acz at͡ʃ suffix
éir
w połączeniu z tematem niektórych czasowników tworzy nazwę wykonawcy czynności w rodzaju męskim

arka ˈarka suffix
éir
…dodawany do rzeczownika, tworzący inny rzeczownik rodzaju żeńskiego oznaczający pojazd do przewozu materiału wyrażonego przez pierwotny rzeczownik
…dodawany do tematu czasownika lub rzeczownika, tworzący rzeczownik rodzaju żeńskiego, będący nazwą na daną czynność czy ogół danej czynności
…dodawany do tematu czasownika lub rzeczownika, tworzący rzeczownik rodzaju żeńskiego, będący wykonawcą (wykonawczynią) tej czynności (o osobach)
…dodawany do tematu czasownika, tworzący rzeczownik rodzaju żeńskiego, będący narzędziem przeznaczonym do tej czynności (o przedmiotach)

arz aʃ suffix
éir
dodawany do tematu czasownika (rzadziej rzeczownika) tworzy rzeczownik rodzaju męskiego oznaczający wykonawcę czynności lub zawodu

at suffix
áit
…tworzący nazwy urzędów, instytucji lub godności

awy ˈavɨ suffix
coth-
…modyfikujący znaczenie przymiotnika, wskazujący na istnienie słabszej relacji znaczeniowej (nieco, trochę, podobny do)

dło suffix
éir
…tworzy rzeczowniki osobowe od czasowników

ek ɛk suffix
gus
tworzy zdrobnienia rzeczowników rodzaju męskiego

fit fit suffix
fít
drugi człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z rośliną, roślinnością

fobia ˈfɔbʲja suffix
fóibe
ostatni człon wyrazów złożonych oznaczających nieuzasadniony lęk przed czymś lub przed kimś albo wstręt do czegoś lub kogoś

gamia suffix
gamacht
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek z małżeństwem lub określonym systemem rozmnażania się

grafia suffix
grafaíocht
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z pisaniem, zapisem, ilustracją

log lɔk suffix
olaí
ostatni człon wyrazów złożonych tworzący rzeczowniki określające osoby zajmujące się badaniem, nauką

logia ˈlɔɟja suffix
olaíocht
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z nauką

mierz ˈmʲjɛʒ suffix
méadar
ostatni człon wyrazów złożonych – nazw przyrządów pomiarowych

naście ˈnaɕt͡ɕɛ suffix
éag
tworzący liczebniki główne od 11 do 19 włącznie

ość ɔɕt͡ɕ suffix
acht
…tworzący rzeczownik od przymiotnika, oznaczający cechę opisywaną przez ten przymiotnik bądź z nim związaną

sk suffix
coth-
… tworzący nazwę miejscowości
… tworzący rzeczowniki rodzaju męskiego

skop skɔp suffix
scóp
ostatni człon wyrazów złożonych będących nazwami przyrządów służących do obserwacji i badania

szy suffix
éir
…używany do tworzenia stopnia wyższego niektórych przymiotników

tomia ˈtɔ̃mʲja suffix
tóime
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z cięciem, operacją chirurgiczną

AIDS ɛjts n
SEIF
(medycyna, medyczny) nabyty zespół niewydolności immunologicznej;

Aaron aˈːrɔ̃n pn
Aaron
(biblijny) postać biblijna, brat Mojżesza;
imię męskie;

Abchaz ˈapxas n
Abcáiseach
mieszkaniec Abchazji;

Abchazja apˈxazʲja pn
Abcáis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) formalnie republika autonomiczna wchodząca w skład Gruzji;

Abchazka apˈxaska n
Abcáis
mieszkanka Abchazji

Abdiasz pn
Leabhar Óbaidiá
(biblijny) postać biblijna, prorok;

Aberdeen pn
Obar Dheathain
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Szkocji (Wielka Brytania);

Abidżan abʲˈid͡ʒãn ˈabʲid͡ʒãn pn
Abidjan
(geografia, geograficzny) miasto, siedziba rządu Wybrzeża Kości Słoniowej;

Abisynia ˌabʲiˈsɨ̃ɲja pn
Abyssinia
(geografia, geograficzny) (dawniej, dawny) Etiopia;

Abisynka ˌabʲiˈsɨ̃nka n
Aibisíneach
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) mieszkanka Abisynii

Abisyńczyk ˌabʲiˈsɨ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Aibisíneach
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Abisynii

Abraham abˈraxãm pn
Abrahám
(biblijny) postać biblijna, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Abram ˈabrãm pn
Abrám
imię męskie

Abu Zabi ˈabu ˈzabʲi pn
Abú Daibí
(geografia, geograficzny) stolica Zjednoczonych Emiratów Arabskich;

Abudża aˈbud͡ʒa pn
Abúise
(geografia, geograficzny) stolica Nigerii;

Achaja aˈxaja pn
an Acháia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w Grecji;

Achilles aˈxʲilːɛs pn
Aichill
(mitologia grecka) heros i bohater wojny trojańskiej, syn Peleusa i Tetydy;

Ad-Dauha ad‿ˈːawxa pn
Doha
(geografia, geograficzny) stolica Kataru;

Adam ˈadãm pn
Ádhamh
imię męskie;
(biblijny) według Księgi Rodzaju imię pierwszego człowieka na Ziemi oraz protoplasty rodu ludzkiego;

Adamstown pn
Maigh Arnaí
(geografia, geograficzny) stolica Pitcairnu;

Addis Abeba ˈaddʲis aˈbɛba pn
Adas Ababa
(geografia, geograficzny) stolica Etiopii;

Adelajda ˌadɛˈlajda pn
Ailís
imię żeńskie;

Adonis aˈdɔ̃ɲis pn
Adónas
(mitologia grecka) urodziwa postać mitologiczna, ukochany Afrodyty;

Afganistan ˌavɡãˈɲistãn pn
Afganastáin An Afganastáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu;

Afganka avˈɡãŋka n
Afganastánach
obywatelka Afganistanu

Afgańczyk avˈɡãj̃n͇t͡ʃɨk n
Afganastánach
obywatel Afganistanu

Afroamerykanin ˌafrɔãmɛrɨˈkãɲĩn n
meiriceánaigh afracacha
(eufemistycznie) (etnografia, etnograficzny) czarnoskóry Amerykanin pochodzenia subsaharyjskiego

Afrodyta ˌafrɔˈdɨta pn
Afradaíté
(mitologia grecka) bogini miłości;

Afryka ˈafrɨka pn
Afraic An Afraic
(geografia, geograficzny) trzeci pod względem wielkości kontynent na Ziemi;

Afryka Południowa pn
Afraic Theas
(geografia, geograficzny) region Afryki obejmujący południową część tego kontynentu;

Afrykaner n
Afracánach
(etnografia, etnograficzny) biały mieszkaniec Republiki Południowej Afryki oraz Namibii, potomek holenderskich kolonizatorów;

Afrykanin ˌafrɨˈkãɲĩn n
Afracach
mieszkaniec Afryki

Aggeusz pn
Hagaí
(biblijny) Księga Aggeusza;
imię męskie;

Agnieszka aɟˈɲɛʃka pn
Aignéis
imię żeńskie;

Aisne pn
Aisne
(geografia, geograficzny) (administracja) departament w północnej Francji;
(geografia, geograficzny) rzeka we Francji, lewy dopływ rzeki Oise;

Akra ˈakra pn
Accra
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Ghany;

Akwizgran aˈkfʲizɡrãn pn
Aachen
(geografia, geograficzny) niemieckie miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, bezpośrednio przy granicy z Belgią i Holandią;

Alan ˈalãn pn
Ailín
imię męskie;

Alaska aˈlaska pn
Alasca
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Alaskanin n
Alascach
mieszkaniec Alaski

Albania alˈbãɲja pn
Albáin an Albáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy, ze stolicą w Tiranie;

Albanka alˈbãŋka n
Albanés
kobieta narodowości albańskiej, obywatelka Albanii, mieszkanka Albanii

Albańczyk alˈbãj̃n͇t͡ʃɨk n
Albánach
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości albańskiej, obywatel Albanii, mieszkaniec Albanii

Albert ˈalbɛrt pn
Albert
imię męskie;

Albin ˈalbʲĩn pn
Ailbín
imię męskie;

Aleksander ˌalɛˈksãndɛr pn
Alastar
imię męskie;

Aleksandria ˌalɛˈksãndrʲja pn
Cathair Alastair
(geografia, geograficzny) miasto w Egipcie leżące nad brzegiem Morza Śródziemnego;

Aleuta n
Ailiúit
(etnografia, etnograficzny) rdzenny mieszkaniec obszaru Aleutów, Komandorów i zachodniej części Alaski

Aleuty pn
Oileáin Ailiúit
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na północy Oceanu Spokojnego,

Alfred ˈalfrɛt pn
Ailfrid
imię męskie;

Algier ˈalʲɟɛr pn
Cathair na hAilgéire
(geografia, geograficzny) stolica Algierii;

Algieria alʲˈɟɛrʲja pn
Ailgéir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północnej Afryce ze stolicą w Algierze;

Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna pn
Daonphoblacht Daonlathach na hAilgéire
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Algierii

Allah ˈalːax pn
Allah
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg w islamie;

Alojzy aˈlɔjzɨ pn
Alaois
imię męskie;

Alpy ˈalpɨ pn
Alpa
(geografia, geograficzny) najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia;

Alzacja alˈzat͡sʲja pn
Alsáis
(geografia, geograficzny) kraina historyczna Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem;

Alzatczyk alˈzaṭt͡ʃɨk n
Alsáiseach
mieszkaniec Alzacji lub osoba płci męskiej pochodząca z tego regionu

Amaltea pn
Amalthea
(astronomia, astronomiczny) największy z wewnętrznych księżyców Jowisza;

Amazonka ˌãmaˈzɔ̃nka pn
Amasóin
(geografia, geograficzny) rzeka w Ameryce Południowej;

Ambroży ãmˈbrɔʒɨ pn
Ambrós
imię męskie;

Ameryka ãˈmɛrɨka pn
Meiriceá
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;

Ameryka Południowa ãˈmɛrɨka ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Meiriceá Theas
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;

Ameryka Północna ãˈmɛrɨka puwˈnɔt͡sna pn
Meiriceá Thuaidh
(geografia, geograficzny) kontynent położony na półkulach: północnej i zachodniej;

Ameryka Łacińska ãˈmɛrɨka waˈt͡ɕĩj̃ska pn
Meiriceá Laidineach
(geografia, geograficzny) kraje Ameryki Południowej i Środkowej, w których używa się języka hiszpańskiego, portugalskiego lub francuskiego;

Ameryka Środkowa ãˈmɛrɨka ɕrɔtˈkɔva pn
Meiriceá Láir
(geografia, geograficzny) obszar, formalnie zaliczany do Ameryki Północnej, położony na połączeniu obu Ameryk, który obejmuje również wyspy mórz śródlądowych: Morza Karaibskiego i Zatoki Meksykańskiej;

Amerykaniec n
Poncán
(wariant) (lekceważąco, lekceważący) mieszkaniec Ameryki, zwłaszcza Stanów Zjednoczonych

Amerykanin ˌãmɛrɨˈkãɲĩn n
Meiriceánach
mieszkaniec Ameryki – kontynentu

Amos ˈãmɔs pn
Leabhar Ámós
(biblijny) postać biblijna, prorok;
Ámós
imię męskie

Amsterdam ãmˈstɛrdãm pn
Amstardam
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Holandii;

Anatolia ˌãnaˈtɔlʲja pn
An Anatóil
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i region współczesnej Turcji obejmujący półwysep Azji Mniejszej;

Andaluzja ˌãndaˈluzʲja pn
An Andalúis
(geografia, geograficzny) kraina w południowej Hiszpanii

Andora ãnˈdɔra pn
Andóra
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielkie państwo w Europie między Francją a Hiszpanią;

Andorczyk ãnˈdɔrt͡ʃɨk n
Andórach
obywatel Andory

Andromeda ˌãndrɔ̃ˈmɛda pn
Andraiméide
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą;
imię żeńskie;

Andrzej ˈãnḍʒɛj pn
Aindriú
imię męskie;

Andy ˈãndɨ pn
Na hAindéis
(geografia, geograficzny) góry w Ameryce Południowej;

Angielka ãŋʲˈɟɛlka n
Sasanach
kobieta narodowości angielskiej

Anglia ˈãŋɡlʲja pn
Sasana
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Wielkiej Brytanii
(potocznie, potoczny) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej;

Anglik ˈãŋɡlʲik n
Sasanach
mężczyzna narodowości angielskiej

Angola ãŋˈɡɔla pn
Angóla Poblacht Angóla
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Angolczyk ãŋˈɡɔlt͡ʃɨk n
Angólach
obywatel Angoli

Anguilla pn
Angaíle
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Wielkiej Brytanii na Morzu Karaibskim;

Anioł Stróż ˈãɲɔw ˈstruʃ n
aingeal coimhdeachta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin;

Ankara ãŋˈkara pn
Ankara
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Turcji;

Anna ˈãnːa pn
Áine
(oficjalnie) (urzędowy) imię żeńskie;

Antananarywa ˌãntãnãnaˈrɨva pn
Antananairíveo
(geografia, geograficzny) stolica Madagaskaru;

Antarktyda ˌãntarkˈtɨda pn
Antartaice
(geografia, geograficzny) kontynent, na którym znajduje się biegun południowy;

Antarktyka ãnˈtarktɨka pn
Antartach
(geografia, geograficzny) rejon globu ziemskiego od bieguna południowego do 60° szerokości geograficznej południowej, obejmujący Antarktydę, jej lądolód oraz otaczające je wody;

Antigua i Barbuda ˌãntʲiˈɡu<sup>w</sup>a ˌi‿barˈbuda pn
Antigua agus Barbúda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim ze stolicą w Saint John's;

Antoni ãnˈtɔ̃ɲi pn
Antóin Antaine
imię męskie;

Antwerpia ãntˈfɛrpʲja pn
Antuairp Antwerpen
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii;

Antychryst pn
Ainchríost
(wariant) (biblijny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) antychryst

Antyle Holenderskie ãnˈtɨlɛ ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲcɛ pn
Aintillí na hÍsiltíre
(geografia, geograficzny) holenderskie terytorium autonomiczne;

Apacz n
Apáitseach
(etnografia, etnograficzny) członek indiańskiego plemienia z Ameryki Północnej;

Apollo aˈpɔlːɔ pn
Apalló
(mitologia grecka) bóg sztuki i piękna;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie, jedno z imion mitologicznych;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 1862;

Arab ˈarap n
Arabach
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości arabskiej;

Arabia aˈrabʲja pn
An Araib
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu;

Arabia Saudyjska aˈrabʲja sawˈdɨjska pn
An Araib Shádach Araib Shádach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim ze stolicą w Rijadzie;

Arabka aˈrapka n
Arabach
kobieta pochodzenia arabskiego, wywodząca się z jednego z krajów świata arabskiego

Arabska Republika Egiptu pn
Poblacht Arabach na hÉigipte
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Egiptu

Aragończyk n
Aragóinis
mieszkaniec Aragonii

Ararat aˈrarat pn
Ararat
(geografia, geograficzny) górski masyw wulkaniczny w Turcji;

Archimedes ˌarxʲĩˈmɛdɛs pn
Airciméidéas
(historia, historyczny, historycznie) grecki matematyk;

Ares ˈarɛs pn
Airéas
(mitologia grecka) bóg wojny;

Argentyna ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃na pn
Airgintín
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Argentynka ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃ŋka n
An Airgintín
obywatelka Argentyny

Arka Przymierza pn
Áirc an Chonartha
(biblijny) skrzynia, w której przechowywano tablice z tekstem Dekalogu;

Arkansas arˈkãw̃zas ˈarkãw̃sɔ pn
Arkansas
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Arktyka ˈarktɨka pn
Artach
(geografia, geograficzny) obszar Ziemi otaczający biegun północny;

Armagedon ˌarmaˈɡɛdɔ̃n n
Harmagadón
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce, w którym przy końcu świata odbędzie się bitwa między narodami;

Armenia arˈmɛ̃ɲja pn
Airméin An Airméin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Armeńczyk arˈmɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Airméanach
obywatel Armenii

Armoryka pn
Aremorica
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną;

Artemida ˌartɛ̃ˈmʲida pn
Artaimís
(mitologia grecka) bogini łowów i przyrody, łączona z Selene, Hekate i Persefoną oraz utożsamiana z rzymską Dianą;

Artemis arˈtɛ̃mʲis pn
Artaimís
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 105;

Artur ˈartur pn
Artúr
imię męskie;

Aruba aˈruba pn
Arúba
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Holandii w Ameryce Środkowej;

Arumunka n
Arómáinis
(etnografia, etnograficzny) członkini grupy etnicznej zamieszkującej południowe Bałkany, wyróżniającej się własnym językiem arumuńskim;

Arystoteles ˌarɨstɔˈtɛlɛs pn
Arastotail
(historia, historyczny, historycznie) filozof grecki,

Asturia pn
Asturias
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina geograficzna położona w północnej Hiszpanii nad Zatoką Biskajską, w średniowieczu niezależne królestwo

Asunción pn
Asunción
(geografia, geograficzny) stolica Paragwaju;

Asyria aˈsɨrʲja pn
Aisiria
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii;

Asyryjczyk ˌasɨˈrɨjt͡ʃɨk n
Aisiriach
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel semickiego narodu zamieszkującego północny Irak, Iran, południową Turcję i Syrię;

Aszchabad aʃˈxabat pn
Ashgabat
(geografia, geograficzny) stolica Turkmenistanu;

Atena aˈtɛ̃na pn
Aitéiné
(mitologia grecka) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej i rękodzieła, utożsamiana z rzymską Minerwą;

Ateny aˈtɛ̃nɨ pn
Aithin Ataen
(geografia, geograficzny) stolica współczesnej Grecji;

Ateńczyk aˈtɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Aithneach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec starożytnego miasta-państwa Aten

Atina pn
An Aithin
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum;
imię żeńskie

Atlantyk aˈtlãntɨk pn
An tAigéan Atlantach
(geografia, geograficzny) (potocznie, potoczny) (zobacz) Ocean Atlantycki

Attyka pn
Ataic
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w środkowej Grecji leżąca na Półwyspie Attyckim z Atenami jako głównym ośrodkiem;

August ˈawɡust pn
Lúnasa
imię męskie;

Augustyn awˈɡustɨ̃n pn
Agaistin
imię męskie;

Austin pn
Cathair Aibhistín
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej części Stanów Zjednoczonych, stolica stanu Teksas;

Australia awˈstralʲja pn
Astráil An Astráil
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo obejmujące prawie cały kontynent australijski;
(geografia, geograficzny) najmniejszy kontynent na Ziemi;

Australia Zachodnia pn
Iarthar na hAstráile
(geografia, geograficzny) (administracja) największy stan Australii, zajmuje zachodnią część kontynentu;

Australijczyk ˌawstraˈlʲijt͡ʃɨk n
Astrálach
mieszkaniec, obywatel Australii

Austria ˈawstrʲja pn
Ostair an Ostair
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Austriak ˈawstrʲjak n
Ostarach
mieszkaniec lub obywatel Austrii

Austro-Węgry ˌawstrɔ‿ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
An Ostair-Ungáir
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) państwo w Europie od 1867 do 1918 r. pod panowaniem Habsburgów, ze stolicami w Wiedniu i Budapeszcie;

Azerbejdżan ˌazɛrˈbɛjd͡ʒãn pn
Asarbaiseáin An Asarbaiseáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Baku;

Azerbejdżanin ˌazɛrbɛjˈd͡ʒãɲĩn n
Asarbaiseánach
mieszkaniec lub obywatel Azerbejdżanu

Azja ˈazʲja pn
Áise An Áise
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi;

Azja Mniejsza ˈazʲja ˈmʲɲɛ̇jʃa pn
Áise Bheag
(geografia, geograficzny) półwysep w zachodniej Azji, tworzący pomost lądowy łączący ten kontynent z Europą;

Azjata aˈzʲjata n
Áiseach
mieszkaniec kontynentu azjatyckiego

Azory aˈzɔrɨ pn
Asóir
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim, region autonomiczny Portugalii;

Aztek n
Astaicis
(etnografia, etnograficzny) członek historycznego indiańskiego plemienia z Ameryki Środkowej;

Babilon baˈbʲilɔ̃n pn
An Bhablóin
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytne miasto położone w Mezopotamii, dawna stolica Babilonii, obecnie teren Iraku;

Babilonia ˌbabʲiˈlɔ̃ɲja pn
Bablóinia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo semickie w Mezopotamii, na terenie obecnego Iraku;

Bagdad ˈbaɡdat pn
Bagdad
(geografia, geograficzny) stolica Iraku;

Bahamy baˈxãmɨ pn
Bahámaí
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo wyspiarskie w Ameryce Północnej;
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim;

Bahrajn ˈbaxrajn pn
Bairéin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Manamie;

Bahrańczyk baxˈrãj̃n͇t͡ʃɨk n
Bairéanach
obywatel Bahrajnu

Bairiki ˌba<sup>j</sup>iˈrʲici pn
Bairiki
(geografia, geograficzny) stolica Kiribati;

Bajkał ˈbajkaw pn
Loch Baikal
(geografia, geograficzny) jezioro w Azji, najstarsze i najgłębsze na świecie;

Baktria pn
an Bhaictria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna nazwa krainy położonej obecnie w północnym Afganistanie między Amu-Darią a Hindukuszem;

Baku ˈbaku pn
Bakı
(geografia, geograficzny) stolica Azerbejdżanu;

Baltimore pn
Dún na Séad
(geografia, geograficzny) największe miasto stanu Maryland w Stanach Zjednoczonych;

Bangkok ˈbãŋkːɔk pn
Bancác
(geografia, geograficzny) stolica Tajlandii;

Bangladesz bãŋɡˈladɛʃ pn
An Bhanglaidéis Bhanglaidéis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Dhace;

Banglijczyk n
Banglaidéiseach
obywatel Bangladeszu

Baran ˈbarãn pn
an Reithe
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pierwszy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 marca do 19 (20) kwietnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;

Baranek Boży baˈrãnɛɡ ˈbɔʒɨ pn
Uan Dé
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) symboliczny tytuł Jezusa Chrystusa, nawiązujący do jego ofiary na krzyżu i starotestamentowych proroctw;

Barbados barˈbadɔs pn
Barbadós
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w Bridgetown;

Barbara barˈbara pn
Bairbre
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 234;
imię żeńskie;

Barbuda pn
Barbúda
(geografia, geograficzny) wyspa położona na Morzu Karaibskim, zaliczająca się do Wysp Nawietrznych, wchodząca w skład państwa Antigua i Barbuda;

Barcelona ˌbart͡sɛˈlɔ̃na pn
Barcelona
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Katalonii;

Bartłomiej bartˈwɔ̃mʲjɛ̇j pn
Beartlaidh
imię męskie;

Baruch pn
Barúch
(biblijny) postać biblijna;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Bask bask n
Bascach
(etnografia, etnograficzny) członek narodu zamieszkującego tereny na granicy Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską;

Baskijka baˈsʲcijka n
Bascais
(etnografia, etnograficzny) kobieta z ludu Basków, przedstawicielka narodu zamieszkującego tereny na pograniczu Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską

Basseterre ˌbasːɛˈtɛrːɛ pn
Basseterre
(geografia, geograficzny) stolica Saint Kitts i Nevis;

Baszkir n
Baiscireach
członek narodu Baszkirów

Batman ˈbatmãn pn
Fear na nIaltóg
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) popularny bohater filmów i komiksów;

Bawarczyk baˈvart͡ʃɨk n
Bavárach
mieszkaniec Bawarii

Bawaria baˈvarʲja pn
An Bhaváir
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w południowej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Monachium;

Bawarka baˈvarka n
Bavárach
mieszkanka Bawarii

Bałkany bawˈkãnɨ pn
Balcáin
(geografia, geograficzny) region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego;

Bałtyk ˈbawtɨk n
Muir Bhailt
(geografia, geograficzny) Morze Bałtyckie

Beduin bɛˈdu<sup>j</sup>ĩn n
Beidiúnach
(etnografia, etnograficzny) członek koczowniczych lub półkoczowniczych plemion krajów arabskich;

Bejrut ˈbɛjrut pn
Béiriút
(geografia, geograficzny) miasto w Azji, na Bliskim Wschodzie, stolica Libanu;

Belfast ˈbɛlfast pn
Béal Feirste
(geografia, geograficzny) stolica Irlandii Północnej,

Belg bɛlk n
Beilgeach
obywatel Belgii

Belgia ˈbɛlʲɟja n
An Bheilg An Ḃeilg Bheilg
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Zachodniej ze stolicą w Brukseli;

Belgijka bɛlʲˈɟijka n
Beilgeach
obywatelka Belgii

Belgrad ˈbɛlɡrat pn
Béalgrád
(geografia, geograficzny) stolica Serbii;

Belize bɛˈlʲizɛ pn
An Bheilís
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w Belmopanie;

Belizeńczyk ˌbɛlʲiˈzɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Beilíseach
obywatel Belize

Belmopan bɛlˈmɔpãn pn
Belmopan
(geografia, geograficzny) stolica Belize;

Benedykt bɛ̃ˈnɛdɨkt pn
Beinidict
imię męskie;

Beneluks bɛ̃ˈnɛluks pn
Benelux
(geografia, geograficzny) region w Europie Zachodniej, składający się z trzech sąsiadujących ze sobą monarchii: Belgii, Holandii i Luksemburga;

Bengal ˈbɛ̃ŋɡal pn
Beangál
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Południowej, w Indiach i Bangladeszu, we wschodniej części Niziny Hindustańskiej, nad Zatoką Bengalską;

Bengalczyk n
Beangálach
(etnografia, etnograficzny) członek azjatyckiego narodu posługującego się językiem bengalskim i zamieszkującego krainę historyczną Bengal

Beniamin bɛ̃ˈɲjãmʲĩn pn
Biniáimin
imię męskie;

Benin ˈbɛ̃ɲĩn pn
Beinin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Berber ˈbɛrbɛr n
Beirbeireach
(etnografia, etnograficzny) rdzenny mieszkaniec północnej Afryki i Sahary pochodzenia chamito-semickiego;

Berberia pn
Barbair
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraje Maghrebu, zamieszkiwane przez ludność berberyjską;

Berenika ˌbɛrɛ̃ˈɲika pn
Beirnicé
imię żeńskie;

Berlin ˈbɛrlʲĩn pn
Beirlín Bearlín
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Niemiec;

Bermudczyk n
Beirmiúdach
mieszkaniec Bermudów

Bermudy bɛrˈmudɨ pn
Beirmiúda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Wielkiej Brytanii na Bermudach (1.2);

Bernard ˈbɛrnart pn
Bearnárd
imię męskie;

Berno ˈbɛrnɔ pn
Beirn
(geografia, geograficzny) stolica Szwajcarii;

Betelgeza pn
Betelgeuse
(astronomia, astronomiczny) czerwony nadolbrzym w Orionie;

Betlejem bɛˈtlɛjɛ̃m pn
An Bheithil
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej części Palestyny;

Bhutan ˈbutãn pn
Bútáin An Bhútáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Thimphu;

Bhutańczyk buˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
Bútánach
obywatel Bhutanu

Białorusin ˌbʲjawɔˈruɕĩn n
Bealarúisis
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości białoruskiej, obywatel Białorusi, mieszkaniec Białorusi

Białoruś bʲjaˈwɔruɕ pn
An Bhealarúis Bealarúis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Biały Dom pn
Teach Bán
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) siedziba prezydenta Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie;

Biblia ˈbʲiblʲja n
Bíobla An Bíobla
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawany przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga;

Biharczyk n
Biheáiris
mieszkaniec Biharu

Birma ˈbʲirma pn
Burma
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) Mjanma

Birmanka bʲirˈmãŋka n
Burmach
obywatelka Mjanmy (Birmy)

Birmańczyk bʲirˈmãj̃n͇t͡ʃɨk n
Burmach
obywatel Mjanmy (Birmy)

Biszkek ˈbʲiʃkɛk pn
Bíscéic
(geografia, geograficzny) stolica Kirgistanu;

Bitynia pn
Bitín
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Mniejszej, prowincja rzymska;

Bizancjum bʲiˈzãnt͡sʲjũm pn
Biosáintiam
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad cieśniną Bosfor, nad zatoką Złotego Rogu; później Konstantynopol; obecnie Stambuł;

Bizantyjczyk n
Biosántach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Bizancjum (cesarstwa bizantyjskiego)

Bliski Wschód ˈblʲisʲci ˈfsxut pn
Neasoirthear
(geografia, geograficzny) obszar na styku Europy, Afryki i południowo-zachodniej Azji;

Bliźnięta blʲiʑˈɲɛ̃nta pn
an Cúpla
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) trzeci znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) maja do 20 (21) czerwca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Bogarodzica n
Máthair Dé
(staropolski) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Bogarodzicielka pn
Máthair Dé
(teologia, teologiczny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Bogumir pn
Gofraidh
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Bogurodzica n
Máthair Dé
(staropolski) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Boliwia bɔˈlʲivʲja pn
An Bholaiv an Bholaiv
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Ameryki Południowej, ze stolicą w Sucre;

Boliwijczyk ˌbɔlʲiˈvʲijt͡ʃɨk n
Bolavach
obywatel Boliwii

Bonawentura ˌbɔ̃navɛ̃nˈtura pn
Bonaventure
imię męskie;

Borneańczyk n
Boirneoch
mieszkaniec wyspy Borneo

Borneo bɔrˈnɛɔ pn
Boirneo
(geografia, geograficzny) wyspa w Archipelagu Malajskim;

Bosfor ˈbɔsfɔr pn
an Bhosparais
(geografia, geograficzny) cieśnina łącząca Morze Czarne z morzem Marmara, oddzielająca Europę od Azji;

Boston ˈbɔstɔ̃n pn
Bostún
(geografia, geograficzny) nazwa kilku miast, miejscowości (i tym podobne, i temu podobne);

Botswana bɔtsˈfãna pn
Botsuáin An Bhotsuáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Botswańczyk bɔtsˈfãj̃n͇t͡ʃɨk n
Botsuánach
obywatel Botswany

Bośnia ˈbɔɕɲa pn
An Bhoisnia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w południowej Europie;

Bośnia i Hercegowina ˈbɔɕɲa ˌi‿xɛrt͡sɛɡɔˈvʲĩna pn
Bhoisnia agus Heirseagaivéin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie na Półwyspie Bałkańskim ze stolicą w Sarajewie;

Bośniak ˈbɔɕɲak n
Boisniach
mieszkaniec Bośni, obywatel Bośni i Hercegowiny

Boża Rodzicielka pn
Máthair Dé
(teologia, teologiczny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Boże Ciało ˈbɔʒɛ ˈt͡ɕawɔ n
Déardaoin Chorp Chríost
(potocznie, potoczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej;

Boże Narodzenie ˈbɔʒɛ ˌnarɔˈd͡zɛ̃ɲɛ pn
Nollaig An Nollaig
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone 25 i 26 grudnia, w którym wspomina się narodzenie Jezusa Chrystusa;

Brabancja Północna pn
Brabant Thuaidh
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja na południu Holandii ze stolicą w ’s-Hertogenbosch;

Brahma ˈbrama pn
Bráma
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (mitologia, mitologiczny) w hinduizmie najwyżej wyniesiona pobożna żywa istota, która wraz z Wisznu i Śiwą tworzy Trójcę;

Brajan pn
Brian
imię męskie;

Brasília pn
Brasilia
(geografia, geograficzny) stolica Brazylii;

Bratysława ˌbratɨˈswava pn
Bhratasláiv
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Słowacji;

Brazylia braˈzɨlʲja pn
Brasaíl An Bhrasaíl
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Brazylijczyk ˌbrazɨˈlʲijt͡ʃɨk n
Brasaíleach
obywatel Brazylii

Brazzaville pn
Brazzaville
(geografia, geograficzny) stolica Konga;

Bretania brɛˈtãɲja pn
Briotáin
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region w północno-zachodniej Francji;

Bretonka n
Bhriotáinis
mieszkanka Bretanii

Bretończyk n
Briotánach
mieszkaniec Bretanii

Brian pn
Brian
imię męskie;

Bridgetown pn
Bridgetown
(geografia, geograficzny) stolica Barbadosu;

Bristol ˈbrʲistɔl pn
Briostó
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-zachodniej Anglii;

Bruksela bruˈksɛla pn
Bruiséil an Bhruiséil
(geografia, geograficzny) stolica Belgii;

Brunei brũˈnɛji pn
Brúiné
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Bryan pn
Brian
imię męskie;

Brygida brɨˈɟida pn
Bríd
imię żeńskie;

Brytania pn
an Bhreatain
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca dzisiejszą Wielką Brytanię, krainę zamieszkiwaną przez Brytów
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie na Wielką Brytanię lub całe Imperium Brytyjskie

Brytyjskie Wyspy Dziewicze brɨˈtɨjsʲcɛ ˈvɨspɨ d͡ʑɛˈvʲit͡ʃɛ pn
Oileáin Bhriotanacha na Maighdean
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) brytyjskie terytorium zależne w Ameryce Środkowej, w basenie Morza Karaibskiego;

Budapeszt buˈdapɛʃt pn
Búdaipeist
(geografia, geograficzny) (administracja) (urzędowy) stolica Węgier;

Budda ˈbudːa n
An Búda
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) założyciel buddyzmu;

Buenos Aires pn
Buenos Aires
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Argentyny;

Bukareszt buˈkarɛʃt pn
Búcairist
(geografia, geograficzny) stolica Rumunii;

Burgund ˈburɡũnt n
Burgúnach
(historia, historyczny, historycznie) członek germańskiego plemienia Burgundów;

Burgundczyk n
Burgúnach
mieszkaniec Burgundii

Burgundia burˈɡũndʲja pn
An Bhurgúin
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region administracyjny położony w centralnej Francji;

Buriat n
Buiriatais
mieszkaniec Buriacji

Burkina Faso burʲˈcĩna ˈfasɔ pn
Buircíne Fasó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce;

Burundi buˈrũndʲi pn
An Bhurúin Burúin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Burundyjczyk ˌburũnˈdɨjt͡ʃɨk n
Burúnach
obywatel Burundi

Bułgar ˈbuwɡar n
Bulgárach
człowiek narodowości bułgarskiej, obywatel Bułgarii, mieszkaniec Bułgarii

Bułgaria buwˈɡarʲja pn
an Bhulgáir An Bhulgáir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Sofii;

Bułgarka buwˈɡarka n
Bulgáiris
kobieta lub dziewczyna narodowości bułgarskiej, obywatelka Bułgarii, mieszkanka Bułgarii

Byk bɨk pn
an Tarbh
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) drugi znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) kwietnia do 20 (21) maja
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii ˈbɨwa ˌjuɡɔswɔˈvʲjä̃j̃ska rɛˈpublʲika ˌmat͡sɛˈdɔ̃ɲji pn
Iar Phoblacht Iúgslavach na Macadóine
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa Republiki Macedonii używana do 12 lutego 2019 r. przez ONZ

Bóg buk n
Dia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej;

Canberra pn
Canberra
(geografia, geograficzny) stolica Australii;

Caracas kaˈrakas pn
Caracas
(geografia, geograficzny) stolica Wenezueli;

Cardiff ˈkardʲif pn
Caerdydd
(geografia, geograficzny) miasto i stolica Walii;

Castries pn
Castries
(geografia, geograficzny) stolica Saint Lucia;

Cecylia t͡sɛˈt͡sɨlʲja pn
Síle
imię żeńskie;

Cefeusz t͡sɛˈfɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Ceiféas
(mitologia grecka) król Etiopii, syn Belosa oraz mąż Kasjopei i ojciec Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Cefeusza (2.1);
(mitologia grecka) król Tegei, syn Aleosa; jeden z Argonautów;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok;

Cejlon ˈt͡sɛjlɔ̃n pn
Siolóin
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Indyjskim;

Celebes t͡sɛˈlɛbɛs pn
Sulaivéis
(geografia, geograficzny) indonezyjska wyspa na Oceanie Spokojnym wchodząca w skład Archipelagu Malajskiego;

Celt t͡sɛlt n
Ceilteach
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) członek grupy ludów indoeuropejskich wywodzących się z środkowej Europy

Centaur ˈt͡sɛ̃ntawr pn
Ceinteár
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Cerber ˈt͡sɛrbɛr pn
Ceirbearas
(mitologia grecka) trzygłowy pies o wężowym ogonie, strzegący bram Hadesu;

Ceres ˈt͡sɛrɛs pn
Ceiréas
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 1, z pasa głównego planetoid, do 2006 r. zaliczana do planetoid, odkryta w 1801 r.;
(mitologia rzymska) bogini urodzaju i wegetacji, utożsamiana z grecką Demeter;

Cesarstwo Rzymskie t͡sɛˈsarstfɔ ˈʒɨ̃msʲcɛ pn
Impireacht na Róimhe
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego;

Cezar n
Caesar
(historia, historyczny, historycznie) przydomek rodowy Juliusza Cezara
sailéad chaesair
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rodzaj sałatki przyrządzonej głównie z sałaty rzymskiej, grzanek i parmezanu

Chad t͡ʃat pn
Loch Shead
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) stereotypowy przystojny, młody mężczyzna, mający powodzenie, ale niezbyt rozgarnięty intelektualnie, obiekt kpin w memach
anglosaskie imię męskie

Chaldejczyk n
Caildéach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek starożytnego ludu semickiego;

Charon ˈxarɔ̃n pn
Carón
(mitologia, mitologiczny) przewoźnik dusz zmarłych występujący w mitologii greckiej i etruskiej;
(astronomia, astronomiczny) naturalny satelita Plutona;

Chartum ˈxartũm pn
Cartúm
(geografia, geograficzny) stolica Sudanu;

Chetyta n
Hiteach
(starożytność) członek starożytnego ludu indoeuropejskiego zamieszkującego Anatolię;

Chicago pn
Chicago
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych;

Chile ˈt͡ʃʲilɛ pn
Sile
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Chilijczyk t͡ʃʲiˈlʲijt͡ʃɨk n
Sileach
obywatel Chile

Chinka ˈxʲĩŋka n
Sínis
kobieta lub dziewczyna narodowości chińskiej, obywatelka lub mieszkanka Chin

Chiny ˈxʲĩnɨ pn
Sín
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Chittyta n
Hiteach
(starożytność) członek starożytnego ludu indoeuropejskiego zamieszkującego Anatolię;

Chińczyk ˈxʲĩj̃n͇t͡ʃɨk n
Síneach
obywatel Chin
osoba narodowości chińskiej;

Chińska Republika Ludowa ˈxʲĩj̃ska rɛˈpublʲika luˈdɔva pn
Daon-Phoblacht na Síne
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Chin;

Chorwacja xɔrˈvat͡sʲja n
Chróit Cróit
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy ze stolicą w Zagrzebiu;

Chorwat ˈxɔrvat n
Crótach
człowiek narodowości chorwackiej, obywatel Chorwacji, mieszkaniec Chorwacji

Chronos pn
Cronas
(mitologia grecka) bóstwo pogańskie, bóg czasu;

Chrystus ˈxrɨstus pn
Críost
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł, przydomek Jezusa z Nazaretu;

Cieśnina Beringa pn
Caolas Bheiring
(geografia, geograficzny) cieśnina między Azją a Ameryką Północną, łącząca Morze Czukockie z Morzem Beringa;

Cieśnina Kaletańska pn
Caolas Dover
(geografia, geograficzny) cieśnina stanowiąca najwęższą część kanału La Manche, po obu jej stronach znajdują się miasta Dover i Calais;

Cthulhu pn
Cuitiliú
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) fikcyjny humanoidalny obcy bóg opisywany jako gigant z głową przypominającą ośmiornicę oraz smoczymi skrzydłami i pazurami, wokół którego rozwinął się szalony kult;

Cygan ˈt͡sɨɡãn n
duine den lucht siúil
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości cygańskiej (romskiej);

Cyganka n
duine den lucht siúil
(etnografia, etnograficzny) kobieta narodowości cygańskiej

Cyklady pn
Ciocláidí
(geografia, geograficzny) archipelag znajdujący się w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Grecji;

Cylicja pn
Cilic
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej nad Morzem Śródziemnym;

Cypr t͡sɨpr̥ pn
Chipir An Chipir
(geografia, geograficzny) duża wyspa położona we wschodniej części Morza Śródziemnego;
(geografia, geograficzny) europejskie państwo na wyspie Cypr (1.1), ze stolicą w Nikozji;

Cypr Północny ˈt͡sɨpr̥ puwˈnɔt͡snɨ pn
an Chipir Thuaidh
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) samozwańcze państwo leżące w północnej części wyspy Cypr na Morzu Śródziemnym;

Cypryjczyk t͡sɨˈprɨjt͡ʃɨk n
Cipireach
obywatel Cypru (Republiki Cypryjskiej)

Cyrkiel ˈt͡sɨrʲcɛl pn
Compás
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów na niebie południowym;

Czad t͡ʃat pn
Sead
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Ndżamenie;

Czadyjczyk t͡ʃaˈdɨjt͡ʃɨk n
Seadach
obywatel Czadu

Czarnogóra ˌt͡ʃarnɔˈɡura n
Montainéagró
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy;

Czarnogórzanin ˌt͡ʃarnɔɡuˈʒãɲĩn n
Montainéagróch
obywatel Czarnogóry

Czarnogórzanka ˌt͡ʃarnɔɡuˈʒãŋka n
Montainéagróch
mieszkanka Czarnogóry

Czarnogórzec ˌt͡ʃarnɔˈɡuʒɛt͡s n
Montainéagróch
człowiek narodowości czarnogórskiej, obywatel Czarnogóry, mieszkaniec Czarnogóry

Czech t͡ʃɛx n
Boihéamach
(etnografia, etnograficzny) mieszkaniec Czech (krainy historycznej)

Czechosłowacja ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡sʲja pn
tSeicslóvaic
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej;

Czechy ˈt͡ʃɛxɨ pn
Poblacht na Seice Seic
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze;

Czeczenia t͡ʃɛˈt͡ʃɛ̃ɲja pn
Seisnia
(geografia, geograficzny) republika na Kaukazie wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej;

Czelabińsk t͡ʃɛˈlabʲĩj̃sk pn
Chelyabinsk
(geografia, geograficzny) miasto w Federacji Rosyjskiej na południowym Uralu, stolica obwodu czelabińskiego;

Czerwony Krzyż t͡ʃɛrˈvɔ̃nɨ ˈkʃɨʃ pn
Cros Dhearg
(potocznie, potoczny) potoczne określenie organizacji humanitarnej Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża lub każdego ze stowarzyszeń krajowych tej organizacji;

Czeszka ˈt͡ʃɛʃka n
Seicis
osoba płci żeńskiej narodowości czeskiej, obywatelka Czech, mieszkanka Czech

Czuwaszja pn
an tSuvais
(geografia, geograficzny) (administracja) autonomiczna republika, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej;

DNA dɛ‿ɛ̃n‿ˈa acronym
ADN
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) kwas deoksyrybonukleinowy, biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych;

Dacja pn
Dáicia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Europie południowo-wschodniej;

Dafne ˈdafnɛ pn
Dafnae
(mitologia, mitologiczny) postać z mitów greckich, nimfa, która adorowana przez Apolla zamieniła się w drzewo laurowe;

Dagestan daˈɡɛstãn n
An Dagastáin
(geografia, geograficzny) republika autonomiczna wchodząca w skład Rosji;

Dak n
Dáiciach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek ludu pochodzenia trackiego zajmującego tereny starożytnej Dacji;

Dakar ˈdakar pn
Dacár
(geografia, geograficzny) stolica Senegalu;

Daleki Wschód daˈlɛci ˈfsxut pn
Cianoirthear
(geografia, geograficzny) nazwa stosowana dla określenia obszaru wschodniej Azji, ciągnącego się wzdłuż wybrzeży Pacyfiku;

Dalmacja dalˈmat͡sʲja pn
Dalmáit
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, na obszarze dzisiejszej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry;

Damaszek dãˈmaʃɛk pn
An Damaisc
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Syrii;

Dania ˈdãɲja pn
Danmhairg an Danmhairg
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kopenhadze;

Daniel ˈdãɲɛl pn
Dónall
imię męskie;

Dar es Salaam ˈdar ˈɛs ːaˈlaãm pn
Dárasalám
(geografia, geograficzny) miasto w Tanzanii, dawna stolica i siedziba władz;

Dardanele ˌdardãˈnɛlɛ n
an Dardainéil
(geografia, geograficzny) cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą;

Dariusz ˈdarʲjuʃ pn
Dáirias
imię męskie;

Dawid ˈdavʲit pn
Dáibhí Dáithí
imię męskie;

Debora pn
Deabrá
(biblijny) starotestamentowa prorokini z plemienia Naftalego;

Delfin ˈdɛlfʲĩn pn
Deilf
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór na niebie w pobliżu równika;

Demeter dɛ̃ˈmɛtɛr pn
Déiméitéir
(mitologia grecka) bogini ziemi uprawnej, urodzaju, zboża i rolnictwa, utożsamiana z rzymską Ceres;

Demokratyczna Republika Konga ˌdɛ̃mɔkraˈtɨt͡ʃna rɛˈpublʲika ˈkɔ̃ŋɡa pn
Poblacht Dhaonlathach an Chongó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Afryki ze stolicą w Kinszasie;

Dionizos dʲjɔ̇̃ˈɲizɔs pn
Diníseas
(mitologia grecka) bóg latorośli winnej, wina, mistycznego szału, ekstazy, wesołości, sił witalnych natury i form scenicznych, utożsamiany z rzymskim Liberem;

Dionizy dʲjɔ̇̃ˈɲizɨ pn
Donncha
imię męskie;

Diwali pn
Díbheálaí
hinduistyczne święto światła obchodzone ku czci bogini Lakszmi;

Dniestr dʲɲɛstr̥ pn
Dnístir
(geografia, geograficzny) rzeka wypływająca z Karpat Wschodnich, uchodząca do Morza Czarnego, a przepływająca przez Ukrainę i Mołdawię;

Dodekanez pn
Oileáin Dhóideacanacha
(geografia, geograficzny) grecki archipelag w południowej części Morza Egejskiego, u wybrzeży Turcji;

Doha pn
Doha
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Kataru (egzonim wariantowy wg. KSNG);

Dolna Austria pn
an Ostair Íochtarach
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w północnej Austrii;

Dominik dɔ̃ˈmʲĩɲik pn
Damhlaic
imię męskie;

Dominika ˌdɔ̃mʲĩˈɲika pn
Doiminice
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie Dominika (1.2), ze stolicą w Roseau;

Dominikana ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãna pn
Phoblacht Dhoiminiceach
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Donald ˈdɔ̃nalt pn
Dónal
imię męskie;

Dorota dɔˈrɔta pn
Doreen
imię żeńskie;

Douglas pn
Dúghlas
(geografia, geograficzny) miasto w Wielkiej Brytanii, na wschodnim wybrzeżu wyspy Man, stolica Wyspy Man rozumianej jako angielskie terytorium zależne;

Droga Mleczna ˈdrɔɡa ˈmlɛt͡ʃna pn
Bealach na Bó Finne Claí Mór na Réaltaí
(astronomia, astronomiczny) pas ze skupiskiem gwiazd widoczny na nocnym niebie

Dublin ˈdablʲĩn ˈdublʲĩn pn
Baile Átha Cliath
(geografia, geograficzny) stolica Irlandii;

Duch Święty ˈduxʲ ˈɕfʲjɛ̃ntɨ pn
an Spiorad Naomh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: trzecia osoba Trójcy Świętej;

Dunaj ˈdũnaj pn
Danóib
(geografia, geograficzny) rzeka w Europie;

Dunka ˈdũŋka n
Danmhairgis
kobieta lub dziewczyna narodowości duńskiej lub obywatelka Danii

Duszanbe duˈʃãnbɛ pn
Dushanbe
(geografia, geograficzny) stolica Tadżykistanu;

Duńczyk ˈdũj̃n͇t͡ʃɨk n
Danar
człowiek narodowości duńskiej, obywatel Danii, mieszkaniec Danii

Dziewica Maryja pn
Maighdean Bheannaithe
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Dzień Zakochanych ˈʥ̑ɛ̇̃ɲ ˌzakɔˈxãnɨx n
Lá Fhéile Vailintín
święto zakochanych obchodzone 14 lutego (w dniu św. Walentego, patrona zakochanych) głównie w Ameryce Północnej, Australii i Europie Zachodniej

Dżakarta d͡ʒaˈkarta pn
Iacárta
(geografia, geograficzny) stolica Indonezji;

Dżibuti d͡ʒʲiˈbutʲi pn
Djibouti
(geografia, geograficzny) (administracja) stolica Dżibuti (1.1);
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Dżuba pn
Juba
(geografia, geograficzny) stolica Sudanu Południowego;

E-mail pn
ríomhphost
(informatyka, informatyczny) protokół internetowy przesyłania korespondencji;

EBC ɛ‿bɛ‿ˈt͡sɛ acronym
BCE
= (ekonomia, ekonomiczny) Europejski Bank Centralny

EWG ɛ‿vu‿ˈɟɛ acronym
CEE
= (ekonomia, ekonomiczny) Europejska Wspólnota Gospodarcza

Ebro ˈɛbrɔ pn
Eabró
(geografia, geograficzny) miasto w USA w stanie Floryda
(geografia, geograficzny) rzeka w Hiszpanii;

Eden ˈɛdɛ̃n pn
Éidin
(biblijny) raj, ogród rajski;

Edmund ˈɛdmũnt pn
Éamann
imię męskie;

Edom ˈɛdɔ̃m pn
Eadóm
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnym Lewancie na południe od Morza Martwego;

Edward ˈɛdvart pn
Éadbhard
imię męskie;

Edynburg ɛˈdɨ̃nburk pn
Dún Éideann
(geografia, geograficzny) stolica Szkocji,

Efez pn
Eifeasas
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne miasto w Azji Mniejszej;

Efraim pn
Eafráím
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię męskie
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) nazwa jednego z dawnych plemion Izraela
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jeden z regionów Izraela w środkowej części tego kraju

Egipcjanin ˌɛɟipˈt͡sʲjä̃ɲĩn n
Éigipteach
mieszkaniec Egiptu

Egipt ˈɛɟipt pn
Éigipt An Éigipt
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce i częściowo w Azji, ze stolicą w Kairze;

Eklezjastes pn
Ecclesiastes
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) Księga Koheleta
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny żydowski pisarz, autor Księgi Koheleta;

Ekwador ɛˈkfadɔr pn
Eacuadór
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Quito;

Elamita n
Éalámach
(starożytność) mieszkaniec Elamu

Elżbieta ɛlʒˈbʲjɛta pn
Eilís
imię żeńskie;

Emilia ɛ̃ˈmʲilʲja pn
Eimile
imię żeńskie;

Eolia ɛˈɔlʲja pn
Aeóilia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północno-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;

Eris ˈɛrʲis pn
Earas
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 136199;
(mitologia grecka) bogini i uosobienie niezgody, kłótni, sporu i rywalizacji oraz towarzyszka Aresa na polu bitwy, utożsamiana z rzymską Dyskordią;

Eros ˈɛrɔs pn
Earós
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości oraz namiętności cielesnej, utożsamiany z rzymskim Kupidynem (Amorem);
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 433;

Erydan ɛˈrɨdãn pn
Abhainn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy i nieba południowego; zawiera jasną gwiazdę – Achernara; w Polsce widoczny częściowo zimą; góruje o północy w listopadzie; jedna z największych konstelacji;

Erytrea ˌɛrɨˈtrɛa pn
Eiritré
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Asmarze;

Erytrejczyk ˌɛrɨˈtrɛjt͡ʃɨk n
Eiritréach
obywatel Erytrei

Erywań ɛˈrɨvãɲ pn
Eireaván
(geografia, geograficzny) stolica Armenii;

Eskimos n
Eiscimeach
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel rdzennych ludów żyjących na rubieżach półkuli północnej Ziemi (Grenlandia, Ameryka Północna oraz skrawek wschodniej Syberii)

Essen ˈɛsɛ̃n pn
bia
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone w środku Zagłębia Ruhry;

Estera ɛˈstɛra pn
Eistir
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Estonia ɛˈstɔ̃ɲja pn
Eastóin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Estończyk ɛˈstɔ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Eastónach
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości estońskiej, obywatel Estonii, mieszkaniec Estonii

Etiopczyk ɛˈtʲjɔpt͡ʃɨk n
Aetópach
obywatel Etiopii

Etiopia ɛˈtʲjɔpʲja pn
Aetóip
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Etiopka ɛˈtʲjɔpka n
hAetóipe
obywatelka Etiopii

Etol n
Aetólach
mieszkaniec Etolii

Etolia ɛˈtɔlʲja pn
Aetóil
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji

Etrusk ˈɛtrusk n
Éatrúscach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) przedstawiciel starożytnego ludu zamieszkującego Etrurię w środkowej Italii, wykształconego między XI a IX wiekiem p.n.e.

