ek ɛk suffix
tworzy zdrobnienia rzeczowników rodzaju męskiego

Abraham abˈraxãm pn
Îbrahîm
(biblijny) postać biblijna, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Abram ˈabrãm pn
Îbrahîm
imię męskie

Adam ˈadãm pn
Adem
imię męskie;

Adria ˈadrʲja pn
deryaya Adriyatîk
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech w Wenecji Euganejskiej, położone między dolnym Padem i Adygą; w starożytności ważny port morski;

Adriatyk aˈdrʲjatɨk pn
deryaya Adriyatîk
(zobacz) Morze Adriatyckie

Afganistan ˌavɡãˈɲistãn pn
Efxanistan Afganistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu;

Afgańczyk avˈɡãj̃n͇t͡ʃɨk n
afganî
obywatel Afganistanu

Afryka ˈafrɨka pn
Efrîqa Afrîka
(geografia, geograficzny) trzeci pod względem wielkości kontynent na Ziemi;

Albania alˈbãɲja pn
Elbanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy, ze stolicą w Tiranie;

Albanka alˈbãŋka n
Elbanî
kobieta narodowości albańskiej, obywatelka Albanii, mieszkanka Albanii

Albańczyk alˈbãj̃n͇t͡ʃɨk n
Elbanî
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości albańskiej, obywatel Albanii, mieszkaniec Albanii

Aleksander ˌalɛˈksãndɛr pn
Skender
imię męskie;

Aleppo aˈlɛpːɔ pn
Heleb
(geografia, geograficzny) największe miasto Syrii, położone w północno-zachodniej części kraju, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego;

Algier ˈalʲɟɛr pn
Cezayir
(geografia, geograficzny) stolica Algierii;

Algieria alʲˈɟɛrʲja pn
جه‌زایر Cezayir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północnej Afryce ze stolicą w Algierze;

Allah ˈalːax pn
Allah
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg w islamie;

Alpy Górnej Prowansji pn
Alpes-de-Haute-Provence
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;

Amazonka ˌãmaˈzɔ̃nka pn
Amazon
(geografia, geograficzny) rzeka w Ameryce Południowej;

Ameryka ãˈmɛrɨka pn
Amerîka
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;
(potocznie, potoczny) (geografia, geograficzny) Stany Zjednoczone Ameryki

Ameryka Południowa ãˈmɛrɨka ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Amerîkaya Başûr
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;

Amsterdam ãmˈstɛrdãm pn
Amsterdam
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Holandii;

Anatolia ˌãnaˈtɔlʲja pn
Anatoliya
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i region współczesnej Turcji obejmujący półwysep Azji Mniejszej;

Andaluzja ˌãndaˈluzʲja pn
Endulus
(geografia, geograficzny) kraina w południowej Hiszpanii

Andora ãnˈdɔra pn
Andorra
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielkie państwo w Europie między Francją a Hiszpanią;

Andy ˈãndɨ pn
And
(geografia, geograficzny) góry w Ameryce Południowej;

Angielka ãŋʲˈɟɛlka n
inglîz
kobieta narodowości angielskiej

Anglia ˈãŋɡlʲja pn
Îngiltere
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Wielkiej Brytanii

Anglik ˈãŋɡlʲik n
inglîz
mężczyzna narodowości angielskiej

Angola ãŋˈɡɔla pn
Angola
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Ankara ãŋˈkara pn
Enqere
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Turcji;

Antigua i Barbuda ˌãntʲiˈɡu<sup>w</sup>a ˌi‿barˈbuda pn
Antigûa û Berbûda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim ze stolicą w Saint John's;

Antwerpia ãntˈfɛrpʲja pn
ئانڤهرس
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii;

Arab ˈarap n
erebî
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości arabskiej;

Arabia Saudyjska aˈrabʲja sawˈdɨjska pn
Erebistana Siûdî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim ze stolicą w Rijadzie;

Arabka aˈrapka n
Erebî
kobieta pochodzenia arabskiego, wywodząca się z jednego z krajów świata arabskiego

Araks pn
Aras
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Turcji, Armenii, Iranie i Azerbejdżanie, prawostronny dopływ Kury;

Arbela arˈbɛla pn
Hewlêr
(geografia, geograficzny) (starożytność) miasto w Iraku;

Archimedes ˌarxʲĩˈmɛdɛs pn
Arşîmed
(historia, historyczny, historycznie) grecki matematyk;

Argentyna ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃na pn
Arjantîn Arjentîna
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Argentynka ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃ŋka n
Arjantîn
obywatelka Argentyny

Armenia arˈmɛ̃ɲja pn
Ermenistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Australia awˈstralʲja pn
Awistralya Awustralya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo obejmujące prawie cały kontynent australijski;
(geografia, geograficzny) najmniejszy kontynent na Ziemi;

Austria ˈawstrʲja pn
Awistirya Nemsa
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Austriak ˈawstrʲjak n
Otrîşî
mieszkaniec lub obywatel Austrii

Awinion aˈvʲĩɲɔ̃n pn
Avignon
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Francji nad Rodanem;

Azerbejdżan ˌazɛrˈbɛjd͡ʒãn pn
Azerbeycan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Baku;

Azja ˈazʲja pn
Asya ئاسیا
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi;

Azja Południowo-Wschodnia n
Başûr-rojhilatê Asyayê
(geografia, geograficzny) region Azji składający się z Półwyspu Indochińskiego i Archipelagu Malajskiego z wyspami filipińskimi, obejmujący Birmę, Tajlandię, Kambodżę, Laos, Wietnam, Malezję, Singapur, Indonezję, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny;

Azjata aˈzʲjata n
asyayî
mieszkaniec kontynentu azjatyckiego

Bagdad ˈbaɡdat pn
Bexda
(geografia, geograficzny) stolica Iraku;

Bahamy baˈxãmɨ pn
Bahama
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim;

Bahrajn ˈbaxrajn pn
Behreyn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Manamie;

Baku ˈbaku pn
Bakû
(geografia, geograficzny) stolica Azerbejdżanu;

Bangkok ˈbãŋkːɔk pn
Bangkok
(geografia, geograficzny) stolica Tajlandii;

Bangladesz bãŋɡˈladɛʃ pn
Bangladeş
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Dhace;

Baran ˈbarãn pn
Beran
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pierwszy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 marca do 19 (20) kwietnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;

Barbados barˈbadɔs pn
Barbados
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w Bridgetown;

Barcelona ˌbart͡sɛˈlɔ̃na pn
Barselona
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Katalonii;

Bask bask n
Bask (gel)
(etnografia, etnograficzny) członek narodu zamieszkującego tereny na granicy Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską;

Baskijka baˈsʲcijka n
baskî
(etnografia, etnograficzny) kobieta z ludu Basków, przedstawicielka narodu zamieszkującego tereny na pograniczu Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską

Bawaria baˈvarʲja pn
Bayern
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w południowej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Monachium;

Bałtyk ˈbawtɨk n
Deryaya Baltik
(geografia, geograficzny) Morze Bałtyckie

Beduin bɛˈdu<sup>j</sup>ĩn n
bedewî
(etnografia, etnograficzny) członek koczowniczych lub półkoczowniczych plemion krajów arabskich;

Belgia ˈbɛlʲɟja n
Belçîka
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Zachodniej ze stolicą w Brukseli;

Belize bɛˈlʲizɛ pn
Belîze
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w Belmopanie;

Belmopan bɛlˈmɔpãn pn
Belmopan
(geografia, geograficzny) stolica Belize;

Beludżystan pn
Belûçistan
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w południowo-zachodnim Pakistanie;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-zachodniej Azji;

Benin ˈbɛ̃ɲĩn pn
Bênîn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Berlin ˈbɛrlʲĩn pn
Berlîn برلین
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Niemiec;

Bhutan ˈbutãn pn
Bûtan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Thimphu;

Białorusin ˌbʲjawɔˈruɕĩn n
Belarûsî
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości białoruskiej, obywatel Białorusi, mieszkaniec Białorusi

Białoruś bʲjaˈwɔruɕ pn
Belarûs
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Biblia ˈbʲiblʲja n
Încîl
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawany przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga;

Birma ˈbʲirma pn
Bîrmanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) Mjanma

Bliski Wschód ˈblʲisʲci ˈfsxut pn
Rojhilata Navîn
(geografia, geograficzny) obszar na styku Europy, Afryki i południowo-zachodniej Azji;

Bliźnięta blʲiʑˈɲɛ̃nta pn
Cêwî
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) trzeci znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) maja do 20 (21) czerwca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Boliwia bɔˈlʲivʲja pn
Bolîvya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Ameryki Południowej, ze stolicą w Sucre;

Botnik Południowy pn
Deryaya Botnî
(geografia, geograficzny) południowa część Zatoki Botnickiej na Bałtyku;

Botswana bɔtsˈfãna pn
Botswana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Bośnia i Hercegowina ˈbɔɕɲa ˌi‿xɛrt͡sɛɡɔˈvʲĩna pn
Bosna-Hersek
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie na Półwyspie Bałkańskim ze stolicą w Sarajewie;

Boże Narodzenie ˈbɔʒɛ ˌnarɔˈd͡zɛ̃ɲɛ pn
Gaxand
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone 25 i 26 grudnia, w którym wspomina się narodzenie Jezusa Chrystusa;

Brazylia braˈzɨlʲja pn
Brazîl
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Bretania brɛˈtãɲja pn
Bretanya
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region w północno-zachodniej Francji;

Bridgetown pn
Bridgetown
(geografia, geograficzny) stolica Barbadosu;

Bruksela bruˈksɛla pn
Bruksel
(geografia, geograficzny) stolica Belgii;

Brunei brũˈnɛji pn
Brûney
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Budapeszt buˈdapɛʃt pn
Budapeşt
(geografia, geograficzny) (administracja) (urzędowy) stolica Węgier;

Burkina Faso burʲˈcĩna ˈfasɔ pn
Burkîna Faso
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce;

Burundi buˈrũndʲi pn
Bûrûndî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Bułgaria buwˈɡarʲja pn
Bulgaristan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Sofii;

Bułgarka buwˈɡarka n
bulgarî
kobieta lub dziewczyna narodowości bułgarskiej, obywatelka Bułgarii, mieszkanka Bułgarii

Bóg buk n
Elah Yezdan
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej;

Caracas kaˈrakas pn
Caracas
(geografia, geograficzny) stolica Wenezueli;

Chile ˈt͡ʃʲilɛ pn
Şîle
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Chinka ˈxʲĩŋka n
Çînî
kobieta lub dziewczyna narodowości chińskiej, obywatelka lub mieszkanka Chin

Chiny ˈxʲĩnɨ pn
Çîn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Chińczyk ˈxʲĩj̃n͇t͡ʃɨk n
sînî
obywatel Chin
osoba narodowości chińskiej;

Chorwacja xɔrˈvat͡sʲja n
Hirvatistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy ze stolicą w Zagrzebiu;

Cypr t͡sɨpr̥ pn
Kibris Qubris
(geografia, geograficzny) duża wyspa położona we wschodniej części Morza Śródziemnego;
(geografia, geograficzny) europejskie państwo na wyspie Cypr (1.1), ze stolicą w Nikozji;

Czad t͡ʃat pn
Çad
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Ndżamenie;

Czarnogóra ˌt͡ʃarnɔˈɡura n
Montenegro
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy;

Czech t͡ʃɛx n
Çekî
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości czeskiej, obywatel Czech (Republiki Czeskiej), mieszkaniec Czech;

Czechosłowacja ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡sʲja pn
Çekoslovakya
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej;

Czechy ˈt͡ʃɛxɨ pn
Bohemya
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach (1.1);
Çekistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze;

Czelabińsk t͡ʃɛˈlabʲĩj̃sk pn
Çêlabînsk
(geografia, geograficzny) miasto w Federacji Rosyjskiej na południowym Uralu, stolica obwodu czelabińskiego;

Czeszka ˈt͡ʃɛʃka n
çekî
osoba płci żeńskiej narodowości czeskiej, obywatelka Czech, mieszkanka Czech

DNA dɛ‿ɛ̃n‿ˈa acronym
DNA
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) kwas deoksyrybonukleinowy, biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych;

Dagestan daˈɡɛstãn n
Daxistan
(geografia, geograficzny) republika autonomiczna wchodząca w skład Rosji;

Damaszek dãˈmaʃɛk pn
Şam
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Syrii;

Dania ˈdãɲja pn
Danîmarka
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kopenhadze;

Dniepr dʲɲɛpr̥ pn
Dnîpro
(geografia, geograficzny) miasto w obwodzie dniepropetrowskim na Ukrainie;

Dominika ˌdɔ̃mʲĩˈɲika pn
Komara Domînîk
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie Dominika (1.2), ze stolicą w Roseau;

Dominikana ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãna pn
Komara Domînîk
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Droga Mleczna ˈdrɔɡa ˈmlɛt͡ʃna pn
Kadiz
(astronomia, astronomiczny) pas ze skupiskiem gwiazd widoczny na nocnym niebie

Dublin ˈdablʲĩn ˈdublʲĩn pn
Dublîn
(geografia, geograficzny) stolica Irlandii;

Dunka ˈdũŋka n
Danîmarkî
kobieta lub dziewczyna narodowości duńskiej lub obywatelka Danii

Duńczyk ˈdũj̃n͇t͡ʃɨk n
Danîmarkî
człowiek narodowości duńskiej, obywatel Danii, mieszkaniec Danii

Dżakarta d͡ʒaˈkarta pn
Cakarta
(geografia, geograficzny) stolica Indonezji;

Dżibuti d͡ʒʲiˈbutʲi pn
Cîbûtî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Egipt ˈɛɟipt pn
Misir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce i częściowo w Azji, ze stolicą w Kairze;

Ekwador ɛˈkfadɔr pn
Ekuador
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Quito;

Erytrea ˌɛrɨˈtrɛa pn
Erîtrêya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Asmarze;

Erywań ɛˈrɨvãɲ pn
Êrîvan
(geografia, geograficzny) stolica Armenii;

Estonia ɛˈstɔ̃ɲja pn
Estonya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Etiopia ɛˈtʲjɔpʲja pn
Etiyopya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Europa ɛwˈrɔpa pn
Ewropa ئه‌وروپا
(geografia, geograficzny) część świata położona na półkuli północnej, stanowiąca razem z Azją kontynent zwany Eurazją;

Europa Środkowa ɛwˈrɔpa ɕrɔtˈkɔva pn
Ewropaya Navendî
(geografia, geograficzny) region w centralnej Europie;

Ewa ˈɛva pn
Hawa
(biblijny) biblijne imię pierwszej kobiety oraz protoplastki rodu ludzkiego;
imię żeńskie;

Ezop ˈɛzɔp pn
Aysopos
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) grecki bajkopisarz urodzony w VI w. p.n.e., pochodzący z miasta Mistra w Azji Mniejszej;

Fidżi ˈfʲid͡ʒʲi pn
Fîjî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;

Filadelfia ˌfʲilaˈdɛlfʲja pn
Philadelphia
(geografia, geograficzny) miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania;

Filipiny ˌfʲilʲiˈpʲĩnɨ pn
Filîpîn Fîlîpîn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Fin fʲĩn n
Fînlendî
człowiek narodowości fińskiej, obywatel Finlandii, mieszkaniec Finlandii

Finka ˈfʲĩnka n
Fînlendî
(etnografia, etnograficzny) kobieta narodowości fińskiej lub obywatelka Finlandii

Finlandia fʲĩnˈlãndʲja pn
Fînlenda Fînlanda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Helsinkach;

Franche-Comté n
Franche-Comté
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w środkowo-wschodniej Francji;

Francja ˈfrãnt͡sʲja n
Fransa
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Europie, ze stolicą w Paryżu;

Francuz ˈfrãnt͡sus n
Ferensî
człowiek narodowości francuskiej, obywatel Francji, mieszkaniec Francji

Francuzka frãnˈt͡suska n
Ferensî
kobieta lub dziewczyna narodowości francuskiej, obywatelka Francji

Fryz n
فریسی
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel narodu germańskiego ((historia, historyczny, historycznie) plemienia) zamieszkującego Fryzję, jej pogranicze oraz Szlezwik-Holsztyn;

Fryzyjka n
frîsî
(etnografia, etnograficzny) mieszkanka Fryzji

Gabon ˈɡabɔ̃n pn
Gabon
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Galia ˈɡalʲja pn
Galya
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Europie Zachodniej zamieszkiwana przez plemiona celtyckie

Galilea ˌɡalʲiˈlɛa pn
Celîle
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan;

Gambia ˈɡãmbʲja pn
Gambiya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Genewa ɡɛ̃ˈnɛva pn
Cenevre
(administracja) (geografia, geograficzny) kanton w Szwajcarii;
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Germania ɡɛrˈmãɲja pn
Almanya
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju;

Ghana ˈɡãna pn
Gana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Akrze;

Gibraltar ɟiˈbraltar pn
Gibraltar
(geografia, geograficzny) skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego

Grecja ˈɡrɛt͡sʲja pn
Yewnanistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie, ze stolicą w Atenach;

Grek ɡrɛk n
Yewnanî
człowiek narodowości greckiej, obywatel Grecji, mieszkaniec Grecji

Grenada ɡrɛ̃ˈnada pn
Grenada
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Grenlandia ɡrɛ̃nˈlãndʲja pn
Gronland
(geografia, geograficzny) ogromna arktyczna wyspa na północnym Atlantyku;

Grenoble pn
Grenoble
(geografia, geograficzny) miejscowość w południowo-wschodniej Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy;

Gruzin ˈɡruʑĩn n
gurcistanî
osoba narodowości gruzińskiej lub obywatel Gruzji

Gruzja ˈɡruzʲja pn
Gurcistan
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na Kaukazie, ze stolicą w Tbilisi;

Gujana ɡuˈjãna pn
Guyana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Georgetown;

Gwadelupa ˌɡvadɛˈlupa pn
Guadeloupe
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) departament i region zamorski Francji w archipelagu Małych Antyli ze stolicą w Basse-Terre;

Gwatemala ˌɡvatɛ̃ˈmala pn
Guatemala
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Ameryce Środkowej;

Gwinea ɡvʲĩˈnɛa pn
Gînê
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gwinea Bissau ɡvʲĩˈnɛa ˈbʲisːaw pn
Gîne-Bissau
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce ze stolicą w Bissau;

Gwinea Równikowa ɡvʲĩˈnɛa ˌruvʲɲiˈkɔva pn
Gîneya Rojbendî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Haiti xaˈ<sup>j</sup>itʲi pn
Haîtî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej w archipelagu Antyli;

Hamburg ˈxãmburk pn
Hamburg
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy Niemiec
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Hanower pn
Hannover
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, stolica Dolnej Saksonii;

Helsinki xɛlˈsʲĩnʲci pn
Hêlsînkî
(geografia, geograficzny) stolica Finlandii;

Hermes ˈxɛrmɛs pn
tîr
(mitologia grecka) bóg dróg, podróżnych, wędrowców, kupców, złodziei, pasterzy i wynalazców, utożsamiany z rzymskim Merkurym;

Hiob xʲjɔp pn
Eyûb
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać biblijna;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Hiszpan ˈxʲiʃpãn n
spanî
człowiek narodowości hiszpańskiej, obywatel Hiszpanii, mieszkaniec Hiszpanii

Hiszpania xʲiʃˈpãɲja pn
Spanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie położone na Półwyspie Iberyjskim ze stolicą w Madrycie;

Holandia xɔˈlãndʲja pn
Holanda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Holender xɔˈlɛ̃ndɛr n
Holendî
człowiek narodowości holenderskiej, obywatel Holandii, mieszkaniec Holandii

Holenderka ˌxɔlɛ̃nˈdɛrka n
Holendî
kobieta lub dziewczyna narodowości holenderskiej, obywatelka Holandii, mieszkanka Holandii

Honduras xɔ̃nˈduras pn
Hondûras
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Indie ˈĩndʲjɛ pn
Hindistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Indonezja ˌĩndɔ̃ˈnɛzʲja pn
Indonezya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Azji ze stolicą w Dżakarcie;

Indonezyjczyk ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjt͡ʃɨk n
indonezî
obywatel Indonezji

Internet ĩnˈtɛrnɛt pn
înternet
(informatyka, informatyczny) międzynarodowa sieć komputerowa, międzysieć;

Irak ˈirak pn
Iraq Îraq
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Bagdadzie;

Iran ˈirãn pn
Îran
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Irańczyk iˈrãj̃n͇t͡ʃɨk n
îranî
obywatel Iranu

Irbil pn
Hewlêr
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnym Iraku;

Irlandia Północna irˈlãndʲja puwˈnɔt͡sna pn
Îrlandaya bakur
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część składowa Wielkiej Brytanii;

Islandia isˈlãndʲja pn
Îsland Îslanda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, ze stolicą w Reykjaviku, obejmujące Islandię (1.1) i otaczające ją mniejsze wyspy;

Izrael izˈraɛl pn
Îsraîl
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego, zamieszkałe w większości przez Żydów;

Izraelczyk ˌizraˈɛlt͡ʃɨk n
isaîlî
obywatel lub mieszkaniec współczesnego państwa Izrael

Izraelita ˌizraɛˈlʲita n
cihû
(starożytność) przedstawiciel narodu żydowskiego w epoce Starego Testamentu;

Jamajka jãˈmajka pn
Jamaîka
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo położone na Jamajce (1.1)
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Karaibskim;

Japonia jaˈpɔ̃ɲja pn
Japon ژاپۆن
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Japończyk jaˈpɔ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Japonî
osoba narodowości japońskiej, obywatel, mieszkaniec Japonii

Jawa ˈjava pn
Cava
(geografia, geograficzny) wyspa z Dżakartą (stolicą Indonezji);

Jehowa pn
Yehowa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) imię Boga Biblii

Jemen ˈjɛ̃mɛ̃n pn
Yemen
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Sanie;

Jemeńczyk jɛ̃ˈmɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
yemenîtî
obywatel Jemenu

Jerozolima ˌjɛrɔzɔˈlʲĩma ˌjɛrɔˈzɔlʲĩma pn
Orşelîm Quds
(geografia, geograficzny) miasto o prawnie niewyjaśnionym statusie z większą częścią w Izraelu i wschodnią częścią na Terytoriach Palestyńskich, ośrodek kultu religijnego chrześcijan, żydów i muzułmanów;

Jeruzalem jɛˈruzalɛ̃m pn
Orşelîm
(podniośle) (geografia, geograficzny) Jerozolima;

Jezus ˈjɛzus pn
Îsa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) centralna postać chrześcijaństwa;

Jordania jɔrˈdãɲa pn
Erden
(geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Bliskim Wschodzie ze stolicą w Ammanie;

Jowisz ˈjɔvʲiʃ pn
Berçîs
(astronomia, astronomiczny) piąta według oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego;

Jugosławia ˌjuɡɔˈswavʲja pn
Yûgoslavya
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nieistniejące państwo w Europie Południowej na Półwyspie Bałkańskim;

Kair ˈka<sup>j</sup>ir pn
Qahîre
(geografia, geograficzny) stolica Egiptu;

Kalifornijczyk n
kaliforniyûm
mieszkaniec Kalifornii, stanu w Stanach Zjednoczonych

Kambodża kãmˈbɔd͡ʒa pn
Kamboca
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Południowo-Wschodniej ze stolicą w Phnom Penh;

Kamerun kãˈmɛrũn pn
Kamerûn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kampala kãmˈpala pn
Kampala
(geografia, geograficzny) stolica Ugandy;

Kanada kãˈnada pn
Kanada
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Kanadyjczyk ˌkãnaˈdɨjt͡ʃɨk n
kanadî
obywatel Kanady

Kapadocja pn
Kapadokya
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w tureckiej Anatolii;

Karaiby ˌkaraˈ<sup>j</sup>ibɨ pn
Karîbîk
(geografia, geograficzny) rejon pomiędzy kontynentami Ameryk;

Karolina Południowa pn
Karolîna Başûr
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych;

Kartagina ˌkartaˈɟĩna pn
Kartaca
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo położone na północnym wybrzeżu Afryki, w pobliżu dzisiejszego Tunisu

Katalonia ˌkataˈlɔ̃ɲja pn
Katalonya
(geografia, geograficzny) wspólnota autonomiczna w Hiszpanii;

Katalończyk ˌkataˈlɔ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
katalanî
osoba płci męskiej narodowości katalońskiej, mieszkaniec Katalonii

Katar ˈkatar pn
Qeter
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego;

Kaukaz ˈkawkas pn
Kafkasya
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) region na pograniczu Europy i Azji;

Kazachstan kaˈzaxstãn pn
Qazaxîstan Qazaxistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na pograniczu Europy i Azji, ze stolicą w Astanie;

Kenia ˈkɛ̃ɲja pn
کینیا
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kinszasa cĩw̃ˈʃasa pn
Kînşasa
(geografia, geograficzny) stolica Demokratycznej Republiki Konga;

Kirgistan cirʲˈɟistãn pn
Qirgizistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Kiszyniów ciˈʃɨ̃ɲuf pn
Kîşînow
(geografia, geograficzny) stolica Mołdawii;

Kolonia kɔˈlɔ̃ɲja pn
Köln
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone nad Renem;

Komory kɔ̃ˈmɔrɨ pn
Komor
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Konstantynopol ˌkɔ̃w̃stãntɨ̃ˈnɔpɔl pn
Konstantînopolîs
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Stambułu;

Kopenhaga ˌkɔpɛ̃nˈxaɡa pn
Kopenhag
(geografia, geograficzny) stolica Danii;

Koran ˈkɔrãn pn
Qur'an
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga islamu;

Korea Południowa kɔˈrɛa ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Komara Korêyê
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Korea Północna kɔˈrɛa puwˈnɔt͡sna pn
Korêya Bakur
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Korsyka kɔrˈsɨka pn
Korsîka
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Śródziemnym, część Francji;

Kosowo kɔˈsɔvɔ pn
Kosova
(geografia, geograficzny) częściowo uznawane państwo w Europie ze stolicą w Prisztinie;

Kostaryka ˌkɔstaˈrɨka pn
Kosta Rîka
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Kowno pn
Kaunas
(geografia, geograficzny) drugie najważniejsze miasto Litwy, położone w środkowej Litwie u zbiegu Niemna i Wilii;

Krym krɨ̃m pn
Qirim
(geografia, geograficzny) półwysep na Morzu Czarnym, połączony z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim; terytorium sporne między Ukrainą a Rosją;

Krzyż Południa ˈkʃɨʃ pɔˈwudʲɲa pn
Xaç
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów;

Kserkses pn
Xeşeyerşa
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie, noszone przez kilku starożytnych mezopotamskich i lewantyńskich władców

Księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨt͡s pn
heyv
(astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie;

Kuba ˈkuba pn
Kûba
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo leżące na Kubie (1.1) i sąsiednich wyspach;
(geografia, geograficzny) największa wyspa na Karaibach;

Kurd kurt n
kurd
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel narodu zamieszkującego głównie Kurdystan;

Kurdyjka n
kurd
(etnografia, etnograficzny) przedstawicielka narodu zamieszkującego głównie Kurdystan

Kurdystan pn
Kurdistan
(geografia, geograficzny) górzysta kraina w południowo-zachodniej Azji zamieszkana przez Kurdów;

Kuwejt ˈkuvɛjt pn
Kuweyt
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;
Kuwêt
(geografia, geograficzny) stolica Kuwejtu (1.1);

Laos ˈlaɔs pn
Laos
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Laponia laˈpɔ̃ɲja pn
Laponya
(geografia, geograficzny) region Europy obejmujący północne tereny Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji;

Laponka n
samî
kobieta narodowości lapońskiej

Lesotho lɛˈsɔtɔ pn
Lesoto
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Lew lɛf pn
Şêr
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) piąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 lipca do 22 (23) sierpnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Liban ˈlʲibãn pn
Libnan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Azji ze stolicą w Bejrucie;

Liberia lʲiˈbɛrʲja pn
Lîberya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Libia ˈlʲibʲja pn
Lîbya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Liechtenstein ˈlixtɛnʂtajn pn
Liechtenstein
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo w Europie między Szwajcarią a Austrią;

Liguria lʲiˈɡurʲja pn
Lîgûrya
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w zachodnich Włoszech;

Lima ˈlʲĩma pn
Lîma
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Peru;

Litwa ˈlʲitfa pn
Lîtvanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Wilnie;

Liwia ˈlʲivʲja pn
Lîbya
imię żeńskie;

Londyn ˈlɔ̃ndɨ̃n pn
London
(geografia, geograficzny) stolica Wielkiej Brytanii;

Lozanna lɔˈzãnːa pn
Lozan
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Luanda luˈ<sup>w</sup>ãnda pn
Luanda
(geografia, geograficzny) stolica Angoli;

Luksemburg luˈksɛ̃mburk pn
Luksemburg
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;
Lûksembûrg
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Luksemburga (1.1);

Lyon lʲjɔ̃n pn
Liyon
(geografia, geograficzny) miasto we Francji nad Rodanem i Saoną;

Madagaskar ˌmadaˈɡaskar pn
Madagaskar
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim;
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Indyjskim

Madryt ˈmadrɨt pn
Madrîd
(geografia, geograficzny) stolica Hiszpanii;

Maghreb ˈmaɡrɛp n
Maxrêb
(geografia, geograficzny) region północno-zachodniej Afryki od Atlantyku po granicę z Egiptem;

Mahomet maˈxɔ̃mɛt pn
Mihemmed
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) arabski prorok, twórca islamu;

Malawi maˈlavʲi pn
Malavî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;

Malediwy ˌmalɛˈdʲivɨ pn
Maldîv
(geografia, geograficzny) państwo i archipelag na Oceanie Indyjskim;

Malezja maˈlɛzʲja pn
Malayziya Malezya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Mali ˈmalʲi pn
Malî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Bamako;

Malta ˈmalta pn
Malta
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Mandżuria mãn͇ˈd͡ʒurʲja pn
Mançurya
(geografia, geograficzny) kraina na północnym wschodzie Chin;

Manila mãˈɲila pn
Manîla
(geografia, geograficzny) stolica Filipin;

Maroko maˈrɔkɔ pn
Maroko
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce Północnej;

Mars mars pn
Behram
(astronomia, astronomiczny) czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Martynika ˌmartɨ̃ˈɲika pn
Martinique
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych w Małych Antylach

Maur mawr n
کافر
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mieszkaniec starożytnego królestwa Mauretanii, znajdującego się w północno-zachodniej Afryce, obejmującego dzisiejsze tereny Maroka i północno-zachodniej Algierii; przodek współczesnych Berberów;

Mauretania ˌmawrɛˈtãɲja pn
Morîtanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Nawakszut;

Mauretańczyk ˌmawrɛˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
kesekî morîtanyayî
obywatel Mauretanii

Mauritius mawˈrʲitʲjus pn
Maurîtius
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim;

Mekong ˈmɛkɔ̃ŋk pn
Mêkong
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-wschodniej Azji;

Meksyk ˈmɛksɨk pn
Meksîk
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;
Meksîko
(geografia, geograficzny) stolica Meksyku (1.1);

Melanezja ˌmɛlãˈnɛzʲja pn
Melanezya
(geografia, geograficzny) zachodnia część Oceanii;

Merkury mɛrˈkurɨ pn
Tîr
(mitologia rzymska) bóg handlu, zysku, kupiectwa, złodziei oraz celników, utożsamiany z greckim Hermesem;
(astronomia, astronomiczny) pierwsza według oddalenia od Słońca i najmniejsza planeta Układu Słonecznego, widoczna gołym okiem;

Mezopotamia ˌmɛzɔpɔˈtãmʲja pn
Mezopotamya
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu;

Mjanma pn
Myanmar
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Południowej Azji, Birma;

Mojżesz ˈmɔjʒɛʃ pn
Mûsa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) starotestamentowy prorok, wódz narodu izraelskiego;
imię męskie;

Monachium mɔ̃ˈnaxʲjũm pn
مونیخ
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica Bawarii;

Monako mɔ̃ˈnakɔ pn
Monako
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym;

Mongolia mɔ̃ŋˈɡɔlʲja pn
Moxolistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Mongoł ˈmɔ̃ŋɡɔw n
Moxol
obywatel Mongolii, członek nacji mongolskiej

Morze Adriatyckie ˈmɔʒɛ ˌadrʲjaˈtɨt͡sʲcɛ pn
deryaya Adriyatîk
(geografia, geograficzny) basen morski pomiędzy Półwyspem Apeniński a Półwyspem Bałkańskim, północne odgałęzienie Morza Śródziemnego;

Morze Bałtyckie ˈmɔʒɛ bawˈtɨt͡sʲcɛ pn
Derya Rojhelat
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone na szelfie kontynentalnym w północnej Europie;

Morze Czarne ˈmɔʒɛ ˈt͡ʃarnɛ pn
Deryaya Reş
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze na granicy Azji i Europy;

Morze Południowochińskie ˈmɔʒɛ ˌpɔwudʲɲɔvɔˈxʲĩj̃sʲcɛ pn
Deryaya Çîna Başûr
(geografia, geograficzny) morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego;

Morze Śródziemne ˈmɔʒɛ ɕrudʲˈʑɛ̃mnɛ pn
Deryaya Navîn
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone między Europą, Afryką i Azją, część Oceanu Atlantyckiego;

Moskwa ˈmɔskfa pn
Mosko
(geografia, geograficzny) stolica Rosji;

Mosul pn
Mûsil
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnym Iraku, nad Tygrysem;

Mozambik mɔˈzãmbʲik pn
Mozambîk
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Mołdawia mɔwˈdavʲja pn
Moldova
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Kiszyniowie;

Myanmar pn
Birmanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) Mjanma

NATO ˈnatɔ acronym
NATO
Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego;

Namibia nãˈmʲibʲja pn
Namîbya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Nauru naˈ<sup>w</sup>uru pn
Naûrû
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii na wyspie Nauru (1.1);

Neapol nɛˈapɔl pn
Napoli
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech położone nad Zatoką Neapolitańską; stolica Kampanii;

Nepal ˈnɛpal pn
Nepal
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Neptun ˈnɛptũn pn
Neptûn
(mitologia rzymska) bóg morza, rybaków i żeglarzy, utożsamiany z greckim Posejdonem;
(astronomia, astronomiczny) ósma według oddalenia od Słońca (najdalsza) planeta Układu Słonecznego;

Niderlandy ˌɲidɛrˈlãndɨ pn
Holanda
(geografia, geograficzny) (książkowy) (rzadki, rzadko używany) Holandia

Niemcy ˈɲɛ̃mt͡sɨ pn
Elmanya Almanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Niemiec ˈɲɛ̃mʲjɛt͡s n
elman
człowiek narodowości niemieckiej

Niemiecka Republika Demokratyczna ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡ska rɛˈpublʲika ˌdɛ̃mɔkraˈtɨt͡ʃna pn
Komara Demokratîk a Almanyayê
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne niemieckie państwo socjalistyczne w Europie Środkowej ze stolicą w Berlinie;

Niemka ˈɲɛ̃mka n
elman
kobieta lub dziewczyna narodowości niemieckiej, obywatelka Niemiec

Niger ˈɲiɡɛr pn
Nîjer
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Niameyu;

Nigeria ɲiˈɡɛrʲja pn
Nîjerya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Abudży;

Nikaragua ˌɲikaraˈɡu<sup>w</sup>a pn
Nîkaragua
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Nil ɲil pn
Nîl
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek na Ziemi, w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu;

Norwegia nɔrˈvɛɟja pn
Norwêc
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Oslo;

Nowa Zelandia ˈnɔva zɛˈlãndʲja pn
Nû Zelenda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii;

Nowe Delhi ˈnɔvɛ ˈdɛlʲi pn
Nû Delhi
(geografia, geograficzny) stolica Indii;

Nowy Testament ˈnɔvɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
Peymana Nû
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) część Biblii złożona z 27 ksiąg opisujących wydarzenia z życia Jezusa i pierwotnego Kościoła;

ONZ ɔ‿ɛ̃n‿ˈzɛt acronym
NY
= (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Organizacja Narodów Zjednoczonych

Ocean Arktyczny ɔˈt͡sɛãn arkˈtɨt͡ʃnɨ pn
Okyanûsa Arktîk
(geografia, geograficzny) jeden z oceanów Ziemi;

Ocean Indyjski ɔˈt͡sɛãn ĩnˈdɨjsʲci pn
Okyanûsa Hindê
(geografia, geograficzny) trzeci co do wielkości ocean Ziemi;

Ocean Spokojny ɔˈt͡sɛãn spɔˈkɔjnɨ pn
Okyanûsa Mezin
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) największy oraz najgłębszy ocean na Ziemi;

Oceania ˌɔt͡sɛˈãɲja n
Okyanûsya
(geografia, geograficzny) grupa wysp na Pacyfiku, uznawanych czasem za osobny kontynent;

Ojcze nasz ˈɔjt͡ʃɛ ˈnaʃ pn
Bavê me
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”;

Oman ˈɔ̃mãn pn
Oman
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Maskacie;

Organizacja Narodów Zjednoczonych ˌɔrɡãɲiˈzat͡sʲja naˈrɔduv ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɨx pn
Neteweyên Yekbûyî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka;

Ormianin ɔrˈmʲjä̃ɲĩn pn
ermenî
osoba narodowości ormiańskiej

Pakistan paˈcistãn pn
Pakistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Palestyńczyk ˌpalɛˈstɨ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
filistînî
mieszkaniec Palestyny

Pan pãn pn
[[دیاره‌]]
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej, zwłaszcza w chrześcijaństwie

Panama pãˈnãma pn
Panama
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Papua-Nowa Gwinea paˈpu<sup>w</sup>a ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
Papua Gîneya Nû
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii ze stolicą w Port Moresby;

Paragwaj paˈraɡvaj pn
Paragûay
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Paryż ˈparɨʃ pn
Parîs
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Francji, położone nad Sekwaną, w północnej części kraju;

Pekin ˈpɛcĩn pn
Beijing Pekîn
(geografia, geograficzny) stolica Chin;

Pentateuch pn
Tewrat
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór pięciu świętych ksiąg judaizmu składających się na Torę

Peru ˈpɛru pn
Perû
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Limie;

Pireneje ˌpʲirɛ̃ˈnɛjɛ pn
Pîrenê
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w południowo-zachodniej Europie;

Pismo Święte n
Kitêba Pîroz
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Biblia

Pitagoras ˌpʲitaˈɡɔras pn
Pîsagor
(filozofia, filozoficzny) (matematyka, matematyczny) grecki matematyk i filozof;

Pięcioksiąg pʲjɛ̇̃ɲˈt͡ɕɔ̇cɕɔ̃ŋk pn
Tewrat
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór pięciu świętych ksiąg judaizmu składających się na Torę

Pluton ˈplutɔ̃n pn
Pluton
(mitologia rzymska) bóg świata zmarłych, utożsamiany z greckim Hadesem;
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 134340, należąca do Pasa Kuipera, do 2006 r. zaliczana do planet Układu Słonecznego;

Polinezja ˌpɔlʲĩˈnɛzʲja pn
Polînezya
(geografia, geograficzny) część Oceanii;

Polska ˈpɔlska pn
Polonya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Warszawie;

Portoryko ˌpɔrtɔˈrɨkɔ pn
Porto Rîko
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium nieinkorporowane Stanów Zjednoczonych Ameryki w Ameryce Środkowej ze stolicą w San Juan, położone na wyspie Portoryko (1.1) i kilku sąsiednich;

Portugalczyk ˌpɔrtuˈɡalt͡ʃɨk n
portugalî
człowiek narodowości portugalskiej, obywatel Portugalii, mieszkaniec Portugalii

Portugalia ˌpɔrtuˈɡalʲja pn
Portekîz Portûgal
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego;

Portugalka ˌpɔrtuˈɡalka n
portugalî
kobieta narodowości portugalskiej

Posejdon pɔˈsɛjdɔ̃n pn
Neptûn
(mitologia grecka) bóg mórz, trzęsień ziemi, żeglarzy, rybaków i koni, utożsamiany z rzymskim Neptunem;

Południe pɔˈwudʲɲɛ n
başûr
(geografia, geograficzny) kraje leżące na południu Europy (głównie Włochy, Hiszpania, Grecja i Portugalia)

Praga ˈpraɡa pn
Prag
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Czech;

Prometeusz pn
Promêteûs
(mitologia grecka) tytan, opiekun ludzi, dla których to wykradł bogom olimpijskim ogień;
(astronomia, astronomiczny) księżyc Saturna;

Północ ˈpuwnɔt͡s n
bakur
(potocznie, potoczny) kraje znajdujące się na północ od mówiącego; również obszary o mroźnym klimacie

Półwysep Arabski puwˈvɨsɛp aˈrapsʲci pn
Nîvgirava Erebistanê
(geografia, geograficzny) największy półwysep świata położony w Azji Południowo-Zachodniej, między Morzem Czerwonym, Morzem Arabskim i Zatoką Perską;

Quito pn
Quito
(geografia, geograficzny) stolica Ekwadoru;

Republika Armenii pn
Ermenistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Armenii jako państwa;

Republika Azerbejdżanu pn
Azerbeycan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Azerbejdżanu jako państwa;

Republika Czeska rɛˈpublʲika ˈt͡ʃɛska pn
Komara Çek
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) (zobacz) Czechy (państwo)

Republika Estońska pn
Estonya
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Estonii;

Republika Kazachstanu pn
Qazaxîstan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Kazachstanu jako państwa

Republika Południowej Afryki rɛˈpublʲika ˌpɔwudʲˈɲɔvɛj ˈafrɨci pn
Afrîkaya Başûr
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Republika Zielonego Przylądka rɛˈpublʲika ˌʑɛlɔ̃ˈnɛɡɔ pʃɨˈlɔ̃ntka pn
Kap Verde
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Republika Środkowoafrykańska rɛˈpublʲika ˌɕrɔtkɔvɔafrɨˈkãj̃ska pn
Komara Afrîkaya Navend
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w środkowej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi;

Rijad ˈrʲijat pn
Riyad
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Arabii Saudyjskiej;

Rosja ˈrɔsʲja pn
Rûsya Ûris
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie;

Rosjanin rɔˈsʲjä̃ɲĩn n
ڕوسی
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości rosyjskiej, obywatel Rosji, mieszkaniec Rosji;

Rosjanka rɔˈsʲjãŋka n
ڕوسی
obywatelka Rosji

Rumun ˈrũmũn n
ڕۆمانی
człowiek narodowości rumuńskiej, obywatel Rumunii, mieszkaniec Rumunii

Rumunia rũˈmũɲja pn
Romanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj europejski nad Morzem Czarnym, ze stolicą w Bukareszcie;

Rumunka rũˈmũŋka n
ڕۆمانی
kobieta lub dziewczyna narodowości rumuńskiej, obywatelka Rumunii

Rwanda ˈrvãnda pn
Rwanda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali;

Rzeka Świętego Wawrzyńca ˈʒɛka ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ vavˈʒɨ̃j̃nt͡sa pn
Saint-Lawrence
(geografia, geograficzny) rzeka w Ameryce Północnej;

Rzym ʒɨ̃m pn
Roma
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Włoch;

SMS ɛs‿ɛ̃m‿ˈɛs acronym
XPK
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) krótka wiadomość tekstowa wysyłana z telefonu komórkowego lub bramki internetowej

Saint Lucia pn
Saint Lucia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie o tej samej nazwie;
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych;

Saint Vincent i Grenadyny pn
Saint Vincent û Giravên Grenadîn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Salwador salˈvadɔr pn
El Salvador
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Samoa sãˈmɔa pn
Samoa
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Oceanii ze stolicą w Apia;

San Marino ˈsãn maˈrʲĩnɔ pn
San Marîno
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;
(geografia, geograficzny) stolica San Marino (1.1);

Sardynka sarˈdɨ̃nka n
sardî
mieszkanka Sardynii

Saturn ˈsaturn pn
Keywan
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga największa planeta Układu Słonecznego;

Sekwana sɛˈkfãna pn
Çemê Seine
(geografia, geograficzny) rzeka w północnej Francji, przepływająca przez Paryż;

Senegal sɛ̃ˈnɛɡal pn
Senegal
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej części Afryce, ze stolicą w Dakarze;

Serb sɛrp n
serbî
człowiek narodowości serbskiej, mieszkaniec Serbii

Serbia ˈsɛrbʲja pn
Serbistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry;

Serbka ˈsɛrpka n
serbî
kobieta lub dziewczyna narodowości serbskiej, obywatelka Serbii, mieszkanka Serbii

Seszele sɛˈʃɛlɛ pn
Seyşel
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim;

Seul ˈsɛ<sup>w</sup>ul pn
Sêûl
(geografia, geograficzny) stolica Korei Południowej;

Sierra Leone ˈsʲjɛrːa lɛˈɔ̃nɛ pn
Sierra Leone
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown;

Singapur sʲĩŋˈɡapur pn
Singapûr
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji;

Skandynawia ˌskãndɨ̃ˈnavʲja n
Skandinavya
(geografia, geograficzny) region północnej Europy obejmujący kraje Danię, Norwegię i Szwecję;

Skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n pn
Dûvpişk
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem;

Sokrates sɔˈkratɛs pn
Sokrates
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytny, grecki filozof;
imię męskie;

Somalia sɔ̃ˈmalʲja pn
Somalya Somaliya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu;

Sri Lanka ˈsrʲi ˈlãnka pn
Srî Lanka
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon;

Stambuł ˈstãmbuw pn
Stembol
(geografia, geograficzny) największe miasto Turcji, leżące nad Bosforem, na dwóch kontynentach;

Stany Zjednoczone ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ pn
Dewletên Yekbûyî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;

Suazi pn
Siwaziland
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawna nazwa państwa Eswatini;

Sudan ˈsudãn pn
Sudan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Sudan Południowy ˈsudãn ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ pn
Sûdana Başûr
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Surinam suˈrʲĩnãm pn
Sûrînam
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo;

Sycylia sɨˈt͡sɨlʲja pn
Sîcîlya
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech;

Syria ˈsɨrʲja pn
Sûriye Sûrî
(geografia, geograficzny) kraj w Azji;

Szkocja ˈʃkɔt͡sʲja pn
Skotlenda
(geografia, geograficzny) część Wielkiej Brytanii, dawniej niepodległe państwo;

Sztokholm ˈʃtɔkxɔlm pn
Stokholm
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Szwecji;

Szwajcar ˈʃfajt͡sar n
Swîsre
obywatel Szwajcarii

Szwajcaria ʃfajˈt͡sarʲja pn
Swîsre
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Bernie;

Szwecja ˈʃfɛt͡sʲja pn
Swêd
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone w środkowej części Półwyspu Skandynawskiego;

Szwed ʃfɛt n
Svêçî
człowiek narodowości szwedzkiej, obywatel Szwecji, mieszkaniec Szwecji

Szwedka ˈʃfɛtka n
Svêçî
kobieta narodowości szwedzkiej lub obywatelka Szwecji

Słowacja swɔˈvat͡sʲja pn
Slovakya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej;

Słowenia swɔˈvɛ̃ɲja pn
Slovenya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie;

Słowianin swɔˈvʲjä̃ɲĩn n
slavonî
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy;

Słońce ˈswɔ̃j̃nt͡sɛ pn
Ro
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; w dzień najjaśniejszy obiekt na niebie;

T-shirt n
kurtik
(odzieżownictwo) koszulka z krótkim rękawem;

Tadżykistan ˌtad͡ʒɨˈcistãn pn
Tacîkistan Tacikistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Tajlandia tajˈlãndʲja pn
Tayland
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Tajwan ˈtajvãn n
Taywan
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Spokojnym;

Tanzania tãw̃ˈzãɲja n
Tanzanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma;

Tbilisi ˌtbʲiˈlʲisʲi pn
Tbîlîsî
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Gruzji;

Teheran tɛˈxɛrãn pn
Tehran
(geografia, geograficzny) stolica Iranu;

Togo ˈtɔɡɔ pn
Togo
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Lomé;

Tokio ˈtɔcɔ pn
Tokyo
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Japonii;

Tonga ˈtɔ̃ŋɡa pn
Tonga
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Oceanii;

Trynidad i Tobago trɨ̃ˈɲidat ˌi‿tɔˈbaɡɔ pn
Trînîdad û Tobago
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w archipelagu Małych Antyli, położone u wybrzeży Ameryki Południowej;

Trypolis trɨˈpɔlʲis pn
Trablûs
(geografia, geograficzny) miasto w północnym Libanie nad Morzem Śródziemnym;
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Libii;

Tunezja tũˈnɛzʲja pn
Tûnis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Tunis ˈtũɲis pn
Tûnis
(geografia, geograficzny) stolica Tunezji;

Turcja ˈturt͡sʲja pn
Tirkiye
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji;

Turecka Republika Cypru Północnego tuˈrɛt͡ska rɛˈpublʲika ˈt͡sɨpru ˌpuwnɔt͡sˈnɛɡɔ pn
Komara Tirk a Bakurê Kîprosê
państwo w północnej części Cypru, nieuznawane przez społeczność międzynarodową;

Turek ˈturɛk n
Tirk
osoba narodowości tureckiej lub obywatel Turcji

Turkmenistan ˌturkmɛ̃ˈɲistãn pn
Turkmenistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej;

Tybet ˈtɨbɛt pn
Tîbet
(geografia, geograficzny) region historyczno-geograficzny położony na Wyżynie Tybetańskiej;

Uganda uˈɡãnda pn
Uganda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali;

Ukraina ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩna pn
Ukrayna Ûkrayna
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie;

Unia Europejska ˈũɲja ˌɛwrɔˈpɛjska pn
Yekîtiya Ewropayê
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja zrzeszająca 27 państw europejskich;

Ural ˈural pn
Ûralê
(geografia, geograficzny) góry w Rosji;
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji i Kazachstanie;

Uran ˈurãn pn
Ûranûs
(astronomia, astronomiczny) siódma według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Uranos uˈrãnɔs pn
Ûranûs
(mitologia grecka) bóg i uosobienie nieba; syn i mąż Gai;

Urugwaj uˈruɡvaj pn
Ûrûguay
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Uzbekistan ˌuzbɛˈcistãn pn
Ûzbêkistan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Vanuatu pn
Vanûatû
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielki kraj wyspiarski w Oceanii;

Walia ˈvalʲja pn
Wales
(geografia, geograficzny) jeden z czterech historycznych krajów Wielkiej Brytanii;

Walonia pn
Walonya
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej Belgii

Warszawa varˈʃava pn
Warşova
(geografia, geograficzny) stolica Polski, największe polskie miasto;

Watykan vaˈtɨkãn pn
Vatîkan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Wenus ˈvɛ̃nus pn
Gelawêj
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie;
(mitologia rzymska) bogini piękna i miłości, utożsamiana z grecką Afrodytą;

Wersal ˈvɛrsal pn
Versailles
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miejscowość we Francji położona na zachód od Paryża, słynąca z rezydencji królów francuskich;

Wiedeń ˈvʲjɛdɛ̃ɲ pn
Viyana
(geografia, geograficzny) stolica Austrii;

Wielka Brytania ˈvʲjɛlka brɨˈtãɲja pn
Brîtanya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim a Morzem Północnym;

Wielki Piątek ˈvʲjɛlʲci ˈpʲjɔ̃ntɛk n
înîya dirêj
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) piątek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę męki i śmierci Jezusa Chrystusa;

Wielkie Jeziora Północnoamerykańskie pn
Golên Mezin
(geografia, geograficzny) grupa pięciu jezior w Ameryce Północnej na pograniczu Kanady i USA;

Wietnam ˈvʲjɛtnãm pn
Viyetnam
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Wikipedia ˌvʲiciˈpɛdʲja pn
Wîkîpediya
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia;

Wikisłownik ˌvʲiciˈswɔvʲɲik pn
Wîkîferheng ویکیفه‌رهه‌نگ
(neologizm) wolny internetowy wielojęzyczny słownik, który każdy może edytować;

Wojwodina pn
Vojvodîna
(geografia, geograficzny) (administracja) autonomiczny okręg w północnej Serbii ze stolicą w Nowym Sadzie;

Wolne Hrabstwo Burgundii pn
Franche-Comté
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowo-wschodniej Francji;

Wołga ˈvɔwɡa pn
Volga
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego;

Wybrzeże Kości Słoniowej vɨˈbʒɛʒɛ ˈkɔɕt͡ɕi swɔ̃ˈɲɔvɛj pn
Berderya Aç
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Wyspy Kanaryjskie ˈvɨspɨ ˌkãnaˈrɨjsʲcɛ pn
Giravên Qenariyê
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej;
(geografia, geograficzny) terytorium autonomiczne Hiszpanii obejmujące Wyspy Kanaryjskie (1.1)

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca ˈvɨspɨ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ tɔ̃ˈmaʃa ˌi‿cɕɔ̃w̃ˈʒɛ̃nt͡sa pn
Sao Tome û Prînsîpe
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce;

Węgry ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
Macaristan
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Włoch vwɔx n
îtalyanî
człowiek narodowości włoskiej, obywatel Włoch, mieszkaniec Włoch

Włochy ˈvwɔxɨ pn
Îtalya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię;

Włoszka ˈvwɔʃka n
îtalî
kobieta lub dziewczyna narodowości włoskiej, obywatelka Włoch

Zachodni Brzeg zaˈxɔdʲɲi ˈbʒɛk pn
Urduna Rojava
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część Palestyny administrowana przez Izrael;

Zambia ˈzãmbʲja pn
Zambiya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;

Zatoka Genueńska pn
kendava Genovayê
(geografia, geograficzny) zatoka na północnym skraju Morza Liguryjskiego;

Ziemia ˈʑɛ̃mʲja pn
Erd
(astronomia, astronomiczny) trzecia pod względem oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Zimbabwe zʲĩmˈbabvɛ pn
Zîmbabwe
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare;

Zjednoczone Emiraty Arabskie ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ ˌɛ̃mʲiˈratɨ aˈrapsʲcɛ pn
Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Zjednoczone Królestwo ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ pn
Keyaniya Yekbûyî
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

a a conjunction
û
…objaśnień
…przeciwstawności
…uzupełniania
…wynikania

abisyński ˌabʲiˈsɨ̃j̃sʲci adj
hebeşistanî
(historia, historyczny, historycznie) związany z Abisynią ((współcześnie) Etiopia)

ablatyw abˈlatɨf n
helkêşandar
(gramatyka) przypadek gramatyczny wyrażający odchodzenie i oddzielanie się od czegoś, a w łacinie spełniający także inne role, m.in. narzędnika i miejscownika;

ablatywny adj
helkêşandar
(gramatyka) związany z przypadekiem gramatycznym ablatywem

aborcja aˈbɔrt͡sʲja n
zarokjiberbirin
(medycyna, medyczny) zabieg przerwania ciąży; sztuczne wywołanie poronienia;

absolutyzm ˌapsɔˈlutɨsm̥ n
absolutîzm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchia nieograniczona;

absurd ˈapsurt n
tewşikîkirin
nonsens, coś bez logicznego uzasadnienia

achromatyczny adj
akromatîk
(fizyka, fizyczny) o układzie optycznym: niedający rozczepienia na barwy widmowe

adekwatny ˌadɛˈkfatnɨ adj
cîhde
dokładnie czemuś odpowiadający

adhan n
azan
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) muzułmańskie wezwanie do modlitwy, wygłaszane m.in. przez muezina z minaretu;

administracja ˌadmʲĩɲiˈstrat͡sʲja n
birêvebirin
kierownictwo jakiejś instytucji, przedsiębiorstwa itp.
system organów państwowych i samorządowych, służący sprawowaniu władzy wykonawczej w państwie;

administracyjny ˌadmʲĩɲistraˈt͡sɨjnɨ adj
administratîv
związany z administracją i administrowaniem

admirał adˈmʲiraw n
amîral
(marynarka) najwyższy stopień (dowódca) w marynarce wojennej, równoważny stopniowi generała broni w armii lądowej, naczelny wódz floty;
(marynarka) oficer mający stopień admirała (1.1)

adrenalina ˌadrɛ̃naˈlʲĩna n
adrenalîn
(fizjologia, fizjologiczny) hormon wydzielany w sytuacjach zagrożenia i stresu;

adres ˈadrɛs n
navnîşan
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (urzędowy) informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka

adwokat adˈvɔkat n
eboqat
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie;

aforyzm aˈfɔrɨsm̥ n
aforîzm
zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy;

afrikaans n
Efrîqî
(językoznawstwo, językoznawczy) język afrykanerski

afrykanerski ˌafrɨkãˈnɛrsʲci n
efrîqî
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy germańskich, używany w południowej Afryce;

afrykański ˌafrɨˈkãj̃sʲci adj
Afrîka
związany z Afryką, dotyczący Afryki, zamieszkujący Afrykę

agnostycyzm ˌaɡnɔˈstɨt͡sɨsm̥ n
agnostîsîzm
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu;

agonia aˈɡɔ̃ɲja n
êş
(przenośnie, przenośnia) pogorszenie się stanu czegoś prowadzące do upadku
stan bezpośrednio poprzedzający zgon;

ajatollah ˌajaˈtɔlːax n
ayetula
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wysoki tytuł znawcy teologii i prawa w szyizmie imamickim;

ajran n
dew
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) turecki i ałtajski napój sporządzany z jogurtu, wody i soli;

akacja aˈkat͡sʲja n
akasîya
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju akacja (1.1)

akademia ˌakaˈdɛ̃mʲja n
akademî
(edukacja, edukacyjny) szkoła wyższa;
ayîn
uroczyste zebranie publiczne poświęcone osobie lub wydarzeniu

akcent ˈakt͡sɛ̃nt n
devok
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wyraźniejsze, silniejsze podkreślenie jakiegoś dźwięku lub współbrzmienia;
kirpandin
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;

akordeon ˌakɔrˈdɛɔ̃n n
akordîyan
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego z grupy aerofonów;

akrostych n
akrostîş
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór wierszowany, w którym początkowe litery lub słowa wersów albo zwrotek tworzą wyraz bądź zdanie;

akt akt n
nu
(sztuka) (fotografia) zdjęcie lub obraz nagiej modelki lub modela;

akta ˈakta n
erebe
zbiór dokumentów lub ksiąg zawierających zapisy urzędowe

aktyn ˈaktɨ̃n n
aktinyûm
(chemia, chemiczny) radioaktywny pierwiastek chemiczny o symbolu Ac i liczbie atomowej 89;

akupunktura ˌakupũŋkˈtura n
akupunktur
(medycyna, medyczny) sztuka leczenia polegająca na wbijaniu igieł w określone miejsca na ciele człowieka;

akuszerka ˌakuˈʃɛrka n
maman
(przestarzałe, przestarzały) położna;

akwarium aˈkfarʲjũm n
akvaryûm
duży, przezroczysty, prostopadłościenny zbiornik na wodę
masîdank
budynek w ogrodzie zoologicznym z ekspozycją ryb

alabaster ˌalaˈbastɛr n
mermera avê
(mineralogia, mineralogiczny) zbita, drobnoziarnista odmiana gipsu, delikatnie zabarwiona lub biała;

alanina ˌalãˈɲĩna n
alanîn
(biologia, biologiczny) organiczny związek chemiczny, jeden z dwudziestu podstawowych aminokwasów białkowych;

albański alˈbãj̃sʲci n
Elbanî
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany przez Albańczyków;

albinizm alˈbʲĩɲism̥ n
albînîzm
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wrodzony brak barwnika skóry, włosów u ludzi i zwierząt;
(botanika, botaniczny) brak chlorofilu

albinos alˈbʲĩnɔs n
albîno
(medycyna, medyczny) człowiek dotknięty albinizmem (niedoborem pigmentu w skórze)

albo ˈalbɔ conjunction
an
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa;

albowiem alˈbɔvʲjɛ̃m conjunction
ji ber ku
(książkowy) …przyłączający zdanie, które wyjaśnia przekazaną wcześniej informację

alchemia alˈxɛ̃mʲja n
sîmya
przednaukowa dziedzina wiedzy mająca na celu odkrycie sposobu przemiany metali nieszlachetnych w złoto i wynalezienie leku przedłużającego życie;

aldosteron ˌaldɔˈstɛrɔ̃n n
aldosteron
(biologia, biologiczny) (biochemia, biochemiczny) hormon sterydowy wytwarzany przez warstwę kłębkowatą kory nadnerczy, należący do grupy mineralokortykoidów

ale ɛjl ˈalɛ conjunction
lê
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego

ale ɛjl ˈalɛ interjection
bila
…wyrażający zdumienie nad czymś

alegoria ˌalɛˈɡɔrʲja n
alegori
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści;

alergia aˈlɛrʲɟja n
alerjî
(medycyna, medyczny) uczulenie, nadmierna reakcja organizmu na jakiś czynnik;

alfabet alˈfabɛt n
alfabe
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku;

algorytm algɔˈrɨtmɨ alˈɡɔrɨtm̥ n
algorîtma
(informatyka, informatyczny) sformalizowany zapis sposobu postępowania w określonej sytuacji, przepis;

aliteracja ˌalʲitɛˈrat͡sʲja n
alîterasyon
(językoznawstwo, językoznawczy) powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers;

alkaliczny adj
alkalîk
(chemia, chemiczny) dotyczący alkaliów

alkaloid ˌalkaˈlɔ<sup>j</sup>it n
alkaloît
(chemia, chemiczny) naturalnie występujący zasadowy związek chemiczny (na ogół heterocykliczny), głównie pochodzenia roślinnego, zawierający azot;

alkohol alˈkɔxɔl n
alkol
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH);
(spożywczy) każdy napój, który zawiera minimum 0,5% alkoholu etylowego;

alkoholizm ˌalkɔˈxɔlʲism̥ n
alkolîzm
(medycyna, medyczny) nałóg alkoholowy, choroba polegająca na odczuwaniu potrzeby picia napojów alkoholowych;

allel ˈalːɛl n
allel
(biologia, biologiczny) jedna z wersji genu w określonym miejscu chromosomu powodująca zmienność cechy;

altruista ˌaltruˈ<sup>j</sup>ista n
qencîxwaz
osoba bezinteresownie służąca innym, poświęcająca się ich sprawom

amant ˈãmãnt n
dost
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) lub (ironicznie) kochanek lub adorator

amazonka ˌãmaˈzɔ̃nka n
Amazon
(sport, sportowy) kobieta jeżdżąca konno, uprawiająca hippikę

ambasada ˌãmbaˈsada n
ambasad balyozxane
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej;

ambasador ˌãmbaˈsadɔr n
ambasador
(administracja) (urzędowy) przedstawiciel dyplomatyczny państwa lub organizacji międzynarodowej
balyoz
(przenośnie, przenośnia) rzecznik, obrońca danej sprawy, interesu

ameba ãˈmɛba n
amîp
(biologia, biologiczny) pierwotniak posiadający zmienny kształt, poruszający się poprzez wysuwanie nibynóżek;

amen ˈãmɛ̃n interjection
amîn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie chrześcijańskiej modlitwy

ameryk ãˈmɛrɨk n
amerikyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Am i liczbie atomowej 95;

amharski ãmˈxarsʲci n
amharî
(językoznawstwo, językoznawczy) język semicki będący językiem oficjalnym Etiopii;

aminokwas ˌãmʲĩˈnɔkfas n
asîda amînî
(biochemia, biochemiczny) związek organiczny, materiał budulcowy białek;

amnezja ãmˈnɛzʲja n
amnezî
(medycyna, medyczny) zanik pamięci

amoniak ãˈmɔ̃ɲak n
amonyak
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu;

amper ˈãmpɛr n
amper
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa jednostka natężenia prądu elektrycznego w układzie SI, oznaczana symbolem A;

amperomierz ˌãmpɛˈrɔ̃mʲjɛʃ n
ampermetre
(metrologia, metrologiczny) (elektryczność) przyrząd do pomiaru natężenia prądu elektrycznego;

amputacja ˌãmpuˈtat͡sʲja n
ampûtasyon
(medycyna, medyczny) operacyjne lub wypadkowe usunięcie części lub całego narządu, zwykle kończyny;

analfabeta ˌãnalfaˈbɛta n
nexwendewar
(edukacja, edukacyjny) człowiek dorosły nieumiejący czytać ani pisać, czyli nieznający alfabetu

ananas ãˈnãnas n
ananas اناناس
(botanika, botaniczny) Ananas Mill., rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owocostan rośliny z rodzaju ananasów (1.1)

ananasowy adj
اناناس
dotyczący ananasów, związany z ananasami

anatomia ˌãnaˈtɔ̃mʲja n
anatomî
(biologia, biologiczny) nauka o anatomii (1.1);
(biologia, biologiczny) budowa organizmów żywych

anatomiczny ˌãnatɔ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
anatomîk
związany z anatomią, dotyczący anatomii

anemiczny adj
anemîk
(medycyna, medyczny) dotyczący anemii, właściwy anemii

anestezja ˌãnɛˈstɛzʲja n
anestezî
(medycyna, medyczny) znieczulenie

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci adj
Înglîzî
odnoszący się do Anglii; związany z Anglią, z Anglikami

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci n
Înglîzî
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Wielkiej Brytanii i wielu innych krajach;

anhydryt ãnˈxɨdrɨt n
anhîdrîd
(geologia, geologiczny) monomineralna skała osadowa, zbudowana niemal wyłącznie z anhydrytu (1.1)
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, siarczan wapnia (CaSO4);

ani ˈãɲi conjunction
nu
…występujący przed wszystkimi członami zdania przeczącego

ani ˈãɲi particle
nu
…wzmacniająca nacisk na słowo, przed którym występuje i wskazująca na przeczenie
…wzmacniająca nacisk na słowo, przed którym występuje w zdaniu przeczącym

animizm ãˈɲĩmʲism̥ n
anîmîzm
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zespół wierzeń zakładający istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisujący duszę wszystkim ludziom, roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom;

anioł ˈãɲɔw n
melek
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem;

antena ãnˈtɛ̃na n
anten
urządzenie służące do zamiany fal elektromagnetycznych na sygnał elektryczny i odwrotnie;

antologia ˌãntɔˈlɔɟja n
antolojî
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wybór (całości lub fragmentów) utworów literackich powiązanych wspólną cechą, np. ten sam autor, gatunek, krąg kulturowy;

antonim ãnˈtɔ̃ɲĩm n
dijwate
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz o znaczeniu przeciwnym do danego

antropologia ˌãntrɔpɔˈlɔɟja n
antropolojî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o człowieku;

antybiotyk ˌãntɨˈbʲjɔtɨk n
antîbîyotîk
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje;

antycyklon n
antîsîklon
(meteorologia, meteorologiczny) wyż (atmosferyczny);

antylopa ˌãntɨˈlɔpa n
antîlop
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy

antymon ãnˈtɨ̃mɔ̃n n
stîbyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sb i liczbie atomowej 51;

aorta aˈɔrta n
aort
(anatomia, anatomiczny) główna i największa tętnica człowieka;

aparat aˈparat n
amûr
(technologia, technika, techniczny) urządzenie o określonej funkcjonalności, np. telefoniczny, fotograficzny

apteka apˈtɛka n
eczaxane
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) miejsce, w którym sprzedaje się i przechowuje leki;

arabski aˈrapsʲci adj
erebî
dotyczący Arabów i terenów, które zamieszkują

arabski aˈrapsʲci n
erebî
(językoznawstwo, językoznawczy) język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;

aragoński ˌaraˈɡɔ̃j̃sʲci n
aragonî
(językoznawstwo, językoznawczy) język aragoński;

arbuz ˈarbus n
zebeş
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku

archeolog ˌarxɛˈɔlɔk n
arkeolog
naukowiec badający materialne pozostałości dawnych społeczeństw
uczona badająca materialne pozostałości dawnych społeczeństw

archeologia ˌarxɛɔˈlɔɟja n
arkeolojî
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;

archetyp arˈxɛtɨp n
arketîp
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) pierwowzór postaci
(psychologia, psychologiczny) pierwotne wyobrażenie i wzorzec zachowania;

architekt arˈxʲitɛkt n
mîmar qesirbend
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury

architektka ˌarxʲiˈtɛktka n
arkîtektor
(potocznie, potoczny) kobieta projektująca budynki oraz obiekty infrastruktury w zakresie architektury

architektura ˌarxʲitɛkˈtura n
mimari
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;

archiwum arˈxʲivũm n
arşîv
uporządkowany zbiór akt, dokumentów, nagrań dźwiękowych lub filmów mających znaczenie historyczne

arcybiskup ˌart͡sɨˈbʲiskup n
serpîskopos
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);

arcyksiążę n
arşdûk
austriacki tytuł książęcy
osoba nosząca tytuł arcyksięcia (1.1)

aresztować ˌarɛˈʃtɔvat͡ɕ v
girtin
pozbawić (pozbawiać) wolności osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa

argon ˈarɡɔ̃n n
argon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18;

aria ˈarʲja n
awaz
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pieśń wykonywana solo w czasie opery lub oratorium;

arkusz ˈarkuʃ n
belg
płaski, kwadratowy albo prostokątny fragment jakiegoś materiału, np. papieru, blachy itp.

armia ˈarmʲja n
leşker
określenie ogółu sił zbrojnych danego państwa;

aromatyczny ˌarɔ̃maˈtɨt͡ʃnɨ adj
خاوه‌ن پاره‌
o wyraźnym, bogatym smaku

arsen ˈarsɛ̃n n
arsenîk
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu As i liczbie atomowej 33;

arteria arˈtɛrʲja n
xwînber
(anatomia, anatomiczny) tętnica
(motoryzacja) ważny szlak komunikacyjny; bardzo ruchliwa droga

artykuł arˈtɨkuw n
nivîsar
(publikatory) tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie

artysta arˈtɨsta n
hunermend
człowiek zajmujący się sztuką, tworzący ją

artystka arˈtɨstka n
hunermend
kobieta zajmująca się sztuką, tworząca ją

artystyczny ˌartɨˈstɨt͡ʃnɨ adj
hunerî
związany z artyzmem, sztuką, twórczością artysty

arystokracja ˌarɨstɔˈkrat͡sʲja n
arîstokrasî
najwyższy stan społeczny, do którego przynależy się (najczęściej) ze względu na urodzenie;

arytmetyczny ˌarɨtmɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
aritmetîkî
(matematyka, matematyczny) dotyczący arytmetyki, związany z arytmetyką

arytmetyka ˌarɨtˈmɛtɨka n
arîtmetîk
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;

aseksualizm ˌasɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
aseksuelî
(seksuologia, seksuologiczny) określenie osób nieodczuwających pożądania seksualnego;

asfalt ˈasfalt n
asfalt
(technologia, technika, techniczny) półpłynny lub stały materiał pochodzenia naturalnego;

astat ˈastat n
astatîn
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu At i liczbie atomowej 85;

asteroida ˌastɛˈrɔjda n
asteroîd
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o małych rozmiarach (od kilku metrów do czasem ponad 1000 km), obiegające gwiazdę centralną (Słońce);

astrologia ˌastrɔˈlɔɟja n
astrolojî
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;

astronauta ˌastrɔ̃ˈnawta n
stêreger
(astronomia, astronomiczny) (zawód, zawodowy, zawodowo) osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej

astronomia ˌastrɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
stêrnasî astronomî
nauka zajmująca się badaniem kosmosu;

atak ˈatak n
êrîş
(medycyna, medyczny) nieprzewidziane pojawienie się objawów chorobowych
(wojskowość, wojskowy) działanie zaczepne przeciw wrogowi

atawizm aˈtavʲism̥ n
atavîzm
występowanie cech pierwotnych, prymitywnych, spotykanych u dawnych przodków

ateista ˌatɛˈ<sup>j</sup>ista n
کافر
człowiek odrzucający wiarę w istnienie bogów

ateistyczny ˌatɛ<sup>j</sup>iˈstɨt͡ʃnɨ adj
کافر
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ateizmem lub ateistami, zgodny z ateizmem

ateizm aˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
ateîzm
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;

atest ˈatɛst n
govanname
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument poświadczający, zaświadczający

atletyczny adj
atletik
dobrze zbudowany, rozwinięty fizycznie

atmosfera ˌatmɔˈsfɛra n
atmosfer
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) powłoka gazowa otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;
(przenośnie, przenośnia) klimat psychiczny w jakimś środowisku, miejscu, otoczeniu itd.
powietrze wypełniające jakieś pomieszczenie

atom ˈatɔ̃m n
atom
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;

atrakcyjny ˌatrakˈt͡sɨjnɨ adj
balkêş
o człowieku: przystojny (w odniesieniu do mężczyzny), ładny (o kobiecie)

aukcja ˈawkt͡sʲja n
mezad
sprzedaż przedmiotów, podczas której kupujący licytują cenę, aukcję wygrywa osoba, która przedstawiła najwyższą ofertę;

aura ˈawra n
hewa
(meteorologia, meteorologiczny) zespół zjawisk atmosferycznych

autentycznie ˌawtɛ̃nˈtɨt͡ʃʲɲɛ adv
resen
w sposób autentyczny, prawdziwy, szczery, zgodny z rzeczywistością

autentyczny ˌawtɛ̃nˈtɨt͡ʃnɨ adj
resen
taki, który jest prawdziwy, zgodny z rzeczywistością

auto ˈawtɔ n
erebe
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, wyposażony w co najmniej 4 koła, poruszający się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;

automatycznie adv
ji ber xwe ve
wynikając z odruchu lub przyzwyczajenia, bez udziału świadomości

autonomia ˌawtɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
xweserî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) częściowa niezależność;

autopsja awˈtɔpsʲja n
otopsî
sekcja zwłok;

autor ˈawtɔr n
nivîskar
twórca jakiegoś dzieła (książki, obrazu, utworu muzycznego, programu komputerowego lub innej formy twórczości)

autoryzować v
destûr dan
zezwalać na publikację, wykorzystanie pracy autorskiej

autostrada ˌawtɔˈstrada n
otorê
(motoryzacja) droga kołowa przystosowana do szybkiego ruchu samochodowego, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na dwie jezdnie po co najmniej dwa pasy ruchu;

autyzm ˈawtɨsm̥ n
otîzm
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie neuropsychiatryczne charakteryzujące się problemami w kontaktach międzyludzkich i brakiem relacji z rówieśnikami;

awestyjski n
avestayî
(językoznawstwo, językoznawczy) należący do rodziny języków indoeuropejskich język klasyczny używany w starożytnej Persji, w którym został zapisany zbiór prac Zaratustry (czyli Awesta);

awokado ˌavɔˈkadɔ n
avokado
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciemnozielony owoc awokado (1.2) o gruszkowatym kształcie, zielonkawożółtym miąższu, z dużą pestką
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju awokado (1.1)

azalia n
açelya
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) ozdobny kwitnący krzew, hodowany w donicach, ogrodach i parkach, różanecznik

azerbejdżański ˌazɛrbɛjˈd͡ʒãj̃sʲci adj
Azırbaicani
odnoszący się do państwa Azerbejdżan

azerski aˈzɛrsʲci adj
Azırbaicani
odnoszący się do Azerów lub Azerbejdżanu

azerski aˈzɛrsʲci n
Azırbaicani
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Azerbejdżanu;

azjatycki ˌazʲjaˈtɨt͡sʲci adj
Asya
dotyczący Azji, związany z Azją, pochodzący z Azji

azot ˈazɔt n
nîtrojen
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu N i liczbie atomowej 7;

azotan aˈzɔtãn n
nîtrat
(chemia, chemiczny) sól kwasu azotowego (z grupą NO2 lub NO3)

aż aʃ conjunction
heta
…wskazujący, do jakiego momentu czasu trwała wcześniej wspomniana czynność

baba ˈbaba n
afret
(potocznie, potoczny) (rubaszny, rubasznie) lub (pogardliwie, pogardliwy) o kobiecie, żonie, partnerce życiowej
dapîr
(staropolski) babcia
gato
(potocznie, potoczny) przekupka, zwykle starsza, zwłaszcza przywożąca towar ze wsi

babcia ˈbapʲt͡ɕa n
dapîr
(potocznie, potoczny) stara kobieta
داپیر
(zdrobniale) babka (matka ojca lub matki)

babka ˈbapka n
cadû
(przestarzałe, przestarzały) wiejska kobieta pomagająca przy porodach, zajmująca się też ziołolecznictwem, znachorstwem i wróżbiarstwem
dapîr
matka ojca lub matki
starsza kobieta, zwykle zaniedbana, biedna

badanie baˈdãɲɛ n
lêkolîn
(medycyna, medyczny) sprawdzenie stanu zdrowia
poszukiwanie rozwiązania problemu naukowego
szczegółowa obserwacja i analiza

bagażowy n
باربه‌ر
(kolejnictwo) pracownik zatrudniony w bagażowni

baglama baɡˈlãma n
baxlema
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bezprogowy instrument strunowy pochodzący z Bliskiego Wschodu;

bagno ˈbaɡnɔ n
avzê
(ekologia, ekologiczny) obszar trwale podmokły, porośnięty specyficzną roślinnością;

bajka ˈbajka n
çîrok
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór o treści fantastycznej
(potocznie, potoczny) zmyślona informacja

bakteriologia ˌbaktɛrʲjɔˈlɔɟja n
bakteriyolojî
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) dziedzina mikrobiologii zajmująca się badaniem bakterii, ich budową, sposobem życia, właściwościami oraz ich znaczeniem dla człowieka, zwierząt i roślin;

bakłażan bakˈwaʒãn n
bacanreş
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina jednoroczna z gatunku psianka podłużna Solanum melongena L., o jadalnych owocach;
bacan
(spożywczy) warzywo, będące podłużnym, zwykle fioletowoczarnym owocem bakłażana (1.1)

bal bal n
top
uroczyste przyjęcie, na którym głównym elementem zabawy są tańce;

balet ˈbalɛt n
bale
(choreografia, choreograficzny) rodzaj tanecznego widowiska teatralnego;
balet
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór muzyczny napisany specjalnie dla baletu (1.1)

baletnica ˌbalɛtʲˈɲit͡sa n
balerîn
(zawód, zawodowy, zawodowo) (sztuka) kobieta, która tańczy w balecie

bambus ˈbãmbus n
bambû
(botanika, botaniczny) Bambusa Shreb., rodzaj wieloletnich roślin trawiastych o drewniejących łodygach, z rodziny wiechlinowatych;

banan ˈbãnãn n
moz mûz
(spożywczy) owoc banana (1.1), podłużny, zazwyczaj żółty
moz مۆز
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny bananowatych;

bananowy ˌbãnãˈnɔvɨ adj
moz
dotyczący bananów (drzew i owoców)

bandera bãnˈdɛra n
ala
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) flaga określająca przynależność państwową statku wodnego;

bank bãŋk n
bank
(bankowość, bankowy) (architektura, architektoniczny) budynek, w którym znajduje się siedziba banku (1.1)
(bankowość, bankowy) instytucja zajmująca się finansami, w szczególności udzielaniem kredytów, przechowywaniem oszczędności swoich klientów

banknot ˈbãŋknɔt n
banknot
(bankowość, bankowy) odcinek papieru z odpowiednim nadrukiem, emitowany przez bank, mający określoną wartość pieniężną (nabywczą);

bar bar n
baryûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ba i liczbie atomowej 56;

baranek baˈrãnɛk n
berxê
(zoologia, zoologiczny) mały, młody baran
herîr
(potocznie, potoczny) łagodna, miła osoba

bardzo ˈbard͡zɔ adv
-tir
bardziej, najbardziej wyraz pomocniczy, stosowany do tworzenia form stopnia wyższego i najwyższego niektórych przymiotników i przysłówków
زۆر
służący do podkreślenia cechy przymiotnika, przysłówka lub czasownika w wysokim stopniu, dużo

bark bark n
sermil
(anatomia, anatomiczny) część ciała w miejscu połączenia ręki lub (u zwierząt) kończyny przedniej z tułowiem;

barman ˈbarmãn n
kur
osoba, która obsługuje bufet w barze;

barter ˈbartɛr n
berdêl
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) wymiana bezgotówkowa, czyli towar (bądź usługa) za towar;

baryton baˈrɨtɔ̃n n
barîton
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) głos męski niższy od tenoru, wyższy od basu;
mężczyzna śpiewający barytonem (1.1)

bas bas n
bas-gîtar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) najniższy głos męski;
nizm
(potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gitara basowa
bas-gîtar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) śpiewak o takim głosie

baskijski baˈsʲcijsʲci n
baskî
(językoznawstwo, językoznawczy) język Basków;

baszkirski n
başkîrî
(językoznawstwo, językoznawczy) język baszkirski;

batalion baˈtalʲjɔ̃n n
felek
(wojskowość, wojskowy) mniejsza od pułku jednostka organizacyjna wojska;

bateria baˈtɛrʲja n
baterî
(elektryczność) zespół elementów połączonych w jeden układ będący źródłem energii

batyskaf baˈtɨskaf n
noqarê kûrahiyan
statek podwodny do badań na dużych głębokościach;

bawełna baˈvɛwna n
pembo
(włókiennictwo) włókno otrzymane z bawełny (1.1);

bazar ˈbazar n
bajêr
(handel, handlowy) teren, na którym można handlować; plac ze straganami

bazylia baˈzɨlʲja n
rihan
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju bazylia (1.1);

bazyliszek n
rihan
(herpetologia, herpetologiczny) rodzaj jaszczurek;
(mitologia, mitologiczny) stwór występujący w legendach, przedstawiany jako kogut o żabich oczach i ogonie żmii, zabijający wzrokiem i oddechem

bać się ˈbat͡ɕ‿ɕɛ v
tirsîn
odczuwać strach, bojaźń, lęk przed czymś lub przed kimś

bałałajka ˌbawaˈwajka n
balalaîka
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rosyjski i ukraiński ludowy instrument strunowy z trójkątnym pudłem rezonansowym;

bałtycki bawˈtɨt͡sʲci adj
Derya Rojhelat
odnoszący się do Bałtyku, związany z Bałtykiem

bałwan ˈbawvãn n
berfmêr
figura człowieka ulepiona ze śniegu;
ker
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) głupek, tuman

baśń baɕɲ̊ n
çîrok
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowiadanie o treści fantastycznej;

bażant ˈbaʒãnt n
tîtav
(ornitologia, ornitologiczny) (łowiectwo, łowiecki) Phasianus colchicus, gatunek ptaka żyjącego na polach;

beczka ˈbɛt͡ʃka n
bermîl
(lotnictwo, lotniczy) rodzaj akrobacji powietrznej;
cylindryczne naczynie, tradycyjnie wykonywane z klepek drewnianych, spiętych metalowymi obręczami, współcześnie również z innych materiałów;

bengalski bɛ̃ŋˈɡalsʲci n
bengalî
(językoznawstwo, językoznawczy) język bengalski (1.1);

benzyna bɛ̃w̃ˈzɨ̃na n
benzîn
paliwo stosowane do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy;

berkel ˈbɛrkɛl n
berkelyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bk i liczbie atomowej 97;

beryl ˈbɛrɨl n
berîlyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Be i liczbie atomowej 4;

beton ˈbɛtɔ̃n n
beton
(budownictwo) materiał budowlany, powstały ze zmieszania piasku, żwiru lub innego kruszywa z roztworem materiałów wiążących;

bez bɛs preposition
bê
…służący do tworzenia konstrukcji, w których czynność została wykonana pomimo braku czegoś, co opisuje wyrażenie za przyimkiem

bezalkoholowy ˌbɛzalkɔxɔˈlɔvɨ adj
bêalkol
niezawierający, pozbawiony alkoholu

bezbożnik bɛzˈbɔʒʲɲik n
کافر
(przestarzałe, przestarzały) dziś (potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) albo (obraźliwie) osoba negująca istnienie Boga

bezcelowy ˌbɛst͡sɛˈlɔvɨ adj
bêarmanc
taki, który nie ma konkretnego celu, sensu

bezczynność bɛʃˈt͡ʃɨ̃nːɔɕt͡ɕ n
pasîfî
brak aktywności

bezdomność bɛzˈdɔ̃mnɔɕt͡ɕ n
bêmalî
(socjologia, socjologiczny) problem społeczny, charakteryzujący się brakiem miejsca zamieszkania;

bezdzietny bɛʑˈd͡ʑɛtnɨ adj
bêzarok
niemający dzieci, potomstwa

bezdźwięczny adj
kerr
(językoznawstwo, językoznawczy) o spółgłoskach: taka, przy wymawianiu której nie drżą więzadła głosowe

bezgrzeszność n
bêgunehî
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest bezgrzeszne; cecha tych, którzy są bezgrzeszni

bezimienny ˌbɛzʲĩˈmʲjɛ̃nːɨ adj
bênav
nie mający imienia czy nazwy

bezleśny adj
bê dar
charakteryzujący się brakiem lasów, niezalesiony

beznadziejny ˌbɛznaˈd͡ʑɛ̇jnɨ adj
bêumêd
pozbawiony wszelkiej nadziei

bezokolicznik ˌbɛzɔkɔˈlʲit͡ʃʲɲik n
mesder
(gramatyka) forma czasownika zazwyczaj (zależnie od języka) nieokreślająca czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony ani aspektu;

bezpłatny bɛsˈpwatnɨ adj
belaş
taki, za który nie pobiera się opłaty

bezrobocie ˌbɛzrɔˈbɔt͡ɕɛ n
bêkarî
(ekonomia, ekonomiczny) stan, w którym część osób zdolnych do pracy i chcących ją podjąć nie może jej znaleźć;

bezrobotny ˌbɛzrɔˈbɔtnɨ n
bêkar
osoba bez pracy

bezsolny adj
bêxwê
nie zawierający soli, pozbawiony soli

bezwodnik n
anhîdrîd
(chemia, chemiczny) tlenek niemetalu tworzący kwas lub zasadę w połączeniu z wodą

bezzębny bɛzˈːɛ̃mbnɨ adj
bêdiran
taki, który nie ma zębów; pozbawiony zębów

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci adj
belarusî
dotyczący Białorusi lub Białorusinów, charakterystyczny dla Białorusi lub Białorusinów

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci n
belarusî
(językoznawstwo, językoznawczy) język wschodniosłowiański używany na Białorusi;

biały ˈbʲjawɨ adj
spî
mający bardzo jasną barwę przeciwstawną do czarnego, taką jak czysty śnieg, mleko itp.

biblioteka ˌbʲiblʲjɔˈtɛka n
pirtûkxane
instytucja zajmująca się gromadzeniem i wypożyczaniem książek; budynek tej instytucji;
zbiór książek należący do kogoś; pomieszczenie z takim zbiorem

bibliotekarka ˌbʲiblʲjɔtɛˈkarka n
kitêbxanevan
kobieta, która pracuje w bibliotece

bibliotekarz ˌbʲiblʲjɔˈtɛkaʃ n
kitêbxanevan
pracownik biblioteki;

biec bʲjɛt͡s v
revîn
szybko poruszać się na nogach w krokach, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi

bieda ˈbʲjɛda n
xizanî
stan braku środków do życia

biedak ˈbʲjɛdak n
داماو
osoba, której brakuje środków do życia

biedny ˈbʲjɛdnɨ adj
xizan
taki, któremu brakuje środków do życia
داماو
ze współczuciem o kimś; poszkodowany

biegacz ˈbʲjɛɡat͡ʃ n
hesp
(sport, sportowy) osoba uprawiająca jedną z dyscyplin lekkoatletycznych – biegi

bieganie bʲjɛˈɡãɲɛ n
ڕاکردن
(rzeczownik odczasownikowy) od biegać

biegać ˈbʲjɛɡat͡ɕ v
bazdan
przemieszczać się szybkimi krokami, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi, być w ruchu, uprawiać biegi

biegunka bʲjɛˈɡũnka n
zikçûn
(medycyna, medyczny) częste wypróżnianie stolcem o rzadkiej konsystencji;

biel bʲjɛl n
spî
biały pigment (barwnik) używany do wyrobu farb

bierność ˈbʲjɛrnɔɕt͡ɕ n
pasîfî
brak inicjatywy

bifobia n
بایفۆبیا
(psychologia, psychologiczny) (społeczny) dyskryminacja objawiająca się niechęcią lub agresją wobec osób biseksualnych;

bijatyka n
ceng
bójka z udziałem większej liczby osób

bilard ˈbʲilart n
bîlard
(sport, sportowy) gra towarzyska i sportowa polegająca na odbijaniu drewnianych kul kijem na specjalnym stole;

bilet ˈbʲilɛt n
banknot
dokument zezwalający na przejazd pociągiem, autobusem, samolotem itp., albo na wstęp do kina lub teatru

biochemia bʲjɔˈxɛ̃mʲja n
biyokîmya
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka na pograniczu chemii organicznej i biologii zajmująca się substancjami organicznymi o znaczeniu biologicznym;

biografia bʲjɔˈɡrafʲja n
jînenîgarî
opis życia i działalności jakiejś osoby;

biologia bʲjɔˈlɔɟja n
biyolojî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka przyrodnicza o życiu, rozwoju i ewolucji osobniczej;

biopsja ˈbʲjɔpsʲja n
biopsî
(medycyna, medyczny) rodzaj specjalnego zabiegu diagnostycznego, będącego inwazyjną metodą pobrania materiału biologicznego z przypuszczalnie zmienionych chorobowo tkanek, który następnie jest oceniany morfologicznie z użyciem mikroskopu świetlnego;

biseksualizm ˌbʲisɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
bîseksuelî
(seksuologia, seksuologiczny) odczuwanie popędu płciowego do osobników obu płci;

biskup ˈbʲiskup n
metran
(kościelny) w kościołach chrześcijańskich duchowny wysokiego szczebla, ze święceniami biskupimi lub ordynowany na urząd biskupi, najczęściej kierujący diecezją;

biust bʲjust n
sîng
piersi kobiety

biustonosz bʲjuˈstɔ̃nɔʃ n
bersing
(krawiectwo) część garderoby podtrzymująca kobiece piersi;

bizmut ˈbʲizmut n
bîzmût
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bi i liczbie atomowej 83;

biznesowy adj
bazirganî
(handel, handlowy) dotyczący biznesu

bizon ˈbʲizɔ̃n n
gamêşa kûvî
(zoologia, zoologiczny) największy stadny ssak Ameryki Północnej, zamieszkujący prerie i lasy;

bić bʲit͡ɕ v
xwarin
w grach zabierać przeciwnikowi kartę, pionka, itp.

blacha ˈblaxa n
mîs
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (slangowo) instrumenty dęte blaszane

bliski ˈblʲisʲci adj
nêzîkî
bezpośrednio spokrewniony
taki, który prawie osiągnął jakiś stan
zbliżony do czegoś, podobny
نزیک
taki, który jest w niewielkiej odległości
taki, który jest w niewielkiej odległości czasowej; który ma niedługo nastąpić

blok mieszkalny ˈblɔk mʲjɛˈʃkalnɨ n
apartman
budynek mieszkalny, często wielopiętrowy i wieloklatkowy;

bocian ˈbɔt͡ɕãn n
laklak
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia duży ptak brodzący z rodziny bocianów;
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) bocian biały

bocian biały ˈbɔt͡ɕãn ˈbʲjawɨ n
legleg
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ciconia ciconia Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący m.in. w Polsce;

bocian czarny ˈbɔt͡ɕãn ˈt͡ʃarnɨ n
leglega reş
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia nigra Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący również w Polsce;

boczyć się v
sûre
lekko gniewać się

bogaty bɔˈɡatɨ adj
dewlemend
posiadający duży majątek lub osiągający wysokie dochody
taki, który obfituje w coś
خاوه‌ن پاره‌
dający dużą możliwość wyboru

bogini bɔˈɟĩɲi n
xwedawen
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (etnografia, etnograficzny) bóstwo płci żeńskiej

bohater bɔˈxatɛr n
qehreman
człowiek, który wykazał się męstwem, odwagą, poświęceniem itp.

bohr bɔxr̥ n
bohriyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bh i liczbie atomowej 107;

bojkot ˈbɔjkɔt n
boykot
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ekonomia, ekonomiczny) zerwanie kontaktów (handlowych, ekonomicznych, stosunków dyplomatycznych, towarzyskich, zawodowych) w celu wywarcia nacisku;

boksyt n
boksît
(geologia, geologiczny) ilasta skała osadowa składająca się głównie z wodorotlenków glinu, ruda aluminium;

bolszewik n
bolşevîk
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) początkowo: członek leninowskiej frakcji rosyjskiej partii socjaldemokratycznej; potem ogólniej: członek radzieckiej partii komunistycznej

bomba ˈbɔ̃mba n
bombe بۆمبا
(wojskowość, wojskowy) ładunek wypełniony materiałem wybuchowym zrzucany z samolotu lub okrętu, zwykle z mechanicznym zapalnikiem;

bon mot n
گاڵته‌
(książkowy) krótkie, dowcipne opowiadanie, anegdota lub powiedzenie, zbliżone do przysłowia

bor bɔr n
bor boron
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu B i liczbie atomowej 5;

borsuk ˈbɔrsuk n
kurbeşk
(zoologia, zoologiczny) Meles Brisson, rodzaj drapieżnego ssaka z rodziny kunowatych;

borówka brusznica bɔˈrufka bruʃʲˈɲit͡sa n
kartol
(botanika, botaniczny) Vaccinium vitis-idaea, roślina lecznicza z jadalnymi, lekko cierpkimi owocami w kolorze czerwonym;

botanika bɔˈtãɲika n
botanîk
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o roślinach;

bracki ˈbrat͡sʲci adj
birayane
związany z Brackiem, dotyczący Bracka

brama ˈbrãma n
dergeh
(architektura, architektoniczny) ruchome zamknięcie wejścia bądź wjazdu;
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ufortyfikowany wjazd lub wejście do twierdzy lub miasta

bramka ˈbrãmka n
gol
(sport, sportowy) punkt zdobyty poprzez umieszczenie piłki lub krążka w bramce (1.2)

bramkarz ˈbrãmkaʃ n
golgir
(sport, sportowy) sportowiec, którego głównym zadaniem podczas gry jest obrona bramki przed strzałem;

bransoletka ˌbrãw̃sɔˈlɛtka ˌbrãw̃zɔˈlɛtka n
bazin
ozdoba w formie opaski, noszona na nadgarstku lub (rzadziej) na nodze;

brat brat n
bira
potomek płci męskiej (w stosunku do rodzeństwa); syn tego samego ojca; syn tej samej matki;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik, mnich

bratobójca n
birakuj
(książkowy) zabójca brata

bratobójczy ˌbratɔˈbujt͡ʃɨ adj
birakujî
dotyczący bratobójcy lub bratobójstwa

bratobójstwo ˌbratɔˈbujstfɔ n
bikakuji
(książkowy) zabójstwo brata lub innego krewnego, także kogoś, z kim jest się związanym przyjaźnią, przynależnością do jednej grupy itp.

bratowa braˈtɔva n
baltûz
żona brata

brawura n
mêranî
popisywanie się odwagą

brać brat͡ɕ v
girtin
chwytać coś ręką, unosić coś
(potocznie, potoczny) przekraczać, mijać coś
chwytać, łapać, zniewalać
korzystać z czegoś
kupić lub wynająć coś
posiąść kogoś w sensie seksualnym
wykorzystywać kogoś do czegoś; zobowiązywać kogoś
zobowiązywać się do czegoś

bretoński brɛˈtɔ̃j̃sʲci n
bretonek
(językoznawstwo, językoznawczy) język celtycki, którym posługują się Bretończycy;

brew brɛf n
birû
(anatomia, anatomiczny) pasmo krótkich włosów nad oczodołem

brocha n
xirrnîfk
(potocznie, potoczny) żeński narząd płciowy, pochwa

broda ˈbrɔda n
rî
zarost na brodzie (1.1)

brodawka n
balûk
(medycyna, medyczny) większa, chorobowa wypukłość na skórze

brodawka sutkowa brɔˈdafka sutˈkɔva n
sermemik
(anatomia, anatomiczny) brodawka kończąca sutek;

brom brɔ̃m n
brom
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Br i liczbie atomowej 35;

broszka ˈbrɔʃka n
xirrnîfk
(potocznie, potoczny) żeński narząd płciowy, pochwa

browar ˈbrɔvar n
bîrameyanxane
zakład, w którym warzy się (produkuje) piwo;

broń brɔ̃ɲ n
çek sîleh
(wojskowość, wojskowy) narzędzie walki, służące do obrony lub ataku na wroga;

brudny ˈbrudnɨ adj
pîs
mający na swojej powierzchni zanieczyszczenia, brud

brukiew ˈbrucɛf n
şêlim
(botanika, botaniczny) roślina jadalna lub pastewna z gatunku Brassica napus var. rapifera L.;

brukselka bruˈksɛlka n
kelemê Brukselê
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) odmiana kapusty warzywnej;

brutalność bruˈtalnɔɕt͡ɕ n
xedarî
(książkowy) cecha tego, co brutalne, agresywne, pełne przemocy

brykiet ˈbrɨcɛt n
pîrket
bryła sprasowanego materiału sypkiego z dodatkiem lepiszcza palnego;

brzeg bʒɛk n
berav
pas lądu ograniczający zbiornik wodny;
qerax
krańcowa linia czegoś

brzegówka bʒɛˈɡufka n
kûşk
(ornitologia, ornitologiczny) Riparia riparia, jaskółka brzegówka, gatunek jaskółki pospolicie występujący w Polsce;

brzemienność bʒɛ̃ˈmʲjɛ̃nːɔɕt͡ɕ n
avisî
(książkowy) ciąża

brzmienie ˈbʒmʲjɛ̇̃ɲɛ n
deng
zespół cech dźwiękowych danego instrumentu, sprzętu lub głosu

brzoskwinia bʒɔsˈkfʲĩɲa n
xox şeftalî
(spożywczy) owoc brzoskwini (1.1)

brzuch bʒux n
zikê mirov
(anatomia, anatomiczny) dolna część tułowia;

brzydki ˈbʒɨtʲci adj
kirêt
subiektywnie pozbawiony piękna, wartości estetycznych

brzydki jak małpa ˈbʒɨtʲci ˈjak ˈmawpa adj
meymûn
bardzo brzydki

bród brut n
çi
płytkie miejsce w wodzie, zwłaszcza w rzece, umożliwiające przeprawienie się na drugi brzeg

brązowy brɔ̃w̃ˈzɔvɨ adj
qehweyî
mający kolor brązu;

buddyzm ˈbudːɨsm̥ n
budîzm
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system filozoficzno-etyczny, którego założycielem był Siddhārtha Gautama;

budować buˈdɔvat͡ɕ v
avakirin
tworzyć, wznosić budynki albo inne konstrukcje

budynek buˈdɨ̃nɛk n
بینا
(architektura, architektoniczny) budowla naziemna o funkcji mieszkalnej lub użytkowej

budzik ˈbud͡ʑik n
demjimêr
zegar, który dzwonkiem lub innym sygnałem dźwiękowym wskazuje nadejście określonej godziny, pory;

budzić ˈbud͡ʑit͡ɕ v
ji xewê rabûn
przerywać czyjś sen
wywoływać jakieś uczucia

budżet ˈbuḍʒɛt n
budce
(ekonomia, ekonomiczny) plan dochodów i wydatków na jakiś okres, zwykle na następny rok;

bukiet ˈbucɛt n
hêştirme
wiązanka, pęk kwiatów;

bulgur n
savar
(spożywczy) produkt spożywczy produkowany z pszenicy, rodzaj kaszy stosowanej w kuchni tureckiej i bliskowschodniej;

bunt bũnt n
serhildan
wystąpienie przeciwko władzy lub autorytetowi np. państwa, innych ludzi

burak ˈburak n
pincar
(botanika, botaniczny) Beta L., rodzaj roślin z rodziny komosowatych;

burdel ˈburdɛl n
kerxane
(pospolicie) (grubiański, grubiańsko) brak porządku
(pospolicie) dom publiczny

burmistrz ˈburmʲisṭʃ n
şaredar
(administracja) urzędnik na czele samorządu gminy miejskiej lub miejsko-wiejskiej;

bursztyn ˈburʃtɨ̃n n
karîban
(mineralogia, mineralogiczny) kamień półszlachetny, kopalna żywica drzew;

but but n
pêlav sol
część ubrania, noszona na stopie, chroniąca stopy;

butan ˈbutãn n
bûtan
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwny i bezwonny gaz, jego mieszanina z propanem znana jest jako LPG;

butelka buˈtɛlka n
şîşe
szklany, plastikowy, ceramiczny lub metalowy pojemnik na wodę i inne płyny w kształcie walca o zwężającym się jednym z końców

bułgarski buwˈɡarsʲci adj
bulgarî
związany z Bułgarią lub Bułgarami

bułgarski buwˈɡarsʲci n
bulgarî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Bułgarii;

byczek ˈbɨt͡ʃɛk n
golik
(potocznie, potoczny) młody byk

byk bɨk n
ga
(zoologia, zoologiczny) dorosły, niesterylizowany samiec bydła hodowlanego, także: bizona, żubra, jelenia, łosia itp.

byt bɨt n
hebûn
istnienie, całokształt życia

bytować v
hebûn
(książkowy) żyć w konkretnych warunkach

być bɨt͡ɕ v
bûn
istnieć; trwać

być może
belkî
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia

były ˈbɨwɨ adj
dêrîn
taki, który był i przestał istnieć lub przestał pełnić jakąś funkcję, występować w jakiejś roli

bób bup n
baqil
(botanika, botaniczny) Vicia faba, roślina o mięsistych strąkach i jadalnych nasionach;

bóbr bupr̥ n
darbir
(zoologia, zoologiczny) ziemnowodny gryzoń z rodziny Castoridae, o charakterystycznym ogonie;

bóg buk bɔˈgɔvʲɛ n
xwedê
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń politeistycznych: istota potężniejsza od człowieka, mająca wpływ na jego los, zwykle także pogodę, zjawiska wywoływane przez Ziemię (wulkany, trzęsienia ziemi itp.);

bójka ˈbujka n
ceng
awantura połączona z biciem;

ból bul n
êş azar
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie fizyczne;

bąbel ˈbɔ̃mbɛl n
billq
coś nabrzmiałego, wypełnionego płynem lub gazem

bąk bɔ̃ŋk n
piv
(potocznie, potoczny) śmierdzący, gazowy efekt przemiany materii

bęben ˈbɛ̃mbɛ̃n n
dahol
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny uderzany za pomocą specjalnych pałeczek;
część jakiegoś urządzenia o kształcie walca

błota ˈbwɔta n
avzê
obszar bagienny

błotnik ˈbwɔtʲɲik n
bask
część pojazdu osłaniająca koło i zabezpieczająca pojazd przed bryzgami wody/błota spod kół

błotnisty bwɔtʲˈɲistɨ adj
pîs
pokryty błotem, pełen błota

błoto ˈbwɔtɔ n
herî
mieszanina ziemi i wody;

błyskawica ˌbwɨskaˈvʲit͡sa n
birûsk
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko świetlne w postaci silnego błysku, towarzyszące piorunowi

błąd bwɔ̃nt n
xeletî
niezgodność z zasadami, założeniami

błędny ˈbwɛ̃ndnɨ adj
nerast
zawierający błąd, niewłaściwy, niepoprawny

całka ˈt͡sawka n
întegral
(matematyka, matematyczny) wspólna nazwa wielu powiązanych pojęć rachunku całkowego;

całkiem ˈt͡sawʲcɛ̃m adv
به‌ ته‌واوی
w sposób całkowity, zupełny, pełny

całkowicie ˌt͡sawkɔˈvʲit͡ɕɛ adv
به‌ ته‌واوی
w sposób całkowity, pełny, bez reszty

całować t͡saˈwɔvat͡ɕ v
maç kirin
dawać komuś pocałunek; dotykać ustami kogoś, rzadziej czegoś

całun n
kefen
(kościelny) tkanina, rodzaj zasłony służącej do okrywania zwłok, trumny lub katafalku;

cebula t͡sɛˈbula n
pîvaz
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) cebula jadalna, Allium cepa L., roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach;

cecha ˈt͡sɛxa n
taybetmendî
element opisujący coś lub kogoś, mogący odróżniać to od innych przedmiotów lub osób

cegła ˈt͡sɛɡwa n
kelpîç
(budownictwo) ceramiczny element budowlany w kształcie prostopadłościanu;

cel t͡sɛl n
gol
to, co chce się zniszczyć lub trafić za pomocą broni
to, do czego się dąży, co chce się osiągnąć (także (przenośnie, przenośnia))

celuloza n
seluloz
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, budulec tkanek roślinnych;

cement ˈt͡sɛ̃mɛ̃nt n
çîmento
hydrauliczne spoiwo otrzymywane z surowców mineralnych (margiel lub wapień i glina);

cena ˈt͡sɛ̃na n
fiyet
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) kwota, jaką trzeba zapłacić, aby kupić dany towar

centymetr t͡sɛ̃nˈtɨ̃mɛtr̥ n
sentîmetre
miara długości; jedna setna metra;

cer t͡sɛr n
seryom
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ce i liczbie atomowej 58;

ceremonia ˌt͡sɛrɛ̃ˈmɔ̃ɲja n
seremonî
skonwencjonalizowany rytuał bądź obrzęd;

certyfikat ˌt͡sɛrtɨˈfʲikat n
govanname
dokument o randze świadectwa lub zaświadczenia

cesarstwo t͡sɛˈsarstfɔ n
emparatorî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny w którym władzę sprawuje cesarz;

cesarz ˈt͡sɛsaʃ n
emperator
najwyższy stopień monarchiczny;

cewka moczowa ˈt͡sɛfka mɔˈt͡ʃɔva n
pêşborî
(anatomia, anatomiczny) zakończenie układu moczowego, przez które na zewnątrz wyprowadzany jest mocz;

cez t͡sɛs n
sezyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cs i liczbie atomowej 55;

chaber ˈxabɛr n
kanêje
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea L., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;

chaber bławatek n
kanêje
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea cyanus L., gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku chaber bławatek (1.1)

charakter xaˈraktɛr n
surîşt
(psychologia, psychologiczny) zespół cech psychicznych danej osoby

chcieć xʲt͡ɕɛ̇t͡ɕ modal
xwestin
odczuwać chęć zrobienia czegoś

chemia ˈxɛ̃mʲja n
kîmya
nauka zajmująca się badaniem substancji pod względem ich budowy i ich wzajemnym wpływem;

chemiczny xɛ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
kîmyasal kîmyawî
związany z chemią

chemik ˈxɛ̃mʲik n
kîmyager
specjalista w zakresie chemii, osoba zajmująca się chemią

chip t͡ʃʲip n
kêç
(elektronika, elektroniczny) układ scalony

chirurgia xʲiˈrurʲɟja n
niştergerî
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się leczeniem operacyjnym;

chiński ˈxʲĩj̃sʲci adj
Çînî
odnoszący się do Chin lub Chińczyków

chiński ˈxʲĩj̃sʲci n
zimanê çînî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy w Chinach;

chleb xlɛp n
nan نان
pieczywo z mąki, wody, z dodatkiem drożdży lub zakwasu;

chlebak ˈxlɛbak n
جانتای پشت
średniej wielkości torba z paskiem, na prowiant;

chlew xlɛf n
kerxane
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym panuje bałagan i jest brudno

chlor xlɔr n
klor
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cl i liczbie atomowej 17;

chmara ˈxmara n
ewr
(przestarzałe, przestarzały) chmura, tuman
nagromadzenie latających owadów, rzadziej ptaków

chmura ˈxmura n
ewr
(meteorologia, meteorologiczny) krople wody lub kryształki lodu zawieszone w atmosferze;

chmurny adj
ewravî
pokryty chmurami

chochla ˈxɔxla n
hesk
duża łyżka służąca do nakładania posiłków, najczęściej zupy;

chodnik ˈxɔdʲɲik n
peyarê
wydzielona część ulicy przeznaczona dla pieszych;

chodzić ˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
meşîn
poruszać się za pomocą nóg
o mechanizmie: działać, pracować

cholera xɔˈlɛra n
kolera
(medycyna, medyczny) groźna choroba zakaźna;

choreograf ˌxɔrɛˈɔɡraf n
koreograf
(choreografia, choreograficzny) realizator, reżyser tanecznego utworu scenicznego

choreografia ˌxɔrɛɔˈɡrafʲja n
koreografî
(choreografia, choreograficzny) sztuka, umiejętność komponowania układów tanecznych

choroba xɔˈrɔba n
nexweşî
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) odstępstwo od stanu określanego jako pełnia zdrowia organizmu;

chorwacki xɔrˈvat͡sʲci n
xirwatî
(językoznawstwo, językoznawczy) jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Chorwacji i BiH;

chory ˈxɔrɨ adj
bîmar
(potocznie, potoczny) dziwaczny, nienormalny
dotknięty chorobą

chory ˈxɔrɨ n
bîmar
osoba dotknięta chorobą

chować ˈxɔvat͡ɕ v
veşartin
ukrywać kogoś / coś przed kimś

chrom xrɔ̃m n
krom
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cr i liczbie atomowej 24;

chromosom xrɔ̃ˈmɔsɔ̃m n
kromozom
(biochemia, biochemiczny) nośnik informacji genetycznej w komórce;

chronić ˈxrɔ̃ɲit͡ɕ v
parastin
bronić przed niebezpieczeństwem; opiekować się, pomagać, ratować

chronologiczny adj
kronolojîk
(książkowy) ułożony według kolejności wydarzeń, ich następstwa w czasie

chrześcijanin ˌxʃɛɕt͡ɕiˈjä̃ɲĩn n
xirîstî
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca chrześcijaństwa

chrześcijaństwo ˌxʃɛɕt͡ɕiˈjä̃j̃stfɔ n
xiristiyanî
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna wywodząca się z judaizmu, której członkowie wierzą, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym i zmartwychwstał po swojej śmierci;

chrząstka ˈxʃɔ̃w̃stka n
kirkirag
(anatomia, anatomiczny) elastyczna tkanka stanowiąca część wielu narządów, np. nosa, krtani, stawów itp.;

chusteczka do nosa n
destmal
kawałek delikatnej tkaniny lub papieru służący do higieny jamy nosowej i twarzy

chusteczka higieniczna n
destmal
jednorazowa chusteczka do nosa wykonana z celulozy

chwalić ˈxfalʲit͡ɕ v
pesinandin
mówić lub pisać o czymś lub o kimś dobrze

chwila ˈxfʲila n
ماوه‌
bardzo krótki czas
punkt w czasie

chwytać ˈxfɨtat͡ɕ v
girtin
(o stanie, uczuciu, nastroju) znajdować, ogarniać

chyba ˈxɨba particle
belkî
…wyrażająca niepewność, przypuszczenie

chęć xɛ̃ɲt͡ɕ n
xwestek
pragnienie zrobienia czegoś, ochota na coś

chłop xwɔp n
cotkar
(potocznie, potoczny) rolnik

chłopak ˈxwɔpak n
kur
(potocznie, potoczny) młody mężczyzna
dziecko płci męskiej

chłopczyk ˈxwɔpt͡ʃɨk n
zarok
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) niemowlę lub małe dziecko płci męskiej
(zdrobniale) od chłopiec

chłopiec ˈxwɔpʲjɛt͡s n
kur
młody człowiek płci męskiej

chłód xwut n
sar
dość niska temperatura powietrza, umiarkowane zimno

ci t͡ɕi personalPronoun
tu
(celownik) lp od: ty (nieakcentowane)

ciamajda t͡ɕãˈmajda n
qaz
(potocznie, potoczny) człowiek niezdarny, ślamazarny

ciastko ˈt͡ɕastkɔ n
kulîçe
mały, słodki wypiek, często zdobiony kremem, owocami, lukrem;

ciasto ˈt͡ɕastɔ n
şîrîn
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) słodki, deserowy wypiek, zwykle w formie placka;

ciało ˈt͡ɕawɔ n
beden
organizm ludzki lub zwierzęcy
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) materia, substancja
zwłoki człowieka lub zwierzęcia

cichy ˈt͡ɕixɨ adj
bêdeng
o małej głośności
nerm
spokojny

ciecierzyca ˌt͡ɕɛ̇t͡ɕɛˈʒɨt͡sa n
nahk
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ciecierzyca pospolita uprawiana ze względu na jadalne nasiona;
(spożywczy) nasiona ciecierzycy (1.2)

ciecierzyca pospolita ˌt͡ɕɛ̇t͡ɕɛˈʒɨt͡sa ˌpɔspɔˈlʲita n
nahk
(botanika, botaniczny) Cicer arietinum L., gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych;

ciekawski adj
bi
(potocznie, potoczny) odznaczający się zbytnią ciekawością

ciekawski n
bi
(potocznie, potoczny) człowiek zbyt ciekawy, wścibski

ciekawy t͡ɕɛˈkavɨ adj
bi
taki, który się czymś interesuje, chce mieć informacje na dany temat
taki, który wzbudza zainteresowanie

cielec n
golik
(przestarzałe, przestarzały) młody byk, większe cielę

cielę ˈt͡ɕɛlɛ n
golik
(zootechnika, zootechniczny) młode bydła domowego;

cielęcina ˌt͡ɕɛlɛ̃ɲˈt͡ɕĩna n
golik
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z cielęciny (1.1)
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) o kimś gapowatym, nierozgarniętym, zwykle w młodym wieku
(spożywczy) mięso z młodej krowy (cielęcia)

ciemność ˈt͡ɕɛ̃mnɔɕt͡ɕ n
tarîtî
stan, w którym jest brak światła, jasności;

ciemny ˈt͡ɕɛ̃mnɨ adj
tarî
o kolorze: zbliżony do czarnego
تاریک
(potocznie, potoczny) wątpliwy, nie wzbudzający zaufania
(potocznie, potoczny) zacofany, nieświadomy, pozbawiony wiedzy

ciepło ˈt͡ɕɛpwɔ adv
germahî
(przenośnie, przenośnia) w sposób serdeczny, przyjazny, otwarty, uprzejmy

ciepło ˈt͡ɕɛpwɔ n
germahî
(fizyka, fizyczny) ilość energii przekazywanej w ten sposób
uczucie wywołane przez dopływ do skóry ciepła (1.1) w umiarkowanej ilości
tîn
(fizyka, fizyczny) sposób przekazywania energii chaotycznego ruchu cząsteczek;

ciepły ˈt͡ɕɛpwɨ adj
germ
mający temperaturę równą temperaturze pokojowej lub niewiele od niej większą

cierpienie t͡ɕɛrˈpʲjɛ̇̃ɲɛ n
êş
długotrwały lub silny ból

cierń t͡ɕɛrʲɲ n
dirî
(botanika, botaniczny) ostry wyrostek na pędzie rośliny;

cieszyć ˈt͡ɕɛʃɨt͡ɕ v
ken
weselić się, śmiać się

cień t͡ɕɛ̇̃ɲ n
sî
zaciemniony obszar, który powstaje za rzeczą lub osobą, gdy jest ona oświetlana z drugiej strony;
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) farba kosmetyczna do makijażu na powiece
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) makijaż na powiece; (zobacz) cień do powiek
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) zjawa, duch zmarłego
(przenośnie, przenośnia) mała oznaka czegoś

cieśla ˈt͡ɕɛ̇ɕla n
dartaş
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba profesjonalnie zajmująca się wykonywaniem drewnianych konstrukcji budowlanych oraz drewnianych domów

cieśnina t͡ɕɛ̇ɕˈɲĩna n
tengav
(geografia, geograficzny) zwężenie obszaru wodnego pomiędzy dwoma akwenami (oceanami, morzami lub jeziorami)

ciocia ˈt͡ɕɔ̇t͡ɕa n
amojin
siostra matki

ciotka ˈt͡ɕɔtka n
amojin
siostra matki

cipa ˈt͡ɕipa n
berzik
(wulgarnie, wulgaryzm) (dawniej (gwara, gwarowe)) żeński narząd rozrodczy

cisza ˈt͡ɕiʃa n
bêdengî
brak dźwięku

ciągle ˈt͡ɕɔ̃ŋɡlɛ adv
daîme
cyklicznie, co i rusz
w dalszym ciągu, wciąż

ciągnąć ˈt͡ɕɔ̃ŋɡnɔ̃ɲt͡ɕ v
kaş kirin
wlec, przesuwać za sobą

ciąć t͡ɕɔ̇̃ɲt͡ɕ v
birrîn
dzielić na części ostrym narzędziem

ciąża ˈt͡ɕɔ̃w̃ʒa n
avisî
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) u ssaków płci żeńskiej okres od zapłodnienia do porodu;

ciężarny t͡ɕɛ̃w̃ˈʒarnɨ adj
جووت گیان
będący w ciąży

ciężki ˈt͡ɕɛ̃w̃ʃʲci adj
dijwar
taki, który dużo waży, ma dużą masę

ciężkostrawny adj
dijwar
trudny do strawienia

ciśnienie t͡ɕiɕˈɲɛ̇̃ɲɛ n
pesto
(fizyka, fizyczny) stosunek siły do powierzchni, na którą działa;

cmentarny t͡smɛ̃nˈtarnɨ adj
قه‌برستان
związany z cmentarzem, dotyczący cmentarza

cmentarz ˈt͡smɛ̃ntaʃ n
قه‌برستان
obszar, gdzie celowo i niepojedynczo umieszcza się na stałe zwłoki lub prochy;

co t͡sɔ interrogativePronoun
çi
…służący do zadawania pytań o orzeczniki

co t͡sɔ pronoun
bila
…wprowadzający zdanie podrzędne zawężające zakres zdania nadrzędnego który, jaki, jak

co z oczu, to z serca ˈt͡sɔ ˈz‿ɔt͡ʃu ˈtɔ ˈs‿ːɛrt͡sa proverb
çiqas dûr e bi nûr e
jeśli się coś (lub kogoś) nieczęsto widzi, łatwo się zapomina

cotygodniowy ˌt͡sɔtɨɡɔdʲˈɲɔvɨ adj
heftename
powtarzający się co tydzień

coś t͡sɔɕ indefinitePronoun
tiştek
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie chce określić
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie umie określić

cud t͡sut n
derhoze
(przenośnie, przenośnia) rzecz niezwykła, niespodziewana, mało prawdopodobna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezwykły akt działania siły nadprzyrodzonej;

cudzoziemiec ˌt͡sud͡zɔˈʑɛ̃mʲjɛt͡s n
بێگانه‌
osoba pochodząca z innego kraju

cudzoziemski adj
xerîb
pochodzący z obcego kraju, właściwy obcemu krajowi lub cudzoziemcom

cukier ˈt͡sucɛr n
şekir
(spożywczy) krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych;

cukiernica ˌt͡sucɛrʲˈɲit͡sa n
şekirdan
naczynie, w którym podaje się cukier;

cukinia t͡suˈcĩɲja n
dolmik
(botanika, botaniczny) odmiana dyni zwyczajnej;

cukrzyca t͡suˈkʃɨt͡sa n
dîyabet
(medycyna, medyczny) choroba metaboliczna objawiająca się podwyższonym poziomem cukru we krwi;

cybernetyka n
sîbernetîk
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o procesach sterowania oraz przekazywania i przekształcania informacji w systemach;

cyfra ˈt͡sɨfra n
pêjimar
(potocznie, potoczny) znak pisarski symbolizujący cyfrę (1.1) systemu dziesiętnego: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9

cyna ˈt͡sɨ̃na n
pîl
(chemia, chemiczny) szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn;

cynamon t͡sɨ̃ˈnãmɔ̃n n
darçîn
suszona kora cynamonowca, używana jako przyprawa;

cynk t͡sɨ̃ŋk n
çînko
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zn i liczbie atomowej 30;

cynkowy adj
çînko
dotyczący cynku

cyrk t͡sɨrk n
sîrk
miejsce, w którym pokazuje się występy akrobatyczne;

cyrkon ˈt͡sɨrkɔ̃n n
zîrkonyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zr i liczbie atomowej 40;

cytat ˈt͡sɨtat n
iqtibas
przytoczona wypowiedź, fragment innego tekstu;

cytologia ˌt͡sɨtɔˈlɔɟja n
sîtolojî
(biologia, biologiczny) nauka o komórce;

cytoplazma n
sîtoplazma
(biologia, biologiczny) półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet;

cytryna t͡sɨˈtrɨ̃na n
lîmon
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) kwaśny owoc o żółtej skórce

cywilizacja ˌt͡sɨvʲilʲiˈzat͡sʲja n
sivîlîzasyon
poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego;

czaban n
şivan
(dawniej, dawny) pasterz owiec lub wołów

czajniczek t͡ʃajˈɲit͡ʃɛk n
qûre
mały czajnik, np. do zaparzania herbaty

czajnik ˈt͡ʃajɲik n
qûre
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zamknięte od góry naczynie z dziobkiem służące do podgrzewania wody;

czapka ˈt͡ʃapka n
qutik
rodzaj nakrycia głowy wykonanego przeważnie z miękkiego materiału, czasem ze sztywnymi wstawkami takimi jak denko lub daszek;

czapla ˈt͡ʃapla n
masîxwer
(ornitologia, ornitologiczny) Ardeidae Leach, duży ptak brodzący;

czarnuszka siewna t͡ʃarˈnuʃka ˈɕɛvna n
hebreş
(botanika, botaniczny) Nigella sativa, gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych pochodzący z Azji;

czarny ˈt͡ʃarnɨ adj
reş
mający najciemniejszy możliwy kolor
(szachy, pojęcie szachowe) należący do czarnych (2.1)
nielegalny

czarodziej n
cadûbaz
w bajkach: człowiek posiadający moc czarowania, czynienia czarów

czarownica ˌt͡ʃarɔvʲˈɲit͡sa n
cadû
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) kobieta stara, brzydka, złośliwa
w wierzeniach ludowych: kobieta umiejąca czarować, rzucać czary, zaklęcia

czarownik n
cadûbaz
mężczyzna zajmujący się czarami

czarujący ˌt͡ʃaruˈjɔ̃nt͡sɨ adj
bixurûr
uroczy, pełen wdzięku, urzekający, ujmujący

czas t͡ʃas n
dem wext
wymiar używany do określania kolejności zdarzeń;

czas przyszły ˈt͡ʃas ˈpʃɨʃwɨ n
rayeka navdêrî
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa późniejszą czynność lub późniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;

czasopismo ˌt͡ʃasɔˈpʲismɔ n
kovar
druk ukazujący się najczęściej w określonych terminach, pod niezmienionym tytułem, zwykle posiadający numerację ciągłą;

czasownik t͡ʃaˈsɔvʲɲik n
lêker
(gramatyka) część mowy opisująca czynności lub stany;

czaszka ˈt͡ʃaʃka n
kilox
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu chroniąca mózg, znajdująca się w głowie;

czcić t͡ʃʲt͡ɕit͡ɕ v
namûs
oddawać cześć

czekan ˈt͡ʃɛkãn n
kuling
(sport, sportowy) rodzaj laski zakończonej głowicą i kolcem, używanej w alpinizmie do rąbania stopni w śniegu i lodzie;

czekać ˈt͡ʃɛkat͡ɕ v
sekinîn
przerywać wykonywanie jakiejś czynności
zatrzymywać się, pozostawać w jakimś miejscu, aż coś się wydarzy

czekolada ˌt͡ʃɛkɔˈlada n
şokolata
(spożywczy) (cukiernictwo) półprodukt cukierniczy sporządzany z kakao, cukru i tłuszczu;

czempion n
şampiyon
(sport, sportowy) aktualny mistrz jakiejś dyscypliny

czereśnia t͡ʃɛˈrɛɕɲa n
gêlaz
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc czereśni (1.1); kuliste pestkowce koloru czerwonego, żółtego lub czarnego
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) drzewo z rodziny różowatych;

czerwiec ˈt͡ʃɛrvʲjɛt͡s n
hezîran pûşber
szósty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

czerwony t͡ʃɛrˈvɔ̃nɨ adj
sor
mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy;

czesać ˈt͡ʃɛsat͡ɕ v
şe kirin
(fryzyjski) układać, wygładzać (włosy, sierść itp.) za pomocą grzebienia lub szczotki

czeski ˈt͡ʃɛsʲci adj
Çekî
związany z Czechami (Republiką Czeską), charakterystyczny dla Czech lub Czechów

czeski ˈt͡ʃɛsʲci n
Çekî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Republiki Czeskiej;

cześć t͡ʃɛɕt͡ɕ interjection
Roj baş
(potocznie, potoczny) pozdrowienie, przywitanie stosowane wobec kolegów, bliższych znajomych

cześć t͡ʃɛɕt͡ɕ n
namûs
poważanie

czkawka ˈt͡ʃkafka n
xîsk
(fizjologia, fizjologiczny) rytmicznie powtarzające się skurcze przepony objawiające się charakterystycznym odgłosem wydawanym przez zamknięcie głośni i strun głosowych przy wdechu;

czosnek ˈt͡ʃɔsnɛk n
sîr
(botanika, botaniczny) roślina lub rośliny z rodzaju czosnek (1.1)
(spożywczy) jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego

czosnek niedźwiedzi n
lûş
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku czosnek niedźwiedzi (1.1)
(systematyka) (botanika, botaniczny) Allium ursinum L., gatunek rośliny z podrodziny czosnkowych, z rodziny amarylkowatych;

czoło ˈt͡ʃɔwɔ n
enî
(anatomia, anatomiczny) część głowy nad brwiami i pomiędzy skrońmi
poz
początek, przednia część czegoś rozciągniętego

czterdziesty t͡ʃtɛrʲˈd͡ʑɛstɨ adj
çilan
od 40

czterdzieści t͡ʃtɛrʲˈd͡ʑɛ̇ɕt͡ɕi cardinalNumeral
çil çel
liczba naturalna następna po 39 i poprzedzająca 41;

czternasty t͡ʃtɛrˈnastɨ adj
çardehem
od 14

czternaście t͡ʃtɛrˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
çarde
14

cztery ˈt͡ʃtɛrɨ cardinalNumeral
çar
liczba 4

czuwaski n
zimanê çuvaşî
(językoznawstwo, językoznawczy) język czuwaski;

czwartek ˈt͡ʃfartɛk n
pêncşem
czwarty dzień tygodnia

czwarty ˈt͡ʃfartɨ adj
çarem
od 4

czworokąt t͡ʃfɔˈrɔkɔ̃nt n
çargoşe
(geometria) wielokąt mający cztery boki; do czworokątów należą m.in. trapezy, deltoidy, romby, kwadraty, prostokąty, równoległoboki;

czwórka ˈt͡ʃfurka n
çar
nazwa cyfry 4

czy t͡ʃɨ conjunction
an
łączy równorzędne, ale wykluczające się wyrażenia

czy t͡ʃɨ particle
[[مێشوله‌]]
słowo rozpoczynające pytanie, na które pytający spodziewa się odpowiedzi „tak” lub „nie”

czyjś t͡ʃɨjɕ indefinitePronoun
kes
należący do kogoś, kto nie jest istotny w wypowiedzi

czynić ˈt͡ʃɨ̃ɲit͡ɕ v
kirin
robić coś, wykonywać

czynność ˈt͡ʃɨ̃nːɔɕt͡ɕ n
kar
wykonywanie, robienie czegoś

czysty ˈt͡ʃɨstɨ adj
pak
pozbawiony brudu

czytać ˈt͡ʃɨtat͡ɕ v
xwendin
przebiegać wzrokiem lub dotykiem tekst w postaci liter lub ideogramów oraz znaków pisarskich i rozumieć treść przezeń przekazywaną

czytelnik t͡ʃɨˈtɛlʲɲik n
xwendevan
osoba, która czyta książki, gazety itp.
osoba, która korzysta z biblioteki lub czytelni

często ˈt͡ʃɛ̃w̃stɔ adv
باره‌ها
(zobacz) częsty

częstotliwość ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔˈtlʲivɔɕt͡ɕ n
frekans
(fizyka, fizyczny) liczba cykli zjawiska okresowego występujących w jednostce czasu;

częstość ˈt͡ʃɛ̃w̃stɔɕt͡ɕ n
frekans
cecha tego, co jest częste

część t͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕ n
parçe
fragment jakiejś całości
به‌ش
(mechanika) urządzenie elektryczne lub mechaniczne, działające w określony sposób, przeznaczone do pracy wewnątrz innego urządzenia lub we współpracy z nim

członek ˈt͡ʃwɔ̃nɛk n
endam
osoba przynależąca do jakiejś organizacji czy stowarzyszenia

człowiek ˈt͡ʃwɔvʲjɛk n
mirov
(antropologia, antropologiczny) Homo sapiens Linnaeus, istota o najwyższym stopniu świadomości zamieszkująca Ziemię;

córka ˈt͡surka n
keç qîz
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodziców)

cętka ˈt͡sɛ̃ntka n
niqte
mała plamka na tle o jednolitej barwie

dach dax n
ban
górna część budynku, pojazdu itp., pokrycie osłaniające wnętrze przed deszczem, słońcem itp.;

dadaizm daˈda<sup>j</sup>ism̥ n
dadaîzm
(sztuka) awangardowy kierunek literacko-artystyczny z lat 1916-1924;

daktyl ˈdaktɨl n
xurme
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) (cukiernictwo) owoc daktylowca

dalekowzroczność n
dûrbînî
(medycyna, medyczny) (zobacz) nadwzroczność
(przenośnie, przenośnia) przewidywanie tego, co może się zdarzyć

daltonizm n
rengkorî
(medycyna, medyczny) nierozróżnianie kolorów

dama ˈdãma n
şabanî
(termin karciany) figura w kartach oznaczona literą Q lub D;

darmowy darˈmɔvɨ adj
belaş
dany za darmo, bezpłatny

darmsztadt ˈdarm̥ʃtat n
darmstadtiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ds i liczbie atomowej 110;

dart dart n
tîr
lotka do darta (1.1)

darń darʲɲ n
چیمه‌ن
zwarty splot trawy, czasem wraz z innymi roślinami, silnie związany z wierzchnią warstwą gleby; pocięta na płaty używana jest jako umocnienie skarp, nasypów, mogił;

data ˈdata n
dîrok
umowne oznaczenie dnia, miesiąca i roku, kalendarzowy termin jakiegoś zdarzenia;

dawać ˈdavat͡ɕ v
dayîn
(zobacz) dać

dawać dupy ˈdavad͡ʑ ˈdupɨ v
dayîn
(wulgarnie, wulgaryzm) o kobiecie: odbywać stosunki seksualne z mężczyznami

dawny ˈdavnɨ adj
berê
mający miejsce dłuższy czas temu; pochodzący z odległych lat; sięgający dalekiej przeszłości

dać dat͡ɕ v
dan
wręczyć, ofiarować coś (także przenośnie) komuś
pozwolić, umożliwić coś
(potocznie, potoczny) o kobiecie: umożliwić odbycie z sobą stosunku seksualnego, (porównaj) dać dupy

debiut ˈdɛbʲjut n
destpêk
wydarzenie, kiedy ktoś wykonuje po raz pierwszy publicznie jakąś czynność w jakiejś dziedzinie

decyzja dɛˈt͡sɨzʲja n
bîryar
rozstrzygnięcie dokonywane po namyśle

dekoracja ˌdɛkɔˈrat͡sʲja n
nexş
element upiększający, ozdabiający dany przedmiot, budynek lub jego wnętrze

delfin ˈdɛlfʲĩn n
delfin
(zoologia, zoologiczny) ssak morski z rzędu waleni;

delikatny ˌdɛlʲiˈkatnɨ adj
sivik
charakteryzujący się delikatnością, subtelnością, kruchością

demokracja ˌdɛ̃mɔˈkrat͡sʲja n
demokrasî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli;

demokratyczny ˌdɛ̃mɔkraˈtɨt͡ʃnɨ adj
demokratîk
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z demokracją

demon ˈdɛ̃mɔ̃n n
acenî
(mitologia, mitologiczny) istota nadprzyrodzona występująca w wierzeniach ludowych, mitologiach i religiach, zajmująca pozycję pośrednią między bogami a ludźmi; o cechach na wpół ludzkich, na wpół boskich; najczęściej nieprzyjazna człowiekowi;

demonstracja ˌdɛ̃mɔ̃w̃ˈstrat͡sʲja n
nimandin
ostentacyjne wyrażanie czegoś w taki sposób, żeby zwrócić na siebie uwagę

dendrologia ˌdɛ̃ndrɔˈlɔɟja n
dendrolojî
(botanika, botaniczny) dział botaniki, nauka o drzewach, krzewach, krzewinkach i pnączach o zdrewniałych łodygach;

depresja dɛˈprɛsʲja n
depresyona klînîkê
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) chorobliwe przygnębienie i zahamowanie czynności psychicznych;

deputowany n
bervedar
wybrany członek parlamentu lub innego ciała wybieralnego w głosowaniu

deser ˈdɛsɛr n
şêranî
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) danie, najczęściej słodkie, serwowane po daniu głównym

deska ˈdɛska n
mase
płaski kawałek drewna;

destrukcja dɛˈstrukt͡sʲja n
ناهێشتن
niszczenie, zniszczenie, rozpad

deszcz dɛʃt͡ʃ n
baran باران
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny, krople wody powstające w chmurach i spadające na ziemię;

deszczowy dɛʃˈt͡ʃɔvɨ adj
bibaran
związany z deszczem, odnoszący się do deszczu

dewaluacja ˌdɛvaluˈ<sup>w</sup>at͡sʲja n
devaluasyon
(ekonomia, ekonomiczny) urzędowe obniżenie kursu danej waluty;
(książkowy) obniżenie (się) wartości lub znaczenia czegoś

dezerter n
revok
(wojskowość, wojskowy) mężczyzna dokonujący dezercji – ucieczki z wojska

dezynfekować ˌdɛzɨ̃nfɛˈkɔvat͡ɕ v
dezenfekte kirin
dokonywać dezynfekcji

diabetyk dʲjaˈbɛtɨk n
dîyabetîk
(medycyna, medyczny) osoba chora na cukrzycę

diagnoza dʲjaˈɡnɔza n
teşxîs
(medycyna, medyczny) rozpoznanie choroby

dialekt ˈdʲjalɛkt n
zarava
(językoznawstwo, językoznawczy) swoista odmiana języka, właściwa dla pewnej społeczności, grupy społecznej lub pewnego terytorium;

dialektologia n
dialektolojî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (językoznawstwo, językoznawczy) nauka o dialektach i gwarach;

diament ˈdʲjãmɛ̃nt n
almas
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał, przezroczysta odmiana węgla występująca w przyrodzie;

dieta ˈdʲjɛta n
diyet
(medycyna, medyczny) sposób odżywiania się
(potocznie, potoczny) odchudzanie się, niskokaloryczne jedzenie

dimos n
şaredarî
(administracja) grecki odpowiednik gminy administracyjnej;

dinar ˈdʲĩnar n
firavîn
(jednostka monetarna) współczesny i historyczny pieniądz wielu krajów;

dinozaur dʲĩˈnɔzawr n
dînozor
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) wymarły gad naczelny z grupy archozaurów, która zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie;

dioda ˈdʲjɔda n
diyod
(elektronika, elektroniczny) element elektroniczny wykazujący różny opór w zależności od kierunku przepływu prądu;

dla dla preposition
berî
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności

dlaczego dlaˈt͡ʃɛɡɔ interrogativePronoun
çima
…używany w zdaniach, w których pytający pyta o przyczynę lub cel jakiejś czynności

dlaczego dlaˈt͡ʃɛɡɔ pronoun
çima
…używany w zdaniach podrzędnych określających przyczynę lub cel czynności

dlatego dlaˈtɛɡɔ conjunction
ji ber ku
…używany w budowie podrzędnego zdania przyczynowego

dmuchać ˈdmuxat͡ɕ v
فو
wypuszczać powietrze z ust

do dɔ preposition
li
…określający końcowy punkt w przestrzeni

do góry adv
jor
w kierunku pionowym do ziemi, ponad powierzchnię

do góry nogami dɔ‿ˈɡurɨ nɔˈɡãmʲi adv
serberjêr
dnem, spodnią częścią w kierunku góry, obrócony o 180 stopni w osi równoległej do podstawy

do widzenia ˌdɔ‿vʲiˈd͡zɛ̃ɲa interjection
adio
uprzejmy zwrot używany do pożegnania się z kimś

dobosz ˈdɔbɔʃ n
daholjen
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (wojskowość, wojskowy) człowiek grający na bębnie w orkiestrze, szczególnie wojskowej;

dobranoc dɔˈbrãnɔt͡s interjection
şev baş
pożegnanie używane wieczorem, kiedy chcemy komuś życzyć dobrej, spokojnej nocy

dobry ˈdɔbrɨ adj
baş
miły, uczynny, usłużny, szlachetny

dobry wieczór ˈdɔbrɨ ˈvʲjɛt͡ʃur interjection
evar bas
uprzejme powitanie używane wieczorem

dobrze ˈdɔbʒɛ adv
baş
w należyty sposób

dobytek dɔˈbɨtɛk n
mal
wszystko, co się posiada

dochód ˈdɔxut n
fayîde
(księgowość) suma wpływów (przychodów) pomniejszona o koszty ich uzyskania;

dogodnie adv
baş
przynosząc korzyść

doić ˈdɔ<sup>j</sup>it͡ɕ v
dotin doşîn
(zootechnika, zootechniczny) pozyskiwać mleko, wyciskając je z wymion krowy lub innego zwierzęcia hodowlanego

dokument dɔˈkũmɛ̃nt n
belge
materiał w postaci papierowej potwierdzający coś;
pismo urzędowe stwierdzające tożsamość
przedmiot poświadczający jakiś stan rzeczy

dokąd ˈdɔkɔ̃nt pronoun
kû
… pytajny, służący do pytania o miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch
… względny, służący do łączenia zdania głównego z podrzędnym, gdy zdanie podrzędne określa miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch

dolegliwość ˌdɔlɛɡˈlʲivɔɕt͡ɕ n
nexweşî
choroba, schorzenie, problem zdrowotny

dolina dɔˈlʲĩna n
dehl
(geografia, geograficzny) wklęsła, wydłużona forma terenu, znajdująca się poniżej poziomu otaczającego terenu;

dolny ˈdɔlnɨ adj
nizm
będący niżej niż punkt odniesienia
znajdujący się na dole

dom dɔ̃m ˈdɔmɨ n
xanî
pomieszczenie lub miejsce które kojarzymy z domem rodzinnym lub z ogniskiem domowym
(heraldyka, heraldyczny) ród, rodzina, dynastia
(urzędowy) placówka społeczna, usługowa lub handlowa
xanî mal
(architektura, architektoniczny) (urbanistyka, urbanistyczny) oddzielny budynek mieszkalny

dom publiczny ˈdɔ̃m puˈblʲit͡ʃnɨ n
kerxane
dom, w którym jest uprawiana prostytucja;

domagać się dɔ̃ˈmaɡat͡ɕ‿ɕɛ v
داواکردن
wymagać, potrzebować, żądać, chcieć coś dla siebie

domowy dɔ̃ˈmɔvɨ adj
malbat
związany z domem, dotyczący domu

domysł n
estimation
przypuszczenie, domniemanie

domyślać v
hizr kirin
przewidywać coś pomimo niewystarczających danych

doniosłość n
giringî
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: doniosły

dopełniać v
xeniqandin
czynić powinności, by coś zakończyć

doprowadzać ˌdɔprɔˈvad͡zat͡ɕ v
ajotin
umożliwiać dostęp czegoś do jakiegoś miejsca

dopływ ˈdɔpwɨf n
mil
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka, która uchodzi do innej rzeki lub jeziora

dorosły dɔˈrɔswɨ adj
zelam
o człowieku lub zwierzęciu: będący w wieku, w którym przeciętny organizm ma zdolność rozrodu, lub starszym

dorosły dɔˈrɔswɨ n
zelam
dorosła (1.1) osoba

doskonałość ˌdɔskɔ̃ˈnawɔɕt͡ɕ n
bêkêmasîtî
szczyt, zupełność, brak jakiejkolwiek wady, niedostatku lub możliwości ulepszenia;

dotyczyć dɔˈtɨt͡ʃɨt͡ɕ v
berê xwe dan
mieć z czymś związek, odnosić się do czegoś

dotyk ˈdɔtɨk n
bale kirin
(fizjologia, fizjologiczny) jeden ze zmysłów umożliwiający odbiór rzeczywistości za pomocą narządów czucia powierzchniowego i głębokiego;

dotykać dɔˈtɨkat͡ɕ v
birrîn
(przenośnie, przenośnia) sprawiać komuś przykrość, urażać kogoś
ده‌ست لێدان
zbliżać się do czegoś do momentu zetknięcia, kontaktu fizycznego

dowód ˈdɔvut n
belge
(matematyka, matematyczny) skończony ciąg zdań wykazujący prawdziwość twierdzenia;
przedmiot, okoliczność wykazujące coś (dowodzące czegoś)

doświadczać v
jiyîn
doznawać czegoś

doświadczenie ˌdɔɕfʲjaṭˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
serborî
ogół zdobytych wiadomości i umiejętności

drabina draˈbʲĩna n
derence
drewniana lub metalowa konstrukcja z dwóch pionowych belek połączonych poziomymi szczeblami ułatwiająca wchodzenie na niewielkie wysokości, zazwyczaj do kilku metrów;

dragon ˈdraɡɔ̃n n
ejdî
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz lekkiej jazdy, pieszy i konny, później tylko konny

drapacz chmur ˈdrapat͡ʃ ˈxmur n
balexane
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) bardzo wysoki budynek

drapieżca n
dirinde
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar
osoba lub kraj napadający

drapieżnik draˈpʲjɛʒʲɲik n
dirinde
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar

drewniany drɛvʲˈɲãnɨ adj
darî
wykonany z drewna

drewno ˈdrɛvnɔ n
dar
(rzeczownik) zbiorowy kawałki drewna (1.2)
materiał uzyskiwany z gałęzi i pni drzew używany w budownictwie, stolarstwie, bednarstwie itp. do wytwarzania różnych przedmiotów oraz jako opał;

droga ˈdrɔɡa n
(rrége)
każdy wytyczony lub przyjęty pas terenu przeznaczony do ruchu pojazdów i ludzi, także zwierząt;
ger
podróżowanie
rêç
sposób dojścia do jakiegoś celu (także przenośnie)

drogi ˈdrɔɟi adj
bihagiran
bliski uczuciowo
posiadający wysoką cenę

druga wojna światowa ˈdruɡa ˈvɔjna ɕfʲjaˈtɔva pn
Şerê cîhanî yê duyemîn
(historia, historyczny, historycznie) konflikt zbrojny w latach 1939-1945;

drugi ˈdruɟi adj
duyem
zajmujący ostatnie miejsce w dwuelementowym zbiorze o określonej kolejności elementów

drukarka druˈkarka n
çaper
urządzenie służące do drukowania;

drzewo ˈḍʒɛvɔ n
dar دار
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) wieloletnia roślina składająca się z pnia i korony;

drzewo iglaste ˈḍʒɛvɔ iɡˈlastɛ n
darçîn
(botanika, botaniczny) drzewo, którego liście mają formę igieł

drzwi ḍʒvʲi n
derî
ruchome zakrycie otworu w ścianie umożliwiającego przejście; sam taki otwór
zakrycie na podobieństwo drzwi (1.1) każdego otworu, przez który można wejść lub coś wkładać

drób drup n
çûk
(zootechnika, zootechniczny) ptactwo hodowlane (kury, gęsi, indyki, kaczki itp.)

dubn dupn̥ n
dûbniyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Db i liczbie atomowej 105;

dudek ˈdudɛk n
hudhud
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, średni ptak wędrowny o upierzeniu w kolorach pomarańczowym, czarnym i białym, z czubem na głowie;

dupa ˈdupa n
qûn
(wulgarnie, wulgaryzm) pośladki lub odbyt

dusza ˈduʃa n
can
(przenośnie, przenośnia) człowiek, osoba
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niematerialny byt opuszczający człowieka (w niektórych religiach także zwierzę) w chwili śmierci;

duński ˈdũj̃sʲci adj
Danîmarkî
odnoszący się do Danii lub Duńczyków

duński ˈdũj̃sʲci n
danî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Danii;

dużo ˈduʒɔ indefiniteCardinalNumeral
گه‌لێك
w wielkiej ilości

duży ˈduʒɨ adj
gewre
taki, którego ilość, natężenie, skala lub inna domyślna cecha jest znaczna w porównaniu z obiektami tego samego rodzaju
mezin
taki, którego rozmiar jest ponadprzeciętny

dwa dva ordinalAdjective
du
liczba 2

dwadzieścia dvaˈd͡ʑɛ̇ɕt͡ɕa cardinalNumeral
bîst
liczba 20

dwanaście dvãˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
dazde
liczba 12

dwudziesty dvuˈd͡ʑɛstɨ adj
bîstan
od 20

dwunasty dvũˈnastɨ adj
dazdehem
od 12

dwójka ˈdvujka n
du
nazwa cyfry 2

dyktator dɨkˈtatɔr n
dîktator
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przywódca kraju, który sprawuje wyłączną, nieograniczoną i nadzwyczajną władzę

dyktatura n
dîktatorî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób;

dym dɨ̃m n
dûkêl dûxan
produkty spalania zawieszone w powietrzu

dymić ˈdɨ̃mʲit͡ɕ v
جگه‌ره‌ کێشان
wydzielać dym

dynamiczność ˌdɨ̃nãˈmʲit͡ʃnɔɕt͡ɕ n
lez
cecha tego, co dynamiczne

dynamit dɨ̃ˈnãmʲit n
dînamît
materiał wybuchowy otrzymywany z mieszanki nitrogliceryny i ziemi okrzemkowej;

dynia ˈdɨ̃ɲa n
kulind
(botanika, botaniczny) Cucurbita, roślina z rodziny dyniowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) duży, najczęściej żółty lub pomarańczowy owoc dyni (1.1)

dyscyplina ˌdɨst͡sɨˈplʲĩna n
zanist
dział nauki, techniki itp.