Eufrat ˈɛwfrat pn
Eofrait
(geografia, geograficzny) rzeka w Azji, przepływa przez Turcję, Syrię i Irak;

Eugeniusz ɛwˈɡɛ̃ɲuʃ pn
Eoghan
imię męskie;

Eurazja ɛwˈrazʲja n
Eoráise
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi, podzielony umownie na Europę i Azję;

Europa ɛwˈrɔpa pn
Eoraip
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Jowisza;
(mitologia grecka) królewna tyryjska i królowa kreteńska, córka Agenora i kochanka Zeusa oraz matka Minosa, Radamantysa i Sarpedona;
Eoraip An Eoraip
(geografia, geograficzny) część świata położona na półkuli północnej, stanowiąca razem z Azją kontynent zwany Eurazją;

Europa Wschodnia n
Oirthear na hEorpa
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na wschód od Europy Środkowej, graniczący z Azją;

Europa Zachodnia ɛwˈrɔpa zaˈxɔdʲɲa pn
Iarthar na hEorpa
(geografia, geograficzny) nazwa stosowana dla określenia państw zachodniej części Europy, ze względu na ich przynależność geograficzną, historyczną i kulturową;

Europa Środkowa ɛwˈrɔpa ɕrɔtˈkɔva pn
Eoraip Láir
(geografia, geograficzny) region w centralnej Europie;

Europejczyk ˌɛwrɔˈpɛjt͡ʃɨk n
Eorpach
mieszkaniec Europy

Europejka ˌɛwrɔˈpɛjka n
Eorpach
mieszkanka Europy

Euzebiusz ɛwˈzɛbʲjuʃ pn
Eusbius
imię męskie;

Ewa ˈɛva pn
Eábha Éabha
imię żeńskie;
Éabha
(biblijny) biblijne imię pierwszej kobiety oraz protoplastki rodu ludzkiego;

Ewelina ˌɛvɛˈlʲĩna pn
Eibhlín
imię żeńskie;

Ezdrasz ˈɛzdraʃ pn
Easdras
imię męskie;

Ezechiasz pn
Hiziciá
(biblijny) imię męskie

Ezechiel ɛˈzɛxʲjɛl pn
Eizicéil
imię męskie;

Farerczyk n
Faróch
mieszkaniec, obywatel Wysp Owczych

Federacja Rosyjska ˌfɛdɛˈrat͡sʲja rɔˈsɨjska pn
Cónaidhm na Rúise
(oficjalnie) (urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Rosji

Federacyjna Republika Brazylii ˌfɛdɛraˈt͡sɨjna rɛˈpublʲika braˈzɨlʲji pn
Poblacht Chónaidhmitheach na Brasaíle
(geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Brazylii, państwa w Ameryce Południowej

Federalna Demokratyczna Republika Etiopii pn
Poblacht Dhaonlatach Fheidearálach na hAetóipe
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Etiopii

Federalna Republika Nigerii pn
Poblacht Chónaidhme na Nigéire
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Nigerii

Fenicja fɛ̃ˈɲit͡sʲja pn
an Fhéiníc
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, obejmująca tereny dzisiejszego Libanu i zachodniej części Syrii;

Fenicjanin ˌfɛ̃ɲiˈt͡sʲjä̃ɲĩn n
Féiníceach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Fenicji

Fenicjanka ˌfɛ̃ɲiˈt͡sʲjãŋka n
Féiníceach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkanka Fenicji

Feniks ˈfɛ̃ɲiks pn
Féinics
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Fidżi ˈfʲid͡ʒʲi pn
Fidsí
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;

Fidżyjczyk fʲiˈd͡ʒɨjt͡ʃɨk n
Fidsíoch
obywatel Fidżi

Filadelfia ˌfʲilaˈdɛlfʲja pn
Philadelphia
(geografia, geograficzny) miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania;

Filemon fʲiˈlɛ̃mɔ̃n pn
Filéamón
imię męskie;

Filip ˈfʲilʲip pn
Pilib
imię męskie;

Filipiny ˌfʲilʲiˈpʲĩnɨ pn
Na hOileáin Fhilipíneacha
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Filipińczyk ˌfʲilʲiˈpʲĩj̃n͇t͡ʃɨk n
Filipíneach
obywatel Filipin

Filistyn n
Filistíneach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Filistei;

Fin fʲĩn n
Fionlainnis
człowiek narodowości fińskiej, obywatel Finlandii, mieszkaniec Finlandii

Finka ˈfʲĩnka n
Fionlainnis
(etnografia, etnograficzny) kobieta narodowości fińskiej lub obywatelka Finlandii

Finlandia fʲĩnˈlãndʲja pn
An Fhionlainn an Fhionlainn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Helsinkach;

Flamand n
Pléimeannach
mężczyzna narodowości flamandzkiej

Flandria ˈflãndrʲja pn
Flóndras
(geografia, geograficzny) (administracja) region Belgii;
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we Francji, Belgii i Holandii

Florencja flɔˈrɛ̃nt͡sʲja pn
Flórans
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech;

Florencjusz pn
Flórans
imię męskie;

Florentyna pn
Flórans
imię żeńskie;

Fomorianin n
fomhórach
(mitologia celtycka) istota nadprzyrodzona, najczęściej przedstawiana jako gigant, mająca zamieszkiwać Irlandię przed przybyciem Galów;

Formuła 1 n
Foirmle a hAon
cykl prestiżowych międzynarodowych wyścigów samochodowych;

Franciszek frãɲˈt͡ɕiʃɛk pn
Proinsias
imię męskie;

Franciszka frãɲˈt͡ɕiʃka pn
Proinséas
imię żeńskie;

Francja ˈfrãnt͡sʲja n
Fhrainc Frainc an Fhrainc
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Europie, ze stolicą w Paryżu;

Francuz ˈfrãnt͡sus n
Francach
człowiek narodowości francuskiej, obywatel Francji, mieszkaniec Francji

Francuzka frãnˈt͡suska n
Francach
kobieta lub dziewczyna narodowości francuskiej, obywatelka Francji

Freetown pn
Freetown
(geografia, geograficzny) stolica Sierra Leone;

Freja ˈfrɛja pn
Frae
nordycka bogini z rodu wanów asgardskich, bóstwo wegetacji, miłości, płodności, magii i wojny;

Fryderyk frɨˈdɛrɨk pn
Feardorcha
imię męskie;

Frygia pn
an Fhrigia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w Gordionie, niezależne królestwo a później prowincja rzymska;

Frygijczyk n
Frigiach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mieszkaniec Frygii

Frygijka n
Frigiach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mieszkanka Frygii

Fryz n
Freaslainnis
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel narodu germańskiego ((historia, historyczny, historycznie) plemienia) zamieszkującego Fryzję, jej pogranicze oraz Szlezwik-Holsztyn;

Fryzja pn
Freaslainn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, położona wzdłuż wybrzeży Morza Północnego, obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii;

Gabon ˈɡabɔ̃n pn
Gabúin An Ghabúin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gabończyk ɡaˈbɔ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Gabúnach
obywatel Gabonu

Gabriel ˈɡabrʲjɛl pn
Gaibriéil
imię męskie;

Gaja ˈɡaja pn
Gaia
(mitologia grecka) kosmologiczna grecka bogini, personifikacja matki-ziemi;

Galacja pn
Galáit
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w centralnej Azji Mniejszej;

Galata n
Galátach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Galacji;

Galia ˈɡalʲja pn
Gaill
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Europie Zachodniej zamieszkiwana przez plemiona celtyckie

Galicia pn
Gailís
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region autonomiczny i kraina historyczna w płn.-zach. Hiszpanii

Galicja ɡaˈlʲit͡sʲja pn
Gailís
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) ziemie dawnej Rzeczypospolitej, które znalazły się w latach 1772–1918 pod zaborem austriackim;

Galilea ˌɡalʲiˈlɛa pn
An Ghailíl
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan;

Gambia ˈɡãmbʲja pn
An Ghaimbia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gambijczyk ɡãmˈbʲijt͡ʃɨk n
Gaimbiach
obywatel Gambii

Ganges ˈɡãŋɡɛs pn
Ganga
(geografia, geograficzny) rzeka w Indiach;

Gdańsk ɡdãj̃sk pn
Gdańsk
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Polsce, stolica województwa pomorskiego;

Geldria pn
Gelderland
(geografia, geograficzny) (administracja) największa prowincja Holandii, jej stolicą jest Arnhem;

Genesis pn
Geineasas
(biblijny) Księga Rodzaju

Genewa ɡɛ̃ˈnɛva pn
Ginéiv
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Genua ɡɛ̃ˈnu<sup>w</sup>a pn
Genova
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, stolica regionu Liguria;

Georgia pn
Georgia
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części USA, ze stolicą w Atlancie;

Geraldyna pn
Gearóidín
imię żeńskie;

Germania ɡɛrˈmãɲja pn
An Ghearmáin
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju;

Germanin n
Gearmánach
(etnografia, etnograficzny) członek plemienia indoeuropejskiego zamieszkującego w średniowieczu tereny północnej i środkowo-północnej Europy;

Ghana ˈɡãna pn
Gána
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Akrze;

Gibraltar ɟiˈbraltar pn
Giobráltar
(geografia, geograficzny) skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego

Goa pn
Goa
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Indyjskiego, nad Morzem Arabskim;

Godfryd ˈɡɔtfrɨt pn
Gofraidh
imię męskie;

Gondwana ɡɔ̃ndˈvãna pn
Gonduana
(geologia, geologiczny) jeden z superkontynentów powstałych w wyniku rozpadu Pangei;

Gonsalwy pn
Cathal
imię męskie;

Gołąb ˈɡɔwɔ̃mp pn
Colm
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Grecja ˈɡrɛt͡sʲja pn
Gréig
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie, ze stolicą w Atenach;

Grek ɡrɛk n
Gréagach
człowiek narodowości greckiej, obywatel Grecji, mieszkaniec Grecji

Grenada ɡrɛ̃ˈnada pn
Greanáda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Grenadyny pn
Greanáidíní
(geografia, geograficzny) grupa wysp karaibskich położonych między wyspami Saint Vincent i Grenadą;

Grenlandczyk n
Graonlannach
mieszkaniec Grenlandii

Grenlandia ɡrɛ̃nˈlãndʲja pn
Ghraonlainn
(geografia, geograficzny) ogromna arktyczna wyspa na północnym Atlantyku;

Gruzin ˈɡruʑĩn n
Seoirseach
osoba narodowości gruzińskiej lub obywatel Gruzji

Gruzja ˈɡruzʲja pn
An tSeoirsia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na Kaukazie, ze stolicą w Tbilisi;

Grzegorz ˈɡʒɛɡɔʃ pn
Gréagóir
imię męskie;

Guernsey pn
Geansaí
(geografia, geograficzny) wyspa w Europie;

Gujana ɡuˈjãna pn
An Ghuáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Georgetown;

Gujana Francuska ɡuˈjãna frãnˈt͡suska pn
Guáin na Fraince
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) francuskie terytorium zależne o statusie departamentu zamorskiego, położone w północno-wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim;

Gwadelupa ˌɡvadɛˈlupa pn
Guadalúip
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) departament i region zamorski Francji w archipelagu Małych Antyli ze stolicą w Basse-Terre;
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Małych Antyli należąca do Gwadelupy (1.1);

Gwatemala ˌɡvatɛ̃ˈmala pn
Guatamala
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Ameryce Środkowej;

Gwiazda Betlejemska pn
Réalta na Beithile
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) nazwa jasnego obiektu astronomicznego, który według Biblii doprowadził Trzech Króli do miejsca narodzin Jezusa Chrystusa w Betlejem;

Gwiazda Poranna ˈɡvʲjazda pɔˈrãnːa pn
réalta na maidine
(astronomia, astronomiczny) Wenus widoczna nad horyzontem przed wschodem Słońca

Gwinea ɡvʲĩˈnɛa pn
An Ghuine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;
(geografia, geograficzny) kraina w Afryce, położona głównie nad Zatoką Gwinejską, ciągnie się od masywu Futa Dżalon po krańce pustyni Namib;

Gwinea Bissau ɡvʲĩˈnɛa ˈbʲisːaw pn
Guine-Bissau
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce ze stolicą w Bissau;

Gwinea Równikowa ɡvʲĩˈnɛa ˌruvʲɲiˈkɔva pn
Guine Mheánchiorclach
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gwinejczyk ɡvʲĩˈnɛjt͡ʃɨk n
Guineach
obywatel Gwinei

Góra Oliwna pn
Cnoc na nOlóg
(geografia, geograficzny) wzniesienie nieopodal starego miasta Jerozolimy w Judei;

Góra Stołowa ˈɡura stɔˈwɔva pn
Tábla
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Górna Austria pn
an Ostair Uachtarach
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w zachodniej Austrii ze stolicą w Linzu;

Górna Wolta pn
Volta Uachtarach
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa Burkiny Faso do 1984 r.

Górski Karabach ˈɡursʲci kaˈrabax pn
an Nagarna-Carabaic
(geografia, geograficzny) terytorium w Azji, na obszarze Kaukazu, będące przedmiotem sporu między Armenią i Azerbejdżanem;

H xa n
H
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) siódmy od C dźwięk w szeregu diatonicznym każdej oktawy;

HIV xʲif acronym
VEID
(medycyna, medyczny) wirus wywołujący AIDS;

Habakuk pn
Habacúc
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło;

Hades ˈxadɛs pn
Háidéas
(mitologia grecka) bóg zmarłych i świata pozagrobowego, utożsamiany z rzymskim Plutonem;

Haga ˈxaɡa pn
An Háig
(geografia, geograficzny) miasto w Holandii;

Haiti xaˈ<sup>j</sup>itʲi pn
Háítí
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej w archipelagu Antyli;

Halloween n
Oíche Shamhna
święto duchów obchodzone 31 października (w wigilię Wszystkich Świętych) w krajach anglosaskich;

Hamburg ˈxãmburk pn
Hamburg
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Hanoi ˈxãnɔj pn
Hanáí
(geografia, geograficzny) stolica Wietnamu;

Hanys pn
Seán
(Górny Śląsk) Jan

Harare xaˈrarɛ pn
Harare
(geografia, geograficzny) stolica Zimbabwe;

Hawaje xaˈvajɛ pn
Haváí
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na Oceanie Spokojnym;

Hawana xaˈvãna pn
La Habana
(geografia, geograficzny) miasto portowe, stolica Kuby;

Hebrajczyk n
Eabhrach
(biblijny) (etnografia, etnograficzny) członek starożytnego, półkoczowniczego ludu semickiego posługującego się biblijnym językiem hebrajskim

Hebrydy pn
Inse Ghall
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim ciągnący się wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Szkocji;

Hefajstos xɛˈfajstɔs pn
Héafaestas
(mitologia grecka) bóg ognia, wulkanów, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z rzymskim Wulkanem;

Helen pn
Léan
anglosaskie imię żeńskie

Helena xɛˈlɛ̃na pn
Léan
(mitologia grecka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) królowa spartańska i najpiękniejsza kobieta na świecie; córka Zeusa i Ledy, siostra Polideukesa (Polluksa), Kastora i Klitajmestry oraz żona Menelaosa i ukochana Parysa;

Helios ˈxɛlʲjɔs pn
Helios
(mitologia grecka) bóg i uosobienie słońca, utożsamiany z rzymskim Solem;

Hellen n
Heilléanach
inne określenie Greka, nazwa używana zwłaszcza w odniesieniu do starożytności

Helsinki xɛlˈsʲĩnʲci pn
Heilsincí
(geografia, geograficzny) stolica Finlandii;

Henryk ˈxɛ̃nrɨk pn
Anraí
imię męskie;

Hera ˈxɛra pn
Héire
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 103;
(mitologia grecka) bogini małżeństw, wierności małżeńskiej, kobiet zamężnych i wdów, utożsamiana z rzymską Junoną;

Herakles xɛˈraklɛs pn
Earcail
(mitologia grecka) mityczny heros;
imię męskie;

Hercegowina ˌxɛrt͡sɛɡɔˈvʲĩna pn
An Heirseagaivéin
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w południowej Europie; część składowa państwa Bośnia i Hercegowina;

Hercegowińczyk n
Heirseagaivéineach
mieszkaniec Hercegowiny

Hermes ˈxɛrmɛs pn
Heirméas
(mitologia grecka) bóg dróg, podróżnych, wędrowców, kupców, złodziei, pasterzy i wynalazców, utożsamiany z rzymskim Merkurym;
(astronomia, astronomiczny) planetoida podwójna o numerze katalogowym 69230, odkryta w 1937 r.;

Herod ˈxɛrɔt pn
Héaród
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie;

Hestia ˈxɛstʲja pn
Heistia
(mitologia grecka) bogini ogniska domowego oraz świętego i wiecznego ognia, utożsamiana z rzymską Westą, symbol domu i rodziny;

Hetyta n
Hiteach
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) członek starożytnego ludu indoeuropejskiego zamieszkującego Anatolię;

Hieronim xʲjɛˈrɔ̃ɲĩm pn
Diarmaid
imię męskie;

Hindus ˈxʲĩndus n
Indiach
obywatel Indii

Hinduska xʲĩnˈduska n
Indiach
obywatelka Indii

Hiob xʲjɔp pn
Iób
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać biblijna;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Hiszpan ˈxʲiʃpãn n
Spáinnis
człowiek narodowości hiszpańskiej, obywatel Hiszpanii, mieszkaniec Hiszpanii

Hiszpania xʲiʃˈpãɲja pn
An Spáinn an Spáinn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie położone na Półwyspie Iberyjskim ze stolicą w Madrycie;

Hiszpanka xʲiʃˈpãnka n
Caistílis
kobieta lub dziewczyna narodowości hiszpańskiej, obywatelka Hiszpanii, mieszkanka Hiszpanii

Holandia xɔˈlãndʲja pn
Ísiltír Ollainn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Holandia Południowa pn
An Ollainn Theas
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja Holandii, ze stolicą w Hadze, położona wzdłuż wybrzeża Morza Północnego;

Holandia Północna pn
An Ollainn Thuaidh
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w północno-zachodniej Holandii ze stolicą w Haarlem;

Holender xɔˈlɛ̃ndɛr n
Ollainnis
człowiek narodowości holenderskiej, obywatel Holandii, mieszkaniec Holandii

Holenderka ˌxɔlɛ̃nˈdɛrka n
Ollainnis
kobieta lub dziewczyna narodowości holenderskiej, obywatelka Holandii, mieszkanka Holandii

Homer ˈxɔ̃mɛr pn
Hóiméar
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny grecki epik, pieśniarz i poeta, autor „Iliady” i „Odysei”;

Honduranin ˌxɔ̃nduˈrãɲĩn n
Hondúrach
obywatel Hondurasu

Honduras xɔ̃nˈduras pn
Hondúras
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Hongkong ˈxɔ̃ŋkːɔ̃ŋk pn
Hong Cong
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) specjalny region administracyjny w Chinach nad Morzem Południowochińskim;

Honsiu ˈxɔ̃w̃ɕu pn
Hoinsiú
(geografia, geograficzny) największa wyspa Japonii;

Hopi pn
Hóipeach
(etnografia, etnograficzny) plemię Indian północnoamerykańskich zamieszkujących współcześnie północno-wschodnią część stanu Arizona;

Horacy xɔˈrat͡sɨ pn
Horás
imię męskie;

Horus ˈxɔrus pn
Hóras
(mitologia egipska) staroegipski bóg nieba, opiekun monarchii egipskiej;

Hugo ˈxuɡɔ pn
Aodh
imię męskie;

Hugon pn
Aodh
imię męskie;

Hydra ˈxɨdra pn
Hydra
(astronomia, astronomiczny) największy pod względem powierzchni gwiazdozbiór na niebie;
(astronomia, astronomiczny) naturalny satelita Plutona;
(mitologia grecka) wielogłowy wąż wodny, spłodzony przez Tyfona i Echidnę;
Phéist Uisce
(geografia, geograficzny) główne miasto na wyspie Hydra (1.4)
(geografia, geograficzny) wyspa należąca do archipelagu Wysp Sarońskich;

III Rzesza pn
an Tríú Reich
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933-1945;

Ignacy iɡˈnat͡sɨ pn
Iognáid
imię męskie;

Iliryjczyk n
Eilíriach
(dawniej, dawny) Słowianin południowy (szczególnie Chorwat)
(starożytność) mieszkaniec Ilirii

Imperium Osmańskie pn
Impireacht Otamánach
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo istniejące od końca XIII wieku do 1922 roku na terenie północno-wschodniej Europy, Afryki Północnej i Azji Zachodniej;

Imperium Rosyjskie pn
Impireacht na Rúise
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie państwa rosyjskiego w latach 1721–1917;

Imperium Rzymskie pn
Impireacht na Róimhe
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego

Indianin ĩnˈdʲjä̃ɲĩn n
Indiach
czerwonoskóry, rdzenny mieszkaniec obu Ameryk, zaliczany do rasy żółtej;

Indianin ĩnˈdʲjä̃ɲĩn pn
Indiach
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Indie ˈĩndʲjɛ pn
India
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Indie Zachodnie pn
Indiacha Thiar
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) zbiorcza nazwa wysp leżących między Morzem Karaibskim a Oceanem Atlantyckim;

Indoeuropejczyk ˌĩndɔɛwrɔˈpɛjt͡ʃɨk n
Ind-Eorpach
(językoznawstwo, językoznawczy) członek grupy ludów posługujących się językami indoeuropejskimi;

Indonezja ˌĩndɔ̃ˈnɛzʲja pn
Indinéis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Azji ze stolicą w Dżakarcie;

Indonezyjczyk ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjt͡ʃɨk n
Indinéiseach
obywatel Indonezji

Indonezyjka ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjka n
Indinéiseach
obywatelka Indonezji

Inka ˈĩnka n
Inceach
(etnografia, etnograficzny) Indianin z plemienia inkaskiego

Internet ĩnˈtɛrnɛt pn
idirlíon
(informatyka, informatyczny) międzynarodowa sieć komputerowa, międzysieć;

Irak ˈirak pn
Iaráic Iráic
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Bagdadzie;

Irakijczyk ˌiraˈcijt͡ʃɨk n
Iarácach
obywatel Iraku

Irakijka ˌiraˈcijka n
Iarácach
obywatelka Iraku

Iran ˈirãn pn
Iaráin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Irena iˈrɛ̃na pn
Eireen
imię żeńskie;

Irlandczyk irˈlãnṭt͡ʃɨk n
Éireannach Gael
osoba narodowości irlandzkiej, obywatel Irlandii; (także, też) mieszkaniec Irlandii Północnej

Irlandia irˈlãndʲja pn
Éire
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim i Morzem Irlandzkim;
Éire Banba
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Irlandia Północna irˈlãndʲja puwˈnɔt͡sna pn
Tuaisceart Éireann
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część składowa Wielkiej Brytanii;

Irlandka irˈlãntka n
Éireannach
kobieta narodowości irlandzkiej, obywatelka Irlandii; (także, też) mieszkanka Irlandii Północnej

Iryjczyk n
Gael
(etnografia, etnograficzny) mieszkaniec Irlandii pochodzenia celtyckiego

Isfahan isˈfaxãn pn
Isfahan
(geografia, geograficzny) miasto w Iranie, położone w oazie na Wyżynie Irańskiej, u stóp łańcucha górskiego Zagros;

Islamabad ˌislãˈmabat pn
Islamabad
(geografia, geograficzny) stolica Pakistanu;

Islamska Republika Afganistanu pn
Stát Ioslamach na hAfganastáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Afganistanu jako państwa;

Islamska Republika Iranu pn
Poblacht Ioslamach na hIaráine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Iranu jako państwa

Islamska Republika Mauretańska isˈlãmska rɛˈpublʲika ˌmawrɛˈtãj̃ska pn
Poblacht Ioslamach na Máratáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Mauretanii

Islamska Republika Pakistanu pn
Poblacht Ioslamach na Pacastáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Pakistanu jako państwa

Islandczyk isˈlãnṭt͡ʃɨk n
Íoslannach
człowiek narodowości islandzkiej, obywatel Islandii, mieszkaniec Islandii

Islandia isˈlãndʲja pn
Íoslainn An Íoslainn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, ze stolicą w Reykjaviku, obejmujące Islandię (1.1) i otaczające ją mniejsze wyspy;

Islandka isˈlãntka n
Íoslainnis
kobieta lub dziewczyna narodowości islandzkiej, obywatelka Islandii

Itaka iˈtaka pn
Iotaca
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) grecka wyspa na Morzu Jońskim, u zachodnich wybrzeży Peloponezu;

Izaak iˈzaːk pn
Íosác
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Izabela ˌizaˈbɛla pn
Isibéal
imię żeńskie;

Izajasz iˈzajaʃ pn
Íseáia
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie, jedno z imion biblijnych;

Izrael izˈraɛl pn
Iosrael
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego, zamieszkałe w większości przez Żydów;
(podniośle) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawcy judaizmu
imię męskie;

Izraelczyk ˌizraˈɛlt͡ʃɨk n
Iosraelach
obywatel lub mieszkaniec współczesnego państwa Izrael

Izraelita ˌizraɛˈlʲita n
Iosraeilíteach
(starożytność) przedstawiciel narodu żydowskiego w epoce Starego Testamentu;

J jɔt ˈlʲistʲ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈjãna ˌɛvãŋˈɡɛlʲja ˈvɛdwuc ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈjãna abbreviation
Eoin
= (biblijny) Ewangelia według świętego Jana

Jacek ˈjat͡sɛk pn
Xacinto
imię męskie;

Jafet pn
Iáfat
(biblijny) postać starotestamentowa, jeden z synów Noego;

Jahwe ˈjaxfɛ pn
Iáimhé
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg w judaizmie i chrześcijaństwie, sakralne imię Boga;

Jakub ˈjakup pn
Séamas Seamus Shamus Séimí
imię męskie;
Séamus
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów;

Jakucja jaˈkut͡sʲja pn
an Iacúit
(geografia, geograficzny) (administracja) republika wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej, położona we wschodniej Syberii, największa pod względem powierzchni, (ponad 3 miliony km²), jednostka administracyjno-terytorialna na świecie;

Jakób pn
Iacób
(historia, historyczny, historycznie) Jakub

Jamajczyk jãˈmajt͡ʃɨk n
Iamácach
obywatel Jamajki

Jamajka jãˈmajka pn
Iamáice
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo położone na Jamajce (1.1)
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Karaibskim;

Jan jãn pn
Seán Eóin
imię męskie;

Jan Kowalski n
Seán Ó Rudaí
ktoś typowy, przeciętny, anonimowy obywatel

Jangcy pn
an [[Iaing-tsí]]
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) najdłuższa rzeka Chin i Azji;

Janina jä̃ˈɲĩna pn
Siobhán
imię żeńskie;

Jankes n
Poncán
(pogardliwie, pogardliwy) albo (żartobliwie) Amerykanin

Janus ˈjãnus pn
Ianus
(mitologia, mitologiczny) staroitalski bóg o dwóch twarzach;
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Saturna;

Japonia jaˈpɔ̃ɲja pn
Seapáin an-tSeapáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Japończyk jaˈpɔ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Seapánach
osoba narodowości japońskiej, obywatel, mieszkaniec Japonii

Jaszczurka jaʃˈt͡ʃurka pn
Laghairt
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Java n
Iáva
(informatyka, informatyczny) popularny obiektowy język programowania;

Jawa ˈjava pn
Iáva
(geografia, geograficzny) wyspa z Dżakartą (stolicą Indonezji);

Jawajczyk n
Iávach
mieszkaniec Jawy

Jazon ˈjazɔ̃n pn
Iasón
imię męskie;

Jaś jäɕ pn
Seáinín
(zdrobniale) Jan

Jednorożec ˌjɛdnɔˈrɔʒɛt͡s pn
Aonbheannach
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Jehowa pn
Iehova
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) imię Boga Biblii

Jemen ˈjɛ̃mɛ̃n pn
Poblacht Éimin Éimin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Sanie;

Jemeńczyk jɛ̃ˈmɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Éimineach
obywatel Jemenu

Jeremiasz jɛˈrɛ̃mʲjaʃ pn
Irimia
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Jerozolima ˌjɛrɔzɔˈlʲĩma ˌjɛrɔˈzɔlʲĩma pn
Iarúsailéim
(geografia, geograficzny) miasto o prawnie niewyjaśnionym statusie z większą częścią w Izraelu i wschodnią częścią na Terytoriach Palestyńskich, ośrodek kultu religijnego chrześcijan, żydów i muzułmanów;

Jersey pn
Geirsí
(geografia, geograficzny) wyspa w Europie;

Jeruzalem jɛˈruzalɛ̃m pn
Iarúsailéim
(podniośle) (geografia, geograficzny) Jerozolima;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny synonim nieba, miejsca przebywania z Bogiem w przyszłym życiu;

Jerycho jɛˈrɨxɔ pn
Ireachó
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto w Judei, we wschodniej części Palestyny, znajdujące się pod administracją Autonomii Palestyńskiej;

Jerzy ˈjɛʒɨ pn
Seoirse
imię męskie;

Jezioro Aralskie jɛ̇ˈʑɔrɔ aˈralsʲcɛ pn
Muir Aral
(geografia, geograficzny) zanikające, bezodpływowe, słone jezioro w Kazachstanie i Uzbekistanie;

Jezu interjection
Críost
(potocznie, potoczny) wyraża zdenerwowanie, zdziwienie lub przerażenie

Jezu Chryste interjection
Íosa Críost
(potocznie, potoczny) wyraża zdziwienie lub przerażenie

Jezus ˈjɛzus pn
Íosa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) centralna postać chrześcijaństwa;

Jezus Chrystus ˈjɛzus ˈxrɨstus pn
Íosa Críost
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie imię Syna Bożego;

Jezyd n
Iasaídeach
(etnografia, etnograficzny) Kurd wyznający jezydyzm

Joanna jɔˈãnːa pn
Siobhán
imię żeńskie;

Joel ˈjɔɛl pn
Ióéil
(biblijny) Księga Joela;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Jonasz ˈjɔ̃naʃ pn
Ióna
(biblijny) postać biblijna, prorok;
imię męskie;

Jordan ˈjɔrdãn pn
Abhainn na hIordáine
(geografia, geograficzny) rzeka na Bliskim Wschodzie, wypływa z Libanu, przepływa przez Jezioro Tyberiadzkie i uchodzi do Morza Martwego;

Jordania jɔrˈdãɲa pn
Iordáin
(geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Bliskim Wschodzie ze stolicą w Ammanie;

Jordańskie Królestwo Haszymidzkie pn
Ríocht Hashemite na hlordáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Jordanii jako państwa

Joruba pn
Iarúbach
(etnografia, etnograficzny) jeden z ludów zamieszkujących zachodnią Afrykę, głównie Nigerię, Togo i Benin;

Joshua pn
Iósua
imię męskie

Jowisz ˈjɔvʲiʃ pn
Iúpatar
(mitologia rzymska) bóg światłości, pogodnego nieba, piorunów, błyskawic i nienaruszalności przysięgi, utożsamiany z greckim Zeusem; najwyższy bóg panteonu rzymskiego;
(astronomia, astronomiczny) piąta według oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego;

Jozafat pn
Ióiseáfát
imię męskie;

Jozue jɔˈzu<sup>w</sup>ɛ pn
Iósua
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Juda ˈjuda pn
Iúdás
imię męskie; imię biblijne;

Judasz pn
Iúdás
(biblijny) (zobacz) Judasz Iskariota;

Judyta juˈdɨta pn
Siobhán
imię żeńskie;

Jugosławia ˌjuɡɔˈswavʲja pn
Iúgsláiv
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nieistniejące państwo w Europie Południowej na Półwyspie Bałkańskim;

Jugosłowianin ˌjuɡɔswɔˈvʲjä̃ɲĩn n
Iúgslavach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Jugosławii

Juliusz ˈjulʲjuʃ pn
Iúil
imię męskie;

Jupik n
Iúpaicis
(etnografia, etnograficzny) rdzenny mieszkaniec obszaru zachodniej i południowej Alaski oraz Półwyspu Czukockiego

Jutlandia pn
Iútlainn
(geografia, geograficzny) półwysep położony w Danii (większość) i Niemczech, oblany morzami Bałtyckim i Północnym i mający nasadę w okolicach Hamburga;

Józef ˈjuzɛf pn
Seosamh
imię męskie;

Józefina ˌjuzɛˈfʲĩna pn
Seosaimhín
imię żeńskie;

Kabowerdeńczyk ˌkabɔvɛrˈdɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
as Rinn Verde
(rzadki, rzadko używany) mieszkaniec Wysp Zielonego Przylądka

Kabul ˈkabul pn
Cabúl
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Afganistanu;

Kadyks ˈkadɨks pn
Cádiz
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii;

Kain pn
Cáin
(biblijny) postać biblijna, syn prarodziców;

Kair ˈka<sup>j</sup>ir pn
Caireo
(geografia, geograficzny) stolica Egiptu;

Kajmany kajˈmãnɨ pn
Oileáin Cayman
(geografia, geograficzny) wyspy w Ameryce Środkowej;

Kaledonia ˌkalɛˈdɔ̃ɲja pn
Caladóin
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północy Wielkiej Brytanii, w większości pokrywająca się ze współczesną Szkocją;

Kali pn
Cailí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) hinduska bogini

Kalifornia ˌkalʲiˈfɔrʲɲja pn
Calafóirn
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodzie Stanów Zjednoczonych;

Kalkuta kalˈkuta pn
Calcúta
(geografia, geograficzny) miasto w delcie Gangesu w północno-wschodnich Indiach, stolica stanu Bengal Zachodni;

Kalmar ˈkalmar pn
máthair shúigh
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej Szwecji, nad Cieśniną Kalmarską;

Kalwaria pn
Calvaire
(geografia, geograficzny) (biblijny) niewielkie wzniesienie w Jerozolimie, na którym miał umrzeć Jezus;

Kambodża kãmˈbɔd͡ʒa pn
Cambóid An Chambóid
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Południowo-Wschodniej ze stolicą w Phnom Penh;

Kambodżanin ˌkãmbɔˈd͡ʒãɲĩn n
Cambódach
mieszkaniec Kambodży, obywatel Kambodży

Kamczatka kãmˈt͡ʃatka pn
Leithinis Kamchatka
(geografia, geograficzny) półwysep w północno-wschodniej części Azji;

Kameleon ˌkãmɛˈlɛɔ̃n pn
Caimileon
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Kamerun kãˈmɛrũn pn
Camarún
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kampucza pn
Campúisia
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) nazwa Kambodży w latach 1976–1989;

Kanada kãˈnada pn
Ceanada
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Kanadyjczyk ˌkãnaˈdɨjt͡ʃɨk n
Ceanadach
obywatel Kanady

Kandyda pn
Cándida
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Kapadocja pn
Capadóic
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w tureckiej Anatolii;

Kapitol kaˈpʲitɔl pn
an Caipeatól
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) siedziba Kongresu Stanów Zjednoczonych;

Kapsztad ˈkapʃtat pn
Baile na Rinne
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Republice Południowej Afryki;

Karakałpak n
Cara-Calpáicis
(etnografia, etnograficzny) członek narodu zamieszkującego na południe od Jeziora Aralskiego, zwłaszcza w Karakałpacji;

Karel ˈkarɛl n
Cairéalach
(etnografia, etnograficzny) mężczyzna lub chłopiec z ugrofińskiego ludu zamieszkującego Karelię, krainę na pograniczu Finlandii i Rosji;

Karelia kaˈrɛlʲja pn
Cairéil
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Europie, na obszarze między Morzem Bałtyckim a Morzem Białym, na pograniczu Rosji i Finlandii;

Karia n
Cairia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina na południowo-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;

Karol ˈkarɔl pn
Séarlas
imię męskie;

Karolina Południowa pn
Carolina Theas
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych;

Karpaty karˈpatɨ pn
Sléibhte Cairp
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w środkowej Europie;

Kartagina ˌkartaˈɟĩna pn
Cartaig
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo położone na północnym wybrzeżu Afryki, w pobliżu dzisiejszego Tunisu

Kartagińczyk ˌkartaˈɟĩj̃n͇t͡ʃɨk n
Cartagach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Kartaginy

Kasjopea ˌkasʲjɔˈpɛa pn
Caiseoipé
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 5 jasnych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie litery W;
(mitologia grecka) królowa Etiopii, żona Cefeusza i matka Andromedy, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Kasjopei (1.2);

Kastor ˈkastɔr pn
Castór
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) ubóstwiony heros, patron żeglarzy i żołnierzy, syn Tyndareosa (lub Zeusa) i Ledy, przeniesiony (wraz z bratem Polideukesem) na firmament jako gwiazdozbiór Bliźniąt; ,
imię męskie;
(astronomia, astronomiczny) druga najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt;

Kastylijczyk n
Caistíleach
mieszkaniec Kastylii

Kaszmirczyk n
Caismíreach
mieszkaniec Kaszmiru

Kaszub ˈkaʃup n
Caisiúibiach
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel Słowian z północy Polski;

Katalonia ˌkataˈlɔ̃ɲja pn
an Chatalóin
(geografia, geograficzny) wspólnota autonomiczna w Hiszpanii;

Katalończyk ˌkataˈlɔ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Catalónach
osoba płci męskiej narodowości katalońskiej, mieszkaniec Katalonii

Katar ˈkatar pn
Catar
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego;

Katarzyna ˌkataˈʒɨ̃na pn
Caitríona Caitlín
imię żeńskie;

Katmandu katˈmãndu pn
Kathmandu
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Nepalu;

Kaukaz ˈkawkas pn
Cugas
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) region na pograniczu Europy i Azji;

Kazach ˈkazax n
Casacstánach
osoba narodowości kazachskiej;

Kazachstan kaˈzaxstãn pn
An Chasacstáin Kazakhstan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na pograniczu Europy i Azji, ze stolicą w Astanie;

Kałmucja pn
an Chailmíc
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z republik wchodzących w skład Federacji Rosyjskiej;

Kałmuk n
Cailmícis
(etnografia, etnograficzny) członek ludu z grupy ojrackiej zamieszkującego Kałmucję;

Kenia ˈkɛ̃ɲja pn
Chéinia An Chéinia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kijów ˈcijuf pn
Cív
(geografia, geograficzny) miasto nad Dnieprem, stolica Ukrainy;

Kikuju n
Ciocúis
(etnografia, etnograficzny) mężczyzna lub chłopiec z plemienia Kikuju (1.1)
(etnografia, etnograficzny) kobieta lub dziewczyna z plemienia Kikuju (1.1)

Kikuju pn
Ciocúis
(etnografia, etnograficzny) jedna z grup etnicznych zamieszkujących Kenię;

Kil cil pn
Cíle
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Kilimandżaro ˌcilʲĩmãn͇ˈd͡ʒarɔ pn
Cill Íomanjaro
(geografia, geograficzny) najwyższa góra Afryki położona w Tanzanii niedaleko granicy z Kenią;

Kingston ˈcĩŋkstɔ̃n pn
Kingston
(geografia, geograficzny) stolica Jamajki;

Kinszasa cĩw̃ˈʃasa pn
Cinseasa
(geografia, geograficzny) stolica Demokratycznej Republiki Konga;

Kioto pn
Ciótó
(geografia, geograficzny) japońskie miasto na Honsiu, dawna stolica Japonii;

Kirgistan cirʲˈɟistãn pn
Chirgeastáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Kirgiz ˈcirʲɟis n
Cirgeasach
człowiek narodowości kirgiskiej, mieszkaniec lub obywatel Kirgistanu

Kiribati ˌcirʲiˈbatʲi pn
Cireabaití
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;

Kiszyniów ciˈʃɨ̃ɲuf pn
Císineá
(geografia, geograficzny) stolica Mołdawii;

Klara ˈklara pn
Contae an Chláir
imię żeńskie;

Kolchida pn
Colcas
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna leżąca na wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego, na terenie obecnej Gruzji;

Kolombo kɔˈlɔ̃mbɔ pn
Colombo
(geografia, geograficzny) stolica Sri Lanki;

Kolonia kɔˈlɔ̃ɲja pn
Köln
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone nad Renem;

Kolorado pn
Colaradó
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Kolumba pn
Colm Cille
imię żeńskie

Kolumbia kɔˈlũmbʲja pn
Cholóim
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Kolumbia Brytyjska kɔˈlũmbʲja brɨˈtɨjska pn
An Cholóim Bhriotanach
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Kolumbijczyk ˌkɔlũmˈbʲijt͡ʃɨk n
Colómach
obywatel Kolumbii

Komisja Europejska kɔ̃ˈmʲisʲja ˌɛwrɔˈpɛjska n
Coimisiún Eorpach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organ wykonawczy Unii Europejskiej;

Komory kɔ̃ˈmɔrɨ pn
Oileáin Chomóra
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kompas ˈkɔ̃mpas pn
Compás an Mhairnéalaigh
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Kompleta n
coimpléid
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jedna z godzin kanonicznych w Liturgii godzin;

Konakry kɔ̃ˈnakrɨ pn
Conacraí
(geografia, geograficzny) stolica Gwinei;

Konfederacja Szwajcarska pn
Cónaidhm na hEilvéise
(oficjalnie) (administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Szwajcarii jako państwa;

Konfucjusz pn
Confúicias
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) chiński filozof;

Kongo ˈkɔ̃ŋɡɔ pn
Congó
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Afryce;
Poblacht an Chongó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Konstantyna pn
Constaintín
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Algierii;

Konstantynopol ˌkɔ̃w̃stãntɨ̃ˈnɔpɔl pn
Cathair Chonstaintín
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Stambułu;

Kooperacyjna Republika Gujany pn
Comharphoblacht na Guáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Gujany

Kopciuszek pn
Luaithríona
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) przydomek głównej bohaterki popularnej baśni;

Kopenhaga ˌkɔpɛ̃nˈxaɡa pn
Cóbanhávan
(geografia, geograficzny) stolica Danii;

Koran ˈkɔrãn pn
An Córan Córan
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga islamu;

Korea kɔˈrɛa pn
Cóiré
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) dawne zjednoczone państwo w Azji, obecnie Korea Północna i Korea Południowa oraz (potocznie, potoczny) Półwysep Koreański;
(potocznie, potoczny) Korea Północna lub Korea Południowa

Korea Południowa kɔˈrɛa ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Cóiré Theas Coria Theas
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Korea Północna kɔˈrɛa puwˈnɔt͡sna pn
Chóiré Thuaidh
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Koreańczyk ˌkɔrɛˈãj̃n͇t͡ʃɨk n
Cóiréach
obywatel Korei Południowej lub Korei Północnej; osoba narodowości koreańskiej

Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna ˌkɔrɛˈãj̃ska rɛˈpublʲika ˌludɔvɔ‿dɛ̃mɔkraˈtɨt͡ʃna pn
Daon-Phoblacht Dhaonlathach na Cóiré
(geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Korei Północnej;

Kornwalia pn
Corn na Breataine
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna położona na Półwyspie Kornwalijskim;

Kornwalijczyk n
Coirnis
mieszkaniec Kornwalii

Korona Południowa kɔˈrɔ̃na ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Coróin an Deiscirt
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów znajdujący się na południowej półkuli nieba;

Korona Północna kɔˈrɔ̃na puwˈnɔt͡sna pn
Coróin an Tuaiscirt
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Korsyka kɔrˈsɨka pn
Chorsaic
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Śródziemnym, część Francji;

Korsykanin n
Corsacach
mieszkaniec Korsyki

Korynt pn
Coraint
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, na półwyspie Peloponez;
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo

Koryntianin n
Corantach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec starożytnego miasta-państwa Koryntu

Kosowo kɔˈsɔvɔ pn
Chosaiv
(geografia, geograficzny) częściowo uznawane państwo w Europie ze stolicą w Prisztinie;

Kostaryka ˌkɔstaˈrɨka pn
Cósta Ríce
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Kostarykanin ˌkɔstarɨˈkãɲĩn n
Cósta Ríceach
obywatel Kostaryki

Kowno pn
Kaunas
(geografia, geograficzny) drugie najważniejsze miasto Litwy, położone w środkowej Litwie u zbiegu Niemna i Wilii;

Koziorożec ˌkɔʑɔˈrɔʒɛt͡s pn
an Gabhar
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziesiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 grudnia do 20 stycznia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;

Kościół ˈkɔɕt͡ɕuw pn
eaglais
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijańska wspólnota religijna w danym miejscu, np. mieście, kraju; także wspólnota wszystkich wyznawców danej religii
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religijna instytucja społeczna obejmująca wspólnotę wiernych danej religii, zwykle chrześcijańskiej, przeważnie hierarchiczna;

Kościół katolicki ˈkɔɕt͡ɕuw ˌkatɔˈlʲit͡sʲci n
Eaglais Chaitliceach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) trynitarne wyznanie chrześcijańskie, tradycji katolickiej mające system dogmatyczno-doktrynalny oparty na Biblii i tradycji, uznające siedem sakramentów, autorytet Kościoła oraz kult maryjny i świętych, na którego czele stoi papież;

Kraj Basków ˈkraj ˈbaskuf pn
Tír Bhascach
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna na pograniczu Francji i Hiszpanii, zamieszkiwana przez Basków;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wspólnota autonomiczna w północnej Hiszpanii, część Kraju Basków (1.1);

Kraków ˈkrakuf pn
Cracó Kraków
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie małopolskim, dawna stolica Polski;

Krasnodar pn
Krasnodar
(geografia, geograficzny) miasto europejskiej części Rosji, port nad rzeką Kubań, siedziba administracyjna Kraju Krasnodarskiego;

Krasnojarsk krasˈnɔjarsk pn
Krasnoyarsk
(geografia, geograficzny) miasto w Federacji Rosyjskiej na Syberii, stolica Kraju Krasnojarskiego;

Kreml pn
Creimil
(architektura, architektoniczny) kreml w Moskwie, Kreml moskiewski
(publikatory) (przenośnie, przenośnia) najwyższe władze państwowe Rosji, a wcześniej ZSRR

Kreta ˈkrɛta pn
Créit
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Śródziemnym;

Kreteńczyk krɛˈtɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Créatach
mieszkaniec Krety

Kruk kruk pn
Préachán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Krym krɨ̃m pn
An Chrimé an Chrimé
(geografia, geograficzny) półwysep na Morzu Czarnym, połączony z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim; terytorium sporne między Ukrainą a Rosją;

Krzysztof ˈkʃɨʃtɔf pn
Críostóir
imię męskie;

Krzysztofor pn
Críostóir
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Krzyż Południa ˈkʃɨʃ pɔˈwudʲɲa pn
an Chros
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów;

Królestwo Arabii Saudyjskiej pn
Ríocht na hAraibe Sádaí
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Arabii Saudyjskiej jako państwa;

Królestwo Bahrajnu pn
Ríocht Bhairéin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahrajnu jako państwa;

Królestwo Belgii pn
Ríocht na Beilge
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Belgii

Królestwo Bhutanu kruˈlɛstfɔ buˈtãnu pn
Ríocht na Bútáine
pełna, oficjalna nazwa państwa Bhutan

Królestwo Danii pn
Ríocht na Danmhairge
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa państwa duńskiego, tworzonego przez Danię właściwą, Grenlandię oraz Wyspy Owcze;

Królestwo Hiszpanii pn
Ríocht na Spáinne
(urzędowy) oficjalna nazwa Hiszpanii

Królestwo Kambodży pn
Ríocht na Cambóide
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Kambodży jako państwa

Królestwo Marokańskie pn
Ríocht Mharacó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Maroka jako państwa

Królestwo Niebieskie pn
Flaitheas Dé
(teologia, teologiczny) urzeczywistniające się panowanie Boga;

Królestwo Norwegii pn
Ríocht na hIorua
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Norwegii jako państwa;

Królestwo Szwecji kruˈlɛstfɔ ˈʃfɛt͡sʲji pn
Ríocht na Sualainne
(geografia, geograficzny) państwo w Europie północnej

Królestwo Tajlandii pn
Ríocht na Téalainne
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Tajlandii jako państwa

Ksawery ksaˈvɛrɨ pn
Savy
imię męskie;

Księstwo Andory pn
Phrionsacht Andóra
(geografia, geograficzny) (oficjalnie) (urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Andory jako państwa

Księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨt͡s pn
Gealach
(astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie;

Kuala Lumpur pn
Cuala-Lumpair
(geografia, geograficzny) stolica Malezji;

Kuba ˈkuba pn
Cúba
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo leżące na Kubie (1.1) i sąsiednich wyspach;
(geografia, geograficzny) największa wyspa na Karaibach;

Kubuś pn
Séamaisín
imię męskie, (zdrobniale) od: Jakub
imię męskie, (zdrobniale) od: Kuba

Kumyk n
Cúimicis
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel ludu tureckiego zamieszkującego środkowy Dagestan;

Kurd kurt n
Coirdíneach
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel narodu zamieszkującego głównie Kurdystan;

Kurdystan pn
Cordastáin
(geografia, geograficzny) górzysta kraina w południowo-zachodniej Azji zamieszkana przez Kurdów;

Kuwejt ˈkuvɛjt pn
Cuáit
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;
(geografia, geograficzny) stolica Kuwejtu (1.1);

LGBT acronym
LCDT
= (społeczny) lesbijki, geje, osoby biseksualne i transpłciowe – jako zbiorowość;

LSD ɛl‿ɛz‿ˈdɛ ɛl‿ɛz‿ˈdʲi acronym
aigéad
organiczny związek chemiczny, psychodelik o silnym działaniu halucynogennym;

La Manche pn
Muir nIocht
(geografia, geograficzny) kanał morski oddzielający Wielką Brytanię od Francji;

Labrador laˈbradɔr pn
Labradar
(geografia, geograficzny) kanadyjski półwysep;

Lacjum ˈlat͡sʲjũm pn
Lazio
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Rzymie;

Laos ˈlaɔs pn
Laos
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Laotańczyk ˌlaɔˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
Laosach
obywatel Laosu

Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna pn
Daon-Phoblacht Dhaonlathach Laos
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Laosu jako państwa

Laponia laˈpɔ̃ɲja pn
Laplainn
(geografia, geograficzny) region Europy obejmujący północne tereny Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji;

Laurazja lawˈrazʲja pn
Labhráise
(geologia, geologiczny) superkontynent powstały w wyniku rozpadu Pangei;

Laurenty pn
Labhrás
imię męskie

Leningrad lɛ̃ˈɲĩŋɡrat pn
Leningrad
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) nazwa Petersburga w latach 1924–1991

Leon ˈlɛɔ̃n pn
León
imię męskie;

Lesotho lɛˈsɔtɔ pn
Leosóta
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Lew lɛf pn
an Leon
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) piąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 lipca do 22 (23) sierpnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Lewant ˈlɛvãnt pn
an Leiveaint
(książkowy) (geografia, geograficzny) określenie krajów leżących na wschodnim, azjatyckim wybrzeżu Morza Śródziemnego (Syria, Jordania, Liban, Izrael oraz Autonomia Palestyńska);

Lhasa ˈlasa pn
Leasa
(geografia, geograficzny) miasto w Chinach, stolica Tybetańskiego Regionu Autonomicznego;

Liban ˈlʲibãn pn
Liobáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Azji ze stolicą w Bejrucie;

Libańczyk lʲiˈbãj̃n͇t͡ʃɨk n
Liobánach
obywatel Libanu

Liberia lʲiˈbɛrʲja pn
Libéir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Liberyjczyk ˌlʲibɛˈrɨjt͡ʃɨk n
Libéarach
obywatel Liberii

Libia ˈlʲibʲja pn
Libia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Lidia ˈlʲidʲja pn
Lidia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina i państwo w zachodniej Azji Mniejszej;
imię żeńskie;

Liechtenstein ˈlixtɛnʂtajn pn
Lichtinstéin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo w Europie między Szwajcarią a Austrią;

Liechtensteińczyk n
Lichtinstéanach
obywatel Liechtensteinu

Liguria lʲiˈɡurʲja pn
Liguria
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w zachodnich Włoszech;

Lima ˈlʲĩma pn
Líoma
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Peru;

Limburgia pn
Limburg
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w południowo-wschodniej Holandii;
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w północno-wschodniej Belgii;
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we wschodnich Niderlandach, obecnie podzielona między Belgię i Holandię;

Lisek ˈlʲisɛk pn
Sionnach
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Litwa ˈlʲitfa pn
An Liotuáin Liotuáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Wilnie;

Litwin ˈlʲitfʲĩn n
Liotuánach
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości litewskiej, obywatel Litwy, mieszkaniec Litwy

Liverpool pn
Learpholl
(geografia, geograficzny) miasto w Wielkiej Brytanii;

Liwia ˈlʲivʲja pn
Libia
imię żeńskie;

Lizbona lʲizˈbɔ̃na pn
Liospóin
(geografia, geograficzny) stolica Portugalii, miasto położone przy ujściu Tagu do Oceanu Atlantyckiego;

Loara Atlantycka pn
Liger-Atlantel
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Kraj Loary;

Lombardia lɔ̃mˈbardʲja pn
Lombaird
(geografia, geograficzny) (administracja) region w północnych Włoszech ze stolicą w Mediolanie;

Londyn ˈlɔ̃ndɨ̃n pn
Londain
(geografia, geograficzny) stolica Wielkiej Brytanii;

Los Angeles pn
Cathair na nAingeal
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia;

Lotaryngia ˌlɔtaˈrɨ̃ŋʲɟja pn
Lorráin
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w północno-wschodniej Francji;

Lozanna lɔˈzãnːa pn
Lausanne
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Luanda luˈ<sup>w</sup>ãnda pn
Luanda
(geografia, geograficzny) stolica Angoli;

Lublana luˈblãna pn
Liúibleána
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Słowenii;

Ludowa Republika Bangladeszu pn
Daonphoblacht na Bangladéise
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bangladeszu jako państwa;

Ludwik ˈludvʲik pn
Lughaidh
imię męskie;

Luksemburczyk ˌluksɛ̃mˈburt͡ʃɨk n
Lucsamburgach
obywatel Luksemburga

Luksemburg luˈksɛ̃mburk pn
Lucsamburg
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Luneta lũˈnɛta pn
Teileascóp
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Lusaka luˈsaka pn
Lusaka
(geografia, geograficzny) stolica Zambii;

Lutnia ˈlutʲɲa pn
Lir
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Wegę; zawiera mgławicę planetarną – Pierścień; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;

Lyon lʲjɔ̃n pn
Lyon
(geografia, geograficzny) miasto we Francji nad Rodanem i Saoną;

Macedonia ˌmat͡sɛˈdɔ̃ɲja pn
Iar-Phoblacht Iúgslavach na Macadóine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Macedonia Północna pn
Macadóin Thuaidh
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Europie Południowej;

Macedończyk ˌmat͡sɛˈdɔ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Macadónach
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) człowiek narodowości macedońskiej, obywatel Republiki Macedonii, mieszkaniec Republiki Macedonii;

Machabeusz n
Macabaech
(historia, historyczny, historycznie) przydomek Judy Hasmoneusza;

Madagaskar ˌmadaˈɡaskar pn
Madagascar
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim;

Madera maˈdɛra pn
Maidéara
(geografia, geograficzny) portugalski archipelag na Oceanie Atlantyckim na zachód od Maroka;

Madryt ˈmadrɨt pn
Maidrid
(geografia, geograficzny) stolica Hiszpanii;

Magdalena ˌmaɡdaˈlɛ̃na pn
Madailéin
imię żeńskie;

Majorka pn
Mallarca
(geografia, geograficzny) największa wyspa archipelagu Balearów na Morzu Śródziemnym;

Malachiasz pn
Malaicí
(biblijny) imię męskie;

Malaje maˈlajɛ pn
Leithinis Mhalae
(historia, historyczny, historycznie) dawne posiadłości brytyjskie na Półwyspie Malajskim;

Malarz ˈmalaʃ pn
Péintéir
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Malawi maˈlavʲi pn
Mhaláiv
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;

Malawijczyk ˌmalaˈvʲijt͡ʃɨk n
Malávach
obywatel Malawi

Male ˈmalɛ pn
Malé
(geografia, geograficzny) stolica Malediwów;

Malezja maˈlɛzʲja pn
Mhalaeisia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Mali ˈmalʲi pn
Mailí
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Bamako;

Malta ˈmalta pn
Málta
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Maltanka malˈtãŋka n
Máltais
obywatelka Malty

Maltańczyk malˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
Máltach
obywatel Malty

Man mãn pn
Manainn
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Brytyjskich, na Morzu Irlandzkim;

Managua ˌmãnaˈɡu<sup>w</sup>a pn
Managua
(geografia, geograficzny) stolica Nikaragui;

Manchester pn
Manchain
(geografia, geograficzny) miasto w Wielkiej Brytanii, ważny ośrodek przemysłowy;

Mandżuria mãn͇ˈd͡ʒurʲja pn
Manchúir
(geografia, geograficzny) kraina na północnym wschodzie Chin;

Manila mãˈɲila pn
Mainile
(geografia, geograficzny) stolica Filipin;

Maputo maˈputɔ pn
Mapútó
(geografia, geograficzny) stolica Mozambiku;

Marche pn
Marche
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie;

Marcin ˈmarʲt͡ɕĩn pn
Máirtín Mártan
imię męskie;

Marek ˈmarɛk pn
Marcas
imię męskie;

Maria ˈmarʲja pn
Máire
imię żeńskie;

Mariany Północne marʲˈjãnɨ puwˈnɔt͡snɛ pn
Máirianas Thuaidh
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne USA na Oceanii;

Maroko maˈrɔkɔ pn
Maracó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce Północnej;

Mars mars pn
Mars Máirt
(mitologia rzymska) bóg wojny, utożsamiany z greckim Aresem;
(astronomia, astronomiczny) czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Marsjanin marˈsʲjä̃ɲĩn n
Marsach
(fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) hipotetyczny mieszkaniec Marsa

Maryja maˈrɨja pn
Muire
(teologia, teologiczny) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) Matka Boża;

Maryja Panna pn
Maighdean Bheannaithe
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) (zobacz) Maria z Nazaretu;

Maskat ˈmaskat pn
Muscat
(geografia, geograficzny) stolica Omanu;

Mateusz maˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Maitiú Mathúin
imię męskie;

Matka Boska ˈmatka ˈbɔska pn
Máthair Dé
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu

Matka Boża pn
Máthair Dé
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Matterhorn pn
Matterhorn
(geografia, geograficzny) szczyt w Alpach Zachodnich, na granicy Szwajcarii i Włoch;

Mauretania ˌmawrɛˈtãɲja pn
An Mháratáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Nawakszut;

Mauretańczyk ˌmawrɛˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
Máratánach
obywatel Mauretanii

Maurycjusz pn
Muiris
imię męskie;

Maurycy mawˈrɨt͡sɨ pn
Muiris
imię męskie;

Mała Niedźwiedzica ˈmawa ˌɲɛ̇d͡ʑvʲjɛ̇ˈd͡ʑit͡sa pn
Béar Beag
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Małym Wozem;

Małgorzata ˌmawɡɔˈʒata pn
Máiréad Mairéad
imię żeńskie;

Małgośka n
Peige
poufała forma imienia Małgorzata

Mały Lew ˈmawɨ ˈlɛf pn
Leon Beag
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Mały Pies ˈmawɨ ˈpʲjɛs pn
Madra Beag
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Med n
Méideach
mieszkaniec Medii, członek plemienia Medów;

Medea mɛˈdɛa pn
Méidé
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze 212, okrążająca Słońce w głównym pasie asteroid;
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, księżniczka kolchidzka i czarodziejka, żona Jazona, dzieciobójczyni;

Media ˈmɛdʲja pn
Méide
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na terenie dzisiejszego Iranu oraz dawne państwo na jej terenie;

Mediolan mɛˈdʲjɔlãn pn
Milano
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Włoszech będące stolicą Lombardii;

Medyna mɛˈdɨ̃na pn
Meidíne
(geografia, geograficzny) miasto w Arabii Saudyjskiej;

Meksyk ˈmɛksɨk pn
Cathair Mheicsiceo
(geografia, geograficzny) stolica Meksyku (1.1);
Meicsiceo
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Meksykanin ˌmɛksɨˈkãɲĩn n
Meicsiceach
obywatel Meksyku

Melanezja ˌmɛlãˈnɛzʲja pn
Meilinéis
(geografia, geograficzny) zachodnia część Oceanii;

Melanezyjczyk n
Meilinéiseach
(etnografia, etnograficzny) rdzenny mieszkaniec Melanezji

Melchizedek pn
Meilcizidic
(biblijny) imię męskie;

Merkurianin ˌmɛrkurʲˈjä̃ɲĩn n
Mearcarach
(fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) hipotetyczny mieszkaniec Merkurego

Merkury mɛrˈkurɨ pn
Mearcair
(mitologia rzymska) bóg handlu, zysku, kupiectwa, złodziei oraz celników, utożsamiany z greckim Hermesem;
(astronomia, astronomiczny) pierwsza według oddalenia od Słońca i najmniejsza planeta Układu Słonecznego, widoczna gołym okiem;

Mesjasz pn
Meisias
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijaństwo Chrystus (jeden z tytułów Jezusa)

Mezopotamia ˌmɛzɔpɔˈtãmʲja pn
an Mheaspatáim
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu;

Michał ˈmʲixaw pn
Mícheál Mícéal Micheál
imię męskie;

Micheasz pn
Míocá
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Mikołaj mʲiˈkɔwaj pn
Nioclás
imię męskie;

Mikronezja ˌmʲikrɔ̃ˈnɛzʲja pn
Micrinéis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Spokojnym, część Mikronezji (1.2);
(geografia, geograficzny) środkowa część Oceanii, na Oceanie Spokojnym;

Mikroskop mʲiˈkrɔskɔp pn
Micreascóp
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Minorka pn
Mionarca
(geografia, geograficzny) wyspa hiszpańska na Morzu Śródziemnym, druga co do wielkości w archipelagu Balearów;

Mińsk mʲĩj̃sk pn
Minsc
(geografia, geograficzny) stolica Białorusi;

Mjanma pn
Maenmar
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Południowej Azji, Birma;

Mjanmańczyk n
Burmach
obywatel Mjanmy

Modlitwa Pańska pn
Paidir
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) modlitwa, której Chrystus nauczył apostołów;

Mogadiszu ˌmɔɡaˈdʲiʃu pn
Mogaidisiú
(geografia, geograficzny) stolica Somalii;

Mojżesz ˈmɔjʒɛʃ pn
Maoise
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) starotestamentowy prorok, wódz narodu izraelskiego;
imię męskie;

Mojżeszowy possessiveAdjective
Maoise
(przestarzałe, przestarzały) (gwara, gwarowe) taki, który należy do Mojżesza

Moluki pn
Molacaí
(geografia, geograficzny) grupa wysp we wschodniej części Archipelagu Malajskiego, wchodząca w skład Indonezji;
(geografia, geograficzny) prowincja w Indonezji obejmująca południową część archipelagu Moluki (1.1);

Monako mɔ̃ˈnakɔ pn
Monacó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym;

Mongolia mɔ̃ŋˈɡɔlʲja pn
An Mhongóil
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Mongoł ˈmɔ̃ŋɡɔw n
Mongólach
obywatel Mongolii, członek nacji mongolskiej

Monrovia mɔ̃nˈrɔvʲja pn
Monrovia
(geografia, geograficzny) stolica Liberii;

Montpellier pn
Sliabh Piosaláin
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na południu Francji, w regionie Oksytania;

Montreal mɔ̃nˈtrɛal pn
Montréal
(geografia, geograficzny) miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec;

Montserrat pn
Montsarat
(geografia, geograficzny) wyspa w Ameryce Środkowej, w archipelagu Małych Antyli;

Morze Adriatyckie ˈmɔʒɛ ˌadrʲjaˈtɨt͡sʲcɛ pn
Muir Aidriad
(geografia, geograficzny) basen morski pomiędzy Półwyspem Apeniński a Półwyspem Bałkańskim, północne odgałęzienie Morza Śródziemnego;

Morze Arabskie ˈmɔʒɛ aˈrapsʲcɛ pn
Muir Arabach
(geografia, geograficzny) otwarte morze w północnej części Oceanu Indyjskiego;

Morze Aralskie pn
Muir Aral
(geografia, geograficzny) Jezioro Aralskie

Morze Azowskie ˈmɔʒɛ aˈzɔfsʲcɛ pn
Muir Mheoid
(geografia, geograficzny) część Morza Czarnego znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji;

Morze Baffina pn
Bá Baffin
(geografia, geograficzny) morze w Arktyce leżące pomiędzy Grenlandią na wschodzie, Ziemią Baffina na zachodzie, Wyspą Ellesmere’a na północy;

Morze Balearskie pn
Muir Bhailéarach
(geografia, geograficzny) morze w północno-zachodniej części Morza Śródziemnego, położone między wybrzeżem Półwyspu Iberyjskiego a Balearami;

Morze Barentsa ˈmɔʒɛ baˈrɛ̃ntsa pn
Muir Barents
(geografia, geograficzny) morze w Oceanie Arktycznym;

Morze Bałtyckie ˈmɔʒɛ bawˈtɨt͡sʲcɛ pn
An Mhuir Bhailt
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone na szelfie kontynentalnym w północnej Europie;

Morze Beringa pn
Muir Bheiring
(geografia, geograficzny) obszar wodny położony w północnej części Oceanu Spokojnego, wyznaczany przez Aleuty, Alaskę i wschodnią Syberię;

Morze Białe ˈmɔʒɛ ˈbʲjawɛ pn
Muir Bhán
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Półwyspem Kolskim a wybrzeżem północnej Rosji;

Morze Celtyckie pn
an Mhuir Cheilteach
(geografia, geograficzny) morze otwarte w północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego, pomiędzy Irlandią a Półwyspem Kornwalijskim;

Morze Czarne ˈmɔʒɛ ˈt͡ʃarnɛ pn
an Mhuir Dhubh
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze na granicy Azji i Europy;

Morze Czerwone ˈmɔʒɛ t͡ʃɛrˈvɔ̃nɛ pn
Muir Rua
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Afryką, a Półwyspem Arabskim;

Morze Egejskie ˈmɔʒɛ ːˈɡɛjsʲcɛ pn
Muir Aeigéach
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego;

Morze Filipińskie pn
Muir Filipíneach
(geografia, geograficzny) morze otwarte w zachodniej części Oceanu Spokojnego;

Morze Irlandzkie ˈmɔʒɛ irˈlãnt͡sʲcɛ pn
Muir Meann
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Irlandią i Wielką Brytanią;

Morze Japońskie pn
Muir na Seapáine
(geografia, geograficzny) morze Oceanu Spokojnego, położone między Japonią, Koreą i Rosją;

Morze Jońskie ˈmɔʒɛ ˈjɔ̇̃j̃sʲcɛ pn
Muir Iónach
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego położona między południowo-zachodnią częścią Półwyspu Bałkańskiego a południowo-wschodnim wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego;

Morze Karaibskie ˈmɔʒɛ ˌkaraˈ<sup>j</sup>ipsʲcɛ pn
Muir Chairib
(geografia, geograficzny) morze położone na północ od Ameryki Południowej, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Karskie pn
Muir Chara
(geografia, geograficzny) część Oceanu Arktycznego u północnych wybrzeży Azji, między wyspami Nowej Ziemi i archipelagami Ziemi Franciszka Józefa i Ziemi Północnej;

Morze Kaspijskie ˈmɔʒɛ kasˈpʲijsʲcɛ pn
Muir Chaisp
(geografia, geograficzny) bezodpływowe słone jezioro w Azji i Europie;

Morze Koralowe ˈmɔʒɛ ˌkɔraˈlɔvɛ pn
an Mhuir Choiréil
(geografia, geograficzny) morze na Oceanie Spokojnym;

Morze Liguryjskie pn
an Mhuir Liogúrach
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego położona między Ligurią, Korsyką a Toskanią;

Morze Martwe ˈmɔʒɛ ˈmartfɛ pn
Muir Mharbh
(geografia, geograficzny) słone jezioro znajdujące się na pograniczu Izraela, Autonomii Palestyńskiej i Jordanii;

Morze Norweskie ˈmɔʒɛ nɔrˈvɛsʲcɛ pn
Muir Ioruach
(geografia, geograficzny) morze przybrzeżne położone na północny zachód od wybrzeży Norwegii, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Ochockie ˈmɔʒɛ ɔˈxɔt͡sʲcɛ pn
Muir Ocatsc
(geografia, geograficzny) morze w północno-zachodniej części Oceanu Spokojnego;

Morze Południowochińskie ˈmɔʒɛ ˌpɔwudʲɲɔvɔˈxʲĩj̃sʲcɛ pn
Muir na Síne Theas
(geografia, geograficzny) morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego;

Morze Północne ˈmɔʒɛ puwˈnɔt͡snɛ pn
Muir Thuaidh
(geografia, geograficzny) morze przy północnych brzegach Europy, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Tyrreńskie ˈmɔʒɛ tɨrˈːɛ̃j̃sʲcɛ pn
Muir Thoirian
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego pomiędzy Korsyką, Sardynią, Sycylią a Półwyspem Apenińskim;

Morze Wattowe pn
Muir Wadden
(geografia, geograficzny) część Morza Północnego obejmująca przybrzeżne wody Zatoki Niemieckiej, położona między kontynentem a łańcuchem Wysp Fryzyjskich;

Morze Wschodniosyberyjskie pn
Muir na Sibéire Thoir
(geografia, geograficzny) morze Oceanu Arktycznego, położone u wybrzeży wschodniej Syberii, pomiędzy Wyspami Nowosyberyjskimi a Wyspą Wrangla;

Morze Łaptiewów pn
Muir Laptaiv
(geografia, geograficzny) morze stanowiące część Oceanu Arktycznego, położone u północnych wybrzeży Azji, pomiędzy półwyspem Tajmyr a archipelagiem Wysp Nowosyberyjskich;

Morze Śródziemne ˈmɔʒɛ ɕrudʲˈʑɛ̃mnɛ pn
Mheánmhuir
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone między Europą, Afryką i Azją, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Żółte ˈmɔʒɛ ˈʒuwtɛ pn
Muir Bhuí
(geografia, geograficzny) odnoga Oceanu Spokojnego między Koreą a wybrzeżem chińskim;

Moskwa ˈmɔskfa pn
Moscó
(geografia, geograficzny) stolica Rosji;

Mount Everest pn
Sliabh Everest Sliaḃ Everest
(geografia, geograficzny) najwyższy szczyt Ziemi, ośmiotysięcznik położony w Himalajach;

Mozambijczyk ˌmɔzãmˈbʲijt͡ʃɨk n
Mósaimbíceach
obywatel Mozambiku

Mozambik mɔˈzãmbʲik pn
Mósaimbíc
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Mołdawa pn
An Mholdóiv
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-wschodniej Rumunii, prawy dopływ Seretu;

Mołdawia mɔwˈdavʲja pn
An Mholdóiv
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Kiszyniowie;

Mołdawianin ˌmɔwdaˈvʲjä̃ɲĩn n
Moldóvach
obywatel Mołdawii

Mt maˈtɛ<sup>w</sup>uʃ ɛ̃m‿ˈtɛ ˌɛvãŋˈɡɛlʲja ˈvɛdwuc ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˌmatɛˈ<sup>w</sup>uʃa abbreviation
Maitias
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Ewangelia według świętego Mateusza, Ewangelia Mateusza, Mateusz

Murzyn ˈmuʒɨ̃n n
dubh
(etnografia, etnograficzny) niekiedy uważane za (obraźliwie) człowiek czarnoskóry

Myanmar pn
Maenmar
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) Mjanma

Myzja pn
Mhisia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w północno-zachodniej Azji Mniejszej nad Propontydą, graniczyła od wschodu z Frygią a od południa z Lidią;

NATO ˈnatɔ acronym
ECAT
Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego;

NN ɛ̃n‿ˈɛ̃n acronym
Seán Ó Rudaí
osoba o niezidentyfikowanej tożsamości

NOL acronym
úfó
= niezidentyfikowany obiekt latający

Naddniestrze nadˈdʲɲɛsṭʃɛ pn
an Tras-dnístiria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) region autonomiczny Mołdawii;

Nadrenia pn
Dúiche na Réine
(geografia, geograficzny) luźno zdefiniowana kraina obejmująca ziemie wokół północnego i środkowego odcinka niemieckiego Renu;

Nadrenia Północna-Westfalia pn
Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy Niemiec, leżący w ich zachodniej części;

Nadreńczyk n
Réineach
mieszkaniec Nadrenii

Nahum pn
Leabhar Nahúm
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię męskie;

Namibia nãˈmʲibʲja pn
Namaib
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Namibijczyk ˌnãmʲiˈbʲijt͡ʃɨk n
Namabach
obywatel Namibii

Nankin ˈnãŋʲcĩn pn
Nanjing
(geografia, geograficzny) miasto w Chinach, port nad dolną Jangcy, dawna stolica;

Nassau ˈnasːaw pn
Nassau
(geografia, geograficzny) stolica Bahamów;

Nauru naˈ<sup>w</sup>uru pn
Nárú
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii na wyspie Nauru (1.1);

Nawakszut naˈvakʃut pn
Nuacsat
(geografia, geograficzny) stolica Mauretanii;

Nazaret naˈzarɛt pn
Nasaireit
(geografia, geograficzny) miasto w północnym Izraelu;

Neapol nɛˈapɔl pn
Napoli
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech położone nad Zatoką Neapolitańską; stolica Kampanii;

Negew pn
Neigib
(geografia, geograficzny) wyżynna pustynia na południu Izraela;

Nehemiasz pn
Nihimiá
(biblijny) imię męskie

Neos Kosmos n
An tOileán Úr
(geografia, geograficzny) nazwa jednej z dzielnic Aten ((dosłownie) Nowy Świat)

Nepal ˈnɛpal pn
Neipeal
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Nepalczyk nɛˈpalt͡ʃɨk n
Neipealach
obywatel Nepalu

Neptun ˈnɛptũn pn
Neiptiún
(mitologia rzymska) bóg morza, rybaków i żeglarzy, utożsamiany z greckim Posejdonem;
(astronomia, astronomiczny) ósma według oddalenia od Słońca (najdalsza) planeta Układu Słonecznego;

Neron pn
Nearó
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

New Jersey n
New Jersey
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na północno-wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych;

Niagara ɲaˈɡara pn
Eas Niagara
(geografia, geograficzny) wodospad na rzece Niagara (1.1);

Niasa pn
Maláiv
(geografia, geograficzny) jezioro należące do grupy Wielkich Jezior Afrykańskich, położone w południowo-wschodniej Afryce;

Niedziela Palmowa ɲɛ̇ˈd͡ʑɛla palˈmɔva n
Domhnach na Pailme
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ostatnia niedziela przed Wielkanocą rozpoczynająca Wielki Tydzień;

Niemcy ˈɲɛ̃mt͡sɨ pn
Gearmáin An Ghearmáin an Ghearmáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Niemcy Wschodnie ˈɲɛ̃mt͡sɨ ˈfsxɔdʲɲɛ pn
an [[Oir-Ghearmáin]]
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Niemiecka Republika Demokratyczna, państwo istniejące w latach 1949-1990

Niemcy Zachodnie ˈɲɛ̃mt͡sɨ zaˈxɔdʲɲɛ pn
Iar-Ghearmáin
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Republika Federalna Niemiec w latach 1949-1990;

Niemiec ˈɲɛ̃mʲjɛt͡s n
Gearmánach
człowiek narodowości niemieckiej

Niemiecka Republika Demokratyczna ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡ska rɛˈpublʲika ˌdɛ̃mɔkraˈtɨt͡ʃna pn
Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne niemieckie państwo socjalistyczne w Europie Środkowej ze stolicą w Berlinie;

Niemka ˈɲɛ̃mka n
Gearmáinis
kobieta lub dziewczyna narodowości niemieckiej, obywatelka Niemiec

Nieniec pn
Neneitsis
przedstawiciel ludu samojedzkiego, zamieszkującego północno-zachodnią Syberię

Niepokalane Poczęcie pn
Giniúint Mhuire gan Smál
(teologia, teologiczny) katolicki dogmat ogłoszony 8 grudnia 1854;

Niger ˈɲiɡɛr pn
Nígir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Niameyu;

Nigerczyk ɲiˈɡɛrt͡ʃɨk n
Nígireach
obywatel Nigru

Nigeria ɲiˈɡɛrʲja pn
Nigéir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Abudży;

Nigeryjczyk ˌɲiɡɛˈrɨjt͡ʃɨk n
Nigéarach
obywatel Nigerii

Nikaragua ˌɲikaraˈɡu<sup>w</sup>a pn
Nicearagua
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Nikaraguańczyk ˌɲikaraɡuˈ<sup>w</sup>ãj̃n͇t͡ʃɨk n
Nicearaguach
obywatel Nikaragui

Nikozja ɲiˈkɔzʲja pn
Leafcóis
(geografia, geograficzny) stolica Cypru;

Nil ɲil pn
Níl
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek na Ziemi, w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu;

Niniwa pn
Ninivé
(starożytność) (geografia, geograficzny) dawne miasto w północnej Mezopotamii, nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu, jedna ze stolic starożytnej Asyrii, współcześnie stanowisko archeologiczne;

Noe ˈnɔɛ pn
Naoi
(biblijny) postać starotestamentowa, budowniczy arki w czasach potopu;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Norma ˈnɔrma pn
Riail
imię żeńskie;

Normandia nɔrˈmãndʲja pn
Normainn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Francji;

Norweg ˈnɔrvɛk n
Ioruach
człowiek narodowości norweskiej, obywatel Norwegii, mieszkaniec Norwegii

Norwegia nɔrˈvɛɟja pn
Iorua An Iorua
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Oslo;

Norweżka nɔrˈvɛʃka n
Ioruais
kobieta lub dziewczyna narodowości norweskiej lub obywatelka Norwegii

Nowa Fundlandia ˈnɔva fũnˈdlãndʲja pn
Talamh an Éisc
(geografia, geograficzny) duża wyspa na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, która stanowi część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador;

Nowa Fundlandia i Labrador ˈnɔva fũnˈdlãndʲja ˌi‿laˈbradɔr pn
Talamh an Éisc agus Labradar
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Nowa Gwinea ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
an Nua-Ghuine
(geografia, geograficzny) wyspa Oceanii;

Nowa Kaledonia ˈnɔva ˌkalɛˈdɔ̃ɲja pn
Nua-Chaladóin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Francji ze stolicą w Numei, położone w Oceanii;

Nowa Szkocja ˈnɔva ˈʃkɔt͡sʲja pn
Albain Nua
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Nowa Zelandia ˈnɔva zɛˈlãndʲja pn
Nua-Shéalainn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii;

Nowe Delhi ˈnɔvɛ ˈdɛlʲi pn
Deilí Nua
(geografia, geograficzny) stolica Indii;

Nowy Brunszwik ˈnɔvɨ ˈbrũw̃ʃfʲik pn
Nua Brunswick
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Nowy Jork ˈnɔvɨ ˈjɔrk pn
Nua-Eabhrac
(geografia, geograficzny) (administracja) największe miasto Stanów Zjednoczonych;
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na północnym wschodzie Stanów Zjednoczonych;

Nowy Meksyk ˈnɔvɨ ˈmɛksɨk pn
Nua-Mheicsiceo
(administracja) (geografia, geograficzny) stan na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych;

Nowy Orlean ˈnɔvɨ ɔrˈlɛãn pn
New Orleans
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych;

Nowy Rok ˈnɔvɨ ˈrɔk n
Lá Caille
święto obchodzone pierwszego stycznia w kalendarzu gregoriańskim

Nowy Testament ˈnɔvɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
Tiomna Nua
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) część Biblii złożona z 27 ksiąg opisujących wydarzenia z życia Jezusa i pierwotnego Kościoła;

Nowy Świat ˈnɔvɨ ˈɕfʲjat pn
An tOileán Úr
(geografia, geograficzny) wspólna nazwa dla Ameryki Północnej, Ameryki Południowej i Australii;

OK ɔ‿ˈkɛj adj
ceart go leor
(potocznie, potoczny) w porządku, dobry

OK ɔ‿ˈkɛj adv
ceart go leor
(potocznie, potoczny) w porządku, dobrze

OK ɔ‿ˈkɛj interjection
ceart go leor
(potocznie, potoczny) oznaczający zgodę

Ocean Arktyczny ɔˈt͡sɛãn arkˈtɨt͡ʃnɨ pn
Aigéan Artach
(geografia, geograficzny) jeden z oceanów Ziemi;

Ocean Atlantycki ɔˈt͡sɛãn ˌatlãnˈtɨt͡sʲci pn
An tAigéan Atlantach
(geografia, geograficzny) jeden z oceanów Ziemi położony pomiędzy Amerykami a Europą i Afryką;

Ocean Indyjski ɔˈt͡sɛãn ĩnˈdɨjsʲci pn
Aigéan Indiach
(geografia, geograficzny) trzeci co do wielkości ocean Ziemi;

Ocean Południowy ɔˈt͡sɛãn ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ pn
Aigéan Antartach
(geografia, geograficzny) jeden z oceanów Ziemi;

Ocean Spokojny ɔˈt͡sɛãn spɔˈkɔjnɨ pn
An tAigéan Ciúin
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) największy oraz najgłębszy ocean na Ziemi;

Oceania ˌɔt͡sɛˈãɲja n
Aigéine an Aigéine
(geografia, geograficzny) grupa wysp na Pacyfiku, uznawanych czasem za osobny kontynent;

Ofiarowanie Pańskie n
Lá Fhéile Muire na gCoinneal
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie, upamiętniające ofiarowanie Jezusa Chrystusa w Świątyni Jerozolimskiej (w 40. dniu od jego narodzin);

Ojcze nasz ˈɔjt͡ʃɛ ˈnaʃ pn
Ár nAthair
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”;

Oksford ˈɔksfɔrt pn
Áth na nDamh
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Anglii, stolica hrabstwa Oxfordshire;

Oksytania pn
Ocsatáin
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca obszary, gdzie używano języka oksytańskiego;

Oktant ˈɔktãnt pn
Ochtamhán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Olaf ˈɔlaf pn
Amhlaoibh
imię męskie;

Olimp ˈɔlʲĩmp pn
Oilimpeas
(geografia, geograficzny) masyw górski Grecji z najwyższym szczytem Mitikas;

Oliwier ɔˈlʲivjɛr pn
Oilibhéar
imię męskie

Oman ˈɔ̃mãn pn
Óman
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Maskacie;

Omańczyk ɔ̃ˈmãj̃n͇t͡ʃɨk n
Ómanach
obywatel Omanu

Onega pn
Loch Onega
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto rejonowe w północnej Rosji, w obwodzie archangielskim, położone u ujścia Onegi (1.3) do Zatoki Oneskiej;

Ontario ɔ̃nˈtarʲjɔ pn
Ontáirio
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;
(geografia, geograficzny) jezioro w Ameryce Północnej, na granicy Stanów Zjednoczonych i Kanady;

Organizacja Narodów Zjednoczonych ˌɔrɡãɲiˈzat͡sʲja naˈrɔduv ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɨx pn
Náisiúin Aontaithe
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka;

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego ˌɔrɡãɲiˈzat͡sʲja trakˈtatu ˌpuwnɔt͡snɔatlãntɨt͡sʲˈcɛɡɔ pn
Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja polityczno-wojskowa, obejmująca kraje Europy i Ameryki Północnej;

Orinoko n
Oranócó
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Ameryce Południowej w Wenezueli i Kolumbii;

Orion ˈɔrʲjɔ̃n pn
Bodach
(mitologia grecka) olbrzym i myśliwy beocki; kochanek Eos, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Oriona (2.1);
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy;

Ormianin ɔrˈmʲjä̃ɲĩn pn
Airméanach
osoba narodowości ormiańskiej

Orzeł ˈɔʒɛw pn
An tIolar
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba równikowego; zawiera jasną gwiazdę – Altaira; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;

Osaka ɔˈsaka pn
Ósaca
(geografia, geograficzny) miasto w Japonii leżące w południowo-zachodniej części wyspy Honsiu, w regionie Kinki;

Osetia pn
an Oiséit
(geografia, geograficzny) kraina historyczna na północnym Kaukazie, na pograniczu gruzińsko-rosyjskim, zamieszkana przez Osetyjczyków;

Osetia Południowa ɔˈsɛtʲja ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
an Oiséit Theas
(geografia, geograficzny) część Gruzji, która ogłosiła niepodległość;

Osetyjczyk n
Oiséatach
mieszkaniec Osetii

Oslo ˈɔslɔ pn
Osló
(geografia, geograficzny) stolica Norwegii;

Ostatnia Wieczerza ɔˈstatʲɲa vʲjɛˈt͡ʃɛʒa pn
Suipéar Déanach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w tradycji chrześcijańskiej wieczerza paschalna, którą Chrystus spożył ze swymi apostołami w przeddzień ukrzyżowania;

Ottawa ɔtˈːava pn
Ottawa
(geografia, geograficzny) stolica Kanady;

Ozeasz pn
Hóisé
(biblijny) Księga Ozeasza;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Ołtarz ˈɔwtaʃ pn
Altóir
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

PKB pɛ‿ka‿ˈbɛ acronym
OTI
= produkt krajowy brutto;

Pakistan paˈcistãn pn
An Phacastáin Pacastáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Pakistańczyk ˌpaciˈstãj̃n͇t͡ʃɨk n
Pacastánach
obywatel Pakistanu

Palau ˈpalaw pn
Oileáin Palau
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z wyspiarskich państw położonych w Oceanii;

Palestyna ˌpalɛˈstɨ̃na pn
An Phalaistín
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) azjatycka kraina na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego;

Pamfilia pn
Paimfilia
(historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Mniejszej i późniejsza prowincja rzymska;

Pan pãn pn
Tiarna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej, zwłaszcza w chrześcijaństwie

Panama pãˈnãma pn
Panama
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Pangea pãŋˈɡɛa pn
Pangaea
(geologia, geologiczny) superkontynent, który powstał w permie i rozpadł się w jurze;

Pani n
iníon
oficjalna pisana forma grzecznościowa pani

Pani personalPronoun
sibh
druga osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński, oficjalna pisana forma grzecznościowa pani jako odpowiednik Ty

Panna ˈpãnːa pn
an Mhaighdean
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) szósty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 (24) sierpnia do 22 września;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny wiosną;

Papua-Nowa Gwinea paˈpu<sup>w</sup>a ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
Nua-Ghuine Phapua
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii ze stolicą w Port Moresby;

Papuas n
Papuach
autochtoniczny mieszkaniec Nowej Gwinei;

Papuańczyk ˌpapuˈ<sup>w</sup>ãj̃n͇t͡ʃɨk n
Papuach
obywatel Papui-Nowej Gwinei

Paragwaj paˈraɡvaj pn
Paragua
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Paragwajczyk ˌparaˈɡvajt͡ʃɨk n
Paraguach
obywatel Paragwaju

Parlament Europejski parˈlãmɛ̃nt ˌɛwrɔˈpɛjsʲci n
Parlaimint na hEorpa
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jednoizbowy parlament reprezentujący obywateli Unii Europejskiej;

Part n
Pairtiach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec starożytnej Partii

Partia pn
an Phairtia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina historyczna, położona w dzisiejszym północno-wschodnim Iranie i Turkmenistanie, na południowy wschód od Morza Kaspijskiego;

Parys ˈparɨs pn
Páras
(mitologia grecka) królewicz trojański, syn Priama i Hekuby, sędzia w sporze o jabłko niezgody, ukochany Heleny;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 3317;

Paryż ˈparɨʃ pn
Páras
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Francji, położone nad Sekwaną, w północnej części kraju;

Pascha ˈpasxa pn
Cáisc
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowskie święto obchodzone w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni Księżyca na pamiątkę wyzwolenia Izraelitów z niewoli egipskiej; w Izraelu trwa 7 dni, a w diasporze – 8 dni;

Patagonia ˌpataˈɡɔ̃ɲja pn
Patagóin
(geografia, geograficzny) kraina geograficzna w południowej części Ameryki Południowej;

Patagończyk n
Patagónach
mieszkaniec Patagonii

Patryk ˈpatrɨk pn
Pádhraig
imię męskie;

Paw paf pn
Péacóg
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Paweł ˈpavɛw pn
Póil Pól
imię męskie;

Państwo Islamskie pn
Stát Ioslámach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) quasi-państwowy byt militarny i polityczny powołany w 2014 r. przez salaficką organizację terrorystyczną jako samozwańczy kalifat na terytorium Iraku i Syrii;

Państwo Izrael ˈpãj̃stfɔ izˈraɛl pn
Stát Iosrael
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Izraela jako państwa

Państwo Watykańskie pn
Stát Chathair na Vatacáine
(geografia, geograficzny) miasto-państwo w Europie Południowej;

Pegaz ˈpɛɡas pn
Peigeasas
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego;
(mitologia grecka) koń skrzydlaty; emblemat natchnienia poetyckiego;

Pekin ˈpɛcĩn pn
Béising Péicing
(geografia, geograficzny) stolica Chin;

Pensylwania ˌpɛ̃w̃sɨlˈvãɲja pn
Peinnsiolváin
(geografia, geograficzny) stan w Stanach Zjednoczonych;

Pentateuch pn
Peintiteoch
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór pięciu świętych ksiąg judaizmu składających się na Torę

Pers pɛrs n
Fairsis
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Persji (dzisiejszego Iranu)

Persefona pn
Peirsifiné
(mitologia grecka) bogini grecka, małżonka Hadesa, władczyni świata podziemnego i opiekunka dusz zmarłych;

Perseusz pɛrˈsɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Peirséas
(mitologia grecka) heros argolidzki i pogromca Meduzy, syn Zeusa i Danae oraz mąż Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Perseusza (2.1);
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą;

Persja ˈpɛrsʲja pn
an Pheirs
(historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Iranu;

Perth pn
Peairt
(geografia, geograficzny) duże miasto w Australii, stolica stanu Australia Zachodnia;

Peru ˈpɛru pn
Peiriú
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Limie;

Petersburg pɛˈtɛrzburk pn
Brí Shan Pheadair
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską;

Pełczyce pɛwˈt͡ʃɨt͡sɛ pn
ómra
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Piec pʲjɛt͡s pn
Foirnéis
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Piemont ˈpʲjɛ̃mɔ̃nt pn
Píodmant
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech, ze stolicą w Turynie;

Pierre pʲjɛr pn
Peadar
imię męskie Piotr

Pierwszy Maja ˈpʲjɛrfʃɨ ˈmaja n
Lá Bealtaine
(potocznie, potoczny) (zobacz) Święto Pracy

Pigmej n
pigmí
(etnografia, etnograficzny) członek ludu afrykańskiego;

Piotr pʲjɔtr̥ pn
Peadar
imię męskie;

Pireneje ˌpʲirɛ̃ˈnɛjɛ pn
Piréiní
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w południowo-zachodniej Europie;

Pismo Święte n
Scrioptúir Naofa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Biblia

Pitagoras ˌpʲitaˈɡɔras pn
Píotágarás
(filozofia, filozoficzny) (matematyka, matematyczny) grecki matematyk i filozof;

Pięcioksiąg pʲjɛ̇̃ɲˈt͡ɕɔ̇cɕɔ̃ŋk pn
Peintiteoch
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór pięciu świętych ksiąg judaizmu składających się na Torę

Pjongjang ˈpʲjɔ̃ŋʲɟjãŋk pn
Pyongyang
(geografia, geograficzny) stolica Korei Północnej;

Platon ˈplatɔ̃n pn
Platón
(historia, historyczny, historycznie) grecki filozof;

Pluton ˈplutɔ̃n pn
Plútón
(mitologia rzymska) bóg świata zmarłych, utożsamiany z greckim Hadesem;
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 134340, należąca do Pasa Kuipera, do 2006 r. zaliczana do planet Układu Słonecznego;

Podgorica ˌpɔdɡɔˈrʲit͡sa pn
Podgairítse
(geografia, geograficzny) stolica Czarnogóry;

Polak ˈpɔlak n
Polannach
(etnografia, etnograficzny) obywatel Polski, mieszkaniec Polski, osoba narodowości polskiej;

Polinezja ˌpɔlʲĩˈnɛzʲja pn
An Pholainéis
(geografia, geograficzny) część Oceanii;

Polinezja Francuska ˌpɔlʲĩˈnɛzʲja frãnˈt͡suska pn
Polainéis na Fraince
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii;

Polka ˈpɔlka n
Polannach
obywatelka Polski, przedstawicielka narodu polskiego

Polluks ˈpɔlːuks pn
Pollacs
(mitologia rzymska) (zobacz) Polideukes;
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt;

Polska ˈpɔlska pn
An Pholainn Poblacht na Polainne
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Warszawie;

Pomorzanin ˌpɔ̃mɔˈʒãɲĩn n
Pomaerach
(historia, historyczny, historycznie) członek lechickiego plemienia zamieszkującego w średniowieczu Pomorze;

Pompa ˈpɔ̃mpa pn
Aerchaidéal
(astronomia, astronomiczny) nazwa jednego gwiazdozbiorów;

Pont pn
Pontas
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Azji Mniejszej, nad Morzem Czarnym, w starożytności niezależne królestwo, następnie prowincja rzymska;

Port of Spain pn
Port of Spain
(geografia, geograficzny) stolica Trynidadu i Tobago

Port-au-Prince pn
Port-au-Prince
(geografia, geograficzny) stolica Haiti;

Portland pn
Port Tulcháin
(geografia, geograficzny) największe miasto stanu Oregon w Stanach Zjednoczonych;
(geografia, geograficzny) niewielki półwysep przyrostkowy u południowych wybrzeży Wielkiej Brytanii znany z wydobywanego tam wapienia portlandzkiego;

Portoryko ˌpɔrtɔˈrɨkɔ pn
Pórtó Rícó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium nieinkorporowane Stanów Zjednoczonych Ameryki w Ameryce Środkowej ze stolicą w San Juan, położone na wyspie Portoryko (1.1) i kilku sąsiednich;

Portugalczyk ˌpɔrtuˈɡalt͡ʃɨk n
Portaingéalach
człowiek narodowości portugalskiej, obywatel Portugalii, mieszkaniec Portugalii

Portugalia ˌpɔrtuˈɡalʲja pn
an Phortaingéil Portaingéil
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego;

Portugalka ˌpɔrtuˈɡalka n
Portaingéileach
kobieta narodowości portugalskiej

Posejdon pɔˈsɛjdɔ̃n pn
Poiséadón
(mitologia grecka) bóg mórz, trzęsień ziemi, żeglarzy, rybaków i koni, utożsamiany z rzymskim Neptunem;

Południe pɔˈwudʲɲɛ n
deisceart
(geografia, geograficzny) kraje leżące na południu Europy (głównie Włochy, Hiszpania, Grecja i Portugalia)
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) Konfederacja Stanów Zjednoczonych Ameryki, państwo istniejące w latach 1860-1865

Południowoafrykańczyk ˌpɔwudʲˈɲɔvɔˌafrɨˈkãj̃n͇t͡ʃɨk n
Afracach Theas
obywatel Republiki Południowej Afryki

Praga ˈpraɡa pn
Prág
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Czech;

Praia pn
Praia
stolica Republiki Zielonego Przylądka;

Pretoria prɛˈtɔrʲja pn
Preatóiria
(geografia, geograficzny) stolica Republiki Południowej Afryki;

Prometeusz pn
Proiméitéas
(mitologia grecka) tytan, opiekun ludzi, dla których to wykradł bogom olimpijskim ogień;
(astronomia, astronomiczny) księżyc Saturna;

Prusy ˈprusɨ n
An Phrúis
(historia, historyczny, historycznie) państwo położone w Europie Środkowo-Wschodniej

Przemienienie Pańskie n
Claochlú an Tiarna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uroczystość katolicka obchodzona 6 sierpnia
(teologia, teologiczny) ukazanie się Chrystusa odmienionego na Taborze wybranym apostołom;

Psy Gończe ˈpsɨ ˈɡɔ̃j̃n͇t͡ʃɛ pn
Madraí Fiaigh
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Ptak Rajski ˈptak ˈrajsʲci pn
Éan Parthais
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów południowego nieba;

Puchar ˈpuxar pn
Cupán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Punijczyk pũˈɲijt͡ʃɨk n
Púnais
w starożytnym Rzymie: mieszkaniec Kartaginy, Kartagińczyk

Północ ˈpuwnɔt͡s n
tuaisceart
(potocznie, potoczny) kraje znajdujące się na północ od mówiącego; również obszary o mroźnym klimacie

Półwysep Antarktyczny pn
Leithinis Antartaice
(geografia, geograficzny) półwysep Antarktydy, położony w Antarktyce Zachodniej, na południe od Ameryki Południowej;

Półwysep Arabski puwˈvɨsɛp aˈrapsʲci pn
Leithinis na hAraibe
(geografia, geograficzny) największy półwysep świata położony w Azji Południowo-Zachodniej, między Morzem Czerwonym, Morzem Arabskim i Zatoką Perską;

Półwysep Bałkański puwˈvɨsɛb ːawˈkãj̃sʲci pn
Leithinis Bhalcánach
(geografia, geograficzny) półwysep w południowo-wschodniej części Europy;

Półwysep Bretoński pn
an Bhriotáin
(geografia, geograficzny) półwysep w zachodniej części Francji, od północy oblany wodami kanału La Manche, zaś od południa wodami Oceanu Atlantyckiego;

Półwysep Iberyjski puwˈvɨsɛp ˌibɛˈrɨjsʲci pn
Leithinis na hIbéire
(geografia, geograficzny) półwysep w południowo-zachodniej Europie, między Oceanem Atlantyckim a Morzem Śródziemnym;

Półwysep Koreański pn
Leithinis na Cóiré
(geografia, geograficzny) półwysep we wschodniej Azji nad Oceanem Spokojnym;

Półwysep Skandynawski pn
Críoch Lochlann
(geografia, geograficzny) półwysep w Europie Północnej;

Quebec n
Québec
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Quito pn
Caíteo
(geografia, geograficzny) stolica Ekwadoru;

Québec n
Québec
miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec

Rabat ˈrabat pn
Rabat
(geografia, geograficzny) stolica Maroka;

Rafael raˈfaɛl pn
Rafael
(sztuka) spolszczone imię włoskiego malarza i architekta Raffaella Santiego;

Rafał ˈrafaw pn
Rafael
imię męskie;

Rak rak pn
an Portán
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) czwarty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) czerwca do 22 lipca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą;

Rea pn
Rhea
(astronomia, astronomiczny) drugi co do wielkości księżyc Saturna;
(mitologia grecka) w mitologii greckiej bóstwo pogańskie, tytanida, bogini płodności;
(mitologia rzymska) w mitologii rzymskiej jedna z westalek, matka Romulusa i Remusa;

Ren rɛ̃n pn
Réin
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek w Europie przepływająca przez Niemcy oraz Szwajcarię; rzeka graniczna między Szwajcarią a Liechtensteinem;

Republika Albanii pn
Poblacht na hAlbáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Albanii jako państwa;

Republika Angoli pn
Poblacht Angóla
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Angoli

Republika Armenii pn
Poblacht na hAirméine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Armenii jako państwa;

Republika Austrii pn
Poblacht na hOstaire
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Austrii;

Republika Azerbejdżanu pn
Poblacht na hAsarbaiseáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Azerbejdżanu jako państwa;

Republika Białorusi pn
Poblacht na Bealarúise
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Białorusi;

Republika Bułgarii pn
Poblacht na Bulgáire
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Bułgarii;

Republika Chińska pn
Poblacht na Síne
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Tajwanu jako państwa

Republika Chorwacji pn
Poblacht na Cróite
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Chorwacji;

Republika Czeska rɛˈpublʲika ˈt͡ʃɛska pn
Poblacht na Seice
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) (zobacz) Czechy (państwo)

Republika Dominikańska pn
An Phoblacht Dhoiminiceach
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Dominikany jako państwa;

Republika Estońska pn
Poblacht na hEastóine
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Estonii;

Republika Federalna Niemiec rɛˈpublʲika ˌfɛdɛˈralna ˈɲɛ̃mʲjɛt͡s pn
Poblacht Chónaidhme na Gearmáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Berlinie, a wcześniej w Bonn;

Republika Francuska pn
Poblacht na Fraince
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Francji jako państwa;

Republika Ghany pn
Poblacht Ghána
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Ghany

Republika Grecka pn
Poblacht Heilléanach
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Grecji jako państwa ;

Republika Iraku pn
Poblacht na hIaráice
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Iraku jako państwa

Republika Irlandii pn
Poblacht na hÉireann
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Irlandii

Republika Kazachstanu pn
Kazakhstan
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Kazachstanu jako państwa

Republika Kirgiska pn
Poblacht na Cirgise
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Kirgistanu jako państwa

Republika Konga rɛˈpublʲika ˈkɔ̃ŋɡa pn
Poblacht an Chongó
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Afryki ze stolicą w Brazzaville;

Republika Korei rɛˈpublʲika kɔˈrɛji pn
Poblacht na Cóiré
(geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Korei Południowej;

Republika Liberii pn
Poblacht na Libéire
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) oficjalna nazwa Liberii

Republika Malty pn
Poblacht Mhálta
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Malty jako państwa;

Republika Mozambiku pn
Poblacht Mhósaimbíc
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Mozambiku

Republika Mołdawii pn
Poblacht na Moldóive
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Mołdawii jako państwa;

Republika Namibii pn
Poblacht na Namaibe
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Namibii

Republika Portugalska pn
Poblacht na Portaingéile
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Portugalii jako państwa;

Republika Południowej Afryki rɛˈpublʲika ˌpɔwudʲˈɲɔvɛj ˈafrɨci pn
Afraic Theas
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Republika Serbii pn
Poblacht na Seirbia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Serbii jako państwa;

Republika Singapuru pn
Poblacht Shingeapór
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Singapuru jako państwa

Republika Sudanu pn
Poblacht na Súdáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Sudanu, państwa w Afryce

Republika Sudanu Południowego pn
Poblacht na Súdáine Theas
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Sudanu Południowego jako państwa;

Republika Słowacka rɛˈpublʲika swɔˈvat͡ska pn
Poblacht na Slóvaice
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej, graniczące z Polską, Ukrainą, Węgrami, Austrią i Czechami;

Republika Słowenii pn
Poblacht na Slóivéine
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) Słowenia;

Republika Turcji pn
Poblacht na Tuirce
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Turcji jako państwa

Republika Ugandy pn
Poblacht Uganda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Ugandy

Republika Włoska pn
Poblacht na hIodáile
(geografia, geograficzny) (administracja) nazwa oficjalna Włoch

Republika Zielonego Przylądka rɛˈpublʲika ˌʑɛlɔ̃ˈnɛɡɔ pʃɨˈlɔ̃ntka pn
Rinn Verde
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Republika Środkowoafrykańska rɛˈpublʲika ˌɕrɔtkɔvɔafrɨˈkãj̃ska pn
Poblacht na hAfraice Láir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w środkowej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi;