dytyramb n
dîtîramp
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) oda albo pieśń pochwalna o charakterze patetycznym, wzniosłym, niekiedy tragicznym, wywodząca się ze starożytnej Grecji;

dywan ˈdɨvãn n
mafir
gruba, wzorzysta tkanina, przeznaczona do przykrycia podłogi;

dyzenteria n
dîzanterî
(medycyna, medyczny) ostra choroba zakaźna jelit, (zobacz) czerwonka

dziabka n
kuling
(potocznie, potoczny) czekan (we wspinaczce)

dziadek ˈd͡ʑadɛk n
bapîr باپیر
ojciec ojca
باپیر
ojciec matki

dziać d͡ʑät͡ɕ v
kefçî
odbywać się, mieć miejsce, zdarzać się

działanie d͡ʑaˈwãɲɛ n
bandor
zespół ruchów i czynności zmierzających do czegoś, wykonywanie czynności w określonym celu, aktywne dążenie do zmiany czegoś

działać ˈd͡ʑawat͡ɕ v
kar kirin
być sprawnym, funkcjonować
meşîn
aktywnie uczestniczyć, pracować

dziczyzna d͡ʑiˈt͡ʃɨzna n
ڕاو
(spożywczy) mięso z ubitej zwierzyny łownej

dzida n
rim
(wojskowość, wojskowy) dawna broń, lekka włócznia złożona z długiego drzewca zakończonego strzałkowatym ostrzem

dziecko ˈd͡ʑɛt͡skɔ n
zarok
istota ludzka w okresie wzrostu i dojrzewania, umownie do 18 roku życia;
zarok zarrok
potomek niezależnie od wieku: syn lub córka w odniesieniu do swoich rodziców biologicznych lub przybranych;

dziedzictwo n
mîrat
dobra zachowane dla następnych pokoleń

dzieje ˈd͡ʑɛ̇jɛ n
dîrok
ogół zdarzeń, które wydarzyły się dawniej

dziekan n
dêkan
(edukacja, edukacyjny) kierownik wydziału uczelni;

dzielny ˈd͡ʑɛlnɨ adj
acar
nie poddający się przeciwnościom

dziennik ˈd͡ʑɛ̇̃ɲːik n
rojname
(drukarstwo, drukarski) gazeta wydawana codziennie

dziennikarz d͡ʑɛ̇̃ɲˈːikaʃ n
rojnamevan
osoba przygotowująca informacje do prasy, radia, telewizji, Internetu, itp.;

dziesiąty d͡ʑɛ̇ˈɕɔ̃ntɨ adj
dehem
od 10

dziesięć ˈd͡ʑɛ̇ɕɛ̇̃ɲt͡ɕ cardinalNumeral
deh
liczba 10

dziewczyna d͡ʑɛfˈt͡ʃɨ̃na n
keç
młoda, niezamężna kobieta
کچ
partnerka, nieformalna narzeczona, konkubina

dziewczynka d͡ʑɛfˈt͡ʃɨ̃nka n
کچ
dziecko płci żeńskiej

dziewiąty d͡ʑɛˈvʲjɔ̃ntɨ adj
nehem
od 9

dziewiętnasty ˌd͡ʑɛvʲjɛtˈnastɨ adj
نۆزده‌یه‌م
od 19

dziewiętnaście ˌd͡ʑɛvʲjɛtˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
nozde nozdeh
liczba 19

dziewięć ˈd͡ʑɛvʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ cardinalNumeral
neh
liczba 9

dzień d͡ʑɛ̇̃ɲ n
roj
okres od świtu do zmierzchu

dzień dobry ˈd͡ʑɛɲ ˈdɔbrɨ interjection
rojbaş
zwrot używany, kiedy chcemy życzyć dobrego dnia; uprzejme powitanie stosowane do zmierzchu

dzik d͡ʑik n
beraz
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka z rzędu parzystokopytnych;

dziobak ˈd͡ʑɔbak n
ornîtorenk
(zoologia, zoologiczny) Ornithorhynchidae, stekowiec z rodziny dziobakowatych;

dzisiaj ˈd͡ʑiɕäj adv
îro
cały dzień, który jest w tej chwili, dziś

dzisiejszy d͡ʑiˈɕɛ̇jʃɨ adj
îronî
ogólnie: aktualny, mający miejsce w obecnych czasach
taki, który wydarzył się dziś

dziura ˈd͡ʑura n
kun
(fizyka, fizyczny) (zobacz) dziura elektronowa
otwór powstały wskutek uszkodzenia

dziwaczny d͡ʑiˈvat͡ʃnɨ adj
ecêb
cechujący się osobliwością, śmiesznością, nietypowością

dziwny ˈd͡ʑivnɨ adj
ecêb
charakteryzujący się czymś niezrozumiałym

dziwonia d͡ʑiˈvɔ̃ɲja n
nîsk
(ornitologia, ornitologiczny) Carpodacus erythrinus, niewielki ptak należący do rodziny ziarnojadów;

dziób d͡ʑup n
nikil
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie głowy u ptaków oraz niektórych innych zwierząt służące najczęściej do chwytania pokarmów;

dziąsło ˈd͡ʑɔ̃w̃swɔ n
pidû
(anatomia, anatomiczny) zgrubiała tkanka osłaniająca zęby;

dzięgiel ˈd͡ʑɛ̃ŋʲɟɛl n
ferişte
(botanika, botaniczny) Angelica L., rodzaj bylin z rodziny selerowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju dzięgli (1.1)

dzięki ˈd͡ʑɛ̃ŋʲci interjection
spas
(potocznie, potoczny) dziękuję, dziękujemy

dzięki ˈd͡ʑɛ̃ŋʲci n
spas
(podniośle) podziękowania

dziękować d͡ʑɛ̃ŋˈkɔvat͡ɕ v
ته‌قدیر
(dosłownie) składać podziękowanie

dziękuję d͡ʑɛ̃ŋˈkujɛ interjection
spas
zwrot grzecznościowy wyrażający wdzięczność

dzwon d͡zvɔ̃n n
زه‌نگ
duży metalowy przedmiot, który uderzany wydaje dźwięk;

dzwonnica ˌd͡zvɔ̃nˈɲit͡sa n
zengilxane
(architektura, architektoniczny) część budynku (najczęściej wieża) lub osobna budowla, konstrukcja przeznaczone do zawieszania dzwonów;

dół duw n
kun
dziura wykopana w ziemi

dąb dɔ̃mp n
به‌ڕوو
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus L., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny bukowatych;

dłoń dwɔ̃ɲ n
dest
(anatomia, anatomiczny) powierzchnia ręki pozbawiona owłosienia i mająca linie papilarne;
(potocznie, potoczny) ręka – część kończyny górnej człowieka od nadgarstka do końca palców

dług dwuk n
deyn
to, co zostało do oddania lub zapłacenia po wzięciu pożyczki lub na podstawie innej umowy;

długi ˈdwuɟi adj
dirêj
mający znaczny wymiar podłużny (długość)

długość geograficzna n
dirêjahî
(geografia, geograficzny) jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0, a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi;

dźwięczny adj
dengdar
o mocnym, harmonijnym, czystym brzmieniu

dźwięk d͡ʑvʲjɛ̃ŋk n
deng
fala akustyczna odbierana przez słuch człowieka;

dźwiękowy d͡ʑvʲjɛ̃ŋˈkɔvɨ adj
dengdar
dotyczący dźwięku

dżem d͡ʒɛ̃m n
marmelad
(spożywczy) słodka, lepka substancja do smarowania chleba lub dodawana do naleśników, wytwarzana przez gotowanie owoców z cukrem;

dżihad ˈd͡ʒʲixat n
cîhad
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) święta wojna muzułmańska

dżinn d͡ʒʲĩn n
cin
(mitologia arabska) według pogańskich, przedislamskich wierzeń staroarabskich: istota o nadnaturalnej potędze, powstała z ognia (lecz mogąca przyjmować dowolną postać), mająca wpływ na losy ludzi

dżokej ˈd͡ʒɔkɛj n
cokey
(jeździectwo, jeździecki) jeździec zawodowo startujący w wyścigach konnych

dżuma ˈd͡ʒũma n
taûn
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna, o ostrym przebiegu, wywoływana przez pałeczkę Yersinia pestis;

dżungla ˈd͡ʒũŋɡla n
daristan
wilgotny las tropikalny;

ebonit n
ebonît
tworzywo sztuczne otrzymywane w wyniku wulkanizacji kauczuku z dużą ilością siarki, zwykle barwy czarnej lub ciemnobrązowej, posiada dobre właściwości izolacyjne;

echo ˈɛxɔ n
dengvedan
(akustyka, akustyczny) powtórzenie dźwięku słyszalne wskutek odbicia się go od oddalonej powierzchni;

efekt ˈɛfɛkt n
bandor
osiągnięcie, wynik

ego ˈɛɡɔ n
ez
(psychologia, psychologiczny) świadoma część osobowości;

egzamin ɛɡˈzãmʲĩn n
azmûn
(edukacja, edukacyjny) procedura sprawdzania wiedzy teoretycznej lub praktycznej

egzemplarz ɛɡˈzɛ̃mplaʃ n
nimûne
jeden przedmiot z grupy jednorodnych przedmiotów

egzorcyzm n
egzorsîzm
(kościelny) modlitwa, która ma usuwać wpływ szatana
(kościelny) obrzęd liturgiczny, który ma usuwać wpływ szatana na osoby, miejsca lub rzeczy;

egzystencja ˌɛɡzɨˈstɛ̃nt͡sʲja n
hebûn
(filozofia, filozoficzny) rzeczywistość, istnienie, byt
istnienie, byt, życie i jego warunki

einstein ˈajn͇ʃtajn n
aynştaynyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Es i liczbie atomowej 99;

ejakulat n
sperma
(fizjologia, fizjologiczny) porcja nasienia wydzielanego przez osobnika męskiego podczas wytrysku

ekierka ɛˈcɛrka n
çarçik
przyrząd kreślarski o kształcie trójkąta prostokątnego

ekologia ˌɛkɔˈlɔɟja n
ekolojî
(biologia, biologiczny) nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody;

ekonomiczny ˌɛkɔ̃nɔ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
aboriyî
odnoszący się do gospodarki
związany z ekonomią lub ekonomiką
aborî
oszczędny w środkach, niewymagający wielkiego nakładu sił

ekonomista n
aborînas
(ekonomia, ekonomiczny) specjalista w dziedzinie ekonomii
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek odłamu rosyjskiej socjaldemokracji z przełomu XIX i XX wieku

ekosystem ˌɛkɔˈsɨstɛ̃m n
ekosîstem
(ekologia, ekologiczny) fragment przyrody będący funkcjonalną całością;

ekran ˈɛkrãn n
dîmender
(budownictwo) budowla lub konstrukcja chroniąca obiekt lub jego otoczenie przed niebezpiecznymi lub niepożądanymi wpływami, jak fale elektromagnetyczne, prąd elektryczny, wilgoć, ciepło, hałas itp.
(elektronika, elektroniczny) część urządzeń pokazujących obraz lub tekst, na której wyświetlane są informacje
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) ściana lub specjalne płótno, na którym wyświetla się obrazy

ekspedycja ˌɛkspɛˈdɨt͡sʲja n
gundewar
wyprawa zorganizowana w określonym celu; (także, też): grupa osób biorąca w niej udział

eksperiencja ˌɛkspɛrʲˈjɛ̃nt͡sʲja n
serborî
(dawniej, dawny) doświadczenie

eksperyment ˌɛkspɛˈrɨ̃mɛ̃nt n
ceribandin
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) doświadczenie naukowe przeprowadzone w celu zbadania jakiegoś zjawiska;
ezmûn
pierwsza realizacja świeżego, nowatorskiego pomysłu, planu

eksplodować ˌɛksplɔˈdɔvat͡ɕ v
peqandin
z hukiem i gwałtownie rozpadać się na mniejsze kawałki

ekspres ˈɛksprɛs n
lezgîn
szybszy pociąg osobowy o wysokim standardzie poruszający się między dużymi miastami;

ekstrakt n
esans
produkt sporządzony poprzez zagęszczanie

elegancki ˌɛlɛˈɡãnt͡sʲci adj
elegant
dotyczący elegancji; charakteryzujący się elegancją

elekcja ɛˈlɛkt͡sʲja n
helbijartin
proces wyboru na stanowisko lub urząd państwowy

elektroliza ˌɛlɛktrɔˈlʲiza n
elektrolîz
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) proces rozkładu pod wpływem przyłożonego do niej zewnętrznego napięcia elektrycznego
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) zmiana struktury chemicznej substancji, zachodzące pod wpływem przyłożonego do niej zewnętrznego napięcia elektrycznego

elektron ɛˈlɛktrɔ̃n n
kareva
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o ujemnym ładunku elektrycznym, będąca leptonem i składnikiem atomu;

elektroniczny ˌɛlɛktrɔ̃ˈɲit͡ʃnɨ adj
elektronîk
związany z elektroniką, opierający się na elektronice

elektronika ˌɛlɛkˈtrɔ̃ɲika n
elektronîk
dziedzina zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych;

elektrownia ˌɛlɛkˈtrɔvʲɲa n
hêzgeh
(elektryczność) zakład przemysłowy, w którym wytwarza się energię elektryczną;

elektrownia atomowa n
hêzgeha nukleerî
(elektryczność) elektrownia wytwarzająca energię elektryczną przy wykorzystaniu rozszczepienia jąder atomowych;

elektrownia jądrowa n
hêzgeha nukleerî
obiekt przemysłowo-energetyczny wytwarzający energię elektryczną poprzez rozszczepienia jądra atomowego;

elektryczność ˌɛlɛkˈtrɨt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
elektrîk
(fizyka, fizyczny) własność materii, pozwalająca jej oddziaływać z polem elektromagnetycznym;

elektryczny ˌɛlɛkˈtrɨt͡ʃnɨ adj
berq birûs
związany z elektrycznością; działający przy wykorzystaniu elektryczności

embriologia ˌɛ̃mbrʲjɔˈlɔɟja n
embrîolojî
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się rozwojem zarodkowym organizmów zwierzęcych (w tym człowieka) i roślinnych;

emeryt ɛ̃ˈmɛrɨt n
emekdar
osoba, która przepracowała ustawowo wymaganą liczbę lat i osiągnąwszy wymagany wiek, przestała pracować i otrzymuje emeryturę

emir ˈɛ̃mʲir n
emir
tytuł książęcy przysługujący władcom w państwach arabskich

emirat ɛ̃ˈmʲirat n
mîrnişîn
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium podległe władzy emira

empiryzm ɛ̃mˈpʲirɨsm̥ n
empîrîzm
(filozofia, filozoficzny) doktryna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są bodźce zmysłowe docierające ze świata zewnętrznego i wobec nich wszystkie idee, teorie są wtórne;

encyklopedia ˌɛ̃nt͡sɨklɔˈpɛdʲja n
ensîklopedî zanistname
dzieło opisujące ogół wiedzy, uporządkowane w formie haseł;

endemiczny adj
endemîk
występujący tylko na określonym obszarze

energia ɛ̃ˈnɛrʲɟja n
enerjî
(fizyka, fizyczny) zasób, kosztem którego możliwe jest wykonanie pracy;
entuzjazm, chęć do działania

epidemia ˌɛpʲiˈdɛ̃mʲja n
epîdemî
(medycyna, medyczny) duża liczba zachorowań na tę samą chorobę, na tym samym obszarze i w tym samym czasie;

epidemiologia ˌɛpʲidɛ̃mʲjɔˈlɔɟja n
epîdemîolojî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka zajmująca się czynników wpływających na powstawanie i szerzenie się epidemii, a także sposobami zwalczania i zapobiegania epidemiom;

epistoła ˌɛpʲiˈstɔwa n
نامه‌
(przestarzałe, przestarzały) list

epoka ɛˈpɔka n
demsal
(geologia, geologiczny) formalna jednostka geochronologiczna, mniejsza od okresu i dzieląca się na wieki;
punkt w czasie, dla którego określone są współrzędne astronomiczne lub parametry orbity;
dewr
zamknięty w określonych ramach czasowych fragment procesu rozwojowego sztuki (kultury)

era ˈɛra n
demsal
(geologia, geologiczny) jednostka podziału dziejów Ziemi;
(historia, historyczny, historycznie) okres zapoczątkowany jakimś ważnym wydarzeniem - rzeczywistym lub legendarnym - który stanowi podstawę rachuby lat w kalendarzu.

ergonomiczny adj
ergonomîk
oparty na ergonomii; dotyczący ergonomii

erytrocyt ˌɛrɨˈtrɔt͡sɨt n
xiroka sor
(medycyna, medyczny) składnik morfotyczny krwi;

eschatologia ˌɛsxatɔˈlɔɟja n
eskatolojî
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) dział teologii i filozofii dotyczący spraw ostatecznych: śmierci, końca świata, życia pozagrobowego, rodzajów sądu pośmiertnego, świata zmarłych itp.

estetyczny ˌɛstɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
estetîk
zgodny z wymaganiami estetyki, dotyczący zmysłu piękna

estrogen ɛˈstrɔɡɛ̃n n
ostrojen
(fizjologia, fizjologiczny) żeński hormon płciowy;

etap ˈɛtap n
faz
część drogi
qonax
odcinek czasu wykonania danej czynności, po którym lub przed którym wystąpiła inna część działania

eufemizm ɛwˈfɛ̃mʲism̥ n
hunêrê axiftinê
(językoznawstwo, językoznawczy) oględne, delikatne słowo lub wyrażenie zastępujące inne, które jest zbyt drastyczne, nieprzyzwoite, dosadne;

eukaliptus n
okalîptûs
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Eucalyptus L'Hér., drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach rosnące w Australii;

europ ˈɛwrɔp n
oropyom
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu "Eu" i liczbie atomowej 63;

ewolucja ˌɛvɔˈlut͡sʲja n
pêşveçûn
(biologia, biologiczny) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników z populacji;
proces stopniowego zwiększania złożoności bądź jakości czegoś

fabryka ˈfabrɨka n
fabrîqe
produkcyjny zakład przemysłowy

facet ˈfat͡sɛt n
kur
(potocznie, potoczny) mężczyzna

fagot ˈfaɡɔt n
fagot
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) stroikowy, drewniany instrument dęty o niskiej skali;

fajerwerk n
agirbazî
wybuch fajerwerku (1.1) rozświetlający niebo
ładunek pirotechniczny, który wybuchając daje przyciągające wzrok efekty świetlne

fajka ˈfajka n
qelûn
przedmiot do palenia tytoniu;

fakt fakt n
bera
to, co miało lub ma miejsce w rzeczywistości;

fakultet faˈkultɛt n
zanko
grono profesorskie w ramach wydziału
wydział szkoły wyższej

fala ˈfala n
pêl
(fizyka, fizyczny) każde rozprzestrzeniające się zaburzenie w dowolnym środowisku;
(przenośnie, przenośnia) duża grupa przedmiotów, zwierząt, ludzi poruszająca się w jedną stronę; duże, powtarzające się nasycenie czegoś w krótkim okresie
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) rozprzestrzeniające się zaburzenie powierzchni wody

fantazja fãnˈtazʲja n
fantazî
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór muzyczny o swobodnej budowie, nawiązujący do innych form muzycznych;
trudne do spełnienia życzenie
wyobraźnia

faraon faˈraɔ̃n n
fîrewn
(historia, historyczny, historycznie) władca starożytnego Egiptu;

farerski faˈrɛrsʲci n
ferî
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy skandynawskiej języków germańskich, urzędowy na Wyspach Owczych;

farmaceutyk ˌfarmaˈt͡sɛwtɨk n
derman
substancja wyprodukowana przez przemysł farmaceutyczny

farmakologia ˌfarmakɔˈlɔɟja n
farmakolojî
dziedzina medycyny i farmacji; nauka o działaniu leków

fascynujący adj
bixurûr
wzbudzający fascynację; dający nieodpartą chęć poznania; bardzo przyciągający uwagę

fasola faˈsɔla n
lobî
(botanika, botaniczny) Phaseolus L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona lub całe strąki fasoli (1.1); (także, też) potrawa z nich przyrządzona

fasolka szparagowa faˈsɔlka ˌʃparaˈɡɔva n
fasûlye
(botanika, botaniczny) (spożywczy) odmiana fasoli o jadalnych całych strąkach

faszyzm ˈfaʃɨsm̥ n
faşîzm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, m.in. sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa;

fatamorgana n
leylan
zjawisko świetlne polegające na powstawaniu pozornych obrazów odległych przedmiotów spowodowane różnicami współczynników załamania światła w warstwach powietrza o różnej temperaturze;

faza ˈfaza n
qonax
miejsce, etap

fałsz fawʃ n
derew
nieprawda

fellach n
filah
arabski rolnik

feminizm fɛ̃ˈmʲĩɲism̥ n
femînîzm
(książkowy) ideologia i ruch wyzwolenia kobiet;

fenkuł n
rizyane
(botanika, botaniczny) Foeniculum vulgare, roślina warzywna, o białych, mięsistych łodygach;

fenomenalizm n
diyardetî
(filozofia, filozoficzny) przekonanie, iż bezpośrednio dostępne poznaniu są wyłącznie zjawiska, natomiast istota rzeczy jest niepoznawalna lub nie istnieje;

ferm fɛrm n
fermiyûm
(chemia, chemiczny) nietrwały pierwiastek chemiczny o symbolu Fm i liczbie atomowej 100;

fermentacja ˌfɛrmɛ̃nˈtat͡sʲja n
meyandin
(biochemia, biochemiczny) reakcja biochemiczna zachodząca pod wpływem enzymów produkowanych przez mikroorganizmy;

feudalizm n
feodalîzm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) średniowieczny system społeczno-ekonomicznych zależności między warstwami społecznymi, z reguły: chłopstwem, duchowieństwem, mieszczaństwem i szlachtą. Opierał się na ścisłej hierarchii stanów o określonych przywilejach;

fez fɛs n
fes
orientalne nakrycie głowy o kształcie ściętego stożka, wykonane z bordowego filcu i ozdobione czarnym frędzlem;

fideizm fʲiˈdɛ<sup>j</sup>ism̥ n
fîdeîzm
(filozofia, filozoficzny) (teologia, teologiczny) pogląd głoszący prymat wiary i objawienia nad poznaniem rozumowym;

figa ˈfʲiɡa n
hejîr
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc figi (1.1)

figowiec fʲiˈɡɔvʲjɛt͡s n
hejîr
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus carica, figowiec pospolity, roślina rodząca figi
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus, rodzaj roślin z rodziny morwowatych;

figura fʲiˈɡura n
heykel
(sztuka) odwzorowana w rzeźbie lub malarstwie postać zwierzęcia lub człowieka

filiżanka ˌfʲilʲiˈʒãnka n
fincan
niewielkie naczynie z uszkiem, z którego pije się gorące napoje

film grozy n
filma tirsê
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (zobacz) horror

filozof fʲiˈlɔzɔf n
fîlozof
(edukacja, edukacyjny) (filozofia, filozoficzny) specjalista w zakresie filozofii

filozofia ˌfʲilɔˈzɔfʲja n
felsefe
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się rozważaniami na temat istoty bytu, źródeł poznania itp.;

filtr fʲiltr̥ n
fîlter
błona lub warstwa, zaprojektowana do przepuszczania jedynie pewnej grupy substancji i zatrzymywania innych

finansowy ˌfʲĩnãw̃ˈsɔvɨ adj
aborî
dotyczący finansów

fiołek ˈfʲjɔwɛk n
benefşe
(botanika, botaniczny) Viola L., rodzaj roślin zielnych z rodziny fiołkowatych rosnący w strefie umiarkowanej;

fizjologia n
fizyolojî
nauka o mechanizmach rządzących przebiegiem czynności życiowych organizmów

fizyk ˈfʲizɨk n
fizîknas
naukowiec zajmujący się fizyką

fizyka ˈfʲizɨka n
fizîk
nauka zajmująca się badaniem właściwości i oddziaływań materii;

fiński ˈfʲĩj̃sʲci adj
Fînlendî
odnoszący się do Finów lub Finlandii, pochodzący z Finlandii

fiński ˈfʲĩj̃sʲci n
finî
(językoznawstwo, językoznawczy) ugrofiński język używany przez Finów;

flaga ˈflaɡa n
ala ئاڵا
płat tkaniny określonego kształtu, barwy i znaczenia, przymocowywany do drzewca lub masztu

flecista flɛˈt͡ɕista n
bilûrvan
muzyk, który gra na flecie

flet flɛt n
bilûr
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny;

fleuta n
bilûr
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (marynarka) holenderski, XVI-wieczny statek żaglowy;

fluor ˈflu<sup>w</sup>ɔr n
fluor
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu F i liczbie atomowej 9;

foka ˈfɔka n
fok
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) morski ssak drapieżny;

folklor ˈfɔlklɔr n
folklor
(etnografia, etnograficzny) ogół ludowej kultury i twórczości artystycznej, jak baśnie, pieśni, obrzędy, stroje, architektura, kuchnia itp.

fonem ˈfɔ̃nɛ̃m n
vac
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka;

fonetyka fɔ̃ˈnɛtɨka n
fonetîk
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się opisywaniem głosek danego języka;

fonologia ˌfɔ̃nɔˈlɔɟja n
fonolojî
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o fonemach i relacjach między nimi;

fontanna fɔ̃nˈtãnːa n
kanî
dekoracyjny element architektoniczny złożony ze zbiornika z wodą oraz otworu, przez który woda wpada do zbiornika;

forma ˈfɔrma n
nîgar
zewnętrzny kształt

fort fɔrt n
birc
(wojskowość, wojskowy) budowla obronna

forteca fɔrˈtɛt͡sa n
birc
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) fortyfikacja obronna, na którą składają się forty i umocnienia;

fosfor ˈfɔsfɔr n
fosfor
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu P i liczbie atomowej 15;

fotel ˈfɔtɛl n
paldank
rodzaj siedziska z oparciem na plecy i podłokietnikami;

fotografia ˌfɔtɔˈɡrafʲja n
wêne
sztuka wykonywania fotografii (1.1);

foton ˈfɔtɔ̃n n
foton
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o zerowej masie spoczynkowej i ładunku, kwant oddziaływania elektromagnetycznego;

fotosynteza n
fotosentez
(biochemia, biochemiczny) (botanika, botaniczny) proces wytwarzania przez rośliny zielone i niektóre bakterie związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale światła;

frajer ˈfrajɛr n
به‌هار
(potocznie, potoczny) osoba dająca się łatwo nabrać, naiwna; osoba nadmiernie wierna normom moralnym, które przez innych nie są przestrzegane

francuski frãnˈt͡susʲci adj
frensî
odnoszący się do Francji lub Francuzów; związany lub wywodzący się z Francji

francuski frãnˈt͡susʲci n
fransî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Francji, części Belgii, Szwajcarii, Kanady oraz kilkunastu innych państw;

frankofil frãŋˈkɔfʲil n
frensaxwaz
miłośnik kultury francuskiej, zwolennik Francji, Francuzów

frankofilski ˌfrãŋkɔˈfʲilsʲci adj
frensaxwaz
związany z frankofilią, charakterystyczny dla frankofila

frans frãw̃s n
fransiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fr i liczbie atomowej 87;

frez frɛs n
tûfiringî
(technologia, technika, techniczny) narzędzie skrawające do obróbki powierzchni

frustracja n
acizbûnî
(psychologia, psychologiczny) stan nieprzyjemnego napięcia emocjonalnego wynikły z niemożności zaspokojenia jakiejś potrzeby albo osiągnięcia danego celu;

fryzyjski n
frîsî
(językoznawstwo, językoznawczy) język zachodniogermański, którym posługują się Fryzowie

fundacja fũnˈdat͡sʲja n
weqf
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organizacja zbierająca pieniądze na cel dobroczynny;

funkcjonariusz ˌfũŋkt͡sʲjɔ̃ˈnarʲjuʃ n
erkedar
(administracja) pracownik służb państwowych, zwykle mundurowych np. policji lub służby więziennej;

funt fũnt n
kitêb
(jednostka monetarna) waluta niektórych państw

futro ˈfutrɔ n
mû
(zoologia, zoologiczny) sierść na zwierzęciu

gadanina ˌɡadãˈɲĩna n
pitpit
(potocznie, potoczny) mówienie o czymś nieważnym, błahym

gal ɡal n
galyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ga i liczbie atomowej 31;

galaktyka ɡaˈlaktɨka n
galaksî
(astronomia, astronomiczny) duży obiekt składający się z miliardów gwiazd oraz czarnych dziur, pyłu i gazów;

gangrena ɡãŋˈɡrɛ̃na n
lareşe
(medycyna, medyczny) proces gnilny tkanek wywołany w żywym organizmie przez bakterie gnilne;

gapowicz ɡaˈpɔvʲit͡ʃ n
kerguh
pasażer podróżujący bez biletu

garaż ˈɡaraʃ n
garaj
wydzielony budynek lub część budynku służąca do parkowania pojazdów i zapewniająca im ochronę przed środowiskiem zewnętrznym i złodziejami;

garbaty ɡarˈbatɨ adj
piştxûz
mający wypukłość, wybrzuszenie, zgrubienie lub skrzywienie
z widocznym skrzywieniem kręgosłupa; z garbem

gardło ˈɡardwɔ n
gewrî
(anatomia, anatomiczny) odcinek między przełykiem a jamą ustną, mieszczący się w przedniej części szyi;

garnek ˈɡarnɛk n
Quşxane
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ognioodporny pojemnik do przygotowywania i przechowywania ciepłych potraw;

garnitur ɡarʲˈɲitur n
kom
komplet przedmiotów stanowiących pewną całość lub służących do jednego celu

gatunek gaˈtuŋki ɡaˈtũnɛk n
dersxane
odmiana czegoś, typ, rodzaj

gawron ˈɡavrɔ̃n n
qirika reş
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus frugilegus Linnaeus, gatunek ptaka o czarnym upierzeniu z rodziny krukowatych, ale mniejszy od kruka;

gaz ɡas n
gaz
(fizyka, fizyczny) lotny stan materii;
(technologia, technika, techniczny) substancja służąca do opalania, gotowania itp., w postaci gazu (1.1)
(wojskowość, wojskowy) gaz (1.1), mający właściwości trujące, używany jako broń chemiczna

gaz do dechy ˈɡaz dɔ‿ˈdɛxɨ n
dayîn
(środowiskowy) (motoryzacja) pedał gazu wciśnięty do końca

gazeta ɡaˈzɛta n
rojname
drukowany środek przekazu informacji, zazwyczaj ukazujący się codziennie;

gałąź ˈɡawɔ̃w̃ɕ n
alaş
(botanika, botaniczny) boczny pęd drzewa lub krzewu

gdy ɡdɨ conjunction
eger
…rozpoczynający zdanie podrzędne określające czas zajścia czynności ze zdania głównego

gdzie ɟd͡ʑɛ interrogativePronoun
cihê
(potocznie, potoczny) służący do tworzenia pytań o przebieg trasy
kû
służący do tworzenia pytań o lokalizację

gdzie ɟd͡ʑɛ pronoun
kû
gdzieś (miejsce nie określone bliżej)
…względny, zastępujący określenie miejsca

gdziekolwiek ɟd͡ʑɛˈkɔlvʲjɛk indefinitePronoun
herder
(wskazuje na) bliżej nieokreślone miejsce

gen ɡɛ̃n n
gen
(biologia, biologiczny) część chromosomów jądra komórkowego, podstawowa jednostka dziedziczności odpowiedzialna za przekazanie cech dziedzicznych organizmu;

genetyka ɡɛ̃ˈnɛtɨka n
cenetîk
dziedzina naukowa zajmująca się badaniami nad dziedzicznością;

genueński ˌɡɛ̃nuˈ<sup>w</sup>ɛ̃j̃sʲci adj
genovîzî
dotyczący Genui, związany z Genuą, pochodzący z Genui

geografia ˌɡɛɔˈɡrafʲja n
erdnîgarî cografya
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka zajmująca się badaniem zjawisk przyrodniczych i społecznych na powierzchni Ziemi;

geograficzny ˌɡɛɔɡraˈfʲit͡ʃnɨ adj
cografî
związany z geografią, odnoszący się do geografii

geologia ˌɡɛɔˈlɔɟja n
erdzanî
nauka zajmująca się budową, własnościami i historią Ziemi;

geometria ˌɡɛɔ̃ˈmɛtrʲja n
geometrî
(matematyka, matematyczny) szerzej: dział matematyki badający dla wybranych przekształceń ich niezmienniki;
geometrî hindaze
(matematyka, matematyczny) dział matematyki badający figury geometryczne i zależności między nimi

geomorfologia ˌɡɛɔ̃mɔrfɔˈlɔɟja n
jeomorfolojî
(geologia, geologiczny) nauka o formach rzeźby powierzchni Ziemi, ich wyglądzie zewnętrznym, właściwościach, pochodzeniu, rozwoju i rozmieszczeniu;

german ˈɡɛrmãn n
germanyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ge i liczbie atomowej 32;

gest ɡɛst n
îşaret
ruch ciała, zazwyczaj dłoni, podkreślający treść wypowiedzi

gil ɟil n
çûçika strankar
(ornitologia, ornitologiczny) Pyrrhula, barwny ptak wielkości wróbla, z rodziny łuszczakowatych;

gilotyna ˌɟilɔˈtɨ̃na n
giyotîn
urządzenie służące do wykonywania kary śmierci przez ścięcie głowy;

gitara ɟiˈtara n
gîtar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) strunowy instrument muzyczny;

glaca ˈɡlat͡sa n
ser
(potocznie, potoczny) także (Poznań) głowa

glacjologia ˌɡlat͡sʲjɔˈlɔɟja n
glasyolojî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o lodowcach i lądolodach;

gleba ˈɡlɛba n
zemîn
(geologia, geologiczny) (rolnictwo, rolniczy) powierzchniowa warstwa litosfery wzbogacona w substancje organiczne wskutek procesów glebotwórczych;

glin ɡlʲĩn n
bafûn
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Al i liczbie atomowej 13;

glina ˈɡlʲĩna n
ax
(geologia, geologiczny) skała osadowa i materiał ceramiczny;
fîrewn
(potocznie, potoczny) policjant

globalny ɡlɔˈbalnɨ adj
cîhanî
ogólnoświatowy, obejmujący cały świat

glukoza n
glukoz
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, monosacharyd występujący we wszystkich organizmach żywych;

gniazdo ˈɟɲazdɔ n
hêlîn
(zoologia, zoologiczny) konstrukcja lęgowa najczęściej ptaków i innych zwierząt;

gniew ɟɲɛf n
ڕق
uczucie złości, silne niezadowolenie z czegoś lub kogoś;

gnu ɡnu n
ginû
(zoologia, zoologiczny) Connochaetes, rodzaj dużych antylop z rodziny krętorogich;

gnój ɡnuj n
gû
(pejoratywnie, pejoratywny) (obraźliwie) (wulgarnie, wulgaryzm) podstępny, złośliwy lub wredny mężczyzna

godzina ɡɔˈd͡ʑĩna n
saet
moment w ciągu doby wyrażony w jednostkach czasu
seet
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) odstęp, przedział czasu równy 60 minutom; równy 3600 sekundom;

godzinowy adj
seet
odnoszący się do godziny

gol ɡɔl n
gol
(sport, sportowy) umieszczenie piłki lub krążka w bramce i punkt zdobyty w ten sposób

golarka ɡɔˈlarka n
gûzan
(elektryczność) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) urządzenie elektryczne służące do golenia;

golić ˈɡɔlʲit͡ɕ v
tiraşîn
usuwać zarost lub owłosienie, tnąc je tuż przy skórze

goniec ˈɡɔ̃ɲɛt͡s n
efser
(szachy, pojęcie szachowe) figura poruszająca się po szachownicy na skos;

gonić ˈɡɔ̃ɲit͡ɕ v
bazdan
biec, poruszać się szybko za czymś lub kimś, aby go doścignąć i schwytać

goryl ˈɡɔrɨl n
gorîl
(zoologia, zoologiczny) Gorilla gorilla, największa małpa człekokształtna;

gorzki ˈɡɔʃʲci adj
tal
(przenośnie, przenośnia) taki, który jest smutny, bolesny, nieprzyjemny
taki, którego smak zawiera gorycz; przeciwny słodkiemu

gorąco ɡɔˈrɔ̃nt͡sɔ n
germahî
wysoka temperatura, upał

gorączka ɡɔˈrɔ̃n͇t͡ʃka n
تا
(medycyna, medyczny) stan, w którym temperatura ciała człowieka przekracza 38℃;

gospodarczy ˌɡɔspɔˈdart͡ʃɨ adj
aboriyî
związany z gospodarką, dotyczący gospodarki

gospodarka ˌɡɔspɔˈdarka n
aborî
całokształt działalności gospodarczej

gospodarstwo domowe n
malbat
(ekonomia, ekonomiczny) ogół osób wspólnie mieszkających i razem się utrzymujących

gospodyni ˌɡɔspɔˈdɨ̃ɲi n
bermalî
kobieta gospodarująca w domu

gotować ɡɔˈtɔvat͡ɕ v
pijandin
przyrządzać ciepłą potrawę

gotowy ɡɔˈtɔvɨ adj
ئاماده
przygotowany do czegoś, na coś
skończony, wykonany

gołąb ˈɡɔwɔ̃mp n
کۆتر
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości ptak często spotykany w miastach;

gołębica ˌɡɔwɛ̃mˈbʲit͡sa n
کۆتر
(ornitologia, ornitologiczny) samica gołębia

gościniec ɡɔɕˈt͡ɕĩɲɛt͡s n
(rrége)
szeroka droga

gość ɡɔɕt͡ɕ n
mêvan
osoba przychodząca do kogoś w odwiedziny, zaproszona na spotkanie, przyjęcie, imprezę, bal, itp.
osoba, która zatrzymała się w hotelu, w restauracji

goździk ˈɡɔʑd͡ʑik n
kilîl
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wysuszony pąk kwiatowy drzewa goździkowego, służący jako przyprawa;

gra ɡra n
yarî
(sport, sportowy) mecz
granie na instrumencie
zabawa według ustalonych reguł;

grabie ˈɡrabʲjɛ n
dirmix
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) ręczne narzędzie rolnicze lub ogrodnicze (drewniane lub metalowe) służące do grabienia;

gracz ɡrat͡ʃ n
yarîker
uczestnik gry lub zawodów

grad ɡrat n
baran
(przenośnie, przenośnia) wiele przedmiotów (także: słów, wyzwisk itp.) lecących w jakąś stronę
terg
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny w postaci kulek lodu;

grafia ˈɡrafʲja n
pîroz
postać graficzna wyrazu, pisownia

gram ɡrãm n
gram
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) jednostka miary (masy), która jest równa jednej tysięcznej kilograma;

gramatyka ɡrãˈmatɨka n
rêziman
(językoznawstwo, językoznawczy) dział językoznawstwa obejmujący morfologię i składnię;

granat ˈɡrãnat n
hinar
(spożywczy) owoc granatowca

granatowy ˌɡrãnaˈtɔvɨ adj
kesk
mający kolor szóstego pasma tęczy, taki jak kolor bezchmurnego, nocnego nieba itp.; kolor ciemnoniebieski;

grasica n
tîmus
(anatomia, anatomiczny) gruczoł układu chłonnego znajdujący się tuż za mostkiem, szczególnie aktywny w okresie dorastania;

grawitacja ˌɡravʲiˈtat͡sʲja n
rakêş
(fizyka, fizyczny) powszechna siła przyciągania działająca pomiędzy ciałami mającymi masę;

grecki ˈɡrɛt͡sʲci adj
yewnanî
związany z Grecją, dotyczący Grecji lub Greków

grejpfrut ˈɡrɛjpfrut n
greyfûrt
(botanika, botaniczny) roślina cytrusowa z rodziny rutowatych;

grenlandzki ɡrɛ̃nˈlãnt͡sʲci n
gronlandî
(językoznawstwo, językoznawczy) język rdzennych mieszkańców Grenlandii;

groch ɡrɔx n
nok
(botanika, botaniczny) Pisum L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;
(spożywczy) strąki lub nasiona grochu (1.1)

gromada ɡrɔ̃ˈmada n
grûb
zbiorowisko przedmiotów, zwierząt czy ludzi, zwykle dość liczne

gronostaj ɡrɔ̃ˈnɔstaj n
banevank
(zoologia, zoologiczny) Mustela erminea Linnaeus, niewielki drapieżny ssak z rodziny łasicowatych;

grubość n
panahî
wymiar w krótszej osi

gruczoł ˈɡrut͡ʃɔw n
rijên
(anatomia, anatomiczny) narząd wydzielający potrzebne dla organizmu substancje;

grudzień ˈɡrud͡ʑɛ̇̃ɲ n
berfanbar çilêya pêşîn
dwunasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

grupa ˈɡrupa n
kom
zbiór elementów (żywych lub martwych) o wspólnej cesze
zbiór osób lub zwierząt (rzadziej: przedmiotów) znajdujących się blisko siebie

grusza ˈɡruʃa n
hirmî
(botanika, botaniczny) Pyrus L., rodzaj drzewa owocowego z rodziny różowatych;

gruszka ˈɡruʃka n
hirmî karçîn
(spożywczy) owoc gruszy;

gruziński ɡruˈʑĩj̃sʲci adj
gurcî
dotyczący Gruzji, związany z Gruzją lub Gruzinami

gruziński ɡruˈʑĩj̃sʲci n
gurcî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Gruzji;

gruźlica ɡruʑˈlʲit͡sa n
tuberkuloz
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba zakaźna atakująca głównie płuca;

gryf ɡrɨf n
هه‌ڵۆ
(mitologia, mitologiczny) fantastyczny stwór z ciałem lwa oraz szponami i głową orła;

grypa ˈɡrɨpa n
arsim
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna układu oddechowego;

grzbiet ɡʒbʲjɛt n
pişt
(potocznie, potoczny) plecy
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część tułowia u zwierząt, przeciwna do strony brzusznej

grzebać ˈɡʒɛbat͡ɕ v
kolîn
rozgarniać, np. ziemię

grzebień ˈɡʒɛbʲjɛ̇̃ɲ n
şan
(fryzjerstwo, fryzjerski) przyrząd do czesania, rozczesywania włosów;

grzech ɡʒɛx n
guneh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celowe przekroczenie norm moralnych uznawanych w danej religii;

grzyb ɡʒɨp ˈɡʒɨbɨ n
karok
(mikologia, mikologiczny) organizm cudzożywny plechowy;
(potocznie, potoczny) grzybica, choroba wywoływana przez grzyby (1.1) pasożytnicze
(przenośnie, przenośnia) coś w kształcie grzyba (1.2), np. chmura po wybuchu
owocnik grzyba (1.1) kapeluszowego, np. borowik, maślak, kurka, muchomor
kivark
(pogardliwie, pogardliwy) ktoś stary, niedołężny

grzywka ˈɡʒɨfka n
په‌رچه‌م
(fryzyjski) włosy przycięte tak, że spadają na czoło

grób ɡrup n
mezel
przykryty dół, gdzie jest pochowany zmarły;

gród ɡrut n
bajar
(przestarzałe, przestarzały) lub (książkowy) miasto

guma do żucia n
benîşt
(spożywczy) wyrób cukierniczy przeznaczony do żucia;

guz ɡus n
tûmor
(medycyna, medyczny) patologiczny twór najczęściej w postaci nowotworu

guzdrała ɡuzˈdrawa n
hiseynok
(potocznie, potoczny) osoba robiąca wszystko powoli, flegmatyczna

guzik ˈɡuʑik n
bişkoj
(krawiectwo) element ubioru służący do zapinania np. płaszcza, swetra, spodni;
(potocznie, potoczny) włącznik, przycisk

gwara ˈɡvara n
axaftin
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa terytorialna, odmienna od przyjętego języka standardowego;

gwiazda ˈɡvʲjazda n
stêr stêrk
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie będące skupiskiem związanej grawitacyjnie materii, w której zachodzą reakcje syntezy jądrowej;

gwóźdź ɡvuɕt͡ɕ n
بزمار
podłużny cienki metalowy trzpień, o jednym końcu ostrym, a drugim zakończonym płaską główką, służący do łączenia elementów;

góra ˈɡura n
çiya
(geografia, geograficzny) duże wzniesienie terenu;

gówniany ɡuvʲˈɲãnɨ adj
gû
(wulgarnie, wulgaryzm) (dosłownie) dotyczący gówna, charakterystyczny dla gówna
(wulgarnie, wulgaryzm) (przenośnie, przenośnia) kiepski, marny, tandetny, kiczowaty, bezwartościowy

gówno ˈɡuvnɔ n
gû
(wulgarnie, wulgaryzm) odchody stałe, kał
(wulgarnie, wulgaryzm) (przenośnie, przenośnia) coś brzydkiego, bezwartościowego

gąbka ˈɡɔ̃mpka n
lûfik
najczęściej miękki, piankowy przedmiot wchłaniający wodę, wykorzystywany do utrzymania czystości ludzkiego ciała i przedmiotów;

gęba ˈɡɛ̃mba n
dev
(potocznie, potoczny) osoba będąca na czyimś utrzymaniu, osoba do wykarmienia

gęgawa ɡɛ̃ŋˈɡava n
qaz
(ornitologia, ornitologiczny) Anser anser, pospolity gatunek gęsi, gniazdujący również w Polsce, przodek gęsi domowej;

gęś ɡɛ̃j̃ɕ ɡɛ̃w̃ɕ ɡɛ̃ɕ n
qaz
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;

gładki ˈɡwatʲci adj
lûs
mający powierzchnię bez nierówności, chropowatości

głodny ˈɡwɔdnɨ adj
birçî
czujący potrzebę zjedzenia czegoś; również w użyciu rzeczownikowym ten, kto jest głodny

głos ɡwɔs n
deng
dźwięk wydawany przez istoty żyjące

głowa ˈɡwɔva n
ser
(anatomia, anatomiczny) część ciała zwierząt i człowieka, znajdująca się u góry lub z przodu ciała, zawierająca mózg;

głuchy ˈɡwuxɨ adj
kerr
niesłyszący, pozbawiony zmysłu słuchu

głupi ˈɡwupʲi adj
pîs
niemądry, ograniczony intelektualnie

głód ɡwut n
birç
(fizjologia, fizjologiczny) uczucie potrzeby zjedzenia pożywienia;
xela
czas, obszar, na którym wielu ludzi lub zwierząt cierpi głód (1.1)

głóg ɡwuk n
givîj
(botanika, botaniczny) Crataegus L., rodzaj krzew lub niskie drzewo z rodziny różowatych, o ciernistych pędach, białych lub czerwonych kwiatach i kulistych owocach;

główka ˈɡwufka n
ser
(biologia, biologiczny) przednia część plemnika zawierająca materiał genetyczny i akrosom

główny ˈɡwuvnɨ adj
bingehîn
taki, który pełni najważniejszą rolę, jest najistotniejszy

głębia ˈɡwɛ̃mbʲja n
kûrahî
(przenośnie, przenośnia) wielość kontekstów, w których można rozpatrywać dane dzieło kultury
miejsce o dużej głębokości
odległość od powierzchni do dna

głębina n
kûrahî
szczególnie głęboka cześć zbiornika wodnego

głęboki ɡwɛ̃mˈbɔci adj
bêbinî
charakteryzujący się dużym wymiarem w głąb czegoś, daleko od brzegu

głębokość ɡwɛ̃mˈbɔkɔɕt͡ɕ n
kûrahî
odległość od powierzchni lub poziomu czegoś w dół, do dna lub w głąb, do wnętrza

hadżdż n
hec
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) muzułmańska pielgrzymka do świątyni Al-Kaba w Mekce;

hafn xafn̥ n
hafniyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hf i liczbie atomowej 72

halucynacja ˌxalut͡sɨ̃ˈnat͡sʲja n
halûsînasyon
(psychologia, psychologiczny) odbierane zmysłami wrażenie czegoś, co nie istnieje, z przekonaniem, że jest rzeczywiste;

handel ˈxãndɛl n
bazirganî
proces gospodarczy polegający na sprzedaży i kupnie; wymiana dóbr materialnych;

handlowy xãnˈdlɔvɨ adj
bazirganî
związany z handlem, odnoszący się do handlu

hardware n
hişkalav
(informatyka, informatyczny) (środowiskowy) sprzęt komputerowy, materialna część komputera

harmonia xarˈmɔ̃ɲja n
dilrihetî
ład

has xas n
hasiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hs i liczbie atomowej 108;

hasać ˈxasat͡ɕ v
bazdan
biegać, skakać wesoło i beztrosko
dans kirin
tańczyć, bawić się

haszysz ˈxaʃɨʃ n
xaşxaşik
narkotyk uzyskiwany z żywicy konopi indyjskich;

hasło ˈxaswɔ n
şîfre
tajny wyraz lub ciąg znaków

hau xaw interjection
حەو
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) onomatopeja naśladująca szczekanie psa

hawajski xaˈvajsʲci n
hawayî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy na Hawajach;

hazardzista ˌxazarʲˈd͡ʑista n
yarîker
człowiek uprawiający hazard; gracz hazardowy

hałaśliwy ˌxawaɕˈlʲivɨ adj
bideng
powodujący hałas

hańba ˈxãɲba n
شه‌رم
(książkowy) coś, co przynosi wstyd, stanowi ujmę dla honoru

heban ˈxɛbãn n
ebenûs
cenne drewno różnych gatunków drzew (głównie hebanowców) rosnących w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej;

hebrajski xɛˈbrajsʲci adj
îbranî
związany z Hebrajczykami

hebrajski xɛˈbrajsʲci n
îbranî
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy kananejskiej języków semickich;

hedonizm n
hedonîzm zewqyarî
(filozofia, filozoficzny) doktryna etyczna głosząca, iż rozkosz (i unikanie przykrości/cierpienia) jest najwyższym lub jedynym dobrem i celem życia

hegemonia ˌxɛɡɛ̃ˈmɔ̃ɲja n
hegemonî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) panowanie, przewodnictwo jakiejś osoby lub grupy osób (np. klasy społecznej, partii politycznej czy państwa) nad kimś lub czymś

hej xɛj interjection
سلاو
(potocznie, potoczny) forma nieformalnego powitania
zwrócenie czyjejś uwagi

hel xɛl n
helyûm hêlyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu He i liczbie atomowej 2;

hemofilia n
hemofîlî
(medycyna, medyczny) wrodzona choroba krwi polegająca na obniżeniu jej krzepliwości;

hemoglobina n
hemoglobîn
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) białko i barwnik erytrocytów nadający krwi czerwony kolor, którego głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu

heraldyka n
heraldîk
nauka o herbach i rodach szlacheckich;

herbata xɛrˈbata n
çay
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój, napar z herbaty (1.2);

heteroseksualność n
heteroseksuelî
(seksuologia, seksuologiczny) cecha tego, co heteroseksualne; cecha tych, którzy są heteroseksualni

hetman ˈxɛtmãn n
şabanî
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się w każdym kierunku;

hiacynt ˈxʲjat͡sɨ̃nt n
simbil
(botanika, botaniczny) wieloletnia roślina cebulowa z rodzaju Hyacinthus L. o ozdobnych kwiatach;

hiena ˈxʲjɛ̃na n
tîrî
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak przypominający masywnego kota i żywiący się padliną;

hierarchiczny adj
hîerarşîk
taki, który jest uporządkowany zgodnie z przyjętą hierarchią

higiena xʲiˈɟɛ̃na n
hîjyen
dbanie o czystość ciała

higieniczny adj
saxlemî
zapewniający przestrzeganie czystości i utrzymywanie zdrowia

hindi ˈxʲĩndʲi n
hindî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Indii;

hinduizm xʲĩnˈdu<sup>j</sup>ism̥ n
hinduîzm
(teologia, teologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wierzeń religijnych wyznawanych głównie na Półwyspie Indyjskim;

hipnoza xʲipˈnɔza n
hîpnoz
wywołany przez sugestię hipnotyzera lub autosugestię stan przypominający sen;

hipochondria n
hîpokondriya
(medycyna, medyczny) chorobliwy strach o własne zdrowie i życie; ciągłe doszukiwanie się u siebie objawów chorób, wyolbrzymianie dolegliwości

hipopotam ˌxʲipɔˈpɔtãm n
hespê avê
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych prowadzący ziemnowodny tryb życia;

historia xʲiˈstɔrʲja n
dîrok
nauka zajmująca się badaniem przeszłości;

historyk xʲiˈstɔrɨk n
dîroknas
specjalista w dziedzinie historii, badacz dziejów

hodować xɔˈdɔvat͡ɕ v
çandin
zapewniać żywym organizmom (zwierzętom, roślinom, bakteriom) odpowiednie warunki do wzrostu, rozwoju i rozmnażania

hodowla xɔˈdɔvla n
çand
(biologia, biologiczny) próbka bakteryjna lub grzybowa uzyskana w laboratorium

hojny ˈxɔjnɨ adj
خاوه‌ن پاره‌
(książkowy) szczodrze udzielany

holenderski ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲci adj
holendî
związany z Holandią, dotyczący Holandii (państwa)

holenderski ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲci n
Holendî
(językoznawstwo, językoznawczy) główny język Holandii;

holm xɔlm n
holmiyom
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ho i liczbie atomowej 67;

homar ˈxɔ̃mar n
kevjalk
(zoologia, zoologiczny) skorupiak z rzędu homarowatych – Nephropidae – masowo poławiany dla celów spożywczych;

homofobia ˌxɔ̃mɔˈfɔbʲja n
homofobî
silna niechęć do homoseksualizmu i homoseksualistów, dyskryminacja osób homoseksualnych;

homoseksualista ˌxɔ̃mɔsɛksu<sup>w</sup>aˈlʲista n
hejîr
(seksuologia, seksuologiczny) mężczyzna o homoseksualnej orientacji seksualnej;

homoseksualizm ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
homoseksûalîte
(seksuologia, seksuologiczny) kierowanie popędu seksualnego do osobników tej samej płci;

homoseksualność n
homoseksuelî
(seksuologia, seksuologiczny) cecha tego, co homoseksualne; cecha tych, którzy są homoseksualni

honor ˈxɔ̃nɔr n
namûs
czyjeś poczucie godności
czyjeś dobre imię związane z czcią, poważaniem, szacunkiem

hoplita xɔˈplʲita n
hoplît
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ciężkozbrojny żołnierz piechoty starożytnej Grecji walczący w falandze;

horda ˈxɔrda n
artêş
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) wojsko koczowniczych ludów tureckich i mongolskich

hormon ˈxɔrmɔ̃n n
hormon
(biologia, biologiczny) wytwarzana w organizmie substancja która reguluje procesy życiowe;

horyzont xɔˈrɨzɔ̃nt n
horîzon
linia powstała z przecięcia sfery niebieskiej na dwie części, i wyznaczająca granicę pomiędzy przestrzenią widoczną dla obserwacji i zasłoniętą przez Ziemię;

hotel ˈxɔtɛl n
mêvanxane
(hotelarstwo) budynek do czasowego pobytu za opłatą;

hurysa n
horî
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w islamie: jedna z wiecznie młodych i pięknych dziewic będących dla muzułmanina nagrodą w raju za przykładne życie;

huśtawka xuɕˈtafka n
[[جۆلانه‌]]
przyrząd do bujania dzieci;

hydrografia ˌxɨdrɔˈɡrafʲja n
avşirovezanî
(geografia, geograficzny) nauka o wodach jako elemencie środowiska geograficznego

hydrologia ˌxɨdrɔˈlɔɟja n
hîdrolojî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) nauka o wodzie występującej w przyrodzie;

i i conjunction
û و u
…łączący słowa i zdania równorzędne

idea iˈdɛa n
بیروڕا
myśl przewodnia;
pomysł

ideologia ˌidɛɔˈlɔɟja n
îdeolojî
system poglądów, idei jednostki lub grupy; wspólnota światopoglądów, której celem jest świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego, grupowego lub narodowego

idiom ˈidʲjɔ̃m n
biwêj
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie językowe, którego znaczenie jest swoiste, odmienne od znaczenia, jakie należałoby mu przypisać, biorąc pod uwagę poszczególne części składowe oraz reguły składni;

idiota iˈdʲjɔta n
fîş
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek głupi, tępak

ignorancja ˌiɡnɔˈrãnt͡sʲja n
nezanî
brak wiedzy na jakiś ważny temat

igła ˈiɡwa n
derzî ده‌رزی
(krawiectwo) cienki podłużny przedmiot o ostrym zakończeniu, najczęściej wykonany z metalu;

ile ˈilɛ interrogativePronoun
çend
używany do pytania o liczność elementów w zbiorze
używany do pytania o wielkość

ile ˈilɛ pronoun
çend
rozpoczynający zdanie podrzędne określające liczność elementów w zbiorze
rozpoczynający zdanie podrzędne określające wielkość czegoś

ilość ˈilɔɕt͡ɕ n
hejmar
liczba określająca objętość lub masę;

imam ˈĩmãm n
îmam
uczony duchowny muzułmański, przywódca religijny;

imbir ˈĩmbʲir n
zencebîl
(botanika, botaniczny) Zingiber Boehm., rodzaj roślin wieloletnich, pochodzących z Azji i Australii;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z imbiru lekarskiego, Zingiber officinale Rosc., w formie świeżego kłącza lub proszku

imieniny ˌĩmʲjɛ̇̃ˈɲĩnɨ n
cejn
dzień patrona określonego imienia; dzień, który jest świętem dla osób o danym imieniu;

imienny adj
تایبه‌تی
związany z imieniem i nazwiskiem; wskazujący kogoś z imienia i nazwiska; zawierający nazwisko

imię ˈĩmʲjɛ n
nav
indywidualna nazwa osoby i stworzeń wyższych (anioła, boga, diabła itd.), zwierzęcia, rośliny itp.;

immoralny ˌĩmːɔˈralnɨ adj
bêexlaq
niepowiązany z jakimikolwiek normami moralnymi lub niezgodny z nimi

imperialista ˌĩmpɛrʲjaˈlʲista n
emperyalîst
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik imperializmu

imperializm n
emperyalîzm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) polityka zagraniczna oparta o militaryzm, dążenie do podporządkowania sobie innych krajów, stania się imperium

imperium ĩmˈpɛrʲjũm n
emparatorî
(przenośnie, przenośnia) wielkie przedsiębiorstwo lub organizacja mająca placówki w wielu miejscach na dużym obszarze
wielkie i potężne państwo, które podporządkowuje sobie inne kraje

imponujący adj
karîzmatîk
wzbudzający uznanie i zachwyt

impreza ĩmˈprɛza n
cejn
(potocznie, potoczny) zabawa, przyjęcie

ind ĩnt n
îndiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu In i liczbie atomowej 49;

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci adj
Indonezya
odnoszący się do państwa Indonezja

indor ˈĩndɔr n
بووقه‌له‌موون
samiec indyka

indyk ˈĩndɨk n
بووقه‌له‌موون
(ornitologia, ornitologiczny) Meleagris, duży hodowlany ptak grzebiący z rodziny kurowatych;

inflacja ĩnˈflat͡sʲja n
enflasyon
(ekonomia, ekonomiczny) postępujący spadek wartości pieniądza prowadzący do wzrostu cen;

informacja ˌĩnfɔrˈmat͡sʲja n
agahî
poinformowanie o czymś, zakomunikowanie

informatyka ˌĩnfɔrˈmatɨka n
enformatîk
nauka o gromadzeniu i przetwarzaniu informacji;

inny ˈĩnːɨ adj
din
odmienny, wyglądający, zachowujący się inaczej niż zwykle

instrument ĩw̃ˈstrũmɛ̃nt n
amûr
(medycyna, medyczny) narzędzie chirurgiczne;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd wytwarzający dźwięk, (zobacz) instrument muzyczny
(przenośnie, przenośnia) środek służący realizacji celu
(technologia, technika, techniczny) narzędzie
(technologia, technika, techniczny) przyrząd pomiarowy;

instrument muzyczny n
amûrên muzîkê
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd służący do wytwarzania dźwięków muzycznych;

insulina ˌĩw̃suˈlʲĩna n
însulîn
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczny hormon lub jego analog stosowany jako lek w terapii cukrzycy
(fizjologia, fizjologiczny) hormon produkowany przez trzustkę;

insurekcja ˌĩw̃suˈrɛkt͡sʲja n
serhildan
(książkowy) powstanie zbrojne

inteligencja ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃nt͡sʲja n
nûçe
sprawność umysłowa, umiejętność polegająca na rozumieniu danych sytuacji;

inteligentny ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃ntnɨ adj
زیرەک
odznaczający się inteligencją

intencja ĩnˈtɛ̃nt͡sʲja n
firûz
chęć, zamiar

interesujący ˌĩntɛrɛsuˈjɔ̃nt͡sɨ adj
balkêş
ciekawy, zajmujący

interlokutor ˌĩntɛrlɔˈkutɔr n
bervêder
(książkowy) osoba prowadząca z kimś rozmowę

inżynieria ˌĩn͇ʒɨ̃ˈɲɛrʲja n
endazyarî
nauka wykorzystująca matematykę, technologię i praktyczne doświadczenie do projektowania, produkowania i kontrolowania obiektów bądź procesów służących człowiekowi

irański iˈrãj̃sʲci adj
îranî
odnoszący się do państwa Iran

irlandzki irˈlãnt͡sʲci n
îrlendî
(językoznawstwo, językoznawczy) język celtycki używany przez Irlandczyków;

iryd ˈirɨt n
îrîdyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ir i liczbie atomowej 77

irys ˈirɨs n
pizîlaq
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) kosaciec, roślina kwiatowa;
(botanika, botaniczny) kwiat irysa (1.1)
(spożywczy) mleczny cukierek o kwadratowym kształcie

islam ˈislãm n
Îslam
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna założona przez Mahometa;

islamofobia ˌislãmɔˈfɔbʲja n
îslamofobî
uprzedzenie, niechęć, wrogość w stosunku do islamu i muzułmanów;

islamski isˈlãmsʲci adj
îslamî
związany z islamem, dotyczący islamu

istnienie iˈstʲɲɛ̇̃ɲɛ n
hebûn
bycie, trwanie, występowanie, egzystencja
wyodrębniona całość, istota, byt

istnieć ˈistʲɲɛ̇t͡ɕ v
hebûn
być, występować w rzeczywistości

istota iˈstɔta n
bûn
stworzenie, osoba, żyjący organizm, postać

itr itr̥ n
îtriyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Y i liczbie atomowej 39;

izafet n
qedînek
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) konstrukcja składniowa, występująca m.in. w językach semickich, irańskich i turkijskich, w której jeden rzeczownik określany jest przez inny rzeczownik bądź rzadziej – przez przymiotnik; jej odpowiednikiem w języku polskim jest zwykle rzeczownik z przydawką dopełniaczową lub rzeczownik z przydawką przymiotną

izomer n
îzomer
(chemia, chemiczny) jeden z dwóch lub większej liczby związków chemicznych o tym samym składzie atomowym, różniących się połączeniami lub ułożeniem atomów;

izotop iˈzɔtɔp n
îzotop
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) każda z odmian tego samego pierwiastka chemicznego, która ma jednakową liczbę protonów w atomach, lecz różne liczby neutronów;

iść iɕt͡ɕ v
çûn
udawać się w jakimś kierunku lub celem wykonania jakiejś czynności, część drogi pokonując pieszo
poruszać się, zmieniać swoje położenie za pomocą nóg, nie tracąc przy tym ani na chwilę kontaktu z podłożem
(przenośnie, przenośnia) wydobywać się
o instalacji, przewodzie znajdować się, być położonym
o maszynach i urządzeniach funkcjonować
upływać, mijać

ja ja personalPronoun
ez min
pierwsza osoba liczby pojedynczej

jabłko ˈjap.kɔ ˈjap.w̥kɔ n
sêv
przedmiot w kształcie jabłka (1.1) lub je przypominający
sêv سێو
(spożywczy) owoc jabłoni

jabłko Adama ˈjap.kɔ a.ˈdã.ma ˈjapw̥.kɔ a.ˈdã.ma n
sêva Adem
(przenośnie, przenośnia) (anatomia, anatomiczny) (zobacz) grdyka (u mężczyzn)

jabłoń ˈjabwɔ̃ɲ n
sêv
(ogrodnictwo, ogrodniczy) drzewo, na którym rosną jabłka;

jacht jaxt n
ڕاو
(sport, sportowy) (turystyka, turystyczny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lekki statek o napędzie żaglowym lub motorowym służący do rekreacji, turystyki, uprawiania sportu;

jad jadɨ jat n
jahr
(chemia, chemiczny) (toksykologia) (zoologia, zoologiczny) substancja pochodzenia zwierzęcego, roślinnego lub bakteryjnego mająca właściwości toksyczne dla innego organizmu;

jadalny jaˈdalnɨ adj
xwarinbar
nadający się do jedzenia; taki, którym nie można się otruć

jaglica n
qiltîş
(medycyna, medyczny) wirusowe zapalenie spojówek lub całego oka;

jagnię ˈjäɟɲɛ n
berxê
(zoologia, zoologiczny) młode owcy;

jagnięcina ˌjäɟɲɛ̇̃ɲˈt͡ɕĩna n
berxê
(spożywczy) mięso jagnięce (z młodej owcy)

jaja ˈjäja n
hêk
(potocznie, potoczny) (anatomia, anatomiczny) męskie narządy płciowe – moszna i jądra

jajco ˈjäjt͡sɔ n
hêk
(dawniej, dawny) (potocznie, potoczny) jajko

jajko ˈjäjkɔ n
hêk
(ornitologia, ornitologiczny) ptasi zarodek w wapiennej osłonce

jajo ˈjäjɔ n
hêk هێک
(spożywczy) jajo (1.1) drobiu używane przez ludzi jako pożywienie;

jak jak conjunction
mîna
…wprowadzający porównanie
…łączący zdania wtrącone

jak jak preposition
mîna
…wprowadzający porównanie

jak jak pronoun
mîna
…używany w emfatycznych wypowiedziach nt. sposobu lub stanu
…używany w pytaniach o sposób lub stan

jak się masz ˈjäc‿ɕɛ ˈmaʃ
çawa yî
…otwierający rozmowę i będący pytaniem o czyjeś samopoczucie, nastrój

jaki ˈjäci pronoun
mîna
…służący do pytania o cechę wyrażoną zwykle w przymiotniku
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych dotyczących cechy

jama ustna ˈjãma ˈustna n
dev
(anatomia, anatomiczny) usta, początkowy odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego;

jantar ˈjãntar n
karîban
(zobacz) bursztyn

japoński jaˈpɔ̃j̃sʲci adj
Japonî
dotyczący lub odnoszący się do Japonii lub Japończyków

jarzmo ˈjaʒmɔ n
nîr
(przenośnie, przenośnia) coś co zniewala i zmusza do ponoszenia ciężarów
(zootechnika, zootechniczny) drewniana uprząż zakładana zwierzęciu pociągowemu na kark, szyję, czoło lub rogi;

jaskinia jaˈsʲcĩɲa n
qefa
naturalna pusta przestrzeń w skale, a ściśle taka o rozmiarach umożliwiających penetrację przez człowieka;

jaskółka jaˈskuwka n
hechecik
(ornitologia, ornitologiczny) Hirundo, owadożerny ptak o długich i ostro zakończonych skrzydłach i ogonie;

jasny ˈjasnɨ adj
geş
pełen światła, słońca, nie zaciemniony

jaszczurka jaʃˈt͡ʃurka n
margîsk
(herpetologia, herpetologiczny) czworonożny lub beznogi gad o wydłużonym ciele, oczach uzbrojonych w powieki i mocnych szczękach;

jawa ˈjava n
berahî
rzeczywistość

jałmużna jawˈmuʒna n
sedeqe
(książkowy) dobrowolne ofiarowanie czegoś komuś biedniejszemu; coś, co jest przekazane w ramach tego ofiarowania

jaśmin ˈjäɕmʲĩn n
asimîn
(botanika, botaniczny) Jasminum L., rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae);

jaźń jäɕɲ̊ n
ez
świadomość siebie i swojej osobowości

jebać ˈjɛbat͡ɕ v
gan
(wulgarnie, wulgaryzm) (potocznie, potoczny) uprawiać z kimś seks (jako strona aktywna)

jechać ˈjɛxat͡ɕ v
çûn
o pojazdach: poruszać się, przemieszczać się z jednego miejsca na inne

jeden ˈjɛdɛ̃n cardinalNumeral
yek êk
liczba 1

jeden za drugim adv
cihê cihê
pojedynczo i bez przerw

jedenaście ˌjɛdɛ̃ˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
yazde
liczba 11

jednomyślność ˌjɛdnɔ̃ˈmɨɕl̥nɔɕt͡ɕ n
یه‌کێتی
zupełna zgodność zdań, opinii, myśli

jednorożec ˌjɛdnɔˈrɔʒɛt͡s n
yekqoç yekşax
(mitologia, mitologiczny) fantastyczne stworzenie posiadające jeden róg na czole, pojawiające się w mitach i legendach;

jednostka jɛdˈnɔstka n
devrî
(książkowy) osoba, pojedynczy osobnik

jedwab ˈjɛdvap n
herîr
(włókiennictwo) przędza uzyskiwana z kokonów jedwabników;
(włókiennictwo) tkanina z jedwabiu (1.1);

jedynka jɛˈdɨ̃nka n
yek
nazwa cyfry 1 i liczby 1
یه‌که‌م
(potocznie, potoczny) to, co ma numer jeden, np. autobus, trolejbus, tramwaj, pokój (w instytucji, w hotelu itp.), program radia, telewizji

jedzenie jɛˈd͡zɛ̃ɲɛ n
xurdemenî
coś, co można jeść; żywność, pokarm
xwarin
spożywanie pokarmu

jego ˈjɛɡɔ pronoun
bûn
3. (osoba) lp, rodzaj męski
3. (osoba) lp, rodzaj nijaki

jeleń ˈjɛlɛ̃ɲ n
gakûvî
(zoologia, zoologiczny) duży ssak lądowy o rozłożystym porożu u samców;

jelito jɛˈlʲitɔ n
rûvî
(anatomia, anatomiczny) część przewodu pokarmowego między żołądkiem a odbytem;

jesienny jɛ̇ˈɕɛ̃nːɨ adj
payîz
mający związek z jesienią, dotyczący jesieni, odbywający się jesienią

jesień ˈjɛ̇ɕɛ̇̃ɲ n
payîz payiz
pora roku między latem a zimą;

jestestwo jɛˈstɛstfɔ n
ez
sfera psychiczno-emocjonalna, uczucia i przeżycia człowieka, jego natura

jezioro jɛ̇ˈʑɔrɔ n
deryaçe gol
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) śródlądowy zbiornik wodny, zwykle naturalny;

jeść jɛ̇ɕt͡ɕ v
xwarin خواردن
przyjmować pokarmy

jeździec ˈjɛ̇ʑd͡ʑɛt͡s n
siwar
(jeździectwo, jeździecki) osoba jeżdżąca wierzchem na zwierzęciu wierzchowym;

jeździć ˈjɛ̇ʑd͡ʑit͡ɕ v
çûn
przenosić się z miejsca na miejsce środkiem lokomocji

jeż jɛʃ n
jûjî
(zoologia, zoologiczny) owadożerny ssak pokryty igłami

jeżeli jɛˈʒɛlʲi conjunction
eger
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających warunek zajścia wydarzenia ze zdania głównego

jeżyna jɛˈʒɨ̃na n
tûreşk
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych o pędach okrytych kolcami i czarnych lub czerwonych jadalnych owocach;
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) krzew jeżyny (1.1) o czarnych owocach, m.in. z gatunku jeżyna popielica

jidysz ˈjidɨʃ n
yidîşî
(językoznawstwo, językoznawczy) język Żydów aszkenazyjskich;

jod jɔt n
îyod
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu I i liczbie atomowej 53;

jogurt ˈjɔɡurt n
mast ماست
(spożywczy) produkt mleczarski fermentowany mlekowo;

jon jɔ̃n n
îyon
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) atom lub grupa atomów posiadająca ładunek elektryczny (ujemny lub dodatni);

jubiler juˈbʲilɛr n
zêringer
osoba zajmująca się jubilerstwem; rzemieślnik artystyczny trudniący się wyrobem, przeróbką, naprawą, wyceną i sprzedażą przedmiotów z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu) oraz kamieni szlachetnych i ozdobnych

judaizm juˈda<sup>j</sup>ism̥ n
cihûtî
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna, narodowa religia Żydów;

judasz ˈjudaʃ n
چاو
(budownictwo) przyrząd optyczny umożliwiający sprawdzenie, czy ktoś stoi po drugiej stronie drzwi

jutro ˈjutrɔ adv
[[سبه‌ی]]
następnego dnia po obecnym

jutro ˈjutrɔ n
[[سبه‌ی]]
dzień następny w stosunku do obecnego

jutrzenka juˈṭʃɛ̃nka n
berbang
(książkowy) (poetycki, poetycko) poranna jasność przed pojawieniem się słońca

już juʃ particle
bermayî
…podkreślająca, że coś jest wynikiem minionego czasu i zdarzeń
jixwe
…określająca granicę między przeszłością a przyszłością

jąderko n
dendikok
(biologia, biologiczny) element jądra komórkowego, który odpowiada za syntezę RNA;

jądro ˈjɔ̃ndrɔ n
gun hêlik
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) męski narząd rozrodczy zwierząt i ludzi wytwarzający nasienie;

jądro komórkowe n
dendik
(biochemia, biochemiczny) (biologia, biologiczny) organellum zawierające większość materiału genetycznego komórki;

jęczeć v
ناڵاندن
o człowieku, zwierzętach: wydawać przeciągły, żałosny dźwięk wyrażający ból, cierpienie

jęczmień ˈjɛ̃n͇t͡ʃmʲjɛ̇̃ɲ n
ceh
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Hordeum L., roślina zbożowa z rodziny wiechlinowatych;
(spożywczy) ziarno z nasion jęczmienia (1.1)

jęk jɛ̃ŋk n
axîn
żałosny głos wydawany przez człowieka pod wpływem bólu lub cierpienia
żałosny, przeciągły dźwięk wydawany przez niektóre ptaki, wytwarzany przez maszyny, instrumenty muzyczne, szum wiatru itp.