Reykjavík pn
Réicivíc
(geografia, geograficzny) stolica Islandii;

Rijad ˈrʲijat pn
Riad
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Arabii Saudyjskiej;

Robert ˈrɔbɛrt pn
Riobard
imię męskie;

Rodezja rɔˈdɛzʲja pn
an Róidéis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Zimbabwe, w latach 1965-1979;

Rodos ˈrɔdɔs pn
Ródas
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Egejskim;

Roma ˈrɔ̃ma pn
An Róimh
(geografia, geograficzny) nazwa kilku miast w różnych państwach świata
(mitologia rzymska) bogini Rzymu i tradycyjne uosobienie państwa rzymskiego;
imię żeńskie;

Roman ˈrɔ̃mãn pn
Rómhánach
imię męskie;

Roseau pn
Roseau
(geografia, geograficzny) stolica Dominiki;

Rosja ˈrɔsʲja pn
Rúis An Rúis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie;

Rosjanin rɔˈsʲjä̃ɲĩn n
Rúiseach
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości rosyjskiej, obywatel Rosji, mieszkaniec Rosji;

Rosjanka rɔˈsʲjãŋka n
Rúiseach
obywatelka Rosji

Rufa ˈrufa pn
Deireadh na Loinge
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Rufus ˈrufus pn
Rufas
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Rumun ˈrũmũn n
Rómáinis
człowiek narodowości rumuńskiej, obywatel Rumunii, mieszkaniec Rumunii

Rumunia rũˈmũɲja pn
Rómáin an Rómáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj europejski nad Morzem Czarnym, ze stolicą w Bukareszcie;

Rut ˈcɕɛ̃ŋɡa ˈrut pn
Rút
imię żeńskie;

Ruś ruɕ pn
Rúitéin
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) historyczna nazwa ziem położonych na obszarze dzisiejszej Ukrainy i Białorusi, a także w zachodniej części Rosji europejskiej oraz wschodniej części Polski

Rwanda ˈrvãnda pn
Ruanda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali;

Ryba Latająca ˈrɨba ˌlataˈjɔ̃nt͡sa pn
Iasc Eitilte
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Ryba Południowa ˈrɨba ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Iasc an Deiscirt
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Ryby ˈrɨbɨ pn
na hÉisc
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dwunasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) lutego do 20 marca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią;

Ryga ˈrɨɡa pn
Ríge
(geografia, geograficzny) stolica Łotwy;

Rylec ˈrɨlɛt͡s pn
Siséal
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Ryn rɨ̃n pn
Réin
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim;

Ryszard ˈrɨʃart pn
Risteard
imię męskie;

Ryś rɨɕ pn
Lincse
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Rzeczpospolita Polska ˌʒɛt͡ʃpɔˈspɔlʲita ˈpɔlska pn
Poblacht na Polainne
oficjalna nazwa państwa polskiego;

Rzeka Świętego Wawrzyńca ˈʒɛka ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ vavˈʒɨ̃j̃nt͡sa pn
Abhainn San Labhrás
(geografia, geograficzny) rzeka w Ameryce Północnej;

Rzym ʒɨ̃m pn
Róimh
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Włoch;

Rzymianin ʒɨ̃ˈmʲjä̃ɲĩn n
Rómhánach
(starożytność) obywatel starożytnego państwa rzymskiego

SMS ɛs‿ɛ̃m‿ˈɛs acronym
teachtaireacht
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) krótka wiadomość tekstowa wysyłana z telefonu komórkowego lub bramki internetowej
(telekomunikacja) usługa wysyłania SMS-ów (1.1);

Sabaudia pn
Saváí
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Owernia-Rodan-Alpy;
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji;

Sahara saˈxara pn
An Sahára
(geografia, geograficzny) pustynia w północnej Afryce;

Saint Kitts i Nevis pn
San Críostóir-Nimheas
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Ameryce Północnej;

Saint Lucia pn
San Lucia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie o tej samej nazwie;
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych;

Saint Vincent i Grenadyny pn
San Uinseann agus na Greanáidíní
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Saksonia saˈksɔ̃ɲja pn
Sacsain
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i kraj związkowy w Niemczech;

Saksonia-Anhalt pn
Sacsain‑Anhalt
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w Niemczech, ze stolicą w Magdeburgu;

Saloniki ˌsalɔ̃ˈɲici pn
Teasaloinicé
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Grecji;

Salwador salˈvadɔr pn
Salvadóir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Salwadorczyk ˌsalvaˈdɔrt͡ʃɨk n
Salvadórach
obywatel Salwadoru

Samaria sãˈmarʲja pn
an tSamáir
(historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Izraela i Autonomii Palestyńskiej, między Galileą a Judeą;
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Samarii (1.1); współcześnie ruiny;

Samoa sãˈmɔa pn
Samó
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Oceanii ze stolicą w Apia;

Samoa Amerykańskie sãˈmɔa ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲcɛ pn
Samó Mheiriceá
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii;

Samuel sãˈmu<sup>w</sup>ɛl pn
Samúéil
imię męskie;

San Francisco pn
Cathair Naomh Phroinsias
(geografia, geograficzny) miasto w USA, w stanie Kalifornia;
(geografia, geograficzny) miejscowość w USA, w stanie Kolorado
(geografia, geograficzny) miejscowość w USA, w stanie Nowy Meksyk
(geografia, geograficzny) miejscowość w USA, w stanie Teksas

San Marino ˈsãn maˈrʲĩnɔ pn
San Mairíne
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

San Salvador pn
San Salvador
stolica Salwadoru;

Santiago sãnˈtʲjaɡɔ pn
Saintiagó
(geografia, geograficzny) stolica Chile;

Sara ˈsara pn
Sorcha
(biblijny) postać biblijna, żona patriarchy Abrahama;
imię żeńskie;

Saragossa ˌsaraˈɡɔsːa pn
Zaragoza
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Hiszpanii;

Saraj pn
Sáraí
(biblijny) postać biblijna, żona patriarchy Abrahama
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie

Sarajewo ˌsaraˈjɛvɔ pn
Sairéavó
(geografia, geograficzny) stolica Bośni i Hercegowiny;

Sardynia sarˈdɨ̃ɲja pn
Sairdín
(geografia, geograficzny) duża włoska wyspa na Morzu Śródziemnym;

Sardyńczyk sarˈdɨ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Sairdínis
mieszkaniec Sardynii lub osoba płci męskiej pochodząca z Sardynii

Sas n
Sacsanach
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) członek ludu pochodzenia germańskiego, osiadłego w średniowieczu w Westfalii i Dolnej Saksonii;
(historia, historyczny, historycznie) członek rodu szlacheckiego, dynastii związanej z Saksonią; również przydomek polskiego króla Augusta III

Saturn ˈsaturn pn
Satarn
(mitologia rzymska) bóg rolnictwa i zasiewów;
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga największa planeta Układu Słonecznego;

Scyta ˈst͡sɨta n
Scitiach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek indoeuropejskiego ludu rządzącego w starożytności częścią Ukrainy;

Scytia ˈst͡sɨtʲja pn
an Scitia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca część Ukrainy;

Sekstant ˈsɛkstãnt pn
Seiseamhán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Sekwana sɛˈkfãna pn
Séin An tSéin
(geografia, geograficzny) rzeka w północnej Francji, przepływająca przez Paryż;

Semita sɛ̃ˈmʲita n
Seimíteach
(etnografia, etnograficzny) członek jednego ze spokrewnionych etnicznie ludów zamieszkujących Azję południowo-zachodnią (Bliski Wschód) i północną Afrykę, tj. Arabów, Aramejczyków, Babilończyków, Kartagińczyków, Etiopczyków, Hebrajczyków i Fenicjan;

Senegal sɛ̃ˈnɛɡal pn
Seineagáil
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej części Afryce, ze stolicą w Dakarze;

Senegalczyk ˌsɛ̃nɛˈɡalt͡ʃɨk n
Seineagálach
obywatel, mieszkaniec Senegalu

Serb sɛrp n
Seirbiach
człowiek narodowości serbskiej, mieszkaniec Serbii

Serbia ˈsɛrbʲja pn
Seirbia Seirb
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry;

Serbka ˈsɛrpka n
Serbiach
kobieta lub dziewczyna narodowości serbskiej, obywatelka Serbii, mieszkanka Serbii

Serbołużyczanin n
Soirbis
(etnografia, etnograficzny) członek narodu zachodniosłowiańskiego zamieszkującego Łużyce

Seszelczyk sɛˈʃɛlt͡ʃɨk n
Séiséalach
obywatel Seszeli

Seszele sɛˈʃɛlɛ pn
Poblacht na Séiséal
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim;
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Indyjskim;

Seul ˈsɛ<sup>w</sup>ul pn
Súl
(geografia, geograficzny) stolica Korei Południowej;

Sewilla sɛˈvʲilːa pn
Sevilla
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Andaluzji;

Sfederowane Stany Mikronezji ˌsfɛdɛrɔˈvãnɛ ˈstãnɨ ˌmʲikrɔ̃ˈnɛzʲji pn
Stáit Chónaidhme na Micrinéise
(geografia, geograficzny) państwo w Oceanii;

Siedmiogród ɕɛdˈmʲjɔɡrut pn
an Trasalváin
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w środkowej Rumunii;

Sierra Leone ˈsʲjɛrːa lɛˈɔ̃nɛ pn
Siarra Leon
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown;

Sieć ɕɛ̇t͡ɕ pn
Líontán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Singapur sʲĩŋˈɡapur pn
Singeapór
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji;

Singapurczyk ˌsʲĩŋɡaˈpurt͡ʃɨk n
Singeapórach
obywatel Singapuru

Skandynaw skãnˈdɨ̃naf pn
Lochlannach
mieszkaniec Skandynawii

Skandynawia ˌskãndɨ̃ˈnavʲja n
Críoch Lochlann
(geografia, geograficzny) region północnej Europy obejmujący kraje Danię, Norwegię i Szwecję;

Skałosz ˈskawɔʃ pn
Peadar
(rzadki, rzadko używany) imię męskie, odpowiednik greckiego Πέτρος (Petro, Piotr)

Skopje ˈskɔpʲjɛ pn
Skopje
(geografia, geograficzny) stolica Macedonii Północnej;

Skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n pn
an Scairp
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem;

Slawonia pn
Slavóin
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we wschodniej Chorwacji, położona w międzyrzeczu Sawy i Drawy;

Smok smɔk pn
Dragan
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Socjalistyczna Republika Wietnamu pn
Poblacht Shóisialach Vítneam
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Wietnamu

Soczi ˈsɔt͡ʃʲi pn
Sochi
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, położone w Kraju Krasnodarskim, nad Morzem Czarnym;

Sofia ˈsɔfʲja pn
Sóifia
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Bułgarii;

Sofoniasz pn
Leabhar Zafainiá
(biblijny) imię męskie;

Sokrates sɔˈkratɛs pn
Sócraitéas
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytny, grecki filozof;

Somalia sɔ̃ˈmalʲja pn
An tSomáil
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu;

Somalijczyk ˌsɔ̃maˈlʲijt͡ʃɨk n
Somálach
obywatel Somalii

Somalijka ˌsɔ̃maˈlʲijka n
Somálach
obywatelka Somalii

Somaliland ˌsɔ̃maˈlʲilãnt pn
Críoch Shomáile
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nieuznawana republika we wschodniej Afryce;

Sotyjczyk sɔˈtɨjt͡ʃɨk n
Leosótach
obywatel Lesotho

Sparta ˈsparta pn
Sparta
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo w południowej Grecji;
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Grecji, na Peloponezie

Sri Lanka ˈsrʲi ˈlãnka pn
Srí Lanca
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon;

Stalin pn
Stailín
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pseudonim Iosifa Wissarionowicza Dżugaszwiliego, radzieckiego polityka i przywódcy;

Stambuł ˈstãmbuw pn
Iostanbúl
(geografia, geograficzny) największe miasto Turcji, leżące nad Bosforem, na dwóch kontynentach;

Stany Zjednoczone ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ pn
Stáit Aontaithe
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;

Stany Zjednoczone Ameryki ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ ãˈmɛrɨci pn
Stáit Aontaithe Mheiriceá
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;

Stary Testament ˈstarɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
Sean-Tiomna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część Biblii, w skład której wchodzą księgi przejęte z judaizmu, napisane przed naszą erą;

Stefan ˈstɛfãn pn
Steafán Stiofan
imię męskie;

Stolica Apostolska stɔˈlʲit͡sa ˌːpɔˈstɔlska pn
An Suí Naofa
(geografia, geograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) siedziba papieża, Watykan

Stolica Święta pn
An Suí Naofa
(geografia, geograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) siedziba papieża, Watykan
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) organ władzy zwierzchniej w Kościele katolickim

Strefa Gazy ˈstrɛfa ˈɡazɨ pn
Stráice Gaza
część Autonomii Palestyńskiej na wybrzeżu śródziemnomorskim;

Strzała ˈsṭʃawa pn
Saighead
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Strzelec ˈsṭʃɛlɛt͡s pn
an Saighdeoir Saighdeoir
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziewiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 listopada do 21 grudnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;

Suazi pn
Suasalainn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawna nazwa państwa Eswatini;

Sudan ˈsudãn pn
Súdáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Sudan Południowy ˈsudãn ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ pn
Súdáin Theas
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Sudańczyk suˈdãj̃n͇t͡ʃɨk n
Súdánach
mieszkaniec Sudanu, obywatel Sudanu albo Sudanu Południowego

Sumer ˈsũmɛr n
an tSuiméir
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina leżąca w południowej Mezopotamii;

Surinam suˈrʲĩnãm pn
Suranam
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo;

Syberia sɨˈbɛrʲja pn
Sibéir
(geografia, geograficzny) azjatycka część Rosji;

Sycylia sɨˈt͡sɨlʲja pn
An tSicil
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech;

Sycylijczyk ˌsɨt͡sɨˈlʲijt͡ʃɨk n
an tSicilis
mieszkaniec Sycylii, osoba pochodząca z Sycylii

Sydney pn
Sidní
(geografia, geograficzny) największe miasto Australii;

Syjon pn
Sliabh Shíón
(geografia, geograficzny) (biblijny) figuratywne określenie całej Jerozolimy
(geografia, geograficzny) jedno ze wzgórz Jerozolimy;

Synaj ˈsɨ̃naj pn
Leithinis Shíonáí
(geografia, geograficzny) góra w południowej części Półwyspu Synaj (1.1);
(geografia, geograficzny) półwysep w południowo-zachodniej Azji;

Syngalezka n
Siolónach
(etnografia, etnograficzny) przedstawicielka narodu zamieszkującego południe wyspy Cejlon i posługującego się językiem syngaleskim;

Syrakuzy pn
Syracuse
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone na wschodnim wybrzeżu Sycylii;

Syria ˈsɨrʲja pn
Siria An tSiria
(geografia, geograficzny) kraj w Azji;

Syriusz ˈsɨrʲjuʃ pn
Réalta an Mhadra
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie, znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa;

Syryjska Republika Arabska sɨˈrɨjska rɛˈpublʲika ːˈrapska pn
Poblacht Arabach na Siria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Syrii

Szanghaj pn
Shang-hai
(geografia, geograficzny) największe miasto w Chinach, nad rzeką Jangcy;

Szatan pn
An tAinspiorad
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich najwyższy spośród upadłych aniołów, przywódca złych duchów niekiedy utożsamiany z Lucyferem;

Szkocja ˈʃkɔt͡sʲja pn
Albain Alba
(geografia, geograficzny) część Wielkiej Brytanii, dawniej niepodległe państwo;

Szkot ʃkɔt n
Albanach
mieszkaniec Szkocji

Sztokholm ˈʃtɔkxɔlm pn
Stócólm
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Szwecji;

Szwabia ˈʃfabʲja pn
an Suáib
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna i etniczna kraina Niemiec, obecnie położona głównie na terenie Badenii-Wirtembergii, ale także części Bawarii oraz Szwajcarii i Francji;

Szwajcar ˈʃfajt͡sar n
Eilvéiseach
obywatel Szwajcarii

Szwajcaria ʃfajˈt͡sarʲja pn
An Eilvéis an Eilvéis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Bernie;

Szwecja ˈʃfɛt͡sʲja pn
an t Sualainn Sualainn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone w środkowej części Półwyspu Skandynawskiego;

Szwed ʃfɛt n
Sualannach
człowiek narodowości szwedzkiej, obywatel Szwecji, mieszkaniec Szwecji

Szwedka ˈʃfɛtka n
Sualainnis
kobieta narodowości szwedzkiej lub obywatelka Szwecji

Szymon ˈʃɨ̃mɔ̃n pn
Síomón
imię męskie;

Sąd Najwyższy pn
ardchúirt
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) naczelny sąd w państwie;

Słowacja swɔˈvat͡sʲja pn
Slóvaic Slóbhaic
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej;

Słowak ˈswɔvak n
Slóvacach
człowiek narodowości słowackiej, obywatel Słowacji, mieszkaniec Słowacji;

Słowenia swɔˈvɛ̃ɲja pn
An tSlóvéin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie;

Słoweniec swɔˈvɛ̃ɲɛt͡s n
Slóivéanach
człowiek narodowości słoweńskiej, obywatel Słowenii, mieszkaniec Słowenii

Słowianin swɔˈvʲjä̃ɲĩn n
Slavacha
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy;

Słońce ˈswɔ̃j̃nt͡sɛ pn
Grian
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; w dzień najjaśniejszy obiekt na niebie;

T-shirt n
T-léine
(odzieżownictwo) koszulka z krótkim rękawem;

Tadżyk ˈtad͡ʒɨk n
Táidsíceastánach
obywatel Tadżykistanu

Tadżykistan ˌtad͡ʒɨˈcistãn pn
Táidsíceastaín Táidsíceastáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Taj n
Téalainnis
członek ludu azjatyckiego, przedstawiciel narodowości tajskiej, zamieszkującej głównie Tajlandię

Tajlandczyk tajˈlãnṭt͡ʃɨk n
Téalainnis
obywatel Tajlandii

Tajlandia tajˈlãndʲja pn
Téalainn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Tajwan ˈtajvãn n
Téaváin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Republika Chińska, państwo na wyspie Tajwan (1.1), przez Chińską Republikę Ludową uznawane za zbuntowaną prowincję;
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Spokojnym;

Tajwańczyk tajˈvãj̃n͇t͡ʃɨk n
Téavánach
mieszkaniec Tajwanu

Tallin ˈtallʲĩn pn
Taillinn
(geografia, geograficzny) stolica Estonii;

Tamiza tãˈmʲiza pn
Tamais
(geografia, geograficzny) rzeka w południowej Anglii;

Tanganika pn
Loch Tanganyika
(geografia, geograficzny) (administracja) planowana prowincja w Demokratycznej Republice Konga;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kontynentalna część Tanzanii, była kolonia Cesarstwa Niemieckiego, a między 1961 a 1964 niepodległe państwo;
(geografia, geograficzny) jezioro w Afryce Wschodniej w strefie ryftu wschodnioafrykańskiego;

Tanzania tãw̃ˈzãɲja n
Tansáin An Tansáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma;

Tanzańczyk tãw̃ˈzãj̃n͇t͡ʃɨk n
Tansánach
obywatel Tanzanii

Tara ˈtara pn
Teamhair
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka na pograniczu obwodów nowosybirskiego i omskiego w Rosji, prawy dopływ Irtysza;

Tarcza ˈtart͡ʃa pn
Sciath
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Tasmania tasˈmãɲja pn
Tasmáin
(geografia, geograficzny) wyspa u wybrzeża Australii;

Taszkent ˈtaʃkɛ̃nt pn
Taiscint
(geografia, geograficzny) stolica Uzbekistanu;

Tatarstan pn
an Tatair
(geografia, geograficzny) podmiot Federacji Rosyjskiej, republika autonomiczna ze stolicą w Kazaniu;

Tbilisi ˌtbʲiˈlʲisʲi pn
Tbilisi
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Gruzji;

Teheran tɛˈxɛrãn pn
Teheran
(geografia, geograficzny) stolica Iranu;

Teksas ˈtɛksas pn
Téacsas
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Teodor tɛˈɔdɔr pn
Téodóir
imię męskie;

Teresa tɛˈrɛsa pn
Treasa
imię żeńskie;

Termopile ˌtɛrmɔˈpʲilɛ pn
Tearmápalae
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) strategiczne, wąskie przejście między pasmem górskim Oita a wodami Zatoki Malijskiej, prowadzące z Tesalii do Grecji środkowej w pobliżu miejscowości Lamia w Grecji;

Terytoria Północno-Zachodnie ˌtɛrɨˈtɔrʲja ˌpuwnɔt͡snɔ‿zaˈxɔdʲɲɛ pn
Críocha an Iarthuaiscirt
(geografia, geograficzny) jedno z trzech terytoriów kanadyjskich;

Tesalia tɛˈsalʲja pn
an Teasáil
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Grecji;

Tesaloniczanin n
Teasalónach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Tesaloniki

Tetyda tɛˈtɨda pn
Téiteas
(geologia, geologiczny) praocean rozdzielający Europę i Afrykę;
(mitologia grecka) bogini i uosobienie żeńskiej płodności morza;

Thimphu pn
Thimphu
(geografia, geograficzny) stolica Bhutanu

Timor ˈtʲĩmɔr pn
Tíomór
(geografia, geograficzny) wyspa w południowo-wschodniej Azji;

Timor Wschodni ˈtʲĩmɔr ˈfsxɔdʲɲi pn
Tíomór Thoir
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Tirana tʲiˈrãna pn
Tiorána
(geografia, geograficzny) stolica Albanii;

Tobiasz ˈtɔbʲjaʃ pn
Tóibias
imię męskie;

Togo ˈtɔɡɔ pn
Tóga
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Lomé;

Tokio ˈtɔcɔ pn
Tóiceo
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Japonii;

Tomasz ˈtɔ̃maʃ pn
Tomás
imię męskie;

Tomek ˈtɔ̃mɛk pn
Tomáisín
imię męskie (zdrobniale) od: Tomasz

Tora ˈtɔra pn
Tórá
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga judaizmu składająca się z pięciu ksiąg;

Toronto tɔˈrɔ̃ntɔ pn
Torontó
(geografia, geograficzny) największe miasto Kanady, stolica prowincji Ontario;

Toskania tɔˈskãɲja pn
Tuscáin
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w środkowych Włoszech;

Toskańczyk tɔˈskãj̃n͇t͡ʃɨk n
Tuscánach
mieszkaniec Toskanii

Tracja pn
an Tráicia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon, obecnie podzielona między Grecję, Turcję i Bułgarię;

Trak n
Tráiciach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Tracji

Tripoli trʲiˈpɔlʲi pn
Tripilí
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, na Peloponezie;
(geografia, geograficzny) miasto w Libanie
(geografia, geograficzny) miasto w Libii

Troada n
Tróás
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w Azji Mniejszej, pomiędzy Morzem Egejskim a Hellespontem i rzeką Ajespos, obecnie jest to półwysep Biga;

Troja ˈtrɔja pn
an Traí
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej;

Trynidad pn
Tríonóid
(geografia, geograficzny) wyspa w Małych Antylach, na Oceanie Atlantyckim, u północno-wschodnich wybrzeży Ameryki Południowej;

Trynidad i Tobago trɨ̃ˈɲidat ˌi‿tɔˈbaɡɔ pn
Tríonóide agus Tobága
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w archipelagu Małych Antyli, położone u wybrzeży Ameryki Południowej;

Trypolis trɨˈpɔlʲis pn
Tripilí
(geografia, geograficzny) miasto w północnym Libanie nad Morzem Śródziemnym;
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Libii;

Trójca Święta ˈtrujt͡sa ˈɕfʲjɛ̃nta pn
Tríonóid
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w doktrynie chrześcijańskiej: trzy postacie (Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty), pod którymi przejawia się jeden Bóg;

Trójkąt ˈtrujkɔ̃nt pn
Triantán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Trójkąt Południowy ˈtrujkɔ̃nt ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ pn
Triantán an Deiscirt
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Tukan ˈtukãn pn
Túcán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Tunezja tũˈnɛzʲja pn
An Túinéis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Tunis ˈtũɲis pn
Túinis
(geografia, geograficzny) stolica Tunezji;

Turcja ˈturt͡sʲja pn
An Tuirc Tuirc
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji;

Turek ˈturɛk n
Turcach
osoba narodowości tureckiej lub obywatel Turcji

Turkmen ˈturkmɛ̃n n
Tuircméinis
obywatel Turkmenistanu

Turkmenistan ˌturkmɛ̃ˈɲistãn pn
Tuircméanastáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej;

Tutanchamon pn
Tútancáman
(historia, historyczny, historycznie) jeden z faraonów;

Tuvalu tuˈvalu pn
Tuvalu
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo ze stolicą w Vaiaku, położone w Oceanii, na południe od równika;

Tyberiusz tɨˈbɛrʲjuʃ pn
Tiberius
imię męskie;

Tybet ˈtɨbɛt pn
Tibéid
(geografia, geograficzny) region historyczno-geograficzny położony na Wyżynie Tybetańskiej;
kraj na Wyżynie Tybetańskiej

Tybetańczyk ˌtɨbɛˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
Tibéadach
mieszkaniec Tybetu, Tybetańskiego Regionu Autonomicznego

Tymoteusz ˌtɨ̃mɔˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Tiomóid
imię męskie;

Tyr tɨr pn
Tuír
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port w południowym Libanie, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w starożytności miasto fenickie;

Tyrol ˈtɨrɔl pn
Tioróil
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnych Włoszech i w zachodniej Austrii, rozciąga się w Alpach Wschodnich, w dolinie górnego Innu, górnej Adygi i górnej Drawy;

Tyrolczyk n
Tiorólach
mieszkaniec Tyrolu

Tytan ˈtɨtãn pn
Tíotán
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Saturna;

Tytus ˈtɨtus pn
Títeas
imię męskie;

UE u‿ˈɛ acronym
AE
= (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) (ekonomia, ekonomiczny) Unia Europejska

UFO ˈufɔ acronym
úfó
= (angielski) unidentified flying object → NOL, niezidentyfikowany obiekt latający

USA u‿ɛs‿ˈa acronym
SAM
= (angielski) United States of America → Stany Zjednoczone Ameryki;

Udmurcja pn
an Udmairt
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) autonomiczna republika wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej, położona w Europie, we wschodniej części Niziny Wschodnioeuropejskiej, ze stolicą w Iżewsku;

Uganda uˈɡãnda pn
Uganda Poblacht Uganda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali;

Ugandyjczyk ˌuɡãnˈdɨjt͡ʃɨk n
Ugandach
obywatel Ugandy

Ujgur ˈujɡur n
Uigiúiris
członek ludu tureckiego żyjącego głównie w północno-zachodnich Chinach

Ukraina ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩna pn
Úcráin An Úcráin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie;

Ukrainiec ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩɲɛt͡s n
Úcránach
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości ukraińskiej, obywatel Ukrainy, mieszkaniec Ukrainy

Układ Słoneczny ˈukwat swɔ̃ˈnɛt͡ʃnɨ pn
grianchóras
(astronomia, astronomiczny) układ planetarny złożony ze Słońca, jako centralnego ciała niebieskiego, i ośmiu planet: Merkurego, Wenus, Ziemi, Marsa, Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna oraz z pięciu planet karłowatych, tysięcy planetoid, księżyców, komet, meteoroidów i materii międzyplanetarnej;

Uljanowsk pn
Ulyanovsk
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w południowo-zachodniej części Rosji nad Wołgą;

Ulster ˈulstɛr pn
Cúige Uladh
(geografia, geograficzny) jedna z prowincji Irlandii znajdująca się w jej północno-wschodniej części;

Unia Europejska ˈũɲja ˌɛwrɔˈpɛjska pn
Aontas Eorpach an tAontas Eorpach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja zrzeszająca 27 państw europejskich;

Ural ˈural pn
Úraile
(geografia, geograficzny) góry w Rosji;
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji i Kazachstanie;

Uran ˈurãn pn
Úránas
(astronomia, astronomiczny) siódma według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Urania uˈrãɲja pn
Urania
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 30, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1854 r.;
(mitologia grecka) jedna z okeanid
(mitologia grecka) muza astronomii (łącznie z astrologią), jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;
(mitologia grecka) przydomek Afrodyty

Uranos uˈrãnɔs pn
Úránas
(mitologia grecka) bóg i uosobienie nieba; syn i mąż Gai;

Urugwaj uˈruɡvaj pn
Uragua
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Urugwajczyk ˌuruɡˈvajt͡ʃɨk n
Uraguach
obywatel Urugwaju

Uzbekistan ˌuzbɛˈcistãn pn
Úisbéiceastáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Vaduz pn
Vadús
(geografia, geograficzny) (administracja) stolica Liechtensteinu;

Valletta pn
Vaileite
(geografia, geograficzny) stolica Malty;

Vancouver vãŋˈkuvɛr pn
Vancúbhar
(geografia, geograficzny) miasto w Kanadzie;
(geografia, geograficzny) miasto w USA w stanie Waszyngton;

Vanuatu pn
Vanuatú
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielki kraj wyspiarski w Oceanii;

Victoria pn
Victeoiria
(geografia, geograficzny) stolica Seszeli;

Vienne pn
Vín
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Nowa Akwitania;
(geografia, geograficzny) miasto nad Rodanem, położone w południowo-wschodniej Francji w departamencie Isère;
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Francji, lewy dopływ Loary;

W vu abbreviation
B
= (termin karciany) walet
H
= (meteorologia, meteorologiczny) wyż

WC vu‿ˈt͡sɛ n
WC
ubikacja

Waga ˈvaɡa pn
an Mheá
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) siódmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 września do 22 października;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny wiosną i latem;

Walcerz ˈvalt͡sɛʃ pn
Ualtar
(staropolski) imię męskie

Walenty vaˈlɛ̃ntɨ pn
Vailintín
imię męskie;

Walia ˈvalʲja pn
Breatain Bheag an Bhreatain Bheag
(geografia, geograficzny) jeden z czterech historycznych krajów Wielkiej Brytanii;

Walijczyk vaˈlʲijt͡ʃɨk n
Breatnach
mieszkaniec Walii

Walijka n
Breatnach
mieszkanka Walii

Walonia pn
Vallúinis
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej Belgii

Walonka n
Vallúnach
mieszkanka Walonii

Wandal ˈvãndal n
Vandal
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) przedstawiciel starożytnego ludu germańskiego;

Warkocz Bereniki ˈvarkɔd͡ʒ ˌbɛrɛ̃ˈɲici pn
Folt Bheirnicé
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego;

Warszawa varˈʃava pn
Vársá
(geografia, geograficzny) stolica Polski, największe polskie miasto;

Wasza Wysokość n
do mhaorga
zwrot grzecznościowy w stosunku do osoby z rodziny królewskiej lub książęcej

Watykan vaˈtɨkãn pn
Vatacáin
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Wawrzyn pn
Labhrás
imię męskie

Wawrzyniec vavˈʒɨ̃ɲɛt͡s pn
Labhrás
imię męskie;

Wellington pn
Wellington
(geografia, geograficzny) stolica Nowej Zelandii;

Wenecja vɛ̃ˈnɛt͡sʲja pn
Veinéis
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, wcześniej również państwo;

Wenecjanin ˌvɛ̃nɛˈt͡sʲjä̃ɲĩn n
Veinéiseach
(geografia, geograficzny) mieszkaniec Wenecji Euganejskiej
(historia, historyczny, historycznie) obywatel Rzeczpospolitej / Republiki Weneckiej

Wenezuela ˌvɛ̃nɛzuˈ<sup>w</sup>ɛla pn
Veiniséala
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Caracas;

Wenezuelczyk ˌvɛ̃nɛzuˈ<sup>w</sup>ɛlt͡ʃɨk n
Veiniséalach
obywatel lub mieszkaniec Wenezueli

Wenus ˈvɛ̃nus pn
Véineas
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie;
(mitologia rzymska) bogini piękna i miłości, utożsamiana z grecką Afrodytą;

Wenusjanin ˌvɛ̃nuˈsʲjä̃ɲĩn n
Véineasach
(fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) hipotetyczny mieszkaniec Wenus

Wersal ˈvɛrsal pn
Versailles
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miejscowość we Francji położona na zachód od Paryża, słynąca z rezydencji królów francuskich;

Wesołych Świąt vɛˈsɔwɨxʲ ˈɕfʲjɔ̃nt interjection
Nollaig Shona
…używana do życzenia komuś miłych świąt Bożego Narodzenia

Westa ˈvɛsta pn
Veiste
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 4;
(mitologia rzymska) bogini ogniska domowego, świętego i wiecznego ognia, utożsamiana z grecką Hestią;

Wezuwiusz vɛˈzuvʲjuʃ pn
Veasúiv
(geografia, geograficzny) wulkan we Włoszech;

Wełtawa vɛwˈtava pn
An Mholdóiv
(geografia, geograficzny) rzeka w Czechach, lewobrzeżny dopływ Łaby;

Wiedeń ˈvʲjɛdɛ̃ɲ pn
Vín
(geografia, geograficzny) stolica Austrii;

Wielka Brytania ˈvʲjɛlka brɨˈtãɲja pn
Breatain Mhór An Bhreatain
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Wielka Niedźwiedzica ˈvʲjɛlka ˌɲɛ̇d͡ʑvʲjɛ̇ˈd͡ʑit͡sa pn
Béar Mór
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Wielkim Wozem; jedna z największych konstelacji;

Wielka Sobota n
Satharn Cásca
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sobota Wielkiego Tygodnia, obchodzona przez chrześcijan na pamiątkę złożenia Jezusa Chrystusa do grobu i jego zstąpienia do piekieł;

Wielkanoc vʲjɛlˈkãnɔt͡s n
Cáisc Cásca an Cháisc
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa;

Wielki Czwartek n
Déardaoin Mandála
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) czwartek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę ostatniej wieczerzy;

Wielki Pies ˈvʲjɛlʲci ˈpʲjɛs pn
Madra Mór
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Wielki Piątek ˈvʲjɛlʲci ˈpʲjɔ̃ntɛk n
Aoine an Chéasta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) piątek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę męki i śmierci Jezusa Chrystusa;

Wielki Post ˈvʲjɛlʲci ˈpɔst n
Carghas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: czas pokuty przygotowujący do przeżycia świąt Wielkanocy, w którym obowiązuje zakaz urządzania hucznych zabaw, obejmujący czterdzieści dni od Środy Popielcowej do Wielkiej Soboty włącznie;

Wielki Tydzień ˈvʲjɛlʲci ˈtɨd͡ʑɛ̇̃ɲ n
Seachtain Mhór
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie uroczysty czas upamiętniający ostatnie dni Chrystusa;

Wielki Wóz pn
Camchéachta
(astronomia, astronomiczny) asteryzm składający się z siedmiu najjaśniejszych gwiazd gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy;

Wielkie Jeziora Północnoamerykańskie pn
Na Lochanna Móra
(geografia, geograficzny) grupa pięciu jezior w Ameryce Północnej na pograniczu Kanady i USA;

Wielkie Księstwo Luksemburga pn
Ard-Dhiúcacht Lucsambuirge
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Luksemburga jako państwa;

Wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp pn
Míol Mór
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy;

Wientian ˈvʲjɛ̃ntʲjãn pn
Vientiane
(geografia, geograficzny) stolica Laosu;

Wietnam ˈvʲjɛtnãm pn
Vítneam
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Wietnamczyk vʲjɛtˈnãmt͡ʃɨk n
Fítneamach
(etnografia, etnograficzny) obywatel Wietnamu, mieszkaniec Wietnamu, osoba narodowości wietnamskiej

Wietnamka vʲjɛtˈnãmka n
Vítneaimis
obywatelka Wietnamu, mieszkanka Wietnamu, kobieta narodowości wietnamskiej

Wigilia vʲiˈɟilʲja pn
Oíche Nollag
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dzień poprzedzający święto Bożego Narodzenia;

Wikipedia ˌvʲiciˈpɛdʲja pn
Vicipéid
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia;

Wikisłownik ˌvʲiciˈswɔvʲɲik pn
Vicífhoclóir
(neologizm) wolny internetowy wielojęzyczny słownik, który każdy może edytować;

Wikiźródła ˌvʲiciʑˈrudwa pn
Vicífhoinse
wolne internetowe repozytorium tekstów źródłowych, które każdy może redagować; projekt Fundacji Wikimedia;

Wiktoria vʲikˈtɔrʲja pn
Victeoiria
(mitologia rzymska) bogini i uosobienie zwycięstwa, utożsamiana z grecką Nike;
imię żeńskie;

Wilhelm ˈvʲilxɛlm pn
Liam Uilliam
imię męskie;

Wilk vʲilk pn
Faolchú
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Wilno ˈvʲilnɔ pn
Vilnias
(geografia, geograficzny) stolica Litwy;

Wincenty vʲĩnˈt͡sɛ̃ntɨ pn
Uinseann
imię męskie;

Wirginia Zachodnia pn
Virginia Thiar
stan w Stanach Zjednoczonych;

Wisła ˈvʲiswa pn
An Viostúile
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Polsce;

Wizygot n
Viseagotach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek ludu germańskiego, zachodniego odłamu Gotów;

Wodnik ˈvɔdʲɲik pn
an tUisceadóir
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) jedenasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 stycznia do 19 (20) lutego;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny częściowo latem i jesienią;

Wolarz ˈvɔlaʃ pn
an tAoire
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Wołga ˈvɔwɡa pn
An Volga
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego;

Woźnica vɔʑˈɲit͡sa pn
An tAra
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Wspólnota Dominiki pn
Comhlathas Dhoiminice
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Dominiki jako państwa

Wspólnota Niepodległych Państw fspulˈnɔta ˌɲɛpɔˈdlɛɡwɨx ˈpãj̃stf pn
Comhlathas na Stát Neamhspleách
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, zrzeszająca większość republik byłego ZSRR;

Wspólnota Portoryka pn
Comhlathas Phórtó Ríce
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Portoryka jako terytorium

Wszystkich Świętych n
Lá Fhéile na Naomh Uile
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie ku czci wszystkich świętych, obchodzone 1 listopada, a także dzień, w którym zwyczajowo odwiedza się groby bliskich zmarłych;

Wulkan ˈvulkãn pn
Bolcán
(mitologia rzymska) bóg ognia, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z greckim Hefajstosem;

Wybrzeże Kości Słoniowej vɨˈbʒɛʒɛ ˈkɔɕt͡ɕi swɔ̃ˈɲɔvɛj pn
An Cósta Eabhair Cósta Eabhair
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Wyspa Bouveta pn
Oileán Bouvet
(geografia, geograficzny) niezamieszkana wyspa wulkaniczna na południowym Oceanie Atlantyckim stanowiąca terytorium zależne Norwegii;

Wyspa Bożego Narodzenia ˈvɨspa bɔˈʒɛɡɔ ˌnarɔˈd͡zɛ̃ɲa pn
Oileán na Nollag
(geografia, geograficzny) wyspa w Oceanii;

Wyspa Księcia Edwarda ˈvɨspa ˈcɕɛ̇̃ɲt͡ɕa ɛdˈvarda pn
Oileán Phrionsa Éadbhard
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Wyspa Man ˈvɨspa ˈmãn pn
Manainn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne od Korony brytyjskiej (dependencja Korony brytyjskiej); jedna z wysp wchodząca w skład archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim;

Wyspa Wielkanocna pn
Oileán na Cásca
(geografia, geograficzny) chilijska wyspa położona na południowym Pacyfiku, znana z występujących tam figur moai;

Wyspa Wniebowstąpienia ˈvɨspa ˌvʲɲɛbɔfstɔ̃mˈpʲjɛ̇̃ɲa pn
Oileán na Deascabhála
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Atlantyckim;

Wyspa Świętej Heleny ˈvɨspa ˈɕfʲjɛ̃ntɛj xɛˈlɛ̃nɨ pn
San Héilin
(geografia, geograficzny) wyspa wulkaniczna na Oceanie Atlantyckim

Wyspy Alandzkie ˈvɨspɨ aˈlãnt͡sʲcɛ pn
Oileáin Åland
(geografia, geograficzny) archipelag na Morzu Bałtyckim, terytorium autonomiczne Finlandii;

Wyspy Brytyjskie ˈvɨspɨ brɨˈtɨjsʲcɛ pn
Éire agus an Bhreatain Mhór
(geografia, geograficzny) grupa wysp na północno-wschodnim Atlantyku, położona na zachód od kontynentalnej Europy;

Wyspy Cooka ˈvɨspɨ ˈkuka pn
Oileáin Cook
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii, terytorium zależne Nowej Zelandii;

Wyspy Dziewicze pn
Oileáin na Maighdean
(geografia, geograficzny) grupa wysp w archipelagu Małych Antyli, które leżą na wschód od Portoryko

Wyspy Kanaryjskie ˈvɨspɨ ˌkãnaˈrɨjsʲcɛ pn
hOileáin Chanáracha Na hOileáin Chanáracha
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej;
(geografia, geograficzny) terytorium autonomiczne Hiszpanii obejmujące Wyspy Kanaryjskie (1.1)

Wyspy Marshalla ˈvɨspɨ marˈʃala pn
Oileáin Marshall
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Spokojnym ze stolicą w Majuro;

Wyspy Normandzkie ˈvɨspɨ nɔrˈmãnt͡sʲcɛ pn
Oileáin Mhuir nIocht
(geografia, geograficzny) grupa wysp w kanale La Manche;

Wyspy Owcze ˈvɨspɨ ˈɔft͡ʃɛ pn
Oileáin Fharó
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na Morzu Norweskim;

Wyspy Salomona ˈvɨspɨ ˌsalɔ̃ˈmɔ̃na pn
Oileáin Sholomón
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Oceanii ze stolicą w Honiara;

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca ˈvɨspɨ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ tɔ̃ˈmaʃa ˌi‿cɕɔ̃w̃ˈʒɛ̃nt͡sa pn
São Tomé agus Príncipe
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce;

Wyżyna Tybetańska pn
Ardchlár na Tibéide
(geografia, geograficzny) rozległa wyżyna w Azji Środkowej;

Wzgórza Golan pn
Arda Golan
(geografia, geograficzny) górzysty region na pograniczu Izraela, Syrii i Libanu, będący przedmiotem konfliktu militarnego;

Wąż vɔ̃w̃ʃ pn
Péist
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Wąż Wodny ˈvɔ̃w̃ʒ ˈvɔdnɨ pn
Péist Bheag
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Węgielnica ˌvɛ̃ŋʲɟɛlʲˈɲit͡sa pn
Riail
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Węgier ˈvɛ̃ŋʲɟɛr n
Ungárach
człowiek narodowości węgierskiej, obywatel Węgier, mieszkaniec Węgier

Węgierka vɛ̃ŋʲˈɟɛrka n
Ungárach
osoba płci żeńskiej narodowości węgierskiej, obywatelka Węgier, mieszkanka Węgier

Węgry ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
Ungáir An Ungáir
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Wężownik vɛ̃w̃ˈʒɔvʲɲik pn
Fear na bPéisteanna
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Władykaukaz pn
Vladikavkaz
(geografia, geograficzny) miasto w południowej części Rosji, w północnym Kaukazie, położone nad rzeką Terek, stolica Republiki Północnej Osetii-Alanii;

Włoch vwɔx n
Iodáilis
człowiek narodowości włoskiej, obywatel Włoch, mieszkaniec Włoch

Włochy ˈvwɔxɨ pn
An Iodáil an Iodáil
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię;

Włoszka ˈvwɔʃka n
Iodáilis
kobieta lub dziewczyna narodowości włoskiej, obywatelka Włoch

York pn
Eabhrac
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Anglii;

ZSRR ˌzɛt‿ɛs‿ɛr‿ˈɛr acronym
APSS
= (historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

Zachariasz zaˈxarʲjaʃ pn
Zacairiá
imię męskie;

Zachary pn
Saichairí
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Zachodni Brzeg zaˈxɔdʲɲi ˈbʒɛk pn
An Bruach Thiar
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część Palestyny administrowana przez Izrael;

Zaduszki n
Lá Fhéile na Marbh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim dzień poświęcony pamięci wszystkich zmarłych, przypadający na 2 listopada (po dniu Wszystkich Świętych);

Zagrzeb ˈzaɡʒɛp pn
Ságrab
(geografia, geograficzny) stolica Chorwacji;

Zair ˈza<sup>j</sup>ir pn
Sáír
(historia, historyczny, historycznie) Demokratyczna Republika Konga
an tSáír
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) dawna nazwa rzeki Kongo

Zając ˈzajɔ̃nt͡s pn
Giorria
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Zambezi zãmˈbɛzʲi pn
an tSaimbéis
(geografia, geograficzny) rzeka w południowej części Afryki;

Zambia ˈzãmbʲja pn
Saimbia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;

Zambijczyk zãmˈbʲijt͡ʃɨk n
Saimbiach
obywatel Zambii

Zatoka Adeńska pn
Murascaill Áidin
(geografia, geograficzny) obszar wodny na Oceanie Indyjskim między Jemenem na południowym brzegu Półwyspu Arabskiego, a Somalią;

Zatoka Bengalska zaˈtɔka bɛ̃ŋˈɡalska pn
Bá Bheangál
(geografia, geograficzny) zatoka nad Oceanem Indyjskim;

Zatoka Biskajska zaˈtɔka bʲiˈskajska pn
Bá na Bioscáine
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Atlantyckiego, położona pomiędzy północnym wybrzeżem Półwyspu Pirenejskiego a południowo-zachodnim wybrzeżem Francji;

Zatoka Botnicka zaˈtɔka bɔtʲˈɲit͡ska pn
Murascaill Bhotnia
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Bałtyckiego, między Szwecją a Finlandią;

Zatoka Fińska zaˈtɔka ˈfʲĩj̃ska pn
Murascaill na Fionlainne
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Bałtyckiego między Estonią, Rosją i Finlandią;

Zatoka Guantanamo zaˈtɔka ˌɡu<sup>w</sup>ãntãˈnãmɔ pn
Cuan Guantanamo
(geografia, geograficzny) zatoka w prowincji Guantanamo na południowym wschodzie Kuby, częściowo znajdująca się pod administracją USA;

Zatoka Gwinejska pn
Murascaill na Guine
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Atlantyckiego u zachodniego wybrzeża Afryki, między przylądkami Palmas i Lopez;

Zatoka Hudsona pn
Bá Hudson
(geografia, geograficzny) zatoka w Ameryce Północnej, głęboko wcinająca się w kontynent, oblewa północne wybrzeża Kanady;

Zatoka Kalifornijska pn
Murascaill California
(geografia, geograficzny) zatoka na wschodnim Pacyfiku, rozpościerająca się wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża Meksyku;

Zatoka Meksykańska zaˈtɔka ˌmɛksɨˈkãj̃ska n
Murascaill Mheicsiceo
(geografia, geograficzny) zatoka w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Ameryki Północnej;

Zatoka Niemiecka pn
Biochta na Gearmáine
(geografia, geograficzny) zatoka morska położona u wybrzeży Niemiec, Danii i Holandii

Zatoka Perska zaˈtɔka ˈpɛrska pn
Murascaill na Peirse
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Arabskiego między Półwyspem Arabskim a Iranem;

Zatoka Ryska pn
Murascaill Ríge
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Bałtyckiego pomiędzy Łotwą a Estonią;

Zatoka Tajlandzka zaˈtɔka tajˈlãnt͡ska pn
Murascaill na Téalainne
(geografia, geograficzny) rozległa, płytka zatoka zachodniej części Oceanu Spokojnego, w południowo-zachodniej części Morza Południowochińskiego;

Zegar ˈzɛɡar pn
An Clog
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Zelandia zɛˈlãndʲja pn
Séalainn
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja Holandii;
(geografia, geograficzny) wyspa Danii;

Zeus ˈzɛus pn
Séas
(mitologia grecka) bóg pogodnego i pochmurnego nieba oraz piorunów i błyskawic, pan Olimpu, utożsamiany z rzymskim Jowiszem, najwyższe bóstwo greckiego panteonu;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 5731;

Ziemia ˈʑɛ̃mʲja pn
Domhan domhan
(astronomia, astronomiczny) trzecia pod względem oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Ziemia Święta pn
Talamh Naofa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsca w Palestynie opisane w Nowym Testamencie, gdzie urodził się, żył i umarł Jezus Chrystus;

Zimbabwe zʲĩmˈbabvɛ pn
Siombáib
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare;

Zimbabweńczyk n
Siombábach
mieszkaniec Zimbabwe

Zjednoczona Republika Tanzanii pn
Poblacht Aontaithe na Tansáine
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Tanzanii, państwa w Afryce

Zjednoczone Emiraty Arabskie ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ ˌɛ̃mʲiˈratɨ aˈrapsʲcɛ pn
Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Zjednoczone Królestwo ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ pn
Ríocht Aontaithe
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ ˈvʲjɛlʲcɛ̇j brɨˈtãɲji ˌː‿ːrˈlãndʲji puwˈnɔt͡snɛj pn
Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) nazwa państwa leżącego w Europie Zachodniej składającego się z Anglii, Walii, Szkocji i Irlandii Północnej;

Zmartwychwstanie ˌzmartfɨxˈfstãɲɛ pn
aiséirí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w tradycji chrześcijańskiej powrót Jezusa Chrystusa do życia po trzech dniach w grobie;

Zofia ˈzɔfʲja pn
Sóifia
imię żeńskie;

Zurych pn
Zürich
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Szwajcarii;

Związek Australijski pn
Comhlathas na hAstráile
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Australii jako państwa

Związek Radziecki ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk raˈd͡ʑɛt͡sʲci pn
an tAontas Sóivéadach
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo komunistyczne w Europie i Azji, które istniało w latach 1922-1991;

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk ˌsɔt͡sʲjalʲiˈstɨt͡ʃnɨx rɛˈpublʲik raˈd͡ʑɛt͡sʲcix pn
Aontas na bPoblachtaí Sóivéideacha Sóisialacha
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nieistniejące obecnie federacyjne państwo, które w XX w. obejmowało wschodnią Europę i północną Azję;

Złota Ryba ˈzwɔta ˈrɨba pn
Colgán
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

a a conjunction
agus
…uzupełniania
…objaśnień
…przeciwstawności
…wynikania

a a n
A
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwsza litera polskiego alfabetu;

a kysz a‿ˈkɨʃ interjection
hois
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) uciekaj, zmykaj (w stosunku do człowieka lub innej istoty żywej)

a także a‿ˈtaɡʒɛ
agus
spójnik używany do łączenia zdań lub jego części odnoszących się do tych samych przedmiotów, osób lub faktów

a- a prefix
a-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na zaprzeczenie lub brak jakiejś cechy

aa at‿ˈakta n
aa
(geologia, geologiczny) typ spływającej lawy bazaltowej o chropowatej, poszarpanej powierzchni;

abakawir ˌabaˈkavʲir n
aibítir
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy;

abakus aˈbakus n
abacas
(architektura, architektoniczny) kwadratowa płyta stanowiąca górną część głowicy kolumny;
przyrząd do liczenia w postaci deski z rowkami na poszczególne rodzaje jednostek liczbowych, używany przez starożytnych Greków i Rzymian, także w zachodniej Europie do XVIII w.; pierwowzór liczydeł;

abalone ˌabaˈlɔ̃nɛ n
cluas mhara
rodzaj logicznej gry planszowej;

abandon aˈbãndɔ̃n n
tréigean
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (morski) zrzeczenie się na rzecz ubezpieczyciela praw do statku, który stracił swoją wartość handlową;

abażur aˈbaʒur n
scáthlán lampa
osłona na lampę lub świecznik, tłumiąca zbyt jaskrawe światło

abbé n
ab
tytuł honorowy we francuskim Kościele katolickim;

abchaski apˈxasʲci adj
Abcáiseach Abcáisis
związany z Abchazją, dotyczący Abchazji lub jej mieszkańców

abchaski apˈxasʲci n
Abcáiseach Abcáisis
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Abchazji;

abdest ˈabdɛst n
vúdú
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nazwa rytualnych obmywań u muzułmanów, bez których nie wolno odprawiać zwykłych pięciu modlitw dziennych;

abdukcja abˈdukt͡sʲja n
fuadach
(fizjologia, fizjologiczny) odchylenie kończyny od osi ciała;

abduktor abˈduktɔr n
matán abduchtach
(anatomia, anatomiczny) mięsień odciągający kończynę od ciała;

abdykacja ˌabdɨˈkat͡sʲja n
tabhairt suas
zrzeczenie się władzy, rezygnacja monarchy z tronu; ; (zobacz) też abdykacja w Encyklopedii staropolskiej

abdykować ˌabdɨˈkɔvat͡ɕ v
tabhair suas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zrzekać się władzy monarszej; dokonywać abdykacji

abecadlarz ˌabɛˈt͡sadlaʃ n
innéacs
(przestarzałe, przestarzały) skorowidz

abecedariusz ˌabɛt͡sɛˈdarʲjuʃ n
innéacs
skorowidz

aberracja ˌabɛrˈrat͡sʲja ˌabɛrˈːat͡sʲja n
iomrall
(astronomia, astronomiczny) pozorne odchylenie ciał niebieskich od ich rzeczywistego położenia wywołane ruchem Ziemi po orbicie albo jej obrotem;
(erudycyjny) odchylenie od normalnego stanu; nieprawidłowość;
(optyka, optyczny) wada soczewek powodująca nieostrość, zabarwienie bądź zniekształcenie obrazu; wada odwzorowywania obrazu przez układy optyczne;

abiogeneza ˌabʲjɔɡɛ̃ˈnɛza n
aibithghineas
(biologia, biologiczny) spontaniczne powstawanie życia z materii nieożywionej;

abiotyczny ˌabʲjɔˈtɨt͡ʃnɨ adj
aibitheach
nieożywiony

abisyński ˌabʲiˈsɨ̃j̃sʲci adj
Aibisíneach
(historia, historyczny, historycznie) związany z Abisynią ((współcześnie) Etiopia)

abiturient ˌabʲiˈturʲjɛ̃nt n
céimí
uczeń kończący szkołę średnią, przystępujący do matury;

ablucja abˈlut͡sʲja n
ionladh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rytualne obmycie;

abnegacja ˌabnɛˈɡat͡sʲja n
diúltú
(przestarzałe, przestarzały) wyrzeczenie się, rezygnacja z korzyści dla dobra innych

abonament ˌabɔ̃ˈnãmɛ̃nt n
liostáil
regularna odgórna opłata za otrzymywanie książek lub czasopism
táille
regularna opłata za korzystanie z usługi (np. internetu);

abonent aˈbɔ̃nɛ̃nt n
síntiúsóir
osoba płacąca stałą opłatę, abonament;

abonować ˌabɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
foscríobh
korzystać z abonamentu – usługi otrzymywania produktu w zamian za uiszczanie regularnej opłaty

aboralny ˌabɔˈralnɨ adj
allbhéalach
(biologia, biologiczny) przeciwgębowy, leżący po przeciwnej stronie ciała w stosunku do oralnego

aborcja aˈbɔrt͡sʲja n
ginmhilleadh
(medycyna, medyczny) zabieg przerwania ciąży; sztuczne wywołanie poronienia;

aborcyjny ˌabɔrˈt͡sɨjnɨ adj
ginmhilleadh
(książkowy) związany z aborcją

aborygen ˌabɔˈrɨɡɛ̃n n
Bunúsach
(książkowy) pierwotny mieszkaniec jakiegoś obszaru lub kraju

aborygeński adj
bundúchasach
związany z Aborygenami, dotyczący Aborygenów
związany z pierwotnymi mieszkańcami danego miejsca

abrewiacja ˌabrɛˈvʲjat͡sʲja n
giorrú
(książkowy) (termin specjalistyczny) skrót wyrazu lub grupy wyrazów w piśmie, szczególnie w odniesieniu do dawnych rękopisów

abrewiatura ˌabrɛvʲjaˈtura n
giorrú
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) skrót zapisu muzycznego
(książkowy) system skrótów najczęściej używanych wyrażeń, stosowany w starożytności i średniowieczu;

absces ˈapst͡sɛs n
easpa
(medycyna, medyczny) ropień

absencja apˈsɛ̃nt͡sʲja n
neamhláithreacht
nieobecność w danym miejscu, zwłaszcza w pracy

absolucja ˌapsɔˈlut͡sʲja n
aspalóid
(przestarzałe, przestarzały) uwolnienie, wyrok sądowy uwalniający oskarżonego
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rozgrzeszenie, zdjęcie klątwy kościelnej, odpuszczenie grzechów;

absolut apˈsɔlut n
absalóid
to, co istniało samo przez się, absolutny duch, Bóg;

absolutnie ˌapsɔˈlutʲɲɛ adv
amach is amach
całkowicie, niezależnie od niczego, niedopuszczając wyjątków

absolutny ˌapsɔˈlutnɨ adj
absalóid
całkowity, zupełny, bezwzględny
(filozofia, filozoficzny) istniejący obiektywnie
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oparty na zasadach absolutyzmu lub rządzący według tych zasad
niekwestionowany

absolutyzm ˌapsɔˈlutɨsm̥ n
absalóideachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchia nieograniczona;

absolwent apˈsɔlvɛ̃nt n
céimí
osoba, która ukończyła szkołę, uczelnię, kurs;

absolwentka ˌapsɔlˈvɛ̃ntka n
céimí
dziewczyna lub kobieta, która ukończyła szkołę, uczelnię, kurs

absorbować ˌapsɔrˈbɔvat͡ɕ v
súigh
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) pochłaniać substancję, energię; wiązać chemicznie
(przenośnie, przenośnia) całkowicie pochłaniać czyjeś myśli, uwagę, czas; zajmować kogoś

absorpcja apˈsɔrpt͡sʲja n
ionsú
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) proces wnikania cząstek do wnętrza innej substancji tworzącej dowolną fazę ciągłą;
(optyka, optyczny) proces pochłaniania energii fali przez ciało;

abstrahować ˌapstraˈxɔvat͡ɕ v
achomaireacht
(filozofia, filozoficzny) dokonywać wyodrębnienia w jakimś zagadnieniu, zjawisku lub przedmiocie, jego różnych cech lub określać relacje między nimi w celu stworzenia pojęcia ogólnego

abstrakcja apsˈtrakt͡sʲja n
achoimre
coś trudnego do zrealizowania lub zdefiniowania
nierealny pogląd
pojęcie ogólne
proces tworzenia pojęć ogólnych;
teibiú
(sztuka) kompozycja barw i kształtów bez widocznego związku z rzeczywistością;

abstrakcyjny ˌapstrakˈt͡sɨjnɨ adj
achomaireacht
nie mający związku z rzeczywistością

abstrakt ˈapstrakt n
achomaireacht
(filozofia, filozoficzny) pojęcie ogólne utworzone w wyniku abstrahowania, niemające odpowiednika w konkretnym rzeczywistym przedmiocie
(książkowy) zwięzły wyciąg z tekstu naukowego lub dokumentu, publikowany najczęściej w języku angielskim

abstynencja ˌapstɨ̃ˈnɛ̃nt͡sʲja n
abstanaid
(medycyna, medyczny) powstrzymywanie się głównie przed piciem alkoholu; w szerszym znaczeniu także od wszelkich używek, seksu itp.;
lánstaonadh
(ekonomia, ekonomiczny) powstrzymywanie się od konsumpcji

abstynencyjny adj
abstanaid
związany z powstrzymywaniem się od używki

abstynent apsˈtɨ̃nɛ̃nt n
staonaire
osoba nie pijąca napojów alkoholowych

absynt ˈapsɨ̃nt n
apsaint
(spożywczy) nalewka spirytusowa na piołunie i innych ziołach aromatycznych;

abulia aˈbulʲja n
abúile
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwe osłabienie lub brak woli w podejmowaniu decyzji

aby ˈabɨ conjunction
faoi choinne
…wprowadzający zdanie podrzędne: celu

acetal aˈt͡sɛtal n
aicéatal
(chemia, chemiczny) związek organiczny otrzymywany w wyniku działania alkoholu na aldehyd lub keton, wykorzystywany w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym oraz w syntezie organicznej;

acetaldehyd n
aicéataildéad
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy aldehydów;

acetamid ˌat͡sɛˈtãmʲit n
aicéataimíd
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy amidów o wzorze sumarycznym C2H5NO, pochodna kwasu octowego, bezbarwne krystaliczne ciało stałe, wykorzystywany w przemyśle tworzyw sztucznych, w spawalnictwie oraz do produkcji lakierów i materiałów wybuchowych;

aceton aˈt͡sɛtɔ̃n n
aicéatón
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy przedstawiciel grupy ketonów o wzorze C3H6O, bezbarwna, łatwopalna i toksyczna ciecz o ostrym zapachu, wykorzystywany w syntezie chemicznej i jako rozpuszczalnik;

acetylen ˌat͡sɛˈtɨlɛ̃n n
aicéitilín
(chemia, chemiczny) (zobacz) etyn

acetylenowy adj
aicéitiléin
(chemia, chemiczny) lub (technologia, technika, techniczny) dotyczący acetylenu, zawierający acetylen, wykorzystujący acetylen do działania

acetylocholina n
aicéitiolcoilín
(biochemia, biochemiczny) neuroprzekaźnik występujący u ludzi i zwierząt, ester kwasu octowego i choliny;

ach ax interjection
á
…służący wyrażaniu stanów uczuciowych, takich jak m.in.: zachwyt, zaskoczenie, przestrach, irytacja, podziw, zdziwienie, pragnienie

achondryt aˈxɔ̃ndrɨt n
acoindrít
(geologia, geologiczny) (astronomia, astronomiczny) meteoryt kamienny składający się głównie z piroksenów i plagioklazów

achterdek n
deic dheiridh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) pokład rufowy;

acid jazz n
snagcheol aigéid
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek w tanecznej muzyce popularnej, łączący jazz, blues i soul z funkowym rytmem;

acz at͡ʃ conjunction
cé go
(przestarzałe, przestarzały) (książkowy) spójnik wyrażający łączność treści przeciwstawnych lub znacznie różniących się

aczkolwiek at͡ʃˈkɔlvʲjɛk conjunction
cé go
… wprowadzający treść przeciwstawną lub znacznie się różniącą

adaks n
adacs
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Addax Laurillard, rodzaj ssaka parzystokopytnego z podrodziny antylopowców;

adamaszek ˌadãˈmaʃɛk n
damasc
(włókiennictwo) wzorzysta tkanina dwustronna, z jednej strony matowa, z drugiej błyszcząca; ; (zobacz) też adamaszek w Encyklopedii staropolskiej

adamowy ˌadãˈmɔvɨ adj
Ádhamh
związany z biblijnym Adamem, dotyczący biblijnego Adama

adaptacja ˌadapˈtat͡sʲja n
oiriúnú
(biologia, biologiczny) przystosowanie się organizmu do nowych warunków;
(psychologia, psychologiczny) przystosowanie się do nowej sytuacji
dostosowanie się organów do sytuacji
efekt (dzieło, przedmiot, budynek) dokonanej adaptacji (1.1)
przystosowanie do nowego sposobu użytkowania, przeróbka

adaptować ˌadapˈtɔvat͡ɕ v
oiriúnaigh
dostosować/dostosowywać do innego użytku

addendum adˈːɛ̃ndũm n
aguisín
załączniki do pisma urzędowego (np. do umowy, podania)

addycja n
agús
(biologia, biologiczny) mutacja polegająca na wstawieniu jednej lub większej liczby zasad
imoibriú suimiúcháin
(chemia, chemiczny) reakcja chemiczna polegająca na przyłączeniu jednej cząsteczki do drugiej, w wyniku czego powstaje tylko jeden produkt, bez produktów ubocznych;

adekwatność ˌadɛˈkfatnɔɕt͡ɕ n
leorgacht
odpowiedniość

adekwatny ˌadɛˈkfatnɨ adj
cionmhar
dokładnie czemuś odpowiadający

adenina n
adainín
(biochemia, biochemiczny) związek organiczny, składnik nukleotydów tworzących kwasy nukleinowe;

adenoidalny adj
adanóideach
związany z adenoidem, dotyczący adenoidu

adenozynotrójfosforan n
trífhosfáit adanóisín
(biochemia, biochemiczny) nukleotyd adeninowy zbudowany z trzech reszt kwasu ortofosforowego, reszty adeninowej i rybozy;

adept ˈadɛpt n
dalta
osoba, która się kształci, szczególnie osoba zdobywająca wiedzę praktyczną
deisceabal
zwolennik jakiejś idei, doktryny

adhezja n
greamú
(fizyka, fizyczny) przyciąganie się wzajemne cząsteczek stykających się powierzchni różnych ciał;

adiabatyczny adj
aidiabatach
(fizyka, fizyczny) taki, który przebiega bez wymiany ciepła z otoczeniem

administracja ˌadmʲĩɲiˈstrat͡sʲja n
bainisteoireacht
zarządzanie czymś, administrowanie
riarachán
kierownictwo jakiejś instytucji, przedsiębiorstwa itp.
system organów państwowych i samorządowych, służący sprawowaniu władzy wykonawczej w państwie;

administrator ˌadmʲĩɲiˈstratɔr n
riarthóir
osoba zarządzająca czymś
(informatyka, informatyczny) osoba lub grupa osób nadzorująca system komputerowy lub sieć komputerową, zwykle też przydzielająca ich użytkownikom konta i prawa dostępu

admiralicja ˌadmʲiraˈlʲit͡sʲja n
aimiréalacht
budynek mieszący admiralicję (1.1)
korpus admirałów
władze naczelne marynarki wojennej

admirał adˈmʲiraw n
aimiréal
(marynarka) najwyższy stopień (dowódca) w marynarce wojennej, równoważny stopniowi generała broni w armii lądowej, naczelny wódz floty;
(marynarka) oficer mający stopień admirała (1.1)

adobe n
adóib
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) suszona na słońcu, niewypalana cegła

adopcja aˈdɔpt͡sʲja n
uchd-mhacachd
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawne uznanie obcego dziecka za własne;

adorator ˌadɔˈratɔr n
adhraitheoir
mężczyzna zabiegający o względy kobiety

adorować ˌadɔˈrɔvat͡ɕ v
adhair
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oddawać cześć Bogu lub obiektom kultu religijnego

adrenalina ˌadrɛ̃naˈlʲĩna n
aidréanailín
(fizjologia, fizjologiczny) hormon wydzielany w sytuacjach zagrożenia i stresu;

adres ˈadrɛs n
seoladh
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (urzędowy) informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka

adres mailowy n
seoladh ríomhphoist
(informatyka, informatyczny) adres poczty elektronicznej

adresat aˈdrɛsat n
seolaí
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) osoba, do której ktoś wysyła list, przesyłkę itp.
osoba, do której ktoś kieruje słowa, dla której jest przeznaczony jakiś utwór, odezwa itp.

adresować ˌadrɛˈsɔvat͡ɕ v
seoladh
odnosić się, zwracać się do określonej osoby lub grupy
umieszczać adres na liście, przesyłkę

adresówka ˌadrɛˈsufka n
clib madra
mały identyfikator z imieniem zwierzęcia domowego (psa, kota, rzadziej fretki), adresem zamieszkania i/lub numerem telefonu jego opiekuna doczepiany do obroży zwierzęcia

adsorpcja atˈsɔrpt͡sʲja n
asú
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) gromadzenie się substancji rozpuszczonych w cieczy lub obecnych w gazie na powierzchni ciała stałego lub cieczy;

adware n
bogearraí fógraíochta
(informatyka, informatyczny) oprogramowanie rozpowszechniane za darmo, którego producent otrzymuje wynagrodzenie za wyświetlanie reklam zlecanych przez sponsorów;
(informatyka, informatyczny) rodzaj szkodliwego oprogramowania, które w natrętny sposób wyświetla niepożądane przez odbiorcę reklamy;

adwekcja n
trasiompar
(fizyka, fizyczny) w mechanice płynów: unoszenie substancji przez przepływający płyn, tak że prędkość unoszonej substancji jest równa prędkości przepływającego płynu;

adwent ˈadvɛ̃nt n
Aidbhint
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu chrześcijańskim okres około czterech tygodni (dawniej czterdziestu dni) przed Bożym Narodzeniem, przygotowujący do uroczystości Narodzenia Pańskiego, symbolizujący oczekiwanie na przyjście Mesjasza; ; (zobacz) też adwent w Encyklopedii staropolskiej

adwokacki adj
abhcóide
związany z adwokatem lub adwokaturą

adwokat adˈvɔkat n
abhcóide dlíodóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie;

adygejski n
Adaigéis
(językoznawstwo, językoznawczy) język adygejski;

aeracja ˌaɛˈrat͡sʲja n
aerú
napowietrzanie;

aerator ˌaɛˈratɔr n
aerthóir
ręczne lub automatyczne urządzenie ogrodnicze do napowietrzania gleby, którego główną częścią jest wał z kolcami lub kawałkami blachy tnącymi darń podczas obracania się;
urządzenie do napowietrzania wody

aerobowy adj
aeróbach
(fizjologia, fizjologiczny) wymagający obecności tlenu do przemian metabolicznych

aerodrom ˌaɛˈrɔdrɔ̃m n
aeradróm
(przestarzałe, przestarzały) lotnisko, szczególnie trawiaste

aerodynamiczny ˌaɛrɔdɨ̃nãˈmʲit͡ʃnɨ adj
aeraidinimiciúil
(fizyka, fizyczny) związany z aerodynamiką

aerodynamika ˌaɛrɔdɨ̃ˈnãmʲika n
aeraidinimic
(fizyka, fizyczny) dział fizyki zajmujący się ruchem gazów;

aerograf n
aeragraf
(technologia, technika, techniczny) urządzenie malarskie rozpylające farbę za pomocą sprężonego powietrza;

aerologia ˌaɛrɔˈlɔɟja n
aereolaíocht
(meteorologia, meteorologiczny) nauka zajmująca się badaniem górnych warstw atmosfery;

aeronautyka ˌaɛrɔ̃ˈnawtɨka n
aerloingseoireacht
(książkowy) lotnictwo

aeroplan ˌaɛˈrɔplãn n
eitleán
(przestarzałe, przestarzały) samolot

aerostatyka n
aerastataic
(fizyka, fizyczny) nauka o równowadze gazów i zanurzonych w nich ciałach stałych

aerozol ˌaɛˈrɔzɔl n
aerasól
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) roztwór koloidowy powstający w wyniku rozproszenia ciał stałych lub cieczy w ośrodku gazowym
(potocznie, potoczny) metalowy pojemnik zawierający substancję, która znajduje się pod ciśnieniem i może być rozpylana

afarski adj
Afáiris
(etnografia, etnograficzny) (geografia, geograficzny) dotyczący Afaru lub jego mieszkańców

afarski n
Afáiris
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Afarze;

afazja aˈfazʲja n
afáise
(medycyna, medyczny) zaburzenia mowy lub rozumienia mowy na skutek uszkodzenia mózgu;

afekcja aˈfɛkt͡sʲja n
caithis
(dawniej, dawny) afekt, skłonność ku komu lub czemu

afekt ˈafɛkt n
ainmhian
(przestarzałe, przestarzały) namiętność, silne uczucie
mothúchán
(psychologia, psychologiczny) wszelkie poruszenie lub wzruszenie umysłu

afera aˈfɛra n
rud
wydarzenie, które wywołało skandal;

afereza ˌafɛˈrɛza n
aifiréis
(językoznawstwo, językoznawczy) zanik głoski lub głosek w wyrazie;

aferzysta ˌafɛˈʒɨsta n
cearrbhach
człowiek biorący udział w aferach kryminalnych

afganistański ˌavɡãɲiˈstãj̃sʲci adj
Afganastánach
odnoszący się do Afganistanu (państwa na Środkowym Wschodzie)

afgański avˈɡãj̃sʲci adj
Afganastánach
odnoszący się do Afgańczyków lub Afganistanu

afisz ˈafʲiʃ n
póstaer
(poligrafia) plakat informujący o jakiejś imprezie publicznej lub akcji, nawołujący do czegoś; ; (zobacz) też afisz w Encyklopedii staropolskiej

aforysta n
nathaire
twórca aforyzmów

aforyzm aˈfɔrɨsm̥ n
nathán
zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy;

afrikaans n
Afracáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język afrykanerski

afrykanerski ˌafrɨkãˈnɛrsʲci n
Afracáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy germańskich, używany w południowej Afryce;

afrykata n
aifricéad
(językoznawstwo, językoznawczy) spółgłoska zwarto-szczelinowa;

afrykański ˌafrɨˈkãj̃sʲci adj
Afracach
związany z Afryką, dotyczący Afryki, zamieszkujący Afrykę

agamia aˈɡãmʲja n
agamacht
(biologia, biologiczny) rozmnażanie bezpłciowe

agat ˈaɡat n
agáit
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana chalcedonu; kamień półszlachetny o charakterystycznych paskach układających się koncentrycznie;

agawa aˈɡava n
agáibhe
(botanika, botaniczny) Agave L., rodzaj roślin o długich, mięsistych, kolczastych, tworzących rozetę liściach;

agencja aˈɡɛ̃nt͡sʲja n
gníomhaireacht
firma świadcząca różne usługi

agenda aˈɡɛ̃nda n
craobh
filia urzędu lub instytucji

agitacja ˌaɟiˈtat͡sʲja n
suaitheadh
działalność prowadząca do zjednania zwolenników dla pewnej sprawy, idei, poglądów; propagowanie haseł albo ideologii;

agitator ˌaɟiˈtatɔr n
gríosóir
osoba prowadząca agitację

agnostycyzm ˌaɡnɔˈstɨt͡sɨsm̥ n
agnóisí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu;

agnostyczny ˌaɡnɔˈstɨt͡ʃnɨ adj
agnóisíoch
(filozofia, filozoficzny) związany z agnostycyzmem lub agnostykami
(informatyka, informatyczny) niezależny od platformy, na której jest uruchomiony

agnostyk aˈɡnɔstɨk n
agnóisí
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zwolennik agnostycyzmu

agogo aˈɡɔɡɔ n
agógó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument perkusyjny pochodzenia afrykańskiego zbudowany co najmniej z dwóch dzwonków połączonych zakrzywionym uchwytem;

agora aˈɡɔra n
margadh na míol
(urbanistyka, urbanistyczny) plac targowy lub hala targowa we współczesnej Grecji

agorafobia ˌaɡɔraˈfɔbʲja n
agrafóibe uamhan sráide
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk przed przebywaniem samemu w miejscach publicznych;

agresor aˈɡrɛsɔr n
ionsaitheoir
ktoś, kto dopuszcza się agresji
państwo działające lub posługujące się metodami agresji

agrest ˈaɡrɛst n
spíonán
(spożywczy) owoc agrestu (1.1)

agresywny ˌaɡrɛˈsɨvnɨ adj
amasach
(finanse, finansowy) stosujący ryzykowną strategię lub złożony z ryzykownych aktywów
zachowujący się wrogo, napastliwie

agronom aˈɡrɔ̃nɔ̃m n
geilleagraí talmhaíochta
specjalista zajmujący się agronomią;

agronomia ˌaɡrɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
geilleagar talmhaíochta
(rolnictwo, rolniczy) teoretyczna i praktyczna wiedza o rolnictwie i zarządzaniu produkcją żywności roślinnej;

akacja aˈkat͡sʲja n
acaicia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju akacja (1.1)

akademia ˌakaˈdɛ̃mʲja n
acadamh
(edukacja, edukacyjny) szkoła wyższa;
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) instytucja, towarzystwo naukowe

akademicki ˌakadɛ̃ˈmʲit͡sʲci adj
acadúil
(edukacja, edukacyjny) dotyczący uczelni wyższej, studiów i studentów
zgodny z określonymi, utartymi wzorami
teoiriciúil
taki, który jest teoretyczny; nie jest praktyczny

akademik ˌakaˈdɛ̃mʲik n
acadamhaí
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) członek akademii
dórtúr
(studencki) dom akademicki;

akadiański ˌakaˈdʲjä̃j̃sʲci adj
Acaidis
odnoszący się do Akadii

akadyjski adj
Acáidis
dotyczący Akadu lub/i państwa akadyjskiego

akadyjski n
Acáidis
(językoznawstwo, językoznawczy) język semicki, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e.;

akant ˈakãnt n
acantas
(architektura, architektoniczny) motyw dekoracyjny w formie stylizowanych liści, gałązek i kwiatów akantu (1.1);
(botanika, botaniczny) Acanthus L., rodzaj roślin, bylin lub krzewów, z rodziny akantowatych; .

akapit aˈkapʲit n
alt
fragment tekstu rozpoczynający się od nowego wiersza;

akceleracja n
luasghéarú
przyspieszenie

akcent ˈakt͡sɛ̃nt n
aiceann
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;
blas
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wyraźniejsze, silniejsze podkreślenie jakiegoś dźwięku lub współbrzmienia;

akcentować ˌakt͡sɛ̃nˈtɔvat͡ɕ v
aiceannaigh
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżniać sylabę w wyrazie lub wyraz w zdaniu
(przenośnie, przenośnia) podkreślać jakieś cechy, kłaść na coś nacisk

akceptacja ˌakt͡sɛpˈtat͡sʲja n
glacadh
wyrażenie zgody

akcja ˈakt͡sʲja n
gníomhaíocht
(sport, sportowy) działania ofensywne, atak
działanie zorganizowane
przebieg zdarzeń powiązanych następstwem chronologicznym, lub więzią przyczynowo-skutkową;
roinn
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) papier wartościowy wystawiany posiadaczowi części kapitału spółki akcyjnej (często w lm);

akcjonariusz ˌakt͡sʲjɔ̃ˈnarʲjuʃ n
scairshealbhóir
(ekonomia, ekonomiczny) właściciel akcji spółki akcyjnej;

akolada n
brac
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (drukarstwo, drukarski) pionowa linia lub klamra łącząca pięciolinie, na których notuje się partie instrumentów lub głosów jednego utworu wykonywane jednocześnie;

akolita ˌakɔˈlʲita n
acalaí
(kościelny) osoba, której udzielono posługi akolitatu;

akomodacja ˌakɔ̃mɔˈdat͡sʲja n
ceartú
dostosowanie warunków oferty zakwaterowania
przystosowanie sposobów katechizacji misyjnej do warunków życia ludności nauczanej

akompaniament ˌakɔ̃mpãˈɲãmɛ̃nt n
tionlacan
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrumentalne tło głównej partii;

akompaniator ˌakɔ̃mpãˈɲatɔr n
tioncalaí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonawca akompaniamentu

akompaniować ˌakɔ̃mpãˈɲɔvat͡ɕ v
comóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrumentalnie towarzyszyć głównej partii, wykonywać jej tło

akonto aˈkɔ̃ntɔ n
ionsaigh
(ekonomia, ekonomiczny) zadatek na spłatę z tytułu należności

akord ˈakɔrt n
corda
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) równoczesne współbrzmienie co najmniej trzech dźwięków;

akordeon ˌakɔrˈdɛɔ̃n n
cairdín
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego z grupy aerofonów;

akordeonista ˌakɔrdɛɔ̃ˈɲista n
cairdíneoir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) mężczyzna, chłopiec grający na akordeonie

akrobata ˌakrɔˈbata n
cleasaí
człowiek wykonujący akrobacje, zwykle w cyrku lub sporcie

akrofobia ˌakrɔˈfɔbʲja n
acrafóibe
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk wysokości;

akromegalia n
acraimeigileacht
(medycyna, medyczny) choroba spowodowana nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu, występuje u osób dorosłych i powoduje przerost kości i rozrost tkanek miękkich;

akronim aˈkrɔ̃ɲĩm n
acrainm
(językoznawstwo, językoznawczy) skrótowiec;

akrostych n
acrastaic
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór wierszowany, w którym początkowe litery lub słowa wersów albo zwrotek tworzą wyraz bądź zdanie;

akrylowy adj
aicrileach
(chemia, chemiczny) zawierający akryl, wykonany z akrylu

aksamit aˈksãmʲit n
veilbhit
(włókiennictwo) tkanina bawełniana z krótką okrywą włosową z jedwabnych, wełnianych lub bawełnianych nici;

aksamitny ˌaksãˈmʲitnɨ adj
veilbhit
wykonany z aksamitu
veilbhitiúil
(przenośnie, przenośnia) gładki, miękki, delikatny

aksjomat akˈsʲjɔ̃mat n
aicsím
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) element aksjomatyki, czyli tak wybranego zestawu twierdzeń, że na ich bazie daje się wyprowadzić wszystkie pozostałe twierdzenia danej teorii matematycznej;
(przenośnie, przenośnia) uznana prawda

aksjomatyczny ˌaksʲjɔ̃maˈtɨt͡ʃnɨ adj
aicsímeach
oparty na aksjomatach

aksolotl aˈksɔlɔtl̥ n
acsalatal
(zoologia, zoologiczny) forma larwalna niektórych płazów zdolna do rozmnażania płciowego

akson ˈaksɔ̃n n
acsón
(biologia, biologiczny) nitkowate przedłużenie komórki nerwowej;

akt akt n
cáipéis
(urzędowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urzędowy lub prawny dokument
nú
(sztuka) (fotografia) zdjęcie lub obraz nagiej modelki lub modela;

aktor akˈtɔʒɨ ˈaktɔr n
aisteoir
osoba, która gra rolę w teatrze lub w filmie;

aktorka akˈtɔrka n
ban-aisteoir
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) kobieta, która w teatrze lub na filmie udaje jakąś postać, bohatera

aktualizować v
achtáil
czynić aktualnym

aktualny ˌaktuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
sruth
dotyczący teraźniejszości

aktuariusz n
achtúire
(ekonomia, ekonomiczny) specjalista z zakresu matematyki finansowej, obliczania ryzyka oraz wyceny projektów finansowych;

aktyn ˈaktɨ̃n n
achtainiam
(chemia, chemiczny) radioaktywny pierwiastek chemiczny o symbolu Ac i liczbie atomowej 89;

aktynometr ˌaktɨ̃ˈnɔ̃mɛtr̥ n
achtanaiméadar
(fizyka, fizyczny) (technologia, technika, techniczny) przyrząd służący do dokładnego mierzenia promieniowania słonecznego

aktywność akˈtɨvnɔɕt͡ɕ n
fuadar
(chemia, chemiczny) pozorne efektywne stężenie substancji w roztworze;
działanie, przejawianie inicjatywy, branie udziału

akumulacja n
tiomsú
(książkowy) gromadzenie lub nagromadzenie się czegoś

akumulator ˌakũmuˈlatɔr n
bailitheoir
(informatyka, informatyczny) rejestr procesora przechowujący wynik operacji
cadhnra
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do magazynowania energii (elektrycznej, mechanicznej lub cieplnej)

akumulować v
tiomsaigh
dokonywać akumulacji
być akumulowanym

akupunktura ˌakupũŋkˈtura n
snáthaidpholladh
(medycyna, medyczny) sztuka leczenia polegająca na wbijaniu igieł w określone miejsca na ciele człowieka;

akurat aˈkurat adv
go díreach
wskazanie chwili, w której ma lub miało miejsce zdarzenie lub że chwilę wcześniej się zakończyło

akurat aˈkurat particle
go díreach
podkreślenie dokładności informacji; właśnie tak / tyle / …
podkreślenie, wskazanie obiektu lub obiektów wyróżnionych spośród innych

akuratność n
cruinneas
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest akuratne; cecha tych, którzy są akuratni

akustyczny adj
acústach
odnoszący się do zjawisk dźwiękowych

akustyka n
acústaic
(fizyka, fizyczny) dział fizyki, nauka o dźwięku i rozchodzeniu się fal sprężystych w różnych ośrodkach
(fizyka, fizyczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) warunki wnętrza decydujące o rozchodzeniu się w nim dźwięków

akuszeria ˌakuˈʃɛrʲja n
cnáimhseachas
(dawniej, dawny) określenie położnictwa

akuszerka ˌakuˈʃɛrka n
bean chabhrach
(przestarzałe, przestarzały) położna;

akwakultura ˌakfakulˈtura n
dobharshaothrú
(ekologia, ekologiczny) (rybołówstwo, rybacki) forma gospodarki ludzkiej, mająca na celu zwiększenie pozyskiwania żywności (rzadziej innych produktów) ze środowiska wodnego;

akwamaryn ˌakfãˈmarɨ̃n n
cloch mhuirghorm
(mineralogia, mineralogiczny) przezroczysty minerał o niebieskawozielonej barwie, odmiana berylu;

akwamaryna ˌakfãmaˈrɨ̃na n
cloch mhuirghorm
barwa niebieskawozielona

akwarela ˌakfaˈrɛla n
dobharlí
(sztuka) rozpuszczalna w wodzie farba stosowana w malarstwie

akwarelowy adj
dobharlí
(sztuka) związany z akwarelą, dotyczący akwareli, wykonany akwarelami

akwarium aˈkfarʲjũm n
uisceadán
duży, przezroczysty, prostopadłościenny zbiornik na wodę

akwizycja n
aicseam
(handel, handlowy) pozyskiwanie klientów, zbieranie zamówień w imieniu danej firmy

alabaster ˌalaˈbastɛr n
albastar
(mineralogia, mineralogiczny) zbita, drobnoziarnista odmiana gipsu, delikatnie zabarwiona lub biała;

alabastrowy ˌalabaˈstrɔvɨ adj
albastar
dotyczący alabastru, zrobiony z alabastru
(książkowy) przypominający alabaster barwą, gładkością i delikatnością

alanina ˌalãˈɲĩna n
alainín
(biologia, biologiczny) organiczny związek chemiczny, jeden z dwudziestu podstawowych aminokwasów białkowych;

alarm ˈalarm n
aláram
sygnał dźwiękowy lub świetlny ostrzegający przed niebezpieczeństwem

alarmować v
airdeallach
zawiadamiać o niebezpieczeństwie lub sytuacji wymagającej szybkiego działania
aláram
wywoływać niepokój

alarmowy adj
aláram
dający sygnał o grożącym niebezpieczeństwie

alaskański adj
Alascach
związany z Alaską, pochodzący z Alaski

alaski aˈlasʲci adj
Alascach
związany z Alaską, pochodzący z Alaski

alaskijski adj
Alascach
związany z Alaską, pochodzący z Alaski

alba ˈalba n
ailb
długa biała szata liturgiczna księży katolickich;

albatros alˈbatrɔs n
albatras
(ornitologia, ornitologiczny) żyjący w koloniach, żywotny ptak oceaniczny o masywnym dziobie;

albański alˈbãj̃sʲci adj
Albáinis Albánach
związany z Albanią, dotyczący Albanii

albański alˈbãj̃sʲci n
Albáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany przez Albańczyków;

albinizm alˈbʲĩɲism̥ n
ailbíneachas
(botanika, botaniczny) brak chlorofilu
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wrodzony brak barwnika skóry, włosów u ludzi i zwierząt;

albinos alˈbʲĩnɔs n
ailbíneach
(medycyna, medyczny) człowiek dotknięty albinizmem (niedoborem pigmentu w skórze)

albo ˈalbɔ conjunction
nó
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa;

album ˈalbũm n
albam
zbiór reprodukcji, fotografii, pocztówek, znaczków itp.

albumina ˌalbũˈmʲĩna n
albaimin
(biochemia, biochemiczny) białko rozpuszczalne w wodzie;

alchemia alˈxɛ̃mʲja n
ailceimic
przednaukowa dziedzina wiedzy mająca na celu odkrycie sposobu przemiany metali nieszlachetnych w złoto i wynalezienie leku przedłużającego życie;

alchemik alˈxɛ̃mʲik n
ailceimiceoir
osoba zajmująca się alchemią w średniowieczu

aldehyd alˈdɛxɨt n
aildéad
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny posiadający grupę aldehydową, czyli grupę karbonylową (C=O) połączoną z jednym (-CHO) lub dwoma (CH2O) atomami wodoru, aktywny chemicznie, ma silne właściwości redukujące;

aldehyd octowy n
aicéataildéad
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy aldehydów;

aldosteron ˌaldɔˈstɛrɔ̃n n
aldaistéarón
(biologia, biologiczny) (biochemia, biochemiczny) hormon sterydowy wytwarzany przez warstwę kłębkowatą kory nadnerczy, należący do grupy mineralokortykoidów

ale ɛjl ˈalɛ conjunction
ach
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego

ale ɛjl ˈalɛ interjection
conas
…wyrażający zdumienie nad czymś

ale ɛjl ˈalɛ n
ach
kontrargument, zastrzeżenie
leann
(spożywczy) gatunek piwa górnej fermentacji przygotowywanego z udziałem specjalnych drożdży;

ale ɛjl ˈalɛ particle
leann
(Poznań) ależ

alegat aˈlɛɡat n
aguisín
(przestarzałe, przestarzały) dokument, załącznik;

alegoria ˌalɛˈɡɔrʲja n
fáthchiall
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści;

aleja aˈlɛja n
ascaill
droga wysadzana po obu stronach drzewami lub krzewami;

alejka aˈlɛjka n
caolsráid
wąska uliczka spacerowa

aleksandryt n
alastairít
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, rzadka, przezroczysta odmiana chryzoberylu;

alembik aˈlɛ̃mbʲik n
ailimic
(dawniej, dawny) sprzęt laboratoryjny w postaci szklanego lub metalowego naczynia – zbiornika, zakończonego szyjką, w której osadzano korek lub specjalną głowicę z wychodzącą z niej zagiętą rurką; służy do destylacji; ; (zobacz) też alembik w Encyklopedii staropolskiej

alergen aˈlɛrɡɛ̃n n
ailléirgin
(medycyna, medyczny) antygen (czynnik) zewnątrzpochodny, który wywołuje reakcję alergiczną;

alergia aˈlɛrʲɟja n
ailléirge
(medycyna, medyczny) uczulenie, nadmierna reakcja organizmu na jakiś czynnik;

alergiczny ˌalɛrʲˈɟit͡ʃnɨ adj
ailéirgeach
związany z alergią

alergolog ˌalɛrˈɡɔlɔk n
ailléirgeoir
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób alergicznych

aleucki adj
Ailiúit
związany z Aleutami (Wyspami Aleuckimi) lub Aleutami (ludźmi)

ależ ˈalɛʃ interjection
cad chuige
wykrzyknik stosowany dla wyrażenia protestu, braku zgody

ależ ˈalɛʃ particle
ach
podkreślenie kontrastu z wcześniejszą wypowiedzią
wyraz zdumienia, zaskoczenia

alfa ˈalfa n
alfa
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa pierwszej litery alfabetu greckiego, α;

alfabet alˈfabɛt n
aibítir
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku;

alfabeta ˌalfaˈbɛta n
aibítir
(dawniej, dawny) (żartobliwie) (ironicznie) człowiek prawie niepiśmienny, znający tylko alfabet

alfabetyczny ˌalfabɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
aibítre
ułożony w kolejności zgodnej z układem liter w alfabecie

alfons ˈalfɔ̃w̃s n
máistir striapach
(potocznie, potoczny) (pospolicie) mężczyzna żyjący z cudzej prostytucji, zabierający prostytutce część jej dochodu w zamian za ochronę

algebra alˈɡɛbra n
ailgéabar
jeden z działów matematyki;

algebraiczny adj
ailgéabrach
dotyczący algebry

alians ˈalʲjãw̃s n
comhghuaillíocht
przymierze między państwami

alias ˈalʲjas conjunction
ailias
inaczej (zwany), znany jako

alias ˈalʲjas n
ailias
(informatyka, informatyczny) alternatywny identyfikator użytkownika lub inny (zazwyczaj prostszy, krótszy) adres sieciowy odnoszący się do tego samego obiektu

aligator ˌalʲiˈɡatɔr n
ailigéadar
(herpetologia, herpetologiczny) wodny, drapieżny gad z rodziny Alligatoridae, o szerokim pysku, mylony często z krokodylem;

alimenty ˌalʲĩˈmɛ̃ntɨ n
ailiúnas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) regularne, obligatoryjne świadczenia, na ogół pieniężne, na rzecz osób fizycznych, do których zobowiązywane są na drodze prawnej inne osoby fizyczne;

aliteracja ˌalʲitɛˈrat͡sʲja n
uaim
(językoznawstwo, językoznawczy) powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers;

alizaryna ˌalʲizaˈrɨ̃na n
alasairin
(chemia, chemiczny) cenny, czerwony barwnik zaprawowy stosowany w analizie chemicznej;

alka ˈalka n
crosán
(ornitologia, ornitologiczny) Alca torda, ptak morski gnieżdżący się na wybrzeżach Atlantyku;

alkaliczność ˌalkaˈlʲit͡ʃnɔɕt͡ɕ n
alcaileacht
(chemia, chemiczny) (biochemia, biochemiczny) (zobacz) zasadowość

alkaliczny adj
alcaileach
(chemia, chemiczny) dotyczący alkaliów

alkaloid ˌalkaˈlɔ<sup>j</sup>it n
alcalóideach
(chemia, chemiczny) naturalnie występujący zasadowy związek chemiczny (na ogół heterocykliczny), głównie pochodzenia roślinnego, zawierający azot;

alkan ˈalkãn n
alcán
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, łańcuchowy węglowodór nasycony, w którym występują wyłącznie pojedyncze wiązania chemiczne;

alkierz ˈalʲcɛʃ n
lúibín coille
(architektura, architektoniczny) wysunięty narożnik budynku z wydzielonym dachem;

alkohol alˈkɔxɔl n
alcól
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH);
(spożywczy) każdy napój, który zawiera minimum 0,5% alkoholu etylowego;

alkoholik ˌalkɔˈxɔlʲik n
alcólach
osoba, która cierpi na alkoholizm

alkoholowy ˌalkɔxɔˈlɔvɨ adj
alcólach
zawierający alkohol; związany z alkoholem

allel ˈalːɛl n
ailléil
(biologia, biologiczny) jedna z wersji genu w określonym miejscu chromosomu powodująca zmienność cechy;

alleluja ˌalːɛˈluja interjection
aililiú
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w liturgii judaistycznej i chrześcijańskiej: okrzyk radości i triumfu zaczynający lub kończący psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne; wezwanie do złożenia hołdu Bogu; ; (zobacz) też aleluja w Encyklopedii staropolskiej

almanach alˈmãnax n
almanag
rodzaj publikacji;

almukantarat n
almacantar
(astronomia, astronomiczny) mały okrąg na sklepieniu niebieskim łączący punkty o tej samej wysokości nad horyzontem;

aloes aˈlɔɛs n
aló
(botanika, botaniczny) Aloë L., rodzaj sukulentów liściowych;

alofon aˈlɔfɔ̃n n
allafón
(językoznawstwo, językoznawczy) wariant fonemu, inaczej: alofony to głoski reprezentujące ten sam fonem

alokacja ˌalɔˈkat͡sʲja n
leithdháileadh
(ekonomia, ekonomiczny) rozdzielenie środków produkcyjnych lub pieniędzy na różne cele, inne niż dotychczasowe
planowe rozdysponowanie czegoś;

alopatia n
alapaite
(medycyna, medyczny) metoda leczenia za pomocą środków wywołujących efekty przeciwne niż choroba;

alotropia ˌalɔˈtrɔpʲja n
allatrópacht
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) zjawisko występowania, w tym samym stanie skupienia, różnych odmian tego samego pierwiastka chemicznego różniących się właściwościami fizycznymi i chemicznymi;

aloza aˈlɔza n
sead
(ichtiologia, ichtiologiczny) Alosa alosa, planktonożerna ryba na tarło wędrująca z mórz lub Atlantyku do rzek;

alpaka alˈpaka n
alpaca
(zoologia, zoologiczny) Vicugna pacos, południowoamerykański, udomowiony gatunek lamy;

alpejski alˈpɛjsʲci adj
Alpa
związany z Alpami, dotyczący Alp

alpensztok n
alpastaic
(turystyka, turystyczny) żerdź o długości od 1,5 do ponad 2,5 metra, zaopatrzona z jednej strony w grot, używana przez turystów wędrujących po górach;

alt alt n
alt
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (potocznie, potoczny) instrument grający w skali altu (1.2)
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) linia melodyczna (głos, partia utworu) między sopranem a tenorem
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) niski głos żeński, męski lub chłopięcy;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (potocznie, potoczny) osoba z takim głosem

alternator ˌaltɛrˈnatɔr n
ailtéarnóir
(motoryzacja) prądnica prądu przemiennego;

alternatywa ˌaltɛrnaˈtɨva n
rogha
(logika, logiczny) suma logiczna; zdanie złożone współrzędnie, prawdziwe, gdy jedno ze zdań składowych jest prawdziwe;
(potocznie, potoczny) sytuacja konieczności wyboru między dwiema wykluczającymi się możliwościami

alternatywny adj
rogha
taki, który daje możność wyboru jednej z dwóch wykluczających się możliwości
taki, który przeciwstawia się temu, co tradycyjne i oficjalnie uznawane

altowiolinista ˌaltɔvʲjɔlʲĩˈɲista n
vióladóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) człowiek grający na altówce

altowiolista ˌaltɔvʲjɔˈlʲista n
vióladóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na altówce

altowiolistka ˌaltɔvʲjɔˈlʲistka n
vióladóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kobieta, która gra na altówce

altruizm alˈtru<sup>j</sup>ism̥ n
altrúchas
bezinteresowna chęć służenia innym ludziom, poświęcenia się ich sprawom;

altówka alˈtufka n
vióla
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) smyczkowy instrument muzyczny;

aluzja aˈluzʲja n
ailléideach
wzmianka mająca wywołać skojarzenie z czymś, o czym się nie chce lub o czym nie można powiedzieć wprost

aluzyjny adj
tagrach
związany z aluzją; zawierający aluzje lub posługujący się aluzjami; będący aluzją

alzacki alˈzat͡sʲci adj
Alsáiseach
związany z Alzacją

amalgamat n
malgam
(metaloznawstwo, metalurgia) stop rtęci z innym metalem;
(przenośnie, przenośnia) mieszanina różnych elementów

amant ˈãmãnt n
cara
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) lub (ironicznie) kochanek lub adorator

amarylis ˌãmaˈrɨlʲis n
amairillídí
(botanika, botaniczny) Amaryllis L., monotypowy rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych;

amator ãˈmatɔr n
amaitéarach
miłośnik, ktoś oddany czemuś
osoba, która oddaje się czemuś hobbistycznie, niezawodowo

ambasada ˌãmbaˈsada n
ambasáid
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej;
gwara więzienna brzuch, żołądek
wydzielony budynek lub teren, gdzie mieści się ambasada (1.1)

ambasador ˌãmbaˈsadɔr n
ambasadóir
(administracja) (urzędowy) przedstawiciel dyplomatyczny państwa lub organizacji międzynarodowej

ambitny ãmˈbʲitnɨ adj
aidhmeannach
taki, który w swoim działaniu kieruje się ambicją

ambona ãmˈbɔ̃na n
crannóg
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań; ; (zobacz) też ambona w Encyklopedii staropolskiej

ambrozja ãmˈbrɔzʲja n
ambróise
(mitologia grecka) pokarm bogów zapewniający im nieśmiertelność;
eimhear sléibhe
(botanika, botaniczny) Ambrosia L., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;

ambulans ãmˈbulãw̃s n
otharcharr
środek transportu przeznaczony do przewozu chorych lub rannych;

ameba ãˈmɛba n
aiméibe
(biologia, biologiczny) pierwotniak posiadający zmienny kształt, poruszający się poprzez wysuwanie nibynóżek;

amen ˈãmɛ̃n interjection
áiméan
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie chrześcijańskiej modlitwy

amenorrhea n
aimhíostrú
(medycyna, medyczny) brak miesiączki

ameryk ãˈmɛrɨk n
aimeiriciam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Am i liczbie atomowej 95;

amerykański ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci adj
Meiriceánach
dotyczący Ameryki (kontynentu)
dotyczący Stanów Zjednoczonych Ameryki

ametyst ãˈmɛtɨst n
aimitis
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, kamień półszlachetny, fioletowa lub purpurowa, przezroczysta odmiana krzemionki SiO2;

ametystowy ˌãmɛtɨˈstɔvɨ adj
aimitise
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący ametystu, wykonany z ametystu, związany z ametystem, ozdobiony ametystem
mający kolor fioletowy, taki jak kolor ametystu

amfi- ˈãw̃fʲi prefix
amfa-
obustronnie; obu rodzajów, obu-; wokół, naokoło

amfibia ãw̃ˈfʲibʲja n
amfaibiach
(motoryzacja) pojazd lądowo-wodny, stosowany głównie przez wojsko lub służby ratownicze
(lotnictwo, lotniczy) pojazd wodno-powietrzny

amfilada n
lámhach leatrasna
(architektura, architektoniczny) ciąg pomieszczeń ułożonych jedno za drugim, połączonych przejściami umieszczonymi w jednej linii;

amharski ãmˈxarsʲci n
Amáiris
(językoznawstwo, językoznawczy) język semicki będący językiem oficjalnym Etiopii;

amid n
aimíd
(chemia, chemiczny) pochodna kwasu organicznego, w której grupa hydroksylowa została zastąpiona grupą aminową;

amina n
aimín
(chemia, chemiczny) związek organiczny zawierający w budowie jedną lub więcej grup aminowych;

aminokwas ˌãmʲĩˈnɔkfas n
aimínaigéad
(biochemia, biochemiczny) związek organiczny, materiał budulcowy białek;

amisz n
Amanach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek chrześcijańskiej wspólnoty protestanckiej w USA, wywodzącej się ze Szwajcarii;

amnestia ãmˈnɛstʲja n
maithiúnas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) darowanie lub złagodzenie kar dla niektórych skazanych;

amnezja ãmˈnɛzʲja n
aimnéise
(medycyna, medyczny) zanik pamięci

amon ˈãmɔ̃n n
amóiniam
(chemia, chemiczny) jon utworzony przez połączenie atomu azotu z czterema atomami wodoru;

amoniak ãˈmɔ̃ɲak n
amóinia
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu;

amortyzacja n
dímheas
(ekonomia, ekonomiczny) stopniowa utrata wartości środków trwałych wskutek ich zużywania się oraz koszt związany ze stopniowym zużywaniem się środków trwałych

amoryczny adj
grá
(rzadki, rzadko używany) erotyczny, miłosny

amper ˈãmpɛr n
aimpéar
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa jednostka natężenia prądu elektrycznego w układzie SI, oznaczana symbolem A;

amperogodzina ãmˈpɛrɔɡɔˈd͡ʑĩna n
aimpéaruair
(elektryczność) jednostka pojemności elektrycznej, równa ilości energii jaką w ciągu godziny przenosi prąd elektryczny o natężeniu 1 ampera;

amperomierz ˌãmpɛˈrɔ̃mʲjɛʃ n
aimpmhéadar
(metrologia, metrologiczny) (elektryczność) przyrząd do pomiaru natężenia prądu elektrycznego;

amperozwój n
aimpéarlúb
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) jednostka siły magnetomotorycznej w układzie MKS równa przepływowi jednego ampera prądu stałego przez jeden zwój solenoidu;

amplituda ˌãmplʲiˈtuda n
aimplitiúid
(fizyka, fizyczny) największe wychylenie cechy, funkcji, charakterystyki okresowo zmiennej;

amputacja ˌãmpuˈtat͡sʲja n
teascadh
(medycyna, medyczny) operacyjne lub wypadkowe usunięcie części lub całego narządu, zwykle kończyny;

ampułka ãmˈpuwka n
ampaill
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (medycyna, medyczny) szklany hermetycznie zamknięty pojemnik z jednorazową dawką leku;
(historia, historyczny, historycznie) szklane naczynie na leki i substancje zapachowe
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mały dzbanek do podawania wina i wody kapłanowi; ; (zobacz) też ampułka w Encyklopedii staropolskiej

amunicja ˌãmũˈɲit͡sʲja n
armlón
(potocznie, potoczny) naboje do broni palnej

anachoreta ˌãnaxɔˈrɛta n
ancaire
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) człowiek pędzący życie w odosobnieniu, w ascezie, oddający się modlitwie i rozmyślaniom

anachroniczny adj
mí-aimseartha
niezgodny z duchem czasu lub obecnym stanem wiedzy

anachronizm ˌãnaxˈrɔ̃ɲism̥ n
anacrónachas
błąd chronologiczny, polegający na umiejscawianiu w dziele przedmiotu, zjawiska, zachowania itp., które miało miejsce w innym czasie: po lub przed;
mí-aimsearthacht
coś niezgodnego z duchem czasów i stanem wiedzy, przestarzałego (np. pogląd, rzecz)

anaerobowy adj
anaerób
niewymagający obecności tlenu

anakonda ˌãnaˈkɔ̃nda n
anacanda
(herpetologia, herpetologiczny) ziemnowodny wąż zamieszkujący lasy tropikalne, największy dusiciel;

analfabeta ˌãnalfaˈbɛta n
ainléannta
(edukacja, edukacyjny) człowiek dorosły nieumiejący czytać ani pisać, czyli nieznający alfabetu

analfabetyzm n
neamhlitearthacht
(edukacja, edukacyjny) brak umiejętności czytania i / lub pisania;

analgetyczny ˌãnalɡɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
anailgéiseach
(medycyna, medyczny) zmniejszający ból

analityczny ˌãnalʲiˈtɨt͡ʃnɨ adj
anailíseach
dający się rozłożyć na składowe
związany z analizą

analityk ˌãnaˈlʲitɨk n
anailísí
specjalista zajmujący się analizą danych i wysuwaniem prognoz w obrębie konkretnej dziedziny wiedzy

analiza ˌãnaˈlʲiza n
anailís
badanie danych cech, części, elementów, struktury jakiegoś przedmiotu, pojęcia, zjawiska;

analizować ˌãnalʲiˈzɔvat͡ɕ v
anailísigh
przeprowadzać proces analizy

analny ãˈnalnɨ adj
anasach
(książkowy) odbytniczy, odbytowy

analogia ˌãnaˈlɔɟja n
analach
podobieństwo danych rzeczy, sytuacji, zjawisk pod jakichś względem;

analogiczny ˌãnalɔˈɟit͡ʃnɨ adj
analachúil
podobny do czegoś

analogowy adj
analógach
(technologia, technika, techniczny) wykorzystujący technikę analogową

ananas ãˈnãnas n
anann
(botanika, botaniczny) Ananas Mill., rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owocostan rośliny z rodzaju ananasów (1.1)

ananasowy adj
anann
dotyczący ananasów, związany z ananasami

anapest ãˈnapɛst n
anaipéist
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) w wierszach stopa metryczna złożona z dwóch sylab krótkich i jednej długiej;

anarchia ãˈnarxʲja n
ainriail
(potocznie, potoczny) chaos organizacyjny w instytucji, organizacji lub społeczności
anlathas
forma struktury społeczno-politycznej, w której nie ma żadnej ukonstytuowanej władzy;

anarchiczny adj
ainrialta
związany z anarchią

anarchista ˌãnarˈxʲista n
ainrialaí
zwolennik anarchizmu

anarchistyczny ˌãnarxʲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
ainrialachais
związany z anarchizmem

anarchizm ãˈnarxʲism̥ n
ainrialachas
ruch społeczny i ideologia głosząca likwidację państwa oraz postulująca nieograniczoną wolność za nadrzędną wartość;

anatom ãˈnatɔ̃m n
anatamaí
uczony lub lekarz zajmujący się anatomią

anatomia ˌãnaˈtɔ̃mʲja n
anatamaíocht
(biologia, biologiczny) nauka o anatomii (1.1);
(biologia, biologiczny) budowa organizmów żywych

anchois ãw̃ʃuˈ<sup>w</sup>a n
ainseabhaí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) określenie przetworów z solonych sardeli europejskiej, zwykle intensywnych, ostrych w smaku, w postaci fileta, koreczka lub pasty, niekiedy podfermentowanych;

ancymon n
alfraits
urwis udający niewiniątko

andoniedźwiedź okularowy n
béar spéaclach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Tremarctos ornatus Cuvier, gatunek drapieżnych ssaków z rodziny niedźwiedziowatych, występujących w Ameryce Południowej;

andorski ãnˈdɔrsʲci adj
Andórach
odnoszący się do Andory (państwa)

andro- ˈãndrɔ prefix
andra-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z człowiekiem, zwłaszcza z mężczyzną lub z cechami męskimi

androgen ãnˈdrɔɡɛ̃n n
andraigin
(fizjologia, fizjologiczny) hormon płciowy o działaniu maskulinizującym, fizjologicznie występujący u mężczyzn i w małych stężeniach u kobiet;

androgyniczny ˌãndrɔɡɨ̃ˈɲit͡ʃnɨ adj
andraigíneach
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) posiadający cechy zarówno męskie, jak i żeńskie

andyjski ãnˈdɨjsʲci adj
Aindéiseach
związany z Andami, dotyczący Andów

anemiczny adj
anaemach neamhfholach
(medycyna, medyczny) dotyczący anemii, właściwy anemii

anemo- ãˈnɛ̃mɔ prefix
ainéimi-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z wiatrem

anemometr ˌãnɛ̃ˈmɔ̃mɛtr̥ n
ainéimiméadar
(technologia, technika, techniczny) (meteorologia, meteorologiczny) przyrząd do pomiaru prędkości gazów

aneroid ˌãnɛˈrɔ<sup>j</sup>it n
anaróideach
(technologia, technika, techniczny) sprężynowy barometr próżniowy do pomiaru ciśnienia atmosferycznego

anestetyk n
ainéistéiseach
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) środek do znieczulenia ogólnego lub miejscowego;

anestezja ˌãnɛˈstɛzʲja n
ainéistéise
(medycyna, medyczny) znieczulenie

anestezjolog ˌãnɛstɛˈzʲjɔlɔk n
ainéistéisí
(medycyna, medyczny) (potocznie, potoczny) lekarz wykonujący i kontrolujący znieczulenie
(medycyna, medyczny) lekarz specjalizujący się w anestezjologii;

angażować v
bain úsáid as
przyjmować do pracy
tabhair
włączać do uczestnictwa
áitigh
zajmować czymś, wymuszać uwagę