język ˈjɛ̃w̃zɨk n
ziman
(informatyka, informatyczny) zbiór rozkazów i reguł ich łączenia sterujących pracą komputera;
część języka (1.2), obejmująca tylko terminy z jednej dziedziny wiedzy; (także, też) konkretny wariant danego języka (1.2), wydzielony geograficznie, środowiskowo lub stylistycznie
ziman زمان
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów, reguł gramatycznych, zasad wymowy, idiomów, umożliwiający porozumiewanie się osób znających ten zbiór;
(anatomia, anatomiczny) mięsień znajdujący się w jamie ustnej lub gębowej, pełniący funkcję narządu smaku, ułatwiający jedzenie, a u ludzi także mówienie;

język obcy ˈjɛ̃w̃zɨk ˈɔpt͡sɨ n
ziman
(językoznawstwo, językoznawczy) język inny niż język ojczysty

język ojczysty ˈjɛ̃w̃zɨk ɔjˈt͡ʃɨstɨ n
zimanê dayikî
(językoznawstwo, językoznawczy) język przyswojony jako pierwszy w otoczeniu, w którym się wychowuje;

językowy ˌjɛ̃w̃zɨˈkɔvɨ adj
zimannasî
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z językiem

językoznawstwo ˌjɛ̃w̃zɨkɔˈznafstfɔ n
zimannasî
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o języku;

kac kat͡s n
melûlî
(potocznie, potoczny) występowanie nieprzyjemnych objawów (bólu głowy, pragnienia) na skutek nadmiernego spożycia alkoholu;

kaczka ˈkat͡ʃka n
ordek werdek
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;

kadm katm̥ n
kadmiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cd i liczbie atomowej 48;

kadra n
تایبه‌تی
zespół wykwalifikowanych pracowników danej jednostki

kajdanki n
destbend
para połączonych ze sobą obręczy, zamykanych na zatrzask, ograniczających swobodę ruchów;

kajdany n
destbend
metalowe pęta do skuwania kończyn więźniów

kaktus ˈkaktus n
kaktûs
(botanika, botaniczny) roślina o soczystych, zgrubiałych łodygach pokrytych kolcami, rosnąca na pustynnych obszarach Ameryki Środkowej i Południowej;

kalafior kaˈlafʲjɔr n
gulkelem
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. botrytis L., odmiana kapusty o białych, mięsistych kwiatach;

kalander n
bereşe
(technologia, technika, techniczny) prasa do tłoczenia matryc stereotypowych lub prasowania, gładzenia i satynowania materiału;

kaleczyć v
birrîn
uszkadzać ciało, zwykle czymś ostrym

kalendarz kaˈlɛ̃ndaʃ n
salname
system rachuby dni i dłuższych odstępów czasu, oparty zazwyczaj na cyklu zmian pór roku (związanych z obiegiem Ziemi wokół Słońca) i zmian faz Księżyca;

kalif ˈkalʲif n
xelîfe
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) islamski przywódca religijny, a początkowo także i polityczny, tytularny następca Mahometa;

kalifat kaˈlʲifat n
xelîfetî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) islamski ustrój polityczny państwa rządzonego przez kalifa, odpowiednik sułtanatu, cesarstwa lub królestwa;

kaliforn kaˈlʲifɔrn n
kaliforniyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cf i liczbie atomowej 98;

kalifornijski ˌkalʲifɔrʲˈɲijsʲci adj
kaliforniyûm
związany z Kalifornią, pochodzący z Kalifornii

kaligrafia ˌkalʲiˈɡrafʲja n
xweş nivîs
sztuka polegająca na pięknym, starannym pisaniu;

kameleon ˌkãmɛˈlɛɔ̃n n
bêkelemûn
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka słynąca ze zdolności do zmiany ubarwienia, długiego języka i oryginalnych kształtów ciała;
(przenośnie, przenośnia) człowiek, który łatwo zmienia poglądy

kamień ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ n
kevir
(mineralogia, mineralogiczny) obiekt pochodzenia mineralnego o konsystencji stałej, twardy, wyraźnie odgraniczający się od otoczenia

kamień młyński n
beraş
(technologia, technika, techniczny) jeden z dwóch płaskich okrągłych kamieni w młynie żarnowym służących do rozcierania ziarna

kanał ˈkãnaw n
co
wykonany przez człowieka wykop w ziemi, którym płynie woda; służy np. do nawadniania lub osuszania pól albo umożliwienia żeglugi statków

kant kãnt n
qerax
brzeg lub krawędź o ostrym załomie

kaolin kaˈɔlʲĩn n
kaolîn
(geologia, geologiczny) skała osadowa zawierająca w swym składzie głównie kaolinit, surowiec ceramiczny;

kapelusz kaˈpɛluʃ n
kelaw
(odzieżownictwo) rodzaj nakrycia głowy z rondem i częścią wypukłą w środku;

kapitalista ˌkapʲitaˈlʲista n
kapîtalîst
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) właściciel kapitału – przedsiębiorstwa będącego dla niego źródłem zysku; osoba dysponująca kapitałem

kapitalizm ˌkapʲiˈtalʲism̥ n
kapîtalîzm
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) system ekonomiczny i społeczny oparty na prywatnej własności, swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, wolnej konkurencji, zapewniający podstawowe wolności i prawa obywatelskie;

kapturka kapˈturka n
çivîkên şeytanok
(ornitologia, ornitologiczny) Sylvia atricapilla, gatunek małego ptaka z rodziny pokrzewkowatych;

kapusta kaˈpusta n
kebic
(botanika, botaniczny) roślina warzywna o jadalnych liściach zbitych w główkę;
(potocznie, potoczny) pieniądze, szczególnie jeżeli „zielone” (dolary)

kara ˈkara n
ceza
dolegliwość wymierzona jako sankcja

karabin kaˈrabʲĩn n
tfeng
(wojskowość, wojskowy) indywidualna broń strzelecka o długiej lufie;

karaluch kaˈralux n
sîsirk
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, duży, żyjący w siedliskach ludzkich owad żywiący się produktami spożywczymi;

karawana ˌkaraˈvãna n
کاروان
wielbłądzia ekspedycja transportowa lub pielgrzymkowa na pustyni;

karawela ˌkaraˈvɛla n
karavel
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) jednopokładowy, dwu- lub trójmasztowy żaglowiec o wysokich nadbudówkach na dziobie i rufie, używany od XV do XVII wieku;

karczoch ˈkart͡ʃɔx n
artîşok
(botanika, botaniczny) Cynara scolymus, rodzaj wieloletnich roślin z rodziny astrowatych;

kardiologia ˌkardʲjɔˈlɔɟja n
kardiyolojî
(medycyna, medyczny) dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami i wadami układu sercowo-naczyniowego, ich rozpoznawaniem i leczeniem;

karnawał karˈnavaw n
şênahî
zabawy w czasie karnawału (1.1)

karo ˈkarɔ n
elmas
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czerwonym rombem; karta tego koloru;

kartka ˈkartka n
belg
luźny arkusz papieru; też: część składowa książki, zeszytu, czasopisma itp. obejmująca dwie strony

kary ˈkarɨ adj
reş
czarny (o maści konia)

kary ˈkarɨ n
reş
koń maści czarnej

karykatura ˌkarɨkaˈtura n
xêzik
humorystyczna praca plastyczna lub literacka ośmieszająca i uwydatniająca charakterystyczne cechy osoby;

karzeł ˈkaʒɛw n
cûce
(medycyna, medyczny) człowiek o niedoborze wzrostu;
postać fantastyczna, istota niewielkiego wzrostu
(astronomia, astronomiczny) nieduża gwiazda ciągu głównego;

kasować kaˈsɔvat͡ɕ v
şikandin
likwidować coś, znosić lub unieważniać

kasza jaglana ˈkaʃa jaɡˈlãna n
garis
(spożywczy) obłuszczone ziarniaki prosa zwyczajnego, kasza z łuskanego ziarna prosa

kaszel ˈkaʃɛl n
kuxik
nagłe wyrzucenie powietrza z płuc połączone z zachrypnięciem, spodowane podrażnieniem układu oddechowego;

kaszleć ˈkaʃlɛt͡ɕ v
kuxîn
gwałtownie wyrzucać powietrze z płuc

kasztan ˈkaʃtãn n
kestane
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc (orzech) kasztana (1.1)

kataliza n
katalîz
(chemia, chemiczny) zjawisko przyśpieszenia lub spowolnienia reakcji chemicznej zachodzące pod wpływem katalizatora;

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci n
katalanî
(językoznawstwo, językoznawczy) język Katalonii;

katapulta ˌkataˈpulta n
katapult
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) oblężnicza machina wojenna używana w starożytności i w średniowieczu do miotania ciężkich pocisków;

kataster n
kadastro
(geodezja, geodezyjny) wykonywany dla celów podatkowych spis obiektów i oszacowanie przychodów

kation ˈkatʲjɔ̃n n
katiyon
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) dodatnio naładowany jon;

katoda kaˈtɔda n
nizmek
(elektryczność) elektroda o ujemnym potencjale;

katolicki ˌkatɔˈlʲit͡sʲci adj
katolîk
związany z katolicyzmem i katolikami, dotyczący katolicyzmu

kawa ˈkava n
qehwe
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Coffea L., kawowiec, drzewo lub krzew z rodziny marzanowatych;
qehwe qawe
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój przygotowany z palonych i rozdrobnionych ziaren kawowych;
(spożywczy) ziarna kawowca, z których po odpowiednim przygotowaniu można uzyskać aromatyczny napój

kawaler kaˈvalɛr n
kur
młody mężczyzna, młodzieniec
siwar
(przestarzałe, przestarzały) rycerz

kawiarnia kaˈvʲjarʲɲa n
qehwe
lokal, w którym podaje się kawę i inne napoje;

kawka zwyczajna n
qelereşk
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus monedula Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny krukowatych;

kawon n
ebeş
(botanika, botaniczny) (gwara lwowska) (regionalizm krakowski), (zobacz) arbuz

kazachski kaˈzaxsʲci n
Qezaxî
(językoznawstwo, językoznawczy) język z rodziny języków turkijskich, język państwowy Kazachstanu;

kazać ˈkazat͡ɕ v
gotin
wydać rozkaz zrobienia czegoś

kazirodztwo n
insest
stosunki płciowe z osobą blisko spokrewnioną, rodzaj parafilii;

kał kaw n
kursî
(fizjologia, fizjologiczny) wydalone, niestrawione resztki pokarmowe;

kałakutas n
بووقه‌له‌موون
(słownictwo kresowe) (pogardliwie, pogardliwy) o osobie narodowości litewskiej
(słownictwo kresowe) (pogardliwie, pogardliwy) policjant lub żandarm litewski z okresu II wojny światowej

kańczug ˈkãj̃n͇t͡ʃuk n
kitik
rodzaj bicza z plecionego rzemienia osadzonego na krótkiej rękojeści;

kciuk ct͡ɕuk n
beranek
(anatomia, anatomiczny) pierwszy palec dłoni u ssaków naczelnych, położony przeciwstawnie do pozostałych palców;

kebab ˈkɛbap n
kebab
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) popularne w kuchni tureckiej kawałki pieczonego mięsa z dodatkami;

keczua n
quechua
(językoznawstwo, językoznawczy) język Indian Keczua;

kelner ˈkɛlnɛr n
kur
osoba w restauracji przyjmująca zamówienie i przynosząca potrawy

kichać ˈcixat͡ɕ v
bêhnijîn
gwałtownie wypuszczać powietrze z powodu podrażnienia nosa np. przez kurz

kiedy ˈcɛdɨ pronoun
kengî
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających czas jakiegoś zdarzenia
…służący do tworzenia pytań o czasie jakiegoś wydarzenia

kieliszek cɛˈlʲiʃɛk n
qedeh
zawartość kieliszka (1.1)
zazwyczaj szklane naczynie z podstawką i nóżką, przeznaczone do konsumpcji niektórych napojów alkoholowych jak wino, koniak, drinki i koktajle;

kier cɛr n
dil
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czerwonym sercem; karta tego koloru

kierować cɛˈrɔvat͡ɕ v
ajotin
sterować pojazdem lub grupą pojazdów
şandin
obracać coś w jakimś kierunku

kierowca cɛˈrɔft͡sa n
ajokar
osoba kierująca pojazdem (mężczyzna lub kobieta)

kieszeń ˈcɛʃɛ̃ɲ n
berîk
(krawiectwo) (odzieżownictwo) rodzaj małego schowka np. w ubraniu lub torbie;
gîrfan
(przenośnie, przenośnia) o czyichś środkach finansowych, funduszach

kieszonkowe ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvɛ n
pere
zazwyczaj stała suma pieniędzy otrzymywana przez dziecko od rodziców na własne wydatki

kieszonkowiec ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvʲjɛt͡s n
berîk bir
osoba, która kradnie przedmioty z kieszeni ludzi

kiełbasa cɛwˈbasa n
sosîs
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wędlina z rozdrobnionego mięsa w osłonce sztucznej lub z jelita zwierzęcego;

kilogram ciˈlɔɡrãm n
kîlogram
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) podstawowa jednostka masy w układzie SI, oznaczana kg;

kilometr ciˈlɔ̃mɛtr̥ n
kîlometre
jednostka długości równa tysiącowi metrów;

kilowat n
kîlowat
(fizyka, fizyczny) (metrologia, metrologiczny) tysiąc watów (jednostka mocy)

kindżał n
deban
(wojskowość, wojskowy) rodzaj długiego sztyletu pochodzenia tureckiego albo kaukaskiego o ostrzu obosiecznym, prostym albo zakrzywionym

kino ˈcĩnɔ n
سینه‌ما
(sztuka) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) budynek, w którym wyświetla się filmy

kirgiski cirʲˈɟisʲci adj
qirgizî
odnoszący się do Kirgistanu lub Kirgizów

kirgiski cirʲˈɟisʲci n
qirgizî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Kirgistanu;

kita ˈcita n
dû
puszysty ogon zwierzęcia

kiur cjur n
kuriyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cm i liczbie atomowej 96;
(fizyka, fizyczny) pozaukładowa jednostka radioaktywności;

kiła ˈciwa n
agire
(medycyna, medyczny) choroba weneryczna wywoływana przez krętka bladego;

klacz klat͡ʃ n
mahîn
(zoologia, zoologiczny) samica ssaków nieparzystokopytnych, szczególnie samica konia;

klarnet ˈklarnɛt n
klarnet
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty drewniany ze stroikiem;

klasa ˈklasa n
dersxane
(edukacja, edukacyjny) grupa dzieci w szkole

klasztor ˈklaʃtɔr n
xilwet
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek lub kompleks budynków będący siedzibą zakonnic lub zakonników określonej reguły

klatka piersiowa ˈklatka pʲjɛrʲˈɕɔva n
sing
(anatomia, anatomiczny) część ciała chroniąca żebrami płuca i serce;

klejnot n
morî
(przenośnie, przenośnia) cenna rzecz lub osoba

klon klɔ̃n n
kevot
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acer L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny klonowatych;

klub klup n
yane
stowarzyszenie, grupa osób o wspólnych zainteresowaniach

klucz klut͡ʃ n
kilîl
przyrząd do otwierania zamka;

kluczowy kluˈt͡ʃɔvɨ adj
kilîl
podstawowy, najważniejszy

koala kɔˈala n
hirçolek
(zoologia, zoologiczny) nadrzewny ssak australijski;

kobalt ˈkɔbalt n
kobalt
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Co i liczbie atomowej 27;

kobieta kɔˈbʲjɛta n
jin afret
dorosły człowiek płci żeńskiej;

kobyła kɔˈbɨwa n
mehîn
(zoologia, zoologiczny) klacz, samica konia

kochać ˈkɔxat͡ɕ v
خۆشویستن
odczuwać miłość do kogoś

kocioł ˈkɔt͡ɕɔw n
qazan
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do podgrzewania cieczy (np. wody)

kocur ˈkɔt͡sur n
پشیله‌
samiec kota

koczowniczy ˌkɔt͡ʃɔvʲˈɲit͡ʃɨ adj
koçer
związany z koczownictwem i koczownikami, polegający na ciągłej zmianie miejsca pobytu

koenzym n
koenzîm
(biochemia, biochemiczny) niebiałkowy związek organiczny niezbędny do działania niektórych enzymów;

kogut ˈkɔɡut n
که‌ڵه‌شێر
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) samiec kury domowej;

kokaina ˌkɔkaˈ<sup>j</sup>ĩna n
kokaîn
silna, uzależniająca substancja psychotropowa uzyskiwana z krasnodrzewu pospolitego (krzewu koka), używana jako narkotyk i środek medyczny;

koksownik kɔˈksɔvʲɲik n
agirdank
(technologia, technika, techniczny) wolno stojący piec, najczęściej wykonany z metalowych prętów, w którym pali się koksem, stawiany na ulicach w czasie ostrych mrozów;

kolacja kɔˈlat͡sʲja n
şîv
posiłek wieczorny, ostatni posiłek w ciągu dnia

kolano kɔˈlãnɔ n
jinû
(anatomia, anatomiczny) największy staw w organizmie człowieka, łączy dwie części nogi: udo i łydkę;

kolarstwo kɔˈlarstfɔ n
rayeka navdêrî
(sport, sportowy) forma sportu polegająca na ściganiu się na rowerach lub akrobacjach rowerowych;

kolba ˈkɔlba n
simbil
(botanika, botaniczny) rodzaj kwiatostanu i owocostanu;

kolczyk ˈkɔlt͡ʃɨk n
guhar
ozdoba zawieszana w przekłutej skórze, np. na płatkach uszu,

kolec ˈkɔlɛt͡s n
istirî
(botanika, botaniczny) twardy, ostro zakończony wyrostek na łodygach, owocach lub liściach roślin

kolega kɔˈlɛɡa n
heval
towarzysz pracy, nauki lub zabawy

kolej ˈkɔlɛj n
trên
środek transportu lądowego wytyczony torem lub liną;

kolonia kɔˈlɔ̃ɲja n
kolonî
(biologia, biologiczny) forma życiowa organizmów polegająca na tworzeniu przez poszczególne osobniki związku funkcjonującego jak odrębny osobnik;
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) posiadłość państwa poza jego granicami podległa mu politycznie i gospodarczo;
ludzka jednostka osadnicza;

kolonie kɔˈlɔ̃ɲjɛ n
kolonî
grupowy pobyt wypoczynkowy dzieci lub młodzieży, zorganizowany poza miejscem ich stałego zamieszkania;

kolor ˈkɔlɔr n
reng
cecha przedmiotu, określająca, jaka część pasma widzialnego światła jest odbijana przez przedmiot;

komar ˈkɔ̃mar n
مێشوله‌
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki latający owad z rodziny Culicidae, znany ze swędzących ugryzień;

komedia kɔ̃ˈmɛdʲja n
كۆمێدی
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) utwór sceniczny lub filmowy przedstawiający w sposób zabawny lub satyryczny postacie, obyczaje, wydarzenia itp.;

komentować ˌkɔ̃mɛ̃nˈtɔvat͡ɕ v
şîrove kirin
wyrażać opinię na jakiś temat; oceniać coś, robić uwagi

kometa kɔ̃ˈmɛta n
dûvstêrk
(astronomia, astronomiczny) małe, nietrwałe ciało niebieskie, złożone z jądra otoczonego komą, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej;

komitet kɔ̃ˈmʲitɛt ˈkɔ̃mʲitɛt n
komîte
grupa osób powołanych do wykonania określonych zadań

kompas ˈkɔ̃mpas n
qîblename
(geografia, geograficzny) przyrząd nawigacyjny służący do wyznaczania bieżącego kierunku południka magnetycznego;

kompozytor ˌkɔ̃mpɔˈzɨtɔr n
awazçêker
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) osoba tworząca, komponująca muzykę;

komputer kɔ̃mˈputɛr n
xêvjimêr
(informatyka, informatyczny) maszyna licząca, służąca do przetwarzania informacji, które da się zakodować w formie ciągu cyfr;

komputer osobisty n
komputera kesanî
(informatyka, informatyczny) mikrokomputer przeznaczony przede wszystkim do użytku osobistego w domu i biurze;

komunikacja ˌkɔ̃mũɲiˈkat͡sʲja n
komunîkasyon
(książkowy) porozumiewanie się, przekazywanie myśli, udzielanie wiadomości
ogół działań składających się na utrzymanie łączności między danymi miejscami; drogi, szlaki i środki lokomocji służące do utrzymywania tej łączności;

komunista ˌkɔ̃mũˈɲista n
sor
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik komunizmu

komunizm kɔ̃ˈmũɲism̥ n
komunîzm
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój ekonomiczny i doktryna polityczna, zgodnie z którymi środki produkcji powinny być własnością społeczeństwa;

komórka kɔ̃ˈmurka n
bêtêlk
(potocznie, potoczny) (telekomunikacja) telefon komórkowy

komórka jajowa n
hêk
(biologia, biologiczny) komórka rozrodcza żeńska

koncentryczny ˌkɔ̃nt͡sɛ̃nˈtrɨt͡ʃnɨ adj
hevmerkezî
skierowany ku środkowi, ku określonemu punktowi; współśrodkowy

koncepcja kɔ̃nˈt͡sɛpt͡sʲja n
fikir
ogólny plan działania, rozwiązania jakiegoś problemu

koncert ˈkɔ̃nt͡sɛrt n
konsêr
występ muzyczny instrumentalny, wokalny, bądź wokalno-instrumentalny;

kondensator ˌkɔ̃ndɛ̃w̃ˈsatɔr n
kondansator
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) podzespół zbudowany z dwóch przewodników rozdzielonych dielektrykiem, mający za zadanie gromadzić ładunki elektryczne;

konduktor kɔ̃nˈduktɔr n
heyv
osoba zajmująca się sprawdzaniem biletów, czasem też ich sprzedażą w pociągu (dawniej także w autobusie, tramwaju itp.);

kondygnacja ˌkɔ̃ndɨɡˈnat͡sʲja n
qat
poziom w budynku

konfitura ˌkɔ̃nfʲiˈtura n
rîçal
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoce smażone w syropie cukrowym;

konflikt ˈkɔ̃nflʲikt n
konflîkt
sprzeczność (racji, wartości), spór między osobami; brak zgodności;

koniec ˈkɔ̃ɲɛt͡s n
barik
chwila, w której jakaś czynność nie jest już dłużej wykonywana
okoliczności końca (1.2)
dawî
ostatni fragment, część podłużnego przedmiotu, czubek

konik polny ˈkɔ̃ɲik ˈpɔlnɨ n
kulî
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający pasikonika lub szarańczę;
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju konik;

koniunkcja kɔ̃ˈɲũŋkt͡sʲja n
gihanek
(astronomia, astronomiczny) ustawienie ciał niebieskich i obserwatora w jednej linii;

konkurs ˈkɔ̃ŋkurs n
berêkane
(sport, sportowy) przedsięwzięcie rozrywkowe, artystyczne lub sportowe pozwalające wyłonić najlepszego uczestnika (lub uczestników), który najczęściej zostaje nagrodzony

konopie kɔ̃ˈnɔpʲjɛ n
kendir
(botanika, botaniczny) Cannabis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny konopiowatych, pochodzących z Azji, uprawianych dla mocnych włókien, nasion oraz używek;

konstytucja ˌkɔ̃w̃stɨˈtut͡sʲja n
[[ده‌ستور]]
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie;

konsultować ˌkɔ̃w̃sulˈtɔvat͡ɕ v
şêwirîn
zasięgać opinii, rady w jakiejś sprawie u specjalisty
naradzać się w jakiejś sprawie

konsumpcja kɔ̃w̃ˈsũmpt͡sʲja n
biran
zużywanie dóbr w celu zaspokojenia określonych potrzeb; kupowanie, nabywanie, używanie, użytkowanie, zużycie, wykorzystanie

kontekst ˈkɔ̃ntɛkst n
kontekst
(językoznawstwo, językoznawczy) tekst, którego częścią jest dany wyraz;
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, tło, okoliczności, które określają lub wyjaśniają znaczenie zdarzenia lub następstwo innych zdarzeń

konto ˈkɔ̃ntɔ n
hesab
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) rachunek w banku, na którym są przechowywane pieniądze klienta;

kontrowersja n
seriketin
niejednoznaczność opinii w jakiejś sprawie, wywołująca dyskusje, sprzeczki

kontynent kɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
kîşwer
(geografia, geograficzny) wielki obszar lądu otoczony morzem lub oceanem, mający więcej niż 5 000 000 kilometrów kwadratowych;

kontynuacja n
dewam
dalsze trwanie czegoś lub następna część czegoś albo jakiejś działalności

konwalia kɔ̃nˈvalʲja n
xeydoka gulanê
(botanika, botaniczny) Convallaria L., roślina z rodziny szparagowatych o białych kwiatach i intensywnym zapachu;

kopać ˈkɔpat͡ɕ v
هه‌ڵقه‌ندن
wydobywać np. ziemię przy pomocy łopaty, innego narzędzia lub maszyny

koper włoski ˈkɔpɛr ˈvwɔsʲci n
rizyane
(botanika, botaniczny) gatunek dwuletniej rośliny z rodziny selerowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku kopru włoskiego (1.1)
(spożywczy) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona kopru włoskiego (1.2)
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna ze zgrubiałych łodyg kopru włoskiego (1.2)

kopernik kɔˈpɛrʲɲik n
kopernîsyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cn i liczbie atomowej 112;

kopia ˈkɔpʲja n
rim
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) rodzaj białej broni o długim drzewcu, do walki konno;

kopnięcie kɔpʲˈɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
شه‌ق
uderzenie, cios zadany nogą

kopyto kɔˈpɨtɔ n
sim
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie kończyn niektórych ssaków;

kordonek kɔrˈdɔ̃nɛk n
pizîlaq
(włókiennictwo) (rękodzieło, rękodzielniczy) skręcona nitka używana do haftowania i szydełkowania;

korelacja ˌkɔrɛˈlat͡sʲja n
hevberî
(statystyka, statystyczny) zależność zmiennych losowych;

koronacja n
merasîma tacwergirtinê
akt przekazania insygniów królewskich następcy tronu

koronawirus n
koronavîrus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus z podrodziny Coronavirinae powodujący infekcje układu oddechowego;

korozja n
korozyon
proces niszczenia metalu lub innego materiału na skutek kontaktu z otoczeniem;

korupcja kɔˈrupt͡sʲja n
bertîlgirî
nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści;

koryto kɔˈrɨtɔ n
besterobar
(hydrologia, hydrologiczny) miejsce płynięcia rzeki, jej biegu; może być inne od jej obecnego przebiegu

korzeń ˈkɔʒɛ̃ɲ n
rîş
(botanika, botaniczny) organ roślin naczyniowych umiejscowiony zwykle w podłożu (glebie), utrzymujący roślinę w jednym miejscu i pobierający dla niej wodę i składniki mineralne;

korzystać kɔˈʒɨstat͡ɕ v
bi kar anîn
używać czegoś

korzyść ˈkɔʒɨɕt͡ɕ n
kar
zysk, pożytek

kos kɔs n
mirîşka reş
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak leśny, ogrodowy i parkowy z gatunku kosów (1.1)

kosmos ˈkɔsmɔs n
gerdûn
(astronomia, astronomiczny) przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery;

kostka ˈkɔstka n
gozek
(anatomia, anatomiczny) mała kość łącząca stopę z nogą;

kostka do gry n
zar
niewielki wielościan, najczęściej sześcian, z umieszczonymi na poszczególnych bokach liczbami, wykorzystywany w grach planszowych, fabularnych i hazardowych w celu wygenerowania losowych wyników

kosz kɔʃ n
sepet
jakikolwiek pojemnik przypominający kosz (1.1)
zembîl
pojemnik pleciony z elastycznego materiału naturalnego lub sztucznego

koszerny adj
کاشەر
taki, który spełnia wymogi żydowskiego prawa w zakresie czystości rytualnej pokarmów, napojów i leków

koszula kɔˈʃula n
gumlek
(odzieżownictwo) (krawiectwo) lekkie ubranie z rękawami, nakładane na tułów, zapinane na guziki;

koszulka kɔˈʃulka n
gumlek
(termin karciany) tylna strona karty do gry
kurtik
ubranie z rękawami lub bez noszone na tułowiu

koszykówka ˌkɔʃɨˈkufka n
basketbol
(sport, sportowy) dyscyplina sportu drużynowego, w której dwie pięcioosobowe drużyny grają przeciwko sobie, próbując zdobyć punkty, umieszczając piłkę w koszu;

kot kɔt n
pisîk
(zoologia, zoologiczny) Felis catus Linnaeus, zwierzę domowe;

kotka ˈkɔtka n
pisîk
(zoologia, zoologiczny) samica kota

kotlet ˈkɔtlɛt n
perasû
mięso (ale również warzywa, jajka) uformowane zazwyczaj w plastry i usmażone na tłuszczu;

kotwica kɔtˈfʲit͡sa n
lenger
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) przyrząd służący do unieruchomienia statku (czasem także innych pływających obiektów) przez zaczepienie o dno;

kowadełko ˌkɔvaˈdɛwkɔ n
sindan
(anatomia, anatomiczny) jedna z trzech kosteczek słuchowych u ssaków;

kowadło kɔˈvadwɔ n
sindan
(technologia, technika, techniczny) ciężka, stalowa podstawa, na której kładzie się obrabiany przedmiot w trakcie kucia ręcznego;

koza ˈkɔza n
bizin
(zoologia, zoologiczny) ssak z rodziny krętorogich;

kozioł ˈkɔʑɔw n
bizin
stojak do piłowania drewna;
teyr
konstrukcja do noszenia cegieł

koziołek kɔˈʑɔwɛk n
kar
(zoologia, zoologiczny) młody lub mały kozioł

kołchoz ˈkɔwxɔs n
komeleya çandinê ya ji çend malbatan li Yekîtiya Sovyetan
spółdzielcze gospodarstwo rolne w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich;

koło ˈkɔwɔ n
çerx
przedmiot o takim kształcie, zwykle część maszyny lub urządzenia, zwłaszcza pojazdu;

koło ˈkɔwɔ preposition
ba
obok, przy, blisko czegoś

kołokolnia n
zengilxane
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wolno stojąca lub wtopiona w bryłę budynku dzwonnica cerkiewna

kołysanka ˌkɔwɨˈsãnka n
lûrî
piosenka śpiewana małym dzieciom, żeby łatwiej zasnęły

koń kɔ̃ɲ n
hesp
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem;
(szachy, pojęcie szachowe) (potocznie, potoczny) skoczek szachowy;

kończyć ˈkɔ̃j̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
avêtin
zrywać z czymś, przestawać coś robić

kościół ˈkɔɕt͡ɕuw n
dêr
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) świątynia chrześcijańska;

kość kɔɕt͡ɕ n
hestî
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu ludzi lub zwierząt;

kość słoniowa ˈkɔɕt͡ɕ swɔ̃ˈɲɔva n
aç
(zoologia, zoologiczny) materiał pochodzący z zębów dużych ssaków: słonia, morsa, hipopotama, narwala;

krab krap n
kevjal
(zoologia, zoologiczny) skorupiak ciepłych mórz;

kraj kraj n
welat
(geografia, geograficzny) kraina, obszar geograficzny;
państwo (obszar państwa)

kran krãn n
devgir
rodzaj zaworu pozwalający na regulację przepływu cieczy lub gazu;

krawat ˈkravat n
kravat
(krawiectwo) pasek materiału noszony na szyi przez mężczyzn, rzadziej przez kobiety;

krawiec ˈkravʲjɛt͡s n
cildirû
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik zajmujący się szyciem ubrań i innych rzeczy z tkanin;

kraść kraɕt͡ɕ v
دزین
brać coś na własność bez zgody i wiedzy właściciela

kreacja krɛˈat͡sʲja n
kaxez
rola aktora w filmie lub w sztuce teatralnej, zwykle oryginalny lub wybitny sposób odtworzenia postaci

kreator n
arîkar
(informatyka, informatyczny) program ułatwiający użytkownikowi wykonanie określonej procedury

kreda ˈkrɛda n
gêç
(edukacja, edukacyjny) kruchy, najczęściej biały materiał z kredy (1.1) do pisania po tablicy lub kartonie
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) miękka skała osadowa składająca się z węglanu wapnia;
(geologia, geologiczny) okres geologiczny trwający od około 145 do 66 mln lat temu, w którym tworzyły się pokłady kredy (1.1);
(sport, sportowy) kostka z kredy (1.1) używana do smarowania końcówki kija bilardowego

kret krɛt n
koremişk
(zoologia, zoologiczny) ssak owadożerny o czarnej sierści, kopiący podziemne tunele;

krew krɛf n
xwîn
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) płynna tkanka łączna zwierząt;

krewny ˈkrɛvnɨ n
eqrebe
człowiek mający z kimś wspólnego przodka

kroczyć ˈkrɔt͡ʃɨt͡ɕ v
gav kirin
iść wolno, dużymi krokami, dostojnie

krogulec krɔˈɡulɛt͡s n
başe
(ornitologia, ornitologiczny) zwyczajowa nazwa kilku ptaków drapieżnych średniej wielkości, z rodzaju Accipiter, z rodziny jastrzębiowatych;

kroić ˈkrɔ.<sup>j</sup>it͡ɕ v
birrîn
oddzielać z czegoś kawałki lub dzielić na części za pomocą noża lub ostrego narzędzia

krok krɔk n
gav
(choreografia, choreograficzny) sposób ułożenia nóg w tańcu
(krawiectwo) część spodni między nogawkami
(przenośnie, przenośnia) działanie w określonym celu
(przenośnie, przenośnia) postęp w jakiejś dziedzinie
etap, faza
niewielki dystans, (także, też) (przenośnie, przenośnia)
przestawienie nogi, by wykonać ruch
sposób poruszania się przez kroki (1.1), chód

krokodyl krɔˈkɔdɨl n
bizinmişk timsah
(herpetologia, herpetologiczny) drapieżny, ziemnowodny gad z rzędu krokodyli (Crocodilia), o wydłużonym ciele;

krokodylek ˌkrɔkɔˈdɨlɛk n
bizinmişk
(elektryczność) rodzaj zakończenia przewodu (zacisku) w postaci dwóch dociskających się ramion, umożliwiającego wygodne łączenie obwodów

krokus ˈkrɔkus n
pîvok
(botanika, botaniczny) Crocus L., rodzaj roślin cebulowych z rodziny kosaćcowatych, kwitnących zwykle wczesną wiosną;

kromka ˈkrɔ̃mka n
قاش
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) cienki kawałek chleba odcięty nożem

kropla ˈkrɔpla n
dilop
(przenośnie, przenośnia) bardzo mała ilość czegoś
drobna ilość płynu w kształcie zbliżonym do kuli, utrzymująca spoistość;

krowa ˈkrɔva n
çêlek çêl
(zoologia, zoologiczny) dorosła samica bydła domowego;

krtań kr̥tãɲ n
qirrik
(anatomia, anatomiczny) górny odcinek układu oddechowego łączący gardło z tchawicą;

kruk kruk n
داڵ
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corax, czarny ptak z rodziny krukowatych, większy od wrony i gawrona, zamieszkujący półkulę północną;

krwawnik n
pûjang
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju krwawników (1.1)

krwiak n
bergez
(medycyna, medyczny) patologiczne nagromadzenie krwi w organizmie;

krypton ˈkrɨptɔ̃n n
krîpton
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Kr i liczbie atomowej 36;

kryza n
tûfiringî
(książkowy) (krawiectwo) dawny plisowany lub fałdowany kołnierz;

kryzys ˈkrɨzɨs n
arîşe
zła sytuacja (trwająca dłużej)

kryć krɨt͡ɕ v
veşartin
przechowywać w ukryciu

krzak kʃak n
devî
(botanika, botaniczny) krzew

krzem kʃɛ̃m n
sîlîsyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Si i liczbie atomowej 14;

krzesło ˈkʃɛswɔ n
kursî
(branża meblarska, meblarstwo, meble) mebel przeznaczony do siedzenia z oparciem na plecy (zazwyczaj bez podłokietników i z czterema nogami);

krzykliwy kʃɨkˈlʲivɨ adj
bideng
o człowieku skłonny do krzyku, do krzyczenia
o zwierzęciu wydający donośne odgłosy

krzywda ˈkʃɨvda n
neçêyî
szkoda, strata, która spotyka kogoś niezasłużenie, niesłusznie

krzywdzić v
ziyan gihandin
wyrządzać krzywdę

krzywica n
raşîtîzm
(medycyna, medyczny) choroba wieku dziecięcego spowodowana niedoborem witaminy D w organizmie, charakteryzująca się zmianami w układzie kostnym i zaburzeniami rozwojowymi;

krzywić ˈkʃɨvʲit͡ɕ v
tewîn
ulegać deformacji

krzyż kʃɨʃ n
xaç
konstrukcja, figura geometryczna lub znak złożony z dwóch przecinających się linii;
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, trudności
order, odznaczenie w kształcie krzyża (1.1)

krzyżyk ˈkʃɨʒɨk n
xaç
motyw graficzny składający się z dwóch prostopadle przecinających się linii

krzyżówka kʃɨˈʒufka n
dureg
(biologia, biologiczny) roślina lub zwierzę mające rodziców z dwóch różnych taksonów (gatunków, podgatunków, odmian lub form), posiadające przez to cechy obojga osobników;

król krul n
key qiral
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koronowany władca państwa;

królestwo kruˈlɛstfa kruˈlɛstfɔ n
mîrnişîn
ustrój państwa, w którym rządzi król lub królowa;
مه‌مله‌که‌ت
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna niższa od domeny i wyższa od typu (w zoologii) albo od gromady (w botanice);

królik ˈkrulʲik n
kêroşk xirrnîfk
(zoologia, zoologiczny) udomowione zwierzę z rodziny zającowatych;

królowa kruˈlɔva n
şabanî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchini rządząca królestwem
(szachy, pojęcie szachowe) (zobacz) hetman

krótki ˈkrutʲci adj
kin kurt
mający małą długość

krąg krɔ̃ŋk n
gilover
grupa ludzi, których coś łączy
okrąg

kręgiel n
qoçek
pion o butelkowatym kształcie używany do gry w kręgle

kręgowiec krɛ̃ŋˈɡɔvʲjɛt͡s n
movikdar
(zoologia, zoologiczny) organizm mający szkielet z kręgosłupem;

ksenon ˈksɛ̃nɔ̃n n
ksenon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Xe i liczbie atomowej 54;

książka ˈcɕɔ̃w̃ʃka n
pirtûk kitêb
(bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) dokument piśmienniczy w postaci publikacji wielostronicowej o określonej liczbie stron, o charakterze trwałym;

książę ˈcɕɔ̃w̃ʒɛ n
kurrmîr
władca księstwa, monarcha niekoronowany na króla;

księga ˈcɕɛ̃ŋɡa n
kitêb
opasła książka

księżniczka cɕɛ̃w̃ʒʲˈɲit͡ʃka n
dotmîr
córka króla i/lub królowej
córka księcia i/lub księżnej

księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨt͡s n
hîv
Księżyc widziany jako tarcza na niebie lub jej część

ksylofon ksɨˈlɔfɔ̃n n
darînk
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) samobrzmiący instrument perkusyjny (idiofon uderzany), w którym dźwięk powstaje na skutek uderzenia w szereg płytek różnej długości;

kształcenie n
perwerde
przekazywanie komuś wiedzy lub/i umiejętności, nauczanie
stwarzanie warunków do rozwoju czyichś zdolności i nabywania przezeń wiedzy oraz umiejętności

kształcić v
elimandin
przekazywać swoją wiedzę lub/i umiejętności
hêvotin
rozwijać lub utrwalać określone cechy charakteru
stwarzać warunki do rozwoju czyichś zdolności i nabywania przezeń wiedzy i umiejętności

kształt kʃtawt n
nîgar
zarys przedmiotu, inny przedmiot, figura lub bryła, które ten przedmiot przypomina

kształtny ˈkʃtawtnɨ adj
biteşe
(o rzeczy) ładnie ukształtowany

kształtować kʃtawˈtɔvat͡ɕ v
fesal dan
nadawać kształt rzeczom

kto ktɔ interrogativePronoun
kî
…służący do zadawania pytań o osobę lub zwierzę

kto ktɔ pronoun
kî
…służący do przyłączania zdania podrzędnego, gdy określa ono osobę lub zwierzę

ktokolwiek ktɔˈkɔlvʲjɛk pronoun
kes
bez znaczenia kto

który ˈkturɨ pronoun
ku
…względny, łączący zdanie podrzędne z nadrzędnym, gdy zdanie podrzędne opisuje cechę jednego z rzeczowników (lub wyrazów pełniących funkcję rzeczownika) zdania nadrzędnego

kubek ˈkubɛk n
fincan
naczynie ceramiczne bądź drewniane, z którego można pić, może być zaopatrzone w ucho,

kubeł ˈkubɛw n
bêdrok
walcowaty lub kanciasty pojemnik, przeznaczony na przechowywanie płynów, artykułów sypkich, śmieci itp.

kubizm ˈkubʲism̥ n
kubîzm
(architektura, architektoniczny) czeski i słowacki styl w architekturze na początku XX w.;
(sztuka) kierunek w sztuce zapoczątkowany we Francji na początku XX wieku, który opiera się o spłaszczenie perspektywy i zgeometryzowanie kształtów;

kucharz ˈkuxaʃ n
aşpêj
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ten, kto gotuje potrawy;

kuchnia ˈkuxʲɲa n
metbex
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pomieszczenie w budynku lub mieszkaniu do przygotowywania posiłków;

kucyk ˈkut͡sɨk n
dû
(fryzjerstwo, fryzjerski) rodzaj fryzury, w której włosy są związane razem i luźno opadają;

kukurydza ˌkukuˈrɨd͡za n
lazût
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Zea L., rodzaj roślin zbożowych z rodziny wiechlinowatych;

kukułka kuˈkuwka n
gulan
(ornitologia, ornitologiczny) Cuculus canorus, ptak wędrowny podrzucający jaja do innych gniazd;

kula ˈkula n
گۆچان
(medycyna, medyczny) rodzaj laski do wysokości pachy ułatwiająca chodzenie inwalidzie;

kulinarny ˌkulʲĩˈnarnɨ adj
xurekpêjî
taki, który dotyczy gotowania, kulinariów, gastronomii, przygotowywania potraw

kultura kulˈtura n
çande
(biologia, biologiczny) sztuczna hodowla mikroorganizmów, komórek lub tkanek
çande çand
całokształt dorobku materialnego i duchowego danej społeczności lub całej ludzkości

kulturowy ˌkultuˈrɔvɨ adj
çandî
dotyczący kultury

kumpel ˈkũmpɛl n
heval
(potocznie, potoczny) kolega, przyjaciel

kupić ˈkupʲit͡ɕ v
kirrîn
(zobacz) kupować

kupować kuˈpɔvat͡ɕ v
kirrîn
nabywać coś w zamian za jakąś sumę pieniędzy

kura ˈkura n
mirîşk
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) ptak hodowany dla mięsa i jaj;

kurdyjski kurˈdɨjsʲci adj
kurdî
dotyczący / pochodzący z ludu Kurdów

kurdyjski kurˈdɨjsʲci n
kurdî کوردی
(językoznawstwo, językoznawczy) język Kurdów

kurkuma kurˈkũma n
zerdeçal
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Curcuma, ostryż, ostryż długi

kurmandżi n
kurmancî
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy irańskiej, tworzący wraz z sorani oraz kilkoma innymi pokrewnymi językami i dialektami tzw. makrojęzyk kurdyjski;

kuropatwa ˌkurɔˈpatfa n
kew
(ornitologia, ornitologiczny) Perdix perdix, polny ptak łowny, żywiący się m.in. stonką ziemniaczaną;

kurtka ˈkurtka n
saqo
(krawiectwo) krótkie okrycie wierzchnie;

kurtyna kurˈtɨ̃na n
perde
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) zasłona oddzielająca scenę od widowni

kurwa ˈkurva interjection
gû
(wulgarnie, wulgaryzm) …powtarzany jako przekleństwo, w mowie potocznej często jako przerywnik w zdaniu;

kurz kuʃ n
toz
pył powstały ze sproszkowanych ziarenek piasku, ziemi itp.

kuzyn ˈkuzɨ̃n n
kurap
syn wujka / stryjka lub cioci / wujenki / stryjenki

kuzynka kuˈzɨ̃nka n
dotmam
córka wujka / stryjka lub cioci / wujenki / stryjenki

kwadrat ˈkfadrat n
çarçik
(geometria) wielokąt o czterech bokach równej długości i czterech kątach prostych, czworokąt foremny;
(matematyka, matematyczny) wynik potęgowania stopnia drugiego;

kwadratowy ˌkfadraˈtɔvɨ adj
çarçik
(matematyka, matematyczny) o pierwiastku: drugiego stopnia
(matematyka, matematyczny) związany z kwadratem, dotyczący kwadratu

kwark kfark n
quark
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna, składnik m.in. protonów i neutronów;

kwas kfas n
asîd
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, składający się z wodoru i reszty kwasowej;

kwas akrylowy ˈkfas ˌakrɨˈlɔvɨ n
asîda akrîlê
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy nienasycony kwas karboksylowy, stosowany do produkcji tworzyw sztucznych i żywic akrylowych;

kwas deoksyrybonukleinowy n
asîda deoksirîbonukleîn
(biochemia, biochemiczny) (genetyka) kwas biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych

kwaśny ˈkfaɕnɨ adj
tirş
(chemia, chemiczny) mający właściwości kwasu
(dosłownie) mający cierpki smak

kwestia ˈkfɛstʲja n
pirs
warunek, którego spełnienie jest potrzebne do rozwiązania problemu

kwiat kfʲjat n
gul kulîlk
(botanika, botaniczny) organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania
(ogrodnictwo, ogrodniczy) kwitnąca roślina ozdobna
(potocznie, potoczny) roślina doniczkowa
(przenośnie, przenośnia) najlepsza część społeczności

kwiecień ˈkfʲjɛ̇t͡ɕɛ̇̃ɲ n
avrêl Nîsan
czwarty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

kwintesencja ˌkfʲĩntɛˈsɛ̃nt͡sʲja n
xwe
elementy najważniejsze dla jakiejś sprawy; istota rzeczy

kwitnąć ˈkfʲitnɔ̃ɲt͡ɕ v
gul
(botanika, botaniczny) rozwijać i wydawać kwiaty

kwota ˈkfɔta n
kom
ilość pieniędzy bądź innych dóbr materialnych

kynologiczny ˌkɨ̃nɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
cinolojîk
związany z kynologią, dotyczący kynologii

kąpiel ˈkɔ̃mpʲjɛl n
serşûştin
kąpanie kogoś, kąpanie się

kłamca ˈkwãmt͡sa n
derewker
mężczyzna lub chłopiec, który kłamie

kłamstwo ˈkwãmstfɔ n
derew
nieprawda powiedziana świadomie mająca na celu wprowadzenie kogoś w błąd;

kłos kwɔs n
simbil
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) rodzaj kwiatostanu i owocostanu groniastego, występujący głównie u traw i zbóż;

kłąb n
xaç
(zoologia, zoologiczny) miejsce między karkiem i grzbietem u dużych ssaków;

kłębek ˈkwɛ̃mbɛk n
top
przędza (np. nić) zwinięty w kulkę

labirynt laˈbʲirɨ̃nt n
alole
(budownictwo) układ krzyżujących się korytarzy i pomieszczeń, w którym trudno znaleźć wyjście;

ladacznica ˌladat͡ʃʲˈɲit͡sa n
qehbe
(przestarzałe, przestarzały) prostytutka lub kobieta mająca przygodne kontakty seksualne z mężczyznami

laguna laˈɡũna n
lagûn
(geografia, geograficzny) zatoka, najczęściej płytka, odcięta od morza przez lido, mierzeję, rafę koralową lub atol;

laktoza lakˈtɔza n
şekira şîrî
(chemia, chemiczny) dwucukier występujący w mleku ssaków;

lalka ˈlalka n
bûk
dziecięca zabawka mająca ludzką postać;

lambda ˈlãmbda n
lamda
nazwa jedenastej litery alfabetu greckiego, λ;

lampa ˈlãmpa n
ceyran
urządzenie będące sztucznym źródłem światła; wytwarzające światło;

lampart ˈlãmpart n
leopar
(zoologia, zoologiczny) zwykle cętkowany, afrykański i azjatycki kot drapieżny;

lantan ˈlãntãn n
lantanum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu La i liczbie atomowej 57;

lapis lazuli ˈlapʲis laˈzulʲi n
lacîwerd
(mineralogia, mineralogiczny) minerał o intensywnie niebieskiej barwie

lapoński laˈpɔ̃j̃sʲci n
samî
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Laponii;

las las n
daristan دارستان
gęste zbiorowisko drzew;

laska ˈlaska n
bûk
(potocznie, potoczny) atrakcyjna, ładna dziewczyna

latarnia laˈtarʲɲa n
fanûsgeh
lampa przeznaczona do wysyłania sygnałów świetlnych

latarnia morska laˈtarʲɲa ˈmɔrska n
fanûsgeh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) budowla z silnym światłem na szczycie, wznoszona do celów nawigacyjnych w pobliżu wybrzeża morskiego;

latać ˈlatat͡ɕ v
bazdan
(przenośnie, przenośnia) być w ruchu, śpieszyć się
firrîn
umieć przemieszczać się ponad gruntem, w powietrzu lub kosmosie

lato ˈlatɔ n
havîn هاوين
pora roku, charakteryzująca się najwyższymi temperaturami;

laudacja n
pesn
(książkowy) mowa pochwalna

lawina laˈvʲĩna n
aşît
masa śniegu, lodu, ziemi lub kamieni schodząca ze stoku górskiego;

legalny lɛˈɡalnɨ adj
legal
produkowany, używany, rozpowszechniany w sposób zgodny z prawem
zgodny z prawem

lekarstwo lɛˈkarstfɔ n
derman
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) produkt, który leczy

lekarz ˈlɛkaʃ n
bijişk ديكتؤر
(medycyna, medyczny) osoba, która zawodowo zajmuje się zdrowiem ludzi lub zwierząt;

lekceważący adj
bêgram
świadczący o lekceważeniu, bagatelizowaniu

lekcja ˈlɛkt͡sʲja n
ders
(edukacja, edukacyjny) jednostka zajęć dydaktycznych

lekki ˈlɛcːi adj
geş
o słabej sile, niskim natężeniu
sivik
o małej wadze, małym ciężarze

leksykografia n
ferhengdanîn
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o opracowywaniu i układaniu słowników;
tworzenie słowników, słownikarstwo
zbiór słowników jakiegoś języka, regionu, okresu

leksykon n
فه رهه نگ
publikacja książkowa, niekiedy wielotomowa, będąca uporządkowanym zbiorem wiedzy w formie skondensowanej;

lemiesz ˈlɛ̃mʲjɛʃ n
devik
(technologia, technika, techniczny) element roboczy spycharki lub równiarki;

leniuch n
tembel
(potocznie, potoczny) osoba bardzo leniwa (wyrażenie nacechowane emocjonalnie)

leniwiec lɛ̃ˈɲivʲjɛt͡s n
tembel
(potocznie, potoczny) ktoś leniwy

leniwy lɛ̃ˈɲivɨ adj
eware
charakteryzujący się lenistwem

leukocyt n
lêkosît
(medycyna, medyczny) (biologia, biologiczny) komórka krwi pełniąca funkcję ochronną;

lew lɛf n
şêr شێر
(zoologia, zoologiczny) Panthera leo, gatunek dużego ssaka z rodziny kotowatych;

lewar n
kitik
(technologia, technika, techniczny) (mechanika) rodzaj dźwigni do podnoszenia ciężarów

lewarek lɛˈvarɛk n
kitik
(technologia, technika, techniczny) (mechanika) niezbyt dużych rozmiarów często poręczny rodzaj dźwigni do podnoszenia ciężarów

lewica lɛˈvʲit͡sa n
چه‌پ
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie na ogół sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwieństwo prawicy;

lewicowiec n
çep
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik lewicy

lewicowy ˌlɛvʲiˈt͡sɔvɨ adj
çep
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z lewicą, właściwy lewicy, charakterystyczny dla idei lewicy

lewy ˈlɛvɨ adj
çep
(potocznie, potoczny) o dokumentach, interesach: nielegalny
znajdujący się po tej stronie, po której znajduje się serce człowieka

leń lɛ̃ɲ n
tembel
człowiek odpoczywający ponad potrzebę, unikający pracy

leżeć ˈlɛʒɛt͡ɕ v
rûniştin
o ubraniu dobrze się układać na kimś

libido lʲiˈbʲidɔ n
lîbîdo
(seksuologia, seksuologiczny) pożądanie, dążenie do zaspokojenia seksualnego;

lichwiarz n
qepal
(pejoratywnie, pejoratywny) człowiek pożyczający pieniądze na wysoki procent

lico ˈlʲit͡sɔ n
devrî
(książkowy) (anatomia, anatomiczny) twarz, oblicze, policzek

licytacja ˌlʲit͡sɨˈtat͡sʲja n
mezad
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) publiczna sprzedaż, w której nabywcą zostaje oferujący najwyższą kwotę;

liczba ˈlʲid͡ʒba n
hejmar
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) w deklinacji: kategoria gramatyczna wynikająca z liczności elementów, które dany wyraz określa
(matematyka, matematyczny) pojęcie będące w najprostszym przypadku abstrakcyjną reprezentacją liczebności zbioru lub poziomu jakiejś wielkości (np. fizycznej);
zapis liczby (1.1)
grupa o określonej liczebności

liczba atomowa ˈlʲid͡ʒba ˌːtɔ̃ˈmɔva n
hejmara atomî
(fizyka, fizyczny) liczba określająca, ile protonów znajduje się w jądrze danego atomu;

liczebnik lʲiˈt͡ʃɛbʲɲik n
hejmar
(gramatyka) nazwa liczby

liczny ˈlʲit͡ʃnɨ adj
زۆر
(tylko w lm.) występujący w dużej liczbie

liktor n
liktor
(historia, historyczny, historycznie) rzymski niższy funkcjonariusz państwowy, stanowiący ochronę urzędników;

lilia ˈlʲilʲja n
berfî
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny liliowatych;

limfa n
lîmf
(fizjologia, fizjologiczny) płyn ustrojowy pośredniczący w wymianie składników między krwią i tkankami; chłonka;

lingwistyczny adj
zimannasî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) związany z lingwistyką lub dotyczący lingwisty

lingwistyka lʲĩŋɡˈvʲistɨka n
zimannasî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) (językoznawstwo, językoznawczy) nauka o języku

linia ˈlʲĩɲja n
dirust
kształt dający się narysować jednym pociągnięciem ołówka

lipiec ˈlʲipʲjɛt͡s n
tîrmeh temûz
siódmy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

lipień ˈlʲipʲjɛ̇̃ɲ n
sî
(ichtiologia, ichtiologiczny) Thymallus, słodkowodna ryba z rodziny łososiowatych;

lis lʲis n
rovî rûvî
(zoologia, zoologiczny) Vulpes, drapieżnik o wydłużonym tułowiu, krótkich łapach i długim, puszystym ogonie;

list lʲist n
نامه‌
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa zawierająca korespondencję lub drobne rzeczy dopuszczone do przewozu pocztowego, nadane w zamkniętym opakowaniu
papier, na którym napisano list (1.1)
wiadomość, wypowiedź sformułowana pisemnie

listopad lʲiˈstɔpat n
mijdar
jedenasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

lit lʲit n
lîtyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Li i liczbie atomowej 3;

litera lʲiˈtɛra n
tîp پیت
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwany znak graficzny, odpowiadający konkretnemu dźwiękowi, umożliwiający zapis słów;

literatura ˌlʲitɛraˈtura n
edebiyat wêje
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wszystkie dzieła artystyczne zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym;

litewski lʲiˈtɛfsʲci n
lîtwanî
(językoznawstwo, językoznawczy) bałtyjski język używany przez Litwinów;

litr lʲitr̥ n
lître
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka objętości, decymetr sześcienny;

liść lʲiɕt͡ɕ n
pel
(botanika, botaniczny) element budowy sporofitu rośliny naczyniowej, pełniący funkcje odżywcze dzięki zawartości chlorofilu;

lody ˈlɔdɨ n
bestenî
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) deser, który stanowi słodka, zamrożona masa sporządzona z mleka, cukru, jaj i innych dodatków

lodówka lɔˈdufka n
sarinc
pojemnik, szafka lub urządzenie izolowane termicznie, umożliwiające przechowywanie czegoś w obniżonej temperaturze;

logika ˈlɔɟika n
lojîk
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina naukowa zajmująca się regułami poprawnego myślenia i wnioskowania;
poprawne, rzeczowe myślenie, oparte na związkach przyczynowo-skutkowych
prawa i mechanizmy rządzące jakimiś zdarzeniami

lokal ˈlɔkal n
kulûb
(potocznie, potoczny) (gastronomia) pub, bar, restauracja, klub

lorens ˈlɔrɛ̃w̃s n
lawrensiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lr i liczbie atomowej 103;

lornetka lɔrˈnɛtka n
dûrbîn
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny do obserwacji dwuocznej, składający się z dwóch jednakowych, połączonych zawiasowo, ułożonych równolegle lunet obserwacyjnych;

lot lɔt n
firr
przemieszczanie się w powietrzu lub w przestrzeni kosmicznej

loteria lɔˈtɛrʲja n
loterî
gra, której uczestnicy nabywają losy, a o wygranej decyduje losowanie

lotnictwo lɔtʲˈɲit͡stfɔ n
hewavanî
ogół zagadnień związanych ze wszelkiego rodzaju statkami powietrznymi;

lotnik ˈlɔtʲɲik n
balafirvan
(lotnictwo, lotniczy) (zawód, zawodowy, zawodowo) człowiek, który lata samolotem lub należy do jego obsługi
(wojskowość, wojskowy) żołnierz służący w lotnictwie

lotnisko lɔtʲˈɲiskɔ n
balafirgeh
(lotnictwo, lotniczy) wydzielony obszar na ziemi przystosowany do obsługi statków powietrznych;

lub lup conjunction
an
spójnik łączący dwa zdania równorzędne oraz dwie części zdania, wskazując, że przynajmniej jedna część jest prawdziwa;

lubić ˈlubʲit͡ɕ v
hez kirin
darzyć kogoś lub coś pozytywnym uczuciem

lud lut n
gel
zbiorowość ludzi o wspólnym języku i kulturze, niebędąca narodem

ludność ˈludnɔɕt͡ɕ n
gelhe
ogół ludzi zamieszkujących dane terytorium

ludożerca ˌludɔˈʒɛrt͡sa n
ademxwer
człowiek zjadający mięso ludzkie

ludzkość ˈlut͡skɔɕt͡ɕ n
mirovatî
ród ludzki; ogół, suma ludzi na świecie

lukrecja luˈkrɛt͡sʲja n
binebelek
(botanika, botaniczny) Glycyrrhiza, rodzaj bylin z rodziny bobowatych, rosnących w Eurazji;

luksus ˈluksus n
luks
warunki zapewniające komfortowe życie i zbytek;

lustro ˈlustrɔ n
eynik
gładka powierzchnia odbijająca światło; tafla szkła od spodu pokrytego warstwą srebra lub aluminium;

lutet ˈlutɛt n
lûtesyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lu i liczbie atomowej 71;

lutnia ˈlutʲɲa n
tembûr
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument strunowy przypominający mandolinę;

luty ˈlutɨ n
reşemî sibat
drugi miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

lwi lvʲi possessiveAdjective
شێر
należący do lwa

lód lut n
qeşa
stały stan skupienia wody;

ląd lɔ̃nt n
zemîn
obszar skorupy ziemskiej niepokryty wodami mórz i oceanów;

lęk lɛ̃ŋk n
endîşe
(psychologia, psychologiczny) strach pojawiający się bez przyczyny;

macica maˈt͡ɕit͡sa n
malzarrok
(anatomia, anatomiczny) narząd kręgowców, w którym rozwija się embrion;
sedef
(sztuka) (zobacz) masa perłowa

macierzyństwo ˌmat͡ɕɛˈʒɨ̃j̃stfɔ n
dayikî
bycie matką

macocha maˈt͡sɔxa n
damarî
żona ojca, ale nie matka;

madejowe łoże ˌmadɛˈjɔvɛ ˈwɔʒɛ n
canî
(historia, historyczny, historycznie) narzędzie tortur w formie ławy z kołowrotem do rozciągania kończyn;

mafioso maˈfʲjɔzɔ n
mafyoso
(kryminologia, kryminologiczny) członek mafii

magnes ˈmaɡnɛs n
meqnetîz
przedmiot mający zdolność przyciągania niektórych przedmiotów (zrobionych z żelaza i jego stopów);

magnez ˈmaɡnɛs n
magnezyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mg i liczbie atomowej 12

magnezyt n
magnesayt
(mineralogia, mineralogiczny) pospolity minerał z gromady węglanów, składający się w głównej mierze ze związków magnezu;

maj maj n
gulan
piąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

majątek maˈjɔ̃ntɛk n
defîne
(przenośnie, przenośnia) coś bardzo cennego
mal
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (księgowość) stan posiadania

majętny maˈjɛ̃ntnɨ adj
خاوه‌ن پاره‌
posiadający duży majątek

mak mak n
گوڵاڵه‌ سووره‌
(botanika, botaniczny) Papaver L., rodzaj roślin z rodziny makowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju mak (1.1)

makaron maˈkarɔ̃n n
meqerne
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) półprodukt żywnościowy wytwarzany z ciasta zagniecionego z mąki, wody i soli;

makijaż maˈcijaʃ n
makyaj
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyki (szminka, tusz, cień do powiek itp.) nałożone na twarz

makolągwa ˌmakɔˈlɔ̃ŋɡva n
zîqzîke
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis cannabina, mniejszy od wróbla ptak gniazdujący w krzewach;

malajski maˈlajsʲci adj
malayî
dotyczący Malajów (lub Malezji)

malajski maˈlajsʲci n
malayî
(językoznawstwo, językoznawczy) język Malezji i Malajów

malaria maˈlarʲja n
lerzeta
(medycyna, medyczny) zimnica, rodzaj choroby tropikalnej;

malarz ˈmalaʃ n
hunermend
(budownictwo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik lub robotnik, który maluje ściany i inne części budynku
(sztuka) artysta, który maluje obrazy

maleńki maˈlɛ̃ɲci adj
biçûk
(zdrobniale) od: mały

malina maˈlʲĩna n
tûşêmî
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych;
(botanika, botaniczny) Rubus idaeus L., krzew maliny właściwej
(potocznie, potoczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc maliny właściwej (1.2)

malować maˈlɔvat͡ɕ v
nivîsîn
(sztuka) tworzyć obraz lub dzieło malarskie

mama ˈmãma n
dayik
(potocznie, potoczny) matka

mandat ˈmãndat n
seza
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kara w postaci grzywny za wykroczenie;

mandolina ˌmãndɔˈlʲĩna n
mandolîn
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szarpany strunowy instrument muzyczny;

manekin mãˈnɛcĩn n
bûk
figura z dowolnego materiału mająca kształt człowieka;

mangan ˈmãŋɡãn n
mangan
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mn i liczbie atomowej 25;

mapa ˈmapa n
nexşe
graficzne odwzorowanie terenu, także nieba;

marakuja n
berê hindek gul kovanan
(spożywczy) (botanika, botaniczny) owoc męczennicy jadalnej, Passiflora edulis Sims

marchew ˈmarxɛf n
gêzer
(botanika, botaniczny) Daucus L., rodzaj roślin z rodzaju selerowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) warzywo z korzenia marchwi zwyczajnej

marionetka ˌmarʲjɔ̃ˈnɛtka n
bûk
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) lalka poruszana za pomocą sznurków;

marmolada ˌmarmɔˈlada n
marmelad
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, stężony przetwór owocowy sporządzany z przetartych owoców gotowanych z cukrem;

marmur ˈmarmur n
mermer
(geologia, geologiczny) skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, stosowana jako dekoracyjny materiał budowlany i artystyczny;

marskość ˈmarskɔɕt͡ɕ n
cergmûmî
(medycyna, medyczny) stwardnienie narządu i związane z tym upośledzenie jego czynności

martwy ˈmartfɨ adj
mirî
taki, który umarł
(przenośnie, przenośnia) taki, który jest wyłączony z aktywnego życia

marzec ˈmaʒɛt͡s n
adar
trzeci miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

marzenie maˈʒɛ̃ɲɛ n
xewn
(przenośnie, przenośnia) coś niewiarygodnego, nierzeczywistego
ciąg nieuporządkowanych myśli pojawiający się podczas snu
fantazjowanie, pragnienie czegoś, chęć uzyskania lub osiągnięcia czegoś

masa ˈmasa n
hevîr
(fizyka, fizyczny) podstawowa wielkość fizyczna określająca ilość materii;

masa perłowa ˈmasa pɛrˈwɔva n
sedef
ozdobny materiał jubilerski i dekoracyjny uzyskiwany z wnętrza muszli mięczaków;

masaż ˈmasaʃ n
gemirandin masaj
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) zabieg fizjoterapeutyczny lub kosmetyczny wykonywany ręcznie lub przy pomocy aparatury, polegający na ugniataniu, głaskaniu, rozcieraniu, oklepywaniu ciała;

masochizm maˈsɔxʲism̥ n
mazoşîzm
(psychologia, psychologiczny) (seksuologia, seksuologiczny) zboczenie seksualne, które polega na odczuwaniu satysfakcji seksualnej pod wpływem bólu lub upokorzenia
przyjemność w zadawaniu sobie bólu lub w poddawaniu się bolesnym praktykom;

masowy maˈsɔvɨ adj
rêzeçiya
obejmujący, dotyczący dużej liczbę ludzi, zwierząt lub przedmiotów

mastektomia ˌmastɛkˈtɔ̃mʲja n
memikrakirm
(medycyna, medyczny) chirurgiczne usunięcie piersi;

masturbacja ˌmasturˈbat͡sʲja n
destperkî
(medycyna, medyczny) (zobacz) onanizm

masyw ˈmasɨf n
rêzeçiya
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) grupa gór mająca podobną rzeźbę

masywny adj
rêzeçiya
o mocnej budowie i dużym ciężarze

maszerować v
meşîn
iść miarowym, równym krokiem

maszt maʃt n
چیلکه‌دار
(architektura, architektoniczny) wysoki słup lub pionowa konstrukcja opierająca się na fundamencie;

maszyna maˈʃɨ̃na n
makîne
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zawierające mechanizm lub zespół współdziałających mechanizmów, służące do przetwarzania energii albo do wykonywania określonej pracy

maszynka do golenia maˈʃɨ̃nka ˌdɔ‿ɡɔˈlɛ̃ɲa n
gûzan
(higiena, higieniczny) narzędzie służące do usuwania w bezpieczny sposób owłosienia ciała

masło ˈmaswɔ n
[[که‌ره‌]]
(spożywczy) tłuszcz jadalny produkowany z mleka;

matematyk ˌmatɛ̃ˈmatɨk n
bîrkar
osoba zajmująca się zawodowo matematyką;

matematyka ˌmatɛ̃ˈmatɨka n
matematîk jimarnasî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka dedukcyjna zajmująca się analizą zbiorów, liczb i innych elementów abstrakcyjnych;

materac maˈtɛrat͡s n
doşek
duży płaski przedmiot, wypełniony elastycznym materiałem dla uniknięcia kontaktu z twardą powierzchnią np. podczas snu lub ćwiczeń gimnastycznych;

materia maˈtɛrʲja n
made
(fizyka, fizyczny) ogół obiektywnie istniejących przedmiotów, poznawalnych za pomocą zmysłów lub przyrządów pomiarowych;

materialny ˌmatɛrʲˈjalnɨ adj
hişkalav
dotyczący materii, związany z pojęciem materii

matka ˈmatka n
dayik
rodzic płci żeńskiej;

matowy maˈtɔvɨ adj
kerr
bezdźwięczny, przytłumiony

matrioszka maˈtrʲjɔʃka n
matruşka
rosyjska ludowa drewniana zabawka w formie kilku lalek wkładanych jedna w drugą;

mauzoleum ˌmawzɔˈlɛ<sup>w</sup>ũm n
mozole
(architektura, architektoniczny) monumentalny grobowiec, przeważnie osobna budowla pełniąca taką funkcję;

małpa ˈmawpa n
meymûn
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu naczelnych o silnie rozwiniętym mózgu i chwytnych kończynach;

mały ˈmawɨ adj
بچووک
mający niewielkie rozmiary, nieduży, drobny, niski

małżeństwo mawˈʒɛ̃j̃stfɔ n
dawet
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) usankcjonowany prawnie lub kulturowo stały związek dwóch osób, zwykle płci przeciwnej, tradycyjnie mający ułatwić wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i finansów, pożycie oraz wychowanie dzieci;

małżowina uszna n
perre guh
(anatomia, anatomiczny) część ucha zewnętrznego zbierająca bodźce słuchowe z otoczenia;

mech mɛx n
kevz
(botanika, botaniczny) drobna, niewielka roślina zarodnikowa żyjąca w ocienionych i wilgotnych miejscach

mechaniczny ˌmɛxãˈɲit͡ʃnɨ adj
makînevan
związany z mechaniką, opierający się na zasadach mechaniki

mechanika mɛˈxãɲika n
mekanîk
(fizyka, fizyczny) dział fizyki opisujący ruch i odkształcenie ciał materialnych lub ich części na skutek ich wzajemnych oddziaływań oraz badający stan równowagi między nimi.
(technologia, technika, techniczny) dział obejmujący mechanikę ośrodków ciągłych i wytrzymałość materiałów
(technologia, technika, techniczny) dział techniki zajmujący się konstruowaniem i budowaniem maszyn i pojazdów;
sposób działania mechanizmu

mechanizm mɛˈxãɲism̥ n
mekanîzma
(technologia, technika, techniczny) zespół pracujących elementów maszyny / urządzenia mających wykonywać określoną czynność

mecz mɛt͡ʃ n
partî
(sport, sportowy) część rozgrywek sportowych, rozgrywana między dwoma zawodnikami lub drużynami, umożliwiająca wyłonienie zwycięzcy

meczet ˈmɛt͡ʃɛt n
mizgeft
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek, miejsce modlitwy i sprawowania kultu Boga w islamie;

medal ˈmɛdal n
madalya
niewielki okrągły wytwór metalowy, ozdobiony reliefem, często na wstążce, wykonany dla upamiętnienia ważnych wydarzeń lub jako odznaczenie;

meduza mɛˈduza n
medûsa
(zoologia, zoologiczny) galaretowate zwierzę wodne o parasolowatym ciele unoszonym przez toń;

medycyna ˌmɛdɨˈt͡sɨ̃na n
bijîşkî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka o zdrowiu i chorobach człowieka i zwierząt oraz sposobach zapobiegania i leczenia;

meitner ˈmajtnɛr n
meîtneryûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mt i liczbie atomowej 109;

melodia mɛˈlɔdʲja n
awaz
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ciąg dźwięków, każdy o określonej wysokości i czasie trwania, rozpoznawany przez słuchacza jako jedna całość;

melodyjny adj
şîrîn
o przyjemnym brzmieniu

melon ˈmɛlɔ̃n n
gundor
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ogórek melon, należącego do rodziny jednorocznych dyniowatych;
gundor petêx
(spożywczy) jadalny owoc melona (1.1)

mendelew mɛ̃nˈdɛlɛf n
mendelevyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Md i liczbie atomowej 101;

meronim mɛˈrɔ̃ɲĩm n
meronîm
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz oznaczający część pewnej całości, np. „dywizja” w stosunku do słowa „armia”;

merytokracja n
merîtokrasî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system, w którym władza powierzana jest osobom kompetentnym;

metabolizm ˌmɛtaˈbɔlʲism̥ n
metabolîzma
(biochemia, biochemiczny) przemiana materii w organizmie;

metafizyka n
metafizîk
(filozofia, filozoficzny) podstawowa dyscyplina filozoficzna, badająca powszechne własności bytu

metafora ˌmɛtaˈfɔra n
mecaz
(językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obcych sobie znaczeniowo wyrazów w celu uzyskania nowego, przenośnego znaczenia;

metal ˈmɛtal n
kanza
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny charakteryzujący się obecnością w sieci krystalicznej elektronów swobodnych;

metan ˈmɛtãn n
metan
(chemia, chemiczny) CH4, najprostszy alkan, bezwonny i bezbarwny gaz, główny składnik gazu ziemnego, stosowany do syntezy wielu związków organicznych i jako gaz opałowy;

meteor mɛˈtɛɔr n
rayeka navdêrî
(astronomia, astronomiczny) świecący ślad, jaki zostawia po sobie spalający się w górnych warstwach atmosfery okruch skalny (meteoroid);

meteorologia ˌmɛtɛɔrɔˈlɔɟja n
meteorolojî
nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze i stanem pogody;

meteoryt ˌmɛtɛˈɔrɨt n
meteorît
(astronomia, astronomiczny) pozostałość drobnego skalnego ciała niebieskiego (meteoroidu) przyciągniętego przez znacznie większe ciało niebieskie, która w postaci ciała stałego dotarła do jego powierzchni;

metoda mɛˈtɔda n
rebaz
sposób postępowania mający doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu

metr mɛtr̥ n
metre
odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy;

metr kwadratowy ˈmɛtr̥ ˌkfadraˈtɔvɨ n
metre çargoşe
(matematyka, matematyczny) jednostka miary równa polu kwadratu o boku jednego metra;

metro ˈmɛtrɔ n
bana binerdê
(transport, transportowy) podziemna kolej miejska

metrologia ˌmɛtrɔˈlɔɟja n
metrolojî
nauka o miarach, systemach mierzenia i przyrządach pomiarowych;

metropolia ˌmɛtrɔˈpɔlʲja n
metropol
(geografia, geograficzny) (urbanistyka, urbanistyczny) główne miasto kraju

mewa ˈmɛva n
qaqlîbaz
(ornitologia, ornitologiczny) ptak płetwonogi o upierzeniu koloru białego lub popielatego żyjący na wybrzeżach;

mewa blada ˈmɛva ˈblada n
şaredar
(ornitologia, ornitologiczny) Larus hyperboreus, gatunek dużej mewy występujący w strefie polarnej półkuli północnej;

mgła mɡwa n
mij
zawiesina mikroskopijnych kropelek wody unosząca się nisko nad ziemią w postaci obłoku utrudniającego widoczność;

miasto ˈmʲjastɔ n
bajar
(administracja) znaczny obszar gęsto zabudowany, będący skupiskiem ludności wykonującej zawody nierolnicze, a który otrzymał prawa miejskie;

miecz mʲjɛt͡ʃ n
şûr
obosieczna broń z długim, prostym metalowym ostrzem;

miedź mʲjɛ̇t͡ɕ n
mis
(chemia, chemiczny) metal, pierwiastek chemiczny o symbolu Cu i liczbie atomowej 29;

miejsce ˈmʲjɛ̇jst͡sɛ n
cîh
(sport, sportowy) ranga, pozycja
miejsce (1.1), niezajęte przez nic, wolne do umieszczenia w nim czegoś
obszar lub punkt w przestrzeni
wyznaczone miejsce (1.1), przeznaczone dla kogoś; krzesło, fotel itp. zarezerwowane dla kogoś

miejski ˈmʲjɛ̇jsʲci adj
bajarok
związany z miastem (jako miejscem lub jednostką administracyjną)

mielizna mʲjɛˈlʲizna n
nizm
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) płytkie miejsce w morzu, jeziorze lub rzece;

mienie ˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
mal
ogół rzeczy stanowiących czyjąś własność;

miesiąc ˈmʲjɛ̇ɕɔ̃nt͡s n
meh heyv
(jednostka miary) jednostka czasu obejmująca 28–31 dni; każda z dwunastu części roku;

mieszaniec mʲjɛˈʃãɲɛt͡s n
dureg
(potocznie, potoczny) (obraźliwie) osoba pochodząca od rodziców różnych ras
(biologia, biologiczny) osobnik powstały w wyniku skrzyżowania dwóch organizmów rodzicielskich należących do innych ras, odmian
(kynologia, kynologiczny) pies nierasowy

mieszkaniec mʲjɛˈʃkãɲɛt͡s n
rûniştvan
osoba, która gdzieś mieszka (żyje)

mieszkać ˈmʲjɛʃkat͡ɕ v
jîn
przebywać w jakimś miejscu przez wiele dni, wraz ze spaniem

mieć mʲjɛ̇t͡ɕ v
hebûn
być w posiadaniu czegoś, posiadać coś
musieć coś zrobić

migdał ˈmʲiɡdaw n
behîv
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalna pestka owocu migdałowca pokryta brązową łuską, wewnątrz barwy kremowej;
(zobacz) migdałowiec

migdałowy ˌmʲiɡdaˈwɔvɨ adj
behîv
(przenośnie, przenośnia) przypominający migdał, kształtem, kolorem lub zapachem

migrena mʲiˈɡrɛ̃na n
mîgren
(medycyna, medyczny) choroba objawiająca się napadami silnego bólu głowy połączonego często z mdłościami;

mikroamper n
mîkroamper
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) jednostka natężenia prądu elektrycznego równa jednej milionowej ampera

mikrobiologia ˌmʲikrɔbʲjɔˈlɔɟja n
hûrjînewerzanist
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się badaniem organizmów niewidocznych gołym okiem;