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci adj
Sasanach Béarla
odnoszący się do Anglii; związany z Anglią, z Anglikami

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci n
Sasanach Béarla
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Wielkiej Brytanii i wielu innych krajach;

angiografia ˌãŋʲɟɔˈɡrafʲja n
angagrafaíocht
(medycyna, medyczny) rentgenografia fragmentu układu krwionośnego;

anglicyzm ãŋˈɡlʲit͡sɨsm̥ n
Béarlachas
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz, zwrot, forma gramatyczna zapożyczona do jakiegoś języka z języka angielskiego;

anglikanin ˌãŋɡlʲiˈkãɲĩn n
Anglacánach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca anglikanizmu

anglikanizm n
Anglacánachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) gałąź chrześcijaństwa łącząca tradycję protestancką z katolicką, powstała w Anglii w XVI w., uznająca króla za zwierzchnika Kościoła;

anglikański adj
Anglacánach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z anglikanizmem

anglofon n
Béarlóir
(książkowy) osoba mówiąca po angielsku

anglosaski ˌãŋɡlɔˈsasʲci adj
Angla-Shacsanach
związany z językiem anglosaskim (1.1)
związany z krajami, gdzie mówi się po angielsku (zazwyczaj dotyczy Wielkiej Brytanii, USA, Kanady i Australii)

anglosaski ˌãŋɡlɔˈsasʲci n
Angla-Shacsanach
(językoznawstwo, językoznawczy) poprzednik nowoczesnego języka angielskiego;

angolski ãŋˈɡɔlsʲci adj
Angólach
odnoszący się do Angoli (państwa w Afryce)

angstrem ˈãŋkstrɛ̃m n
angstram
(fizyka, fizyczny) jednostka długości równa jednej dziesięciomiliardowej części metra;

anhydryt ãnˈxɨdrɨt n
ainhidríd
(geologia, geologiczny) monomineralna skała osadowa, zbudowana niemal wyłącznie z anhydrytu (1.1)
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, siarczan wapnia (CaSO4);

ani ˈãɲi conjunction
nó
…poprzedzający każde z połączonych zdań i wskazujący na przeczenie
…poprzedzający każde z połączonych zdań przeczących
…poprzedzający ostatnie z połączonych zdań przeczących
…występujący przed ostatnim członem zdania przeczącego
…występujący przed wszystkimi członami zdania przeczącego

ani ˈãɲi particle
ní hea
…wzmacniająca nacisk na słowo, przed którym występuje i wskazująca na przeczenie
…wzmacniająca nacisk na słowo, przed którym występuje w zdaniu przeczącym

ani na jotę ˈãɲi na‿ˈjɔtɛ adv
ar chor ar bith
w żadnym, nawet najmniejszym stopniu

ani trochę ˈãɲi ˈtrɔxɛ adv
ar chor ar bith
zupełnie nie, wcale nie; nawet nie odrobinę, nawet nie w całym stopniu

anielski ãˈɲɛlsʲci adj
ainglí
(przenośnie, przenośnia) na wzór anioła
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z aniołami

anilina ˌãɲiˈlʲĩna n
anailín
(chemia, chemiczny) oleista ciecz trująca;

animator ˌãɲĩˈmatɔr n
beochantóir
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) osoba, która wykonuje rysunki do filmu rysunkowego
człowiek zachęcający do jakiegoś działania, pobudzający działania, aktywny w danej dziedzinie i wzbudzający nią zainteresowanie środowiska

animizm ãˈɲĩmʲism̥ n
anamachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zespół wierzeń zakładający istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisujący duszę wszystkim ludziom, roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom;

anion ˈãɲjɔ̃n n
ainian
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) ujemnie naładowany jon;

anioł ˈãɲɔw n
aingeal
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem;

anioł stróż ˈãɲɔw ˈstruʃ n
aingeal coimhdeachta
(przenośnie, przenośnia) obrońca, opiekun, nieodstępny towarzysz

anizotropowy adj
ainiseatrópach
(fizyka, fizyczny) wykazujący różne właściwości zależnie od kierunku

ankieta ãŋʲˈcɛta n
vótaíocht
(statystyka, statystyczny) zbieranie danych na jakiś temat za pomocą formularza

ankyloza n
ancalóis
(medycyna, medyczny) zrośnięcie się kości w wyniku choroby, urazu lub zabiegu operacyjnego, skutkujące zesztywnieniem stawu lub unieruchomieniem zęba;

annalista n
annálaí
(historia, historyczny, historycznie) piszący annały

anoda ãˈnɔda n
anóid
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (elektryczność) elektroda przez którą ładunek ujemny opuszcza układ elektryczny lub, alternatywnie, przez którą do układu dostaje się ładunek dodatni;

anomalia ˌãnɔ̃ˈmalʲja n
aimhrialtacht
incydent nieprawidłowości, odchylenie od normy

anomalny adj
aimhrialta
stanowiący anomalię, wyłamujący się od reguły

anonimowość ˌãnɔ̃ɲĩˈmɔvɔɕt͡ɕ n
díth ainm
cecha tego, kto jest anonimowy;

anonimowy ˌãnɔ̃ɲĩˈmɔvɨ adj
dí-ainm
o nieujawnionym nazwisku

anormalność n
ainspiantacht
cecha tego, co anormalne; cecha tych, którzy są anormalni

anormalny adj
mínormálta
odbiegający od normy, niezgodny z normą

antaba ãnˈtaba n
bolta
sztaba z metalu zamykająca bramę lub drzwi
lámhaigh
(dawniej, dawny) ozdobny uchwyt na skrzyniach lub jako kołatka na drzwiach i bramach;

antagonizm ˌãntaˈɡɔ̃ɲism̥ n
antagonism
wzajemna wrogość, sprzeczność, przeciwstawność sił, zasad, osób

antarktyczny adj
Antartach
(geografia, geograficzny) związany z Antarktyką

antena ãnˈtɛ̃na n
aeróg
urządzenie służące do zamiany fal elektromagnetycznych na sygnał elektryczny i odwrotnie;

antidotum ˌãntʲiˈdɔtũm n
frithnimh
(przenośnie, przenośnia) środek zaradczy

antracyt ãnˈtrat͡sɨt n
clochghual
(geologia, geologiczny) odmiana węgla kamiennego;

antresola n
idirurlár
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie wydzielone z przestrzeni parteru lub piętra budynku, nie stanowiące osobnej kondygnacji;

antropo- ãnˈtrɔpɔ prefix
antrapa-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z człowiekiem

antropocentryczny adj
antrapalárnach
skupiony na człowieku, stawiający człowieka na najważniejszym miejscu

antropocentryzm n
antrapalárnachas
(filozofia, filozoficzny) przekonanie, wedle którego człowiek to ośrodek świata, a wszystko w przyrodzie dzieje się ze względu na niego
interpretacja świata wyłącznie z punktu widzenia doświadczenia człowieka

antropogeneza n
antrapaigineas
(antropologia, antropologiczny) pochodzenie człowieka jako gatunku, historia jego rozwoju;

antropogeniczny adj
antrapaigineach
zachodzący lub powstały w wyniku działalności gospodarczej człowieka

antropolog ˌãntrɔˈpɔlɔk n
antraipeolaí
(antropologia, antropologiczny) (biologia, biologiczny) badacz rozwoju i zróżnicowania jednostek ludzkich, gatunku ludzkiego oraz ludzkich społeczności;

antropologia ˌãntrɔpɔˈlɔɟja n
antraipeolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o człowieku;

antropologiczny ˌãntrɔpɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
antraipeolaíoch
związany z antropologią, dotyczący antropologii

antropomorfizm ˌãntrɔpɔ̃ˈmɔrfʲism̥ n
antrapamorfachas
nadawanie cech ludzkich innym (niebędącymi ludźmi) istotom i zjawiskom;

antropozoficzny adj
antrapasúnach
związany z antropozofią, dotyczący antropozofii

anty- ˈãntɨ prefix
anta-
pierwszy człon wyrazów złożonych mający znaczenie: przeciwdziałający, występujący przeciw, przeciwny

antybakteryjny ˌãntɨbaktɛˈrɨjnɨ adj
frithbhaictéarach
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) chroniący przed bakteriami, zapobiegający namnażaniu się bakterii

antybiotyczny adj
antaibheathach
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) związany z antybiotykami

antybiotyk ˌãntɨˈbʲjɔtɨk n
antaibheathach frithbheathach
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje;

antybohater ˌãntɨbɔˈxatɛr n
ana-laoch
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) fikcyjna postać posiadająca cechy negatywne, będące zaprzeczeniem cech bohatera
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) postać nieposiadająca żadnych cech heroicznych, niewyróżniająca się niczym;

antycyklon n
frithchioclón
(meteorologia, meteorologiczny) wyż (atmosferyczny);

antyczny ãnˈtɨt͡ʃnɨ adj
ársa
(historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do starożytnej Grecji i Rzymu

antydepresant n
frithdhúlagrán
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwdziałający objawom depresji;

antyfona n
ainteafan
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Komplecie krótka pieśń maryjna śpiewana lub odmawiana na końcu godziny kanonicznej;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Liturgii godzin werset odmawiany przed i po psalmie czy kantyku;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w liturgii mszy świętej jeden z wersetów śpiewanych lub odmawianych na wejście, na ofiarowanie i na komunię;

antygen ãnˈtɨɡɛ̃n n
antaigin
(medycyna, medyczny) substancja, której pojawienie się w organizmie powoduje jego reakcję odpornościową;

antykoagulant ˌãntɨkɔaˈɡulãnt n
antaithéachtach
(medycyna, medyczny) środek zmniejszający krzepliwość krwi;

antykwa ãnˈtɨkfa n
prionta
(drukarstwo, drukarski) pismo drukowane niepochylone (w przeciwieństwie do kursywy)

antykwariusz ˌãntɨˈkfarʲjuʃ n
ársaitheoir
ktoś handlujący antykami, dziełami sztuki, starymi mapami, używanymi książkami

antykwaryczny ˌãntɨkfaˈrɨt͡ʃnɨ adj
seanda
dotyczący antykwariatu i przedmiotów w nim sprzedawanych

antylopa ˌãntɨˈlɔpa n
antalóp
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy

antymateria ˌãntɨ̃maˈtɛrʲja n
frithdhamhna
(fizyka, fizyczny) materia, która składa się z antycząstek, a w kontakcie ze zwykłą materią ulega anihilacji;

antymon ãnˈtɨ̃mɔ̃n n
antamón
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sb i liczbie atomowej 51;

antypapież ˌãntɨˈpapʲjɛʃ n
frithphápa
(kościelny) osoba powołana na tron papieski nieprawnie, za pontyfikatu legalnego papieża lub w czasie, gdy urząd papieski był nieobsadzony;

antysemicki ˌãntɨsɛ̃ˈmʲit͡sʲci adj
frith-Sheimíteach
wymierzony przeciwko Żydom, dyskryminujący Żydów

antysemityzm ˌãntɨsɛ̃ˈmʲitɨsm̥ n
frith-Sheimíteachas
nienawiść, uprzedzenie i wrogość wobec narodu żydowskiego, związana z nietolerancją i rasizmem;

antyseptyczny ˌãntɨsɛpˈtɨt͡ʃnɨ adj
antaiseipteach
(medycyna, medyczny) zapobiegający rozwojowi drobnoustrojów, bakterii wywołujących choroby

antyseptyk ˌãntɨˈsɛptɨk n
antaiseipteán
(medycyna, medyczny) środek służący do niszczenia drobnoustrojów

antyutopia n
diostóipe
wizja społeczeństwa albo przyszłości przeciwna do utopii, to jest czarna, pesymistyczna, przedstawiająca często także regres ludzkości

anulować ˌãnuˈlɔvat͡ɕ v
cealaigh
(informatyka, informatyczny) unieważnić czynność w programie komputerowym
idiraisnéis
stwierdzać brak ważności, aktualności czegoś, unieważniać coś

anyż ˈãnɨʃ n
ainís
(botanika, botaniczny) Pimpinella anisum L., jednoroczna roślina zielna pochodząca z wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego;

aorta aˈɔrta n
aorta
(anatomia, anatomiczny) główna i największa tętnica człowieka;

aortalny adj
aortach
(anatomia, anatomiczny) związany z aortą

aoryst aˈɔrɨst n
éigríocht
(gramatyka) czas gramatyczny, mający różne znaczenia w zależności od języka, np. w językach indoeuropejskich to czas przeszły, w językach ałtajskich – teraźniejszo-przyszły;

aparat aˈparat n
gléasra
(anatomia, anatomiczny) grupa narządów organizmów żywych spełniających określone zadania
(medycyna, medyczny) przyrząd do korekcji wad
(technologia, technika, techniczny) urządzenie o określonej funkcjonalności, np. telefoniczny, fotograficzny

aparat fotograficzny aˈparat ˌfɔtɔɡraˈfʲit͡ʃnɨ n
ceamara
(fotografia) urządzenie służące do robienia fotografii;

aparat słuchowy n
áis éisteachta
przeznaczone dla osób niedosłyszących douszne urządzenie wzmacniające głośność dźwięków;

aparatura ˌaparaˈtura n
deis
zespół aparatów, przyrządów, urządzeń stanowiących pewną całość

apartament ˌaparˈtãmɛ̃nt n
cóisir
(hotelarstwo) komfortowe pomieszczenie w hotelu, zawierające prócz przynajmniej jednej sypialni i łazienki także część dzienną, aneks kuchenny itp.; także: samodzielne mieszkanie wynajmowane na tych samych zasadach, co pokój w hotelu
seomraí cónaithe
wielopokojowe mieszkanie o wysokim standardzie

aparycja ˌapaˈrɨt͡sʲja n
aithnid
(przestarzałe, przestarzały) ukazanie się, pokazanie się
(przestarzałe, przestarzały) wygląd zewnętrzny (powierzchowny)

apaszka a.ˈpaʃ.ka n
cochall
rodzaj chustki noszonej na szyi zarówno przez kobiety jak i mężczyzn, pierwotnie element stroju apasza (bandyty);

apatia aˈpatʲja n
dímhothú
(psychologia, psychologiczny) stan obojętności i braku zainteresowania oraz braku aktywności;

apatycznie adv
ar nós cuma liom
w sposób apatyczny

apatyczny ˌapaˈtɨt͡ʃnɨ adj
fuarchúiseach
obojętny na otoczenie; niewrażliwy na to, co się wokół dzieje

apatyt aˈpatɨt n
apaitít
(mineralogia, mineralogiczny) minerał z gromady fosforanów;

apel ˈapɛl n
achomharc
publiczne wezwanie skierowane do jakiegoś ogółu do podjęcia działań lub uczestniczenia w czymś
sygnał ogłaszający zbiórkę na apel (1.1)
tiomsú
(edukacja, edukacyjny) zbiórka uczniów w szkole, harcerzy na obozie itp. w celu sprawdzenia obecności, odczytania rozkazów (poleceń)

apelacja n
achomharc
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) odwołanie się od decyzji sądu do wyższej instancji

apertura ˌapɛrˈtura n
cró
(optyka, optyczny) otwór ograniczający wiązkę światła;

apetyczny ˌapɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
blasta
zachęcający do jedzenia

apetyt aˈpɛtɨt n
dúil
chęć jedzenia, łaknienie;

aphelium n
aiféilean
(astronomia, astronomiczny) punkt orbity okołosłonecznej planety, planety karłowatej, planetoidy lub komety położony najdalej od Słońca;

aplikacja ˌaplʲiˈkat͡sʲja n
aip
(informatyka, informatyczny) konkretny ze względu na oferowaną użytkownikom funkcjonalność element oprogramowania użytkowego, które jest podkategorią oprogramowania;
feidhmchlár
zastosowanie

aplikator ˌaplʲiˈkatɔr n
riarthóir
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) przyrząd do podawania leku, kosmetyku lub innego środka

aplikować ˌaplʲiˈkɔvat͡ɕ v
cuir i bhfeidhm
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) podawać lub zalecać podawanie, stosowanie leku lub kosmetyku
(przenośnie, przenośnia) przekazywać, stosować, narzucać coś

apodyktyczny ˌapɔdɨkˈtɨt͡ʃnɨ adj
tiarnúil
taki, który narzuca swoje zdanie i nie uznaje sprzeciwu wobec niego

apoftegmat n
nath
krótka anegdota lub powiedzenie, zręcznie dostosowane do okoliczności

apogeum n
apaigí
(astronomia, astronomiczny) punkt na orbicie eliptycznej ciała niebieskiego okrążającego Ziemię, znajdujący się najdalej od Ziemi
moment szczytowy jakiegoś procesu, moment osiągnięcia wartości maksymalnej

apokalipsa ˌapɔkaˈlʲipsa n
apacailipsis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) dzień ostateczny

apokaliptyczny adj
apacailipteach
dotyczący apokalipsy, końca świata

apokatastaza n
apacatastáis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) koncepcja końcowej i ostatecznej odnowy całego stworzenia poprzez przywrócenie mu pierwotnej doskonałości i bezgrzeszności;

apokopa ˌapɔˈkɔpa n
coimriú deiridh
(fonetyka, fonetyczny) skrócenie wyrazu w procesie zaniku głosek na jego końcu lub przez celowe ich opuszczenie;

apokryf aˈpɔkrɨf n
apacrafa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga religijna, którą dany Kościół uważa za niezgodną ze swoją doktryną;

apokryficzny ˌapɔkrɨˈfʲit͡ʃnɨ adj
apacrafúil
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mający charakter apokryfu

apolityczny adj
neamhpholaitiúil
niezwiązany z polityką

apolog aˈpɔlɔk n
apalóg
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór prozą lub wierszem o charakterze dydaktyczno-moralizatorskim, często alegoryczny;

apologia ˌapɔˈlɔɟja n
apalacht
obrona rzeczy, sprawy lub osoby zawierająca ich usprawiedliwienie, a często także jawną lub ukrytą pochwałę; także utwór literacki mający formę mowy obrończej;

apoptoza ˌapɔˈptɔza n
apaptóis
(biologia, biologiczny) zaprogramowana śmierć komórki żywego organizmu;

apostazja ˌapɔˈstazʲja n
athchreideamh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) porzucenie jakiejś wiary religijnej;

apostolski ˌapɔˈstɔlsʲci adj
aspalach
dotyczący apostołów

apostoł aˈpɔstɔw n
aspal
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z dwunastu najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego w celu głoszenia jego nauk;

apostrof aˈpɔstrɔf n
apastróf
znak podobny do przecinka stawiany w górnym indeksie;

apostrofa n
aitheasc
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na bezpośrednim, a czasem nagłym, zwróceniu się do słuchaczy lub nawet do nieobecnych osób

apotropeiczny adj
apatrópaech
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (etnografia, etnograficzny) taki, który ma rzekomo moc odpędzania złych mocy, duchów, diabłów

apsyda apˈsɨda n
aipsis
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione addytywnie do bryły kościoła i otwarte do jego wnętrza; ; (zobacz) też absyda w Encyklopedii staropolskiej
(astronomia, astronomiczny) każdy z dwóch skrajnych punktów orbity eliptycznej;

apteka apˈtɛka n
poitigéireacht cogaslann cógaslann
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) miejsce, w którym sprzedaje się i przechowuje leki;

aptekarski ˌaptɛˈkarsʲci adj
cógaisíochta
dotyczący aptekarstwa, aptekarzy

aptekarz apˈtɛkaʃ n
dáileoir drugaí
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) osoba pracująca w aptece lub jej właściciel;

ara ˈara n
Altóir
(ornitologia, ornitologiczny) Ara, rodzaj ptaków z podrodziny papug neotropikalnych;

arab ˈarap n
Arabach
(hipologia, hipologiczny) (jeździectwo, jeździecki) koń czystej krwi arabskiej;

arabski aˈrapsʲci adj
Araibis Arabach
dotyczący Arabów i terenów, które zamieszkują

arabski aˈrapsʲci n
Araibis
(językoznawstwo, językoznawczy) język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;

arachid n
pis talún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) jadalne nasiono orzachy podziemnej

arachnofobia ˌaraxnɔˈfɔbʲja n
aracnafóibe
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk przed pająkami;

aragoński ˌaraˈɡɔ̃j̃sʲci adj
Aragóinis
dotyczący Aragonii lub jej mieszkańców, związany z Aragonią, pochodzący z Aragonii

aragoński ˌaraˈɡɔ̃j̃sʲci n
Aragóinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język aragoński;

aramejski ˌarãˈmɛjsʲci adj
Aramais
związany z Aramejczykami, z dawną Syrią

aramejski ˌarãˈmɛjsʲci n
Aramais
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych;

aranżacja n
inleadh
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zmiana stylistyki utworu muzycznego, bez naruszania jego podstawowej linii melodyjnej;

aranżować v
ceartaigh
organizować, urządzać

arbiter arˈbʲitɛr n
moltóir
(sport, sportowy) sędzia sportowy

arbitralny ˌarbʲiˈtralnɨ adj
ansmachtúil
narzucający swoje zdanie, nielubiący sprzeciwu

arbitraż n
arbatráiste
sąd rozjemczy, polubowne rozstrzygnięcie danej kwestii przez arbitrów

arbuz ˈarbus n
mealbhacán uisce
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;

archaiczny ˌarxaˈ<sup>j</sup>it͡ʃnɨ adj
ársa
będący typowym dla dawnych czasów

archaik arˈxa<sup>j</sup>ik n
Aircéach
(geologia, geologiczny) najstarszy eon w dziejach Ziemi;

archaizm n
ársaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) forma językowa, która wyszła z użycia

archanioł arˈxãɲɔw n
ardaingeal
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy byt duchowy stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż chór aniołów;

archeo- arˈxɛɔ
aircéi-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy ze starożytnością, prehistorią

archeolog ˌarxɛˈɔlɔk n
seandálaí
naukowiec badający materialne pozostałości dawnych społeczeństw
uczona badająca materialne pozostałości dawnych społeczeństw

archeologia ˌarxɛɔˈlɔɟja n
seandálaíocht
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;

archidiecezja n
ard-deoise
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez arcybiskupa;

archipelag ˌarxʲiˈpɛlak n
oileánra
(geografia, geograficzny) grupa wysp położonych blisko siebie;

architekt arˈxʲitɛkt n
ailtire
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury

architektka ˌarxʲiˈtɛktka n
ailtire
(potocznie, potoczny) kobieta projektująca budynki oraz obiekty infrastruktury w zakresie architektury

architektura ˌarxʲitɛkˈtura n
ailtireacht
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;

archiwista n
cartlannaí
pracownik archiwum

archiwum arˈxʲivũm n
aircív cartlann
uporządkowany zbiór akt, dokumentów, nagrań dźwiękowych lub filmów mających znaczenie historyczne

arcybiskup ˌart͡sɨˈbʲiskup n
ardeaspag
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);

arcybiskupstwo n
ardeaspagóideacht
(administracja) biskupstwo pod jurysdykcją arcybiskupa;

arcykapłan n
ardsagart
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najwyższy kapłan w bliskowschodnich kultach pogańskich;
(teologia, teologiczny) w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi

arcyksiążę n
ard-diúc
austriacki tytuł książęcy
osoba nosząca tytuł arcyksięcia (1.1)

arcymistrz n
Ardmháistir
(szachy, pojęcie szachowe) szachista posiadający najwyższy tytuł przyznawany w szachach sportowych;

areligijny adj
díreiligiúnach
obojętny wobec kwestii religii

arena aˈrɛ̃na n
airéine
(przenośnie, przenośnia) miejsce jakichś wydarzeń, działań
koliste miejsce otoczone widownią, na którym odbywają się różnego typu pokazy, np. cyrkowe

areszt ˈarɛʃt n
coisc
tymczasowe pozbawienie wolności;

areszt domowy ˈarɛʒd ːɔ̃ˈmɔvɨ n
braighdeanas baile
zakaz opuszczania własnego mieszkania lub wskazanej kwatery;

aresztować ˌarɛˈʃtɔvat͡ɕ v
gabh
pozbawić (pozbawiać) wolności osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa

argentan arˈɡɛ̃ntãn n
Gearmáinis
srebrzystobiały stop zawierający 40-70% miedzi, 10-20% niklu i 5-40% cynku;

argon ˈarɡɔ̃n n
argón
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18;

argument arˈɡũmɛ̃nt n
argóint
fakt lub okoliczność przytaczane celem potwierdzenia lub obalenia tezy;
(informatyka, informatyczny) wartość podawana danej funkcji
(matematyka, matematyczny) miara kąta skierowanego między osią rzeczywistą a wektorem reprezentującym liczbę zespoloną na płaszczyźnie zespolonej
(matematyka, matematyczny) zmienna o wartościach z dziedziny funkcji, od której zależy wynik

argumentacja n
argóinteacht
uzasadnianie za pomocą argumentów

aria ˈarʲja n
aer
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pieśń wykonywana solo w czasie opery lub oratorium;

arka ˈarka n
áirc
(przestarzałe, przestarzały) duża, drewniana łódź; w domyśle: arka Noego

arkusik n
fo-ghúna
(zdrobniale) od: arkusz

arkusz ˈarkuʃ n
leathanach
płaski, kwadratowy albo prostokątny fragment jakiegoś materiału, np. papieru, blachy itp.

arkusz kalkulacyjny ˈarkuʃ ˌkalkulaˈt͡sɨjnɨ n
scarbhileog
(informatyka, informatyczny) program komputerowy przedstawiający dane, głównie liczbowe, w postaci zestawu dużych, dwuwymiarowych tabel, pozwalający na automatyczną obróbkę tych danych oraz na ich prezentację w różny sposób;

arlekin n
airleacán
(sztuka) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) komediowy pajac, typ postaci z ludowej włoskiej commedia dell’arte;

arlekinada ˌarlɛcĩˈnada n
airleacánacht
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) krótka pantomima, której główną postacią jest arlekin
pleidhcíocht
figle błazeńskie, błaznowanie

armata arˈmata n
canóin
(wojskowość, wojskowy) działo o długiej lufie;

armeński arˈmɛ̃j̃sʲci adj
Airméanach
odnoszący się do Armenii

armia ˈarmʲja n
slua arm
określenie ogółu sił zbrojnych danego państwa;

arogancja ˌarɔˈɡãnt͡sʲja n
anuaill
pewność siebie połączona z lekceważeniem innych, odnoszenie się do kogoś z nonszalancją, wywyższanie się

arogancki ˌarɔˈɡãnt͡sʲci adj
ainteann
(książkowy) będący oznaką arogancji
(książkowy) taki, którego cechą jest arogancja

aromat aˈrɔ̃mat n
dea-bholadh
zapach sprawiający przyjemność

aromatyczny ˌarɔ̃maˈtɨt͡ʃnɨ adj
cumhra
mający silny, miły zapach
saibhir
o wyraźnym, bogatym smaku

aromatyzować v
leasaigh
(chemia, chemiczny) nadawać zapachu

arpeggio arˈpɛd͡ʒʲjɔ n
airpéitse
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) sposób wykonania akordu na instrumencie muzycznym polegający na zagraniu składowych dźwięków jeden po drugim, zaczynając od najniższego tonu;

arsen ˈarsɛ̃n n
arsanaic airsnic
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu As i liczbie atomowej 33;

arsenowodór ˌarsɛ̃nɔˈvɔdur n
airsín
(chemia, chemiczny) trujący, nieorganiczny gaz, którego zapach przypomina czosnek;

arsenowy adj
arsanach
(chemia, chemiczny) dotyczący arsenu, zawierający arsen

art art n
ealaín
(sztuka) wyraz tworzący pojęcia związane ze sztuką

art déco n
Art Deco
(sztuka) styl w sztukach plastycznych i wzornictwie XX w. charakteryzującym się zgeometryzowaniem i dążeniem do syntetycznego ujmowania form;

artefakt arˈtɛfakt n
déantán
(antropologia, antropologiczny) przedmiot wykonany ludzką ręką;
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) struktura lub własność, która nie pojawiła się naturalnie w badanym zjawisku, ale jako rezultat oddziaływania zewnętrznego lub błędu pomiarowego;
(informatyka, informatyczny) (fotografia) wada w oglądanym obrazie bądź słyszanym dźwięku będąca skutkami ubocznym zastosowania algorytmu kompresji;

arteria arˈtɛrʲja n
artaire
(anatomia, anatomiczny) tętnica
(motoryzacja) ważny szlak komunikacyjny; bardzo ruchliwa droga

artezyjski adj
airtéiseach
(geologia, geologiczny) dotyczący wód podziemnych zdolnych do samoczynnego wypływu, oddzielonych od powierzchni gruntu stropem z warstwy nieprzepuszczalnej;

artropatia n
artrapaite
(medycyna, medyczny) ogólne określenie zmian chorobowych w zakresie jednego lub więcej stawów;

artykulacja n
urlabhairt
(fonetyka, fonetyczny) ruchy narządów mowy podczas wymawianie głoski i samo wymawianie głoski;

artykuł arˈtɨkuw n
airteagal alt
(publikatory) tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie

artykułować ˌartɨkuˈwɔvat͡ɕ v
fuaimnigh
(fonetyka, fonetyczny) wymawiać głoski

artyleria ˌartɨˈlɛrʲja n
airtléire
(wojskowość, wojskowy) formacja wojskowa wyposażona w działa o dużym zasięgu, współcześnie także w niektóre rodzaje broni rakietowej; ; (zobacz) też artyleria w Encyklopedii staropolskiej

artyleryjski ˌartɨlɛˈrɨjsʲci adj
sceall
(wojskowość, wojskowy) (przymiotnik) od artyleria

artysta arˈtɨsta n
ealaíontóir
człowiek zajmujący się sztuką, tworzący ją

artystka arˈtɨstka n
ealaíontóir
kobieta zajmująca się sztuką, tworząca ją

arumuński n
Arómáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język z wschodnioromańskiej podgrupy języków romańskich;

arystokrata ˌarɨstɔˈkrata n
uasal
osoba należąca do arystokracji

arytmetyczny ˌarɨtmɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
uimhríochta uimhríochtúil
(matematyka, matematyczny) dotyczący arytmetyki, związany z arytmetyką

arytmetyka ˌarɨtˈmɛtɨka n
uimhríocht
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;

arytmia aˈrɨtmʲja n
mírialtacht
brak lub zakłócony rytm (czegokolwiek)

as a ɛs as n
chomh
(historia, historyczny, historycznie) (jednostka monetarna) drobna moneta z brązu, podstawowa jednostka monetarna w starożytnym Rzymie;
cíoná
(termin karciany) najwyższa z kart w każdym z kolorów talii;
aon
(historia, historyczny, historycznie) jedna z jednostek masy w starożytnym Rzymie
cíoná
(potocznie, potoczny) osoba aseksualna
osoba przodująca w danej dziedzinie, przeważnie związanej z jakąś służbą

as serwisowy ˈas ˌːɛrvʲiˈsɔvɨ n
cíoná
(sport, sportowy) w tenisie, siatkówce: idealnie zagrany serwis, którego przeciwnik nie jest w stanie odebrać i po którym gracz zdobywa punkt

asamski adj
Asaimis
związany z Asamem

asamski n
Asaimis
(językoznawstwo, językoznawczy) język asamski;

ascendent asˈt͡sɛ̃ndɛ̃nt n
sinsear
(dawniej, dawny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) każdy przodek danej osoby;

asceta asˈt͡sɛta n
aiséiteach
człowiek uprawiający ascezę

ascetyczny adj
aiséitiúil
właściwy ascezie, umartwianiu się, pełen wyrzeczeń

aseitas n
aseidade
(filozofia, filozoficzny) (teologia, teologiczny) niezależność bytu od niczego innego

aseksualny ˌasɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
piteog
(seksuologia, seksuologiczny) obojętny na sprawy płci i seksu, nieodczuwający pociągu seksualnego

asekuracja n
árachas
zabezpieczenie przed skutkami ryzykownych działań

aseptyczny adj
aiseipteach
(medycyna, medyczny) pozbawiony drobnoustrojów chorobotwórczych

asertywny ˌasɛrˈtɨvnɨ adj
forránach
umiejący wyrażać własne opinie, krytyki i potrzeby

asesor n
measúnóir
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urzędnik sądowy w I Rzeczypospolitej
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w starożytnym Rzymie: członek ciała doradczego przy urzędnikach mających władzę sądowniczą

asfalt ˈasfalt n
asfalt
(technologia, technika, techniczny) półpłynny lub stały materiał pochodzenia naturalnego;

asfaltować v
asfalt a chur ar
pokrywać powierzchnię asfaltem

asfaltowy ˌasfalˈtɔvɨ adj
asfalt
wykonany z asfaltu

asfodel n
lus caisil
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju złotogłów, Asphodelus L

askospora ˌaskɔˈspɔra n
ascaspór
(biologia, biologiczny) haploidalny zarodnik workowca;

aspekt ˈaspɛkt n
dreach
(gramatyka) cecha czasownika określająca jego dokonanie lub niedokonanie;
punkt widzenia, kontekst, w którym dana kwestia jest rozpatrywana

astat ˈastat n
astaitín
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu At i liczbie atomowej 85;

astenosfera ˌastɛ̃nɔˈsfɛra n
astanaisféar
(geologia, geologiczny) warstwa płaszcza ziemskiego;

asteroida ˌastɛˈrɔjda n
astaróideach
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o małych rozmiarach (od kilku metrów do czasem ponad 1000 km), obiegające gwiazdę centralną (Słońce);

asterysk aˈstɛrɨsk n
réalta
(poligrafia) znak pisarski w kształcie gwiazdki (*), najczęściej pięcio- lub sześcioramiennej, umieszczany w przybliżeniu pomiędzy średnią i górną linią pisma, stosowany m.in. jako znak umowny, symbol odsyłacza do przypisu, wieloznacznik ogólny, separator tekstu oraz jako element ozdobny;

asteryzm aˈstɛrɨsm̥ n
astaireacht
(astronomia, astronomiczny) układ gwiazd tworzący na niebie pewien widoczny zbiór, niebędący gwiazdozbiorem;
(mineralogia, mineralogiczny) efekt optyczny polegający na powstaniu promieni świetlnych na minerale wskutek jego specyficznych właściwości;
znak „⁂”, stosowany w celu zwrócenia szczególnej uwagi na fragment tekstu;

astma ˈastma n
asma
(medycyna, medyczny) stan, w którym dominującym objawem jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem;

astmatyczny adj
asmach
(medycyna, medyczny) związany z astmą, charakterystyczny dla astmy, dychawicy

astmatyk aˈstmatɨk n
asmach
(medycyna, medyczny) człowiek cierpiący na astmę

astrobiologia n
réalt-bhitheolaíocht
nauka zajmująca się badaniem możliwości istnienia życia poza Ziemią;

astrofizyka n
réaltfhisic
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, nauka o budowie, ewolucji, właściwościach chemicznych i fizycznych ciał niebieskich oraz materii rozproszonej w przestrzeni poza Ziemią;

astrolog aˈstrɔlɔk n
astralaí
człowiek zajmujący się astrologią, przepowiadający przyszłość z położenia ciał niebieskich

astrologia ˌastrɔˈlɔɟja n
astralaíocht
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;

astrologiczny ˌastrɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
astralaíoch
dotyczący astrologii, oparty na astrologii, związany z astrologią

astronauta ˌastrɔ̃ˈnawta n
spásaire
(astronomia, astronomiczny) (zawód, zawodowy, zawodowo) osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej

astronom aˈstrɔ̃nɔ̃m n
réalteolaí
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) specjalista w zakresie astronomii;
(potocznie, potoczny) miłośnik i znawca astronomii

astronomia ˌastrɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
réalteolaíocht
nauka zajmująca się badaniem kosmosu;

asturyjski ˌastuˈrɨjsʲci adj
Astúiris
dotyczący Asturii, związany z Asturią

asturyjski ˌastuˈrɨjsʲci n
Astúiris
(językoznawstwo, językoznawczy) język zachodnioromański używany w kilku hiszpańskich prowincjach;

astygmatyczny ˌastɨɡmaˈtɨt͡ʃnɨ adj
aistiogmatach
związany z astygmatyzmem

astygmatyzm n
aistiogmatacht
(medycyna, medyczny) wada wzroku z widzeniem obrazu nieostrego i różnie zniekształconego;

asymilacja n
comhshamhlú
przystosowanie się do życia w obcej społeczności

asyryjski ˌasɨˈrɨjsʲci adj
Aisiriach
dotyczący Asyrii, związany z Asyrią, pochodzący z Asyrii

asyryjski ˌasɨˈrɨjsʲci n
Aisiriach
(językoznawstwo, językoznawczy) (starożytność) dialekt asyryjski języka akadyjskiego;
(językoznawstwo, językoznawczy) język asyryjski;

asystent n
cúntóir
osoba pomagająca specjaliście przy wykonywanej przez niego pracy
eachlach
(studencki) stanowisko na wyższej uczelni lub w instytucie naukowym niższe od adiunkta; (także, też) osoba zajmująca to stanowisko
saineolaí
(informatyka, informatyczny) program ułatwiający użytkownikowi wykonanie określonej procedury

asystować v
tionlaic
być obecnym, towarzyszyć przy czym

at at ɛt n
ag
znak graficzny @

atak ˈatak n
ionsaí
(medycyna, medyczny) nieprzewidziane pojawienie się objawów chorobowych
(wojskowość, wojskowy) działanie zaczepne przeciw wrogowi
stoirm
(sport, sportowy) nagła akcja mająca na celu zdobycie przewagi nad rywalem

atak serca ˈatak ˈsɛrt͡sa n
taom croí
(medycyna, medyczny) zawał serca (mięśnia sercowego);

atakować ˌataˈkɔvat͡ɕ v
ionsaigh
prowadzić walkę zainicjowaną przez siebie
występować w sposób agresywny przeciw komuś lub czemuś

ateista ˌatɛˈ<sup>j</sup>ista n
aindiachaí
człowiek odrzucający wiarę w istnienie bogów

ateistyczny ˌatɛ<sup>j</sup>iˈstɨt͡ʃnɨ adj
aindiach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ateizmem lub ateistami, zgodny z ateizmem

ateizm aˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
aindiachas
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;

atencja aˈtɛ̃nt͡sʲja n
ómós
(przestarzałe, przestarzały) szacunek, respekt, poważanie okazywane komuś lub czemuś

atest ˈatɛst n
teastas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument poświadczający, zaświadczający
(technologia, technika, techniczny) wystawiany przez instytucję upoważnioną do oceny jakości wyrobów dokument potwierdzający zgodność wykonania produktu z normami

ateńczyk aˈtɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Aithneach
mieszkaniec Aten

ateński aˈtɛ̃j̃sʲci adj
Aithneach
związany z Atenami, dotyczący Aten – miasta, metropolii lub starożytnej polis

atlantycki ˌatlãnˈtɨt͡sʲci adj
Atlantach
(geografia, geograficzny) dotyczący Atlantyku

atlas ˈatlas n
atlas
zbiór map, rycin, tabeli wydany w postaci książki lub albumu;

atleta aˈtlɛta n
lúithnire
(sport, sportowy) zawodnik dyscyplin siłowych;
człowiek postawny, silny, z rozwiniętą muskulaturą

atletyka aˈtlɛtɨka n
lúthchleasaíocht
wszystkie ćwiczenia sportowe

atmosfera ˌatmɔˈsfɛra n
aerbhrat atmaisféar
(przenośnie, przenośnia) klimat psychiczny w jakimś środowisku, miejscu, otoczeniu itd.
powietrze wypełniające jakieś pomieszczenie
atmaisféar aerbhrat
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) powłoka gazowa otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;

atmosferyczny ˌatmɔsfɛˈrɨt͡ʃnɨ adj
atmaisféarach
związany z atmosferą ziemską

atol ˈatɔl n
atall
(geografia, geograficzny) typ płaskiej wyspy koralowej w kształcie pierścienia powstałej na skutek zapadnięcia się wulkanu otoczonego przez rafę koralową;

atom ˈatɔ̃m n
adamh
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;

atomowy ˌatɔ̃ˈmɔvɨ adj
adamhach
charakterystyczny dla atomu, odnoszący się do atomu
eithneach
wykorzystujący energię powstającą przy rozszczepieniu jądra atomowego

atonalność n
atonúlacht
cecha utworu, który jest atonalny

atrakcja aˈtrakt͡sʲja n
caithis
(książkowy) coś wyjątkowo interesującego, dostarczającego przyjemności lub rozrywki

atrakcyjny ˌatrakˈt͡sɨjnɨ adj
caithiseach
o człowieku: przystojny (w odniesieniu do mężczyzny), ładny (o kobiecie)

atrament aˈtrãmɛ̃nt n
dúch
roztwór wody i barwnika, zazwyczaj granatowego, używany do pisania lub drukowania;

atrapa aˈtrapa n
balbhshamhail
imitacja jakiegoś przedmiotu;

atrium ˈatrʲjũm n
aitriam
(anatomia, anatomiczny) przedsionek serca
(architektura, architektoniczny) w dawnym domu rzymskim: główne pomieszczenie, z otwartym dachem i zbiornikiem w podłodze na deszczówkę

atrybucja ˌatrɨˈbut͡sʲja n
aitreabúideacht
przypisywanie (czegoś komuś lub czemuś)

atrybut aˈtrɨbut n
aitreabúid
rzecz lub cecha typowa dla czegoś lub kogoś

atto- ˈatːɔ prefix
ata-
pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczających jednostki miary trylion (10-18) razy mniejsze od podstawowych;

attycki adj
Atacach
związany z Attyką

attyka atˈːɨka n
uchtbhalla
(architektura, architektoniczny) górny element budynku w postaci ścianki, balustrady lub rzędu sterczyn osłaniający dach;

atut ˈatut n
mámh
(termin karciany) kolor ustalony jako najbardziej wartościowy, umożliwiający przebicie innych kolorów; karta tego koloru

audio ˈawdʲjɔ adj
fuaim
dźwiękowy
zapisujący, odtwarzający, przetwarzający, wzmacniający lub przesyłający dźwięk

audiobook n
closleabhar
książka mówiona; nagranie dźwiękowe zawierające tekst publikacji książkowej odczytany przez lektora;

audiogram awˈdʲjɔɡrãm n
closghram
(medycyna, medyczny) zapis wyniku badania słuchu za pomocą audiometru;

audiolog awˈdʲjɔlɔk n
cluaslia
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem zaburzeń słuchu

audiometr awˈdʲjɔ̃mɛtr̥ n
closmhéadar
(medycyna, medyczny) urządzenie akustyczne służące do diagnostyki zaburzeń organicznych narządu słuchu;

audycja awˈdɨt͡sʲja n
craoladh
program radiowy;

audytorium ˌawdɨˈtɔrʲjũm n
halla éisteachta
sala wykładowa, odczytowa;

augur ˈawɡur n
ágar
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: kapłan oficjalnie odczytujący ze znaków niebiańskich i lotu ptaków wolę bogów (tzw. auspicjum);

aukcja ˈawkt͡sʲja n
ceant
sprzedaż przedmiotów, podczas której kupujący licytują cenę, aukcję wygrywa osoba, która przedstawiła najwyższą ofertę;

aula ˈawla n
halla
duża sala wykładowa wykorzystywana również w celach reprezentacyjnych, na koncerty, pokazy

aura ˈawra n
aer
(ezoteryka) hipotetyczne, niematerialne pole otaczające żywy organizm;
(przenośnie, przenośnia) nastrój panujący w określonym miejscu, czasie, momencie
aimsir
(meteorologia, meteorologiczny) zespół zjawisk atmosferycznych

aureola ˌawrɛˈɔla n
bogha
(przenośnie, przenośnia) sława pewnego rodzaju, która kogoś otacza
obwódka, zazwyczaj złotego koloru, na obrazach i rzeźbach o tematyce religijnej, otaczająca głowy świętych

australijski ˌawstraˈlʲijsʲci adj
Astrálach
odnoszący się do państwa lub kontynentu Australia, kojarzony z Australią, jej cechami lub składnikami

austriacki awstrʲˈjat͡sʲci adj
Ostarach
odnoszący się do Austrii lub Austriaków

austro-węgierski adj
Ostra-Ungárach
związany z Austro-Węgrami, dotyczący Austro-Węgier

aut awt n
as
(sport, sportowy) sytuacja w niektórych grach, gdy piłka wypadnie poza obręb boiska; obszar poza boiskiem;

autarkia awˈtarʲca n
neamhthuilleamaíocht eacnamaíochta
(ekonomia, ekonomiczny) gospodarcza samowystarczalność;

autekologia n
uathéiceolaíocht
(ekologia, ekologiczny) dział ekologii, zajmujący się badaniem wzajemnego oddziaływania środowiska abiotycznego na poszczególne organizmy, i odwrotnie

autentyczność ˌawtɛ̃nˈtɨt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
barántúlacht
cecha tego, co autentyczne, prawdziwe, pozbawione sztuczności, fałszu

autentyczny ˌawtɛ̃nˈtɨt͡ʃnɨ adj
barántúil
niebędący kopią, falsyfikatem ani przeróbką
taki, który jest prawdziwy, zgodny z rzeczywistością

auto ˈawtɔ n
carr
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, wyposażony w co najmniej 4 koła, poruszający się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;

autobiograf n
dírbheathaisnéisí
osoba będąca autorem własnej biografii

autobiografia ˌawtɔbʲjɔˈɡrafʲja n
dírbheathaisnéis
własnoręcznie napisany swój życiorys;

autobiograficzny adj
dírbheathaisnéiseach
mający charakter autobiografii, taki w którym autor nawiązuje do wydarzeń ze swego życia

autobus awˈtɔbus n
bus
(transport, transportowy) (motoryzacja) duży pojazd przeznaczony do przewozu osób w transporcie zbiorowym;

autobusowy ˌawtɔbuˈsɔvɨ adj
bus
odnoszący się do autobusu, związany z autobusem

autochtoniczny adj
díleasach
związany z autochtonami, dotyczący autochtonów

autograf awˈtɔɡraf n
síniú
własnoręczny podpis

autoimmunologiczny adj
uath-imdhíonachta
(medycyna, medyczny) taki, w którym układ odpornościowy organizmu działa przeciwko własnym komórkom i tkankom

autokar awˈtɔkar n
bus
(motoryzacja) autobus przeznaczony do długich podróży

autokracja ˌawtɔˈkrat͡sʲja n
uathlathas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy jednostki lub wąskiej grupy, sprawowane poza kontrolą społeczną;

autokratyczny adj
uathlathach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z autokratyzmem jako systemem rządów

automat awˈtɔ̃mat n
meaisín díola
maszyna, która wydaje towar po wrzuceniu pieniędzy
uathoibrí
(potocznie, potoczny) pistolet maszynowy
(potocznie, potoczny) pralka automatyczna
(środowiskowy) (motoryzacja) samochód z automatyczną skrzynią biegów
maszyna wykonująca pracę bez udziału człowieka;

automat sprzedający awˈtɔ̃mat ˌspʃɛdaˈjɔ̃nt͡sɨ n
meaisín díola
automat z drobnymi artykułami do sprzedaży, takimi jak np. napoje, papierosy

autonomia ˌawtɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
féinriail
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) częściowa niezależność;

autonomiczny ˌawtɔ̃nɔ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
féinrialaitheach
związany z autonomią; taki, który ma autonomię

autoportret ˌawtɔˈpɔrtrɛt n
féinphortráid
portret artysty wykonany przez siebie samego;

autopsja awˈtɔpsʲja n
eispéireas
własne doświadczenie

autor ˈawtɔr n
údar
twórca jakiegoś dzieła (książki, obrazu, utworu muzycznego, programu komputerowego lub innej formy twórczości)

autorka n
banúdar
twórczyni jakiegoś dzieła, projektu lub wynalazku

autorytet ˌawtɔˈrɨtɛt n
urlámhas
człowiek mający uznanie i wpływ na innych ludzi
wpływ osobisty, powaga, prestiż

autostrada ˌawtɔˈstrada n
mótarbhealach
(motoryzacja) droga kołowa przystosowana do szybkiego ruchu samochodowego, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na dwie jezdnie po co najmniej dwa pasy ruchu;

autotrof n
uatrófach
(ekologia, ekologiczny) organizm samożywny

autysta n
uathach
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) osoba mająca autyzm

autystyczny ˌawtɨˈstɨt͡ʃnɨ adj
uathach
(psychologia, psychologiczny) związany z autyzmem, dotyczący autyzmu

autyzm ˈawtɨsm̥ n
uathachas
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie neuropsychiatryczne charakteryzujące się problemami w kontaktach międzyludzkich i brakiem relacji z rówieśnikami;

awalista ˌavaˈlʲista n
urra
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) osoba, która udziela poręczenia wekslowego (awalu)

awangarda n
urgharda
(wojskowość, wojskowy) część wojska od przodu ubezpieczająca główne siły;
grupa ludzi wytyczających nowe drogi rozwoju danej dziedziny

awangardowy ˌavãŋɡarˈdɔvɨ adj
urgharda
(sztuka) związany z awangardą, charakteryzujący awangardę (kierunek w dwudziestowiecznej sztuce)

awans ˈavãw̃s n
airleacan
(sport, sportowy) zajęcie wyższego miejsca w klasyfikacji, przejście do dalszego etapu
ardú
powierzenie komuś lub objęcie wyższego stanowiska, nadanie lub otrzymanie wyższej godności

awansować v
ardaigh
przenosić / przenieść na wyższe stanowisko czy stopień

awantura ˌavãnˈtura n
achrann
gwałtowna kłótnia, zamieszanie

awanturnik ˌavãnˈturʲɲik n
eachtránaí
osoba prowadząca burzliwe życie, gotowa podjąć ryzyko

awaria aˈvarʲja n
bris
(technologia, technika, techniczny) uszkodzenie przedmiotu, urządzenia, systemu, sieci uniemożliwiające lub utrudniające ich użytkowanie

awarski n
Aváiris
(językoznawstwo, językoznawczy) język awarski, którym posługują się kaukascy Awarowie;

awers ˈavɛrs n
aghaidh boinn
(numizmatyka, numizmatyczny) przednia strona monety, medalu, banknotu, pocztówki, kart do gry itp.;

awersja aˈvɛrsʲja n
drogall
niechęć do kogoś lub czegoś

awestyjski n
Aivéistis
(językoznawstwo, językoznawczy) należący do rodziny języków indoeuropejskich język klasyczny używany w starożytnej Persji, w którym został zapisany zbiór prac Zaratustry (czyli Awesta);

awokado ˌavɔˈkadɔ n
abhacád
(botanika, botaniczny) Persea L., rodzaj wiecznie zielonych drzew o skórzastych liściach, rosnące w strefie tropikalnej;
abhcóide
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciemnozielony owoc awokado (1.2) o gruszkowatym kształcie, zielonkawożółtym miąższu, z dużą pestką
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju awokado (1.1)

azalia n
asáilia
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) ozdobny kwitnący krzew, hodowany w donicach, ogrodach i parkach, różanecznik

azbest ˈazbɛst n
aispeist
(mineralogia, mineralogiczny) każdy minerał krzemianowy tworzący włókna;

azeotrop n
aiseotróp
(fizyka, fizyczny) mieszanina cieczy, której temperatura wrzenia pod pewnym ciśnieniem jest wyższa lub niższa od temperatury wrzenia jej poszczególnych składników i której para ma taki sam skład, co postać ciekła;

azerbejdżański ˌazɛrbɛjˈd͡ʒãj̃sʲci adj
Asarbaiseánach
odnoszący się do państwa Azerbejdżan

azerski aˈzɛrsʲci adj
Asarbaiseáinis
odnoszący się do Azerów lub Azerbejdżanu

azerski aˈzɛrsʲci n
Asarbaiseáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Azerbejdżanu;

azjatycki ˌazʲjaˈtɨt͡sʲci adj
Áiseach
dotyczący Azji, związany z Azją, pochodzący z Azji

azot ˈazɔt n
nítrigin
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu N i liczbie atomowej 7;

azotan aˈzɔtãn n
níotráit
(chemia, chemiczny) sól kwasu azotowego (z grupą NO2 lub NO3)

azotek n
nítríd
(chemia, chemiczny) związek chemiczny azotu z metalem lub półmetalem;

azotowy ˌazɔˈtɔvɨ adj
nítreach
(chemia, chemiczny) związany z azotem; zawierający azot

aztecki asˈtɛt͡sʲci adj
Astaicis
związany z Aztekami, dotyczący Azteków, ich kultury, sztuki

azyl ˈazɨl n
tearmann
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) schronienie udzielane przez państwo osobie prześladowanej przez własny kraj ze względów politycznych lub społecznych;
miejsce ucieczki, bezpieczne schronienie;

azymut n
asamat
kąt zawarty między północną częścią południka odniesienia a danym kierunkiem poziomym;

azymutalny adj
asamatach
związany z azymutem, dotyczący azymutu

ać at͡ɕ conjunction
faoi choinne
(staropolski) aby

ałun ˈawũn n
ailím
(chemia, chemiczny) stosowany w garbarstwie i medycynie, rozpuszczalny w wodzie, krystaliczny siarczan metalu

ałycza n
pluma silíneach
(botanika, botaniczny) Prunus cerasifera lub Prunus divaricata, ciernisty krzew lub drzewo z rodziny różowatych (Rosaceae), o małych jadalnych owocach, często uprawiane jako roślina żywopłotowa;
(botanika, botaniczny) owoc ałyczy (1.1)

aż aʃ conjunction
go dtí go
…wskazujący, do jakiego momentu czasu trwała wcześniej wspomniana czynność

aż aʃ particle
chomh
…podkreślająca wielkość jakiejś cechy

ażurek n
greim fáithime
(włókiennictwo) (zdrobniale) od: ażur

ażurowy ˌaʒuˈrɔvɨ adj
gléineach
taki, który posiada specjalne, regularne otwory, przepuszczając światło

b/k acronym
díchnámhaithe
= (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bez kości

ba ba interjection
ar fónamh
wyrażenie nierealności planów, marzeń, itp.
wyrażenie zakłopotania

ba ba particle
ar fónamh
…zapowiadająca kontynuację i wzmocnienie poprzedniej wypowiedzi

baba ˈbaba n
baba
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciasto, zazwyczaj drożdżowe, pieczone w wysokiej formie o okrągłej podstawie i karbowanych ścianach bocznych
cailleach
(potocznie, potoczny) (rubaszny, rubasznie) lub (pogardliwie, pogardliwy) o kobiecie, żonie, partnerce życiowej
cáca
(potocznie, potoczny) przekupka, zwykle starsza, zwłaszcza przywożąca towar ze wsi
mamó
(staropolski) babcia

babcia ˈbapʲt͡ɕa n
mamó
(zdrobniale) babka (matka ojca lub matki)
(potocznie, potoczny) stara kobieta

babie lato ˈbabʲjɛ ˈlatɔ n
fómhar beag na ngéanna
wczesnojesienne dni;
téada an phúca
nitki pajęczyny unoszone przez wiatr w pogodne dni wczesnej jesieni;

babilończyk n
Bablónach
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec miasta Babilon

babiloński ˌbabʲiˈlɔ̃j̃sʲci adj
Bablónach
związany z Babilonią, Babilonem

babka ˈbapka n
baba
(cukiernictwo) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) słodkie ciasto pieczone w formie prostokątnej lub mającej kształt ściętego stożka
mamó
matka ojca lub matki
starsza kobieta, zwykle zaniedbana, biedna

babka z piasku ˈbapka ˈs‿pʲjasku n
caisleán gainimh
bryła zlepionego piasku, robiona przez dzieci w piaskownicy lub na plaży

babsko ˈbapskɔ n
bean feasa
(pogardliwie, pogardliwy) (obraźliwie) (pejoratywnie, pejoratywny) kobieta brzydka lub niesympatyczna

babsztyl ˈbapʃtɨl n
bó
(pogardliwie, pogardliwy) o kobiecie brzydkiej lub niesympatycznej

babunia baˈbũɲa n
maimeó
(zdrobniale) babka (matka ojca lub matki)

badacz ˈbadat͡ʃ n
taighdeoir
człowiek zajmujący się badaniami naukowymi

badanie baˈdãɲɛ n
scrúdú
(medycyna, medyczny) sprawdzenie stanu zdrowia
szczegółowa obserwacja i analiza
taighde
poszukiwanie rozwiązania problemu naukowego

badać ˈbadat͡ɕ v
cathais
przyglądać się czemuś lub komuś uważnie
déan staidéar
przeprowadzać obserwację, analizę naukową czegoś (obiektu, pojęcia)

badminton badˈmʲĩntɔ̃n n
eiteán
(sport, sportowy) gra polegająca na odbijaniu rakietkami plastikowej lotki na boisku przedzielonym rozpiętą na pewnej wysokości siatką;

bagaż ˈbaɡaʃ n
bagáiste
zapakowane przedmioty zabierane w podróż
muirear
(przenośnie, przenośnia) doświadczenia, wspomnienia gromadzone w czasie życia

bagażnik baˈɡaʒʲɲik n
búit
miejsce na bagaż wydzielone w rowerach, motocyklach, samochodach, autobusach i innych pojazdach

bagażowy n
aistire
pomocnik wynajęty do przeniesienia bagażu, np. na dworcu lub w hotelu

bagnisty adj
abarach
podobny do bagna
riascánta
pokryty bagnami

bagno ˈbaɡnɔ n
abar
(ekologia, ekologiczny) obszar trwale podmokły, porośnięty specyficzną roślinnością;

bahrański baxˈrãj̃sʲci adj
Bairéanach
odnoszący się do państwa Bahrajn

bajdurzyć v
fabhalscéalaíocht
(potocznie, potoczny) mówić głupstwa
(potocznie, potoczny) zmyślać bajki, opowiadania

bajeczny adj
rúnda
istniejący w bajce

bajka ˈbajka n
finscéal
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór o treści fantastycznej
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór literacki, zwykle wierszowany i żartobliwy, posługujący się alegorią i morałem;

bajkopisarz ˌbajkɔˈpʲisaʃ n
fabhalscéalaí
pisarz zajmujący się tworzeniem bajek

bak bak n
féasóg leicinn
zarost na policzkach

bakałarz baˈkawaʃ n
baitsiléir
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) m.in. w krajach anglosaskich osoba posiadająca tytuł bakałarza (2.1);

bakburta baɡˈburta n
calafort
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lewa burta statku patrząc z rufy na dziób

bakszysz n
síneadh láimhe
w krajach Bliskiego Wschodu i Afryki północnej: podarunek pieniężny, napiwek, jałmużna

bakteriofag ˌbaktɛrʲˈjɔfak n
baictéarafagach
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus atakujący bakterie;

bakteriolog ˌbaktɛrʲˈjɔlɔk n
baictéareolaí
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) mikrobiolog specjalizujący się w bakteriologii

bakteriologia ˌbaktɛrʲjɔˈlɔɟja n
baictéareolaíocht
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) dziedzina mikrobiologii zajmująca się badaniem bakterii, ich budową, sposobem życia, właściwościami oraz ich znaczeniem dla człowieka, zwierząt i roślin;

bakteryjny ˌbaktɛˈrɨjnɨ adj
baictéarach
(medycyna, medyczny) (biologia, biologiczny) związany z bakteriami lub powodowany przez bakterie

baktrian ˈbaktrʲjãn n
camall Baictriach
(zoologia, zoologiczny) Camelus ferus Przewalski, duży ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych występujący w stanie dzikim na stepach centralnej Azji;

bakłażan bakˈwaʒãn n
ubhthoradh
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina jednoroczna z gatunku psianka podłużna Solanum melongena L., o jadalnych owocach;

bakłażanowy ˌbakwaʒãˈnɔvɨ adj
ubhthoradh
mający kolor czarnofioletowy lub brunatnofioletowy, taki jak kolor owocu bakłażana

bal bal n
bál
uroczyste przyjęcie, na którym głównym elementem zabawy są tańce;

bal maskowy ˈbal maˈskɔvɨ n
bréagriocht
zabawa, której uczestnicy zakładają maski na twarz oraz często są w przebraniu

baldachim balˈdaxʲĩm n
ceannbhrat
osłona umocowana nad tronem, łożem lub rozpostarta na drążkach, wykonana z ozdobnej tkaniny

balejaż baˈlɛjaʃ n
gealán
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) sposób farbowania włosów polegający na nakładaniu pędzelkiem na wybrane cieniutkie pasma farby o różnych odcieniach; także fryzura powstała w wyniku tego zabiegu

balerina ˌbalɛˈrʲĩna n
cailín bailé
(potocznie, potoczny) damskie lekkie czółenko, wzorowane na baletkach, na płaskim obcasie lub bez obcasa, często obszyte elastyczną taśmą lub gumą
tancerka, solistka zespołu baletowego

baleron baˈlɛrɔ̃n n
gambún
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rodzaj wędzonej lub gotowanej wędliny z peklowanej karkówki bez kości, w osłonce naturalnej lub sztucznej;

balet ˈbalɛt n
bailé
(choreografia, choreograficzny) rodzaj tanecznego widowiska teatralnego;

baletnica ˌbalɛtʲˈɲit͡sa n
cailín bailé
(zawód, zawodowy, zawodowo) (sztuka) kobieta, która tańczy w balecie

baletowy adj
bailé
(choreografia, choreograficzny) dotyczący baletu, zajmujący się baletem, skupiający się na balecie

balijski adj
Bailíoch
związany z wyspą Bali

balijski n
Bailíoch
(językoznawstwo, językoznawczy) język balijski;

balistyczny ˌbalʲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
balaistíoch
taki, który leci po krzywej balistycznej
związany z balistyką, dotyczący balistyki

balistyka n
balaistíocht
nauka badająca ruch pocisków;

balkon ˈbalkɔ̃n n
balcóin
(architektura, architektoniczny) wystająca z budynku płyta ograniczona balustradą

balon ˈbalɔ̃n n
balún
(lotnictwo, lotniczy) wyposażony w gondolę aerostat bez napędu;
ozdobny przedmiot z gumy napełniany powietrzem;

balonik n
liathróid
(zdrobniale) od balon
mały balon, balon-zabawka

balować v
comhluadar
(potocznie, potoczny) bawić się na balu
(potocznie, potoczny) beztrosko spędzać czas, chodząc na przyjęcia i zabawy

balowy adj
liathróid
związany z balem, dotyczący balu

balsa ˈbalsa n
balsa
(botanika, botaniczny) Ochroma lagopus, drzewo rosnące w Ameryce Południowej i Środkowej;
drewno balsy (1.1)
tratwa bądź łódka z drewna balsy (1.1)

balsamista n
balsamóir
osoba, która balsamuje zwłoki

bambus ˈbãmbus n
bambú
(botanika, botaniczny) Bambusa Shreb., rodzaj wieloletnich roślin trawiastych o drewniejących łodygach, z rodziny wiechlinowatych;

bambusowy adj
bambú
związany z bambusem, dotyczący bambusa, zrobiony z bambusa, składający się z bambusa

banan ˈbãnãn n
banana
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny bananowatych;
(spożywczy) owoc banana (1.1), podłużny, zazwyczaj żółty

band bãnt bɛ̃nt n
banda
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zespół muzyczny

banda ˈbãnda n
meitheal
zorganizowana grupa przestępcza
pacáil
(przenośnie, przenośnia) (żartobliwie) kilkoro ludzi, których łączy np. podobieństwo, zainteresowania, przeżycia, żyjących podobnie

bandana bãnˈdãna n
brat cinn
wzorzysta chustka noszona na szyi, twarzy lub na głowie;

bandaż ˈbãndaʃ n
bindealán
(medycyna, medyczny) długi pas tkaniny lub dzianiny stosowany do owijania na ciele z różnych powodów, np. mocowania opatrunku, ochrony dłoni w boksie itp.;

bandażować ˌbãndaˈʒɔvat͡ɕ v
banda
zakładać bandaż, owijać bandażem

bandik n
bandacút
(zoologia, zoologiczny) Chaeropus Ogilby, wymarły torbacz z rodziny bandikowatych

bandoneon n
bandaineon
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego z grupy aerofonów;

bandycki adj
coirpeach
związany z bandytą, dotyczący bandyty

bandyta bãnˈdɨta n
tóraí
człowiek dopuszczający się ciężkich przestępstw, w tym napadów i morderstw

bangladeski ˌbãŋɡlaˈdɛsʲci adj
Banglaidéiseach
związany z Bangladeszem, dotyczący Bangladeszu

banjo ˈbãn͇ʤ̑ɔ n
bainseó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj gitary z okrągłym pudłem rezonansowym i długim gryfem;

bank bãŋk n
banc
(bankowość, bankowy) instytucja zajmująca się finansami, w szczególności udzielaniem kredytów, przechowywaniem oszczędności swoich klientów
(bankowość, bankowy) (architektura, architektoniczny) budynek, w którym znajduje się siedziba banku (1.1)
(medycyna, medyczny) miejsce przechowywania organów, tkanek, płynów ustrojowych itp. przeznaczonych do późniejszych zabiegów

bank krwi ˈbãŋk ˈːr̥fʲi n
banc fola
(potocznie, potoczny) zakład opieki zdrowotnej zajmujący się krwiodawstwem i krwiolecznictwem

bank spermy ˈbãŋk ˈspɛrmɨ n
banc speirme
(potocznie, potoczny) instytucja lub część placówki medycznej zajmująca się gromadzeniem spermy;

bankier n
baincéir
właściciel lub dyrektor banku

bankiet ˈbãŋcɛt n
fleá
wystawne, uroczyste przyjęcie

banknot ˈbãŋknɔt n
bille
(bankowość, bankowy) odcinek papieru z odpowiednim nadrukiem, emitowany przez bank, mający określoną wartość pieniężną (nabywczą);

bankomat bãŋˈkɔ̃mat n
meaisín bainc
urządzenie służące do wypłaty gotówki za pomocą karty płatniczej;

bankowiec n
scríbín
pracownik banku

bankowy bãŋˈkɔvɨ adj
banc
związany z bankami, dotyczący banków

bankructwo bãŋˈkrut͡stfɔ n
féimheacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) upadłość osoby prawnej lub fizycznej ogłoszona przez sąd
utrata znaczenia i wpływów, ideowy, moralny upadek, klęska planów życiowych

banować v
coisc
(informatyka, informatyczny) (potocznie, potoczny) stosować wobec kogoś ban, uniemożliwiając korzystanie z jakiejś usługi internetowej

banshee n
bean sí
(folklor) w mitologii irlandzkiej zjawa w kobiecej postaci, najczęściej zwiastująca śmierć w rodzinie;

baptyzm ˈbaptɨsm̥ n
baisteadh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nurt wyznań chrześcijańskich należących do protestantyzmu;

bar bar n
bairiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ba i liczbie atomowej 56;

barak ˈbarak n
both
prowizoryczny budynek

baran ˈbarãn n
reithe
(zoologia, zoologiczny) samiec owcy
amadán
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) głupek, idiota

baranek baˈrãnɛk n
uan
(zoologia, zoologiczny) mały, młody baran
(potocznie, potoczny) łagodna, miła osoba

baranina ˌbarãˈɲĩna n
caoireoil
(spożywczy) mięso otrzymywane z owcy lub barana;

barbadoski ˌbarbaˈdɔsʲci adj
Barbadach
(geografia, geograficzny) odnoszący się do Barbadosu jako państwa

barbarzyńca ˌbarbaˈʒɨ̃j̃nt͡sa n
barbarach
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) człowiek, który nie należy do kręgu kultury grecko-rzymskiej;
ktoś niecywilizowany, prymitywny

barbarzyński adj
ainchríostúil
cechujący się prymitywizmem lub okrucieństwem

barbarzyństwo n
ainchríostúlacht
brak cywilizacji

barbituran n
barbatúráit
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) związek organiczny o właściwościach nasennych i przeciwdrgawkowych

bard bart n
bard
u ludów celtyckich: średniowieczny poeta opiewający boje i bohaterów;

bardzo ˈbard͡zɔ adv
an-
służący do podkreślenia cechy przymiotnika, przysłówka lub czasownika w wysokim stopniu, dużo
níos mó
bardziej, najbardziej wyraz pomocniczy, stosowany do tworzenia form stopnia wyższego i najwyższego niektórych przymiotników i przysłówków

bariera n
fál
przeszkoda, która utrudnia lub uniemożliwia przemieszczanie się
coś, co utrudnia lub uniemożliwia zajście czegoś

bark bark n
amhastraigh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) żaglowiec mający co najmniej trzy maszty; ostatni z nich ma omasztowanie skośne, pozostałe maszty niosą ożaglowanie rejowe;
gualainn
(anatomia, anatomiczny) część ciała w miejscu połączenia ręki lub (u zwierząt) kończyny przedniej z tułowiem;

barkowy adj
gualainn
związany z barkiem, dotyczący barku

barman ˈbarmãn n
buachaill tábhairne
osoba, która obsługuje bufet w barze;

barn barn n
scioból
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) pozaukładowa jednostka przekroju czynnego równa 10-28 m2;

barometr baˈrɔ̃mɛtr̥ n
baraiméadar
(meteorologia, meteorologiczny) przyrząd do mierzenia ciśnienia atmosferycznego;

baron ˈbarɔ̃n n
barúin
niski tytuł arystokratyczny;

baronet baˈrɔ̃nɛt n
bairnéad
dziedziczny, szlachecki brytyjski tytuł honorowy;
mężczyzna noszący tytuł baroneta (1.1)

baronostwo n
mainéar
godność barona
włości podległe baronowi
zbiorowość baronów

baronowa n
banbharún
żona barona

barszcz barʃt͡ʃ n
feabhrán
(botanika, botaniczny) Heracleum L., rodzaj roślin z rodziny selerowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju barszcz (1.2)

barter ˈbartɛr n
malairt
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) wymiana bezgotówkowa, czyli towar (bądź usługa) za towar;

barterowy adj
malairt
związany z barterem, handlem wymiennym, bezgotówkowym

barwinkowy ˌbarvʲĩŋˈkɔvɨ adj
faocha
mający kolor lawendowoniebieski, taki jak kolor kwiatu barwinka pospolitego

barwić ˈbarvʲit͡ɕ v
dathaigh
nadawać barwę, zabarwiać

barwny ˈbarvnɨ adj
beoga
(przenośnie, przenośnia) wzbudzający ciekawość
crómatach
o kolorze innym niż biały lub czarny
dathannach
posiadający wiele kolorów

barykada ˌbarɨˈkada n
baracáid
doraźna zapora zbudowana w poprzek ulicy podczas walk w mieście;

baryłka n
bairille
mała beczka

bas bas n
íseal
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) najniższy głos męski;
(potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gitara basowa
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) śpiewak o takim głosie

baseball n
daorchluiche
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa, w której najistotniejszym elementem rozgrywki jest odbicie piłki drewnianym kijem;

basen ˈbasɛ̃n n
dabhach
sztuczny zbiornik wody przeznaczony do pływania
sztuczny zbiornik z wodą, służący do celów rekreacyjnych, higienicznych, technicznych lub rytualnych;
duga
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) region wokół morza lub innego zbiornika wodnego
soitheach leapan
(medycyna, medyczny) płaskie naczynie najczęściej z uchwytem umożliwiająca osobom obłożnie chorym wypróżnianie się w pozycji leżącej lub półleżącej bez opuszczania łóżka;

baskijski baˈsʲcijsʲci adj
Bascais
związany z Baskami, dotyczący Basków

bastard ˈbastart n
tabhartha
(zoologia, zoologiczny) mieszaniec zwierzęcy, głównie międzygatunkowy, zwykle niepłodny lub z ograniczoną płodnością, np. muł;

bastion ˈbastʲjɔ̃n n
urdhún
(wojskowość, wojskowy) stosowany od XVI wieku element fortyfikacji w postaci pięciokątnej budowli ziemnej o wzmocnionych, murowanych ścianach; stanowisko artylerii flankującej dostęp do umocnień;

baszkirski adj
Baiscireach
związany z Baszkirami

baszkirski n
Baiscireach
(językoznawstwo, językoznawczy) język baszkirski;

bat bat n
fuip
przyrząd w postaci rzemienia lub sznura przymocowanego do pręta bądź kija, służący do popędzania lub wymierzania kary;

batalion baˈtalʲjɔ̃n n
rufachán
(ornitologia, ornitologiczny) Philomachus pugnax, ptak wędrowny, charakterystycznie rozkładający różnobarwne pióra w trakcie tokowania;

batat n
práta Spáinneach
(botanika, botaniczny) Ipomoea batatas, bylina z rodziny powojowatych pochodząca z Ameryki Południowej i Środkowej;

bateria baˈtɛrʲja n
bataire
(elektryczność) zespół elementów połączonych w jeden układ będący źródłem energii

baton ˈbatɔ̃n n
bar
(spożywczy) (cukiernictwo) niewielki podłużny kawałek czekolady, niekiedy z dodatkami;

batuta baˈtuta n
smachtín
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pałeczka dyrygenta służąca do wyznaczania taktu;

batymetria ˌbatɨ̃ˈmɛtrʲja n
bataiméadracht
dział hydrometrii zajmujący się pomiarami głębokości cieków i zbiorników wodnych;

batymetryczny adj
bataiméadrach
związany z batymetrią, dotyczący batymetrii

batyskaf baˈtɨskaf n
batascaife
statek podwodny do badań na dużych głębokościach;

bawarski baˈvarsʲci adj
Bavárach
pochodzący z Bawarii, związany z Bawarią

bawełna baˈvɛwna n
cadás
(włókiennictwo) rodzaj materiału (tkaniny, dzianiny) otrzymanego z bawełny (1.1-2), używanego do produkcji ubrań
(botanika, botaniczny) roślina uprawiana w Azji, Afryce, obu Amerykach i w Europie, z której wykonuje się materiał o tej samej nazwie;
(włókiennictwo) włókno otrzymane z bawełny (1.1);

bawełniany ˌbavɛwʲˈɲãnɨ adj
cadáis
wykonany z bawełny

bawialnia baˈvʲjalʲɲa n
seomra suí
(przestarzałe, przestarzały) duży pokój przeznaczony do wspólnego przebywania w nim domowników oraz do przyjmowania gości, salon

bawić ˈbavʲit͡ɕ v
cuir siamsaíocht ar fáil do
zajmować kogoś dostarczając mu rozrywki
fan
(przestarzałe, przestarzały) przebywać gdzieś
dráma
mieć uciechę, odczuwać radość z powodu komizmu jakiejś sytuacji
spędzać czas na rozrywkach

bawół ˈbavuw n
buaball
(zoologia, zoologiczny) duże azjatyckie i afrykańskie ssaki podobne do bydła;

baza ˈbaza n
bunsraith
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) preparat nakładany pod właściwy kosmetyk
ceap
(matematyka, matematyczny) rodzina zbiorów otwartych w przestrzeni topologicznej, pozwalająca przez sumowanie otrzymać każdy inny zbiór otwarty;
(wojskowość, wojskowy) główny obiekt wojskowy, z którego prowadzone są działania

baza danych n
bunachar sonraí
(informatyka, informatyczny) zorganizowany zbiór informacji gromadzony, przetwarzany i przechowywany w danym programie komputerowym;

bazalt ˈbazalt n
basalt
(geologia, geologiczny) magmowa skała wylewna, o przeważnie czarnej barwie;

bazar ˈbazar n
margadh
(handel, handlowy) teren, na którym można handlować; plac ze straganami

bazia ˈbaʑa n
caitín
(botanika, botaniczny) kwiatostan niektórych roślin drzewiastych w kształcie wiotkiego kłosa

bazydiospora ˌbazɨdʲjɔˈspɔra n
baisideaspór
(biologia, biologiczny) rodzaj zarodnika wytwarzany przez grzyby z gromady podstawczaków;

bazylia baˈzɨlʲja n
basal
(botanika, botaniczny) Ocimum L., rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju bazylia (1.1);
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) liście bazylii (1.2) o intensywnym zapachu, używane jako przyprawa świeża lub suszona

bazylika baˈzɨlʲika n
baisleac
(architektura, architektoniczny) typ kościoła wielonawowego, z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego);

bazyliszek n
baisileasc
(herpetologia, herpetologiczny) rodzaj jaszczurek;
(mitologia, mitologiczny) stwór występujący w legendach, przedstawiany jako kogut o żabich oczach i ogonie żmii, zabijający wzrokiem i oddechem

bać się ˈbat͡ɕ‿ɕɛ v
cuir imní ar
martwić się, niepokoić się

bałagan baˈwaɡãn n
praiseach
stan braku porządku

bałaganiarski adj
anaireach
powodujący powstawanie bałaganu; chaotyczny, nieuporządkowany

bałkański bawˈkãj̃sʲci adj
Balcánach
(geografia, geograficzny) dotyczący Bałkanów, związany z Bałkanami
(geografia, geograficzny) związany z Bałkanami (pasmem górskim)

bałtycki bawˈtɨt͡sʲci adj
Baltach
odnoszący się do Bałtyku, związany z Bałtykiem

bałtyjski adj
Bailt
(etnografia, etnograficzny) związany z Bałtami

bałwan ˈbawvãn n
fear sneachta
figura człowieka ulepiona ze śniegu;

bałwochwalca n
íoladhraitheoir
czciciel bożków

bałwochwalczyni n
baníoltóir
czcicielka bożków

bałwochwalstwo n
íolacht
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (pejoratywnie, pejoratywny) kult bożków (bałwanów);

bańka ˈbãɲka n
boilgeog
(potocznie, potoczny) bańka mydlana
coimeádán
blaszane naczynie na płyny
gibne
(medycyna, medyczny) szklane naczynko o kulistym kształcie przystawiane do skóry w celach leczniczych, stosowane w medycynie tradycyjnej

baśń baɕɲ̊ n
amaidí
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowiadanie o treści fantastycznej;

bażant ˈbaʒãnt n
piasún
(ornitologia, ornitologiczny) (łowiectwo, łowiecki) Phasianus colchicus, gatunek ptaka żyjącego na polach;

be bɛ
uch
w mowie skierowanej do dzieci: brzydki, zły, brudny

beatyfikacja ˌbɛatɨfʲiˈkat͡sʲja n
beannú
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie przez Kościół katolicki lub Cerkiew zmarłej osoby za błogosławioną i zezwolenie na jej lokalny kult;

beatyfikować v
beannaigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalnie ogłaszać kogoś błogosławionym

beczka ˈbɛt͡ʃka n
bairille
cylindryczne naczynie, tradycyjnie wykonywane z klepek drewnianych, spiętych metalowymi obręczami, współcześnie również z innych materiałów;

bednarski bɛdˈnarsʲci adj
cúipéir
dotyczący bednarza lub bednarstwa

bednarz ˈbɛdnaʃ n
cúipéir
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący i naprawiający drewniane naczynia z klepek, trudniący się bednarstwem

befsztyk ˈbɛfʃtɨk n
stéig mhairteola
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gruby plaster mięsa wołowego, zwykle z polędwicy lub rostbefu, smażony lub grillowany

behawior n
iompar
(antropologia, antropologiczny) (biologia, biologiczny) zachowanie się, odpowiadanie na bodźce środowiska

bekas ˈbɛkas n
naoscach
(ornitologia, ornitologiczny) ptak zamieszkujący tereny podmokłe;

bekon ˈbɛkɔ̃n n
bagún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wędzonka z bekonu (1.1)

belgijski bɛlʲˈɟijsʲci adj
Beilgeach
odnoszący się do Belgii lub Belgów

belizeński ˌbɛlʲiˈzɛ̃j̃sʲci adj
Beilíseach
związany z Belize, dotyczący Belize lub jego mieszkańców

belka ˈbɛlka n
bar
długi, obrobiony pień drzewa
bíoma
(technologia, technika, techniczny) w wagach element łączący szalki i osadzony lub zawieszony punktowo
(technologia, technika, techniczny) zwykle poziomy element konstrukcyjny przenoszący obciążenie

belona bɛˈlɔ̃na n
corr uaine
(ichtiologia, ichtiologiczny) Belone belone, gatunek ryby morskiej o długim ciele;

beludżi n
Balúcais
(językoznawstwo, językoznawczy) język Beludżów;

bemol ˈbɛ̃mɔl n
b
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak graficzny obniżający nutę o półton;

benedyktyński adj
Beinidicteach
związany z benedyktynami, dotyczący benedyktynów

bengalski bɛ̃ŋˈɡalsʲci adj
Beangáilis
związany z Bengalem, dotyczący Bengalu

bengalski bɛ̃ŋˈɡalsʲci n
Beangáilis
(językoznawstwo, językoznawczy) język bengalski (1.1);

bentos n
beantós
(ekologia, ekologiczny) zespół organizmów zasiedlających dno zbiorników wodnych, penetrujących osady denne lub żyjących na ich powierzchni;

bentosowy adj
beantach
(ekologia, ekologiczny) związany z bentosem, dotyczący bentosu

benzen ˈbɛ̃w̃zɛ̃n n
beinséin
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy arenów, najprostszy obojętny węglowodór aromatyczny;

benzol ˈbɛ̃w̃zɔl n
beinséin
uboczny produkt odgazowania węgla kamiennego, mieszanina benzenu, toluenu i ksylenu, oraz małych ilości tiofenu, pirydyny i fenolu;

benzyna bɛ̃w̃ˈzɨ̃na n
peitreal
paliwo stosowane do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy;

berek n
ea
dziecięca gra ruchowa, w której jedna osoba musi dogonić i dotknąć dowolną z pozostałych osób
osoba, która w danym momencie goni inne podczas zabawy w berka (1.1)

beret ˈbɛrɛt n
beiré
(krawiectwo) płaskie, okrągłe nakrycie głowy, bez daszka, wykonane zazwyczaj z pilśni lub wełny;

berkel ˈbɛrkɛl n
beircéiliam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bk i liczbie atomowej 97;

berliński bɛrˈlʲĩj̃sʲci adj
Beirlín
odnoszący się do miasta Berlin

bermudzki adj
Beirmiúdach
dotyczący Bermudów

bermyca bɛrˈmɨt͡sa n
craiceann béir
wysoka futrzana czapka;

bernikla białolica bɛrʲˈɲikla ˌbʲjawɔˈlʲit͡sa n
cadhan
(ornitologia, ornitologiczny) Branta leucopsis, gatunek z rodziny kaczkowatych;

bernikla hawajska n
gé Haváíoch
(ornitologia, ornitologiczny) Branta sandvicensis Vigors, gatunek endemicznej gęsi z Hawajów;

beryl ˈbɛrɨl n
beirilliam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Be i liczbie atomowej 4;

bestia ˈbɛstʲja n
beithíoch
(przenośnie, przenośnia) zły człowiek, kanalia
dzikie, drapieżne zwierzę

beszamel bɛˈʃãmɛl n
brachán bán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty sos przyrządzany z masła, mąki, jajek i mleka lub śmietany;

beta ˈbɛta n
béite
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa drugiej litery alfabetu greckiego, β;

beton ˈbɛtɔ̃n n
coincréit
(budownictwo) materiał budowlany, powstały ze zmieszania piasku, żwiru lub innego kruszywa z roztworem materiałów wiążących;

betonowy ˌbɛtɔ̃ˈnɔvɨ adj
coincréiteach
wykonany z betonu

bez bɛs preposition
gan
…służący do tworzenia konstrukcji, w których czynność została wykonana pomimo braku czegoś, co opisuje wyrażenie za przyimkiem

bez owijania w bawełnę adv
díreach
wprost, dosłownie, bezpośrednio

bez sensu bɛs‿ˈːɛ̃w̃su adj
díchéillí
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) bez widocznego sensu, logiki, celu, zalet

bez wątpienia adv
gan amhras gan dabht
nie mając wątpliwości

bez- bɛs bɛz prefix
gan
…służący do tworzenia złożeń oznaczających brak czegoś

beza ˈbɛza n
meireang
(cukiernictwo) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciasto lub ciastko z białka ubitego z cukrem;

bezanmaszt n
crann deiridh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) tylny maszt co najmniej dwumasztowca o ożaglowaniu skośnym

bezbożnik bɛzˈbɔʒʲɲik n
aindiachaí
(przestarzałe, przestarzały) dziś (potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) albo (obraźliwie) osoba negująca istnienie Boga

bezbłędny adj
gan on
wolny od błędu

bezcelowy ˌbɛst͡sɛˈlɔvɨ adj
fánach
taki, który nie ma konkretnego celu, sensu

bezczelność bɛʃˈt͡ʃɛlnɔɕt͡ɕ n
borrachas
nieliczenie się z nikim i niczym, zbytnia pewność siebie

bezczelny bɛʃˈt͡ʃɛlnɨ adj
aisfhreagrach
cechujący się bezczelnością, zbytnią pewnością siebie, zuchwałością

bezcześcić v
truailligh
znieważać coś, pozbawiać czci

bezczynność bɛʃˈt͡ʃɨ̃nːɔɕt͡ɕ n
díomhaointeas
brak aktywności

bezdenny adj
ábhal
(przenośnie, przenośnia) o bardzo dużym natężeniu

bezdomny bɛzˈdɔ̃mnɨ adj
gan dídean
taki, który nie ma domu

bezdroże n
fiántas
teren pozbawiony dróg

bezduszny bɛzˈduʃnɨ adj
anábhailleach
mający nieczuły i bezwzględny stosunek do otoczenia lub wyrażający taki stosunek

bezdzietny bɛʑˈd͡ʑɛtnɨ adj
gan chlann
niemający dzieci, potomstwa

bezdźwięczny adj
neamhghlórach
(językoznawstwo, językoznawczy) o spółgłoskach: taka, przy wymawianiu której nie drżą więzadła głosowe
nie wydający dźwięku (głosu)

bezeceństwo n
mínáire
cecha tego, co bezecne
coś odrażającego i haniebnego

bezgraniczny ˌbɛzɡrãˈɲit͡ʃnɨ adj
ábhal
taki, który nie ma granic; nie jest ograniczony czymś

bezkrwawy adj
gan foréigean
taki, który obywa się bez rozlewu krwi

bezkręgowiec n
inveirteabrach
(zoologia, zoologiczny) zwierzę nie mające szkieletu;

bezkręgowy adj
inveirteabrach
(zoologia, zoologiczny) nieposiadający szkieletu

bezlitosny ˌbɛzlʲiˈtɔsnɨ adj
neamhthrócaireach
okrutny; taki, który nie ma litości

bezludny bɛzˈludnɨ adj
tréigthe
taki, gdzie nie ma ludzi; niezamieszkały przez ludzi, niebędący zaludnionym

bezmiar ˈbɛzmʲjar n
ollmhéid
niezmierzona, nieograniczona przestrzeń

bezmierny adj
as cuimse
ogromny tak, że aż niemożliwy do zmierzenia

beznadzieja ˌbɛznaˈd͡ʑɛ̇ja n
éadóchas
stan desperacji, utraty nadziei, rozpacz

beznadziejny ˌbɛznaˈd͡ʑɛ̇jnɨ adj
éadóchasach
kiepski, bardzo słaby
pozbawiony wszelkiej nadziei

beznamiętność ˌbɛznãˈmʲjɛ̃ntnɔɕt͡ɕ n
fuarchúis
cecha tego, kto lub co jest beznamiętne; obojętność, apatia

beznamiętny ˌbɛznãˈmʲjɛ̃ntnɨ adj
neodrach
pozbawiony emocji, emocjonalnego zaangażowania; obojętny, chłodny

bezodpływowy adj
talamhiata
taki, który nie ma odpływu, nie uchodzi z niego żadna rzeka

bezokolicznik ˌbɛzɔkɔˈlʲit͡ʃʲɲik n
infinideach
(gramatyka) forma czasownika zazwyczaj (zależnie od języka) nieokreślająca czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony ani aspektu;

bezowocny ˌbɛzɔˈvɔt͡snɨ adj
amú
(książkowy) nieprzynoszący pomyślnych rezultatów

bezpaństwowy adj
gan stát
nie mający przynależności państwowej; nie należący do żadnego z państw

bezpieczeństwo ˌbɛspʲjɛˈt͡ʃɛ̃j̃stfɔ n
tearmann
stan braku zagrożenia, obawy, powodów do strachu; bycie bezpiecznym

bezpiecznik bɛsˈpʲjɛt͡ʃʲɲik n
fiús
podzespół chroniący przed nieprawidłowym działaniem urządzenia lub sieci (np. elektrycznej, gazowej);

bezpieczny bɛsˈpʲjɛt͡ʃnɨ adj
slán
taki, który nie jest zagrożony, któremu nic nie grozi

bezpośrednio ˌbɛspɔɕˈrɛdʲɲɔ adv
go díreach
w sposób bezpośredni

bezprawie n
aindleathacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) stan, w którym nie są ustanowione lub przestrzegane normy prawne
aindlí
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czyn bezprawny

bezprawny adj
aindílis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) niezgodny z przepisami prawa

bezpretensjonalny adj
neamh-mhóiréiseach
prosty, swobodny i naturalny

bezprzedmiotowy adj
fánach
niemający podstawy, przyczyny

bezpłatnie bɛsˈpwatʲɲɛ adv
saor
w sposób bezpłatny, bez opłat(y)

bezpłatny bɛsˈpwatnɨ adj
saor
taki, za który nie pobiera się opłaty

bezpłciowy adj
leamh
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) niemający charakteru

bezpłodność n
aimride
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) nieodwracalny brak zdolności do rozrodu; cecha tego, kto bezpłodny, cecha tego, co bezpłodne

bezpłodny adj
aimrid
(biologia, biologiczny) taki, który nie może rozmnażać się

bezrobocie ˌbɛzrɔˈbɔt͡ɕɛ n
dífhostaíocht
(ekonomia, ekonomiczny) stan, w którym część osób zdolnych do pracy i chcących ją podjąć nie może jej znaleźć;

bezrobotny ˌbɛzrɔˈbɔtnɨ adj
dífhostaithe
bez pracy, bez zajęcia

bezrogi adj
maol
(zoologia, zoologiczny) nie mający rogów

bezrękawnik ˌbɛzrɛ̃ŋˈkavʲɲik n
bibe
(potocznie, potoczny) element stroju (kamizelka lub sukienka) bez rękawów, noszony na bluzkę lub sweter

bezsenność bɛsˈːɛ̃nːɔɕt͡ɕ n
neamhchodladh díth codlata
(fizjologia, fizjologiczny) niemożność zaśnięcia;

bezsens ˈbɛsːɛ̃w̃s n
amaidí
brak sensu, uzasadnienia w czymś

bezsensowny ˌbɛsːɛ̃w̃ˈsɔvnɨ adj
gan chiall
taki, który jest pozbawiony sensu, uzasadnienia

bezsilność n
easpa cumhachta
cecha tego, co bezsilne; cecha osoby bezsilnej

bezsilny bɛɕˈːilnɨ adj
fágtha
bez sił, niezdolny do walki
taki, który nie potrafi z czymś się zmagać

bezskrzydły bɛsˈːkʃɨdwɨ adj
dísciathánach
taki, który nie ma skrzydeł

bezsporny adj
dobhréagnaithe
taki, który nie budzi wątpliwości

bezstronność n
neamhchlaontacht
cecha tego, co jest bezstronne, kto jest bezstronny

bezstronny bɛsˈːtrɔ̃nːɨ adj
fionn
taki, który nie opowiada się po żadnej ze stron (np. konfliktu)

beztlenowy adj
anaeróbach
taki, który obywa się bez tlenu

beztroska bɛsˈtrɔska n
éadroime
nieprzejmowanie się niczym, brak dbałości o coś

bezustannie adv
de ghréas
bez przerwy, ciągle, nieprzerwanie

bezustanny adj
síor-
taki, który trwa ciągle, bez przerwy

bezużyteczny ˌbɛzuʒɨˈtɛt͡ʃnɨ adj
gan mhaith
taki, z którego nie ma żadnego użytku

bezwartościowy ˌbɛzvartɔɕˈt͡ɕɔvɨ adj
galair
nieposiadający żadnej wartości

bezwarunkowy ˌbɛzvarũŋˈkɔvɨ adj
gan choinníoll
nieograniczony warunkami, niezależny od żadnych warunków; całkowity, absolutny, zupełny

bezwiedny adj
inneallach
wykonany bez udziału świadomości

bezwodnik n
ainhidríd
(chemia, chemiczny) tlenek niemetalu tworzący kwas lub zasadę w połączeniu z wodą

bezwodny adj
ainhidriúil
(chemia, chemiczny) niezawierający wody w swej strukturze krystalicznej
pozbawiony wody, wilgoci

bezwstyd n
mínáire
nieskromność w postępowaniu

bezwstydny bɛsˈfstɨdnɨ adj
dínáireach
taki, który nie odczuwa wstydu; bez skrupułów
taki, który świadczy o braku skromności

bezwzględnie adv
amach is amach
w sposób całkowity, zupełnie

bezwzględność n
anróiteacht
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: bezwzględny

bezwzględny bɛzˈvzɡlɛ̃ndnɨ adj
absalóid
(matematyka, matematyczny) pozbawiony znaku, będący wynikiem wartości bezwzględnej
(metrologia, metrologiczny) wyrażony w tych samych jednostkach, co mierzona wielkość

bezwładność bɛzˈvwadnɔɕt͡ɕ n
spadántacht
(fizyka, fizyczny) opór ciała materialnego przy przyspieszaniu

bezzwłoczny adj
spreag
mający nastąpić natychmiast, bez zwłoki

bezzębny bɛzˈːɛ̃mbnɨ adj
carballach
taki, który nie ma zębów; pozbawiony zębów

bezładny adj
ainrialta
pozbawiony ładu, porządku

bełkot ˈbɛwkɔt n
beith ag stadaireacht
niewyraźna mowa, bełkotanie
gibiris
(potocznie, potoczny) wypowiedź nie mająca sensu, z której nic konkretnego nie wynika; mowa trawa, pustosłowie

bełt bɛwt n
bolta
pocisk kuszy;

beż bɛʃ n
béasa
kolor podobny do koloru kawy z mlekiem

beżowo bɛˈʒɔvɔ adv
béas
(odprzymiotnikowy) → beżowy

beżowy bɛˈʒɔvɨ adj
béas
mający kolor kawy z mlekiem lub piasku

bhutański buˈtãj̃sʲci adj
Bútánach
odnoszący się do Bhutanu, państwa w Azji

biatlon n
dé-atlan
(sport, sportowy) zimowa dyscyplina sportu składająca się z biegu narciarskiego i strzelania;

biała herbata ˈbʲjawa xɛrˈbata n
tae geal
herbata powstająca z młodych pączków i pochodząca z chińskich prowincji

białaczka bʲjaˈwat͡ʃka n
leoicéime
(medycyna, medyczny) nadmierne wytwarzanie białych krwinek;

białawy bʲjaˈwavɨ adj
fobhán
mający kolor podobny do białego; niezupełnie biały, prawie biały, jasny

białe n
bán
pionki, bierki białego koloru

białko ˈbʲjawkɔ n
bán
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płynna i przezroczysta substancja otaczająca żółtko ptasich jaj
gealacán
(anatomia, anatomiczny) (potocznie, potoczny) biała część oka (gałki ocznej), znajdująca się dookoła tęczówki
próitéin
(biochemia, biochemiczny) wielocząsteczkowy związek organiczny zbudowany z aminokwasów;

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci adj
Bealarúiseach
dotyczący Białorusi lub Białorusinów, charakterystyczny dla Białorusi lub Białorusinów

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci n
Bealarúisis Bealarúiseach
(językoznawstwo, językoznawczy) język wschodniosłowiański używany na Białorusi;

białorzytka ˌbʲjawɔˈʒɨtka n
clochrán
(ornitologia, ornitologiczny) Oenanthe oenanthe, niewielki ptak wędrowny półkuli północnej zamieszkujący tereny otwarte, często kamieniste;

białozór bʲjaˈwɔzur n
fabhcún tuaithe
(ornitologia, ornitologiczny) Falco rusticolus, zagrożony wyginięciem duży ptak drapieżny półkuli północnej;

białość n
báine
barwa biała

biały ˈbʲjawɨ adj
bán geal fionn
mający bardzo jasną barwę przeciwstawną do czarnego, taką jak czysty śnieg, mleko itp.