mikrofon mʲiˈkrɔfɔ̃n n
میکرۆفۆن
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do zamiany informacji dźwiękowej na sygnał elektryczny, zwykle celem jej wzmocnienia;

mikroskop mʲiˈkrɔskɔp n
hûrbîn
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny umożliwiający obserwowanie z bliskiej odległości przedmiotów niewidocznych gołym okiem;

mila ˈmʲila n
hezar
(jednostka miary) jednostka długości stosowana m.in. w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych;

milczenie mʲilˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
bêdengî
nieodzywanie się, niemówienie

milczący adj
bêdeng
nieodzywający się wcale lub wypowiadający się rzadko

milenium mʲiˈlɛ̃ɲũm n
hezare
okres tysiąca lat

miliarder mʲiˈlʲjardɛr n
milyarder
osoba bardzo bogata, posiadająca miliardy

milimetr mʲiˈlʲĩmɛtr̥ n
mîlîmetre
tysięczna część metra;

milion ˈmʲilʲjɔ̃n n
milyon
liczba o wartości: 1 000 000 = 106;

mina ˈmʲĩna n
hewa
wyraz twarzy

minaret mʲĩˈnarɛt n
minare
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wieża przy meczecie, z której muezin woła wiernych na modlitwę;

minister mʲĩˈɲistɛr n
wezîr şalyar
urzędnik będący członkiem rządu i kierujący ministerstwem;

ministerstwo ˌmʲĩɲiˈstɛrstfɔ n
wezaret
(administracja) urząd państwowy, którego szefem jest minister;

minuta mʲĩˈnuta n
deqe
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego równa 1/60 stopnia (= jednej sześćdziesiątej); poprawnie minuta kątowa;
odległość pokonywana w ciągu minuty (1.1)
deqîqe
(jednostka miary) jednostka czasu, równa 60 sekundom (= sześćdziesięciu);

mirabelka n
alûçe
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoce śliwy mirabelki (1.1)

miraż ˈmʲiraʃ n
algûne
(fizyka, fizyczny) (zobacz) fatamorgana;

mirt mʲirt n
kuncere
(botanika, botaniczny) Myrtus L, rodzaj roślin krzewiastych z rodziny mirtowatych;

mistrz mʲisṭʃ n
şampiyon
(sport, sportowy) zwycięzca zawodów sportowych, w szczególności mistrzostw

mitologia ˌmʲitɔˈlɔɟja n
mîtolojî
funkcjonujący w określonej religii lub społeczności zbiór mitów i podań;
nauka zajmująca się mitami

mizantrop n
mîzantrop
(książkowy) ktoś stroniący od ludzi, czujący do nich niechęć lub wręcz wrogość

mizoginia ˌmʲizɔˈɟĩɲja n
mîsojînî
patologiczne, silne uprzedzenie do kobiet;

miód mʲjut n
hingiv hingivîn
(spożywczy) gęsty, słodki produkt spożywczy, w kolorze żółtym lub brązowym, wytwarzany przez pszczoły;

mięczak ˈmʲjɛ̃n͇t͡ʃak n
molûsk
(zoologia, zoologiczny) bezkręgowe zwierzę wodne;

miękki ˈmʲjɛ̃ŋʲci adj
nerm
taki, który łatwo ugina się pod naciskiem

mięsień ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ n
masûlke
(anatomia, anatomiczny) czynny element narządu ruchu;

mięso ˈmʲjɛ̃w̃sɔ n
goşt
(spożywczy) jadalne części zabitego zwierzęcia;

mięsożerca ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrt͡sa n
dirinde
(ekologia, ekologiczny) zwierzę lub roślina żywiąca się głównie mięsem

mięta ˈmʲjɛ̃nta n
nane pûjan
(botanika, botaniczny) Mentha, ziele z rodziny wargowych o charakterystycznym zapachu;

miłość ˈmʲiwɔɕt͡ɕ n
evîn
uczucie, którym się darzy kochaną osobę;

miły ˈmʲiwɨ adj
şîrîn
wywołujący przyjemne uczucie

mleko ˈmlɛkɔ n
şîr شیر
(spożywczy) wydzielina gruczołów mlecznych, najczęściej krowy, spożywana przez ludzi jako dodatek do pokarmu lub jako sam pokarm

mleć mlɛt͡ɕ v
cûn
powoli coś żuć
hêran
rozdrabniać coś za pomocą odpowiednich przyrządów

mnich mʲɲix n
abon
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek klasztornej wspólnoty religijnej w religiach niechrześcijańskich

mniej więcej ˈmʲɲɛ̇j ˈvʲjɛ̃nt͡sɛj
kêm zêde
szacunkowe podanie miary, wielkości

mniejszość ˈmʲɲɛ̇jʃɔɕt͡ɕ n
eqeliyet
(etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) grupa ludności różniąca się od większości mieszkańców danego państwa przynależnością narodową, rasową, wyznaniową itp.
mniejsza część jakiejś całości

mocz mɔt͡ʃ n
mîz
(fizjologia, fizjologiczny) płynne resztki usuwane z organizmu zwierząt;

moczary n
avevek
(hydrologia, hydrologiczny) (książkowy) tereny podmokłe

modlitwa mɔˈdlʲitfa n
dua
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) forma kultu religijnego, kierowanie myśli do boga, świętych, aniołów, ogólnie do sfery sacrum;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rytualny tekst modlitwy (1.1) – wypowiadany lub napisany

modlić się ˈmɔdlʲit͡ɕ‿ɕɛ v
diʼa kirin
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mówić modlitwę, prosić Boga (bóstwa) o coś, dziękować Mu (im) za coś

molekularny adj
molekûler
dotyczący cząsteczki, najmniejszych części czegoś

molekuła ˌmɔlɛˈkuwa n
molekûl
(chemia, chemiczny) obojętne elektrycznie indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu, które są ze sobą trwale połączone wiązaniami chemicznymi;

molibden mɔˈlʲibdɛ̃n n
molîbden
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mo i liczbie atomowej 42;

moneta mɔ̃ˈnɛta n
dirav
metalowy krążek lub wielobok, o określonym wymiarze, wadze i wzorze plastycznym, służący jako środek płatniczy;

montować mɔ̃nˈtɔvat͡ɕ v
hilketin
budować coś z części

moralność mɔˈralnɔɕt͡ɕ n
etîk
zbiór zasad postępowania zgodnych z tym, co jest dobre, prawidłowe, nieszkodliwe;

morderca mɔrˈdɛrt͡sa n
qatil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która popełniła morderstwo

mordować mɔrˈdɔvat͡ɕ v
kuştin
pozbawiać życia, zwłaszcza w okrutny sposób

morela mɔˈrɛla n
mijmij zerdelî
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoce tego drzewa

morfologia ˌmɔrfɔˈlɔɟja n
morfolojî
(biologia, biologiczny) nauka o budowie organizmów zwierzęcych i roślinnych;
(językoznawstwo, językoznawczy) dział gramatyki dotyczący budowy wyrazów;

morze ˈmɔ.ʒɛ n
derya
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) duży zbiornik słonej wody mający połączenie z oceanem;

morzyk ˈmɔʒɨk n
pîremêr
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak morski z rodziny alk, z rodzaju Brachyramphus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak morski z rodziny alk, z rodzaju Synthliboramphus

most mɔst n
pir پرد
(architektura, architektoniczny) konstrukcja tworząca drogę ponad wodą;

motocykl mɔˈtɔt͡sɨkl̥ n
motorçerxe
(motoryzacja) niemający nadwozia pojazd silnikowy, najczęściej dwukołowy, przeznaczony dla jednej, dwóch lub rzadko dla trzech osób;

motyl ˈmɔtɨl n
pelatînk
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) dorosły owad z rzędu motyli, Lepidoptera;

motylek n
pimpînok
(zdrobniale) (pieszczotliwie, pieszczotliwy) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały motyl
pelatînk
(potocznie, potoczny) (sport, sportowy) jeden z czterech podstawowych stylów pływackich;

mowa ˈmɔva n
ziman
zdolność mówienia;
(przenośnie, przenośnia) znaczenie, sens gestów, znaków, sygnałów
język, zbiór słów i reguł gramatycznych

może ˈmɔʒɛ particle
belkî
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia
…stosowana w celu wyrażenia propozycji, rady, prośby

możliwość mɔʒˈlʲivɔɕt͡ɕ n
îmkan
stan, w którym coś jest możliwe (da się zrealizować)

możliwy mɔʒˈlʲivɨ adj
mimkin
taki, który da się zrealizować lub urzeczywistnić

mrok mrɔk n
تاریکی
brak wystarczającej jasności, światła, ciemna szarość, która pojawia się po zachodzie słońca, zgaszeniu światła lub wypełnia słabo oświetlone miejsca

mrowie ˈmrɔvʲjɛ n
morîstan
wielka ilość, liczba czegoś lub kogoś, zwłaszcza gdy widziane z daleka

mrowisko mrɔˈvʲiskɔ n
morîstan
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) gniazdo budowane przez owady z rodziny mrówkowatych;

mrówka ˈmrufka n
mûrî
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju mrówkowatych, Formicidae

mrówkojad mrufˈkɔjat n
mêrîxwer
(zoologia, zoologiczny) południowoamerykański ssak żywiący się mrówkami i termitami;

mrównik ˈmruvʲɲik n
berazê erdê
(zoologia, zoologiczny) Orycteropus, gatunek afrykańskiego ssaka;

mróz mrus n
sar
temperatura poniżej 0 stopni Celsjusza;

mucha ˈmu.xa n
mêş
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pospolity dwuskrzydły owad;

mur mur n
dîwar
(budownictwo) kamienna lub ceglana konstrukcja, np. ściany budynku

murzyn ˈmuʒɨ̃n n
reşik
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba pracująca intensywnie i ciężko bez adekwatnego wynagrodzenia

muskuł ˈmuskuw n
masûlke
mięsień

muszka ˈmuʃka n
pimpînok
(krawiectwo) rodzaj ozdoby noszonej przez mężczyzn zamiast krawata;

muszkiet ˈmuʃʲcɛt n
huske
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) długa czarnoprochowa, odprzodowa, gładkolufowa broń palna wyposażona w lufę kalibru od 18 do 20 milimetrów,

muzeum muˈzɛ<sup>w</sup>ũm n
muze
(turystyka, turystyczny) budynek muzeum (1.1)
(turystyka, turystyczny) instytucja zajmująca się przechowywaniem obiektów o wartości historycznej, zwykle z jednej dziedziny wiedzy, celem pokazywania ich odwiedzającym;

muzułmanin ˌmuzuwˈmãɲĩn n
misilman
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca islamu;

muzułmański ˌmuzuwˈmãj̃sʲci adj
misilman
związany z muzułmanami, dotyczący muzułmanów

muzyk ˈmuzɨk n
muzîkvan
osoba, która zajmuje się muzyką;

muzyka ˈmuzɨka n
muzîk
kompozycja artystyczna złożona z dźwięków

muł muw n
hêstir
(zoologia, zoologiczny) juczny, wytrzymały mieszaniec ogiera osła i klaczy konia;
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba uparta, bardzo niechętna do zmiany swojego zdania

my mɨ personalPronoun
em me
pierwsza osoba liczby mnogiej, grupa osób, wśród której znajduje się osoba mówiąca

mydło ˈmɨdwɔ n
sabûn
(higiena, higieniczny) substancja używana do mycia i prania

mykologia ˌmɨkɔˈlɔɟja n
mîkolojî
(mikologia, mikologiczny) nauka zajmująca się badaniem grzybów;

mylny ˈmɨlnɨ adj
nerast
wynikający z pomyłki, błędu

mysz mɨʃ n
mişk
(zoologia, zoologiczny) nazwa kilkunastu gatunków gryzoni z rodziny myszowatych;
(informatyka, informatyczny) urządzenie komputerowe umożliwiające poruszanie kursorem na ekranie monitora;

mysz komputerowa n
mişk
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie wskazujące używane podczas pracy z interfejsem graficznym systemu komputerowego;

myszka ˈmɨʃka n
mişk
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) łono kobiece

myszołów mɨˈʃɔwuf n
şahîn
(ornitologia, ornitologiczny) Buteo Lacépède, duży ptak drapieżny o zakrzywionym, krótkim dziobie, polujący na drobne gryzonie, płazy i gady;

myć mɨt͡ɕ v
şûştin
czyścić coś za pomocą wody

myśl mɨɕl̥ n
بیروڕا
(potocznie, potoczny) pomysł

myśleć ˈmɨɕlɛt͡ɕ v
fikirîn ramîn
kojarzyć, wnioskować, zastanawiać się, przetwarzać świadomie informację w mózgu

myśliwiec mɨɕˈlʲivʲjɛt͡s n
ڕاو
(lotnictwo, lotniczy) (wojskowość, wojskowy) samolot wojskowy przeznaczony do walki z samolotami wroga;

myśliwy mɨɕˈlʲivɨ n
nêçîrvan
(łowiectwo, łowiecki) osoba polująca na dzikie zwierzęta

móc mut͡s modal
karîn
być w stanie coś wykonać, zrobić
mieć szansę zaistnieć, wydarzyć się
mieć zezwolenie lub uprawnienie do wykonania czegoś

mówić ˈmuvʲit͡ɕ v
gotin
używać mowy
(przenośnie, przenośnia) o rzeczach, zjawiskach: mieć jakieś znaczenie

mózg musk n
mejî مێشک
(anatomia, anatomiczny) narząd znajdujący się wewnątrz czaszki odpowiedzialny za myślenie;

mózgownica n
lîmon
(potocznie, potoczny) mózg jako siedlisko rozumu

móżdżek n
mejîk
(anatomia, anatomiczny) część mózgu, której działanie polega na koordynowaniu ruchu mięśni;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z mózgu cielęcego lub wieprzowego

mąka ˈmɔ̃ŋka n
ard ar
(spożywczy) zmielone na drobny proszek ziarna zbóż;

mąż mɔ̃w̃ʃ n
mêr
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna; rycerz, wojownik
mężczyzna będący w małżeństwie

męczennik n
şehîd
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto poniósł śmierć za wiarę i zwykle został wyniesiony na ołtarze;

męski ˈmɛ̃w̃sʲci adj
nêr
(gramatyka) (zobacz) rodzaj męski
dotyczący mężczyzny, przeznaczony dla mężczyzny

męskość ˈmɛ̃w̃skɔɕt͡ɕ n
mêranî
(antropologia, antropologiczny) zbiór cech uważanych za typowe dla mężczyzny;
(eufemistycznie) genitalia, męskie narządy płciowe
(seksuologia, seksuologiczny) potencja seksualna mężczyzny

męstwo ˈmɛ̃w̃stfɔ n
mêranî
odwaga, nieustraszoność, bohaterstwo
هێز
cnota moralna, jedna z czterech cnót kardynalnych;

mężatka mɛ̃w̃ˈʒatka n
jin kirin
kobieta, która jest żoną

mężczyzna mɛ̃w̃ʃˈt͡ʃɨzna n
mêr
dorosły człowiek płci męskiej;

młody ˈmwɔdɨ adj
ciwan گه‌نج
znajdujący się w okresie między dzieciństwem a dorosłością

młodzieniec mwɔˈd͡ʑɛ̇̃ɲɛt͡s n
ciwan
(książkowy) młody mężczyzna

młot mwɔt n
çakûç
(sport, sportowy) metalowa kula z rączką służąca do rzutów w konkurencji rzut młotem
(technologia, technika, techniczny) duży, ciężki młotek

młoteczek mwɔˈtɛt͡ʃɛk n
çakûç
(anatomia, anatomiczny) jedna z trzech kosteczek słuchowych w uchu środkowym

młotek ˈmwɔtɛk n
çakûç
(technologia, technika, techniczny) narzędzie służące do uderzania, najczęściej do przybijania gwoździ

młyn mwɨ̃n n
aş
budynek, w którym zboże miele się na mąkę

młynarz ˈmwɨ̃naʃ n
aşvan
człowiek, który miele mąkę w młynie

mżysty adj
bibaran
(meteorologia, meteorologiczny) obfity w mżawkę

na czele na‿ˈt͡ʃɛlɛ adv
berî
na początku, z przodu, na przodzie / na przedzie

na pewno na‿ˈpɛvnɔ adv
ekîd
z całą pewnością, bez wątpliwości

na przykład na‿ˈpʃɨkwat
wekî mînak
… poprzedzająca wyliczenie przykładów

na zawsze adv
daîme
bez możliwości zmiany danego stanu

na zdrowie na‿ˈzdrɔvʲjɛ interjection
saxlemî
zwrot używany przed toastem

nabywać v
kirrîn
(handel, handlowy) otrzymywać w posiadanie poprzez kupno lub wymianę

nadgarstek nadˈɡarstɛk n
zend
(anatomia, anatomiczny) część ręki pomiędzy przedramieniem a dłonią;

nadprzewodnik ˌnatpʃɛˈvɔdʲɲik n
bêqamgehîn
(fizyka, fizyczny) ciało, u którego w obniżonej temperaturze zanika opór elektryczny

nadwzroczność n
dûrbînî
(medycyna, medyczny) druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku objawiająca się złym widzeniem przedmiotów znajdujących się blisko;

nadzieja naˈd͡ʑɛ̇ja n
hêvî
oczekiwanie spełnienia się upragnionej rzeczy; wiara, że to się wydarzy
ئومێد
osoba, rzecz, działanie, z którym wiążemy oczekiwania, pragnienia

nagi ˈnaɟi adj
rût
bez ubrania, rozebrany do naga

nagle ˈnaɡlɛ adv
[[له‌پڕ]]
w nieoczekiwany i gwałtowny sposób

nakręcać v
pêçan
okręcać lub nawijać coś wokół czegoś
zivirîn
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) realizować film

nakłaniać v
ajawe
wywierać na kogoś wpływ, by coś wykonał

należeć naˈlɛʒɛt͡ɕ v
aîd bûn
być w posiadaniu czyimś

namawiać nãˈmavʲjät͡ɕ v
ajawe
nakłaniać kogoś do czegoś; przekonywać kogoś, zachęcać

namiot ˈnãmʲjɔt n
çadir
(turystyka, turystyczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj przenośnego schronienia z impregnowanej tkaniny, używanego przez jedną lub więcej osób;

namiętny nãˈmʲjɛ̃ntnɨ adj
bi arezû
żarliwy, pełen pasji, zamiłowania do czegoś

napisać naˈpʲisat͡ɕ v
nivîsin
wyrazić coś słowami na piśmie

naprawiać naˈpravʲjät͡ɕ v
çê kirin
likwidować, usuwać uszkodzenia; ponownie doprowadzić coś do użyteczności

napój ˈnapuj n
vexwirak
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płyn przeznaczony do picia;

naraz ˈnaras adv
bi hev re
jednocześnie, razem

narcyz ˈnart͡sɨs n
nêrgîz
(botanika, botaniczny) Narcissus L., rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju narcyz (1.1)
(potocznie, potoczny) kwiat narcyza (1.2)
(książkowy) mężczyzna zakochany w samym sobie

narcyzm n
narsîsîzm
(psychologia, psychologiczny) cecha charakteru polegająca na samouwielbieniu i bezkrytycznym stosunku do swojej osoby

narodowy ˌnarɔˈdɔvɨ adj
neteweyî
charakterystyczny dla danego narodu (lub kraju zamieszkiwanego przez dany naród), związany z danym narodem lub krajem

narodziny ˌnarɔˈd͡ʑĩnɨ n
za
akt przyjścia na świat potomstwa, dziecka

narośl ˈnarɔɕl̥ n
balûk
zgrubienie, pewna wypukła zmiana na powierzchni ciała spowodowana jakimś schorzeniem

naruszać naˈruʃat͡ɕ v
bale kirin
ujmować pewną część z całości

narzecze naˈʒɛt͡ʃɛ n
hoker
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa terytorialna o zasięgu szerszym niż dialekt i gwara;

narzeczona ˌnaʒɛˈt͡ʃɔ̃na n
bûk
kobieta, która jest w stanie narzeczeństwa, jest zaręczona

narzeczony n
zava
mężczyzna w okresie narzeczeństwa

narzędzie naˈʒɛ̃ɲd͡ʑɛ n
amûr
(informatyka, informatyczny) program komputerowy służący do wykonywania danej czynności lub zadania
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zazwyczaj trzymane w ręku, służące do wykonywania danej czynności lub zadania;
(przenośnie, przenośnia) metoda, sposób na wykonanie czegoś
(przenośnie, przenośnia) osoba wykorzystywana bez swojej wiedzy

naród ˈnarut n
netewe
grupa ludzi, których łączy wspólna kultura, język, religia, historia lub pochodzenie etniczne;

następnie naˈstɛ̃mpʲɲɛ adv
paşva
później, w chwili następnej

następny naˈstɛ̃mpnɨ adj
نزیک
mający nastąpić, kolejny

nasz naʃ pronoun
bihar
1. (osoba) lm (należący do nas lub mający związek z nami)

naszyjnik naˈʃɨjɲik n
gerdenî
(rzemiosło, rzemieślniczy) (jubilerstwo, jubilerski) element biżuterii w postaci ozdoby na szyję;

natarczywy adj
که‌له‌ ڕه‌ق
żądający coś w sposób natrętny

natura naˈtura n
surîşt
przyroda i wszystko, co w niej zachodzi z wyłączeniem produktów działalności człowieka;

natychmiast naˈtɨxmʲjast adv
yekser
bardzo szybko, bez zwłoki

nauczka n
ders
przestroga na przyszłość powstała w wyniku przykrego doświadczenia

nauczyciel ˌna<sup>w</sup>uˈt͡ʃɨt͡ɕɛl n
mamoste
osoba zajmująca się nauczaniem;

nauczycielka ˌna<sup>w</sup>ut͡ʃɨˈt͡ɕɛlka n
مامۆستا
(edukacja, edukacyjny) kobieta, która zajmuje się nauczaniem

nauka naˈ<sup>w</sup>uka n
zanist
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) usystematyzowana, wielokrotnie rzeczowo weryfikowana i rzetelna wiedza;

naukowiec ˌna<sup>w</sup>uˈkɔvʲjɛt͡s n
zanistmend
człowiek zajmujący się nauką;

naukowy ˌna<sup>w</sup>uˈkɔvɨ adj
zanistî
związany z nauką

nawóz ˈnavus n
peyîn
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) środek pochodzenia nieorganicznego służący do polepszania jakości gleby
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) środek pochodzenia organicznego służący do polepszania jakości gleby;

nazizm ˈnaʑism̥ n
nazî
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) doktryna polityczna i ideologia państwowa III Rzeszy niemieckiej, charakteryzująca się m.in. nacjonalizmem, rasizmem, antykomunizmem, antyparlamentaryzmem, korporacjonizmem i kultem wodza;

nazwa ˈnazva n
nav
wyraz lub termin określający coś

nazwisko naˈzvʲiskɔ n
paşnav
nazwa własna rodziny, do której dana osoba należy;

neon ˈnɛɔ̃n n
neon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ne i liczbie atomowej 10;

neptun ˈnɛptũn n
neptunyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Np i liczbie atomowej 93;

nerka ˈnɛrka n
gurçik
(anatomia, anatomiczny) narząd w układzie wydalniczym zwierząt;

neutron nɛˈ<sup>w</sup>utrɔ̃n ˈnɛwtrɔ̃n n
notron
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków dolnych i jednego górnego;

ni ɲi n
nu
nazwa trzynastej litery alfabetu greckiego, „ν”;

nic ɲit͡s indefinitePronoun
هیچ
…sygnalizujący – zazwyczaj w połączeniu z przeczeniem – nieistnienie obiektu lub zdarzenia o właściwościach określonych w danym zdaniu

niczym ˈɲit͡ʃɨ̃m conjunction
mîna
…przyłączający wyraz lub wyrażenie, które określają podstawę porównania

niczym ˈɲit͡ʃɨ̃m preposition
mîna
…przyłączający wyraz, który określa podstawę porównania

niderlandzki ˌɲidɛrˈlãnt͡sʲci adj
holendî
związany z Niderlandami, dotyczący Niderlandów

nie ɲɛ particle
na ne
zaprzeczenie w odpowiedzi na pytanie o prawdziwość czegoś

niebezpieczny ˌɲɛbɛsˈpʲjɛt͡ʃnɨ adj
talûke
taki, który stanowi niebezpieczeństwo: jest groźny, szkodliwy lub taki, który może spowodować wypadek lub coś złego

niebieski ɲɛˈbʲjɛsʲci adj
şîn
mający kolor piątego pasma tęczy, taki jak kolor pogodnego, bezchmurnego nieba, kwiatu lnu itp.; mający kolor podstawowy;

niebo ˈɲɛbɔ n
ezman asîman
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) część atmosfery lub kosmosu widziana z Ziemi jako otaczająca ją sfera;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczne miejsce, gdzie przebywa Bóg, bogowie

nieboszczyk ɲɛˈbɔʃt͡ʃɨk n
مردو
człowiek zmarły

niech ɲɛx particle
bila
…używana do tworzenia trybu rozkazującego dla 3 (osoba) lp oraz 3 (osoba) lm

niedaleki adj
nêzîkî
niezbyt oddalony w czasie

niedojrzały ˌɲɛdɔjˈʒawɨ adj
kesk
o owocu, warzywie: taki, który jeszcze nie nadaje się do jedzenia

niedokrwienie ˌɲɛdɔˈkr̥fʲjɛ̇̃ɲɛ n
îşemî
(medycyna, medyczny) lokalne zaburzenie ukrwienia będące skutkiem ograniczenia lub całkowitego zatrzymania dopływu krwi do tkanki lub narządu;

niedokrwistość ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔɕt͡ɕ n
anemî
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na niższym poziomie niektórych składników krwi;

niedostateczny adj
kêm
(książkowy) niewystarczający, zbyt mały, niespełniający wymagań

niedożywienie ˌɲɛdɔʒɨˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
qehtî
(medycyna, medyczny) nieprawidłowy stan organizmu będący skutkiem trwającego przez dłuższy czas niedoboru składników pokarmowych, wynikający z niedoboru określonych składników odżywczych w pokarmach lub z niewielkiej ilości spożywanych pokarmów;

niedużo ɲɛˈduʒɔ adv
hindik
niewiele, mało

niedziela ɲɛ̇ˈd͡ʑɛla n
yekşem يه‌کشه‌ممه
siódmy i ostatni dzień tygodnia;

niedzielny ɲɛ̇ˈd͡ʑɛlnɨ adj
yekşem
odbywający się w niedzielę (niedziele), nawiązujący do niedzieli

niedźwiedź ˈɲɛ̇d͡ʑvʲjɛ̇t͡ɕ n
hirç
(zoologia, zoologiczny) duży, drapieżny ssak pokryty futrem z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae);

niedźwiedź polarny ˈɲɛ̇d͡ʑvʲjɛ̇t͡ɕ pɔˈlarnɨ n
hirçên spî
(zoologia, zoologiczny) Ursus maritimus Phipps, gatunek zwierzęcia z rodzaju Ursus, o białym futrze, zamieszkujący Arktykę;

niejadalny ˌɲɛ̇jaˈdalnɨ adj
nexwarinbar
nienadający się do jedzenia

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡sʲci adj
elmanî Elmanî
związany z Niemcami, dotyczący Niemców lub Niemiec

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡sʲci n
elmanî Elmanî
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Niemczech, Austrii i części Szwajcarii (język niemiecki);

nienawiść ɲɛ̃ˈnavʲiɕt͡ɕ n
kerb
silna niechęć, awersja, wrogość;

niepewność ɲɛˈpɛvnɔɕt͡ɕ n
guman
brak pewności

niepodległość ˌɲɛpɔdˈlɛɡwɔɕt͡ɕ n
serbixwetî
niezależność państwa od innych państw pod względem stosunków zewnętrznych i spraw wewnętrznych;

niepokój ɲɛˈpɔkuj n
anksiyete
stan emocjonalny, który charakteryzuje się napięciem, pobudzeniem psychicznym, brakiem równowagi

niepoprawny adj
nerast
niezgodny częściowo lub zupełnie z ustalonymi regułami

nieprzyjazny ˌɲɛpʃɨˈjaznɨ adj
dijmin
nastawiony niechętnie, wrogo

nieskończony ˌɲɛskɔ̃j̃n͇ˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
berdewam
niemający końca, niekończący się

nieszkodliwy adj
bêxisar
niestanowiący zagrożenia

niesłuszny adj
bêmaf
niemający uzasadnienia

nietoperz ɲɛˈtɔpɛʃ n
şevrevînk
(zoologia, zoologiczny) niewielki, latający ssak, kierujący się echolokacją;

nietrwały adj
rêwî
nie trwający długo

niewiele ɲɛˈvʲjɛlɛ indefiniteCardinalNumeral
hindik
nieduża ilość kogoś lub czegoś

niewolnictwo ˌɲɛvɔlʲˈɲit͡stfɔ n
xulamî
(socjologia, socjologiczny) system społeczny oparty na pozbawieniu pewnej grupy ludzi wolności i uczynieniu ich czyjąś własnością, zwykle w celu wykorzystywania do przymusowej pracy bez wynagrodzenia;

niewystarczający adj
kêm
niedostateczny, nieodpowiadający określonym wymaganiom

niezadowolenie ˌɲɛzadɔvɔˈlɛ̃ɲɛ n
gazin
brak zadowolenia; negatywne uczucie będące rezultatem tego, że coś dzieje się niezgodnie z czyimś życzeniem, planem, zamiarem

nieśmiertelny ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
nemir
wiecznie żywy, żyjący, nieumierający

nigdy ˈɲiɡdɨ pronoun
qet
w żadnym czasie, momencie, sytuacji

nihilizm n
hîçparêzî
(filozofia, filozoficzny) postawa polegająca na całkowitej relatywizacji ogólnie przyjętych norm i wartości;

nikiel ˈɲicɛl n
nîkel
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ni i liczbie atomowej 28;

nikotyna ˌɲikɔˈtɨ̃na n
nîkotîn
bezbarwny, płynny alkaloid spotykany przede wszystkim w liściach tytoniu;

nikt ɲikt pronoun
tu kes
żadna osoba

niski ˈɲisʲci adj
nizm
mający mały wymiar w pionie
mały w porównaniu z innymi na skali jakiejś wartości

niszczyć ˈɲiʃt͡ʃɨt͡ɕ v
hilweşandin
pozbawiać rzecz jej kształtu bądź funkcji

nić ɲit͡ɕ n
bend
cienkie włókno używane np. do szycia

niż ɲiʃ conjunction
ji
…używany przy porównaniach, służący do wyrażenia, że dana cecha opisująca wyrażenia przed i za spójnikiem silniej występuje w zwrocie przed spójnikiem; służący do podkreślania różnic między takimi wyrażeniami

nobel ˈnɔbɛl n
nobelyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu No i liczbie atomowej 102;

noc nɔt͡s n
şev
okres od zmierzchu do świtu;

noga ˈnɔɡa n
futbol
(potocznie, potoczny) piłka nożna
ku
element budowy mebla
ling
(anatomia, anatomiczny) kończyna dolna człowieka lub jedna z kończyn czworonoga;

nogawka nɔˈɡafka n
لاق
(krawiectwo) część spodni okrywająca nogę

nomada nɔ̃ˈmada n
koçer
(etnografia, etnograficzny) członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce;

nora ˈnɔra n
zang
(zoologia, zoologiczny) podziemne schronienie zwierząt

nos nɔs n
poz bêvil
(anatomia, anatomiczny) część twarzy powyżej ust, między oczami, narząd zmysłu węchu, część układu oddechowego, również u zwierząt;

nosiciel nɔˈɕit͡ɕɛl n
باربه‌ر
(medycyna, medyczny) organizm zawierający bakterie, wirusy lub w inny sposób dotknięty chorobą, sam nie cierpiący z powodu jej objawów, lecz mogący nią zarażać;

nosorożec ˌnɔsɔˈrɔʒɛt͡s n
kergeden
(zoologia, zoologiczny) Rhinoceros, duży ssak z rzędu nieparzystokopytnych;

notatnik nɔˈtatʲɲik n
defter
zeszyt do zapisków

noworodek ˌnɔvɔˈrɔdɛk n
sava
człowiek lub zwierzę tuż po przyjściu na świat;

nowy ˈnɔvɨ adj
nû تازه
istniejący od niedawna

nożyczki nɔˈʒɨt͡ʃʲci n
meqes
małe nożyce;

numer ˈnũmɛr n
hejmar
egzemplarz czasopisma z daną datą
liczba naturalna, która identyfikuje jakiś element ze zbioru
pozycja w programie (zwykle w cyrku)
(przenośnie, przenośnia) żart, przekręt, oszustwo
identyfikator zawierający, między innymi, cyfry;

nóż nuʃ n
kêr
krótkie i ostre narzędzie ręczne do krojenia lub cięcia;

obaj ˈɔbaj collective
هه‌ردو
dwie konkretne osoby określone rzeczownikiem rodzaju męskoosobowego; i jeden, i drugi

obawa ɔˈbava n
guman
niepokój o przyszłość połączony z lękiem; przewidywanie, że coś może się nie powieść

obchodzić ɔpˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
berê xwe dan
obchodzić kogoś: interesować się czymś, chcieć wiedzieć o czymś

obcokrajowiec ˌɔpt͡sɔkraˈjɔvʲjɛt͡s n
بێگانه‌
osoba pochodząca z innego kraju

obcy ˈɔpt͡sɨ adj
ecêb
nienależący do jakiegoś kręgu

obcęgi n
kelbetan
(technologia, technika, techniczny) narzędzie ręczne wykonane z metalu, złożone z dwóch ruchomych na zawiasach uchwytów z ostrymi rękojeściami, służące do przytrzymywania czego, przecinania metalu, wyciągania gwoździ, itp.

obecnie ɔˈbɛt͡sʲɲɛ adv
niha
teraz, aktualnie, w tym momencie

obejmować ˌɔbɛjˈmɔvat͡ɕ v
girtin
rozpoczynać sprawowanie funkcji, urzędu, stanowiska itp.

obiad ˈɔbʲjat n
firavîn
gorący posiłek spożywany zwykle w środku dnia;

obibok n
tembel
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek unikający pracy, któremu nie chce się pracować

obiektyw ɔˈbʲjɛktɨf n
hawêne
(technologia, technika, techniczny) (fotografia) soczewka, układ optyczny lub magnetyczny, przenoszący obraz przedmiotu do dalszej części urządzenia

obierać ɔˈbʲjɛrat͡ɕ v
bijartin
wybierać kogoś na stanowisko, funkcję drogą głosowania
gam
usuwać wierzchnią, zewnętrzną warstwę: łupinę, łuski, skórę lub skorupę itp.

obietnica ˌɔbʲjɛtʲˈɲit͡sa n
peyv
wypowiedź zapewniająca kogoś o zrobieniu czegoś w przyszłości

objaśniać ɔbʲˈjäɕɲät͡ɕ v
bas
czynić coś zrozumiałym dla kogoś

oblicze ɔbˈlʲit͡ʃɛ n
devrî
(książkowy) twarz jakiejś osoby i jej wyraz
(przenośnie, przenośnia) charakter czegoś; zarys, postać czegoś

obojczyk ɔˈbɔjt͡ʃɨk n
pirika mil
(anatomia, anatomiczny) kość obręczy barkowej, która łączący mostek z łopatką;

obok ˈɔbɔk preposition
ba
w niedużej odległości

obraz ˈɔbras n
wêne
(sztuka) dzieło plastyczne, wykonane ręcznie dwuwymiarowe odwzorowanie rzeczywistości lub wizji

obraza ɔbˈraza n
carisî
urażenie czyjejś godności osobistej

obrus ˈɔbrus n
سفره‌
wykończony i zazwyczaj zdobiony materiał używany do przykrycia jadalnego stołu;

obrzydliwy ˌɔbʒɨˈdlʲivɨ adj
ناخۆش
(książkowy) budzący odrazę

obrzęd ˈɔbʒɛ̃nt n
ayîn
uporządkowany akt o znaczeniu symbolicznym, element uroczystości, wynikający z tradycji

obsesja ɔpˈsɛsʲja n
nesaxî
(książkowy) myśl, idea, przekonanie itp. uporczywie kogoś prześladujące, niemożność uwolnienia się od takich myśli lub od wykonywania powtarzających się czynności

obszerny ɔpˈʃɛrnɨ adj
ji alî
dużych rozmiarów

obsługiwać ˌɔpswuˈɟivat͡ɕ v
xizmet
wykonywać usługi na rzecz kogoś lub na rzecz jakiegoś przedsięwzięcia

obuwie ɔˈbuvʲjɛ n
pêlav
(obuwnictwo, obuwniczy) wierzchnie okrycie stóp, z podeszwami chroniącymi stopy przed obrażeniami

obwód ˈɔbvut n
gilover
(elektryczność) układ, w którym może stale płynąć prąd;

obyczaj ɔˈbɨt͡ʃaj n
baw
nawyk, sposób postępowania, zachowania charakterystyczny dla danego człowieka lub zwierzęcia
powszechnie przyjęty, tradycyjny sposób postępowania w danych okolicznościach
zazwyczaj w liczbie mnogiej: sposób życia, zasady, którymi ktoś się kieruje

obywatel ˌɔbɨˈvatɛl n
acincî
członek społeczeństwa danego państwa, mający określone uprawnienia i obowiązki zastrzeżone przez prawo i konstytucję;
(przestarzałe, przestarzały) oficjalna forma zwracania się do kogoś

obywatelstwo ˌɔbɨvaˈtɛlstfɔ n
welatînî
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) związek prawny osoby fizycznej z jakimś państwem, który daje jej określone prawa i obowiązki;

obóz koncentracyjny ˈɔbus ˌkɔ̃nt͡sɛ̃ntraˈt͡sɨjnɨ n
serbazgehê girtinê
miejsce, w którym są przetrzymywane grupy ludności w celu ich izolacji, wykonywania niewolniczej pracy albo eksterminacji tych grup;

obłok ˈɔbwɔk n
mişale
(meteorologia, meteorologiczny) chmura niewielkich rozmiarów

ocean ɔˈt͡sɛãn n
okyanos
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rozległy obszar słonej wody, pokrywający większą część powierzchni Ziemi

oceniać ɔˈt͡sɛ̃ɲät͡ɕ v
nirxandin
(edukacja, edukacyjny) stawiać ocenę, stopień

ocet ˈɔt͡sɛt n
sêk
(spożywczy) spożywczy kwas octowy o stężeniu 5-10%, czasem z domieszkami smakowymi lub aromatyzującymi;

ochota ɔˈxɔta n
xwestek
pragnienie osiągnięcia, posiadania lub doświadczenia czegoś

ochraniać ɔ'xraɲät͡ɕ v
parastin
strzec lub zabezpieczać przed zagrożeniem

oczekiwanie ˌɔt͡ʃɛciˈvãɲɛ n
hêvî
pragnienie, żądanie

oczko ˈɔt͡ʃkɔ n
çav
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) zawiązek pędu, w stanie spoczynku
(ogrodnictwo, ogrodniczy) pączek w bulwie ziemniaka
kropka na kostce do gry

oczywiście ˌɔt͡ʃɨˈvʲiɕt͡ɕɛ particle
ekîd
partykuła wyrażająca brak wątpliwości

od ɔt preposition
ji
…tworzący konstrukcje opisujące źródło, z którego pochodzi podmiot

od ręki ɔd‿ˈrɛ̃ŋʲci adv
di cî de
bez czekania, zaraz, natychmiast

odbierać ɔdˈbʲjɛrat͡ɕ v
hilanîn
zabierać coś z miejsca, do którego wcześniej się to zanosiło

odchodzić ɔtˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
çûn
zrywać związek z kimś, opuszczać kogoś

odcisk palca ˈɔtʲt͡ɕisk ˈpalt͡sa n
şûntil
wzór linii papilarnych palca odciśnięty na jakiejś powierzchni w celu identyfikacji osoby

odczuwać ɔṭˈt͡ʃuvat͡ɕ v
hest pê kirin
reagować na coś zmysłowo, doświadczać czegoś za pomocą zmysłów

odczytywać ˌɔṭt͡ʃɨˈtɨvat͡ɕ v
xwendin
publicznie czytać na głos

oddalać v
çûn
zwiększać własną odległość od czego lub kogo

oddalony adj
dûr
położony w znacznej odległości przestrzennej albo czasowej od czegoś

oddawać ɔdˈːavat͡ɕ v
vegerandin
dawać coś komuś z powrotem, zwracać właścicielowi

oddychać ɔdˈːɨxat͡ɕ v
hilm dan
(fizjologia, fizjologiczny) (zoologia, zoologiczny) (biologia, biologiczny) pobierać tlen z naturalnego dla danego gatunku środowiska

odgałęzienie n
alaş
część odchodząca w bok od trzonu

odgłos ˈɔdɡwɔs n
dengvedan
dźwięk towarzyszący jakiejś czynności lub wydawany przez coś, brzmienie czegoś

odkurzacz ɔtˈkuʒat͡ʃ n
gêziya ceryanê
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zbierania kurzu i drobnych śmieci poprzez wsysanie ich do specjalnego zbiornika;

odległość ɔdˈlɛɡwɔɕt͡ɕ n
mesafe
długość krzywej (w domyśle: odcinka) pomiędzy dwoma punktami

odległy ɔdˈlɛɡwɨ adj
dûr
znajdujący się daleko

odlotowy ˌɔdlɔˈtɔvɨ adj
don
(slangowo) wspaniały, rewelacyjny

odmienny ɔdˈmʲjɛ̃nːɨ adj
cihê
różny

odpadać v
werbûn
oddzielać się od miejsca przymocowania

odpowiadać ˌɔtpɔˈvʲjadat͡ɕ v
çûn
podobać się

odpowiedzialność ˌɔtpɔvʲjɛ̇ˈd͡ʑalnɔɕt͡ɕ n
bersiv
obowiązek odpowiadania za swoje działanie, bycia odpowiedzialnym za coś

odpowiedź ɔtˈpɔvʲjɛ̇t͡ɕ n
bersiv
reakcja na pytanie

odpychający adj
menfur
taki, który wzbudza niechęć; zrażający do siebie

odra ˈɔdra n
sorik
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego, której objawami są: wysoka gorączka, stan zapalny górnych dróg oddechowych, plamista wysypka;

odstępować v
berdan
oddawać coś komuś (bez zapłaty)
przekazywać coś, odsprzedając to na dogodnych warunkach

odtrutka ɔtˈːrutka n
jehrkuj
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek likwidujący lub zmniejszający działanie trucizny;

odwaga ɔdˈvaɡa n
mêranî
zdolność zrobienia czegoś, podjęcia ryzyka, mimo silnych obaw lub strachu czy niebezpieczeństwa

odwet n
heyf
odwzajemnienie za zło

odwołanie ˌɔdvɔˈwãɲɛ n
çi
zwrócenie się osoby nieakceptującej decyzji jakichś władz do wyższej instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę lub uchylenie wydanej decyzji

odwracać ɔdˈvrat͡sat͡ɕ v
zivirîn
przekręcać, obracać na drugą stronę

odzież ˈɔd͡ʑɛʃ n
cil
ubranie, okrycie, tkanina służąca do ochrony przed zimnem, wilgocią oraz okrywająca intymne miejsca

odzysk n
veçerxandin
pozyskiwanie lub pozyskanie surowców wtórnych

odzywać się v
axaftin
mówić, zwykle w odpowiedzi do czego

ofiara ɔˈfʲjara n
şihîre
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) człowiek, który nie umie sobie radzić, jest niezdarny

ofiarować v
dan
dać bezinteresownie

oficer ɔˈfʲit͡sɛr n
efser
(wojskowość, wojskowy) (administracja) osoba zajmująca odpowiednią pozycję w hierarchii jakiejś służby mundurowej; w Polsce: posiadająca stopień od podporucznika wzwyż;

oficjalny ˌɔfʲiˈt͡sʲjalnɨ adj
resmî
zatwierdzony przez jakiś organ władzy i obowiązujący

ofsajd n
ofsayd
(sport, sportowy) (zobacz) spalony

ogień ˈɔɟɛ̇̃ɲ n
agir nar
płomienie i żar powstające podczas procesu gwałtownego utleniania;

oglądanie ˌɔɡlɔ̃nˈdãɲɛ n
nerîn
(rzeczownik odczasownikowy) od oglądać

oglądać ɔɡˈlɔ̃ndat͡ɕ v
nerîn
przypatrywać się komuś lub czemuś

ogon ˈɔɡɔ̃n n
dû
(potocznie, potoczny) długa kolejka
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część ciała niektórych zwierząt, składająca się z włosów, piór lub kręgów, także futro z tej części ciała;

ogrodnik ɔˈɡrɔdʲɲik n
baxçevan
(ogrodnictwo, ogrodniczy) osoba zajmująca się ogrodem

ogród ˈɔɡrut n
gulistan
(ogrodnictwo, ogrodniczy) miejsce, gdzie uprawia się rośliny – np. kwiaty, drzewa, krzewy – w celach konsumpcyjnych lub estetycznych;

ogród zoologiczny ˈɔɡrud ˌzɔːlɔˈɟit͡ʃnɨ n
baxçeyê heywanan
(oficjalnie) teren do ekspozycji i hodowli zwierząt z różnych stron świata;

ogólny ɔˈɡulnɨ adj
amî
zbierający w całość

ogórek ɔˈɡurɛk n
xiyar
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Cucumis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych;

ogół ˈɔɡuw n
هه‌مولا
pewna całość; zbiór zjawisk, przedmiotów

ojciec ˈɔjt͡ɕɛt͡s n
bav
mężczyzna mający własne dziecko (w stosunku do tego dziecka);

ojcostwo ɔjˈt͡sɔstfɔ n
bavtî
bycie ojcem

ojczym ˈɔjt͡ʃɨ̃m n
zirbav
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) mąż matki, który nie jest ojcem biologicznym

ojczyzna ɔjˈt͡ʃɨzna n
weten
kraj, w którym ktoś się urodził;

okno ˈɔkna ˈɔknɔ n
pencere
oszklony otwór w ścianie

oko ˈɔkɔ n
çav
(meteorologia, meteorologiczny) centrum cyklonu tropikalnego
çav چاو
(anatomia, anatomiczny) narząd wzroku;

okropny ɔˈkrɔpnɨ adj
زۆر چاک
(potocznie, potoczny) intensywny, olbrzymi (często w negatywnym kontekście)

okrucieństwo ˌɔkruˈt͡ɕɛ̇̃j̃stfɔ n
xedarî
skłonność do zadawania cierpień ludziom i zwierzętom;

okrągły ɔˈkrɔ̃ŋɡwɨ adj
girrovirr
mający kształt okręgu, owalu, elipsy, kuli lub zbliżony do nich

okręt ˈɔkrɛ̃nt n
پاپۆڕ
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) jednostka pływająca pod banderą wojenną, należąca do marynarki wojennej państwa;

okręt podwodny n
noqav
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) okręt wojenny, który może pływać i walczyć w zanurzeniu;

oktan ˈɔktãn n
oktan
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, jeden ze składników benzyny;

okulary ˌɔkuˈlarɨ n
berçavk
przedmiot służący do korekty wzroku lub ochrony oczu;

okulary przeciwsłoneczne ˌɔkuˈlarɨ ˌpʃɛt͡ɕifswɔ̃ˈnɛt͡ʃnɛ n
berçavka rojê
(optyka, optyczny) rodzaj okularów z przyciemnianymi szkłami, chroniących przed słońcem;

olbrzym ˈɔlbʒɨ̃m n
tîtan
(mitologia, mitologiczny) istota fantastyczna, zwykle mająca postać ludzką, ogromnego wzrostu i o niezwykłej sile;

olej ˈɔlɛj n
zeyt
(spożywczy) płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo

olej słonecznikowy ˈɔlɛj ˌswɔ̃nɛt͡ʃʲɲiˈkɔvɨ n
rûnê gulberojê
olej wytwarzany z nasion słonecznika;

oligarchia ˌɔlʲiˈɡarxʲja n
olîgarşî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielka grupa uprzywilejowanych ludzi sprawująca władzę lub mająca na nią duży wpływ
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system rządów, polegający na sprawowaniu władzy w państwie przez wąską grupę uprzywilejowanych obywateli;

oliwka ɔˈlʲifka n
zeytûn
(spożywczy) owoc oliwki (1.1)

oliwkowy ˌɔlʲifˈkɔvɨ adj
zeytûn
mający kolor dojrzałego owocu zielonej, marynowanej oliwki;

omawiać ɔ̃ˈmavʲjät͡ɕ v
şêwirîn
rozpatrywać daną sprawę

omijać ɔ̃ˈmʲijät͡ɕ v
xwe vedan
okrążyć coś, żeby do tego nie podejść, nie zbliżać się; przejść obok czegoś nie zatrzymując się

on ɔ̃n personalPronoun
ew
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj męski

ona ˈɔ̃na personalPronoun
ew
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński

one ˈɔ̃nɛ personalPronoun
ew
3 (osoba) lm rodzaju niemęskoosobowego

oni ˈɔ̃ɲi personalPronoun
ew
trzecia osoba liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego

onkologia ˌɔ̃ŋkɔˈlɔɟja n
onkolojî
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się nowotworami

ono ˈɔ̃nɔ personalPronoun
ew
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj nijaki

oologia ˌɔːˈlɔɟja n
hêknasî
(ornitologia, ornitologiczny) dział ornitologii zajmujący się jajami, w szczególności ptasimi – ich budową, ubarwieniem, wielkością, kształtem i zmiennością;

opar n
bixar
zwykle w lm; to co się unosi na skutek różnicy temperatur

oparzenie n
şewat
(medycyna, medyczny) rana od oparzenia (1.2)
(medycyna, medyczny) uraz spowodowany ciepłem
(rzeczownik odczasownikowy) od oparzyć

opat ˈɔpat n
serekrahib
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony opactwa

operacja ˌɔpɛˈrat͡sʲja n
emeliyat
działania skierowane na wykonanie określonego zadania

opiekun ɔˈpʲjɛkũn n
gard
osoba, która się kimś lub czymś opiekuje

opinia ɔˈpʲĩɲja n
nav
zdanie innych ludzi na temat danej osoby, renoma, reputacja

opium ˈɔpʲjũm n
afyon
wysuszony sok mleczny z ponacinanych, niedojrzałych makówek;

oponka ɔˈpɔ̃nka n
abon
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) okrągłe ciastko o złotawej barwie, z otworem w środku, wykonane z ciasta drożdżowego lub serowego, smażone na głębokim tłuszczu, często posypywane cukrem pudrem

opornik ɔˈpɔrʲɲik n
tirûş
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) element elektroniczny zamieniający energię elektryczną w ciepło;

oporny adj
که‌له‌ ڕه‌ق
niepoddający się żadnym wpływom

opowiadać ˌɔpɔˈvʲjadat͡ɕ v
axiftin
mówić o jakiejś historii, przedstawiać słowami jakieś wydarzenie, relacjonować

opowieść ɔˈpɔvʲjɛ̇ɕt͡ɕ n
dîrok
opowiadana historia

opozycja ˌɔpɔˈzɨt͡sʲja n
mixalefet
(astronomia, astronomiczny) przeciwstawne położenie ciał niebieskich względem obserwatora na Ziemi;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) partia, stronnictwo przeciwne rządowi lub większości parlamentarnej;
przeciwstawienie, przeciwdziałanie

oprogramowanie ˌɔprɔɡrãmɔˈvãɲɛ n
nermalav
(informatyka, informatyczny) ogół programów komputerowych

oprócz tego ˈɔprut͡ʃ ˈtɛɡɔ
ji bilî wilo
wprowadza uzupełnienie wypowiedzi, nową informację o czymś

opór ˈɔpur n
tirûş
(fizyka, fizyczny) siła bierna pojawiająca się w trakcie wprawiania ciała w ruch lub spowodowana ruchem tego ciała, skierowana w stronę przeciwną od kierunku ruchu
akt przeciwstawiania się cudzej przemocy, woli, rozkazom itp.
w lm przeszkody, utrudnienia

orbita ɔrˈbʲita n
xulgeh
(anatomia, anatomiczny) oczodół
(astronomia, astronomiczny) tor ciała krążącego lub przelatującego obok innego ciała, zakrzywiony w wyniku ich wzajemnego przyciągania;
krąg, sfera, zasięg

organizacja ˌɔrɡãɲiˈzat͡sʲja n
ده‌سگا
sposób przygotowywania czegoś, planowania
ڕێکخراو
grupa społeczna funkcjonująca według określonych reguł, współpracująca ze sobą w celu osiągnięcia określonych celów

organizm ɔrˈɡãɲism̥ n
endamwer
(biologia, biologiczny) istota żywa charakteryzująca się procesami życiowymi;
(medycyna, medyczny) cielesny ustrój człowieka
(przenośnie, przenośnia) pewna całość złożona ze współpracujących ze sobą elementów

organy n
endam
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny stosowany głównie w kościołach, posiadający wiele piszczałek, klawiaturę i pedały;

orgazm ˈɔrɡasm̥ n
orgazm
(seksuologia, seksuologiczny) szczytowy moment podniecenia w stosunku płciowym, związany z odczuwaniem rozkoszy;

orientacja seksualna n
berpêbûniya zayendî
(psychologia, psychologiczny) pociąg erotyczny odczuwany do osób określonej płci;

orka ˈɔrka n
cot
(rolnictwo, rolniczy) czynność rozdrabniania i odwracania wierzchniej warstwy gleby;

ormiański ɔrˈmʲjä̃j̃sʲci n
ermenî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Armenii;

ornat n
gerstêrk
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna prezbiterów;

ornitologia ˌɔrʲɲitɔˈlɔɟja n
balindezanî
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o ptakach;

ortografia ˌɔrtɔˈɡrafʲja n
imla
zbiór umownych przepisów regulujących sposób posługiwania się systemem pisma, normalizowanych i przystosowywanych do danego języka

orzech ˈɔʒɛx n
gûz
suchy owoc o zdrewniałej łupinie;

orzech ziemny ˈɔʒɛγʲ ˈʑɛ̃mnɨ n
fisteqebîd
(botanika, botaniczny) Arachis hypogaea, brazylijska roślina zielna uprawiana w klimacie ciepłym ze względu na jadalne nasiona;

orzeszek piniowy n
fistiqên çaman
(spożywczy) jadalne drobne nasiono niektórych gatunków sosny, w szczególności sosny pinii;

orzeł ˈɔʒɛw n
êlo
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z podrodziny Aquilinae, o zakrzywionym dziobie, mocnych szponach i szerokich, deskowatych skrzydłach;

osa ˈɔsa n
moz
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula, uskrzydlony owad o żółto-czarnym ubarwieniu, posiadający żądło;

osiadać v
daketin
iść w dół pod własnym ciężarem

osiedle ɔˈɕɛdlɛ n
gund
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) nieduże skupisko budynków miejskich lub wiejskich

osiem ˈɔɕɛ̃m cardinalNumeral
heşt
liczba 8

osiemnasty ˌɔɕɛ̃mˈnastɨ adj
hijdehem
od 18

osiemnaście ˌɔɕɛ̃mˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
هه‌ژده‌
18

osika ɔˈɕika n
spîndarî
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) gatunek drzewa należący do rodziny wierzbowatych;

osioł ˈɔɕɔw n
ker
(zoologia, zoologiczny) Equus asinus Linnaeus, zwierzę domowe z rodziny koniowatych;
(potocznie, potoczny) głupi człowiek

oskarżyciel n
dozgêrr
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w procesie karnym osoba wnosząca do sądu akt oskarżenia przeciw komuś

osm ɔsm̥ n
osmiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Os i liczbie atomowej 76;

osoba ɔˈsɔba n
devrî
(gramatyka) pojęcie używane do określenia formy czasownika, w zależności od wykonawcy czynności
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) podmiot czynności prawnych
kes
pojedynczy człowiek, ktoś
bohater dramatu

osobisty ˌɔsɔˈbʲistɨ adj
تایبه‌تی
odnoszący się do pojedynczej osoby

osobliwy adj
bi
nietypowy, oryginalny, dziwaczny, inny niż reszta

osocze n
plazma
(biologia, biologiczny) zasadniczy płynny składnik krwi, w którym zawieszone są krwinki

ospa wietrzna n
mîrkutok
(medycyna, medyczny) bardzo zakaźna choroba wirusowa głównie wieku dziecięcego, wywoływana przez VZV;

ostateczny ˌɔstaˈtɛt͡ʃnɨ adj
axirîn
(książkowy) kończący jakiś cykl, ciąg, szereg, serię; ostatni i definitywny
(książkowy) o największym natężeniu, w najwyższym stopniu (często w sensie negatywnym); skrajny, krańcowy

ostatni ɔˈstatʲɲi adj
axirîn
znajdujący się na końcu listy, kolejności

ostrożny ɔˈstrɔʒnɨ adj
aqildar
postępujący, zachowujący się i podejmujący decyzje z rozwagą, mający się na baczności

ostryga ɔˈstrɨɡa n
îstirîdye
(zoologia, zoologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) osiadły małż morski żyjący w ławicach na przybrzeżnych skałach płytkich mórz, o dużym znaczeniu w przemyśle spożywczym;

oszczędność ɔʃˈt͡ʃɛ̃ndnɔɕt͡ɕ n
sadetî
cecha czegoś, co mało ozdobne

oszukiwać ˌɔʃuˈcivat͡ɕ v
xapandin
mówić komuś nieprawdę, kłamać

otucha ɔˈtuxa n
hêvî
nadzieja wynikająca z przekonania, że będzie lepiej

otwarcie ɔtˈfarʲt͡ɕɛ adv
biaşkerahî
w sposób otwarty, szczery, uczciwy, jawny

otwierać ɔtˈfʲjɛrat͡ɕ v
vekirin
powodować, że coś przestaje być zamknięte

owad ˈɔvat n
kêz
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielkie zwierzę, zaliczane do stawonogów, posiadające trzy pary odnóży oraz zazwyczaj dwie pary skrzydeł;

owca ˈɔft͡sa n
mî
(zoologia, zoologiczny) Ovis, zwierzę hodowlane o białej wełnie;

owies ˈɔvʲjɛs n
gîhagulî
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Avena L., roślina zbożowa należąca do rodziny wiechlinowatych, mających kwiatostan w kształcie wiechy;

owoc ˈɔvɔt͡s n
fêkî mêwe
(botanika, botaniczny) organ rozrodczy roślin, powstający z zalążni, zawierający nasiona;

owszem ˈɔfʃɛ̃m particle
û
odpowiedź twierdząca, potwierdzająca słowa rozmówcy (także na pytanie z partykułą nie)

ozdoba ɔzˈdɔba n
nexş
coś, co ozdabia; dodatek upiększający coś

oznajmiać v
herhangi bir konuda bilgi vermek
podawać wiadomość w sposób oficjalny, uroczysty lub zdecydowany

ołtarz ˈɔwtaʃ n
text
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stół lub podwyższenie, na którym składa się ofiarę bogu lub bóstwu;

ołów ˈɔwuf n
sirb
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pb i liczbie atomowej 82;

ołówek ɔˈwuvɛk n
پێنووس
przyrząd służący do pisania, mający rysik z grafitu, można go zmazywać;

oś ɔɕ n
dingil
(matematyka, matematyczny) prosta, na której wyróżniono zwrot i punkt O zwany zerowym oraz ustalono odcinek jednostkowy;
(technologia, technika, techniczny) element mechanizmu lub maszyny, służący utrzymaniu w określonym położeniu osadzonych na osi (1.1) wirujących elementów;
centralna linia danego układu

ośmiornica ˌɔɕmʲjɔˈrʲɲit͡sa n
axtapot
(zoologia, zoologiczny) drapieżny głowonóg o ośmiu ramionach;

ożenić ɔˈʒɛ̃ɲit͡ɕ v
jin kirin
zawrzeć związek małżeński z kobietą

pacha ˈpaxa n
biçeng
(anatomia, anatomiczny) wgłębienie pod stawem ramiennym;

packa ˈpat͡ska n
mêşkuj
przyrząd do zabijania much

pacyfikał n
aştî
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rodzaj relikwiarza lub świętego wizerunku podawany wiernym do uczczenia pocałunkiem w dawnej liturgii łacińskiej;

pacyfizm n
aştîxwazî
pogląd głoszący pokój i konieczność zaprzestania wojen

padaczka paˈdat͡ʃka n
atî
(medycyna, medyczny) choroba cechująca się napadami padaczkowymi będącymi efektem przejściowych zaburzeń czynności mózgu, polegających na nadmiernych i gwałtownych, samorzutnych wyładowaniach bioelektrycznych w komórkach nerwowych;

padalec paˈdalɛt͡s n
tîremar
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) osoba podła, której postępowanie wzbudza odrazę

padać ˈpadat͡ɕ v
barîn
(meteorologia, meteorologiczny) o opadach atmosferycznych: opadać na powierzchnię (z podmiotem domyślnym w 3 os. lp rodzaju nijakiego)
ketin
w sposób gwałtowny zmieniać pozycję z pionowej na poziomą
zlatywać, lecieć w dół
ginąć gwałtowną śmiercią
o terytorium: ulegać przed siłami nieprzyjaciela
z podmiotem nieżywotnym nastąpić, wybrać cel, zostać wylosowanym

pagórek paˈɡurɛk n
گرد
niewielkie wzniesienie, zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu metrów

pajac ˈpajat͡s n
qeşmer
komiczna postać w dawnej krotochwili

pająk ˈpajɔ̃ŋk n
pîrê
(arachnologia, arachnologiczny) ośmionożny pajęczak budujący pajęczyny;

pakistański ˌpaciˈstãj̃sʲci adj
pakistanî
związany z Pakistanem, dotyczący Pakistanu

palec ˈpalɛt͡s n
til pêçî
u człowieka i zwierzęcia: jedno z pięciu cienkich zakończeń dłoni lub stopy

palenie paˈlɛ̃ɲɛ n
جگه‌ره‌ کێشان
zwyczaj palenia papierosów, tytoniu

palindrom paˈlʲĩndrɔ̃m n
palîndrom
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz);

paliwo paˈlʲivɔ n
mazot
substancja palna używana do napędzania silników i maszyn lub do palenia w piecach;

palić ˈpalʲit͡ɕ v
جگه‌ره‌ کێشان
wdychać dym tytoniowy z papierosa, fajki itp.; czynić to nałogowo

pallad ˈpalːat n
paladyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pd i liczbie atomowej 46;

palma ˈpalma n
darqesp
(botanika, botaniczny) Arecaceae, roślina drzewiasta z rodziny arekowatych z gładkim pniem i charakterystycznym pióropuszem liści na szczycie;

pamiętać pãˈmʲjɛ̃ntat͡ɕ v
anîn bîra xwe
przechowywać informacje w pamięci i potrafić je odtwarzać

pamięć ˈpãmʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ n
bîr
zdolność umysłu do zapamiętywania – przechowywania wspomnień, informacji itp.;

pan pãn n
mamoste
feudał lub właściciel ziemski, również magnat; władca
pracodawca dla służby
właściciel niewolników
z czasownikiem w drugiej osobie zwrot nieco mniej bezpośredni niż „ty”, lecz raczej nieuprzejmy
zwrot grzecznościowy w stosunku do mężczyzny; w zwrotach bezpośrednich zastępuje zaimek ty

pan młody ˈpãn ˈmwɔdɨ n
zava
mężczyzna w dniu swojego ślubu i wkrótce po nim

pancerz ˈpãnt͡sɛʃ n
زرێ
(wojskowość, wojskowy) metalowa powłoka wokół pojazdu, okrętu chroniąca jego załogę przed zagrożeniem; metalowa powłoka chroniąca dowolny przedmiot przed zniszczeniem mechanicznym
(zoologia, zoologiczny) u niektórych zwierząt: fragment twardej skóry lub innej powierzchni chroniący narządy wewnętrzne przed uszkodzeniem mechanicznym; ubranie o takiej cesze;

pandemia pãnˈdɛ̃mʲja n
pandemî
(medycyna, medyczny) globalna epidemia, obejmująca duże obszary (kraj, kontynent lub cały świat)

pani ˈpãɲi n
hûn
zwrot grzecznościowy w stosunku do kobiety; w zwrotach bezpośrednich zastępuje zaimek ty

panna młoda ˈpãnːa ˈmwɔda n
bûk
kobieta w dniu swojego ślubu

panteon pãnˈtɛɔ̃n n
panteon
(starożytność) (architektura, architektoniczny) w starożytnej Grecji i Rzymie świątynia poświęcona wszystkim bogom;

papier ˈpapʲjɛr n
kaxez perr
wyrób z celulozy w postaci arkusza, zwykle przeznaczony do zapisywania informacji;
(potocznie, potoczny) (biurowość, biurowy) (księgowość) (urzędowy) dokument

papież ˈpapʲjɛʃ n
papa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biskup i patriarcha Rzymu, głowa Kościoła katolickiego oraz państwa Watykan;

papuga paˈpuɡa n
papaxan
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny papug (1.1)

para ˈpara n
bixar
(fizyka, fizyczny) woda w stanie gazowym;

paradyz n
beheşt
(przestarzałe, przestarzały) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) najwyższy balkon w teatrze;

paradyż n
beheşt
(przestarzałe, przestarzały) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) najwyższy balkon w teatrze;

paranoja n
paranoya
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna charakteryzująca się występowaniem urojeń o różnym podłożu;

parapet paˈrapɛt n
teqişk
fragment deski lub innego tworzywa umieszczony poziomo tuż pod oknem na zewnątrz lub wewnątrz pomieszczenia

parapsychologia ˌparapsɨxɔˈlɔɟja n
parapsikolojî
dziedzina badań zajmująca się zjawiskami psychicznymi, których charakter nie został jeszcze w pełni wyjaśniony przez naukę;

parasol paˈrasɔl n
چه‌تر
przyrząd składający się z laski i czaszy, używany do ochrony przed deszczem

park park n
park
(turystyka, turystyczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) duży miejski, rekreacyjny zadrzewiony teren zielony z wytyczonymi alejkami;

parkan ˈparkãn n
tan
ogrodzenie, najczęściej drewniane;

parlament parˈlãmɛ̃nt n
parleman
(historia, historyczny, historycznie) w dawnej Francji sądy królewskie, ustanowione w XIII wieku przez Ludwika IX;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w systemach demokratycznych najwyższy organ ustawodawczy;
gmach, w którym obraduje parlament (1.1)

parowiec n
bixar
(przestarzałe, przestarzały) statek z napędem parowym;

partia ˈpartʲja n
kaxez
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) fragment utworu przeznaczony do wykonywania przez odpowiednią grupę instrumentów, wykonawców
partî
(szachy, pojęcie szachowe) (termin karciany) w niektórych grach: rozgrywka, mecz
(zobacz) partia polityczna

partner ˈpartnɛr n
cariye
współuczestnik w grze, rozmowie, zabawie lub przedsięwzięciu
heval
osoba, którą traktuje się jak równą sobie

pas pas n
kemer
część ubioru służąca do trzymania spodni, koszuli itp. blisko ciała, zwykle uniemożliwiając im zsunięcie się;
miejsce wokół ciała wzdłuż bioder, gdzie nosi się pas (1.1)

pasażer paˈsaʒɛr n
rêwî
osoba podróżująca, ale nie kierująca pojazdem

pasierb ˈpaɕɛrp n
nevis
syn męża lub żony pochodzący z wcześniejszego małżeństwa

pasikonik ˌpaɕiˈkɔ̃ɲik n
kulî
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) zwykle zielony, skoczny owad;

pasja ˈpasʲja n
ڤیان
silne zainteresowania, zamiłowanie

pasmo ˈpasmɔ n
zincîr
(geografia, geograficzny) grupa gór, wzniesień o wydłużonym kształcie;

pasterz ˈpastɛʃ n
şivan
(zootechnika, zootechniczny) osoba, opiekująca się zwierzętami podczas wypasu

pasturma paˈsturma n
pastirme
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rodzaj wędliny z suszonej wołowiny o wyrazistym smaku i aromacie; specjalność kuchni tureckiej;

pastwisko paˈstfʲiskɔ n
çêregeh
(rolnictwo, rolniczy) teren porośnięty trawą, przeznaczony do wypasania zwierząt

paszport ˈpaʃpɔrt n
pasaport
dokument tożsamości uprawniający do przekraczania granic państwowych;

patelnia paˈtɛlʲɲa n
enî
naczynie kuchenne służące do smażenia potraw;

patriotyzm paˈtrʲjɔtɨsm̥ n
patriyotîzm
miłość ojczyzny i własnego narodu, często połączona z gorliwością ofiar dla ojczczyzny;

patrzeć ˈpaṭʃɛt͡ɕ v
nerîn
kierować wzrok na coś lub na kogoś

paw paf n
nexşe
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju pawi (1.1)

pawian ˈpavʲjãn n
babûn
(zoologia, zoologiczny) Papio, małpa z charakterystycznie odsłoniętymi pośladkami i o wydłużonym pysku;

paznokieć pazˈnɔcɛ̇t͡ɕ n
neynûk
(anatomia, anatomiczny) płaska rogowa osłona ostatniego członu palca małp i człowieka;

pałac ˈpawat͡s n
dîwan
(architektura, architektoniczny) okazały, pozbawiony cech obronnych budynek mieszkalny należący do władcy lub bogatego człowieka

pałacowy adj
koşkî
związany z pałacem, dotyczący pałacu

państwo ˈpãj̃stfɔ n
dewlet
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) struktura polityczna obejmująca określony obszar i grupę ludzi go zamieszkującą, rządzona przez osoby reprezentujące tę grupę; ustrój takiej struktury;
hûn
zwrot grzecznościowy względem grupy, w której są zarówno kobiety, jak i mężczyźni

paź paɕ n
rûpel
(historia, historyczny, historycznie) chłopiec ze szlacheckiej rodziny, który stanowi czyjąś osobistą służbę na dworze magnackim lub królewskim;

październik paʑˈd͡ʑɛrʲɲik n
cotmeh
dziesiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

pchła pxwa n
kêç
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, bezskrzydły, skaczący owad żywiący się krwią;

pedał ˈpɛdaw n
hejîr
(slangowo) (obraźliwie) określenie geja, niekiedy rozszerzane na mężczyzn postrzeganych jako homoseksualiści

pejoratywny ˌpɛjɔraˈtɨvnɨ adj
biçûkker
mający negatywny, ujemny (obraźliwy, zniechęcający) wydźwięk

penis ˈpɛ̃ɲis n
kîr
(anatomia, anatomiczny) narząd kopulacyjny samców, zarówno u ludzi, jak i u niektórych zwierząt;

perfekcja pɛrˈfɛkt͡sʲja n
bêkêmasîtî
doskonałość, cecha tego, co jest perfekcyjne

perfumy pɛrˈfũmɨ n
bêhndarî
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) roztwór alkoholowy odpowiednio dobranych substancji zapachowych, stosowany jako kosmetyk

perlić się v
morî
występować pod postacią kropel lub pęcherzyków, błyszcząc się na podobieństwo pereł

peronizm pɛˈrɔ̃ɲism̥ n
peronizm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system polityczny zbudowany przez Juana Peróna w Argentynie, w połowie XX wieku, dążący do zbudowania ustroju pośredniego między amerykańskim kapitalizmem a radzieckim komunizmem;

perski ˈpɛrsʲci n
farisî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Iranu, Afganistanu i Tadżykistanu;

personel pɛrˈsɔ̃nɛl n
تایبه‌تی
zespół pracowników jakiejś instytucji, najczęściej publicznej, których celem jest wykonywanie ściśle określonych zadań nienależących do kierownika tej instytucji

peryskop pɛˈrɨskɔp n
perîskop
urządzenie zbudowane z co najmniej dwóch luster, umożliwiające obserwowanie otoczenia zza zasłony;

perła ˈpɛrwa n
morî
(biologia, biologiczny) wytwór płaszcza niektórych mięczaków, szczególnie perłopławów;

pełnia ˈpɛwʲɲa n
heyva tijî
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez słońce w taki sposób, że z ziemi widać wyłącznie jego jasną część

pełny ˈpɛwnɨ adj
tijî
wypełniony w największym możliwym stopniu

piana ˈpʲjãna n
kef
masa drobnych pęcherzyków powietrza na powierzchni płynu

pianino pʲjä̃ˈɲĩnɔ n
pîyano
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny ze strunami w środku ustawionymi pionowo;

piano ˈpʲjãnɔ adv
pîyano
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) określenie wykonawcze: cicho, delikatnie

piasek ˈpʲjasɛk n
qûm
luźna skała osadowa złożona z ziaren i okruchów skalnych o rozmiarze od 0,0625 do 2 mm, głównie kwarcu;

piaskowy pʲjaˈskɔvɨ adj
biqûm
związany z piaskiem, dotyczący piasku

piaszczysty pʲjaʃˈt͡ʃɨstɨ adj
biqûm
usypany z piasku, pełen piasku

piec pʲjɛt͡s n
patin
budowla lub konstrukcja przeznaczona do spalania

piec pʲjɛt͡s v
patin
poddawać coś (zwykle żywność) działaniu wysokiej temperatury powyżej 100°C bez udziału wody
powodować ból odbierany jako gorące swędzenie

pieczywo pʲjɛˈt͡ʃɨvɔ n
nan
(spożywczy) ogólnie o produktach spożywczych wypiekanych na bazie mąki

piekarnia pʲjɛˈkarʲɲa n
firrne
miejsce pracy piekarza; zakład produkujący chleb oraz inne wyroby z mąki

piekarnik pʲjɛˈkarʲɲik n
firrne
(technologia, technika, techniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wbudowane w trzon kuchenny lub wolno stojące domowe urządzenie do pieczenia, głównie ciast i potraw mięsnych;

piekło ˈpʲjɛkwɔ n
dûjeh
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) (filozofia, filozoficzny) miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi;

pielęgniarka ˌpʲjɛlɛ̃ŋʲɟˈɲarka n
hevşîre
kobieta sprawująca podstawową opiekę medyczną nad pacjentami;

pieniądz pʲɛ̇ˈɲɔnd͡zɛ ˈpʲjɛ̇̃ɲɔ̃nt͡s n
dirav pere
(bankowość, bankowy) umowny środek płatniczy, obecnie w postaci monet i banknotów;

pieniądze pʲjɛ̇̃ˈɲɔ̃nd͡zɛ n
dirav
lm od: pieniądz

pieprz pʲjɛpʃ n
filfil
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) przyprawa otrzymywana z nasion pieprzu (1.1)

pierdnięcie pʲjɛrdʲˈɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
piv
(potocznie, potoczny) (wulgarnie, wulgaryzm) odgłos wydawany podczas wypuszczania gazów trawiennych

pierdolenie ˌpʲjɛrdɔˈlɛ̃ɲɛ n
گان
(wulgarnie, wulgaryzm) uprawianie seksu

pierdolić pʲjɛr.ˈdɔ.lʲit͡ɕ v
gan
(wulgarnie, wulgaryzm) uprawiać z kimś seks (jako strona aktywna)

pierwiastek pʲjɛrˈvʲjastɛk n
kok
(matematyka, matematyczny) liczba, która po podniesieniu do danej potęgi, jest równa liczbie pierwiastkowanej;
(matematyka, matematyczny) miejsce zerowe funkcji;

pierwiosnek pʲjɛrˈvʲjɔsnɛk n
به‌هار
(botanika, botaniczny) Primula L., rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych;

pierwszy ˈpʲjɛrfʃɨ adj
yekem
od liczby 1

pierś pʲjɛrʲɕ n
sîng
(anatomia, anatomiczny) przednia, górna część tułowia u człowieka lub innego zwierzęcia
çiçik
(anatomia, anatomiczny) parzysty gruczoł mlekowy człowieka;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) mięso z przedniej części tułowia drobiu

pierścionek pʲjɛrʲɕˈt͡ɕɔ̃nɛk n
gustîl
rodzaj ozdoby na palec, wykonanej zazwyczaj z metalu szlachetnego z oczkiem

pies pʲjɛs n
kûçik se
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris, zwierzę domowe;

pietruszka pʲjɛˈtruʃka n
bexdenûs gêjnak
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalne warzywo o białym korzeniu i zielonej naci;

pień pʲjɛ̇̃ɲ n
qurm
zdrewniała łodyga drzewa, nadziemna część drzewa bez gałęzi

pieśń pʲjɛ̇ɕɲ̊ n
stiran
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna utworu wokalnego, instrumentalnego lub wokalno-instrumentalnego;

pigment ˈpʲiɡmɛ̃nt n
reng
(technologia, technika, techniczny) sproszkowana, kryjąca substancja barwiąca, nierozpuszczalna w wodzie i olejach, używana do sporządzania farb

pigwa ˈpʲiɡva n
bih
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc pigwy (1.1) używany na przetwory

pijawka pʲiˈjafka n
arbijî
(zoologia, zoologiczny) drobne zwierzę wodne z typu pierścienic;

pilaw ˈpʲilaf n
girar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z ryżu, ostrych przypraw i mięsa, najczęściej baraniego, pochodząca z Bliskiego Wschodu;

pilot ˈpʲilɔt n
pîlot
(lotnictwo, lotniczy) osoba kierująca pojazdem latającym – statkiem kosmicznym, śmigłowcem lub samolotem

piorun ˈpʲjɔrũn n
brûsk
(meteorologia, meteorologiczny) wyładowanie elektryczne między dwiema chmurami lub między chmurą a ziemią;

piosenka pʲjɔˈsɛ̃nka n
stiran
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wokalny utwór muzyczny, zwykle o rozrywkowym charakterze;

piosenkarz pʲjɔˈsɛ̃ŋkaʃ n
گۆرانی بێژ
osoba zajmująca się zawodowo śpiewaniem;

pisanie pʲiˈsãɲɛ n
pîroz
(rzeczownik odczasownikowy) od pisać

pisarz ˈpʲisaʃ n
nivîskar
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która tworzy utwory literackie, zwłaszcza prozą;

pisać ˈpʲisat͡ɕ v
nivîsîn
umieszczać tekst na jakimś materiale lub medium
tworzyć utwór literacki; przekazywać jakieś informacje za pomocą pisma
tworzyć, określać regułę pisowni; stosować taką regułę

pismo ˈpʲismɔ n
kaxez
nota, dokument na jakiś temat
kovar
czasopismo, gazeta, zwykle o lekkiej treści
pîroz
sposób pisania
zbiór liter i innych znaków graficznych umożliwiający wyrażanie i przechowywanie myśli za pomocą tekstu;

pistacja pʲiˈstat͡sʲja n
fistiq
(spożywczy) owoc drzewa pistacjowego

pistolet pʲiˈstɔlɛt n
demance
ręczna, krótka broń palna, zasilana z magazynka lub jednostrzałowa;

piwiarnia pʲiˈvʲjarʲɲa n
bîrameyanxane
lokal, w którym sprzedaje się piwo

piwnica pʲivʲˈɲit͡sa n
bodrûm
podziemne piętro budynku

piwo ˈpʲivɔ n
bîra avce
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) niskoalkoholowy napój orzeźwiający;

pizza ˈpʲiʦ̑ːa n
pîza pizza
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płaski placek z ciasta drożdżowego z dodatkami, danie o włoskim rodowodzie;

pizzeria pʲiʦ̑ˈːɛrʲja n
pîzaxane
(gastronomia) restauracja, w której pizza jest głównym daniem;

pióro ˈpʲjurɔ n
perr
(ornitologia, ornitologiczny) wytwór naskórka ptaków, pokrywający ich ciało, składający się z elastycznej osi i dwu chorągiewek;

piątek ˈpʲjɔ̃ntɛk n
eynî
piąty dzień tygodnia

piątka ˈpʲjɔ̃ntka n
pênc
nazwa cyfry 5

piąty ˈpʲjɔ̃ntɨ adj
pêncem
od 5

pić pʲit͡ɕ v
vexwarin
spożywać płyny
pić (1.1) alkohol, również nałogowo

piędź pʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ n
bost
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) dawna miara długości równa odległości od końca kciuka do końca palca środkowego lub małego rozpostartej dłoni dorosłego mężczyzny (ok. 8 cali);

piękno ˈpʲjɛ̃ŋknɔ n
delalî
zbiór pozytywnych cech (harmonia, proporcja) należących do obiektu, pojęcia; coś, co podoba się, wzbudza zachwyt;

piękny ˈpʲjɛ̃ŋknɨ adj
delal
taki, którego cechuje piękno: bardzo ładny, wzbudzający zachwyt

piętnaście pʲjɛtˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
panzdeh
liczba 15

piętro ˈpʲjɛ̃ntrɔ n
qat
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) nadziemna kondygnacja budynku bezpośrednio nad parterem albo jeszcze wyżej

pięć pʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ ordinalAdjective
pênc
(matematyka, matematyczny) liczba 5

pięćdziesiąt pʲjɛ̇̃ɲˈd͡ʑɛ̇ɕɔ̃nt cardinalNumeral
pêncî
50

piła ˈpʲiwa n
mişar
(technologia, technika, techniczny) narzędzie tnące z zębatym ostrzem;

piłka ˈpʲiwka n
gog
(sport, sportowy) kulisty lub owalny przedmiot, wykonany ze skóry lub gumy, często wypełniony powietrzem, wykorzystywany w sporcie lub do zabawy

piłka nożna ˈpʲiwka ˈnɔʒna n
futbol
(sport, sportowy) sport zespołowy rozgrywany na trawiastym boisku przez dwie jedenastoosobowe drużyny, które starają się wbić piłkę do bramki przeciwnika;
(sport, sportowy) piłka używana do gry w piłkę nożną (1.1)

piłka ręczna ˈpʲiwka ˈrɛ̃n͇t͡ʃna n
hendbol
(sport, sportowy) sport zespołowy, w którym dwie siedmioosobowe drużyny starają się wrzucić za pomocą rąk piłkę do bramki przeciwnika;

plac plat͡s n
meydan
wydzielona część miasta, otoczona ulicami i budynkami, zwykle wyłączona z ruchu pojazdów;

plan B n
plana B
opcja zapasowa w sytuacji niepowodzenia jakiegoś przedsięwzięcia

planeta plãˈnɛta n
rojgêran
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę;

platyna plaˈtɨ̃na n
platîn
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pt i liczbie atomowej 78;

plaża ˈplaʒa n
plaj
(turystyka, turystyczny) brzeg akwenu, pokryty piaskiem lub żwirem, nadający się do opalania i rekreacji;

plecy ˈplɛt͡sɨ n
pişt
(anatomia, anatomiczny) tylna część tułowia, od barków do pasa;

plemię ˈplɛ̃mʲjɔna ˈplɛ̃mʲjɛ n
eşîr
forma przedpaństwowej organizacji społeczeństw, grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar;

plon plɔ̃n n
fêkî
(przenośnie, przenośnia) konsekwencja, wynik, zysk, który jest wynikiem jakiegoś działania

plotka ˈplɔtka n
kurtepist
pogłoska, często nieprawdziwa i szkodliwa dla czyjejś reputacji; wiadomość powtarzana z ust do ust, która traci swoje pierwsze, prawdziwe znaczenie;

plotkarka plɔtˈkarka n
qemsî
kobieta zajmująca się plotkami, rozsiewająca plotki

pluton ˈplutɔ̃n n
plutonyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pu i liczbie atomowej 94;

pluć plut͡ɕ v
tif kirin
wyrzucać, wydalać coś z ust, najczęściej ślinę

pobiec ˈpɔbʲjɛt͡s v
baz dan
(potocznie, potoczny) pospiesznie udać się gdzieś lub po kogoś
przemieścić się do przodu, biegnąc

pocałunek ˌpɔt͡saˈwũnɛk n
maç
serdeczne dotknięcie ustami innej osoby

pochwa ˈpɔxfa n
quz
(anatomia, anatomiczny) żeński narząd rozrodczy ssaków;

pochwalać v
pesind bûn
uznawać za dobre, słuszne, właściwe

pocisk ˈpɔt͡ɕisk n
gulle
przedmiot miotany z broni miotającej lub wyrzutni mający razić cel lub wykonać inne zadanie, np. zadymić, oświetlić pole walki;

pociąg ˈpɔt͡ɕɔ̃ŋk n
trên
(transport, transportowy) (kolejnictwo) (technologia, technika, techniczny) lokomotywa z wagonami;

początek pɔˈt͡ʃɔ̃ntɛk n
destpêk
to, od czego się coś zaczyna

podarunek n
diyarî
dar, prezent, to, co się komuś darowuje

podatek pɔˈdatɛk n
bac
powszechna obowiązkowa danina uiszczana zwykle na rzecz państwa, ale również na rzecz Kościoła, władcy;

podać ˈpɔdat͡ɕ v
xizmet
przekazać coś komuś do rąk

podaż n
hevok
(ekonomia, ekonomiczny) dostępność, oferta towarów na sprzedaż; (także, też) ilość danego towaru znajdująca się na rynku;

podbródek pɔdˈbrudɛk n
argûşk
(anatomia, anatomiczny) dolna część twarzy poniżej warg

podejrzenie ˌpɔdɛjˈʒɛ̃ɲɛ n
guman
posądzenie kogoś o coś, domniemanie czyjejś winy

podkowa pɔtˈkɔva n
nal
metalowe wzmocnienie kopyt końskich;

podmorski adj
noqav
leżący pod powierzchnią morza; przeznaczony do działania pod powierzchnią morza; dziejący się pod powierzchnią morza

podniebienie ˌpɔdʲɲɛˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
ezmanê dêv
(anatomia, anatomiczny) górna część jamy gębowej kręgowców;

podobać się pɔˈdɔbat͡ɕ‿ɕɛ v
hez kirin
odpowiadać czyjemuś gustowi, wyczuciu estetycznemu, robić na kimś dobre wrażenie; wydawać się komuś sympatycznym

podobny pɔˈdɔbnɨ adj
cenaze
wyglądający prawie tak samo, mający zbliżony wygląd

podrabiać v
çê kirin
wykonywać kopię czegoś mającą uchodzić za oryginał

podrzynać v
birrîn
ciąć, rżnąc od spodu

podróż ˈpɔdruʃ n
ger
długotrwałe przemieszczanie się z jednego miejsca do drugiego

podręczny pɔdˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
dest
łatwo dostępny, możliwy do użycia w każdej chwili lub każdych okolicznościach

podstawowy ˌpɔtstaˈvɔvɨ adj
یه‌که‌م
główny, elementarny

poduszeczka ˌpɔduˈʃɛt͡ʃka n
top
miniaturowa poduszka do wbijania igieł lub szpilek

poduszka pɔˈduʃka n
balîf
worek wypełniony miękkim materiałem używany jako część pościeli lub w celach dekoracyjnych;

podziw ˈpɔd͡ʑif n
hejmetkarî
zdumienie połączone z uznaniem, zachwytem

podłokietnik n
zend
(książkowy) oparcie pod łokcie, np. u fotela;

poeta pɔˈɛta n
helbestvan
literat piszący wiersze, tworzący poezję

poezja pɔˈɛzʲja n
helbest
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) działalność literacka obejmująca wiersze, twórczość poetycką

poganin pɔˈɡãɲĩn n
mişrik
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba wyznająca religię inną niż jedna z monoteistycznych, abrahamowych (jak chrześcijaństwo, islam, judaizm)

pogląd ˈpɔɡlɔ̃nt n
helwest
opinia na określony temat

pogoda pɔˈɡɔda n
hewa
chwilowy stan atmosfery;

pogrzeb ˈpɔɡʒɛp n
[[چه‌ماوه‌ر]]
uroczyste pogrzebanie zmarłego w ziemi

pojazd ˈpɔjast n
erebe
(potocznie, potoczny) samochód
maszyna mogąca przemieszczać się sama lub z pomocą zwierząt pociągowych;

pojemnik pɔˈjɛ̃mʲɲik n
قاپ
zbiornik (naczynie, skrzynia, kosz itp.), w którym przechowywane są materiały, towary, przedmioty, substancje

pojmować pɔjˈmɔvat͡ɕ v
tê gihiştin
rozumieć

pojutrze pɔˈjuṭʃɛ adv
دوو سبه‌ی
za dwa dni, dwa dni po dniu dzisiejszym

pokarm ˈpɔkarm n
xurek
pożywienie organizmów żywych danego gatunku (w szczególności człowieka);

pokazywać ˌpɔkaˈzɨvat͡ɕ v
bas
demonstrować, dawać komuś możliwość nauczenia się poprzez wykonywanie danej czynności

pokolenie ˌpɔkɔˈlɛ̃ɲɛ n
çog
(biblijny) plemię

pokrewny pɔˈkrɛvnɨ adj
cînar
wykazujący podobieństwo do kogoś lub czegoś pod jakimś względem

pokój ˈpɔkuj n
aştî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) stan panujący między dwoma narodami, bez działań wojennych, bez wypowiedzenia wojny
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pakt kończący wojnę
(przestarzałe, przestarzały) spokój

pole ˈpɔlɛ n
zevî
(rolnictwo, rolniczy) część ziemi przeznaczona pod uprawę;

polec ˈpɔlɛt͡s v
ketin
zginąć podczas walki, bitwy

polemika pɔˈlɛ̃mʲika n
seriketin
dyskusja na temat sporny dla obu stron dyskusji

policja pɔˈlʲit͡sʲja n
polîs پۆلیس
instytucja państwowa mająca za zadanie ochronę obywateli przed przestępcami, wykrywanie przestępstw itp.;

policjant pɔˈlʲit͡sʲjãnt n
polîs
funkcjonariusz policji

policzek pɔˈlʲit͡ʃɛk n
gep
(anatomia, anatomiczny) każde z dwóch miejsc na twarzy pod okiem, obok nosa
چه‌پۆک
(przenośnie, przenośnia) obraza
uderzenie otwartą dłonią w policzek (1.1)

politeizm ˌpɔlʲiˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
politeîzm
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wielobóstwo, kult wielu bogów;

polityczny ˌpɔlʲiˈtɨt͡ʃnɨ adj
siyasî
dotyczący polityki, związany z polityką, nastawiony na osiągnięcie korzyści w polityce

polo ˈpɔlɔ n
çovgan
(sport, sportowy) gra drużynowa rozgrywana konno, w której za pomocą długich kijów dąży się do umieszczenia drewnianej kuli w bramce przeciwnej drużyny;

polon ˈpɔlɔ̃n n
polonyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny promieniotwórczy o symbolu Po i liczbie atomowej 84;

polowanie ˌpɔlɔˈvãɲɛ n
ڕاو
(łowiectwo, łowiecki) zespół czynności podejmowanych celem wytropienia i zabicia dzikiej zwierzyny
(przenośnie, przenośnia) zorganizowany pościg za określonymi ludźmi w celu ich ujęcia lub zabicia

polski ˈpɔlsʲci adj
Polonya
odnoszący się do Polski lub Polaków

polski ˈpɔlsʲci n
lehî
(językoznawstwo, językoznawczy) zachodniosłowiański język używany przez Polaków;

pomarańcz pɔ̃ˈmarãj̃n͇t͡ʃ n
pirteqal
kolor pomarańczowy

pomarańcza ˌpɔ̃maˈrãj̃n͇t͡ʃa n
pirteqal
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc cytrusowy o pomarańczowej skórce

pomarańczowy ˌpɔ̃marãj̃n͇ˈt͡ʃɔvɨ adj
pirteqalî
mający kolor drugiego pasma tęczy, taki jak kolor owocu pomarańczy itp.; żółty z czerwonym zabarwieniem;

pomiar ˈpɔ̃mʲjar n
پێواندن
(metrologia, metrologiczny) ustalenie wartości pewnej wielkości fizycznej;

pomidor pɔ̃ˈmʲidɔr n
bacansor pamîdor
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) owoc pomidora (1.2)

pomoc ˈpɔ̃mɔt͡s n
alîkarî
ułatwienie komuś życia lub wykonania określonej czynności

pomocnik pɔ̃ˈmɔt͡sʲɲik n
arîkar
osoba do pomocy przy jakiejś pracy

pomocny pɔ̃ˈmɔt͡snɨ adj
amûr
(o rzeczach) taki, który jest przydatny do czegoś, który coś ułatwia
kêrhatî
(o osobach) taki, który pomaga w czymś

pompa ˈpɔ̃mpa n
bombe
(mechanika) maszyna do wymuszania przepływu cieczy lub gazu;

pompować v
perçivandin
wtłaczać dokądś

pomysł ˈpɔ̃mɨsw̥ n
بیروڕا
myśl zawierająca plan działania lub rozwiązanie jakiegoś problemu

pomyłka pɔ̃ˈmɨwka n
nerast
błąd w rozumowaniu lub w postępowaniu

poniedziałek ˌpɔ̃ɲɛ̇ˈd͡ʑawɛk n
duşem dûşem
pierwszy dzień tygodnia;

ponieważ pɔ̃ˈɲɛvaʃ conjunction
ji ber ku
…wyrażający przyczynę czegoś z takiego powodu, że…

poniewczasie ˌpɔ̃ɲɛˈft͡ʃaɕɛ adv
nîşana beranî
zbyt późno, nie we właściwym czasie

ponury pɔ̃ˈnurɨ adj
tarî
taki, który wywołuje smutek, daje przykre wrażenie

popelina ˌpɔpɛˈlʲĩna n
poplin
(włókiennictwo) rodzaj tkaniny o splocie płóciennym;

popielniczka ˌpɔpʲjɛlʲˈɲit͡ʃka n
teblî
otwarty pojemnik służący do strząsania do niego popiołu z papierosa;

popołudnie ˌpɔpɔˈwudʲɲɛ n
roj
okres pomiędzy południem a wieczorem

populizm pɔˈpulʲism̥ n
gelparêzî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) popieranie idei politycznych i ekonomicznych, które są w danym momencie najbardziej popularne w celu łatwego zdobycia poparcia bez zwracania uwagi na rzeczywistą możliwość zrealizowania obietnic, zwłaszcza pod kątem finansowym;

por pɔr n
pirasa
(botanika, botaniczny) Allium porrum L., roślina dwuletnia z rodziny amarylkowatych, uprawiana w celach konsumpcyjnych;

pora ˈpɔra n
dem
pewien okres, czas trwania czegoś

pora roku ˈpɔra ˈrɔku n
demsal
okres, w którym na skutek ruchu Ziemi i zmian jej oświetlenia występują zbliżone warunki klimatyczne, wpływające na wegetację roślin i zwierząt;

porada pɔˈrada n
salix
wskazówka, zalecenie komuś czegoś

poradzić pɔˈrad͡ʑit͡ɕ v
şêwirîn
zasięgnąć czyjejś rady

poranek pɔˈrãnɛk n
sibeh
pora dnia następująca po nocy

poranny pɔˈrãnːɨ adj
serê sibê
taki, który ma miejsce o poranku

porcelana ˌpɔrt͡sɛˈlãna n
ferfûr
materiał ceramiczny służący do wyrobu delikatnych naczyń stołowych lub ozdób;

poroże n
şax
(łowiectwo, łowiecki) oba rogi samca jeleniowatych

port pɔrt n
dergeh
(informatyka, informatyczny) miejsce w urządzeniu do podłączenia innych urządzeń;
gemîgeh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyznaczone miejsce, wyposażone w odpowiednią infrastrukturę, umożliwiające załadunek i wyładunek statków wodnych;
فڕۆکه‌خانه
port lotniczy: port (1.1) przeznaczony dla samolotów, helikopterów i innych statków powietrznych

portmonetka n
berîk
mała, kieszonkowa, zamykana torebka na bilon

portret ˈpɔrtrɛt n
wêne
(przenośnie, przenośnia) charakterystyka postaci (zwłaszcza literackiej)
(sztuka) dzieło plastyczne przedstawiające konkretną osobę lub grupę osób

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci n
portugalî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Portugalii;

portugał n
portugalî
(dawniej, dawny) (numizmatyka, numizmatyczny) potoczna nazwa złotej monety wielodukatowej, używanej w handlu europejskim w XVI-XVII wieku, bitej na wzór monet portugalskich także w Polsce;

porywać pɔˈrɨvat͡ɕ v
رفندن
uprowadzać kogoś lub coś wbrew czyjejś woli

porzucać pɔˈʒut͡sat͡ɕ v
avêtin
opuszczać kogoś lub coś; zostawiać, odchodzić od kogoś lub czegoś
przestawać coś wykonywać, przestawać zajmować się czymś

porządek pɔˈʒɔ̃ndɛk n
ratib
kolejność czegoś
stan, w którym jest czysto, coś jest ułożone według jakiegoś planu

porządnie pɔˈʒɔ̃ndʲɲɛ adv
baş
bardzo, mocno, silnie

poręcz ˈpɔrɛ̃n͇t͡ʃ n
zend
boczny uchwyt ławki, niekiedy krzesła lub fotela

posag ˈpɔsak n
next
rzeczy, które panna dostawała dawniej od rodziców, kiedy wychodziła za mąż

posiadacz pɔˈɕadat͡ʃ n
sahib
ktoś, kto coś ma, posiada

posiadać pɔˈɕadat͡ɕ v
hebûn
(książkowy) o człowieku: być właścicielem czegoś o dużej wartości
opanować jakąś umiejętność, wiedzę w jakiejś dziedzinie

posiadłość pɔˈɕadwɔɕt͡ɕ n
baş
teren i zabudowania należące do kogoś

posiłek pɔˈɕiwɛk n
gol
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) coś do zjedzenia, pożywienia się

postrzegać pɔˈsṭʃɛɡat͡ɕ v
oruspu cocuklari
widzieć coś w dany sposób, mieć na jakiś temat określone zdanie

posyłać v
şandin
polecać komuś udanie się gdzieś dla załatwienia czegoś
przekazywać za pośrednictwem

poszukiwać ˌpɔʃuˈcivat͡ɕ v
lê gerrîn
starać się coś osiągnąć, zdobyć
starać się znaleźć coś ukrytego lub zgubionego

posąg ˈpɔsɔ̃ŋk n
peykel
(sztuka) rzeźba przedstawiająca człowieka lub zwierzę

potas ˈpɔtas n
qelye
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu K i liczbie atomowej 19;

potem ˈpɔtɛ̃m adv
paşva
później, w chwili następnej

potrzask ˈpɔṭʃask n
dab
(łowiectwo, łowiecki) rodzaj pułapki kłusowniczej na zwierzęta w formie ostrych i silnych szczęk zatrzaskujących się po nadepnięciu;

potężny pɔˈtɛ̃w̃ʒnɨ adj
gewre
znacznych rozmiarów

powiedzieć pɔˈvʲjɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ v
gohtin
wyrazić w jakikolwiek sposób komunikatywny
gotin
wyrazić coś słowami, oznajmić

powieka pɔˈvʲjɛka n
په‌ڵگ
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kawałek skóry zakrywający oko;

powietrze pɔˈvʲjɛṭʃɛ n
hewa
mieszanina gazów, z której składa się atmosfera Ziemi;

powieść ˈpɔvʲjɛ̇ɕt͡ɕ n
roman
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) długi utwór narracyjny opisujący rozbudowany ciąg zdarzeń; zwykle udostępniany w formie książki;

powinien pɔˈvʲĩɲɛ̃n modal
dibistan
musieć
wyrażający coś, co warto, żeby podmiot zrobił

powróz n
kindir
gruby, mocny sznur z plecionego włókna

powstanie pɔˈfstãɲɛ n
serhildan
zbrojne wystąpienie ludności państwa, miasta lub pewnego obszaru, skierowane przeciw dotychczasowej władzy, najczęściej okupacyjnej;

powstawać pɔˈfstavat͡ɕ v
rabûn
wstawać, podnosić się, stawać na nogi

powstrzymywać ˌpɔfsṭʃɨ̃ˈmɨvat͡ɕ v
rojî girtin
rezygnować ze zrobienia czegoś, nie pozwalać sobie na coś

powszechny pɔˈfʃɛxnɨ adj
amî
dotyczący większości osób, spraw; publiczny, ogólny

powód ˈpɔvut n
هۆ
coś, co uzasadnia podjęcie jakiegoś działania lub zmianę stanu emocjonalnego

powódź ˈpɔvut͡ɕ n
lehî
(meteorologia, meteorologiczny) (hydrologia, hydrologiczny) zalanie wodą pewnego obszaru;

pozbywać v
avêtin
odsuwać od siebie

poziom ˈpɔʑɔ̃m n
qat
położenie, układ czegoś względem jakiejś płaszczyzny
stan zaawansowania czegoś, faza rozwoju
stopień wykształcenia osoby, stan czyjejś kultury, wiedzy

pozwalać pɔˈzvalat͡ɕ v
berdan
umożliwiać, sprawiać, że coś staje się możliwe, wykonalne
zgadzać się, aby ktoś mógł coś zrobić

pozycja misjonarska n
pozîsyona mîsyoneran
(seksuologia, seksuologiczny) klasyczna pozycja seksualna, w której mężczyzna jest na górze, a kobieta pod nim;

pozytywny ˌpɔzɨˈtɨvnɨ adj
baş erênî
przynoszący korzyści

pozywać v
pirsîn
wnosić przeciwko komuś skargę do sądu

położna pɔˈwɔʒna n
maman
(medycyna, medyczny) kobieta pomagająca przy porodach

południe pɔˈwudʲɲɛ n
başûr
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez lewą rękę przy patrzeniu na zachód;
nîvro nîvroj
chwila, kiedy Słońce jest najwyżej nad horyzontem w ciągu dnia; godzina dwunasta;

południk pɔˈwudʲɲik n
dirêjehêl
(geografia, geograficzny) umowna linia na powierzchni Ziemi łącząca bieguny;

południowo-wschodni ˌpɔwudʲɲɔvɔ‿ˈfsxɔdʲɲi adj
başûrê rojhilat
będący na południowym wschodzie

południowo-zachodni ˌpɔwudʲˈɲɔvɔ zaˈxɔdʲɲi adj
başûrê rojava
będący na południowym zachodzie

południowy ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ adj
başûrî
(geografia, geograficzny) mający miejsce na południu, dotyczący południa (kierunek)

południowy wschód ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ ˈfsxut n
başûr rojhilat
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między południowym a wschodnim

południowy zachód ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ ˈzaxut n
başûr rojava
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między południowym a zachodnim

połykać v
dabilandin
przesuwać pokarm do żołądka w sposób fizjologiczny

pościć ˈpɔɕt͡ɕit͡ɕ v
rojî girtin
przestrzegać postu nakazanego przez religię

poślubić pɔˈɕlubʲit͡ɕ v
mêr kirin
wziąć z kimś ślub, ożenić się lub wyjść za mąż

pożar ˈpɔʒar n
agir
niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia;

pożegnanie n
xatirxwestin
(rzeczownik odczasownikowy) od pożegnać

pożyteczny ˌpɔʒɨˈtɛt͡ʃnɨ adj
amûr
przynoszący pożytek lub przydatny do czegoś

pożytek pɔˈʒɨtɛk n
kar
korzyść

pożywienie ˌpɔʒɨˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
xurdemenî
jedzenie, pokarm, strawa

pożądać pɔˈʒɔ̃ndat͡ɕ v
نیاز
bardzo silnie czegoś pragnąć, chcieć
czuć silny pociąg fizyczny do kogoś; czuć pożądanie

praca ˈprat͡sa n
kar
miejsce pracy (1.1); funkcja pełniona w takim miejscu
wykonywanie jakiejś czynności, służącej uzyskaniu dóbr;

praca domowa ˈprat͡sa dɔ̃ˈmɔva n
miqale
(edukacja, edukacyjny) praca zadana uczniom w szkole do zrobienia w domu

pracodawca ˌprat͡sɔˈdaft͡sa n
karder
osoba lub przedsiębiorstwo zatrudniające pracowników;

pracować praˈt͡sɔvat͡ɕ v
kar kirin
wykonywać jakąś pracę; być zatrudnionym

pracownik praˈt͡sɔvʲɲik n
karker
osoba, która została zatrudniona za wynagrodzenie – przez instytucję, firmę lub inną osobę;

pradziadek praˈd͡ʑadɛk n
باپیره‌ گه‌وره‌
ojciec dziadka lub babci

pragnienie praˈɟɲɛ̇̃ɲɛ n
tîbûn
(fizjologia, fizjologiczny) jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych człowieka i zwierząt przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody do organizmu;
xwestek
(przenośnie, przenośnia) chęć realizacji, zrobienia czegoś; dążenie do czegoś; życzenie, ambicja

pragnąć ˈpraɡnɔ̃ɲt͡ɕ v
نیاز
(oficjalnie) chcieć czegoś, mieć pragnienie, życzyć sobie

prawa człowieka ˈprava t͡ʃwɔˈvʲjɛka n
mafên mirovan
niezbywalne, nienaruszalne, naturalne i niepodzielne prawa przysługujące każdemu człowiekowi wynikające z jego godności;

prawa kobiet n
heqên jinan
uprawnienia i wolności należące do kobiet i dziewcząt w danych społeczeństwach;

prawdopodobny ˌpravdɔpɔˈdɔbnɨ adj
muhtemel
przypuszczalnie prawdziwy; taki, o którym można sądzić, że jest prawdziwy

prawicowy ˌpravʲiˈt͡sɔvɨ adj
rast
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z prawicą, właściwy prawicy, wywodzący się z prawicy

prawie ˈpravʲjɛ particle
teqrîben
…informująca o niecałkowitym osiągnięciu danego stanu

prawo ˈpravɔ n
heq
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przepis, norma prawna
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór przepisów, zezwoleń, obowiązków, przywilejów oraz kar związanych z ich nieprzestrzeganiem;
w wyrażeniach przyimkowych: prawa strona

prawo jazdy ˈpravɔ ˈjazdɨ n
ajoname
(motoryzacja) dokument potwierdzający umiejętności jego posiadacza do prowadzenia pojazdów mechanicznych, wydawany przez odpowiednie organy państwowe;

prawosławie ˌpravɔˈswavʲjɛ n
ortodoks
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ortodoksyjne wyznanie chrześcijańskie, które powstało w wyniku podziału chrześcijaństwa w 1054 roku (schizmy wielkiej);

prawowity ˌpravɔˈvʲitɨ adj
legal
legalny, uzasadniony prawnie, zgodny z prawem, właściwy

prawy ˈpravɨ adj
rast
znajdujący się po przeciwnej stronie ciała człowieka w stosunku do tej, gdzie jest serce

prebenda prɛˈbɛ̃nda n
kar
(przestarzałe, przestarzały) (kościelny) część dochodów, które duchowni otrzymują jako wynagrodzenie za pełnione obowiązki;

prefiks ˈprɛfʲiks n
pêşgir
(językoznawstwo, językoznawczy) afiks występujący przed rdzeniem, przedrostek;

prehistoryczny adj
pêşdîrokî
związany z prehistorią, dotyczący prehistorii

pretekst ˈprɛtɛkst n
daçek
powód, który ukrywa rzeczywistą przyczynę

prezent ˈprɛzɛ̃nt n
diyarî
rzecz wręczona komuś z jakiejś okazji lub bez okazji, jako wyraz sympatii

prezerwatywa ˌprɛzɛrvaˈtɨva n
kondom
(seksuologia, seksuologiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) mechaniczny środek antykoncepcyjny stosowany głównie przez mężczyzn, wykonany z lateksu;

prezydent ˈprɛzɨdɛ̃nt n
serok
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głowa państwa, najważniejsza osoba w kraju w niektórych ustrojach;
şaredar
(administracja) w Polsce najwyższy przedstawiciel samorządu w miastach liczących ponad 100 tysięcy mieszkańców;

proca ˈprɔt͡sa n
neçik
broń, z której po zamachnięciu się można wystrzeliwać kamienie lub inne pociski;

proces ˈprɔt͡sɛs n
هۆکار
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie w sądzie
uporządkowany ciąg zdarzeń zachodzących po sobie

profesor prɔˈfɛsɔr n
dersdar
(edukacja, edukacyjny) osoba, której nadano tytuł profesora (1.1)
(edukacja, edukacyjny) tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym;

profit ˈprɔfʲit n
hecel
(finanse, finansowy) zysk

prognoza prɔˈɡnɔza n
estimation
przewidywanie czegoś oparte na określonych danych lub obliczeniach

program ˈprɔɡrãm n
bername
odrębna audycja nadawana przez telewizję lub radio
plan działań

programista ˌprɔɡrãˈmʲista n
bernamesaz
(informatyka, informatyczny) osoba, zajmująca się pisaniem programów komputerowych;

projekt ˈprɔjɛkt n
پرۆژه‌
(zarządzanie) zorganizowany ciąg działań, ograniczony w czasie, zmierzający do osiągnięcia założonego celu
szkic, makieta, dokumentacja przedstawiający pomysł na wykonanie czegoś

prokurator ˌprɔkuˈratɔr n
dozgêrr
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) funkcjonariusz czuwający nad ściganiem przestępstw i oskarżający przed sądem;

promieniowanie ˌprɔ̃mʲjɛ̇̃ɲɔˈvãɲɛ n
perçok
(fizyka, fizyczny) strumień cząstek lub fal wysyłanych przez ciało;

promień ˈprɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
radyûm
(geometria) odcinek łączący środek koła, okręgu, sfery lub kuli z dowolnym punktem położonym na jej brzegu, długość tego odcinka;

propan ˈprɔpãn n
propan
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezwonny i bezbarwny gaz, jego mieszanina z butanem znana jest jako LPG;

proporcja prɔˈpɔrt͡sʲja n
par
wzajemny stosunek danych wielkości; stosunek części danej całości wobec siebie nawzajem

propozycja ˌprɔpɔˈzɨt͡sʲja n
hevok
coś, co się komuś proponuje

proprium n
pak
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część liturgii podlegająca zmianie zależnie od kalendarza liturgicznego;

prorok ˈprɔrɔk n
pêxember resûl
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczny przywódca lub reformator religijny, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolności wizjonerskie;

prorokini ˌprɔrɔˈcĩɲi n
resûl
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczna przywódczyni religijna, której przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolność przepowiadania przyszłości

prosić ˈprɔɕit͡ɕ v
داواکردن
zwracać się uprzejmie do kogoś w celu uzyskania czegoś

prosię ˈprɔɕɛ n
beraz
(zoologia, zoologiczny) młoda świnia, do ok. 12 tygodnia życia (później: warchlak)

proso ˈprɔsɔ n
garis
(botanika, botaniczny) Panicum miliaceum, roślina zbożowa;

prosta ˈprɔsta n
dirust
(geometria) (matematyka, matematyczny) nieposiadająca końców krzywa, która dla każdych dwóch swoich punktów zawiera w całości najkrótszą drogę pomiędzy nimi;

prostata prɔˈstata n
prostata
(anatomia, anatomiczny) gruczoł płciowy męski położony w miednicy mniejszej, wydzielający składniki nasienia;

prostota prɔˈstɔta n
sadetî
ogół cech charakterystycznych dla czegoś nieskomplikowanego, niezawiłego

prosty ˈprɔstɨ adj
hêsan
łatwy, o niewielkiej trudności
tortorîk
niemający zakrzywień, prowadzący w jednym kierunku

proszę ˈprɔʃɛ
ji kerema xwe
potwierdzenie wykonania prośby
zwrot używany zamiast trybu rozkazującego

protaktyn prɔˈtaktɨ̃n n
protaktinyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pa i liczbie atomowej 91;

proton ˈprɔtɔ̃n n
proton
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków górnych i jednego dolnego;

prowadzić prɔˈvad͡ʑit͡ɕ v
ajotin
być czyimś przewodnikiem, kierować kogoś do jakiegoś miejsca
kierować jakimś pojazdem (w domyśle: samochodem)

prowansalski ˌprɔvãw̃ˈsalsʲci n
oksîtanî
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z dialektów języka oksytańskiego używany w południowo-wschodniej Francji;

prysznic ˈprɨʃʲɲit͡s n
dûş
aparat do kąpieli natryskowej, w którym woda przechodząca przez rury spada gęstym deszczem kropli;

przebaczenie ˌpʃɛbaˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
efû
odpuszczenie czyichś win

przebiegać pʃɛˈbʲjɛɡat͡ɕ v
meşîn
przebywać daną drogę biegiem

przebiśnieg pʃɛˈbʲiɕɲɛk n
berfîn
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku śnieżyczka przebiśnieg, Galanthus nivalis L.

przechadzać się v
پیاسە کردن
odbywać przechadzkę

przechodni pʃɛˈxɔdʲɲi adj
derbazbûyî
(gramatyka) o czasowniku: posiadający formy strony biernej
będący etapem pewnego procesu między jego początkiem a końcem

przeciekać v
baz dan
przepuszczać ciecz z powodu nieszczelności

przeciw ˈpʃɛt͡ɕif preposition
dijî
… używany do określenia celu czynności lub stanów związanych z walką lub grą z wyrażeniem stojącym za przyimkiem

przeciwciało ˌpʃɛt͡ɕifʲˈt͡ɕawɔ n
dijeten
(medycyna, medyczny) substancja znajdująca się w organizmach kręgowców lub wytwarzana w odpowiedzi na wprowadzenie antygenów, przed którymi broni organizm;

przeciwnik pʃɛˈt͡ɕivʲɲik n
neyar
(wojskowość, wojskowy) (sport, sportowy) także przenośnie ten, przeciwko któremu się walczy lub rozgrywa grę
ten, kto jest czemuś przeciwny

przeciętny pʃɛˈt͡ɕɛ̃ntnɨ adj
adî
(potocznie, potoczny) banalny, nieskomplikowany, prosty
niczym się nie wyróżniający, zwykły, nie wykraczający poza przeciętną

przed pʃɛt preposition
berî
…określający, że coś znajduje się bliżej punktu patrzenia niż wyrażenie za przyimkiem; znajduje się bliżej w kolejności

przedmiot ˈpʃɛdmʲjɔt n
ewk
rzecz, obiekt nieożywiony

przedsiębiorstwo ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrstfɔ n
şirket
samodzielna jednostka prowadząca działalność gospodarczą, najczęściej w celu osiągnięcia zysku;

przedsięwzięcie ˌpʃɛtʲɕɛ̃w̃vʲˈʑɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
fîrma
zaplanowane działanie wykonane w jakimś celu, rzecz zamierzona i realizowana

przedstawiciel ˌpʃɛtstaˈvʲit͡ɕɛl n
bervedar
osoba działająca w imieniu kogoś lub czegoś
typowy członek danej grupy, typowy okaz danej kategorii

przedszkole pʃɛṭˈʃkɔlɛ n
zarrokxane
(edukacja, edukacyjny) dzienna placówka o charakterze opiekuńczo-wychowawczym, do której uczęszczają dzieci w wieku od trzech lat do chwili rozpoczęcia obowiązku szkolnego;

przedwczesny pʃɛtˈft͡ʃɛsnɨ adj
rayeka navdêrî
pojawiający się wcześniej niż powinien; będący za wcześnie

przedwczoraj pʃɛtˈft͡ʃɔraj adv
pêr
dwa dni przed dniem dzisiejszym; dzień przed wczoraj

przeglądać pʃɛˈɡlɔ̃ndat͡ɕ v
nerîn
oglądać coś jedno po drugim

przejście ˈpʃɛjɕt͡ɕɛ n
dehlîz
miejsce, przez które można przejść

przekonanie ˌpʃɛkɔ̃ˈnãɲɛ n
helwest
przeświadczenie o słuszności czegoś, sąd oparty na takim przeświadczeniu

przekręcać v
zivirîn
wykonywać obrót czegoś, przechylać na bok

przekształcać pʃɛˈkʃtawt͡sat͡ɕ v
guhorîn
zmieniać coś w coś innego, nadawać czemuś inną formę

przekład n
tercime
proces tłumaczenia tekstu z jednego języka na inny

przelotny adj
rêwî
szybko przemijający, nietrwały

przemoc ˈpʃɛ̃mɔt͡s n
şidet
zastosowanie przewagi siły wobec kogoś, aby zmusić go do posłuszeństwa

przemytnik pʃɛ̃ˈmɨtʲɲik n
mişextvan
osoba zajmująca się nielegalnym przewozem lub przenoszeniem ludzi lub rzeczy między granicami państw

przepona pʃɛˈpɔ̃na n
navpençik
(anatomia, anatomiczny) duży mięsień w kształcie kopuły, oddzielający klatkę od niżej położonych narządów

przepraszam pʃɛˈpraʃãm interjection
efû
wyrażenie żalu, przeprosin za wyrządzoną przez siebie krzywdę, niezręczność

przesilenie n
rojveger
(astronomia, astronomiczny) skrajny punkt odchylenia Słońca od równika;

przesmyk ˈpʃɛsmɨk n
berzax
(geografia, geograficzny) wąski pas lądu łączący dwa większe obszary lądowe;

przestarzały ˌpʃɛstaˈʒawɨ adj
nelikar
taki, który wyszedł z użycia, ze zwyczaju

przestraszyć pʃɛˈstraʃɨt͡ɕ v
bizdandin
wzbudzić w kimś strach, wywołać w kimś przerażenie, obawę

przestrzeń ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ n
valageh
(fizyka, fizyczny) miejsce, w którym odbywają się zjawiska fizyczne;
określony obszar – dwu- lub trójwymiarowy

przestrzeń kosmiczna ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ kɔsˈmʲit͡ʃna n
valageh
przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery

przestępstwo pʃɛˈstɛ̃mpstfɔ n
cerîme
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czyn zabroniony pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek, przez ustawę karną obowiązującą w czasie jego popełnienia, bezprawny, zawiniony, społecznie szkodliwy;

przesyłka pʃɛˈsɨwka n
نامه‌
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) zapakowana rzecz przeznaczona do wysyłki i dostarczenia odbiorcy

przesłuchiwać v
guhdarî kirin
słuchając, sprawdzać co lub kogo

przewodni adj
kilîd
stanowiący podstawę działania; wytyczający kierunek postępowania

przewracać pʃɛˈvrat͡sat͡ɕ v
ketin
upadać

przewrotka pʃɛˈvrɔtka n
duçerxe
(sport, sportowy) kopnięcie piłki z jednoczesnym wykonaniem przewrotu całym ciałem;

przeziębienie ˌpʃɛʑɛ̃mˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
arsim
(medycyna, medyczny) choroba będąca następstwem obniżenia odporności ustroju po zziębnięciu

przeznaczenie ˌpʃɛznaˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
barik
cel, dla którego służy dana rzecz
çarenivîs
nieunikniona przyszłość; coś, co musi się stać

przełyk ˈpʃɛwɨk n
soricik
(anatomia, anatomiczny) odcinek przewodu pokarmowego łączący gardło z żołądkiem,

przełykać v
dabilandin
(fizjologia, fizjologiczny) przesuwać treść z jamy ustnej w kierunku żołądka

przełęcz ˈpʃɛwɛ̃n͇t͡ʃ n
pasaport
(geografia, geograficzny) obniżenie grzbietu górskiego, wyraźnie oddzielające dwa sąsiednie szczyty

prześcieradło ˌpʃɛɕt͡ɕɛˈradwɔ n
çarşev
prostokątny płat materiału należący do bielizny pościelowej i służący do ścielenia łóżka jako pościel pod spód;

przeżuwać v
cûn
(fizjologia, fizjologiczny) żując, rozdrabniać pokarm zębami
(przenośnie, przenośnia) rozmyślać wielokrotnie na ten sam temat; przeżywać coś w sobie nieustannie

przodek ˈpʃɔdɛk n
bav û kal
ktoś, od kogo ktoś pochodzi

przy pʃɨ preposition
ba
…opisujący miejsce, niedaleko którego odbywa się czynność

przybliżony adj
kêmzêde
bliski rzeczywistemu, ale podany z pewną niedokładnością

przychodzić pʃɨˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
hatin
przybywać dokądś

przycisk ˈpʃɨt͡ɕisk n
bişkoj
część urządzenia elektrycznego, która przyciśnięta, steruje obwodem

przyczyna pʃɨˈt͡ʃɨ̃na n
sebeb
powód, dla którego coś się stało; czynnik, który wywołał jakieś zjawisko

przydatny pʃɨˈdatnɨ adj
amûr
mający zastosowanie
pomocny

przyglądać się pʃɨɡˈlɔ̃ndat͡ɕ‿ɕɛ v
berê xwe dan
patrzeć uważnie, obserwować coś / kogoś

przygoda pʃɨˈɡɔda n
macera
niecodzienne, niezwykłe zdarzenie

przyimek pʃɨˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
daçek
(gramatyka) wyraz nieodmienny i niesamodzielny poprzedzający zawsze wyrazy odmieniające się przez przypadki (= imiona) i sygnalizujący związki składniowe między wyrazem poprzedzającym a następującym;

przyjaciel pʃɨˈjät͡ɕɛl n
dost
osoba okazująca komuś lub czemuś swoją sympatię, zainteresowanie, będąca zwolennikiem
heval
(eufemistycznie) mężczyzna będący z kimś w związku erotycznym
osoba obdarzana zaufaniem, żyjąca z kimś w serdecznych stosunkach

przyjazny pʃɨˈjaznɨ adj
dost
taki, który żywi dla kogoś / czegoś uczucie przyjaźni lub jest wyrazem takiego uczucia

przyjaźń ˈpʃɨjäɕɲ̊ n
[[دۆستایه‌تی]]
dobra, serdeczna relacja pomiędzy osobami opierająca się na wzajemnym zaufaniu, pomocy, życzliwości;

przyjemność pʃɨˈjɛ̃mnɔɕt͡ɕ n
kêf
cecha tego, co przyjemne; dające zadowolenie, satysfakcjonujące

przyjmować pʃɨjˈmɔvat͡ɕ v
qebûl kirin
odbierać coś (rzecz, informację)

przyjęcie pʃɨˈjɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
cejn
uroczysty posiłek dla gości, zorganizowany na ogół z jakiejś okazji

przyjść pʃɨjɕt͡ɕ v
hatin
(zobacz) przychodzić

przykład ˈpʃɨkwat n
nimûne
fakt, obrazujący lub zgodny z twierdzeniem
osoba (postępowanie) godne naśladowania
osoba (rzecz, fakt), reprezentujący pewną klasę osób (rzeczy, faktów)

przyległy adj
نزیک
będący bardzo blisko

przymiotnik pʃɨ̃ˈmʲjɔtʲɲik n
rengdêr hevalnav
(gramatyka) wyraz określający cechę rzeczownika np. „biały”, „niski”, „ładny”;

przynosić pʃɨ̃ˈnɔɕit͡ɕ v
anîn
trzymając coś w rękach dostarczać w określone miejsce
o pechu lub szczęściu ściągać, przyciągać
odnośnie pieniędzy dawać, powodować (zyski / straty)

przyroda pʃɨˈrɔda n
tebîet
świat fizyczny, ożywiony i nieożywiony, otaczający człowieka, bez wytworów jego działalności;

przyrostek pʃɨˈrɔstɛk n
paşbendik
(językoznawstwo, językoznawczy) element słowotwórczy umieszczany po leksemie;

przyrząd ˈpʃɨʒɔ̃nt n
amûr
narzędzie, urządzenie

przysięga pʃɨˈɕɛ̃ŋɡa n
sond qesem
uroczyste przyrzeczenie, wypowiadane najczęściej w słowach ustalonych zwyczajowo lub prawnie; bezwzględne zapewnienie wykonania czegoś, stwierdzenie, potwierdzenie prawdziwości tego;

przystanek pʃɨˈstãnɛk n
rawestgeh
miejsce, gdzie pasażerowie drogowego transportu publicznego mogą wsiąść lub wysiąść

przystojny pʃɨˈstɔjnɨ adj
lewend
taki, który cechuje się przyjemną powierzchownością i dobrą postawą, wywołuje przyjemne odczucia estetyczne

przyszłość ˈpʃɨʃwɔɕt͡ɕ n
pêşeroj
czas, który dopiero nadejdzie, nastąpi;

przyszły ˈpʃɨʃwɨ adj
نزیک
następny, bliski w czasie

przysługa pʃɨˈswuɡa n
kêf
grzeczność wyświadczona komuś

przysłówek pʃɨˈswuvɛk n
hoker
(gramatyka) część mowy określająca sposób, czas lub miejsce wykonywania czynności albo stopień nasycenia cechy wyrażonej przymiotnikiem;

przytulny adj
rehetî
dający poczucie przyjemności i bezpieczeństwa

przyzwoitość n
etîk
przestrzeganie dobrych obyczajów i norm etycznych

przyzębie pʃɨˈzɛ̃mbʲjɛ n
pidû
(anatomia, anatomiczny) zespół tkanek otaczających i unieruchamiających ząb oraz mających za zadanie jego ochronę przed wnikaniem zakażenia z zainfekowanego kanału korzeniowego lub kieszonki dziąsłowej;

próżnia ˈpruʒʲɲa n
vala
(fizyka, fizyczny) przestrzeń, w której nie ma cząsteczek obdarzonych masą (pomijając cząstki wirtualne);

próżniak n
tembel
(książkowy) człowiek prowadzący bezczynne życie, próżnujący

prąd prɔ̃nt n
ڕه‌وه‌ت
tendencja, kierunek

psychiatria psɨˈxʲjatrʲja n
psîkiyatrî
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) dział medycyny zajmujący się pochodzeniem, rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych;

psychologia ˌpsɨxɔˈlɔɟja n
psîkolojî
nauka badająca psychikę oraz zachowanie człowieka;

pszczelarz ˈpʃt͡ʃɛlaʃ n
mêşvan
(pszczelarstwo, pszczelarski) osoba hodująca pszczoły w celu uzyskania produktów pszczelich, takich jak miód, wosk, pyłek, pierzga, propolis lub zapewnienia dostatecznej ilości pszczół do zapylania użytków rolnych

pszczoła ˈpʃt͡ʃɔwa n
hing mêş
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera, pszczoła miodna, latający owad wytwarzający miód, żyjący w zorganizowanych społecznościach;

pszenica pʃɛ̃ˈɲit͡sa n
genim
Triticum L., roślina zbożowa z rodziny wiechlinowatych;
(rolnictwo, rolniczy) ziarno pszenicy (1.1)

ptak ptak n
firrinde teyr
(ornitologia, ornitologiczny) zwierzę opierzone posiadające skrzydła i dziób;

ptaszek ˈptaʃɛk n
teyr
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) drobny oszust, przestępca

puchacz ˈpuxat͡ʃ n
şakund
(ornitologia, ornitologiczny) największa występująca w Polsce sowa;

pustkowie puˈstkɔvʲjɛ n
beyaban
(książkowy) miejsce lub obszar niezamieszkany przez ludzi, puste

pustułka puˈstuwka n
teztezok
(ornitologia, ornitologiczny) Falco tinnunculus, barwny, drapieżny ptak eurazjatycki;

pusty ˈpustɨ adj
vala
niezawierający niczego

pustynia puˈstɨ̃ɲa n
beyaban
(geografia, geograficzny) teren niemal całkowicie pozbawiony roślinności na skutek małej ilości opadów;

pustynnienie n
çolbûn
(geologia, geologiczny) zjawisko zamieniania się jakiegoś obszaru w pustynię;

pułap ˈpuwap n
binban
(książkowy) najwyższy poziom czegoś, górna granica

pułapka puˈwapka n
telle
kłopotliwa sytuacja, z której trudno wybrnąć
urządzenie do chwytania myszy, ptaków, innych zwierząt
zasadzka, podstęp

pułkownik puwˈkɔvʲɲik n
albay
(wojskowość, wojskowy) wyższy stopień oficerski niższy od generała;

pyszny ˈpɨʃnɨ adj
خاوه‌ن پاره‌
bardzo smaczny

pytanie pɨˈtãɲɛ n
پرسیار
wypowiedź, której celem jest uzyskanie informacji

pytać ˈpɨtat͡ɕ v
pirsîn
wypowiadać się w formie wymagającej odpowiedzi

pył pɨw n
toz
bardzo drobny proszek mogący unosić się w powietrzu

pójść do łóżka ˈpujʑd͡ʑ dɔ‿ˈwuʃka v
ava bûn
(potocznie, potoczny) (eufemistycznie) odbyć (z kimś) stosunek płciowy

półkole n
nîvdaîre
(geometria) połowa koła

północ ˈpuwnɔt͡s n
bakur
kierunek wskazywany przez prawą rękę przy patrzeniu na zachód, przeciwny do południa;

północno-wschodni ˌpuwnɔt͡snɔ‿ˈfsxɔdʲɲi adj
bakurê rojhilat
(geografia, geograficzny) (administracja) położony, znajdujący się na północnym wschodzie

północny puwˈnɔt͡snɨ adj
bakurî
(geografia, geograficzny) dotyczący północy, jako strony świata, kierunku

północny wschód puwˈnɔt͡snɨ ˈfsxut n
bakurê rojhilat
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między północnym a wschodnim

północny zachód puwˈnɔt͡snɨ ˈzaxut n
bakurê rojava
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między północnym a zachodnim

półwysep puwˈvɨsɛp n
nîvgirav
(geografia, geograficzny) wysunięta część lądu otoczona z trzech stron wodami morza, jeziora lub rzeki;

później ˈpuʑɲɛ̇j adv
paşva
potem, następnie

pąk pɔ̃ŋk n
gulçîsk
zawiązek liścia, pędu lub kwiatu na roślinie;

pęcherzyk żółciowy n
kîsikê zeravê
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny służący do gromadzenia i zagęszczania żółci;

pępek ˈpɛ̃mpɛk n
navik
(anatomia, anatomiczny) blizna w środkowej części brzucha, która stanowi pozostałość po odpadniętej lub usuniętej pępowinie;

płaca ˈpwat͡sa n
meaş
zarobek, wynagrodzenie za pracę

płacz pwat͡ʃ n
girî
wylewanie łez;

płakać ˈpwakat͡ɕ v
girîn
wylewać łzy, ronić łzy

płatek ˈpwatɛk n
gûçik
(anatomia, anatomiczny) dolna część małżowiny usznej;

płeć pwɛt͡ɕ n
zayend
cecha organizmów żywych w obrębie jednego gatunku charakteryzująca je pod względem ich zdolności rozrodczych;

płot pwɔt n
tan
ogrodzenie domu lub gospodarstwa;

płow n
girar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) danie z kuchni tatarskiej i uzbeckiej, rodzaj pilawu popularnego również w Rosji

płuco ˈpwut͡sɔ n
cegera spî
(anatomia, anatomiczny) pojedynczy lub parzysty narząd oddechowy właściwy dla kręgowców;

pług pwuk n
cot
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze, uprawowe, służące do przeprowadzania orki;

płyn pwɨ̃n n
şile
substancja niemająca określonej postaci, przyjmująca kształt zbiornika, do którego jest wprowadzona

płynny ˈpwɨ̃nːɨ adj
şile
będący płynem
şileme
odznaczający się harmonijnym rytmem, swobodny, bez błędów, zahamowań

płynąć ˈpwɨ̃nɔ̃ɲt͡ɕ v
seyirîn
poruszać się w wodzie lub na jej powierzchni, także za pomocą łodzi

pływ n
kêş û vekêş
(hydrologia, hydrologiczny) cyklicznie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w dużych zbiornikach wodnych spowodowane oddziaływaniem grawitacyjnym Ziemi z Księżycem i Słońcem

pływać ˈpwɨvat͡ɕ v
soberîkirin
poruszać się w wodzie, po wodzie lub innym płynie

rabarbar raˈbarbar n
rêvas
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalna łodyga rabarbaru (1.1)
rêwas
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Rheum L., roślina warzywna z rodziny rdestowatych;

rabin ˈrabʲĩn n
xaxem
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony gminy żydowskiej, uczony w prawie żydowskim;

rad rat n
radyûm
(chemia, chemiczny) promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, srebrzystobiały metal;

radio ˈradʲjɔ n
radyo
instytucja opracowująca i nadająca audycje emitowane w postaci fal elektromagnetycznych
urządzenie odbierające sygnały dźwiękowe nadawane w postaci fal elektromagnetycznych

radioaktywny ˌradʲjɔakˈtɨvnɨ adj
radyoaktîf
związany z radioaktywnością

radon ˈradɔ̃n n
radon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rn i liczbie atomowej 86, promieniotwórczy gaz szlachetny, bezbarwny i bezwonny;

radość ˈradɔɕt͡ɕ n
şabûnî
uczucie zadowolenia i satysfakcji, przejawiające się śmiechem, optymistycznym spojrzeniem na rzeczywistość czy poczuciem beztroski

radykalny ˌradɨˈkalnɨ adj
radîkal
który jest skutkiem zdecydowanych, bezkompromisowych działań

raj raj n
beheşt
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce wiecznej szczęśliwości, które istniało na początku ludzkości, które czeka również po śmierci;

rak rak n
kitik
(sport, sportowy) każdy z pary kolców alpinistycznych zakładanych na buty;
şêrpence
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy pochodzenia nabłonkowego;

ramię ˈrãmʲjɛ n
sermil
(anatomia, anatomiczny) część ciała od szyi do stawu barkowego
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej pomiędzy stawami: barkowym a łokciowym
zend
(potocznie, potoczny) cała kończyna górna
w przyrodzie, technice – wszystko o kształcie przypominającym wyciągniętą rękę

rana ˈrãna n
birîn
(medycyna, medyczny) uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu, oparzenia itp.;

randka ˈrãntka n
randevû
umówione, najczęściej romantyczne spotkanie dwóch zainteresowanych sobą osób, w celu bliższego poznania się lub spędzenia razem czasu;

rano ˈrãnɔ n
sibeh
wczesna pora dnia

raróg ˈraruk n
balaban
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku raróg zwyczajny, Falco cherrug

rasizm ˈraɕism̥ n
nîjadparêzî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (społeczny) ideologia oraz wypływające z niej zachowania przyjmujące założenie wyższości niektórych ras ludzi nad innymi;

ratunek raˈtũnɛk n
alîkarî
pomoc w niebezpieczeństwie

raz 'razɨ ras cardinalNumeral
yek
przy liczeniu jeden

raz 'razɨ ras n
car
pojedyncza realizacja czynności

razem ˈrazɛ̃m adv
bi hev re
(o wielu elementach, osobach itp.) łącznie, równocześnie, wszyscy / wszystkie

razić ˈraʑit͡ɕ v
birrîn
atakować za pomocą jakiejś broni

rdza rd͡za n
jengar
warstwa na powierzchni metalu lub stopu (zwykle żelaza i stali) złożona z tlenku tego metalu;

rdzeń rd͡zɛ̃ɲ n
rîş
(językoznawstwo, językoznawczy) główny morfem wyrazu, który pozostaje po oddzieleniu od niego wszystkich afiksów;

recepta rɛˈt͡sɛpta n
nusxe
(medycyna, medyczny) pisemne zlecenie wydania leku

reforma rɛˈfɔrma n
guhartin
zmiana lub szereg zmian mająca na celu ulepszenie dziedziny, której dotyczy;

rekin ˈrɛcĩn n
kûçik
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba chrzęstnoszkieletowa żyjąca w ciepłych morzach i oceanach;

relacja rɛˈlat͡sʲja n
eleqe
zależność między dwoma bądź większą liczbą elementów

religia rɛˈlʲiɟja n
ol dîn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej;

remedium n
derman
(książkowy) lek na schorzenie
(książkowy) sposób na polepszenie sytuacji

ren rɛ̃n n
renyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Re i liczbie atomowej 75;

rencista rɛ̃ɲˈt͡ɕista n
emekdar
osoba pobierająca rentę, najczęściej z powodu niezdolności do pracy

renifer rɛ̃ˈɲifɛr n
şivira kedî
(zoologia, zoologiczny) Rangifer tarandus Linnaeus, ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę;

reprezentant ˌrɛprɛˈzɛ̃ntãnt n
bervedar
osoba działająca w imieniu jakiejś grupy, reprezentująca kogoś lub coś

reprodukcja ˌrɛprɔˈdukt͡sʲja n
pirbûn
odtworzenie

republika rɛˈpublʲika n
komar
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas;

restauracja ˌrɛstawˈrat͡sʲja n
restoran
(gastronomia) lokal gastronomiczny o stosunkowo wysokim standardzie;

reszka ˈrɛʃka n
xaç
(numizmatyka, numizmatyczny) strona monety ukazująca często oblicze jakiejś osoby, znak okolicznościowy lub sam nominał monety

reszta ˈrɛʃta n
باقی
przy płaceniu: kwota, którą kupujący nadpłacił i którą sprzedawca powinien mu oddać

reumatyzm rɛwˈmatɨsm̥ n
rumatîsm
(medycyna, medyczny) schorzenie narządów ruchu charakteryzujące się bólami i zmianami zwyrodnieniowymi w stawach;

rewolucja ˌrɛvɔˈlut͡sʲja n
şoreş
gwałtowne przemiany w społeczeństwie, związane np. z przewrotem;

reżyserować v
rarê xistin
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (telewizja, telewizyjny) (radiofonia, radiokomunikacja, radiotechnika, radiofoniczny, radiokomunikacyjny, radiotechniczny, radiowy) opracowywać film, program, przedstawienie albo słuchowisko od pomysłu do postaci końcowej

robak ˈrɔbak n
kurm
(zoologia, zoologiczny) (przestarzałe, przestarzały) typ bezkręgowca o nitkowatym kształcie;

robić ˈrɔbʲit͡ɕ v
kirin
wykonywać coś, tworzyć, produkować, przyrządzać, przygotowywać

robot ˈrɔbɔt n
robot
(technologia, technika, techniczny) maszyna, urządzenie zbudowane do wykonywania pewnych czynności według nakazanego programu;
(przenośnie, przenośnia) o człowieku: bezduszny, niewrażliwy, wykonujący swoją pracę automatycznie

robota rɔˈbɔta n
erk
(potocznie, potoczny) zespół czynności podejmowanych w celu wykonania czegoś

robotniczy ˌrɔbɔtʲˈɲit͡ʃɨ adj
karker
dotyczący robotników

robotnik rɔˈbɔtʲɲik n
karker
pracownik wykonujący pracę fizyczną

robotyka rɔˈbɔtɨka n
robotîk
nauka zajmująca się projektowaniem i zastosowaniem robotów, ich mechaniką i sterowaniem;

rod rɔt n
rodyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rh i liczbie atomowej 45;

rodak n
hembajarî
człowiek pochodzący z tego samego narodu

rodzaj ˈrɔd͡zaj n
cotzeyandî
(gramatyka) cecha rzeczownika wpływająca na jego końcówkę podczas deklinacji oraz na końcówki i formy innych części mowy, występujących obok danego rzeczownika np. w zdaniu;
janr
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) podstawowa jednostka klasyfikacji dzieł literackich
نه‌ته‌وه‌
typ, odmiana, gatunek

rodzajnik rɔˈd͡zajɲik n
nivîsar
(gramatyka) wyraz precyzujący znaczenie rzeczownika lub wyrażenia występującego w roli rzeczownika;

rodzina rɔˈd͡ʑĩna n
malbat
rodzice wraz z ich dziećmi

rodzinny rɔˈd͡ʑĩnːɨ adj
malbat
związany z rodziną, dotyczący rodziny

rodzynek rɔˈd͡zɨ̃nɛk n
mêwîj
suszone winogrono

roentgen ˈrɛ̃ndɡɛ̃n n
ûnûnûnyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rg i liczbie atomowej 111;

rok rɔk n
sal
czas, jaki w przybliżeniu zajmuje Ziemi obiegnięcie Słońca, równy 365 lub 366 dni;

rok przestępny ˈrɔk pʃɛˈstɛ̃mpnɨ n
sala bermayî
(astronomia, astronomiczny) rok kalendarzowy liczący 366 dni;

rokosz ˈrɔkɔʃ n
serhildan
(historia, historyczny, historycznie) zbrojne wystąpienie szlachty w dawnej Polsce przeciw królowi pod hasłem obrony zagrożonych swobód;

rola ˈrɔla n
zemîn
(rolnictwo, rolniczy) pole

rolnictwo rɔlʲˈɲit͡stfɔ n
cotkarî
(rolnictwo, rolniczy) dział gospodarki i zajęcie, które polega na wytwarzaniu żywności i surowców przemysłowych poprzez uprawę roślin i hodowlę zwierząt;

rolnik ˈrɔlʲɲik n
cotkar
osoba zajmująca się rolnictwem i gospodarstwem rolnym

ropa ˈrɔpa n
neft
(potocznie, potoczny) ropa naftowa

ropa naftowa ˈrɔpa naˈftɔva n
neft
(geologia, geologiczny) (chemia, chemiczny) ciekła kopalina, mieszanina naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych, stanowi ważny surowiec energetyczny oraz dla przemysłu chemicznego;

rosa ˈrɔsa n
şebnem
krople wody osadzające się na ziemi i roślinach

rosomak rɔˈsɔ̃mak n
xwere
(zoologia, zoologiczny) Gulo gulo, duży, zagrożony wyginięciem drapieżnik lądowy;

rosyjski rɔˈsɨjsʲci n
rusî
(potocznie, potoczny) (językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Rosji;

rower ˈrɔvɛr n
duçerxe
(transport, transportowy) jednośladowy pojazd napędzany siłą ludzkich mięśni;

rozebrać rɔˈzɛbrat͡ɕ v
ji ber kirin
zdjąć ubranie z kogoś lub czegoś

rozejm n
çeksekinandin
czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych na podstawie umowy między walczącymi stronami

rozmaryn rɔzˈmarɨ̃n n
XXX
(botanika, botaniczny) Rosmarinus L., rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych;

rozmawiać rɔzˈmavʲjät͡ɕ v
axaftin
wymieniać wzajemnie myśli i poglądy za pomocą wypowiadanych słów

rozmowa rɔzˈmɔva n
گفتوگۆ
ustna wymiana zdań

rozpaczać v
girîn
pogrążać się w rozpaczy, bardzo nad czymś ubolewać, cierpieć

rozpieszczać v
deliqandin
traktować zbyt pobłażliwie

rozpusta n
bezm
brak moralności w sferze seksualnej

rozpustnica n
qehbe
(przestarzałe, przestarzały) kobieta oddająca się rozpuście

rozpychać się łokciami v
enîşk
dążyć do osiągnięcia celu w sposób bezwzględny, nie licząc się z innymi ludźmi

roztwór ˈrɔstfur n
çare
(chemia, chemiczny) jednorodna mieszanina dwóch lub więcej substancji tworząca jedną fazę, występującą w różnych stanach skupienia;

rozum ˈrɔzũm n
hîş
zdolność ludzkiego umysłu do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia;

rozumieć rɔˈzũmʲjɛ̇t͡ɕ v
تێگه‌یشت
pojmować coś, interpretować coś, mieć świadomość mechanizmów zdarzeń

rozumny rɔˈzũmnɨ adj
bimantiq
taki, który ma wiedzę i rozsądek; (także, też) świadczący o posiadaniu wiedzy, rozsądku i zdolności racjonalnego myślenia

rozumowanie n
بیركردنه‌وه
wywód myślowy, sposób wnioskowania

rozważanie ˌrɔzvaˈʒãɲɛ n
بیركردنه‌وه
(rzeczownik odczasownikowy) od rozważać

rozwiedziony adj
telaqdayî
taki, który się rozwiódł

rozwiedziony n
telaqdayî
mężczyzna, który się rozwiódł

rozwiązanie ˌrɔzvʲjɔ̃w̃ˈzãɲɛ n
çare
(matematyka, matematyczny) wynik
załatwienie czegoś, poradzenie sobie z czymś; wynik, rezultat jakiegoś działania

rozwodnik n
telaqdayî
mężczyzna, który się rozwiódł

rozwód ˈrɔzvut n
telaq
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozwiązanie małżeństwa w formie określonej prawem;

rozwój ˈrɔzvuj n
nûjenbûn
następstwo zdarzeń, dzianie się kolejnych rzeczy
proces przemian prowadzący do osiągnięcia lepszego, bardziej zaawansowanego stanu
proces zmian w organizmie lub jego części następujący z czasem życia bądź z kolejnymi pokoleniami

roślina rɔɕˈlʲĩna n
nebat
(botanika, botaniczny) wykształcony żywy organizm, który posiada zdolność wytwarzania substancji odżywczych dzięki pochłanianiu światła;

rtęć r̥tɛ̃ɲt͡ɕ n
zîbeq
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hg i liczbie atomowej 80;

rubid ˈrubʲit n
rûbîdyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rb i liczbie atomowej 37;

ruch rux n
lebat
(fizyka, fizyczny) zmiana położenia w czasie;
gest, ruszenie częścią ciała
grupa ludzi dążących do jakiegoś celu politycznego lub społecznego
sposób poruszania się na drodze
livîn
w grach: ruszenie bierki, figury, zagranie kartą itp., kolejka

ruch oporu ˈrux ɔˈpɔru n
tirûş
formacja oddziałów utworzonych do walki przeciwko okupantowi lub rządowi kraju nie posiadającemu wystarczającej legitymacji do sprawowania władzy;

ruchać ˈruxat͡ɕ v
گانکردن
(wulgarnie, wulgaryzm) uprawiać z kimś seks (jako strona aktywna)

rudzik ˈrud͡ʑik n
bersorik
(ornitologia, ornitologiczny) Erithacus rubecula, występujący licznie w Polsce niewielki ptak z rdzawym podgardlem;

rumuński rũˈmũj̃sʲci n
rûmenî
(językoznawstwo, językoznawczy) urzędowy język Rumunii;

ruten ˈrutɛ̃n n
rûtenyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ru i liczbie atomowej 44;

rutherford n
rûtherfordiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rt i liczbie atomowej 104;

ryba ˈrɨba n
masî ماسی
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady kręgowców, żyjące w wodzie;

rybak ˈrɨbak n
masîgir
(rybołówstwo, rybacki) człowiek trudniący się zawodowo łowieniem ryb;

rybosom n
rîbozom
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) organellum zbudowane z kwasu rybonukleinowego i białek, służące do produkcji białek w procesie translacji;

rybołówstwo n
masîgirî
gałąź gospodarki obejmująca łowienie i hodowlę ryb;

rycerz ˈrɨt͡sɛʃ n
şovalye
(historia, historyczny, historycznie) członek uprzywilejowanego stanu żołnierskiego; zwykle stawał do walki jako jeździec;

rycina rɨˈt͡ɕĩna n
çapa qewartinê
(sztuka) (drukarstwo, drukarski) ilustracja w książce, dawniej wykonywana ręcznie technikami graficznymi

rynek ˈrɨ̃nɛk n
bazar
(ekonomia, ekonomiczny) pojęcie obejmujące cały handel jakimiś surowcami lub produktami na jakimś obszarze;
wydzielona część miasta, plac, gdzie kupcy sprzedają swoje towary ze straganów;
meydan
centralne miejsce w mieście, gdzie dawniej był rynek (1.1)

rys n
nîgar
cecha charakterystyczna

rysunek rɨˈsũnɛk n
dirust
(książkowy) kontur, kształt czegoś
hêlkêşan
to, co zostało narysowane;

rytm rɨtm̥ n
rîtm
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z elementów dzieła muzycznego, odpowiedzialny za organizację czasową utworu;
określony porządek powtarzający się okresowo

rytuał rɨˈtu<sup>w</sup>aw n
merasim
(antropologia, antropologiczny) zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury;

rywal n
reqîb
osoba, która konkuruje w czymś

ryć rɨt͡ɕ v
kolîn
kopać, robić doły w ziemi

ryś rɨɕ n
werşeq
(zoologia, zoologiczny) drapieżny, cętkowany kot z pędzelkami na końcach uszu;

ryż rɨʃ n
birinc
(handel, handlowy) (spożywczy) nasiona ryżu (1.1)
birinc riz
(botanika, botaniczny) roślina zbożowa Oryza L., z rodziny traw występująca w klimacie wilgotnym;

rzec ʒɛt͡s v
gotin
(książkowy) (przestarzałe, przestarzały) mówić, odzywać się, komunikować coś

rzecz ʒɛt͡ʃ n
ewk
wytwór materialny, przedmiot

rzeczniczka n
berdevk
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (urzędowy) kobieta występująca, przemawiająca w czyimś imieniu, reprezentująca publicznie jakiegoś wysokiego rangą urzędnika lub instytucję

rzecznik n
berdevk
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (urzędowy) osoba występująca, przemawiająca w czyimś imieniu, reprezentująca publicznie jakiegoś wysokiego rangą urzędnika lub instytucję;

rzeczownik ʒɛˈt͡ʃɔvʲɲik n
navdêr
(gramatyka) część mowy umożliwiająca rozróżnianie przedmiotów, osób, zwierząt, pojęć itp. poprzez nadanie im nazw lub imion;

rzeczownik własny ʒɛˈt͡ʃɔvʲɲiɡ ˈvwasnɨ n
serenav
(gramatyka) rzeczownik będący nazwą konkretnej osoby lub innej istoty żywej, przedmiotu, miejsca lub obiektu geograficznego

rzeczowy adj
hişkalav
odnoszący się do rzeczy (a nie osób)

rzeka ˈʒɛka n
çem robar
(hydrologia, hydrologiczny) ciek na powierzchni ziemi;

rzepka n
qumik
(anatomia, anatomiczny) nieduża kość chroniąca staw kolanowy u wielu czworonogów, również u człowieka

rzesza ˈʒɛʃa n
emparatorî
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) duże państwo powstałe z połączenia mniejszych jednostek

rzeźba ˈʒɛʑba n
heykel
(sztuka) dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów;
(sztuka) trójwymiarowy obiekt będący formą artystyczną

rzeźnik ˈʒɛʑɲik n
qesab
(potocznie, potoczny) sprzedawca w sklepie mięsnym
człowiek zajmujący się ubojem zwierząt i porcjowaniem mięsa

rzodkiewka ʒɔtʲˈcɛfka n
tivir
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina o jadalnych, cenionych smakowo bulwach;

rzucać ˈʒut͡sat͡ɕ v
avêtin
wywoływać chwilowy lot przedmiotu

rząd ʒɔ̃nt n
hikûmet
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wykonawczy organ państwa zajmujący się jego finansami oraz prowadzący jego politykę wewnętrzną i zagraniczną;
karîn
sprawowanie władzy
ratib
(biologia, biologiczny) w systematyce: jednostka obejmująca rodziny;
rîz
grupa ludzi lub elementów umieszczona obok siebie jeden za drugim lub jeden obok drugiego

rządy n
dewr
sprawowanie władzy, władanie

rzęsa ˈʒɛ̃w̃sa n
bijang
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) jeden z włosów rosnący na brzegu powieki;

ród rut n
malbat
duża, wielopokoleniowa rodzina

róg ruk n
şax
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twardy wyrostek występujący na głowie niektórych ssaków, zwykle parzyście;

równanie ruvˈnãɲɛ n
hevkêşe
(matematyka, matematyczny) wyrażenie złożone z dwóch lub więcej części połączonych znakiem równości

również ˈruvʲɲɛʃ particle
û
…używana do wyrażenia, że orzeczenie nie dotyczy tylko jednego elementu, ale i innych

równik ˈruvʲɲik n
ekvator
(astronomia, astronomiczny) (geografia, geograficzny) część wspólna powierzchni ciała niebieskiego oraz płaszczyzny prostopadłej do osi obrotu i przechodzącej przez środek masy ciała;

równik niebieski n
ekwatora ezmên
(astronomia, astronomiczny) okrąg wielki zawarty w płaszczyźnie prostopadłej do osi obrotu sfery niebieskiej;

równość ˈruvnɔɕt͡ɕ n
wekhevî
(matematyka, matematyczny) relacja między dwiema wartościami wyrażona znakiem równania (=)
brak dyskryminacji i podziałów (tworzonych ze względu na rasę, pochodzenie, płeć)
cecha tego co jest równe, wyrównane, takie samo pod jakmiś względem (np. wielkości, wysokości)

rózga ˈruzɡa n
yard
cienka, elastyczna, bezlistna gałązka

róż ruʃ n
sor
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyk do malowania rumieńców w celu ożywienia kolorytu cery;
ئاڵ
kolor różowy

różaniec ruˈʒãɲɛt͡s n
tizbî
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sznur z paciorkami, służący do liczenia odmawianych modlitw lub praktyk medytacyjnych w różnych religiach

różny ˈruʒnɨ adj
cuda
różniący się od kogoś lub czegoś
charakteryzujący się odmiennością pewnych cech

różowy ruˈʒɔvɨ adj
ئاڵ
mający kolor pośredni między białym a czerwonym;

ręka rɔŋk ˈrɛ̃ŋka n
dest
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców;

rękaw ˈrɛ̃ŋkaf n
huçik
(krawiectwo) element odzieży przykrywający ręce

rękawica ˌrɛ̃ŋkaˈvʲit͡sa n
lepik
odzież wykonana z materiału lub gumy, nakładana na dłoń, żeby ją chronić od zimna, skaleczeń itp.

sabotować ˌsabɔˈtɔvat͡ɕ v
sabote
stosować sabotaż

sad sat n
bexçe
ogród, w którym rosną drzewa i krzewy owocowe;

sadza ˈsad͡za n
tenî
stały, pylisty produkt niepełnego spalania zawierający głównie bezpostaciowy węgiel;

sadzawka n
birka
nieduży, otwarty i płytki zbiornik wodny wykopany w ziemi;

saksofon saˈksɔfɔ̃n n
saksafon
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dęty instrument drewniany, wykonany z metalu;

salada saˈlada n
hêşînayî
(historia, historyczny, historycznie) rodzaj okrągłego średniowiecznego hełmu;

salmiak ˈsalmʲjak n
amonyûmklorîd
(chemia, chemiczny) (potocznie, potoczny) chlorek amonu, sól kwasu solnego i amoniaku

sam sãm pronoun
yek
bez nikogo / niczego innego, będący jedyny

samba ˈsãmba n
samba
(choreografia, choreograficzny) szybki taniec brazylijski;

samobójstwo ˌsãmɔˈbujstfɔ n
xwekuştin
zabicie samego siebie;

samochód sãˈmɔxut n
otomobîl
(motoryzacja) (transport, transportowy) pojazd mechaniczny, wyposażony w koła, mogący poruszać się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;

samodzielność n
serbixwetî
niezależność, uniezależnienie

samogłoska ˌsãmɔˈɡwɔska n
dengdar
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska otwarta, której obecność konieczna jest do utworzenia sylaby;

samoistny adj
spontan
istniejący sam z siebie; powstały niezależnie od przyczyn zewnętrznych

samolot sãˈmɔlɔt n
balafir
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny wyposażony we własny napęd, mający skrzydła, które tworzą siłę nośną;

samowar sãˈmɔvar n
semaver
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) urządzenie do przygotowywania herbaty – ze zbiornikiem do gotowania wody, kranikiem i miejscem do podgrzewania czajniczka;

samuraj sãˈmuraj n
samuray
(historia, historyczny, historycznie) rycerz japoński, członek niższej szlachty japońskiej;

sanskryt ˈsãw̃skrɨt n
sanskrîtî
(językoznawstwo, językoznawczy) język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii;

sauna ˈsawna n
sauna
rodzaj łaźni, w której panuje wysoka temperatura oraz, w zależności od rodzaju sauny, wysoka lub niska wilgotność;

sałata saˈwata n
selete
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Lactuca L.), wiele gatunków jadalnych;
warzywo liściaste, spożywane zwykle na surowo

sałatka saˈwatka n
selete
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa podawana na zimno, z zazwyczaj drobno pokrojonych składników, głównie warzyw (ugotowanych lub surowych), owoców, jaj, ryb itp.;

schadzka ˈsxat͡ska n
hevdîtin
potajemne spotkanie, najczęściej randka pary kochanków

schizofrenia ˌsxʲizɔˈfrɛ̃ɲja n
şîzofrenî
(medycyna, medyczny) choroba psychiczna charakteryzująca się dezintegracją osobowości, utratą kontaktu z otoczeniem i urojeniami;

schody ˈsxɔdɨ n
derence
konstrukcja ze stopni, z których każdy następny jest umieszczony nieco wyżej od poprzedniego, służąca do przemieszczania się pomiędzy różnymi poziomami;

schyłek ˈsxɨwɛk n
dawî
okres bliski zakończeniu, stadium końcowe

seaborg ˈsʲibɔrk n
seaborgiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sg i liczbie atomowej 106;

sedno ˈsɛdnɔ n
esans
(książkowy) istota czegoś

sejm sɛjm n
roj
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa parlamentu albo jednej z izb parlamentu

sejsmologia ˌsɛjsmɔˈlɔɟja n
sîsmolojî
nauka o trzęsieniach ziemi;

sekretny sɛˈkrɛtnɨ adj
raz
trzymany w sekrecie

seks sɛks n
cotbûn
(potocznie, potoczny) stosunek płciowy, zazwyczaj między dwiema osobami
ogół spraw i czynności związanych z zaspokajaniem popędu płciowego;
seksapil, atrakcyjność seksualna

sekstant ˈsɛkstãnt n
sekstant
(astronomia, astronomiczny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) optyczny przyrząd nawigacyjny stosowany niegdyś w żegludze;

sekta ˈsɛkta n
mezheb
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odłam jakiejś religii

sekunda sɛˈkũnda n
sanîye
(fizyka, fizyczny) jednostka czasu równa 1/60 minuty;

sekundant sɛˈkũndãnt n
diduyan
(historia, historyczny, historycznie) pośrednik i świadek jednego z pojedynkujących się, negocjator warunków pojedynku, pilnujący by starcie odbywało się zgodnie z zasadami honorowymi

seler ˈsɛlɛr n
kerefs
(spożywczy) korzeń lub liście selera (1.1)
kêrefiz
(botanika, botaniczny) Apium graveolens, roślina warzywna;

sen sɛ̃n n
xew
(fizjologia, fizjologiczny) stan odpoczynku, na ogół nocnego, w którym spowolnione są funkcje organizmu i obniżony poziom świadomości

senat ˈsɛ̃nat n
senato
(historia, historyczny, historycznie) organ władzy w systemie politycznym starożytnego Rzymu;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) izba wyższa dwuizbowego parlamentu;

senność ˈsɛ̃nːɔɕt͡ɕ n
xew
potrzeba snu, pragnienie zaśnięcia

separatyzm ˌsɛpaˈratɨsm̥ n
cudayîtî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dążenie do oddzielenia się, wyodrębnienia się jakiejś grupy z całości;

ser sɛr n
penîr penêr
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego;

seraj n
dîwan
(architektura, architektoniczny) orientalny pałac, rezydencja władcy, zwłaszcza sułtana

serce ˈsɛrt͡sɛ n
dil
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) miejsce, gdzie są czyjeś uczucia, często miłości
dil qelb
(anatomia, anatomiczny) u ludzi i wielu zwierząt: organ (mięsień), którego praca powoduje przepływ krwi w organizmie;

serdeczny sɛrˈdɛt͡ʃnɨ adj
germ
taki, który wobec ludzi kieruje się przyjaznymi uczuciami; taki, który jest objawem dobrych, ciepłych i szczerych uczuć

sezon ˈsɛzɔ̃n n
demsal
(handel, handlowy) pora roku
(rolnictwo, rolniczy) okres dojrzewania i zbioru owoców lub innego rodzaju płodów rolnych
okres, kiedy coś się odbywa, czas o szczególnie sprzyjających warunkach do określonej działalności, wykonywania pewnych czynności itp.

sferoida n
gogek
(matematyka, matematyczny) bryła lub powierzchnia zbliżona do elipsoidy;

siadać ˈɕadat͡ɕ v
rûniştin
zajmować miejsce do siedzenia, przechodzić do siedzenia

siara ˈɕara n
kolostrum
(zoologia, zoologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) wydzielina gruczołów mlekowych ssaków;

siarka ˈɕarka n
kewkurd
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu S i liczbie atomowej 16;

siatkówka ɕatˈkufka n
voleybol
(sport, sportowy) piłka siatkowa, gra sportowa dla dwóch drużyn polegająca na odbijaniu piłki nad specjalną siatką;

siać ɕät͡ɕ v
çandin
rzucać nasiona w glebę

siedem ˈɕɛdɛ̃m cardinalNumeral
heft
liczba 7

siedemnaście ˌɕɛdɛ̃mˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
hevde
17

siedmiościan n
heftrûyi
(geometria) wielościan o siedmiu ścianach

siedzieć ˈɕɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ v
rûniştin
(potocznie, potoczny) być aresztowanym, pozbawionym wolności
(potocznie, potoczny) przebywać w jakimś miejscu
spoczywać na krześle, kanapie, ławie itp. tak, by ciężar ciała spoczywał na pośladkach

siekiera ɕɛ̇ˈcɛra n
bivir
ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska

sierota ɕɛˈrɔta n
sêwî êtîm
dziecko, któremu umarło przynajmniej jedno z rodziców

sierp ɕɛrp n
das
(rolnictwo, rolniczy) ręczne narzędzie rolnicze składające się z krótkiego półkoliście zakrzywionego ostrza osadzonego w drewnianym stylisku, służące do żęcia zbóż, traw itp.;

sierpień ˈɕɛrpʲjɛ̇̃ɲ n
gilavêj tebax
ósmy miesiąc w roku według kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego;

sierść ɕɛrʲɕt͡ɕ n
hirî
(zoologia, zoologiczny) owłosienie ssaków;

sierżant ˈɕɛrʒãnt n
sercan
stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji; w polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym; następny, wyższy stopień to starszy sierżant;

sikać ˈɕikat͡ɕ v
nivîsîn
(potocznie, potoczny) oddawać mocz

sikora bogatka ɕiˈkɔra bɔˈɡatka n
serreşe
(ornitologia, ornitologiczny) Parus major, niewielki ptak z rodziny sikorowatych o barwnym upierzeniu;

silnik ˈɕilʲɲik n
motor
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zamiany w energię mechaniczną innego rodzaju energii;

silny ˈɕilnɨ adj
qayîm
intensywnie działający
odznaczający się siłą (w odniesieniu do istoty)

siniak ˈɕĩɲak n
şîn
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) miejscowy wylew krwi do skóry powstały wskutek urazu

siodło ˈɕɔdwɔ n
kurtan
(jeździectwo, jeździecki) część rzędu końskiego będąca siedzeniem przeznaczonym dla jeźdźca;

siostra ˈɕɔstra n
xwîşk خوشک
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodzeństwa); córka tych samych rodziców; córka tego samego ojca; córka tej samej matki

sioło n
gund
(książkowy) wieś lub osada wiejska

siwy ˈɕivɨ adj
bor
(jeździectwo, jeździecki) o maści konia: mający białą sierść na ciemnej skórze

siódemka ɕuˈdɛ̃mka n
heft
nazwa cyfry 7

się ɕɛ pronoun
hev
…używany w stronie zwrotnej – konstrukcji, w której wykonawca lub wykonawcy czynności jednocześnie doznają jej skutków

siła ˈɕiwa n
hêz
(fizyka, fizyczny) wektorowa miara oddziaływań fizycznych między ciałami;
energia, zdolność do wysiłku

skala ˈskala n
gam
(geografia, geograficzny) (technologia, technika, techniczny) ułamek określający stosunek odległości na mapie lub długości na projekcie, rysunku, modelu w stosunku do odległości rzeczywistych;
(książkowy) wielkość, zakres czegoś
(matematyka, matematyczny) metoda przekształcenia liczby na współrzędną wykresu
(metrologia, metrologiczny) (statystyka, statystyczny) system symboli (zwykle liczb) kodujących wyniki pomiaru;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szereg dźwięków ułożonych według pewnego schematu interwałowego w porządku wznoszącym lub opadającym;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakres dźwięków obejmowanych przez instrument muzyczny lub głos;
(psychologia, psychologiczny) w wielokryterialnym teście psychometrycznym każda z niezależnych ocen różnych aspektów zjawiska uzyskiwanych w jednym badaniu
(technologia, technika, techniczny) podziałka pozwalająca odczytać np. wynik pomiaru
zbiór możliwych ocen w szkole lub w określonym teście (np. psychologicznym lub medycznym)

skand skãnt n
skandiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sc i liczbie atomowej 21;

skarb skarp n
defîne
zbiór bardzo wartościowych rzeczy

skarpeta skarˈpɛta n
گۆره‌وی
okrycie (ubiór) stopy;

skała ˈskawa n
kendal
zbudowana (w widoczny sposób) z litej skały (1.1) forma krajobrazu, zwłaszcza góra, urwisko, znacznej wielkości kamień lub blok

sklep sklɛp n
firoşgeh
(handel, handlowy) pomieszczenie z wejściem od ulicy, gdzie sprzedaje się towary

skleroza n
skleroza
(medycyna, medyczny) (zobacz) miażdżyca

skoczek ˈskɔt͡ʃɛk n
esp
(szachy, pojęcie szachowe) figura, zwykle w kształcie konia, poruszająca się o 2 pola w linii prostej i 1 pole w bok w jednym ruchu;

skok skɔk n
hêvî
chwilowe oderwanie się od ziemi poprzez podskoczenie do góry

skoro ˈskɔrɔ conjunction
eger
spójnik wprowadzający zdanie podrzędne, komunikujący, iż treść zdania podrzędnego stanowi przesłankę dla zdania nadrzędnego

skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n n
dûpişk
(zoologia, zoologiczny) pokryty pancerzem pajęczak z kolcem jadowym na ostatnim segmencie odwłoku;

skowronek skɔvˈrɔ̃nɛk n
کڵاوکوره‌
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny Alaudidae o perlistym, wysokim śpiewie;

skrajny ˈskrajnɨ adj
der
będący radykalnym, występującym w ostrej, ostatecznej postaci

skrobia n
nîşa
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) główny węglowodan w diecie człowieka, polisacharyd roślinny pełniący w roślinach rolę magazynu energii;

skromny ˈskrɔ̃mnɨ adj
dilnizm
niemający potrzeby wyróżniania się

skrywać v
veşartin
trzymać w niewidocznym miejscu

skrzydło ˈskʃɨdwɔ n
bask
górna kończyna lub specjalny narząd u zwierząt, który umożliwia im latanie;

skrzypce ˈskʃɨpt͡sɛ n
keman
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych;

skurwiel ˈskurvʲjɛl n
kurê kahpê
(wulgarnie, wulgaryzm) (pogardliwie, pogardliwy) (obraźliwie) o mężczyźnie

skutek ˈskutɛk n
bandor
wynik jakiegoś działania, efekt; rezultat, konsekwencja

skwar n
tîn
skrajnie upalna pogoda, której towarzyszy silne promieniowanie słoneczne

skóra ˈskura n
çerm pîst
(anatomia, anatomiczny) zewnętrzna powłoka ciała kręgowców;

skórzany skuˈʒãnɨ adj
çermê mêşinê
(rzemiosło, rzemieślniczy) wykonany ze skóry, obity skórą

skład skwat n
firoşgeh
(Poznań), (regionalizm kujawski) sklep
miejsce gromadzenia (składowania) towarów, magazyn

składnik ˈskwadʲɲik n
kerese
część składowa czegoś

smacznego smat͡ʃˈnɛɡɔ interjection
noşî can be
zwyczajowe życzenie przyjemności z jedzenia

smażyć ˈsmaʒɨt͡ɕ v
biraştin
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać produkt żywnościowy działaniu wysokiej temperatury przez utrzymywanie go w roztopionym tłuszczu lub syropie w celu uczynienia go nadającym się do spożycia

smok smɔk n
ejdeha
(mitologia, mitologiczny) baśniowe groźne zwierzę, rodzaj olbrzymiego, latającego gada;

smoła ˈsmɔwa n
qetran
mazista, zwykle czarna ciecz, produkt odgazowania węgla, łupków bitumicznych, drewna itp.;

smutek ˈsmutɛk n
خه‌فه‌ت
stan uczuć, gdy ktoś jest smutny

smutny ˈsmutnɨ adj
xemgîn
odczuwający smutek, pogrążony w smutku

sobota sɔˈbɔta n
paşînî
szósty dzień tygodnia;

socjalista ˌsɔt͡sʲjaˈlʲista n
sosyalîst
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik socjalizmu

socjalizm sɔˈt͡sʲjalʲism̥ n
sosyalîzm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze);

socjologia ˌsɔt͡sʲjɔˈlɔɟja n
civaknasî
nauka o społeczeństwie, zajmująca się badaniem struktury społeczeństwa, następujących w nim zmian, praw kierujących rozwojem społeczeństwa i różnego rodzaju zjawisk w nim występujących;

soczewica ˌsɔt͡ʃɛˈvʲit͡sa n
nîsk
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju soczewica (1.1)

soczewka sɔˈt͡ʃɛfka n
adese
(optyka, optyczny) przezroczysty przyrząd optyczny załamujący promienie świetlne;
nîsk
(anatomia, anatomiczny) część oka załamująca promienie świetlne;

sojuszniczy adj
hevpeyman
wynikający z zawartego sojuszu, sprzymierzony

sojusznik sɔˈjuʃʲɲik n
hevpeyman
państwo lub osoba, która zobowiązuje się do współpracy i udzielania pomocy

sokół ˈsɔkuw n
baz
(ornitologia, ornitologiczny) ptak drapieżny o silnej budowie ciała, wąskich i krótkich skrzydłach, mocnym hakowatym dziobie oraz ostrych szponach;

sol sɔl n
xewer
(jednostka monetarna) Peru;

sola ˈsɔla n
ziman
(ichtiologia, ichtiologiczny) płaska ryba z oczami po prawej stronie;

sonet ˈsɔ̃nɛt n
sone
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wiersz o pewnej charakterystycznej, kanonicznej budowie – ścisłej liczbie wersów, określonym układzie rymów i strof;

sosna ˈsɔsna n
çam
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus L., drzewo lub krzew iglasty z rodziny sosnowatych;

sowa ˈsɔva n
kund bu
(ornitologia, ornitologiczny) drapieżny ptak z rzędu Strigiformes, o dużej głowie i oczach umieszczonych z przodu, polujący nocą;

sowchoz n
sovxoz
państwowe gospodarstwo rolne w ZSRR

spacerować ˌspat͡sɛˈrɔvat͡ɕ v
meşîn
chodzić w celu rekreacji, niekoniecznie zmierzając do określonego miejsca

spadać ˈspadat͡ɕ v
keftin
uderzać, trafiać
ketin
lecieć bezwładnie w dół
tworzyć pochyłość
zmniejszać się

spadochron spaˈdɔxrɔ̃n n
په‌ڕاشوت
urządzenie z mocnego materiału, które pod wpływem ciągu powietrza otwiera się w formie parasola i służy do hamowania prędkości opadania lub przemieszczania się ciał

spalony n
ofsayd
(sport, sportowy) sytuacja, podczas której zawodnik drużyny atakującej w momencie podania znajduje się bliżej bramki niż wszyscy zawodnicy drużyny przeciwnej

spać spat͡ɕ v
nivistin raketin
(fizjologia, fizjologiczny) być w stanie snu, charakteryzującym się spowolnionymi funkcjami organizmu i obniżonym poziomem świadomości

specjalna operacja wojskowa n
operasyoneke leşkerî ya taybet
(eufemistycznie) (wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) propagandowe określenie rosyjskiej agresji na Ukrainę w lutym 2022 r.

specjalnie spɛˈt͡sʲjalʲɲɛ adv
bi taybetî
w sposób wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny

sperma ˈspɛrma n
sperma
(fizjologia, fizjologiczny) płyn, w którym plemniki wydostają się z ciała samca;

spirytus spʲiˈrɨtus n
alkol
(spożywczy) (chemia, chemiczny) wysokoprocentowy roztwór wodny alkoholu etylowego;

spodek ˈspɔdɛk n
binkask
mały talerzyk używany jako podstawka pod filiżankę lub szklankę

spodnie ˈspɔdʲɲɛ n
pantol
(odzieżownictwo) (krawiectwo) dolna część odzieży wierzchniej okrywająca nogi;

spodziewać się spɔˈd͡ʑɛvat͡ɕ‿ɕɛ v
sekinîn
czekać na kogoś / coś

spojrzeć ˈspɔjʒɛt͡ɕ v
nerîn
(książkowy) zwrócić wzrok na coś lub na kogoś, zerknąć, rzucić okiem

spokojność n
aştî
(przestarzałe, przestarzały) (dawniej, dawny) poczucie bezpieczeństwa, brak obaw, lęków

spokój ˈspɔkuj n
aştî
stan pozbawiony kłótni, zatargów, konfliktów, sprzeczek
równowaga psychiczna; brak gniewu, zdenerwowania

spontaniczny adj
spontan
działający odruchowo, bez innych wpływów

sport spɔrt n
sîpor
(sport, sportowy) forma aktywności fizycznej i umysłowej, podejmowanej dla przyjemności lub współzawodnictwa;

spotkanie spɔtˈkãɲɛ n
hevdîtin
umówione lub przypadkowe zobaczenie kogoś, zetknięcie się z kimś (z czymś)

spotykać spɔˈtɨkat͡ɕ v
dîtin
napotykać kogoś, widywać

społeczeństwo ˌspɔwɛˈt͡ʃɛ̃j̃stfɔ n
civak
(socjologia, socjologiczny) zorganizowana grupa ludzi zamieszkująca jakieś terytorium powiązanych ze sobą kulturowo, historycznie, religijnie, zawodowo itp.;

spożywać spɔˈʒɨvat͡ɕ v
xwarin
(książkowy) jeść albo pić coś

spragniony spraɟˈɲɔ̃nɨ adj
tî
(fizjologia, fizjologiczny) potrzebujący wody

sprawa ˈsprava n
gol
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie prokuratorskie, sądowe lub administracyjne

sprawca ˈspraft͡sa n
afirmend
ten, który dokonuje czego

sproszkować sprɔˈʃkɔvat͡ɕ v
hêran
zetrzeć coś na proszek; zmielić, rozetrzeć, rozdrobnić do osiągnięcia proszku

sprzedawać spʃɛˈdavat͡ɕ v
firotin
dawać coś (materialnego lub nie) i w zamian dostawać pieniądze

sprzedawca spʃɛˈdaft͡sa n
firoşkar
(handel, handlowy) człowiek sprzedający towary (w sklepie, na targowisku)

sprzedaż ˈspʃɛdaʃ n
firotin
(ekonomia, ekonomiczny) zbycie towaru lub usługi w zamian za pieniądze lub inny towar

sprężyna sprɛ̃w̃ˈʒɨ̃na n
buhar
(przenośnie, przenośnia) inicjator, powód jakiegoś procesu
(technologia, technika, techniczny) zwinięty w spiralę, zwykle metalowy przedmiot, który może ulegać rozprężaniu;

spódnica spudʲˈɲit͡sa n
damen
(krawiectwo) rodzaj ubrania osłaniającego biodra i nogi;

spółgłoska spuwˈɡwɔska n
bêdeng
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska powstająca w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy;

spółka ˈspuwka n
şirket
(zarządzanie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj podmiotu prawnego z reguły powstały na mocy umowy wspólników;

sraczka ˈsrat͡ʃka n
زگ چوون
(potocznie, potoczny) (wulgarnie, wulgaryzm) biegunka, rozwolnienie

srebro ˈsrɛbrɔ n
zîv
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ag i liczbie atomowej 47;

sroka ˈsrɔka n
qijik
(ornitologia, ornitologiczny) Pica pica, czarno-biały ptak z długim ogonem;

ssak sːak n
ajel
(zoologia, zoologiczny) Mammalia, zwierzę z podtypu kręgowców żyworodnych, które po urodzeniu żywi się mlekiem matki;

ssać sːat͡ɕ v
mêjîn
pić wyciągając z czegoś płyn ustami
powolne spożywanie twardego i rozpuszczalnego pod wpływem śliny pokarmu
trzymać w ustach coś niejadalnego i obracać językiem

stabilność staˈbʲilnɔɕt͡ɕ n
balans
cecha tego, co stabilne

stacja ˈstat͡sʲja n
werz
(kolejnictwo) zespół budynków i infrastruktury umożliwiający obsługę pasażerów lub towarów przewożonych koleją

stadion ˈstadʲjɔ̃n n
qonax
(sport, sportowy) duża budowla z miejscami dla widzów, miejsce rozgrywania zawodów sportowych;

stadium ˈstadʲjũm n
qonax
część procesu, część czasu rozwoju

stado ˈstadɔ n
dibîstan
(zoologia, zoologiczny) grupa osobników tego samego, rzadziej różnych gatunków zwierząt, żyjąca na określonym terytorium, związana mniej lub bardziej zaawansowaną formą organizacji społecznej;

stal stal n
pola
(metaloznawstwo, metalurgia) stop żelaza z węglem;

stalówka staˈlufka n
perr
końcowa, robocza część pióra;

stan stãn n
destûr
sytuacja, stopień czegoś, poziom sprawności w danej chwili; nastrój

starożytność ˌstarɔˈʒɨtnɔɕt͡ɕ n
kevnî
(historia, historyczny, historycznie) okres w dziejach ludzkości, który trwał od wynalezienia pisma do upadku imperium zachodniorzymskiego w 476 roku;

starożytny ˌstarɔˈʒɨtnɨ adj
berê
związany ze starożytnością, dotyczący starożytności

stary ˈstarɨ adj
kevn
mający wiele lat, niemłody

starzec ˈstaʒɛt͡s n
pîremêr
stary mężczyzna

statek ˈstatɛk n
keştî
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) duży obiekt do przewozu towarów lub ludzi drogą wodną

statua staˈtu<sup>w</sup>a n
heykel
okazała rzeźba postaci ludzkiej

statystyka staˈtɨstɨka n
amar
nauka zajmująca się zbieraniem i analizą danych dotyczących zjawisk masowych;

staw staf n
geh
(anatomia, anatomiczny) ruchome połączenie kości;

stać stat͡ɕ v
kar kirin
(środowiskowy) (informatyka, informatyczny) działać (o programie lub serwerze)
vewestan
(potocznie, potoczny) o penisie: być w stanie erekcji (często z podmiotem domyślnym)
nie ruszać się z miejsca
o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach
o mechanizmie, silniku: nie pracować, nie działać
o przedmiocie: być ustawionym w taki sposób, że pionowy wymiar jest większy od poziomych
znajdować się w jakimś miejscu

stetoskop n
stetoskop
(medycyna, medyczny) przyrząd diagnostyczny służący do osłuchiwania pacjenta;

stolarz ˈstɔlaʃ n
xerat
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący przedmioty z drewna: meble, elementy budowlane itp., osoba zajmująca się stolarstwem;

stolec ˈstɔlɛt͡s n
kursî
(dawniej, dawny) tron monarchy, biskupa
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) odchody ludzkie lub zwierzęce

stolica stɔˈlʲit͡sa n
paytext
(administracja) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) główne miasto jakiegoś państwa;

stopa ˈstɔpa n
pê pî
(anatomia, anatomiczny) część ciała tworząca dolny koniec nogi, ograniczona piętą i kostką;
jednostka długości, używana w niektórych krajach;

stopień ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ n
felek
(drukarstwo, drukarski) znak graficzny służący do zapisu stopnia (1.2)
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego stanowiąca 1/360 (jedną trzysta sześćdziesiątą) kąta pełnego, stosowana też w geografii do wyrażania współrzędnych geograficznych;

stosować stɔˈsɔvat͡ɕ v
bi kar anîn
używać czegoś w jakimś celu w określonych sytuacjach

strach strax n
tirs
(psychologia, psychologiczny) uczucie niepokoju, lęku przed czymś, co może być groźne

stragan ˈstraɡãn n
kûn
(handel, handlowy) prowizoryczne lub przenośne miejsce handlu, np. na targowisku

strategia straˈtɛɟja n
stratejîk
ogólny plan działań, szerszy od taktyki

strażak ˈstraʒak n
agirkuj
osoba szkolona do walki z ogniem;

strona ˈstrɔ̃na n
awaz
(gramatyka) forma zdania zależna od wzajemnego stosunku podmiotu i orzeczenia;
rûpel
jedna z powierzchni kartki lub innych płaskich przedmiotów, zwykle w książce, gazecie, albumie itp.
پارتي
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) jedna z osób będąca sygnatariuszem umowy lub występująca jako podmiot w procesie;

stronnictwo n
پارتی
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowane ugrupowanie o wspólnych poglądach, działające wspólnie dla osiągnięcia określonych celów

stront strɔ̃nt n
stronsiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sr i liczbie atomowej 38;

struga ˈstruɡa n
huçik
(geografia, geograficzny) mała rzeczka

struktura strukˈtura n
[[ده‌سگا]]
stały układ i wzajemne relacje elementów stanowiących całość

struna ˈstrũna n
ziman
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naciągnięta sprężysta nić, będąca źródłem dźwięku w instrumentach strunowych;

struna głosowa n
dengejê
(anatomia, anatomiczny) drgający element krtani, parzysty organ który wytwarza dźwięki

struś struɕ n
hêştirme
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak nielotny z rodziny strusiowatych;

strychnina strɨxʲˈɲĩna n
straykinin
(chemia, chemiczny) (toksykologia) silnie toksyczny alkaloid występujący w nasionach kulczyby;

stryczek ˈstrɨt͡ʃɛk n
kindir
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) śmierć przez powieszenie

stryj strɨj n
ap
brat ojca;

strzała ˈsṭʃawa n
tîr
pocisk przeznaczony do łuku;

strzemię ˈsṭʃɛ̃mʲjɛ n
rikêb
(hipologia, hipologiczny) parzysta część rzędu końskiego w formie stalowego kabłąka i poprzeczki, służąca do dosiadania wierzchowca i ułatwiająca utrzymanie się w siodle;

strzyc v
birrîn
skracać włosy, brodę lub sierść

strzykwa n
xiyarê deryayê
(zoologia, zoologiczny) Holothuroidea, zwierzę morskie z gromady zaliczanej do szkarłupni;

student ˈstudɛ̃nt n
xwendekar telebe
osoba, która studiuje na wyższej uczelni;

studentka stuˈdɛ̃ntka n
fêrber
forma żeńska od: student

studnia ˈstudʲɲa n
bêrim
głęboki otwór w ziemi wraz z urządzeniem do pobierania wody;

stwarzać v
afirandin
powoływać do istnienia

styczeń ˈstɨt͡ʃɛ̃ɲ n
rêbendan çile
pierwszy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

styl stɨl n
stîl
(sport, sportowy) ruchy właściwe danej dyscyplinie sportowej
sposób czyjegoś postępowania, zachowania
sposób wyrażania się; sposób mówienia, pisania;
zespół cech charakterystycznych dla danego regionu, epoki itp.

stół stuw n
mase mêze
(branża meblarska, meblarstwo, meble) mebel z podpartym na nogach blatem, służący zwykle do spożywania posiłków lub pracy;

substancja supˈstãnt͡sʲja n
made
(chemia, chemiczny) klasa przedmiotów materialnych, mających w danych warunkach jednakowe właściwości fizyczne i chemiczne, mikroskopowo zaś - identyczną budowę molekularną (cząsteczkową)

suchy ˈsuxɨ adj
hişk
nie wilgotny; pozbawiony wilgoci

sudoku suˈdɔku n
sudoku
japońska łamigłówka, w której zadaniem jest uzupełnienie diagramu tak, aby w każdej kolumnie, każdym wierszu oraz każdym mniejszym kwadracie znalazło się po jednej cyfrze od 1 do 9;

sufiks ˈsufʲiks n
paşbendik
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) afiks występujący za rdzeniem; przyrostek;

sufit ˈsufʲit n
binban
(budownictwo) górna ściana pomieszczenia

sugestia suˈɡɛstʲja n
hevok
przekonywanie kogoś;

sunnita sũɲˈːita n
sinî
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca sunnickiego odłamu islamu - sunnizmu

sura ˈsura n
sûre
w islamie: rozdział Koranu;

surowy suˈrɔvɨ adj
pîs
taki, który jest pozbawiony wszelkich wygód
xav
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) taki, który nie jest ugotowany, usmażony lub upieczony
o klimacie: zimny, ostry, o niskiej temperaturze

surrealizm ˌsurːɛˈalʲism̥ n
surrealîzm
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek artystyczny w literaturze i sztuce, ukształtowany w latach dwudziestych XX w., w założeniu którego wyrażano swoje wnętrze, podświadomość, wizje, sny, halucynacje itp. w oderwaniu od rzeczywistości;

sutek ˈsutɛk n
sermemik
(anatomia, anatomiczny) gruczoł mlekowy ssaków,

sułtan n
sultan
tytuł monarchy w krajach muzułmańskich;

swoboda sfɔˈbɔda n
azadî
poczucie braku skrępowania, postępowanie bez przymusu, zgodnie z własną wolą

swobody n
azadî
(książkowy) uprawnienia, przywileje, prawa

sylwester sɨlˈvɛstɛr n
Sersal
dzień 31 grudnia, zwłaszcza wieczór, i noc z 31 grudnia na 1 stycznia; wigilia Nowego Roku

symbolizm n
sembolîzm
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek w literaturze i sztukach plastycznych występujący na przełomie XIX i XX w., posługujący się symbolem jako podstawowym środkiem wyrazu;

syn sɨ̃n n
law kurr
dziecko płci męskiej (w stosunku do rodziców);

synagoga ˌsɨ̃naˈɡɔɡa n
kinîşt
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowski dom modlitw;

synonim sɨ̃ˈnɔ̃ɲĩm n
hevwate
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu lub o podobnym znaczeniu; bliskoznacznik

synowa sɨ̃ˈnɔva n
bûk
żona syna

sypialnia sɨˈpʲjalʲɲa n
xewxane
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) pokój służący do spania

system operacyjny ˈsɨstɛ̃m ˌɔpɛraˈt͡sɨjnɨ n
pergala xebitandinê
(informatyka, informatyczny) najbardziej podstawowe oprogramowanie komputera umożliwiające zarządzanie zasobami, sprzętem oraz komunikację z użytkownikiem;

sytuacja ˌsɨtuˈ<sup>w</sup>at͡sʲja n
barûdox
zespół okoliczności, stan, w którym ktoś lub coś się znajduje lub coś się dzieje

syty adj
tijî
taki, który zaspokoił głód, najadł się

szabla ˈʃabla n
şûrbel
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) jednosieczna broń z wygiętą klingą;

szachy ˈʃaxɨ n
sedrenc kişik
(szachy, pojęcie szachowe) gra dwuosobowa, w której gracze wykonują na przemian ruchy bierkami na czarno-białej planszy;

szafran ˈʃafrãn n
pîvok
(botanika, botaniczny) (zobacz) krokus
zaferan
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa otrzymywana z wysuszonych pręcików lub słupków krokusów

szakal ˈʃakal n
چه‌قه‌ڵ
(zoologia, zoologiczny) kilka gatunków z rodzaju Canis, drapieżnik podobny do wilka, lecz od niego mniejszy;

szal ʃal n
şal
prostokątny wyrób włókienniczy owijany wokół szyi i ramion

szalik ˈʃalʲik n
şalgerdan
pas materiału służący do owijania szyi

szalony ʃaˈlɔ̃nɨ adj
dîn
niezrównoważony, impulsywny, nieobliczalny

szalotka ʃaˈlɔtka n
pîvazterk
(botanika, botaniczny) Allium ascalonicum L., gatunek byliny z rodziny czosnkowatych;

szampan ˈʃãmpãn n
şampanya
białe wino musujące, oryginalnie produkowane w Szampanii;

szampon ˈʃãmpɔ̃n n
şampo شامپۆ
płynny środek do mycia włosów lub sierści;

szantaż ˈʃãntaʃ n
şantaj
wymuszanie czegoś na kimś pod groźbą ujawnienia jakichś kompromitujących lub wstydliwych informacji o tym kimś; także pod groźbą wykonania czynu innego typu (np. przemocy wobec bliskich)

szantażysta ˌʃãntaˈʒɨsta n
şantajker
ten, kto stosuje szantaż, kto szantażuje kogoś

szarańcza ʃaˈrãj̃n͇t͡ʃa n
kulî
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający konika polnego, szkodnik upraw;

szary ˈʃarɨ adj
bor
w kolorze pośrednim między czarnym a białym

szczególny ʃt͡ʃɛˈɡulnɨ adj
taybet
taki, który charakteryzuje się czymś wyróżniającym, jest wyjątkowy ze względu na jakąś cechę

szczegółowy ˌʃt͡ʃɛɡuˈwɔvɨ adj
bikitekit
mający cechy szczegółu; dokładny

szczekać ˈʃt͡ʃɛkat͡ɕ v
ewtîn
(zoologia, zoologiczny) o psie, lisie, szakalu: wydawać krótki, urywany głos

szczep ʃt͡ʃɛp n
hoz
(antropologia, antropologiczny) grupa etniczna osób nie wywodzących swego pochodzenia od wspólnego przodka;

szczepionka ʃt͡ʃɛˈpʲjɔ̃nka n
kutan
(medycyna, medyczny) preparat pochodzenia biologicznego, zawierający osłabione żywe lub zabite drobnoustroje chorobotwórcze lub fragmenty ich struktury stosowany w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej i odporności;

szczery ˈʃt͡ʃɛrɨ adj
ڕه‌سه‌ن
jednolity, pozbawiony domieszek

szczerze ˈʃt͡ʃɛʒɛ adv
biaşkerahî
od: szczery

szczoteczka ʃt͡ʃɔˈtɛt͡ʃka n
firçe
mała szczotka

szczotka ˈʃt͡ʃɔtka n
firçe
narzędzie do czyszczenia składające się z oprawki i przymocowanego do niej miękkiego włosia

szczur ʃt͡ʃur n
cird
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny myszowatych;

szczygieł ˈʃt͡ʃɨɟɛw n
zengilok
(ornitologia, ornitologiczny) mały i barwny ptak eurazjatycki;

szczęście ˈʃt͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕɛ n
bextewerî
uczucie radości i zadowolenia
oxir
powodzenie w jakichś działaniach, pomyślny zbieg okoliczności

szczęśliwego Nowego Roku ˌʃt͡ʃɛ̃w̃ɕlʲiˈvɛɡɔ nɔˈvɛɡɔ ˈrɔku interjection
sala nû pîroz be
…używana do życzenia komuś pomyślnego rozpoczynającego się roku

szczęśliwy ʃt͡ʃɛ̃w̃ɕˈlʲivɨ adj
dilxweş
odczuwający szczęście

szeptać ˈʃɛptat͡ɕ v
piste-pist
mówić szeptem (cicho, nie powodując drgań wiązadeł głosowych)

szereg ˈʃɛrɛk n
rîz
ciąg osób lub przedmiotów ustawionych obok siebie w linii prostej

szeregowiec n
esker
(dawniej, dawny) (wojskowość, wojskowy) żołnierz najniższy rangą;

szermierka ʃɛrˈmʲjɛrka n
şûrbazî
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa, stanowiąca walkę bronią białą, jak szpada, floret i szabla
sztuka władania białą bronią

szeroki ʃɛˈrɔci adj
pan
mający określony wymiar poprzeczny

szerokość ʃɛˈrɔkɔɕt͡ɕ n
hêlîpan
(geografia, geograficzny) (zobacz) szerokość geograficzna
panahî
poprzeczny wymiar obiektu

szesnastka ʃɛsˈnastka n
şanzdeh
nazwa liczby 16
tramwaj, autobus, dom, mieszkanie oznaczony liczbą 16

szesnaście ʃɛsˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
şazdeh
16

sześciościan n
şeşrûyî
(geometria) wielościan o sześciu ścianach (pojęcie ogólniejsze niż sześcian)

sześć ʃɛɕt͡ɕ cardinalNumeral
şeş
liczba 6

szkarłatny ʃkarˈwatnɨ adj
sor
(książkowy) mający kolor ciemnoczerwony, taki jak kolor szkarłatu, podobny do koloru krwi

szkielet ˈʃʲcɛlɛt n
kakût
(anatomia, anatomiczny) ogół kości w danym organizmie;

szkieł n
fîrewn
(Poznań) policjant

szklanka ˈʃklãnka n
perdaq
szklane naczynie, z którego się pije;

szkodliwy ʃkɔˈdlʲivɨ adj
bizerar
przynoszący szkodę, zagrożenie, niebezpieczeństwo

szkolny ˈʃkɔlnɨ adj
dibîstan
związany ze szkołą, odnoszący się do szkoły

szkorbut n
eskerpot
(medycyna, medyczny) ostra postać awitaminozy wywołanej brakiem witaminy C;

szkoła ˈʃkɔwa n
dibistan medrese
(edukacja, edukacyjny) instytucja edukacyjna;

szkło ʃkwɔ n
cam
twardy, kruchy i przezroczysty materiał produkowany głównie z krzemionki;

szmaragd ˈʃmarakt n
zimrûd
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) przezroczysta odmiana berylu barwy zielonej;

szminka ˈʃmʲĩnka n
sorav
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyk używany do barwienia ust

sznur ʃnur n
kindir
splot wielu włókien w jedno grubsze cięgno;

szpak ʃpak n
alik
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki i ciemny, prawie czarny ptak;

szpieg ʃpʲjɛk n
sîxur
osoba zajmująca się szpiegostwem;

szpilka ˈʃpʲilka n
derzî
(botanika, botaniczny) wąski, ostry liść u drzew iglastych

szpinak ˈʃpʲĩnak n
spînax
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) Spinacia oleracea, szpinak warzywny, roślina warzywna o podłużnych, szpiczastych liściach

szpital ˈʃpʲital n
bîmaristan
(medycyna, medyczny) zakład lecznictwa zamkniętego służący badaniu i leczeniu pacjentów wymagających hospitalizacji;

szpitalny ʃpʲiˈtalnɨ adj
bîmaristan
związany ze szpitalem, dotyczący szpitala

szprycha ˈʃprɨxa n
radyûm
(technologia, technika, techniczny) pręt łączący piastę koła z jego obręczą

sztandar ˈʃtãndar n
ئاڵا
chorągiew, która jest symbolem organizacji, związku lub narodu;

sztuczna inteligencja n
jîriya destkirî
(technologia, technika, techniczny) (informatyka, informatyczny) inteligencja wykazywana przez urządzenia sztuczne;

sztuczne ognie ˈʃtut͡ʃnɛ ˈɔɟɲɛ n
agirbazî
efekty świetlne i akustyczne po zapaleniu ogni sztucznych (1.1)
wyroby pirotechniczne wykorzystywane w celach widowiskowych, dające po zapaleniu efekty świetlne i akustyczne;

sztuka ˈʃtuka n
huner
(sztuka) twórczość artystyczna

sztylet ˈʃtɨlɛt n
xencer
krótka broń biała o cienkim ostrzu;

szukać ˈʃukat͡ɕ v
lê gerrîn
podejmować działanie w celu odnalezienia kogoś lub czegoś, próbować znaleźć

szwagier ˈʃfaɟɛr n
bûra
brat żony
mąż siostry

szwagierka ʃfaˈɟɛrka n
baltûz
siostra żony lub męża
żona szwagra

szwedzki ˈʃfɛt͡sʲci adj
Svêçî
związany ze Szwecją lub Szwedami, dotyczący Szwecji lub Szwedów

szwedzki ˈʃfɛt͡sʲci n
swêdî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Szwecji;

szyba ˈʃɨba n
cam
płyta ze szkła;

szybki ˈʃɨpʲci adj
lezgîn
poruszający, odbywający się z dużą prędkością

szybko ˈʃɨpkɔ adv
bi lez
z dużą prędkością

szyja ˈʃɨja n
gerden
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca głowę z korpusem
gewrî
(przestarzałe, przestarzały) węższa część butelki (zwykle (zdrobniale) szyjka)

szyjka n
gewrî
(zdrobniale) od: szyja
histî
górna, wąska część butelki, dzbanka lub konewki

szyć ʃɨt͡ɕ v
دوورین
robić ubrania

szósty ˈʃustɨ adj
şeşem
od 6

sód sut n
natrîyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Na i liczbie atomowej 11;

sól sul n
xwê
(spożywczy) chlorek sodu

sąd sɔ̃nt n
dadgeh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja, która zajmuje się rozstrzyganiem sporów albo orzekaniem o winie lub niewinności zgodnie z obowiązującym prawem
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) skład sędziowski (także jednoosobowy)

sądzić ˈsɔ̃ɲd͡ʑit͡ɕ v
bawer kirin
mieć o czymś jakieś zdanie

sąsiad ˈsɔ̃w̃ɕat n
cîran
osoba, której dom / mieszkanie jest blisko czyjegoś domu / mieszkania
kraj, który graniczy z danym państwem
ogólnie ktoś, kto ma działkę itp. obok innej albo siedzi obok kogoś w teatrze, szkole itp.

sławny ˈswavnɨ adj
navdar
taki, który ma sławę, rozgłos; jest znany wielu osobom

słodki ˈswɔtʲci adj
şirîn
mający smak cukru
wywołujący miłe uczucie

słoma ˈswɔ̃ma n
ka
(rolnictwo, rolniczy) łodygi i liście dojrzałych zbóż po wymłóceniu ziarna;

słonecznik swɔ̃ˈnɛt͡ʃʲɲik n
berberoj
(botanika, botaniczny) Helianthus L., rodzaj roślin;
(potocznie, potoczny) słonecznik zwyczajny, Helianthus annuus L. – wysoka roślina jednoroczna o bardzo dużych (zwykle żółtych) kwiatach, uprawiana dla oleistych nasion lub jako roślina ozdobna;

słoneczny swɔ̃ˈnɛt͡ʃnɨ adj
رۆژ
związany ze słońcem

słonica swɔ̃ˈɲit͡sa n
فیل
(zoologia, zoologiczny) samica słonia

słonina swɔ̃ˈɲĩna n
به‌ز
(spożywczy) produkt spożywczy wytwarzany z podskórnego tłuszczu z boków i grzbietu świń;

słony ˈswɔ̃nɨ adj
têrxwê
mający smak soli

słowacki swɔˈvat͡sʲci n
slovakî
(językoznawstwo, językoznawczy) język słowacki;

słowiański swɔˈvʲjä̃j̃sʲci adj
slavî
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z językami Słowian
związany ze Słowianami, słowiańszczyzną

słowik ˈswɔvʲik n
bilbil
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia, rodzaj małych ptaków śpiewających z rodziny muchołówek;

słownik ˈswɔvʲɲik n
ferheng bêjename khebernivis
zbiór słów, pojęć z pewnej dziedziny, wszystkich lub dobranych wg jakiejś metody, wraz z ich skrótowymi opisami;
ferheng khebernivis
spis słów z tłumaczeniami na inny język

słowo ˈswɔvɔ n
gotin şor
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku;

słoń swɔ̃ɲ n
fîl
(zoologia, zoologiczny) duży, roślinożerny ssak lądowy z chwytną trąbą

słońce ˈswɔ̃j̃nt͡sɛ n
roj tav
Słońce widziane jako tarcza na niebie
(astronomia, astronomiczny) główna gwiazda w układzie planetarnym, źródło światła i ciepła pojawiające się na niebie

słuch swux n
guh
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) umiejętność rozróżniania wysokości dźwięków

słuchać ˈswuxat͡ɕ v
guhdarî kirin
odbierać dźwięk za pośrednictwem narządu słuchu

służalczy adj
bêqîmet
poddający się bezkrytycznie czyimś poleceniom lub świadczący o tym

słychać ˈswɨxat͡ɕ v
bihîstin
daje się usłyszeć

słyszeć ˈswɨʃɛt͡ɕ v
bîstin guh lê bûn
(fizjologia, fizjologiczny) odbierać dźwięk za pomocą zmysłu słuchu

tabletka taˈblɛtka n
heb
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) porcja sprasowanego proszku, najczęściej leku, zwykle w postaci małego krążka

tablica taˈblʲit͡sa n
mase
(edukacja, edukacyjny) (matematyka, matematyczny) (chemia, chemiczny) zestawienie danych, wzorów
(edukacja, edukacyjny) miejsce do pisania za pomocą kredy (czarna lub zielona deska)
(edukacja, edukacyjny) miejsce do pisania za pomocą specjalnego pisaka (wykonana z białego plastiku)
miejsce do umieszczania ogłoszeń, informacji

tajemnica ˌtajɛ̃mʲˈɲit͡sa n
sir
wiadomość poufna, przeznaczona dla niektórych osób lub całkowicie skryta

tak tak particle
belê erê
wyraz służący do udzielania odpowiedzi twierdzącej na pytanie zaczęte od słowa czy; potwierdzenie czegoś

taksonomia n
taksonomî
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach klasyfikowania przy opisie gatunków;

tal tal n
talyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tl i liczbie atomowej 81; lekki, srebrzysty metal o dużej reaktywności i właściwościach toksycznych;

talerz ˈtalɛʃ n
teyfik
płaskie, okrągłe naczynie, z którego je się posiłki;

talia ˈtalʲja n
navteng
(anatomia, anatomiczny) przewężenie ciała powyżej bioder

tancerz ˈtãnt͡sɛʃ n
govendgêr
(choreografia, choreograficzny) osoba, której zawód polega na tańczeniu

tani ˈtãɲi adj
erzan
mający niską cenę, niewymagający dużych nakładów finansowych
niewiele wart

taniec ˈtãɲɛt͡s n
dans
(choreografia, choreograficzny) zespół ruchów wykonywany zwykle w rytm muzyki, zazwyczaj w parze z inną osobą, ale także indywidualnie lub w większej grupie osób;

tanio ˈtãɲɔ adv
erzan
w sposób tani; niedrogo, po okazjonalnej/niskiej cenie

tantal ˈtãntal n
tantal
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ta i liczbie atomowej 73;

tapioka n
tapyoka
(spożywczy) mąka, białe granulki lub płatki skrobiowe otrzymane z manioku;

tapir ˈtapʲir n
tapîr
(zoologia, zoologiczny) Tapirus Brisson, ssak lasów tropikalnych, o niewielkiej trąbie wykształconej z nosa i wargi;

tarczyca n
toşpiya zençelokê
(anatomia, anatomiczny) gruczoł kręgowców, wydzielający hormony mające ważną rolę w regulowaniu przemiany materii;

tarczycowy adj
toşpiya zençelokê
(anatomia, anatomiczny) dotyczący tarczycy

tata ˈtata n
bav
(potocznie, potoczny) ojciec

tatuaż taˈtu<sup>w</sup>aʃ n
deq
trwały napis, wzór lub rysunek wykonany na ciele poprzez wprowadzenie barwnika w skórę;

tatuowanie ˌtatu<sup>w</sup>ɔˈvãɲɛ n
deq
wykonywanie tatuażu

tatuś ˈtatuɕ n
bav
(zdrobniale) tata

tańczyć ˈtãj̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
reqisîn dans kirin
(choreografia, choreograficzny) poruszać się rytmicznie w takt muzyki, wykonywać taniec

taśma miernicza n
mitir
(technologia, technika, techniczny) taśma z podziałką centymetrową służąca do mierzenia długości

tchawica txaˈvʲit͡sa n
borrîhewa
(anatomia, anatomiczny) narząd układu oddechowego, sprężysta cewa stanowiąca przedłużenie krtani i zapewniająca dopływ powietrza do płuc;

tchórz txuʃ n
bêcesaret
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) człowiek bojaźliwy, strachliwy

tchórzostwo txuˈʒɔstfɔ n
newêrekî
cecha właściwa tchórzowi; lękliwość, brak odwagi

teatr ˈtɛatr̥ n
şano
(architektura, architektoniczny) budynek teatru (1.2);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dziedzina sztuki, w której utwory są przedstawiane publiczności przez aktorów odgrywających role według scenariusza (dramatu);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) instytucja, która odgrywa (wystawia) takie przedstawienia; ogół osób (zwykle: aktorów) zatrudnionych w tej instytucji

technet ˈtɛxnɛt n
teknesyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tc i liczbie atomowej 43;

technologia ˌtɛxnɔˈlɔɟja n
teknolojî
dziedzina wiedzy zajmująca się procesami produkcji lub przetwarzania
proces wytwarzania lub przetwarzania czegoś

teizm ˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
teîzm
wiara w jednego Boga transcendentnego, osobowego stwórcę świata, stale wpływającego na jego losy;

tekst tɛkst n
nivîsar
ciąg słów i zdań wyrażający określoną treść

telefon tɛˈlɛfɔ̃n n
telefon bihîstok
(telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) aparat umożliwiający prowadzenie rozmów;

telefon komórkowy tɛˈlɛfɔ̃ŋ ˌkɔ̃murˈkɔvɨ n
bêtêlk
(telekomunikacja) przenośny telefon komunikujący się z siecią przy użyciu fal radiowych;

telefoniczny ˌtɛlɛfɔ̃ˈɲit͡ʃnɨ adj
bihîstok
wykonany za pomocą lub pośrednictwem telefonu

teleskop tɛˈlɛskɔp n
teleskop
(optyka, optyczny) (astronomia, astronomiczny) przyrząd astronomiczny używany do obserwacji nieba;

telewizja ˌtɛlɛˈvʲizʲja n
televîzyon
metoda przekazywania ruchomego obrazu oraz dźwięku na odległość;

telewizor ˌtɛlɛˈvʲizɔr n
televîzyon
urządzenie wyposażone w ekran umożliwiające odbiór i oglądanie sygnału telewizyjnego;

tellur ˈtɛlːur n
teloryom
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 52; kruchy, srebrzystobiały półmetal o właściwościach trujących;

temat ˈtɛ̃mat n
rayeka navdêrî
główna myśl lub przedmiot rozmowy, pracy lub dzieła
rîş
(językoznawstwo, językoznawczy) część wyrazu pozostająca po odrzuceniu końcówki

temperatura ˌtɛ̃mpɛraˈtura n
germapîv
(fizyka, fizyczny) miara nagrzania ciał;

teologia ˌtɛɔˈlɔɟja n
îlahiyet
(potocznie, potoczny) wydział lub kierunek na uczelni obejmujący studia w dziedzinie teologii (1.1)
(teologia, teologiczny) teoretyczna podbudowa jakiejś religii, zwłaszcza w odniesieniu do religii uznających istnienie Boga (bogów);

teoria tɛˈɔrʲja n
bîrdozî
(potocznie, potoczny) abstrakcja, nie mająca odniesienia do praktyki

teraz ˈtɛras adv
niha
w tej chwili, obecnie

termodynamika ˌtɛrmɔdɨ̃ˈnãmʲika n
termodînamîk
(fizyka, fizyczny) nauka zajmująca się badaniem efektów energetycznych przemian fizycznych i chemicznych;

termometr tɛrˈmɔ̃mɛtr̥ n
têhnpîv
przyrząd do pomiaru temperatury;

termostat n
termostat
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do utrzymywania pewnej stałej temperatury w zamkniętej przestrzeni;

terrorysta ˌtɛrːɔˈrɨsta n
terorîst
człowiek dokonujący aktu terrorystycznego, siejący terror, terroryzujący

terroryzm tɛrˈːɔrɨsm̥ n
terorîzm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) użycie przemocy przez osobę lub grupę z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie ustępstw;

test tɛst n
تاقیکردنه‌وه‌
(edukacja, edukacyjny) egzamin, sprawdzian

testament tɛˈstãmɛ̃nt n
wesyet
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym człowiek określa, co po jego śmierci należy zrobić z jego majątkiem;

teściowa tɛɕˈt͡ɕɔva n
xesû خه‌سو
matka żony lub męża

teść tɛɕt͡ɕ n
xezûr
ojciec żony lub męża

tkacz tkat͡ʃ n
tevnker
(rzemiosło, rzemieślniczy) człowiek zajmujący się wyrobem tkanin

tkanka ˈtkãnka n
[[ده‌سگا]]
(biologia, biologiczny) zespół komórek o podobnych cechach i funkcjach;

tkać tkat͡ɕ v
uye
sporządzać tkaninę

tlen tlɛ̃n n
oksîjen
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu O i liczbie atomowej 8;

tlenowy tlɛ̃ˈnɔvɨ adj
oksîjen
związany z tlenem, dotyczący tlenu

to tɔ pronoun
ev
…wskazujący, rodzaj nijaki

toaleta ˌtɔaˈlɛta n
WC
ubikacja w miejscu publicznym

toczeń n
gur
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba autoimmunologiczna z grupy chorób reumatycznych atakująca skórę, naczynia krwionośne i narządy wewnętrzne[potrzebne źródło]

toczyć ˈtɔt͡ʃɨt͡ɕ v
çûn
o pojeździe kołowym: powoli się poruszać (celowo)

toksykologia ˌtɔksɨkɔˈlɔɟja n
jehrnasî
(biochemia, biochemiczny) (toksykologia) (medycyna, medyczny) nauka o cechach substancji toksycznych, ich działaniu na żywe organizmy i o metodach ich wykrywania oraz zapobiegania zatruciom nimi;

toksyna tɔˈksɨ̃na n
toksîn
substancja chemiczna o właściwościach trujących

topaz ˈtɔpas n
berzerîne
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy krzemianów;
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny z oszlifowanego topazu (1.1)

topola tɔˈpɔla n
چنار
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Populus L., wysokie drzewo należące do rodziny wierzbowatych, mające sercowate liście i wiatropylne kwiaty;

toponim tɔˈpɔ̃ɲĩm n
cihwarnav
(geografia, geograficzny) (językoznawstwo, językoznawczy) nazwa własna jakiegoś punktu lub obszaru geograficznego (miasta, państwa, rzeki itd.);

topór ˈtɔpur n
bivir
narzędzie składające się z drewnianego trzonka i metalowego ostrza, służące np. do rąbania drewna lub mięsa, a dawniej także jako broń;

tor tɔr n
toryûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Th i liczbie atomowej 90;

tornado tɔrˈnadɔ n
bablîsok
(meteorologia, meteorologiczny) trąba powietrzna;

tort tɔrt n
kulîçe
(cukiernictwo) wykwintne ciasto na specjalne okazje, zazwyczaj okrągłe, przekładane masą, ozdobione z wierzchu owocami, lukrem, masą, galaretką lub kremem;

totalitarny ˌtɔtalʲiˈtarnɨ adj
totalîter
odnoszący się do totalitaryzmu, związany z totalitaryzmem; taki, w którym panuje totalitaryzm

towarzyski ˌtɔvaˈʒɨsʲci adj
civakî
będący formą rozrywki grupy osób

towarzysz tɔˈvaʒɨʃ n
براده‌ر
ten, kto komuś towarzyszy, jest z kimś obecny, przebywa z kimś, spędza z kimś czas

tracić ˈtrat͡ɕit͡ɕ v
xeniqandin
wymierzać komuś karę śmierci
xusirîn
ponosić straty materialne na jakimś interesie lub transakcji
przestawać posiadać jakąś cechę
przestawać posiadać jakąś rzecz

tragikomedia ˌtraɟikɔ̃ˈmɛdʲja n
kenîkovanî
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, w której współwystępują elementy tragiczne, smutne i komiczne, zabawne
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) utwór teatralny lub filmowy mający cechy tragedii i komedii;

transatlantycki adj
transatlantîk
odbywający kursy przez Atlantyk, przechodzący przez Atlantyk

tranzystor trãw̃ˈzɨstɔr n
transîstor
(elektryczność) przyrząd półprzewodnikowy służący do wzmacniania sygnałów elektrycznych;

trapić v
xwarin
przyprawiać o zmartwienie

trawa ˈtrava n
giya
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny wiechlinowatych, zwykle w kolorze zielonym, rozłogowa lub kępiasta, o długich, wąskich liściach;
(potocznie, potoczny) marihuana

trawienie traˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
heris
(fizjologia, fizjologiczny) rozkładanie spożytego pokarmu na prostsze części, które mogą być łatwo pobrane przez układ pokarmowy;

trawożerny adj
giyaxur
(zoologia, zoologiczny) żywiący się trawą

trener ˈtrɛ̃nɛr n
antrenor
(sport, sportowy) osoba zajmująca się przygotowaniami zawodnika lub drużyny do zawodów; rzadziej także osoba przekazująca podopiecznym umiejętności z innych dziedzin;

trolejbus trɔˈlɛjbus n
troleybus
drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej;

tron trɔ̃n n
text
fotel lub podobny mebel przeznaczony dla monarchów lub hierarchów kościelnych;

trucizna truˈt͡ɕizna n
jehr
(toksykologia) substancja mogąca zakłócić funkcjonowanie organizmu lub spowodować śmierć;

trudny ˈtrudnɨ adj
قورس
taki, którego wykonanie wymaga wysiłku

trumna ˈtrũmna n
avce
zazwyczaj drewniany pojemnik, do którego kładzie się ciało zmarłej osoby;

trup trup n
cenaze
ciało zmarłego człowieka; (rzadki, rzadko używany) zwierzęcia

truskawka truˈskafka n
tûfiringî
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc truskawki (1.1)
(botanika, botaniczny) Fragaria grandiflora, Fragaria ananassa, roślina uprawna o czerwonych, soczystych owocach, powstała ze skrzyżowania poziomki wirginijskiej i poziomki chilijskiej;

truteń ˈtrutɛ̃ɲ n
nêrehing
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (pszczelarstwo, pszczelarski) samiec pszczoły miodnej;
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) mężczyzna, który nie pracuje, a żyje cudzym kosztem

tryb trɨp n
ratib
procedura lub ustalony wariant jej wykonania

trybunał n
dadgeh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instancja orzekająca, kolegium sądowe;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kolegium sędziowskie o szczególnych uprawnieniach

trygonometria n
sêgoşezanî
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący badanie związków między bokami i kątami trójkątów za pomocą funkcji zwanych trygonometrycznymi;

trzeci ˈṭʃɛt͡ɕi adj
sêyem
od 3

trzmiel ṭʃmʲjɛl n
bivbivink
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombus Latreille, owłosiony owad żyjący w koloniach mieszkający w gniazdach zakładanych w ziemi;

trzustka ˈṭʃustka n
pankreas
(anatomia, anatomiczny) gruczoł jamy brzusznej składający się z części hormonalnej i trawiennej;

trzy ṭʃɨ ordinalAdjective
sisê sê
liczba 3

trzydziesty ṭʃɨˈd͡ʑɛstɨ adj
sîhî
od 30

trzydzieści ṭʃɨˈd͡ʑɛ̇ɕt͡ɕi cardinalNumeral
sî
30

trzynaście ṭʃɨ̃ˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
sêzde
13

trzęsienie ziemi ṭʃɛ̃w̃ˈɕɛ̇̃ɲɛ ˈʑɛ̃mʲi n
erdhej
(geofizyka) wstrząsy ziemi, najczęściej pochodzenia tektonicznego;

trójkąt ˈtrujkɔ̃nt n
sêgoşe
(geometria) wielokąt mający trzy boki;

trąba ˈtrɔ̃mba n
bablîsok
gwałtowny wir powietrza;

trąba powietrzna n
bablîsok
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwający się wir powietrza w kształcie leja o dużej sile niszczącej;

trądzik ˈtrɔ̃ɲd͡ʑik n
akne
(medycyna, medyczny) schorzenie skóry wywołane przez łojotok

tsunami tsũˈnãmʲi n
tsunamî
(geologia, geologiczny) fale morskie wywołane ruchami tektonicznymi;

tu tu pronoun
vir
…miejsce, w którym znajduje się mówiący

tulipan tuˈlʲipãn n
lale
(botanika, botaniczny) Tulipa L., posiadająca wiele odmian roślina cebulowa z rodziny liliowatych, z pojedynczymi dużymi kwiatami;

turecki tuˈrɛt͡sʲci adj
tirkî
odnoszący się do Turcji, do zamieszkujących ją Turków, do ich kultury, dziejów, języka itp.

turecki tuˈrɛt͡sʲci n
tirkî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Turcji;

turystyka tuˈrɨstɨka n
turîzm
wyjazdy poza miejsce zamieszkania w celach krajoznawczych lub wypoczynkowych;

tuńczyk ˈtũj̃n͇t͡ʃɨk n
orkinos
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża, żyjąca w ławicach, ryba drapieżna, ważna w rybołówstwie;

twarz tfaʃ n
rû
przednia część głowy człowieka, zawierająca usta, nos, oczy

twarzą w twarz ˈtfaʒɔ̃w̃ ˈf‿tfaʃ adv
beranber
bezpośrednio

twierdza ˈtfʲjɛrd͡za n
هێز
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj stałej fortyfikacji obronnej, złożonej z fortów i umocnień połączonych w całość;

tworzyć ˈtfɔʒɨt͡ɕ v
afirandin
budować, konstruować coś nowego (również z niczego); przyczyniać się do powstania czegoś (także pojęć niematerialnych)
pêk anîn
być składnikiem czegoś; mieć jakiś kształt

twój tfuj pronoun
tu
2. (osoba) lp

ty tɨ personalPronoun
tu
(gramatyka) druga osoba liczby pojedynczej

tydzień ˈtɨd͡ʑɛ̇̃ɲ n
hefte
okres siedmiu kolejnych dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli, będący częścią miesiąca, związany prawdopodobnie ze zmianami Księżyca, powtarzający się cyklicznie;
każdy okres siedmiu dni

tygrys ˈtɨɡrɨs n
piling پڵنگ
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, duży drapieżnik z rodziny kotowatych z wyrazistymi pręgami na sierści;

tygrys azjatycki n
piling
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący w Azji;

tymianek tɨ̃ˈmʲjãnɛk n
awîşen
(botanika, botaniczny) Thymus vulgaris, gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych pochodzącej z rejonów Morza Śródziemnego i stosowanej jako przyprawa;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) liście czasem wraz z łodygą tymianku (1.1) używane jako przyprawa

tynktura tɨ̃ŋkˈtura n
boyax
(heraldyka, heraldyczny) barwa używana w heraldyce do wypełniania pól i godeł;

tyrania n
stem
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy jednostki opierające się na przemocy i terrorze

tysiąc ˈtɨɕɔ̃nt͡s n
hezar
liczba 1000
lm tysiące: (potocznie, potoczny) bardzo dużo

tytan ˈtɨtãn n
tîtan
(książkowy) człowiek wielkiego ducha, wybitny, przerastający pod każdym względem swoje otoczenie
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ti i liczbie atomowej 22;

tytoń ˈtɨtɔ̃ɲ n
توتن
(botanika, botaniczny) Nicotiana, roślina zawierająca nikotynę;
suszone liście tytoniu (1.1);

tęcza ˈtɛ̃n͇t͡ʃa n
keskesor keskûala qozeqer
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko optyczne pod postacią kolorowego łuku z rozszczepionego światła;

tępy ˈtɛ̃mpɨ adj
کول
nieostry, mający nieostrą krawędź bądź końcówkę

tętniczy tɛ̃ntʲˈɲit͡ʃɨ adj
xwînbir
(medycyna, medyczny) dotyczący tętnicy (tętnic)

tężec n
derdê kopan
(medycyna, medyczny) / (weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna o ciężkim przebiegu, z długotrwałymi i bolesnymi kurczami mięśni, spowodowana toksynami produkowanymi przez bakterie beztlenowe zwane laseczkami tężca

tłumacz ˈtwũmat͡ʃ n
wergêr
osoba przekładająca tekst pisany z jednego języka na inny;

tłumaczenie ˌtwũmaˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
wergerr
(rzeczownik odczasownikowy) od tłumaczyć – przekładanie na inny język
jakieś słowo, wyrażenie lub tekst wyrażony w innym języku

tłumaczyć twũˈmat͡ʃɨt͡ɕ v
wergerrandin
wyrażać tę samą informację za pomocą innego języka niż wyjściowy

tłumić ˈtwũmʲit͡ɕ v
fetisandin
ograniczać, zmniejszać nasilenie czegoś

u u preposition
bal
…umiejscowienie w bliskości

ubezpieczenie ˌubɛspʲjɛˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
sîgorta
zapewnienie o odszkodowaniu za poniesioną stratę; działania prowadzące do zaspokojenia potrzeb finansowych osoby, która poniosła straty materialne

ubijać v
kuştin
(potocznie, potoczny) powodować czyjąś śmierć

ubogi uˈbɔɟi adj
داماو
nieobfitujący w coś
posiadający mało dóbr materialnych

ubranie uˈbrãɲɛ n
cil
wszystko, co służy do okrycia ludzkiego ciała

ucho ˈuxɔ n
guh
małżowina uszna
guh گوێ
(anatomia, anatomiczny) narząd słuchu;

uchodzić uˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
revîn
(przestarzałe, przestarzały) oddalać się, uciekać
çûn
wypadać, pasować, być dozwolonym

uchodźca uˈxɔt͡ɕt͡sa n
penaber
osoba, która musiała opuścić swój kraj ze względu na wojnę, prześladowania lub klęski żywiołowe;

uchodźczy adj
penaber
dotyczący uchodźcy i/lub uchodźstwa

uciekać uˈt͡ɕɛkat͡ɕ v
baz dan
(przenośnie, przenośnia) unikać czegoś, nie chcieć konfrontacji z czymś
revîn
pośpiesznie opuszczać jakieś miejsce (najczęściej ze względu na niebezpieczeństwo, zagrożenie)

uciekinier ˌut͡ɕɛ̇ˈcĩɲɛr n
penaber
ktoś, kto uciekł lub ucieka

ucisk n
fişar
oddziaływanie pewną siłą na coś

uczelnia uˈt͡ʃɛlʲɲa n
zanko
szkoła wyższa

uczestnik uˈt͡ʃɛstʲɲik n
beşdar
osoba biorąca w czymś udział

uczeń ˈut͡ʃɛ̃ɲ n
xwendekar
(edukacja, edukacyjny) ten, kto się uczy, pobiera naukę;

uczyć ˈut͡ʃɨt͡ɕ v
وتنه‌وه‌
przekazywać komuś wiedzę
hivohtin
zdobywać pewną wiedzę lub umiejętności

udaremniać v
tune kirin
sprawiać, że coś staje się daremne; nie dopuszczać do czegoś

uderzyć uˈdɛʒɨt͡ɕ v
gemişandin
zadać komuś cios

udział ˈud͡ʑaw n
بەشداری
uczestnictwo w jakimś wydarzeniu

udzielać uˈd͡ʑɛlat͡ɕ v
dayîn
pożyczać, dostarczać, użyczać czegoś

ukrywać uˈkrɨvat͡ɕ v
veşartin
nie podawać wszystkich informacji, przemilczać coś o ważnego
schować, umieścić w zasłoniętym, niewidocznym miejscu, umieścić w zamknięciu; skrywać przed wzrokiem ludzkim

układ okresowy ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ n
sîstema vedorî ya elementan
zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowane według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości;

układ okresowy pierwiastków ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ pʲjɛrˈvʲjastkuf n
sîstema vedorî ya elementan
(chemia, chemiczny) tabelaryczny układ pierwiastków chemicznych uporządkowany według rosnącej liczby atomowej;

ulga ˈulɡa n
سوود
(ekonomia, ekonomiczny) zmniejszenie podatków, opłat

ulica uˈlʲit͡sa n
جاده
(urbanistyka, urbanistyczny) droga wytyczona i zbudowana na terenie zurbanizowanym, głównie w mieście;

umbra ˈũmbra n
sî
(astronomia, astronomiczny) wewnętrzny cień Ziemi obserwowany na powierzchni Księżyca;

umiejętność ˌũmʲjɛ̇ˈjɛ̃ntnɔɕt͡ɕ n
adres
biegłość w danym temacie, praktyczna zdolność do robienia czegoś

umierać ũˈmʲjɛrat͡ɕ v
mirin
kończyć swoje życie, przestawać żyć

umieć ˈũmʲjɛ̇t͡ɕ modal
zanîn
potrafić coś zrobić; wiedzieć, jak coś zrobić

umowa ũˈmɔva n
peyman
wzajemne zobowiązanie dwóch lub więcej osób do zrobienia czegoś lub zachowywania się w określony sposób; arkusz lub inny zapis takiego zobowiązania;

umrzeć ˈũmʒɛt͡ɕ v
mirin
skończyć życie

umysł ˈũmɨsw̥ n
hîş
siedlisko poznawczej i myślowej aktywności człowieka;

unia ˈũɲja n
yekîtî
dobrowolny związek dwóch lub więcej państw (także: osób, partii, stowarzyszeń itp.) przynoszący im korzyści;

unikatowy ˌũɲikaˈtɔvɨ adj
unîk
niepowtarzalny, wyjątkowy, szczególny

uniwersytet ˌũɲiˈvɛrsɨtɛt n
zanîngeh zanko
(edukacja, edukacyjny) wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych

ununbium ũˈnũnbʲjũm n
ûnûnbiyûm
(chemia, chemiczny) (zobacz) kopernik

ununhexium ˌũnũnˈxɛksʲjũm n
ûnunheksiyûm
(chemia, chemiczny) (zobacz) liwermor

ununquadium ˌũnũŋˈkwadʲjũm n
ûnunquadyûm
(chemia, chemiczny) (zobacz) flerow

upadać uˈpadat͡ɕ v
ketin
momentalnie, mimowolnie zmieniać pozycję ze stojącej na leżącą

upamiętnić v
بیره‌وه‌ریی کردن
uczynić pamiętanym

uparty uˈpartɨ adj
که‌له‌ ڕه‌ق
(o osobach) charakteryzujący się uporem; upierający się przy czymś

upał ˈupaw n
germepêl
(meteorologia, meteorologiczny) okres wysokich temperatur;

upierdolony ˌupʲjɛrdɔˈlɔ̃nɨ adj
pîs
(wulgarnie, wulgaryzm) ubrudzony, brudny

upoważniać v
destûr dan
dawać komuś pełnomocnictwo do przeprowadzania czynności formalnych

uprowadzać v
رفندن
zmuszać kogoś do pójścia ze sobą lub porywać środek lokomocji

uran ˈurãn n
uranyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu U i liczbie atomowej 92;

uroczy uˈrɔt͡ʃɨ adj
bixurûr
pełen uroku, atrakcyjny, pociągający, czarujący

uroczystość ˌurɔˈt͡ʃɨstɔɕt͡ɕ n
ayîn
uroczyste obchodzenie jakiegoś święta, wydarzenia itp.

urodzenie ˌurɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
za
(rzeczownik odczasownikowy) od urodzić

urodziny ˌurɔˈd͡ʑĩnɨ n
za
fakt narodzenia się

urodzić uˈrɔd͡ʑit͡ɕ v
zan
aspekt dokonany od: rodzić
lêker
aspekt dokonany od: rodzić się

urologia ˌurɔˈlɔɟja n
ûrolojî
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się fizjologią i schorzeniami układu moczowo-płciowego;

urzędowy ˌuʒɛ̃nˈdɔvɨ adj
resmî
oficjalnie przyjęty

usta ˈusta n
dev
(anatomia, anatomiczny) część ciała służąca głównie do spożywania pokarmów oraz artykulacji głosek;

ustawa uˈstava n
qanûn
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt normatywny o charakterze powszechnie obowiązującym, najczęściej obecnie uchwalany przez parlament (w niektórych państwach zatwierdzany później przez organ władzy wykonawczej);

ustawać v
werbûn
(podniośle) przestawać wykonywać coś z powodu zmęczenia

ustawodawca n
qanûndaner
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organ, który stanowi ustawy

utylizacja ˌutɨlʲiˈzat͡sʲja n
bikaranîn
wykorzystywanie odpadów lub niepotrzebnych materiałów do dalszej produkcji, jako surowce wtórne;

uważać uˈvaʒat͡ɕ v
bawer kirin
mieć zdanie na jakiś temat; być zdania
sądzić coś o kimś lub czymś

uzasadniać ˌuzaˈsadʲɲät͡ɕ v
bas
podawać argumenty, powody lub dowody na słuszność lub prawdziwość czegoś

uśmiech ˈuɕmʲjɛx n
bişir bişkurr
zmiana wyrazu twarzy, która jest przejawem odczuwania radości, zadowolenia, rozbawienia, serdeczności lub ironii;

uśmiechać się uɕˈmʲjɛxat͡ɕ‿ɕɛ v
bişirîn girrnijîn
wyrażać pozytywne emocje za pomocą grymasów twarzy

użyteczny ˌuʒɨˈtɛt͡ʃnɨ adj
kêr
przynoszący pożytek, przydatny

użytkownik ˌuʒɨtˈkɔvʲɲik n
bikarber
osoba, która używa czegoś, użytkuje coś

używać uˈʒɨvat͡ɕ v
bi kar anîn
korzystać z czegoś do zrobienia czegoś

w f v vu preposition
li
…określający czas zaistnienia czynności; czas trwania czynności
…określający ilość lub liczbę elementów
…określający stan podmiotu
…określający ubiór
…określający wnętrze miejsca wykonywania czynności (również przenośne: umysł, mózg, serce itp.)
…określający wzór na materiale, kształt czegoś

w górę ˈv‿ɡurɛ adv
jor
(hydrologia, hydrologiczny) w kierunku źródła
określenie kierunku powyżej czegoś

w porządku interjection
baş
(potocznie, potoczny) zwrot wyrażający zrozumienie, uznanie czegoś (lub kogoś) za dobre, do przyjęcia, możliwe, prawidłowe
(potocznie, potoczny) zwrot wyrażający zgodę na coś

w przybliżeniu adv
kêmzêde
blisko, ale niedokładnie tak

wachlarz ˈvaxlaʃ n
baweşînk
ręczny przyrząd do ochładzania za pomocą ruchów powietrza, rozkładany kolisto;

wadliwy vaˈdlʲivɨ adj
عه‌یبدار
mający wady, usterki, defekty, braki lub błędy

waga ˈvaɡa n
terazî
(metrologia, metrologiczny) urządzenie do pomiaru ciężaru;

wagon ˈvaɡɔ̃n n
diwêrê
(kolejnictwo) pojazd szynowy, zazwyczaj bez własnego napędu, przeznaczony do przewozu pasażerów lub towarów;

walc valt͡s n
vals
(choreografia, choreograficzny) taniec wirowy wykonywany w parach do melodii w metrum 3/4;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) taneczny utwór muzyczny oparty o walc (1.1);

walizka vaˈlʲiska n
bawil
rodzaj torby podróżnej w formie sztywnego prostopadłościanu z uchwytem;

walka ˈvalka n
ceng
siłowe lub zbrojne rozstrzyganie konfliktu

waluta vaˈluta n
dirav
(bankowość, bankowy) oficjalna jednostka monetarna danego państwa;

wampir ˈvãmpʲir n
gornepişîk
(mitologia, mitologiczny) (fantasy) upiór wysysający krew z żyjących;
(zoologia, zoologiczny) gatunek nietoperza żywiącego się krwią ssaków;

wanad ˈvãnat n
vanadyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu V i liczbie atomowej 23;

wanna ˈvãnːa n
بانی
duże naczynie do kąpieli

wapień ˈvapʲjɛ̇̃ɲ n
berespî
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego lub chemicznego zbudowana z węglanu wapnia;

wapno n
kirêc
(chemia, chemiczny) potoczna nazwa kilku związków wapnia i różnych surowców mających zastosowanie w budownictwie, przemyśle, rolnictwie i medycynie;

wapń vapʲɲ̊ n
kalsiyûm
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ca i liczbie atomowej 20;

warchlak ˈvarxlak n
kudik
młode świni domowej w pierwszym roku życia

warga ˈvarɡa n
lêv
(anatomia, anatomiczny) parzysty fałd skórny ograniczający usta;

wariat ˈvarʲjat n
dîn
(potocznie, potoczny) człowiek chory psychicznie

warkocz ˈvarkɔt͡ʃ n
gulî
(fryzjerstwo, fryzjerski) splot zazwyczaj z trzech pasm włosów

warstwa ˈvarstfa n
nizm
grupa społeczna wyróżniona ze względu na pewną hierarchię;
każda z części materii wyraźnie wyodrębniających się w postaci równoległych płaszczyzn

warsztat ˈvarʃtat n
stîl
(książkowy) ogół metod stosowanych przez kogoś w pracy, zwłaszcza twórczej

warunek vaˈrũnɛk n
destûr
(tylko w liczbie mnogiej) sytuacja

warzywo vaˈʒɨvɔ n
sebze
roślina, której owoce, korzenie, liście lub kwiatostany służą człowiekowi za pokarm

wata ˈvata n
pirça kiçka
(zobacz) wata cukrowa

wata cukrowa ˈvata t͡suˈkrɔva n
pirça kiçka
(spożywczy) jadalny wyrób z cukru przypominający watę;

wazelina n
vazelin
(chemia, chemiczny) mazista, biaława substancja będąca mieszaniną węglowodorów parafinowych, głównie dokozanu i trikozanu, wykorzystywana w kosmetyce i technice;

wałach ˈvawax n
hestir
(jeździectwo, jeździecki) (zootechnika, zootechniczny) wykastrowany samiec konia o wyciszonym temperamencie;

wałkoń n
tembel
osoba, której nie chce się pracować

ważka ˈvaʃka n
zencere
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rzędu ważek (Odonata Fabricius), żyjący w okolicach zbiorników wodnych podłużny, o dwóch parach skrzydeł i dużych oczach;

ważność ˈvaʒnɔɕt͡ɕ n
ehemiyet
cecha tego, co ważne, mające duże znaczenie

ważny ˈvaʒnɨ adj
derbasdar
mający moc prawną, obowiązujący
گرنگ
mający duże znaczenie

wciąż fʲt͡ɕɔ̃w̃ʃ adv
daîme
wykonując jakąś czynność cały czas, bez przerwy

wczoraj ˈft͡ʃɔraj adv
do
w dniu poprzedzającym dzisiejszy

wczoraj ˈft͡ʃɔraj n
do
dzień poprzedni w stosunku do dzisiejszego

wdowa ˈvdɔva n
jinebî
kobieta, której ostatni mąż nie żyje;

wdowiec ˈvdɔvʲjɛt͡s n
mêrebî
mężczyzna, którego ostatnia żona nie żyje

wdzięczność ˈvʲd͡ʑɛ̃n͇t͡ʃnɔɕt͡ɕ n
ته‌قدیر
uczucie serdeczności w stosunku do swojego darczyńcy, dobroczyńcy, chęć odwzajemnienia się mu za dobrodziejstwa

wdzięczny ˈvʲd͡ʑɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
memnûn
pełen wdzięczności

według ˈvɛdwuk preposition
li gor
…wyrażający autora czegoś

wertować vɛrˈtɔvat͡ɕ v
pel vedan
szukać czegoś, przeglądając jakieś strony, kartki

werwa ˈvɛrva n
agir
ochota do działania

wesz vɛʃ n
spih
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) bezskrzydły owad pasożytujący na ssakach i sporadycznie na rybach;

wełna ˈvɛwna n
hirî
sierść niektórych zwierząt parzystokopytnych, głównie owiec i wielbłądów
(włókiennictwo) (krawiectwo) tkanina, wyrób z wełny (1.1)

whisky n
wîskî
(spożywczy) mocna, wytrawna wódka produkowana głównie ze słodu jęczmiennego i żyta, leżakująca w dębowych beczkach, kojarzona głównie ze Szkocją i Irlandią;

wiadomości ˌvʲjadɔ̃ˈmɔɕt͡ɕi n
zanîn
jakiś obszar wiedzy

wiadomość vʲjaˈdɔ̃mɔɕt͡ɕ n
agahî
nowina, informacja

wiadro ˈvʲjadrɔ n
setil
walcowaty pojemnik, zwykle nieco szerszy u góry, z pałąkowatym uchwytem, służący do przechowywania i ręcznego przenoszenia cieczy lub materiałów sypkich;

wiatr vʲjatr̥ n
ba
(meteorologia, meteorologiczny) ruszające się masy powietrza;

wiatrak ˈvʲjatrak n
aşê bayî
(budownictwo) budowla ze skrzydłami obracanymi przez wiatr;

wiać vʲjät͡ɕ v
فو
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwać się (o wietrze, o masach powietrza)

wiceprezydent n
alîkarê serek
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zastępca prezydenta

widelec vʲiˈdɛlɛt͡s n
çetel
ostro zakończony przedmiot używany do nabierania jedzenia;

widzieć ˈvʲid͡ʑɛ̇t͡ɕ v
dîtin
odbierać bodźce wzrokowe
mieć dany pogląd na coś/kogoś
spotykać się

wieczny ˈvʲjɛt͡ʃnɨ adj
ebedî
trwający wieczność; dotyczący wieczności

wieczorny vʲjɛˈt͡ʃɔrnɨ adj
êvare
odbywający się wieczorem, związany z końcem dnia

wieczór ˈvʲjɛt͡ʃur n
êvar
część doby między zachodem słońca a nocą

wiedza ˈvʲjɛd͡za n
zanîn
ogół posiadanych wiadomości

wiedzieć ˈvʲjɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ v
zanîn
mieć wiedzę na jakiś temat, mieć świadomość prawdziwości czegoś

wiedźma ˈvʲjɛ̇d͡ʑma n
cadû
(etnografia, etnograficzny) od średniowiecza: kobieta mająca związek ze złymi mocami
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) kobieta stara, brzydka, kłótliwa

wiejski ˈvʲjɛ̇jsʲci adj
gundî
związany z wsią, dotyczący wsi, pochodzący ze wsi

wiek vʲjɛk n
emir hîn
czas, jaki ktoś już przeżył, jaki coś przeżyło

wielbłąd ˈvʲjɛlbwɔ̃nt n
hêştir حوشتر
(zoologia, zoologiczny) Camelus Linnaeus, duży afrykański i azjatycki ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych, z charakterystycznym jednym lub dwoma garbami;

wiele ˈvʲjɛlɛ indefinitePronoun
زۆر
duża ilość, duża liczba czegoś lub kogoś

wielki ˈvʲjɛlʲci adj
gir
bardzo ważny, znaczący
o człowieku: mocno wyróżniający się zdolnościami lub innymi cechami
o nadzwyczaj dużej skali lub natężeniu
o nadzwyczaj dużych rozmiarach

wielojęzyczny ˌvʲjɛlɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ adj
pirzimanî
napisany w wielu językach
posługujący się wieloma językami

wielokąt vʲjɛˈlɔkɔ̃nt n
pirgoşe
(geometria) spójny obszar ograniczony przez łamaną zamkniętą;

wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp n
balîna hûf
(zoologia, zoologiczny) potoczna nazwa każdego większego walenia;

wieprzowina ˌvʲjɛpʃɔˈvʲĩna n
beraz
(spożywczy) mięso ze świni;

wiersz vʲjɛrʃ n
helbest
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór poetycki, często rymowany

wierzba ˈvʲjɛʒba n
bî
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Salix, rodzaj drzewa, krzewu lub krzewinki z rodziny wierzbowatych;

wierzyciel vʲjɛˈʒɨt͡ɕɛl n
deyndêr
(potocznie, potoczny) osoba lub instytucja, od której pożyczone zostały pieniądze
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby, z którą łączy ją stosunek zobowiązaniowy;

wierzyć ˈvʲjɛʒɨt͡ɕ v
bawer kirin
ufać komuś, uważać, że ktoś ma rację
uważać coś za prawdziwe mimo braku dowodów na prawdziwość tego
wyznawać religię

wiewiórka vʲjɛˈvʲjurka n
pilûr pilêr
(zoologia, zoologiczny) sciurus, nadrzewny gryzoń o puszystym i najczęściej rudym futrze oraz długiej kicie;

wieś vʲjɛ̇ɕ n
gund
jednostka osadnicza nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta;
tereny pozamiejskie

wieśniak ˈvʲjɛ̇ɕɲak n
cotkar
człowiek mieszkający na wsi

wieża ˈvʲjɛʒa n
birc
(architektura, architektoniczny) wysoka budowla o małej płaszczyźnie podstawy w stosunku do wysokości;

wieżowiec vʲjɛˈʒɔvʲjɛt͡s n
balexane
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) wolnostojący wielokondygnacyjny budynek o niewielkiej w stosunku do wysokości powierzchni podstawy;

wiking ˈvʲicĩŋk n
vîkîng
(historia, historyczny, historycznie) skandynawski wojownik biorący udział w wyprawach o charakterze handlowym, rabunkowym lub osadniczym w VIII-XI w.;

wikiński adj
vîkîng
związany z wikingami, dotyczący wikingów

wilczyca vʲilˈt͡ʃɨt͡sa n
dêlegur
(zoologia, zoologiczny) samica wilka

wilk vʲilk n
gur
(zoologia, zoologiczny) przypominające psa zwierzę drapieżne, dziko żyjące;

winda ˈvʲĩnda ˈvʲĩndɨ n
hilavêj
(technologia, technika, techniczny) poruszająca się w pionie klatka służąca do transportu osób lub towarów;

winnica vʲĩɲˈːit͡sa n
rez
(rolnictwo, rolniczy) miejsce uprawy winorośli;

wino ˈvʲĩnɔ n
mey şerab
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój alkoholowy powstający dzięki fermentacji owoców;

winogrono ˌvʲĩnɔˈɡrɔ̃nɔ n
tirî
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc winorośli

winorośl vʲĩˈnɔrɔɕl̥ n
tirî
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) krzew o długich pędach i owocach zebranych w kiście.

wiolonczela ˌvʲjɔlɔ̃n͇ˈt͡ʃɛla n
vîyolonsel
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument smyczkowy, większy od altówki i mniejszy od kontrabasu;

wiolonczelista ˌvʲjɔlɔ̃n͇t͡ʃɛˈlʲista n
viyolonseljen
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na wiolonczeli

wiosenny vʲjɔˈsɛ̃nːɨ adj
behar
mający związek z wiosną, dotyczący wiosny, mający miejsce wiosną

wiosna ˈvʲjɔsna n
bihar به‌هار
pora roku, która następuje po zimie i poprzedza lato;

wir vʲir n
babelîsk
szybki ruch obrotowy wody lub powietrza wokół osi

wirusolog n
vîrûszan
(medycyna, medyczny) specjalista w dziedzinie wirusologii

wiąz vʲjɔ̃w̃s n
bizî
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ulmus L., drzewo lub krzew strefy umiarkowanej, należące do rodziny wiązowatych;

więzienie vʲjɛ̃w̃ˈʑɛ̇̃ɲɛ n
girtîgeh
miejsce, w którym odbywa się karę pozbawienia wolności

więzień ˈvʲjɛ̃w̃ʑɛ̇̃ɲ n
girtî
człowiek pozbawiony wolności, np. odbywający karę w więzieniu, zamknięty w areszcie, obozie lub innym miejscu odosobnienia

wiśnia ˈvʲiɕɲa n
gêlaz
(spożywczy) owoce wiśni (1.1)
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cerasus Mill., rodzaj roślin należący do rodziny różowatych;

wniosek ˈvʲɲɔsɛk n
hevok
pomysł, propozycja, projekt złożony do dyskusji i podjęcia decyzji o jego przyjęciu lub odrzuceniu

wnosić ˈvnɔɕit͡ɕ v
hilketin
przemieszczać coś w górę lub w pewne miejsce

wnuczka ˈvnut͡ʃka n
nevî
córka syna lub córki

wnuk vnuk n
nevî
syn córki lub syna

woda ˈvɔda n
av ab
bezbarwna i bezzapachowa ciecz, tlenek wodoru, H₂O;

woda kolońska ˈvɔda kɔˈlɔ̃j̃ska n
kolonî
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) rodzaj wody toaletowej o zapachu cytrusowo-ziołowym;

wodny ˈvɔdnɨ adj
ab
nawiązujący do wody lub innych cieczy

wodomierz vɔˈdɔ̃mʲjɛʃ n
saeta avê
(technologia, technika, techniczny) miernik pokazujący ilość zużytej wody;

wodór ˈvɔdur n
hîdrojen
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu H i liczbie atomowej 1;

wojenny vɔˈjɛ̃nːɨ adj
ceng
związany z wojną, odnoszący się do wojny

wojna ˈvɔjna n
ceng şer
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowany konflikt zbrojny o dużej skali;

wojna domowa ˈvɔjna dɔ̃ˈmɔva n
şerê navxweyî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) konflikt zbrojny, którego strony należą do tego samego państwa, plemienia lub grupy etnicznej;

wojownik vɔˈjɔvʲɲik n
cengawer
ten, który walczy

wojsko ˈvɔjskɔ n
artêş
zorganizowana grupa uzbrojonych ludzi przygotowanych do obrony kraju i walki na wojnie

wola ˈvɔla n
xwestek
chęć zaistnienia jakiegoś stanu

wolfram ˈvɔlfrãm n
wolfram
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu W i liczbie atomowej 74;

wolność ˈvɔlnɔɕt͡ɕ n
azadî
(filozofia, filozoficzny) wolna wola, możliwość samodzielnego podejmowania decyzji, brak przymusu

wolny ˈvɔlnɨ adj
azad
mogący postępować zgodnie z własną wolą

wolontariat n
bidilêxwetî
dobrowolna, bezpłatna praca społeczna

worek treningowy n
hirmî
(przenośnie, przenośnia) osoba regularnie dręczona fizycznie, na której ktoś się wyżywa
(sport, sportowy) wiszący lub rzadziej wolnostojący worek służący do treningu bokserskiego

wołacz ˈvɔwat͡ʃ n
dariştina bazîkerî
(gramatyka) siódmy przypadek deklinacji polskiej, tworzy formę zwrotu do omawianego przedmiotu lub osoby, wykrzyknięcia do niego lub zwrócenia jego uwagi;

wołowina ˌvɔwɔˈvʲĩna n
golik
(spożywczy) mięso z wołu lub krowy;

wpadać ˈfpadat͡ɕ v
hatin
przychodzić z nieformalną wizytą
ketin
przemieszczać się do wnętrza czegoś

wpływ fpwɨf n
tesîr
presja, oddziaływanie na coś lub kogoś

wracać ˈvrat͡sat͡ɕ v
vegerîn
przybywać do miejsca, z którego się wyszło lub było poprzednio

wraz vras preposition
bi hev re
(książkowy) razem, wspólnie (z kimś)
(książkowy) razem, łącznie (z innymi zjawiskami, przedmiotami, faktami)

wrodzony vrɔˈd͡zɔ̃nɨ adj
zikmakî
właściwy istocie żywej od urodzenia

wrona ˈvrɔ̃na n
قه‌ل قه‌له‌ڕه‌ش
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus Linnaeus, ptak z rodziny krukowatych;

wrona siwa n
qijik
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku wrona siwa (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus corone Linnaeus, gatunek ptaków z rodziny krukowatych;

wrzesień ˈvʒɛɕɛ̇̃ɲ n
îlon
dziewiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

wróbel ˈvrubɛl n
çivîk
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) Passer domesticus, mały, pospolity ptak występujący w pobliżu osiedli ludzkich;

wróg vruk n
dijmin
nieprzyjaciel, osoba lub obiekt darzony negatywnymi uczuciami
państwo, które jest w stanie wojny z innym państwem, oraz jego wojska

wróżba n
kehanet
przepowiadanie przyszłości wraz z obrzędami towarzyszącymi temu

wschód fsxut n
rojhilat
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego wschodu (1.1) w dniu równonocy;

wsiadać ˈfʲɕadat͡ɕ v
hilketin
wchodzić do środka lokomocji

współpraca fspuwˈprat͡sa n
kompanya
wspólne działanie kilku podmiotów

wstawać ˈfstavat͡ɕ v
rabûn
zmieniać pozycję ciała z leżącej lub siedzącej do stojącej

wstyd fstɨt n
عه‌یب
(psychologia, psychologiczny) niemiłe uczucie spowodowane świadomością zrobienia czegoś nieodpowiedniego, złego;
uczucie onieśmielenia, zażenowania

wsysać v
mêjîn
ssąc, wciągać coś

wszawica n
spehkirin
(medycyna, medyczny) choroba powodowana bytowanie wszy na ciele ludzkim albo zwierzęcym, objawiająca się zmianami zapalnymi skóry;

wszechmocny fʃɛxˈmɔt͡snɨ adj
خاوه‌ند
mający nieograniczoną moc, mogący wszystko

wszechpotężny adj
خاوه‌ند
(książkowy) taki, który odznacza się nieograniczoną potęgą

wszechświat ˈfʃɛxʲɕfʲjat n
gerdûn
cała przestrzeń, czas, materia i energia; kosmos;

wszyscy ˈfʃɨst͡sɨ indefinitePronoun
her kes
ogół ludzi z danego zbioru

wszystko ˈfʃɨstkɔ indefinitePronoun
hertişt
ogół rzeczy i spraw

wszędzie ˈfʃɛ̃ɲd͡ʑɛ adv
herder
w każdym miejscu

wtedy ˈftɛdɨ pronoun
hingê
w tym (określonym wcześniej w zdaniu) czasie

wtorek ˈftɔrɛk n
sêşem
drugi dzień tygodnia

wujek ˈvujɛk n
xal
brat matki

wulkan ˈvulkãn n
volkan
(geologia, geologiczny) miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy i popioły;

wulkaniczny ˌvulkãˈɲit͡ʃnɨ adj
birkanî
związany z wulkanami i ich aktywnością

wy vɨ personalPronoun
hûn
druga osoba liczby mnogiej, rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy

wybaczać vɨˈbat͡ʃat͡ɕ v
bexşandin
dawać przebaczenie, odpuszczać winę

wybierać vɨˈbʲjɛrat͡ɕ v
bijartin
dokonywać wyboru
powoływać kogoś na jakieś stanowisko poprzez głosowanie

wybijać v
şikandin
(medycyna, medyczny) powodować przemieszczenie narządu lub części ciała poza fizjologiczne miejsce

wybory vɨˈbɔrɨ n
balîna
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) proces, w którym obywatele wybierają spośród zgłoszonych kandydatów swoich przedstawicieli do organów władzy;

wybrakowany ˌvɨbrakɔˈvãnɨ adj
عه‌یبدار
taki, który ma usterki, braki, defekty; wadliwy, niepełnowartościowy

wybór ˈvɨbur n
balîna
wybranie jednej z wielu możliwości

wychowawca ˌvɨxɔˈvaft͡sa n
perwerdegar
osoba opiekująca się dzieckiem lub grupą dzieci (w szkole, przedszkolu, domu dziecka itp.)

wychowywać ˌvɨxɔˈvɨvat͡ɕ v
elimandin
nauczać kogoś pewnej czynności lub zawodu

wyciekać vɨˈt͡ɕɛkat͡ɕ v
baz dan
o cieczy, płynie: sącząc się, wylewać się z jakiegoś zbiornika

wyciąg ˈvɨt͡ɕɔ̃ŋk n
esans
(chemia, chemiczny) roztwór otrzymywany z substancji roślinnej lub organu zwierzęcego poprzez ich gotowanie, zalewanie wrzątkiem lub alkoholem;

wydarzyć się vɨˈdaʒɨt͡ɕ‿ɕɛ v
kefçî
wystąpić jako rzeczywiste zjawisko

wydra ˈvɨdra n
segav
(zoologia, zoologiczny) Lutrinae, ssak wód przybrzeżnych o wydłużonym ciele i brązowej sierści;

wydział ˈvɨd͡ʑaw n
zanko
dział wyższej uczelni obejmujący określoną dziedzinę

wyglądać vɨˈɡlɔ̃ndat͡ɕ v
berê xwe dan
patrzeć wychylając się spoza przeszkody lub z okna

wygłaszać vɨˈɡwaʃat͡ɕ v
xwendin
wypowiadać jakiś tekst głośno

wyjaśniać vɨˈjäɕɲät͡ɕ v
bas derbirin
czynić coś zrozumiałym

wykluwać się vɨˈkluvat͡ɕ‿ɕɛ v
beq
(zoologia, zoologiczny) (zootechnika, zootechniczny) wydostawać się z jaja

wykonalny ˌvɨkɔ̃ˈnalnɨ adj
gengaz
możliwy do wykonania, realizacji, wprowadzenia w życie

wykonywać ˌvɨkɔ̃ˈnɨvat͡ɕ v
xeniqandin
formalnie: spełniać pewne obowiązki

wykorzystywać ˌvɨkɔʒɨˈstɨvat͡ɕ v
bi kar anîn
mieć korzyść z czegoś lub kogoś, zrobić użytek z czegoś

wykształcić vɨˈkʃtawʲt͡ɕit͡ɕ v
elimandin
sprawić, że ktoś nauczy się czegoś, posiądzie wiedzę, ukończy szkołę itp.
pêk anîn
nadać czemuś jakiś kształt, uformować coś
pobudzić coś do sprawniejszego działania, wyćwiczyć coś
(przenośnie, przenośnia) powstać w określonej, ukończonej formie
osiągnąć końcowy kształt, w pełni się rozwinąć
zdobyć umiejętności lub wiedzę w jakiejś dziedzinie
zostać rozwiniętym przez ćwiczenia

wykusz ˈvɨkuʃ n
pencerka derhatî
(architektura, architektoniczny) forma architektoniczna stanowiąca element wystający z lica elewacji;

wymierzać v
dan
wykonywać cios

wymiotować ˌvɨ̃mʲjɔˈtɔvat͡ɕ v
hilavêtin
(fizjologia, fizjologiczny) zwracać przez usta zawartość żołądka

wymowa vɨ̃ˈmɔva n
bilêvkirin
(fonetyka, fonetyczny) sposób artykulacji dźwięków mowy;

wynalazca ˌvɨ̃naˈlast͡sa n
keşaf
autor wynalazku, ten, który coś wynalazł

wyobrażenie ˌvɨɔbraˈʒɛ̃ɲɛ n
helwest
domniemany obraz czegoś, pogląd na jakiś temat

wypalać vɨˈpalat͡ɕ v
جگه‌ره‌ کێشان
o papierosie, węglu, świecy itp. zużywać coś przez palenie

wypijać v
vexwarin
pijąc, opróżniać coś z cieczy

wyprawiać v
çê kirin
(potocznie, potoczny) robić coś niestosownego
şandin
wysyłać kogoś dokądś w określonym celu

wyraz ˈvɨras n
gotin
(językoznawstwo, językoznawczy) symbol fonetyczny (ciąg głosek) lub graficzny (znak lub ciąg znaków), niosący określone znaczenie bądź pełniący funkcję składniową;

wyrób ˈvɨrup n
nivîsar
przedmiot będący końcowym efektem procesu produkcji

wysiadać vɨˈɕadat͡ɕ v
daketin
opuszczać pojazd, łódź lub samolot

wysiłek vɨˈɕiwɛk n
ڕه‌نج
wytężenie sił lub dołożenie starań w celu zdobycia, osiągnięcia czegoś

wysoki vɨˈsɔci adj
bala
mający duże znaczenie, cieszący się szacunkiem; używane również jako tytuł honorowy
o dźwięku: mający dużą częstotliwość
znajdujący się na dużej wysokości (wysoko)
bilind
mający duży wymiar pionowy

wysoko vɨˈsɔkɔ adv
bala
(odprzymiotnikowy) → wysoki

wysokościowiec n
balaxane
(architektura, architektoniczny) bardzo wysoki budynek;

wysokość vɨˈsɔkɔɕt͡ɕ n
bala
wymiar pionowy czegoś lub kogoś

wyspa ˈvɨspa n
girav dûrge
(geografia, geograficzny) ląd otoczony ze wszystkich stron wodami morza, jeziora lub rzeki;

wyssać ˈvɨsːat͡ɕ v
mêjîn
wydobyć lub opróżnić poprzez ssanie

wysyłać vɨˈsɨwat͡ɕ v
şandin
przekazywać komuś coś za pośrednictwem innych osób lub urządzeń technicznych

wytrwać v
man
dotrwać do końca, do określonego czasu w danych warunkach

wytrzymałość ˌvɨṭʃɨ̃ˈmawɔɕt͡ɕ n
tirûş
umiejętność zniesienia wielu problemów

wytrzymały ˌvɨṭʃɨ̃ˈmawɨ adj
biker
taki, który jest w stanie dużo wytrzymać; wytrwały

wytwarzać vɨˈtfaʒat͡ɕ v
çê kirin
produkować na większą skalę, wydawać

wytłumaczyć ˌvɨtwũˈmat͡ʃɨt͡ɕ v
bas
wyjaśnić jakieś zagadnienie

wyż n
antîsîklon
(meteorologia, meteorologiczny) obszar podwyższonego ciśnienia atmosfery;

wzajemny vzaˈjɛ̃mnɨ adj
beraber
dokonywany przez obie strony, osoby wobec siebie nawzajem; taki, który jest odwzajemniony

wzruszenie n
dilzîzbûn
(psychologia, psychologiczny) stan emocjonalny wynikający z czułości, tkliwości, współczucia przy zetknięciu się z czym lub kim

wzór vzur n
nimûne
schemat, według którego należy postępować

wóz vus n
diwêrê
ciągnięty przez konie lub inne zwierzęta pociągowe pojazd używany do podróżowania lub transportu, rzadko też jako mieszkanie

wół vuw n
ga
(zoologia, zoologiczny) wykastrowany samiec bydła domowego;

wąs vɔ̃w̃s n
simbêl
u ludzi: zarost nad górną wargą;

wąski ˈvɔ̃w̃sʲci adj
teng
mający niewielką szerokość

wątpić ˈvɔ̃ntpʲit͡ɕ v
gumanbarbûn şik birin ser#Kurdi yekî
nie wierzyć, nie dowierzać; nie mieć pewności; podawać w wątpliwość, podać w wątpliwość

wątpliwość vɔ̃ntˈplʲivɔɕt͡ɕ n
guman şik
brak pewności co do prawdziwości, słuszności czegoś

wątroba vɔ̃nˈtrɔba n
kezeb جه‌رگ
(anatomia, anatomiczny) duży, wielofunkcyjny gruczoł występujący u wszystkich kręgowców, a także u niektórych innych zwierząt;

wątróbka vɔ̃nˈtrupka n
cerg
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z wątróbki (1.1)
(spożywczy) wątroba zwierzęca

wąż vɔ̃w̃ʃ n
mar مار
(herpetologia, herpetologiczny) przedstawiciel podrzędu beznogich gadów o podłużnym ciele;
mar
(przenośnie, przenośnia) ktoś podły i podstępny

wędzić v
جگه‌ره‌ کێشان
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) konserwować żywność przy użyciu odpowiedniego dymu

węgiel ˈvɛ̃ŋʲɟɛl n
karbon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu C i liczbie atomowej 6;

węglowodór n
hîdrokarbon
(chemia, chemiczny) związek chemiczny organiczny złożony wyłącznie z atomów węgla i wodoru;

węgorz ˈvɛ̃ŋɡɔʃ n
marmasî
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny Anguillidae, węgorzowatych;

węszyć v
بۆنکردن
szukać czegoś po zapachu, wyczuwając to węchem

węzeł ˈvɛ̃w̃zɛw n
girêk
(marynarka) (metrologia, metrologiczny) (nawigacja) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka prędkości, równa jednej mili morskiej na godzinę; w nawigacji używana do określania prędkości statków i prądów morskich, zaś w meteorologii - prędkości wiatrów;
połączenie, umocowanie lub skrócenie lin lub podobnych materiałów poprzez związanie lub przeplecenie;
دوگمه‌
(matematyka, matematyczny) dowolna krzywa zwykła zamknięta zanurzona w przestrzeni trójwymiarowej;

władza ˈvwad͡za n
karîn
relacja, w której jedna strona – rządząca – ma możliwość oddziaływania na drugą

własny ˈvwasnɨ adj
pak
będący w czyimś wyłącznym posiadaniu

właściciel vwaɕˈt͡ɕit͡ɕɛl n
xwedan
osoba, do której coś należy, która jest w posiadaniu danej rzeczy; ten, kto ma coś na własność

włos vwɔs n
pirç
(anatomia, anatomiczny) nitkowaty twór, pochodzenia naskórkowego, występujący na powierzchni skóry ssaków;

włoski ˈvwɔsʲci n
Talyanî
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy romańskich, używany między innymi we Włoszech;

włosy ˈvwɔsɨ n
por
owłosienie głowy ludzkiej

włócznia ˈvwut͡ʃʲɲa n
rim
ogólna nazwa długiej prostej broni drzewcowej; ; (zobacz) też włócznia w Encyklopedii staropolskiej

włókno ˈvwuknɔ n
rîşal
jednostka strukturalna materiału o długości znacznie większej niż przekrój;

wścieklizna fʲɕt͡ɕɛkˈlʲizna n
harbûn
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna niektórych zwierząt, mogąca przenieść się na człowieka;

wściekłość ˈfʲɕt͡ɕɛkwɔɕt͡ɕ n
harî
bardzo silna negatywna emocja, intensywna złość

z pewnością adv
ekîd
(książkowy) na pewno, bez wątpienia, niewątpliwie, niechybnie

zabawa zaˈbava n
lîstik
ogół czynności, które wykonuje się dla przyjemności i wywołania zadowolenia

zabawka zaˈbafka n
lîstok
rzecz służąca do zabawy;

zabierać zaˈbʲjɛrat͡ɕ v
girtin
brać coś od kogoś, pozbawiać kogoś czegoś
idąc lub jadąc dokądś, brać coś lub kogoś ze sobą
prowadzić kogoś gdzieś bez jego woli
przenosić coś w inne miejsce, usuwać coś z jakiegoś miejsca

zabijać zaˈbʲijät͡ɕ v
kuştin
pozbawiać życia

zabić ˈzabʲit͡ɕ v
kuştin
aspekt dokonany od: zabijać

zaburzenie ˌzabuˈʒɛ̃ɲɛ n
nexweşî
nieprawidłowość w działaniu czegoś powodująca odchylenie od określonej normy

zabójca zaˈbujt͡sa n
kujer
ktoś, kto zabił lub zabija

zachmurzony adj
ewravî
(meteorologia, meteorologiczny) pokryty chmurami

zachwyt ˈzaxfɨt n
heyranî
podziw często wyrażony miną, gestem, słowem

zachód ˈzaxut n
rojava
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego zachodu (1.1) w dniu równonocy;

zachód słońca ˈzaxut ˈswɔ̃j̃nt͡sa n
ئێواره‌
zjawisko chowania się słońca za horyzont

zachłanny zaˈxwãnːɨ adj
xwere
pragnący więcej niż potrzebuje

zaczerpywać v
girtin
brać skądś, aby wykorzystać do jakiegoś celu
nabierać coś płynnego lub sypkiego

zaczynać zaˈt͡ʃɨ̃nat͡ɕ v
dest pê kirin
przystępować do wykonywania jakiejś czynności

zadowalający adj
biehliyet
wystarczająco dobry

zagadnienie ˌzaɡadʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
pirs
omawiany temat, wątek, problem, kwestia

zagranica ˌzaɡrãˈɲit͡sa n
بێگانه‌
terytorium położone poza terytorium państwa, o którym mowa

zagraniczny ˌzaɡrãˈɲit͡ʃnɨ adj
بێگانه‌
odbywający się za granicą, mający związek z zagranicą, pochodzący z zagranicy

zaimek zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
cînav
(gramatyka) część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek i pełni ich funkcje w zdaniu;

zając ˈzajɔ̃nt͡s n
kerguh
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) szarak, przedstawiciel jednego z gatunków zajęcy (1.1);
(zoologia, zoologiczny) dziki, roślinożerny ssak polny z długimi uszami;

zakonnica ˌzakɔ̃ɲˈːit͡sa n
dayik
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członkini zakonu żeńskiego

zakonnik zaˈkɔ̃ɲːik n
abon
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek męskiego zgromadzenia zakonnego;

zakos n
çiv, vîraj, fetl
ostry zakręt

zakład ˈzakwat n
fîrma
(handel, handlowy) (rzemiosło, rzemieślniczy) jednostka gospodarcza produkująca, prowadząca sprzedaż lub świadcząca usługi
çi
umowa między osobami będącymi odmiennego zdania, która polega na tym, że osoba, której zdanie okaże się mylne, płaci ustaloną kwotę, przekazuje rzecz materialną lub wartość niematerialną osobie, która ma rację bądź wykonuje jakąś czynność

zamach stanu ˈzãmax ˈstãnu n
derbeya leşkerî
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagłe przejęcie władzy w państwie przez jednostkę lub grupę osób wbrew obowiązującemu prawu, często z użyciem siły;

zamek ˈzãmɛk n
asêgeh
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) budynek warowny;
kilît
(technologia, technika, techniczny) mechanizm zamykający drzwi, szuflady;

zamiar ˈzãmʲjar n
firûz
chęć zrobienia czegoś; coś, co się zamierza, planuje

zamiłowanie ˌzãmʲiwɔˈvãɲɛ n
ڤیان
znajdowanie dużej przyjemności w zajmowaniu się czymś, interesowaniu się czymś

zamknąć ˈzãmknɔ̃ɲt͡ɕ v
girtin
sprawić, że coś przestaje być otwarte, np. okno

zamożny zãˈmɔʒnɨ adj
dewlemend
dysponujący dużym majątkiem

zamężny zãˈmɛ̃w̃ʒnɨ adj
zewicî
mający / mająca męża

zapalenie ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ n
kulbûnî
(medycyna, medyczny) reakcja tkanki organicznej na infekcję, podrażnienie;

zapalenie płuc ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈpwut͡s n
pneumonia
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) stan zapalny miąższu płucnego występujący u ludzi i zwierząt;

zapalniczka ˌzapalʲˈɲit͡ʃka n
چه‌رخ
mały pojemniczek z gazem (lub z benzyną) służący do zapalania, niecenia ognia;

zapałka zaˈpawka n
şixar
cienki, krótki patyczek zakończony łebkiem z masy zapalającej się przy potarciu o draskę;

zapis ˈzapʲis n
pîroz
sposób zapisywania

zapominać ˌzapɔ̃ˈmʲĩnat͡ɕ v
ji bîr kirin
gubić coś, zostawiać coś gdzieś (= zapominać (1.1) zabrać coś ze sobą)
tracić coś z pamięci, przestawać pamiętać o czymś

zapraszać zaˈpraʃat͡ɕ v
vexwendin
zachęcać kogoś do zrobienia czegoś lub skorzystania z czegoś

zapytać zaˈpɨtat͡ɕ v
pirsîn
zadać pytanie

zaratusztrianizm ˌzaratuʃtrʲˈjä̃ɲism̥ n
behdîn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jedna z religii monoteistycznych;

zaraz ˈzaras particle
niha
w krótkim czasie

zarost ˈzarɔst n
rî
owłosienie w dolnej części twarzy

zarząd ˈzaʒɔ̃nt n
birêvebirin
zarządzanie czymś

zarządzanie ˌzaʒɔ̃nˈd͡zãɲɛ n
kontrol
wydawanie poleceń, nakazywanie czegoś

zasobny adj
dewlemend
mający dużo czegoś, bogaty w zasoby, dostatni

zaszczyt ˈzaʃt͡ʃɨt n
namûs
coś, co jest powodem do dumy; wyróżnienie, docenienie

zatoka zaˈtɔka n
gîrfan
rozszerzenie na pewnym odcinku drogi, służące jako przystanek autobusu lub miejsce do parkowania
kendav
(geografia, geograficzny) część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd;
sepet
(technologia, technika, techniczny) kieszeń w obudowie do zamontowania określonego podzespołu

zatrzymywać ˌzaṭʃɨ̃ˈmɨvat͡ɕ v
بوه‌سته‌
unieruchamiać coś

zawartość zaˈvartɔɕt͡ɕ n
bergeh
to, co się w czymś znajduje

zawieszenie broni ˌzavʲjɛˈʃɛ̃ɲɛ ˈbrɔ̃ɲi n
çeksekinandin
umówione zaprzestanie walk przez wszystkie strony na wszystkich frontach;

zawstydzenie n
şerm
uczucie wstydu

zawsze ˈzafʃɛ pronoun
hemîşe
w każdym momencie i sytuacji, bez przerwy

zawód ˈzavut n
meslek
czynność, którą ktoś wykonuje, by zdobyć pieniądze

zazdrosny zazˈdrɔsnɨ adj
hesûd
taki, który boi się o coś własnego; podejrzliwy wobec wierności osoby, z którą jest w związku

zaćmienie zaˈt͡ɕmʲjɛ̇̃ɲɛ n
hevygiran
(astronomia, astronomiczny) zjawisko pozornego znikania ciała niebieskiego wywołane przez jego przesłanianie lub wejście w cień;

załatwiać v
xizmet
obsługiwać kogoś

założyciel n
hîmdar
ktoś, kto coś założył lub dał czemuś początek

załącznik zaˈwɔ̃n͇t͡ʃʲɲik n
pêpestî
dokument uzupełniający treść innego dokumentu lub dzieła książkowego, część addendum
qertaf
plik dołączony do wiadomości e-mail

zażalenie n
gazin
oficjalna skarga

zażenowanie n
şerm
poczucie zakłopotania i wstydu

zażywać v
girtin
przyjmować jakąś substancję

zbieg zbʲjɛk n
penaber
ktoś, kto uciekł, zbiegł
tevlihevbûn
nagromadzenie się elementów, np. zdarzeń

zbir zbʲir n
keleş
bandyta, zbój, przestępca

zbiór zbʲjur n
kom
(matematyka, matematyczny) (informatyka, informatyczny) kolekcja niepowtarzających się elementów;
grupa, pewna liczba czegoś traktowana jako jedna całość

zbrodnia ˈzbrɔdʲɲa n
cerîme
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) bardzo ciężkie przestępstwo;

zdanie ˈzdãɲɛ n
helwest
opinia
hevok
(gramatyka) wypowiedzenie posiadające orzeczenie (osobową formę czasownika)

zdarzać ˈzdaʒat͡ɕ v
kefçî
wydarzać się, trafiać się

zdecydować ˌzdɛt͡sɨˈdɔvat͡ɕ v
biryar dan
podjąć decyzję

zderzenie zdɛˈʒɛ̃ɲɛ n
kopişîn
gwałtowne uderzenie się poruszających się obiektów

zdobywca zdɔˈbɨft͡sa n
sahib
ten, który osiągnął coś, dokonał czegoś, zwyciężył

zdrowie ˈzdrɔvʲjɛ n
saxlemî
stan organizmu, który funkcjonuje prawidłowo (przeciwieństwo choroby)

zdrowy ˈzdrɔvɨ adj
tendurist
dobry dla zdrowia
taki, który nie cierpi na żadną chorobę, ma się dobrze

zebra ˈzɛbra n
kerkûvî zebra
(zoologia, zoologiczny) afrykański ssak z rodziny koniowatych z charakterystycznymi pasami na sierści;

zegar ˈzɛɡar n
demjimêr demjimêrk
przyrząd przeznaczony do mierzenia i wskazywania właściwego czasu;

zegarek zɛˈɡarɛk n
demjimêr
niewielkich rozmiarów zegar

zegarmistrz zɛˈɡarmʲisṭʃ n
saetvan
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się naprawą zegarów, zegarków;

zemsta ˈzɛ̃msta n
heyf
odwet za krzywdy

zero ˈzɛrɔ n
sifir
liczba 0;

zestawiać v
daketin
zdejmując coś, kłaść to niżej
hilketin
składać w całość

zeszyt ˈzɛʃɨt n
defter
(edukacja, edukacyjny) kartki papieru złożone w całość służące do zapisywania;

zewnątrz ˈzɛvnɔ̃nṭʃ preposition
derve
(przestarzałe, przestarzały) poza obrębem czegoś, poza obszarem jakiejś powierzchni terenu, obiektu lub środowiska

zgnilizna n
agire
(przenośnie, przenośnia) demoralizacja

zgoda ˈzɡɔda n
destûr
pozwolenie, aprobata, zgodzenie się
dilrihetî
stan pozbawiony konfliktów czy kłótni, pojednanie

zgodny ˈzɡɔdnɨ adj
ahengdar
taki, który tworzy harmonię, jest jednogłośny, jednakowy, jednolity z czymś

zgryźliwy zɡrɨʑˈlʲivɨ adj
tinazker
świadczący o zgryźliwości

ziele ˈʑɛlɛ n
giya
(botanika, botaniczny) roślina o nietrwałych, nadziemnych pędach

zieleń ˈʑɛlɛ̃ɲ n
kesk
kolor zielony

zielony ʑɛˈlɔ̃nɨ adj
kesk
mający kolor czwartego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej trawy, szmaragdu, malachitu itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: żółtego i niebieskiego;
o roślinach, owocach: taki, który nie osiągnął dojrzałości, będący w stadium poprzedzającym dojrzałość; niedojrzały

ziemia ˈʑɛ̃mʲja n
erd
(geografia, geograficzny) kraina geograficzna
zemîn
działka rolnicza lub budowlana
gleba
grunt, podłoże (także w budynku)

ziemniak ˈʑɛ̃mʲɲak n
kartol
(botanika, botaniczny) Solanum tuberosum L., roślina z rodziny psiankowatych, o jadalnych bulwach;
(spożywczy) warzywo z bulwy ziemniaka (1.1)

zima ˈʑĩ.ma n
zivistan zistan
najchłodniejsza z 4 astronomicznych (lub 6 klimatycznych) pór roku;

zimno ˈʑĩmnɔ n
sar
odczuwalna subiektywnie niska temperatura

zimny ˈʑĩmnɨ adj
sar
mający (względnie) niską temperaturę, wywołujący uczucie zimna

zimowy ʑĩˈmɔvɨ adj
zivistan
typowy dla zimy, związany z zimą, odbywający się w zimie

ziomek ˈʑɔ̃mɛk n
hembajarî
osoba pochodząca z tego samego kraju lub tych samych okolic

zięć ʑɛ̇̃ɲt͡ɕ n
kurhilî
mąż córki

zmarły ˈzmarwɨ adj
mirî
o osobie, która nie żyje

zmywarka zmɨˈvarka n
amanşok
(technologia, technika, techniczny) domowe lub przemysłowe urządzenie do mycia naczyń;

zmywać v
şûştin
myjąc coś usuwać z tego brud, zanieczyszczenia

zmyślać v
çê kirin
mówić nieprawdę, koloryzować

zmęczony zmɛ̃n͇ˈt͡ʃɔ̃nɨ participleAdjective
betilî
odczuwający zmęczenie, taki, który jest osłabiony fizycznie lub psychicznie ze względu na wysiłek

znajomość znaˈjɔ̃mɔɕt͡ɕ n
zanîn
(edukacja, edukacyjny) wiedza na jakiś temat, umiejętność

znak znak n
dawer
dźwięk, spojrzenie, gest itp. służący do przekazania informacji
kształt, któremu przypisuje się określone znaczenie

znak zodiaku ˈznaɡ zɔˈdʲjaku n
stêrkşan
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) każda z dwunastu części zodiaku, nosząca nazwę gwiazdozbioru zodiakalnego, który leżał w jej obrębie ok. 2000 lat temu;
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) symbol oznaczający znak zodiaku (1.1)

znakomity ˌznakɔ̃ˈmʲitɨ adj
gewre
bardzo dobry, doskonały, świetny
meşhûr
powszechnie znany i szanowany ze względu na swoje zasługi, pochodzenie itp.

znać znat͡ɕ modal
zanîn
mieć informacje na czyjś temat, być komuś w przeszłości przedstawionym
mieć informacje na temat czegoś, mieć z tym do czynienia w przeszłości
umieć coś, wiedzieć

znosić ˈznɔɕit͡ɕ v
daketin
przemieszczać coś własnymi siłami w dół

znowu ˈznɔvu adv
dubare
jeszcze raz, ponownie, na nowo, znów, powtórnie, apiać

znużenie znuˈʒɛ̃ɲɛ n
payiz
zmęczenie czymś, znudzenie, uprzykrzenie się czegoś

zobaczyć zɔˈbat͡ʃɨt͡ɕ v
dîtin
dostrzec, zauważyć, ujrzeć coś
ته‌مه‌شاکردن
obejrzeć

zodiakalny ˌzɔdʲjaˈkalnɨ adj
zodyakê
(przymiotnik) od zodiak

zoo ˈzɔː n
baxçeyê heywanan
ogród zoologiczny

zoologia ˌzɔːˈlɔɟja n
zoolojî ajalnasî
(biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o zwierzętach;

zorza ˈzɔʒa n
berbang
(meteorologia, meteorologiczny) barwne zjawisko świetlne na niebie

zostawiać zɔˈstavʲjät͡ɕ v
berdan
kłaść, opuszczać coś w jakimś miejscu i odchodzić, nie biorąc tego ze sobą

zrównoważony ˌzruvnɔvaˈʒɔ̃nɨ adj
ahengdar
świadczący o równowadze, związany z równowagą

zupa ˈzupa n
şorbe
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płynna lub półpłynna potrawa, często pierwsze danie obiadu;

zwalniać ˈzvalʲɲät͡ɕ v
hêdî kirin
zmniejszać prędkość

zwariowany adj
dîn
(potocznie, potoczny) szalony, niespełna rozumu, nieokiełznany lub niepohamowany

zwierciny zvʲjɛrʲˈt͡ɕĩnɨ n
gêzer
(geologia, geologiczny) okruchy i miał skalny powstałe podczas wiercenia

zwierzyna zvʲjɛˈʒɨ̃na n
ajal
(łowiectwo, łowiecki) zwierzęta łowne, będące przedmiotem polowań
ڕاو
mięso zwierząt, w szczególności leśnych, dzikich

zwierzę ˈzvʲjɛʒɛ ˈzvʲjɛʒɛnta n
ajal heywan
(biologia, biologiczny) organizm cudzożywny o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej;

zwierzęta n
ajal
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Animalia Linnaeus, takson w randze królestwa, obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych;

zwinność n
adres
cecha bycia bardzo sprawnym

związek ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk n
yekîtiya
sformalizowane porozumienie ludzi, organizacji, krajów, miast lub regionów;

zworka ˈzvɔrka n
siwar
(elektryczność) (informatyka, informatyczny) mały element służący do łączenia (zwierania) styków elektrycznych w celu konfiguracji układu elektronicznego (np. płyty głównej);

zwyczaj ˈzvɨt͡ʃaj n
baw
indywidualny sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach, charakterystyczne dla danej osoby
sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach według pewnego wzoru określonego przez kulturę

zwyczajny zvɨˈt͡ʃajnɨ adj
adî
taki, który niczym się nie wyróżnia, jest przeciętny, zwykły

zwykły ˈzvɨkwɨ adj
adî
niewyróżniający się niczym

zwłoki ˈzvwɔci n
ekîb
ciało martwego człowieka;

zygzak ˈzɨɡzak n
zîkzak
ostro załamująca się linia łamana, przypominająca literę „z”

zysk zɨsk n
kar
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) (księgowość) przewyższenie wpływów nad wydatkami, dochód ze sprzedaży
korzyść z czegoś, uzyskana wartość

ząb zɔ̃mp n
diran didan
(anatomia, anatomiczny) twór anatomiczny osadzony w szczęce lub żuchwie, ułatwiający gryzienie pokarmu;

zło zwɔ n
dijûn
coś powszechnie uznane za szkodliwe, negatywne moralnie;
czyn lub wydarzenie wyrządzające komuś krzywdę

złodziej ˈzwɔd͡ʑɛ̇j n
diz
osoba, która potajemnie i bezprawnie zabiera rzeczy bez zgody ich właściciela

złodziejka zwɔˈd͡ʑɛ̇jka n
diz
(potocznie, potoczny) rozgałęźnik elektryczny (bez kabla) pozwalający na czerpanie prądu z jednego gniazdka do kilku urządzeń
forma żeńska od: złodziej; kobieta, która kradnie

złoto ˈzwɔtɔ n
zêr
(sport, sportowy) złoty medal
zêr zêrr
stop zawierający złoto (1.1), surowiec do wyrobu m.in. biżuterii, monet
zêrr zêr
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Au i liczbie atomowej 79;

złoty ˈzwɔtɨ adj
zêrr
mający kolor i połysk złota

zły zwɨ adj
xirabî
niemiły, nieprzyjemny (z charakteru)

ósmy ˈusmɨ adj
heştem
od 8

ćma t͡ɕma n
tarîtî
(książkowy) (przestarzałe, przestarzały) ciemność
(książkowy) duża liczba (np. ludzi), chmara

Łotwa ˈwɔtfa pn
Letonya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

łabędź ˈwabɛ̃ɲt͡ɕ n
qû
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus, ptak wodny o białym lub czarnym upierzeniu i długiej smukłej szyi;

łacina waˈt͡ɕĩna n
latînî
(językoznawstwo, językoznawczy) język starożytnych Rzymian;

łaciński waˈt͡ɕĩj̃sʲci adj
latînî
właściwy starożytnym Rzymianom, wywodzący się z Imperium Rzymskiego

ładny ˈwadnɨ adj
baş
(ironicznie) niedobry, zły, okropny, brzydki
o pogodzie bezdeszczowa, przyjemna
ئێسک سووک
odznaczający się urodą

łagodny waˈɡɔdnɨ adj
bêtûjî
o smaku: słaby, taki, który nie jest pikantny; jest delikatny
nerm
charakteryzujący się łagodnością, spokojem, brakiem gniewu lub niepokoju

łamać ˈwãmat͡ɕ v
şikandin
o rzeczach mało elastycznych: rozdzielać coś na kawałki naciskając, zginając

łapa ˈwapa n
lep
noga zwierzęcia niemającego kopyt
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) ręka, dłoń

łapówka waˈpufka n
bertîl
(kryminologia, kryminologiczny) wartość materialna lub niematerialna udzielona przez jedną osobę na rzecz drugiej osoby, w celu nielegalnego osiągnięcia pewnej korzyści

łatwy ˈwatfɨ adj
hêsan
nie wymagający wysiłku, trudu, nie stawiający przeszkód

ławka ˈwafka n
textebend
twardy mebel do siedzenia dla kilku osób;

łazienka waˈʑɛ̃nka n
serşok
(architektura, architektoniczny) (hotelarstwo) pomieszczenie do kąpieli z wanną lub prysznicem;

łańcuch ˈwãj̃nt͡sux n
zincîr
szereg połączonych ze sobą ogniw, zwykle metalowych;

łeb wɛp n
ser
głowa zwierzęcia

łechtaczka wɛxˈtat͡ʃka n
zîlik
(anatomia, anatomiczny) nieparzysty, zewnętrzny narząd płciowy samic ssaków;

łokieć ˈwɔcɛ̇t͡ɕ n
aren
(historia, historyczny, historycznie) dawna miara długości (od 0,5 do 0,8 metra)
enîşk
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem

łono ˈwɔ̃nɔ n
sîng
(poetycki, poetycko) pierś (matki)

łopata wɔˈpata n
mer
narzędzie zazwyczaj obsługiwane dwoma rękami, służące do kopania lub nabierania sypkich materiałów;

łopatka wɔˈpatka n
defe
(anatomia, anatomiczny) kość pasa barkowego połączona z kością ramienną i obojczykiem;
(zdrobniale) od łopata
sermil
mięso przylegające do łopatki (1.1) zwierząt z uboju

łotewski wɔˈtɛfsʲci n
letonî
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Łotwy;

łoś wɔɕ n
ცხენ-ირემი
(zoologia, zoologiczny) Alces alces, gatunek największego, roślinożernego ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, o rozłożystym porożu;

łoże ˈwɔʒɛ n
qerewêle
(dawniej, dawny) każde łóżko

łuk wuk n
kevan
(sport, sportowy) wygięta broń miotająca strzały przez napięcie liny łączącej jej oba końce i nadanie tak strzale energii;

łuszczyca wuʃˈt͡ʃɨt͡sa n
agroke
(medycyna, medyczny) przewlekła, nawracająca choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem na skórze łuszczących się wykwitów;

łuszczyć ˈwuʃt͡ʃɨt͡ɕ v
پاک کردن
odpadać samorzutnie płatami od jakiejś powierzchni

łydka ˈwɨtka n
çi
(anatomia, anatomiczny) tylna część nogi człowieka, między kolanem a stopą;

łydkowy adj
belekî
(anatomia, anatomiczny) związany z łydką, dotyczący łydki

łykać v
dabilandin
przesuwać co do gardła, przełyku, żołądka

łysy ˈwɨsɨ adj
gurî
(potocznie, potoczny) pozbawiony wysokiej roślinności, lasu
całkowicie lub częściowo pozbawiony włosów na głowie

łyżeczka wɨˈʒɛt͡ʃka n
kefçî
mała łyżka

łyżka ˈwɨʃka n
kefçî
sztuciec służący do jedzenia

łyżka do butów ˈwɨʃka dɔ‿ˈbutuf n
hestî
proste narzędzie ułatwiające zakładanie butów;

łyżka wazowa ˈwɨʃka vaˈzɔva n
hesk
(gastronomia) duża głęboka łyżka o długim trzonku, służąca do nalewania zupy z wazy

łza wza n
dilop
(fizjologia, fizjologiczny) kropla słonawej wody wydzielonej przez oko;

łódź wut͡ɕ n
gemî
mała jednostka pływająca poruszająca się po wodach;

łóżko ˈwuʃkɔ n
qerewêle sîsem
mebel przeznaczony do spania;

ściana ˈɕt͡ɕãna n
dîwar
(budownictwo) pionowy element konstrukcyjny oddzielający dwa pomieszczenia lub miejsca;

ścisk ɕt͡ɕisk n
sercan
(mechanika) narzędzie podobne do imadła posiadające dwie szczęki służące do przytrzymywania i łączenia elementów

ścięgno ˈɕt͡ɕɛ̃ŋɡnɔ n
jê
(anatomia, anatomiczny) włóknista tkanka odpowiedzialna za przeniesienie skurczu mięśni na układ kostny;

śledziona ɕlɛˈd͡ʑɔ̃na n
sipil
(anatomia, anatomiczny) narząd limfatyczny magazynujący krew u kręgowców;

śledź ɕlɛt͡ɕ n
singê konî
metalowy klin zakończony haczykiem wbijany w ziemię w celu naciągnięcia linek utrzymujących konstrukcję namiotu

ślepy ˈɕlɛpɨ adj
kor
taki, który nie może widzieć; który stracił wzrok
(przenośnie, przenośnia) taki, który nie zważa, nie zwraca uwagę na otoczenie albo okoliczności
taki, który czegoś nie dostrzega
taki, który nie ma narządu wzroku
zamknięty na stałe, bez wyjścia

ślepy ˈɕlɛpɨ n
kor
(potocznie, potoczny) osoba ślepa (1.1)

ślepy pasażer ˈɕlɛpɨ paˈsaʒɛr n
kerguh
(potocznie, potoczny) ukryty pasażer, nieposiadający ważnego biletu; zwykle na statku

śliczny ˈɕlʲit͡ʃnɨ adj
bedew
taki, który jest ładny, miły dla zmysłów; uroczy, wzbudzający pozytywne emocje

ślimak ˈɕlʲĩmak n
hiseynok
(zoologia, zoologiczny) rodzaj bardzo rozpowszechnionego mięczaka;
(anatomia, anatomiczny) część ucha wewnętrznego ssaków;
(rzemiosło, rzemieślniczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ozdobne zakończenie szyjki instrumentu smyczkowego

ślina ˈɕlʲĩna n
tif
(fizjologia, fizjologiczny) płynna wydzielina wytwarzana w ustach;

śliwka ˈɕlʲifka n
hilûk
(spożywczy) owoc z dużą pestką rosnący na śliwie

ślub ɕlup n
dawet
akt zawarcia małżeństwa;

ślubowanie n
ehd
uroczyste przyrzeczenie

śmiać się ˈɕmʲjät͡ɕ‿ɕɛ v
kenîn
wydawać z siebie odgłos utożsamiany ze śmiechem

śmiech ɕmʲjɛx n
ken
charakterystyczny dźwięk i grymas twarzy wydawany przez człowieka, gdy jest mu wesoło

śmierć ɕmʲjɛrʲt͡ɕ n
mirin merg
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) trwałe ustanie procesów życiowych lub aktywności;

śmieć ɕmʲjɛ̇t͡ɕ n
qirêj
coś do wyrzucenia, odpadek

śmigłowiec n
babirok
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny z wirnikiem umieszczonym nad kadłubem, poruszającym się w płaszczyźnie równoległej do ziemi

śniadanie ɕɲaˈdãɲɛ n
qehwaltî
poranny posiłek;

śnieg ɕɲɛk n
berf
(meteorologia, meteorologiczny) opad w postaci kryształków lodu;
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (technologia, technika, techniczny) zły obraz na ekranie telewizora

śnieżyca ɕɲɛˈʒɨt͡sa n
pûk
intensywny i obfity opad śniegu połączony z silnym wiatrem;

śnieżyczka n
berfîn
(botanika, botaniczny) Galanthus nivalis L., śnieżyczka przebiśnieg, przebiśnieg;

śnieżyć ˈɕɲɛʒɨt͡ɕ v
berf barîn
padać (o śniegu)

śpieszyć ˈɕpʲjɛʃɨt͡ɕ v
lez kirin
robić coś szybko, chcieć z czymś zdążyć

śpiew ɕpʲjɛf n
stran
dźwięki zróżnicowane w natężeniu i wysokości, wydawane przez głos ludzki;

śpiewak ˈɕpʲjɛvak n
stranbêj
mężczyzna lub chłopiec, który śpiewa

śpiewać ˈɕpʲjɛvat͡ɕ v
istiran
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonywać melodię głosem
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) zdradzać podczas przesłuchania tajemnice

średniowiecze ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛt͡ʃɛ n
Serdema Navîn
epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi;

środa ˈɕrɔda n
çarşem
trzeci dzień tygodnia;

środkowy ɕrɔtˈkɔvɨ adj
nav
znajdujący się w środku

środowisko ˌɕrɔdɔˈvʲiskɔ n
surîşt
(ekologia, ekologiczny) ogół elementów nieożywionych i ożywionych, składających się na otoczenie
çarşem
grupa ludzi zajmująca się tym samym zawodem, np. aktorzy
miejsce wychowywania w grupie; ludzie z niej

śródmieście ɕrudˈmʲjɛ̇ɕt͡ɕɛ n
nawend
centrum; główna, centralna część miasta

świat ɕfʲjat n
dinya cîhan
cała Ziemia

światła ˈɕfʲjatwa n
agir
(potocznie, potoczny) (motoryzacja) miejsce oznaczone światłami sygnalizacyjnymi na skrzyżowaniu ulic lub dróg bądź sygnalizujące przejścia dla pieszych

światło ˈɕfʲjatwɔ n
ronahî ronî
(fizyka, fizyczny) promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie odbieranym przez oko;

świeca ˈɕfʲjɛt͡sa n
mûm
(przestarzałe, przestarzały) dawna jednostka natężenia światła równa 1,02 kandeli;
przedmiot z wosku, parafiny lub stearyny mający knot, chemiczne źródło światła;

świetlik ˈɕfʲjɛtlʲik n
agirê şevê
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lampyridae, świecący owad z rodziny świetlikowatych;

świeżość ˈɕfʲjɛʒɔɕt͡ɕ n
tazetî
cecha tego, co jest świeże

świnia ˈɕfʲĩɲa ˈɕfʲĩɲɛ n
beraz
(zoologia, zoologiczny) Sus scrofa subsp. domesticus, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych;

świt ɕfʲit n
berbang
światło widoczne o świcie (1.1)

świątynia ɕfʲjɔ̃nˈtɨ̃ɲa n
peristgeh
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów;

święto ˈɕfʲjɛ̃ntɔ n
cejn
dzień lub więcej dni wyróżniający się od innych, poświęcony czemuś lub komuś, spędzany w inny, szczególny sposób niż zwykłe dni

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ adj
pîroz
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o osobie: ktoś uznany przez jakiś Kościół lub społeczność za godnego kultu;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o rzeczy: coś godnego kultu religijnego

źrebię ˈʑrɛbʲjɛ n
canî
(zoologia, zoologiczny) młode koniowatych, np. konia, osła lub zebry – bez względu na płeć;

źrenica ʑrɛ̃ˈɲit͡sa n
gorrepan
(optyka, optyczny) obraz otworu przysłony aperturowej

źródło ˈʑrudwɔ n
kanî
(hydrologia, hydrologiczny) miejsce, z którego woda wypływa na powierzchnię ziemi;
sebeb
przyczyna uczuć, zachowań, chorób itp.

Żyd ʒɨt n
cihû
(etnografia, etnograficzny) członek narodu najliczniej zamieszkującego państwo Izrael;

żaba ˈʒaba n
beq
(herpetologia, herpetologiczny) (potocznie, potoczny) pospolity płaz bezogonowy z wielu różnych rodzin, głównie z żabowatych;

żabka ˈʒapka n
beq
(herpetologia, herpetologiczny) młoda lub mała żaba

żagiel ˈʒaɟɛl n
baberrik
(marynarka) płat mocnej tkaniny przymocowany do masztu, służy do wykorzystywania energii wiatru jako napędu dla statku

żal ʒal n
xem
negatywny stan emocjonalny spowodowany doznaną stratą;

żart ʒart n
henek
coś, co zostało powiedziane lub zrobione dla rozrywki, tak, aby kogoś rozśmieszyć

żarówka ʒaˈrufka n
hirmî
(elektryczność) elektryczne źródło światła, w którym elementem świecącym jest rozżarzony przewód;

żarłoczny ʒarˈwɔt͡ʃnɨ adj
xwere
odznaczający się ogromnym apetytem

żarłok ˈʒarwɔk n
xwere
(potocznie, potoczny) osoba, która je dużo i często łapczywie

żałoba ʒaˈwɔba n
şîn
smutek, rozpacz po śmierci bliskiej osoby

żbik ʒbʲik n
pisîka kovî
(zoologia, zoologiczny) eurazjatyckie zwierzę drapieżne z rodziny kotowatych;

że ʒɛ conjunction
ku
…rozwijające opis zawarty w zdaniu nadrzędnym

żebro ˈʒɛbrɔ n
parsû
(anatomia, anatomiczny) kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową;

żeby ˈʒɛbɨ conjunction
bila
…łączący zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym okolicznikowym celu

żegnać v
xaç derxistin
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) czynić nad sobą znak krzyża

żelatyna ˌʒɛlaˈtɨ̃na n
celatîn
(chemia, chemiczny) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych;

żelazo ʒɛˈlazɔ n
hesin asin
(potocznie, potoczny) pospolity, srebrzystoszary i twardy metal z wysoką zawartością żelaza (1.2)
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) metaliczny pierwiastek chemiczny o symbolu Fe i liczbie atomowej 26;

żeliwo ʒɛˈlʲivɔ n
asinê coş
(hutnictwo, hutniczy) (chemia, chemiczny) stop odlewniczy żelaza z węglem i innymi pierwiastkami;

żeński ˈʒɛ̃j̃sʲci adj
mê
odnoszący się do kobiety, przeznaczony dla kobiety

żmija ˈʒmʲija n
tîremar
(herpetologia, herpetologiczny) gad z podrodziny węży;
(przenośnie, przenośnia) osoba zła i podstępna

żona ˈʒɔ̃na n
jin
kobieta będąca w związku małżeńskim z inną osobą

żonaty ʒɔ̃ˈnatɨ adj
zewicî
zwykle o mężczyźnie: mający żonę

żołnierz ˈʒɔwɲɛʒɛ ˈʒɔwʲɲɛʃ n
esker
(wojskowość, wojskowy) członek sił zbrojnych państwa; ; (zobacz) też żołnierz w Encyklopedii staropolskiej

żołądek ʒɔˈwɔ̃ndɛk n
gede
(anatomia, anatomiczny) część układu pokarmowego przed jelitami, który trawi białka przy udziale kwasu solnego;

żołądź ˈʒɔwɔ̃ɲt͡ɕ n
belot
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) owoc dębu;
gul
(termin karciany) jeden z kolorów w kartach;
belût
(anatomia, anatomiczny) zwieńczenie prącia;

żuchwa ˈʒuxfa n
kajû
(anatomia, anatomiczny) ruchoma kość szkieletu czaszki;

żuć ʒut͡ɕ v
cûn cûtin
rozgniatać pokarm zębami; wolno coś gryźć

żwawy ˈʒvavɨ adj
liserxwe
pełen werwy i temperamentu

życie ˈʒɨt͡ɕɛ n
jiyan
(biologia, biologiczny) zespół procesów zachodzących w organizmie żywym lub jego poszczególnych częściach;

życzenie ʒɨˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
xwestek
pragnienie; to, czego się chce, co pragnie się zrealizować

życzyć ˈʒɨt͡ʃɨt͡ɕ v
xwestin
składać życzenia
źle komuś życzyć: pragnąć czyjegoś nieszczęścia, bólu, cierpienia
pragnąć czyjegoś szczęścia

żyd ʒɨt n
cihû
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca judaizmu

żydowski ʒɨˈdɔfsʲci n
yidîşî
(językoznawstwo, językoznawczy) (język) jidysz

żyrafa ʒɨˈrafa n
hêştirga
(zoologia, zoologiczny) Giraffa Brisson, ssak z rzędu parzystokopytnych, z charakterystyczną długą szyją, żyjące na afrykańskich sawannach;

żyto ˈʒɨtɔ n
baçîk
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Secale L., zbożowa roślina jednoroczna, dwuletnia lub wieloletnia z rodziny wiechlinowatych;
şilêl
(spożywczy) (rolnictwo, rolniczy) ziarno żyta (1.1)

żywe srebro ˈʒɨvɛ ˈsrɛbrɔ n
zîbeq
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) rtęć

żywność ˈʒɨvnɔɕt͡ɕ n
xwarin
ogół produktów spożywczych;

żywy ˈʒɨvɨ adj
زندو
będący w użyciu
jasny, jaskrawy, niestonowany
przejawiający oznaki życia
żwawy, szybki

żyć ʒɨt͡ɕ v
jîn
bytować w jakichś warunkach

żółtko ˈʒuwtkɔ n
zerik
(zoologia, zoologiczny) substancja w jaju owadów, gadów i ptaków, stanowiąca materiał budulcowy i odżywczy dla zarodka;

żółty ˈʒuwtɨ adj
zer zar
mający kolor trzeciego pasma tęczy, taki jak kolor żółtka, kwiatu jaskra, owocu cytryny itp.; mający kolor podstawowy;

żółw ʒuwf n
req
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu Testudines, należące do gromady gadów;

żądza ˈʒɔ̃nd͡za n
tîbûn
silne pragnienie, chęć