biblijny bʲiˈblʲijnɨ adj
bíobalta
pochodzący z Biblii, związany z Biblią, charakterystyczny dla Biblii

bibliofil bʲiˈblʲjɔfʲil n
leabharbhách
miłośnik książek

bibliofilski adj
leabharbhách
związany z bibliofilami, zbieraniem książek, przeznaczony dla bibliofili

bibliografia ˌbʲiblʲjɔˈɡrafʲja n
bibleagrafaíocht
wykaz odrębnych jednostek piśmienniczych, zestawiony z utworzonych według ustalonych zasad opisów bibliograficznych;
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka zajmująca się teoretycznym i praktycznym badaniem oraz opisywaniem dokumentów pisanych;

bibliologia ˌbʲiblʲjɔˈlɔɟja n
bibleagrafaíocht
nauka o książce

biblioteka ˌbʲiblʲjɔˈtɛka n
leabharlann
instytucja zajmująca się gromadzeniem i wypożyczaniem książek; budynek tej instytucji;
zbiór książek należący do kogoś; pomieszczenie z takim zbiorem
(informatyka, informatyczny) zbiór programów, procedur, elementów graficznych itp., które mogą być używane w innych programach;

bibliotekarz ˌbʲiblʲjɔˈtɛkaʃ n
leabharlannaí
pracownik biblioteki;

bibuła n
páipéar síoda
kolorowy papier do wyrobu ozdób
páipéar súite
rodzaj porowatego papieru o właściwościach chłonnych;

bicie ˈbʲit͡ɕɛ n
aoire
(rzeczownik odczasownikowy) od bić
bonn
wytłaczanie monet lub medali
béim
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) uderzanie strun gitary dłonią, grając akordami

bicz bʲit͡ʃ n
fuip
kilka splecionych ze sobą rzemieni przymocowanych do drewnianej rękojeści

biczować v
aoire
uderzać kogoś za pomocą bicza

bidul n
dílleachtlann
(potocznie, potoczny) dom dziecka

biec bʲjɛt͡s v
luaidhe
prowadzić w jakimś kierunku
rith
szybko poruszać się na nogach w krokach, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi

bieda ˈbʲjɛda n
bochtaineacht
stan braku środków do życia

biedactwo n
créatúr
ze współczuciem: jednostka biedna lub nieszczęśliwa

biedak ˈbʲjɛdak n
bocht
osoba, której brakuje środków do życia
ze współczuciem o kimś

biedny ˈbʲjɛdnɨ adj
bocht
taki, któremu brakuje środków do życia

biedronka bʲjɛˈdrɔ̃nka n
bóín Dé
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodziny Coccinellidae, biedronkowatych;

biedrzeniec anyż n
ainís
(botanika, botaniczny) Pimpinella anisum L., gatunek jednorocznej rośliny uprawnej z rodziny selerowatych;

bieg bʲjɛk n
ruthag
(sport, sportowy) konkurencja sportowa, w której chodzi o jak najszybsze dobiegnięcie do mety
poruszanie się przez krótkie i szybkie podskoki
réim
(hydrologia, hydrologiczny) prąd wody, nurt
postępowanie, rozwój zdarzenia lub procesu

biegacz ˈbʲjɛɡat͡ʃ n
reathaí
(sport, sportowy) osoba uprawiająca jedną z dyscyplin lekkoatletycznych – biegi

bieganie bʲjɛˈɡãɲɛ n
reatha
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa
rith
(rzeczownik odczasownikowy) od biegać

bieganina n
fuadar
(potocznie, potoczny) nieustanne bieganie

biegać ˈbʲjɛɡat͡ɕ v
rith
przemieszczać się szybkimi krokami, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi, być w ruchu, uprawiać biegi

biegun ˈbʲjɛɡũn n
mol
(fizyka, fizyczny) (zobacz) biegun elektryczny
(fizyka, fizyczny) (zobacz) biegun magnetyczny
jeden z dwóch punktów na powierzchni obracającego się ciała niebieskiego, przez które przechodzi jego oś obrotu
miejsce z jakiegoś względu najdalsze lub posiadające najbardziej ekstremalne cechy;

biegunka bʲjɛˈɡũnka n
buinneach
(medycyna, medyczny) częste wypróżnianie stolcem o rzadkiej konsystencji;

biegły ˈbʲjɛɡwɨ n
saineolaí
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ekspert powoływany przez sąd, mający wiedzę w specjalistycznej dziedzinie, ułatwiający zrozumienie związanych z tą dziedziną zagadnień istotnych dla sprawy

biel bʲjɛl n
bán
biały kolor;
biały pigment (barwnik) używany do wyrobu farb
biały ubiór
sú-adhmad
zewnętrzna część pni drzew, przewodząca wodę

bielactwo n
ailbíneachas
(medycyna, medyczny) schorzenie powodujące odbarwienia w skórze, włosach i tęczówce na skutek zmniejszenia lub braku melaniny

bielizna bʲjɛˈlʲizna n
fo-éadaí
(krawiectwo) odzież spodnia, np. majtki, biustonosz, podkoszulka
línéadach
(krawiectwo) wyroby z tkaniny, używane w domu

bielizna osobista n
fo-éadaí
(krawiectwo) odzież spodnia, np. majtki, biustonosz, podkoszulka

bielić v
aol
malować wapnem rozpuszczonym w wodzie

biernik ˈbʲjɛrʲɲik n
áinsí
(gramatyka) czwarty przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? co?;

biernikowy ˌbʲjɛrʲɲiˈkɔvɨ adj
cuspóireach
(gramatyka) dotyczący biernika

bierność ˈbʲjɛrnɔɕt͡ɕ n
neamhghníomhaíocht
(chemia, chemiczny) niewchodzenie w reakcje chemiczne
éighníomhaíocht
brak inicjatywy

bierny ˈbʲjɛrnɨ adj
céasta
(chemia, chemiczny) niebiorący udziału w reakcjach
(gramatyka) związany ze stroną bierną
niewykazujący inicjatywy

bierwiono bʲjɛrˈvʲjɔ̃nɔ n
bloc
pień drzewa oczyszczony z gałęzi, czasem także z kory
spory kawałek drewna przeznaczony na opał

bierzmowanie ˌbʲjɛʒmɔˈvãɲɛ n
cóineartú
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim i Cerkwi prawosławnej sakrament potwierdzenia dojrzałości chrześcijańskiej;

bierzmować bʲjɛʒˈmɔvat͡ɕ v
daingnigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) udzielać sakramentu bierzmowania

biesiada bʲjɛ̇ˈɕada n
cóisir
wystawne przyjęcie, któremu często towarzyszą śpiewy lub tańce

bieżnik ˈbʲjɛʒʲɲik n
brat reatha
podłużna serweta na ławę lub stół
trácht
(motoryzacja) zewnętrzna, ochronna warstwa opony z wgłębieniami na powierzchni, które poprawiają jej przyczepność;

bieżący bʲjɛˈʒɔ̃nt͡sɨ adj
am i láthair
taki, który właśnie, obecnie trwa

bifobia n
bifóibe
(psychologia, psychologiczny) (społeczny) dyskryminacja objawiająca się niechęcią lub agresją wobec osób biseksualnych;

bigamia bʲiˈɡãmʲja n
biogamacht
pozostawanie w związku małżeńskim z dwiema osobami;

bigamiczny adj
biogamach
związany z bigamią, dotyczący bigamii; będący bigamią

bigamista n
biogamach
ten, kto popełnia bigamię tzn. ma dwie żony

bijatyka n
afrasc
bójka z udziałem większej liczby osób

bilans n
fuílleach
(księgowość) sprawozdanie finansowe
proporcje wpływów i wypływów

bilard ˈbʲilart n
billéardaí
(sport, sportowy) gra towarzyska i sportowa polegająca na odbijaniu drewnianych kul kijem na specjalnym stole;

bilateralny ˌbʲilatɛˈralnɨ adj
déthaobhach
dwustronny

bilet ˈbʲilɛt n
ticéad
dokument zezwalający na przejazd pociągiem, autobusem, samolotem itp., albo na wstęp do kina lub teatru

bileter bʲiˈlɛtɛr n
eachlach
pracownik teatru, kina itp. kontrolujący bilety przy wejściu

bilingwizm n
dátheangachas
dwujęzyczność

bilion ˈbʲilʲjɔ̃n n
míle milliún
liczba o wartości: 1 000 000 000 000 = 1012;

bilirubina ˌbʲilʲiruˈbʲĩna n
bilearúibin
(biochemia, biochemiczny) barwnik organiczny, końcowy produkt degradacji hemu;

bimber ˈbʲĩmbɛr n
fuisce baile
(spożywczy) mocny alkohol domowej roboty, zazwyczaj wytwarzany nielegalnie;

bio- bʲjɔ prefix
bith-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z życiem, procesami życiowymi

biocenoza n
bithchéanóis
(ekologia, ekologiczny) zespół populacji różnych gatunków, żyjących w określonej przestrzeni środowiska lądowego lub wodnego;

biochemia bʲjɔˈxɛ̃mʲja n
bithcheimic
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka na pograniczu chemii organicznej i biologii zajmująca się substancjami organicznymi o znaczeniu biologicznym;

biochemiczny adj
bithcheimiceach
(biochemia, biochemiczny) związany z biochemią, rozumiany w zakresie biochemii

biodegradacja n
bithmhilleadh
(biochemia, biochemiczny) proces rozpadu substancji na proste związki organiczne pod wpływem czynników naturalnych – bakterii, grzybów, pierwotniaków i żerowania organizmów wyższych;

biodro ˈbʲjɔdrɔ n
alt an chromáin
(anatomia, anatomiczny) część ciała, którą stanowią: staw biodrowy, boczna część miednicy i górna zewnętrzna część uda

bioetyka n
bitheitic
dział etyki dotyczący analizy dylematów moralnych, które pojawiają się w naukach medycznych i biologicznych

biofizyka n
bithfhisic
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dziedzina biologii badająca fizyczne podstawy procesów życiowych;

biogaz n
bithghás
(chemia, chemiczny) (rolnictwo, rolniczy) mieszanina gazów otrzymywana podczas beztlenowego rozkładu obornika lub innych pozostałości organicznych;

biogeochemia n
bithgheoiceimic
(biologia, biologiczny) (geologia, geologiczny) (chemia, chemiczny) (ekologia, ekologiczny) dziedzina nauki zajmująca się badaniem wymiany albo przepływu materii między żywymi a nieożywionymi komponentami biosfery

biogeografia ˌbʲjɔɡɛɔˈɡrafʲja n
bithgheografaíocht
nauka o rozmieszczeniu na Ziemi żywych organizmów;

biograf ˈbʲjɔɡraf n
beathaisnéisí
autor biografii;

biografia bʲjɔˈɡrafʲja n
beathaisnéis
opis życia i działalności jakiejś osoby;

biograficzny ˌbʲjɔɡraˈfʲit͡ʃnɨ adj
beathaisnéiseach
związany z biografią, dotyczący biografii

biolog ˈbʲjɔlɔk n
bitheolaí
specjalista w zakresie biologii
kobieta biolog (1.1)

biologia bʲjɔˈlɔɟja n
bitheolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka przyrodnicza o życiu, rozwoju i ewolucji osobniczej;

biologia molekularna n
bitheolaíocht mhóilíneach
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii badający organizmy na poziomie molekularnym, określający związki między budową a funkcjami pełnionymi przez różne cząstki w komórkach

biologiczny ˌbʲjɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
bitheolaíoch bitheolaíochta
związany z biologią, dotyczący biologii

biom n
bithóm
(ekologia, ekologiczny) zespół ekosystemów, tworzący duże i łatwe do rozróżnienia regiony biologiczne na Ziemi

biomasa bʲjɔ̃ˈmasa n
bithmhais
masa materii zawartej w organizmach żywych (zwykle podawana na metr kwadratowy lub sześcienny)
materia zawarta w organizmach żywych;

biomedycyna ˌbʲjɔ̃mɛdɨˈt͡sɨ̃na n
bithleigheas
dziedzina medycyny oparta na zasadach nauk biologicznych;

biometryczny adj
bithmhéadrach
związany z biometrią, dotyczący lub służący do pomiarów istot żywych, także do rozpoznawania cech lub tożsamości

bionika n
bitheonaic
(biologia, biologiczny) (technologia, technika, techniczny) nauka badająca możliwości wykorzystania w technice (głównie w automatyce, elektronice i mechanice) wiedzy o budowie i funkcjonowaniu żywych organizmów;

biopaliwo n
bithbhreosla
paliwo otrzymywane z biomasy;

biopsja ˈbʲjɔpsʲja n
bithóipse
(medycyna, medyczny) rodzaj specjalnego zabiegu diagnostycznego, będącego inwazyjną metodą pobrania materiału biologicznego z przypuszczalnie zmienionych chorobowo tkanek, który następnie jest oceniany morfologicznie z użyciem mikroskopu świetlnego;

bioróżnorodność ˌbʲjɔruʒnɔˈrɔdnɔɕt͡ɕ n
bithéagsúlacht
(ekologia, ekologiczny) zróżnicowanie życia na wszelkich poziomach jego organizacji w przyrodzie;

biosfera n
bithsféar
(ekologia, ekologiczny) zespół wszystkich istniejących na Ziemi ekosystemów, największy i najbliższy samowystarczalności układ biologiczny zamieszkiwany przez organizmy żywe

biosynteza n
bithshintéis
(biologia, biologiczny) tworzenie związków organicznych przez organizm żywy

biotechnologia ˌbʲjɔtɛxnɔˈlɔɟja n
biteicneolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się wykorzystaniem organizmów żywych (drobnoustrojów) do produkcji przemysłowej;

biotyczny bʲjɔˈtɨt͡ʃnɨ adj
bitheach
(o relacjach ekologicznych) związany z organizmami żywymi, także będący wynikiem ich działania

biret ˈbʲirɛt n
birréad
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kanciaste nakrycie głowy duchownych

birmański bʲirˈmãj̃sʲci adj
Burmais
odnoszący się do państwa Mjanma (Birma), wywodzący się z Mjanmy (Birmy), dotyczący Mjanmańczyków (Birmańczyków)

birmański bʲirˈmãj̃sʲci n
Burmais
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Mjanmy (Birmy);

biruang malajski n
béar gréine
(zoologia, zoologiczny) Helarctos malayanus Horsfield, drapieżny ssak z rodziny niedźwiedziowatych występujący w południowej i południowo-wschodniej Azji;

biseksualista ˌbʲisɛksu<sup>w</sup>aˈlʲista n
déghnéasach
(seksuologia, seksuologiczny) osoba odczuwająca pociąg seksualny do ludzi obydwu płci

biseksualny ˌbʲisɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
déghnéasach
(seksuologia, seksuologiczny) odczuwający pociąg seksualny do osobników obu płci

biskup ˈbʲiskup n
easpag
(kościelny) w kościołach chrześcijańskich duchowny wysokiego szczebla, ze święceniami biskupimi lub ordynowany na urząd biskupi, najczęściej kierujący diecezją;

biszkopt ˈbʲiʃkɔpt n
císte spúinse
(cukiernictwo) (spożywczy) lekkie, suche ciasto używane do wyrobów cukierniczych;
briosca
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciastko z biszkoptu (1.1)

bit bʲit n
béim
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rytmiczne uderzenie odmierzające kolejne takty utworu
giotán
(informatyka, informatyczny) (matematyka, matematyczny) najmniejsza porcja informacji, liczba binarna, mogąca przyjąć wartości 0 lub 1;
(technologia, technika, techniczny) wymienna końcówka w elektrycznych narzędziach do wkręcania;

bita śmietana ˈbʲita ɕmʲjɛˈtãna n
uachtar coipthe
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) śmietana o wysokiej zawartości tłuszczu napowietrzona poprzez ubijanie, będąca dodatkiem do deserów, dekoracją napojów lub samodzielnym deserem;

bitwa ˈbʲitfa n
coimhlint
(wojskowość, wojskowy) bezpośrednie starcie zbrojne wojsk skonfliktowanych stron;

biurko ˈbʲjurkɔ n
deasc
mebel, który służy do wygodnego pisania i czytania

biuro ˈbʲjurɔ n
oifig
budynek lub pomieszczenie, w którym są wykonywane prace administracyjne, umysłowe, są zbierane i przetwarzane informacje;

biuro podróży ˈbʲjurɔ pɔdˈruʒɨ n
gníomhaireacht taistil
(turystyka, turystyczny) instytucja organizująca wycieczki i pośrednicząca w sprzedaży biletów lotniczych, autobusowych itd.

biuro rzeczy znalezionych n
oifig na n-earraí caillte
(turystyka, turystyczny) miejsce, w którym gromadzi się rzeczy znalezione, aby właściciele mogli je odzyskać

biurokracja ˌbʲjurɔˈkrat͡sʲja n
maorlathas
(potocznie, potoczny) przesadna formalistyka w działalności urzędów, bezduszne przestrzeganie przepisów w załatwianiu spraw urzędowych i interesantów

biurokrata n
maorlathaí
urzędnik ściśle przestrzegający i wymagający przestrzegania kwestii formalnych

biurokratyczny adj
maorlathach
związany z biurokracją, dotyczący biurokracji

biust bʲjust n
brollach
piersi kobiety
busta
popiersie

biustonosz bʲjuˈstɔ̃nɔʃ n
cíochbheart
(krawiectwo) część garderoby podtrzymująca kobiece piersi;

biwak ˈbʲivak n
piteogach
(turystyka, turystyczny) obozowanie pod gołym niebem w namiotach, najczęściej jedna z form obozów młodzieżowych

bizantyjski ˌbʲizãnˈtɨjsʲci adj
Biosántach
(historia, historyczny, historycznie) dotyczący Bizancjum, związany z Bizancjum

bizmut ˈbʲizmut n
biosmat
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bi i liczbie atomowej 83;

biznes ˈbʲiznɛs n
gnó
interes, przedsięwzięcie przynoszące zysk

biznesmen bʲizˈnɛsmɛ̃n n
fear gnó
(potocznie, potoczny) (ekonomia, ekonomiczny) osoba oficjalnie prowadząca działalność gospodarczą

biznesowy adj
tráchtáil
(handel, handlowy) dotyczący biznesu

bizon ˈbʲizɔ̃n n
bíosún
(zoologia, zoologiczny) największy stadny ssak Ameryki Północnej, zamieszkujący prerie i lasy;

bić bʲit͡ɕ v
gread
uderzać kogoś, zadawać komuś ból

biżuteria ˌbʲiʒuˈtɛrʲja n
seoid
przedmioty wyrabiane z metali szlachetnych i kamieni szlachetnych (lub ich imitacji) służące do ozdoby stroju, ciała;

blacha ˈblaxa n
copar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (slangowo) instrumenty dęte blaszane
leathanach
cienki, płaski kawałek metalu;

blady ˈbladɨ adj
cuaille
o barwie skóry ludzkiej pozbawiony rumieńca, opalenizny, mający jasną karnację
o mało intensywnej barwie
leamh
(przenośnie, przenośnia) banalny, niewyróżniający się, nudny

blasfemia blasˈfɛ̃mʲja n
blaisféim
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przestarzałe, przestarzały) bluźnierstwo

blask blask n
gile
jaskrawe światło
taitin
światło odbite, poblask

blastula n
blastúl
(biologia, biologiczny) wczesne stadium rozwojowe zarodka tkankowców w postaci pęcherzyka, którego ściana (blastoderma) jest zbudowana z jednej lub kilku warstw komórek otaczających jamę (blastocel) wypełnioną płynem

blaszany blaˈʃãnɨ adj
stán
taki, który został wykonany z blachy

blaszka ˈblaʃka n
geolbhach
(botanika, botaniczny) element owocnika grzyba budujący jeden z typów hymenoforu;
plátáil
niewielki kawałek blachy

blef blɛf n
leathaill
(termin karciany) taktyka mająca na celu wprowadzenie w błąd innych uczestników gry; sugerowanie, że ma się mocniejsze karty niż w rzeczywistości

blefować v
leathaill
(termin karciany) udawać, że się ma lepsze karty niż w rzeczywistości

bliski ˈblʲisʲci adj
achomair
taki, który jest w niewielkiej odległości
dlúth
bezpośrednio spokrewniony
taki, który prawie osiągnął jakiś stan
zbliżony do czegoś, podobny

blisko ˈblʲiskɔ adv
achomair
w niewielkiej odległości

bliskoznaczny ˌblʲiskɔzˈnat͡ʃnɨ adj
comhchiallach
(gramatyka) o podobnym znaczeniu

blizna ˈblʲizna n
colm
(medycyna, medyczny) ślad po ranie;

bliźni n
comharsa
(biblijny) każdy człowiek

bliźniak ˈblʲiʑɲak n
leathchúpla
każda z dwóch osób urodzonych w jednym porodzie

bloblik n
milseán
(Górny Śląsk) (spożywczy) twardy cukierek do ssania; karmelek, landrynka

blog blɔk n
blag
(informatyka, informatyczny) dziennik (pamiętnik) dostępny w Internecie;

blogować v
blag
(informatyka, informatyczny) prowadzić blog

blok blɔk n
ceap
zeszyt, notes z kartkami większego formatu
(budownictwo) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) krążek na którym lina zmienia kierunek przesuwając się w rowku;
(informatyka, informatyczny) wydzielona część kodu programu;
(kolejnictwo) element blokady
(sport, sportowy) w siatkówce obrona polegająca na podniesieniu rąk ponad siatkę przez jednego lub kilku graczy drużyny;
duża, foremna bryła względnie twardego materiału, np. kamienia, betonu, lodu, chałwy
grupa pomieszczeń lub urządzeń pełniących określoną funkcję

blokada blɔˈkada n
ceap
utrudnienie dostępu do czegoś

blokować blɔˈkɔvat͡ɕ v
coisc
uniemożliwiać ruch
uniemożliwiać wykonanie czegoś

blond blɔ̃nt adj
fionn
o włosach jasny, płowy

blondyn ˈblɔ̃ndɨ̃n n
bánach
mężczyzna mający włosy koloru blond

blołdżob ˈblɔwd͡ʒɔp n
diúl
(wulgarnie, wulgaryzm) (potocznie, potoczny) oralna stymulacja penisa

blues n
gruaim
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wokalno-instrumentalny styl muzyczny sięgający korzeniami ludowych pieśni czarnoskórych

bluszcz bluʃt͡ʃ n
eidhneachán eidhneán eidheann
(botanika, botaniczny) Hedera, roślina pnąca, którą można zobaczyć najczęściej na murach lub drzewach, której liście pozostają zielone w zimie;

bluszcz pospolity n
eidheann
(systematyka) (botanika, botaniczny) Hedera helix L., gatunek wiecznie zielonego pnącza należący do rodziny araliowatych;
(botanika, botaniczny) pnącze z gatunku bluszczy pospolitych (1.1)

bluza ˈbluza n
blús
(odzieżownictwo) (krawiectwo) jednoczęściowe ubranie na tułów;

bluzka ˈbluska n
t-léine
(odzieżownictwo) (krawiectwo) lekka, górna część damskiej garderoby zakładana przez głowę

bluźnierca n
blaisféimeoir
ten, kto bluźni; osoba urągająca świętościom

bluźnierstwo bluʑˈɲɛrstfɔ n
blaisféim
słowa uwłaczające czemuś, co jest uważane za święte

bluźnić ˈbluʑɲit͡ɕ v
diamhaslaigh
uwłaczać słowem czemuś co jest uznawane za święte

bobas ˈbɔbas n
babaí
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) małe dziecko

bobasek n
bean bhreá
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) małe dziecko

bobowate n
peasair
(systematyka) (botanika, botaniczny) Fabaceae Lindl., rodzina roślin należąca do rzędu bobowców;

bobrek trójlistkowy n
bearnán lachan
(botanika, botaniczny) Menyanthes trifoliata L., gatunek leczniczej rośliny z rodziny bobrkowatych;

bobrek trójlistny n
bearnán lachan
(botanika, botaniczny) Menyanthes trifoliata L., gatunek byliny z rodziny bobrkowatych, będącej geofitem i hydrofitem;

bobry n
béabhar
futro z bobra

bochenek bɔˈxɛ̃nɛk n
bairín
jeden chleb, bryła ciasta

bocian ˈbɔt͡ɕãn n
corr bhán
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) bocian biały
storc corr bhán
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia duży ptak brodzący z rodziny bocianów;

bocian biały ˈbɔt͡ɕãn ˈbʲjawɨ n
corr bhán
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ciconia ciconia Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący m.in. w Polsce;

bocianica ˌbɔt͡ɕä̃ˈɲit͡sa n
storc
(ornitologia, ornitologiczny) samica bociana

bocianie gniazdo bɔˈt͡ɕä̃ɲɛ ˈɟɲazdɔ idiom
crannóg
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (przenośnie, przenośnia) niewielka platforma w górnej części masztu żaglowca; dawniej punkt obserwacyjny

bocianowe n
storc
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ciconiiformes Bonaparte, rząd ptaków z infragromady ptaków neognatycznych, obejmuje gatunki wodno-błotne, w większości wędrowne;

boczek ˈbɔt͡ʃɛk n
bagún
(spożywczy) mięso z boku świni poprzerastane słoniną;

bocznik n
seachród
(elektryczność) rezystor włączony równolegle do głównego obwodu, zmniejszający prąd pobierany przez ten obwód

boczny ˈbɔt͡ʃnɨ adj
foireann
znajdujący się, umiejscowiony na boku czegoś

bodaj ˈbɔdaj particle
ar a laghad
(przestarzałe, przestarzały) sygnalizuje że przedstawione oczekiwania są najmniejszymi dopuszczalnymi

bodajże bɔˈdajʒɛ particle
is dócha (go)
… wyrażająca wątpliwość co do prawdziwości przekazywanej informacji

body ˈbɔdɨ n
comhlacht
(odzieżownictwo) jednoczęściowy strój dziecięcy, bez rękawów i nogawek
(odzieżownictwo) jednoczęściowy, obcisły strój kobiecy, zwykle bez rękawów i nogawek

bodziec ˈbɔd͡ʑɛt͡s n
spreagadh
(przenośnie, przenośnia) podnieta, zachęta
(medycyna, medyczny) czynnik wywołujący pobudzenie receptorów, pochodzący ze środowiska zewnętrznego lub ze środowiska wewnętrznego;

bogactwo bɔˈɡat͡stfɔ n
saibhreas
wielka ilość, różnorodność
majątek, posiadane dobra o dużej wartości
stór
w lm: bogactwa → kosztowności, skarby

bogaty bɔˈɡatɨ adj
saibhir
posiadający duży majątek lub osiągający wysokie dochody
taki, który obfituje w coś
dający dużą możliwość wyboru

bogini bɔˈɟĩɲi n
bandia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (etnografia, etnograficzny) bóstwo płci żeńskiej

bohater bɔˈxatɛr n
laoch
człowiek, który wykazał się męstwem, odwagą, poświęceniem itp.

bohaterka ˌbɔxaˈtɛrka n
banlaoch
forma żeńska od: bohater; główna postać wydarzenia
forma żeńska od: bohater; kobieta odważna
forma żeńska od: bohater; postać utworu

bohaterski ˌbɔxaˈtɛrsʲci adj
gaisciúil
postępujący jak bohater
związany z bohaterstwem, właściwy bohaterowi

bohaterstwo ˌbɔxaˈtɛrstfɔ n
laochas
czyn, zachowanie wymagające odwagi, męstwa; postawa właściwa bohaterowi

bohr bɔxr̥ n
bóiriam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bh i liczbie atomowej 107;

boisko bɔˈ<sup>j</sup>iskɔ n
plánach
(sport, sportowy) plac przeznaczony do gier sportowych;

boja ˈbɔja n
baoi
pływający znak nawigacyjny

bojaźliwy ˌbɔjäʑˈlʲivɨ adj
faiteach
skłonny do bojaźni, dający się łatwo wystraszyć

bojaźń ˈbɔjäɕɲ̊ n
eagla
(książkowy) lęk, strach, obawa

bojkot ˈbɔjkɔt n
baghcat
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ekonomia, ekonomiczny) zerwanie kontaktów (handlowych, ekonomicznych, stosunków dyplomatycznych, towarzyskich, zawodowych) w celu wywarcia nacisku;

bojkotować v
baghcatáil
zrywać stosunki z państwem, instytucją, organizacją lub osobą w celu wywarcia nacisku lub wyrażenia protestu

bojowy bɔˈjɔvɨ adj
bruíon
związany z walką
fuinniúil
(przenośnie, przenośnia) energiczny
trodach
wojowniczy, waleczny, skłonny do boju

bok bɔk n
foireann
(matematyka, matematyczny) odcinek o końcach w dwóch sąsiednich wierzchołkach wielokąta
lewa lub prawa strona człowieka, zwierzęcia, przedmiotu

bokobrody n
féasóg leicinn
rodzaj zarostu u mężczyzn, który wyrasta przed uszami po obu bokach twarzy i rozciąga się od linii owłosienia głowy w kierunku linii brody;

boks bɔks n
dornálaíocht
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa polegająca na biciu przeciwnika pięściami;

bokser ˈbɔksɛr n
bocsaeir
(sport, sportowy) sportowiec uprawiający zawodowo boks (pięściarstwo)
(kynologia, kynologiczny) rasa psów molosowatych w typie mastifa;
(motoryzacja) silnik spalinowy o przeciwległych cylindrach

bokserki bɔˈksɛrʲci n
fobhríste dornálaí
(odzieżownictwo) męskie, luźne majtki z krótkimi nogawkami

bolesny bɔˈlɛsnɨ adj
léanmhar
(medycyna, medyczny) taki, który sprawia ból fizyczny
(psychologia, psychologiczny) taki, który sprawia przykrość, żal, ból psychiczny

boleć ˈbɔlɛt͡ɕ v
gortaigh
(medycyna, medyczny) być źródłem bólu

boleń pospolity n
asp
(ichtiologia, ichtiologiczny) Leuciscus aspius, gatunek ryby z rodziny karpiowatych;

boleściwy ˌbɔlɛɕˈt͡ɕivɨ adj
léanmhar
pełen boleści

boliwijski ˌbɔlʲiˈvʲijsʲci adj
Bolavach
odnoszący się do Boliwii

bolszewik n
Boilséiveach
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) początkowo: członek leninowskiej frakcji rosyjskiej partii socjaldemokratycznej; potem ogólniej: członek radzieckiej partii komunistycznej

bolszewizm n
Boilséiveachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna działania politycznego oraz przejmowania i sprawowania władzy stworzona przez Lenina na bazie marksizmu

bom bɔ̃m n
bum
(marynarka) poziome drzewce na żaglowcu, do którego przymocowany jest dolny lik żagla;

bomba ˈbɔ̃mba n
buama
(wojskowość, wojskowy) ładunek wypełniony materiałem wybuchowym zrzucany z samolotu lub okrętu, zwykle z mechanicznym zapalnikiem;

bomba atomowa n
buama adamhach
(wojskowość, wojskowy) bomba czerpiąca swoją energię z reakcji rozszczepienia ciężkich jąder atomowych ((na przykład) uranu lub plutonu) na lżejsze pod wpływem bombardowania neutronami

bomba lotnicza ˈbɔ̃mba lɔtʲˈɲit͡ʃa n
buama
(wojskowość, wojskowy) pocisk zrzucany ze statku powietrznego przeznaczony do niszczenia celów położonych na powierzchni ziemi;

bombardować ˌbɔ̃mbarˈdɔvat͡ɕ v
buamáil
(wojskowość, wojskowy) zrzucać bomby lub ostrzeliwać pociskami artyleryjskimi

bombastyczny adj
mórfhoclach
(książkowy) o języku, stylu, utworze, autorze: przesadnie patetyczny, napuszony

bombowiec bɔ̃mˈbɔvʲjɛt͡s n
buamadóir
(wojskowość, wojskowy) samolot przystosowany do atakowania celów naziemnych i nawodnych przez zrzucanie na nie bomb;

bon mot n
cleas
(książkowy) krótkie, dowcipne opowiadanie, anegdota lub powiedzenie, zbliżone do przysłowia

bonobo bɔ̃ˈnɔbɔ n
mionsimpeansaí
(zoologia, zoologiczny) Pan paniscus, zagrożony wyginięciem gatunek szympansa o zwyczajach i umiejętnościach zbliżonych do ludzi;

boom n
borradh trádála
(ekonomia, ekonomiczny) szybki wzrost koniunktury gospodarczej

bor bɔr n
bórón
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu B i liczbie atomowej 5;

boraks ˈbɔraks n
bórás
(mineralogia, mineralogiczny) minerał z gromady boranów, jego głównym składnikiem jest uwodniony boran sodu;

bordowy bɔrˈdɔvɨ adj
burgúnach
mający kolor ciemnoczerwony, ciemnoróżowy, ciemnowiśniowy, taki jak kolor czerwonego wina bordo

borealny adj
bóireach
(książkowy) północny

borelioza ˌbɔrɛˈlʲjɔza n
borralóis
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wielonarządowa choroba zakaźna przenoszona głównie przez kleszcze, którą wywołują krętki z rodzaju Borrelia;

borneański adj
Boirneoch
związany z Borneo, dotyczący Borneo

borsuk ˈbɔrsuk n
broc
(zoologia, zoologiczny) Meles Brisson, rodzaj drapieżnego ssaka z rodziny kunowatych;

borykać się bɔˈrɨkat͡ɕ‿ɕɛ v
bruíon
pokonywać jakieś trudności, próbować coś przezwyciężyć

borówka bɔˈrufka n
bódhearc
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) borówka brusznica
fraochán
(botanika, botaniczny) krzewinka z rodziny wrzosowatych;
(regionalizm krakowski) borówka czarna, czarna jagoda;

borówka brusznica bɔˈrufka bruʃʲˈɲit͡sa n
bódhearc
(botanika, botaniczny) Vaccinium vitis-idaea, roślina lecznicza z jadalnymi, lekko cierpkimi owocami w kolorze czerwonym;

bosman ˈbɔsmãn n
bósan
(morski) pracownik zarządzający małym portem lub przystanią;
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) osoba odpowiedzialna za żagle, liny i konserwację statku;

boso ˈbɔsɔ adv
cosnochta
bez obuwia, z nieubranymi stopami

boss bɔs n
mol
(gry komputerowe) przeciwnik w grze komputerowej, znacznie większy, silniejszy niż inni
(potocznie, potoczny) szef firmy, organizacji
(potocznie, potoczny) szef grupy przestępczej

boston n
Bostún
(choreografia, choreograficzny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) taniec towarzyski pochodzący ze Stanów Zjednoczonych, rodzaj powolnego walca; także muzyka do tego tańca;
(termin karciany) gra karciana popularna w XVIII wieku

bosy ˈbɔsɨ adj
cosnochta
o człowieku: taki, który ma nagie stopy

botaniczny ˌbɔtãˈɲit͡ʃnɨ adj
luibheolaíocht
związany z botaniką, dotyczący botaniki

botanika bɔˈtãɲika n
luibheolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o roślinach;

botulizm bɔˈtulʲism̥ n
botalas
(medycyna, medyczny) zatrucie wywołane przez egzotoksynę wytwarzaną przez botulinę;

bowiem ˈbɔvʲjɛ̃m conjunction
ar feadh
(książkowy) spójnik przyłączający zdanie zawierające przyczynę, wyjaśnienie, uzasadnienie, do zdania poprzedniego

bowling ˈbɔwlʲĩŋk n
Bol
(sport, sportowy) rodzaj kręgli

boxing ˈbɔksʲĩŋk n
dornálaíocht
(sport, sportowy) rodzaj sztuki walki

boćwina bɔt͡ɕˈfʲĩna n
biatas bán
(botanika, botaniczny) Beta vulgaris, roślina warzywna

bośniacki bɔɕˈɲat͡sʲci adj
Boisniach
związany z Bośnią lub Bośniakami

bożek ˈbɔʒɛk n
dia
w wierzeniach politeistycznych: istota lub jej wyobrażenie będące obiektem kultu

bożonarodzeniowy ˌbɔʒɔ̃narɔd͡zɛ̃ˈɲɔvɨ adj
Nollaig
związany z Bożym Narodzeniem

bracki ˈbrat͡sʲci adj
bráithriúil
związany z Brackiem, dotyczący Bracka

bractwo n
bráithreachas
(żartobliwie) grono znających się osób

brak brak n
uireasa
fakt nieistnienia czegoś

brak miesiączki ˈbrak mʲjɛ̇ˈɕɔ̃n͇t͡ʃʲci n
aimhíostrú
(medycyna, medyczny) objaw chorobowy polegający na zaniku miesiączki z powodów innych niż fizjologiczne;

brakować braˈkɔvat͡ɕ v
airigh ó
być w zbyt małej ilości lub liczbie, nie wystarczać

brama ˈbrãma n
geata
(architektura, architektoniczny) ruchome zamknięcie wejścia bądź wjazdu;

bramka ˈbrãmka n
báire
(sport, sportowy) dwa słupki zakończone łączącą je poprzeczką;
(sport, sportowy) punkt zdobyty poprzez umieszczenie piłki lub krążka w bramce (1.2)
geata
(sport, sportowy) w narciarstwie i kajakarstwie dwa słupki między którymi należy przejechać
(technologia, technika, techniczny) element realizujący funkcję logiczną;
(zdrobniale) od: brama

bramkarz ˈbrãmkaʃ n
cúl báire
(sport, sportowy) sportowiec, którego głównym zadaniem podczas gry jest obrona bramki przed strzałem;

branka ˈbrãnka n
braighdeanach
kobieta wzięta do niewoli

bransoletka ˌbrãw̃sɔˈlɛtka ˌbrãw̃zɔˈlɛtka n
bráisléad
ozdoba w formie opaski, noszona na nadgarstku lub (rzadziej) na nodze;

branża ˈbrãw̃ʒa n
tábhacht
gałąź produkcji, handlu lub usług obejmująca jeden typ towaru lub działalności

brat brat n
deartháir bráthair
potomek płci męskiej (w stosunku do rodzeństwa); syn tego samego ojca; syn tej samej matki;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik, mnich

bratanek braˈtãnɛk n
nia
syn brata

bratanica ˌbratãˈɲit͡sa n
neacht
córka brata

bratek ˈbratɛk n
goirmín
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Viola wittrockiana, dwuletnia roślina ozdobna o aksamitnych, różnobarwnych kwiatach, będąca skrzyżowaniem dzikich gatunków fiołka;

braterski braˈtɛrsʲci adj
bráithriúil
odnoszący się do brata, braci

braterstwo braˈtɛrstfɔ n
bráithreachas
pokrewieństwo między synami jednych rodziców

bratnia dusza ˈbratʲɲa ˈduʃa idiom
anamchara
osoba bliska pod jakimś względem

brawura n
gaisciúlacht
popisywanie się odwagą

brazylijski ˌbrazɨˈlʲijsʲci adj
Brasaíleach
związany z Brazylią, dotyczący Brazylii lub Brazylijczyków, wywodzący się z Brazylii

brać brat͡ɕ v
tóg
chwytać coś ręką, unosić coś

brać na wiarę v
creid ó duine éigin
wierzyć w coś, co ktoś mówi, ufając mu

brać pod uwagę v
cuir siamsaíocht ar fáil do
mieć na uwadze; nie lekceważyć

brać udział ˈbrat͡ɕ ˈud͡ʑaw v
rannpháirtigh
uczestniczyć

brednia ˈbrɛdʲɲa n
amaidí
bezsens, bzdura

bredzić ˈbrɛd͡ʑit͡ɕ v
bí ag glaigearacht
mówić głupstwa

brelok n
siogairlín eochrach
ozdoba spinająca klucze w jeden pęk

bretoński brɛˈtɔ̃j̃sʲci adj
Briotánach
związany z Bretanią, dotyczący Bretanii lub Bretończyków

bretoński brɛˈtɔ̃j̃sʲci n
Briotáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język celtycki, którym posługują się Bretończycy;

brew brɛf n
mala
(anatomia, anatomiczny) pasmo krótkich włosów nad oczodołem

brexit n
Breatimeacht
(historia, historyczny, historycznie) (ekonomia, ekonomiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej

brezent ˈbrɛzɛ̃nt n
anairt
gruba, nieprzemakalna tkanina, używana do wyrobu namiotów, plandek, plecaków itp.;

briologia n
brí-eolaíocht
(botanika, botaniczny) dział botaniki, nauka o mszakach

brocha n
coinín
(potocznie, potoczny) żeński narząd płciowy, pochwa

broda ˈbrɔda n
féasóg
zarost na brodzie (1.1)

brodaty brɔˈdatɨ adj
féasógach
mający zarost na dolnej części twarzy

brodawka n
faithne
(medycyna, medyczny) większa, chorobowa wypukłość na skórze

brodawka sutkowa brɔˈdafka sutˈkɔva n
sine
(anatomia, anatomiczny) brodawka kończąca sutek;

brokat ˈbrɔkat n
broicéad
(włókiennictwo) (krawiectwo) jedwabna tkanina z wypukłym, wzorem, przetykana złotą lub srebrną nicią;
glioscarnach
połyskliwe drobinki używane m.in. do zdobienia przedmiotów oraz do produkcji kosmetyków upiększających;

brokuł ˈbrɔkuw n
brocailí
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. italica L., odmiana kapusty warzywnej o charakterystyczny zielonym kwiatostanie;

brom brɔ̃m n
bróimín
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Br i liczbie atomowej 35;

brona ˈbrɔ̃na n
bráca
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie w postaci żelaznej kraty z kolcami, używane do spulchniania i wyrównywania zaoranej ziemi oraz przykrywania ziarna po siewie;

bronić ˈbrɔ̃ɲit͡ɕ v
cosain
odpierać atak

bronować brɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
bráca
(rolnictwo, rolniczy) spulchniać ziemię za pomocą brony

broszka ˈbrɔʃka n
coinín
(potocznie, potoczny) żeński narząd płciowy, pochwa

broszura brɔˈʃura n
bileog
niewielka publikacja o treści informacyjnej
bróisiúr
cienka książka, nieoprawiona lub w miękkiej oprawie;

browar ˈbrɔvar n
grúdlann
zakład, w którym warzy się (produkuje) piwo;

broń brɔ̃ɲ n
arm
(wojskowość, wojskowy) narzędzie walki, służące do obrony lub ataku na wroga;

broń masowego rażenia n
airm ollscriosta
(wojskowość, wojskowy) broń mająca moc niszczycielską o bardzo szerokim zasięgu;

broń palna ˈbrɔ̃ɲ ˈpalna n
arm tine
(wojskowość, wojskowy) broń miotająca pociski energią gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego;

brud brut n
garr
każde zanieczyszczenie osiadłe na czymś

brudas ˈbrudas n
alpachán
(potocznie, potoczny) osoba niedbająca o higienę; czasem też przedmiot będący w niechlujnym stanie

brudna bomba n
buama salach
(wojskowość, wojskowy) bomba, której celem jest rozsianie materiału radioaktywnego, a przez to doprowadzenie do promieniotwórczego skażenia terenu;

brudno adv
salach
będąc pozbawionym czystości

brudnopis brudˈnɔpʲis n
dréacht
tekst roboczy

brudny ˈbrudnɨ adj
salach
mający na swojej powierzchni zanieczyszczenia, brud
(potocznie, potoczny) naganny, niezgodny z normami etycznymi

brudzić v
salaigh
czynić brudnym, pokrywać brudem

brukiew ˈbrucɛf n
svaeid
(botanika, botaniczny) roślina jadalna lub pastewna z gatunku Brassica napus var. rapifera L.;

brukselka bruˈksɛlka n
bachlóg
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) odmiana kapusty warzywnej;

brunatny brũˈnatnɨ adj
donn
(przenośnie, przenośnia) (zobacz) [[hitlerowski, faszystowski]]
mający kolor ciemnobrązowy

brunet ˈbrũnɛt n
donn
człowiek o włosach czarnego koloru

brunetka brũˈnɛtka n
bean dhonn
kobieta o włosach czarnego koloru

brusznica bruʃʲˈɲit͡sa n
bódhearc
(botanika, botaniczny) (zobacz) borówka brusznica

brutalność bruˈtalnɔɕt͡ɕ n
brúidiúlacht
(książkowy) cecha tego, co brutalne, agresywne, pełne przemocy

brutalny bruˈtalnɨ adj
brúidiúil
bezwzględny, nie liczący się z odczuciami innych
działający za pomocą siły, agresywny
foréigneach
pokazujący brutalność

brutto ˈbrutːɔ adv
comhlán
bez potrąceń

bruzda n
clais
(rolnictwo, rolniczy) wgłębienie powstałe po zastosowaniu pługa;

bryczka ˈbrɨt͡ʃka n
borrphusach
lekki powóz konny bez zadaszenia, z miękkim siedzeniem z tyłu i miejscem dla woźnicy z przodu;

brydż brɨt͡ʃ n
beiriste
(termin karciany) gra rozgrywana jedną talią kart przez cztery osoby, tworzące dwie pary;

bryg brɨk n
bruig
(morski) żaglowiec mający dwa maszty; obydwa maszty niosą ożaglowanie rejowe;

brygada n
aonad
zorganizowany zespół ludzi wykonujący określoną pracę albo zadanie

brykać ˈbrɨ.kat͡ɕ v
poc
(potocznie, potoczny) biegać żwawo, podskakując

brylancik n
lonrach
(ornitologia, ornitologiczny) Heliodoxa Gould, niewielki ptak z podrodziny paziaków, występujący w Ameryce Centralnej i Południowej;

brytyjski brɨˈtɨjsʲci adj
Briotanach
odnoszący się do Wielkiej Brytanii jako państwa

bryza ˈbrɨza n
aer
(meteorologia, meteorologiczny) lekki wiatr wiejący między lądem a morzem;

bryzg n
scuaid
rozchlapujący się strumień cieczy, błota

bryła ˈbrɨwa n
corp
(geometria) figura trójwymiarowa, ściślej – zbiór punktów euklidesowej przestrzeni trójwymiarowej;
fear breá
większa zwarta masa jakiejś substancji

brzask bʒask n
camhaoir
światło widoczne na niebie przed wschodem słońca

brzdąc n
babaí
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) (potocznie, potoczny) małe dziecko

brzeg bʒɛk n
broinne
krańcowa linia czegoś
cósta
pas lądu ograniczający zbiornik wodny;

brzegówka bʒɛˈɡufka n
gabhlán gainimh
(ornitologia, ornitologiczny) Riparia riparia, jaskółka brzegówka, gatunek jaskółki pospolicie występujący w Polsce;

brzemienność bʒɛ̃ˈmʲjɛ̃nːɔɕt͡ɕ n
toircheas
(książkowy) ciąża

brzemienny bʒɛ̃ˈmʲjɛ̃nːɨ adj
ag iompar clainne
(tylko (rodzaj żeński)) (książkowy) o kobiecie: ciężarna

brzemię ˈbʒɛ̃mʲjɛ n
muirear
(dawniej, dawny) ciężar dźwigany na plecach lub oburącz przed sobą
coś, co jest trudne do zniesienia

brzmienie ˈbʒmʲjɛ̇̃ɲɛ n
fuaim
zespół cech dźwiękowych danego instrumentu, sprzętu lub głosu

brzmieć bʒmʲjɛ̇t͡ɕ v
fuaimnigh
(książkowy) być słyszanym, przejawiać się jako dźwięk
(książkowy) zawierać określoną treść, myśl, wymowę, wydźwięk
(książkowy) zwykle o instrumentach muzycznych: wydawać dźwięk

brzoskwinia bʒɔsˈkfʲĩɲa n
phéitseog péitseog
(spożywczy) owoc brzoskwini (1.1)

brzoskwiniowy ˌbʒɔskfʲĩˈɲɔvɨ adj
crann péitseog
(botanika, botaniczny) dotyczący brzoskwiń (drzew i owoców)
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyrządzony z brzoskwiń, z dodatkiem brzoskwiń
przypominający owoc brzoskwini mający powierzchnię lub kolor owocu brzoskwini, delikatny jak brzoskwinia

brzoza ˈbʒɔza n
beith
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula L., drzewo lub krzew z rodziny brzozowatych, mające białą korę;

brzoza brodawkowata n
beith gheal
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula pendula Roth, gatunek brzozy pospolitej w Polsce i na chłodniejszych obszarach Eurazji

brzuch bʒux n
bolg
(anatomia, anatomiczny) dolna część tułowia;

brzuchaty adj
marógach
(potocznie, potoczny) mający duży brzuch

brzuchomówstwo ˌbʒuxɔ̃ˈmufstfɔ n
bolgchaint
(książkowy) zdolność mówienia bez poruszania ustami, przez co wydaje się, że głos pochodzi od innej osoby lub przedmiotu;

brzusiec ˈbʒuɕɛt͡s n
bolg
(biologia, biologiczny) skupienie włókien mięśniowych, część kurczliwa mięśnia;

brzuszek piwny ˈbʒuʃɛk ˈpʲivnɨ n
maróg óil
(żartobliwie) brzuch mężczyzny pijącego duże ilości piwa, wskazujący na takie skłonności

brzuszny ˈbʒuʃnɨ adj
abdómain
związany z brzuchem, dotyczący brzucha

brzuszysko bʒuˈʃɨskɔ n
maróg óil
(zgrubienie) brzuch, zwłaszcza pokaźny i wystający

brzydal n
gránna
człowiek brzydki

brzydki ˈbʒɨtʲci adj
gránna
subiektywnie pozbawiony piękna, wartości estetycznych

brzydota bʒɨˈdɔta n
gráinneacht
nieatrakcyjność, zazwyczaj fizyczna

brzydzić v
déistin
powodować obrzydzenie

brzęczyk ˈbʒɛ̃n͇t͡ʃɨk n
bonnán
(technologia, technika, techniczny) elektryczne urządzenie akustyczne wytwarzające charakterystyczny dźwięk (brzęczenie)

bród brut n
áth
płytkie miejsce w wodzie, zwłaszcza w rzece, umożliwiające przeprawienie się na drugi brzeg

brąz brɔ̃w̃s n
cré-umha
(hutnictwo, hutniczy) stop miedzi z cyną; także stopy miedzi z innymi metalami;
przedmiot (medal, rzeźba itp.) wykonany z brązu (1.1)

brązowawy ˌbrɔ̃w̃zɔˈvavɨ adj
scothdhonn
mający kolor podobny do brązowego; niezupełnie brązowy, prawie brązowy

brązowy brɔ̃w̃ˈzɔvɨ adj
donn
wykonany z brązu, zrobiony z brązu
mający kolor brązu;

brązowy medal brɔ̃w̃ˈzɔvɨ ˈmɛdal n
bonn cré-umha
medal przyznawany za trzecie miejsce w zawodach sportowych, w konkursach, na wystawach itp.

buczeć v
blonag
(potocznie, potoczny) głośno płakać

buda ˈbuda n
cochall
szoferka, kabina pasażerska w samochodzie
conchró
schronienie dla psa
sil
pomieszczenie na sprzęt, narzędzia

budda ˈbudːa n
búda
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w buddyzmie: człowiek oświecony;

buddyjski budˈːɨjsʲci adj
Búdaíoch
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z buddyzmem

buddysta budˈːɨsta n
Búdaí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca buddyzmu

buddyzm ˈbudːɨsm̥ n
Búdachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system filozoficzno-etyczny, którego założycielem był Siddhārtha Gautama;

budowa buˈdɔva n
struchtúr
odbudowa, rozbudowa i nadbudowa obiektu budowlanego

budowanie ˌbudɔˈvãɲɛ n
foirgneamh
(rzeczownik odczasownikowy) od budować

budować buˈdɔvat͡ɕ v
tóg
tworzyć, wznosić budynki albo inne konstrukcje
ogólnie: tworzyć, kreować

budowla buˈdɔvla n
struchtúr
(budownictwo) coś, co zostało zbudowane

budowlaniec n
foirgneoir
(potocznie, potoczny) pracownik budowlany

budowlany ˌbudɔvˈlãnɨ adj
foirgneamh
mający związek z budowaniem

budownictwo n
cásáil
dział inżynierii zajmujący się wznoszeniem obiektów budowlanych
foirgneamh
ogół zabudowań według ustalonego projektu, formy

budowniczy ˌbudɔvʲˈɲit͡ʃɨ n
foirgneoir
osoba, która zajmuje się budowaniem, wznoszeniem budynków, budowli, infrastruktury

budulec buˈdulɛt͡s n
crainn leagtha
(budownictwo) materiał budowlany (szczególnie drewno)

budynek buˈdɨ̃nɛk n
foirgneamh
(architektura, architektoniczny) budowla naziemna o funkcji mieszkalnej lub użytkowej

budyń ˈbudɨ̃ɲ n
maróg
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) kisiel mleczny, deser sporządzany z mąki ziemniaczanej, cukru, mleka i innych dodatków;

budzik ˈbud͡ʑik n
clog dúisithe
zegar, który dzwonkiem lub innym sygnałem dźwiękowym wskazuje nadejście określonej godziny, pory;

budzić ˈbud͡ʑit͡ɕ v
dúisigh
przerywać czyjś sen
spreag
wywoływać jakieś uczucia

budżet ˈbuḍʒɛt n
buiséad
(ekonomia, ekonomiczny) plan dochodów i wydatków na jakiś okres, zwykle na następny rok;

budżetowy ˌbuḍʒɛˈtɔvɨ adj
buiséadach
związany z budżetem, dotyczący budżetu

bufet ˈbufɛt n
gread
miejsce sprzedaży gotowych przekąsek, słodyczy i napojów, np. w teatrze, w budynku biurowym, na dworcu

bufiasty buˈfʲjastɨ adj
iomlán
mający bufy lub kształt bufy, szeroki, obszerny

bufonada n
abhlóireacht
zgrywanie się, pozowanie na kogoś

bug bak n
feithid
(informatyka, informatyczny) błąd w programie;

bujda ˈbujda n
dallamullóg
coś zmyślonego, nieprawdziwego; bajka, kłamstwo

bujny ˈbujnɨ adj
ar a ingne deiridh
taki, który się obficie rozrasta
beoga
z rozmachem

buk buk n
feá
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fagus L., drzewo z rodziny bukowatych;

bukieciarstwo n
bláthadóireacht
(ogrodnictwo, ogrodniczy) sztuka układania kwiatów w kompozycje

bukiet ˈbucɛt n
cumhracht
wiązanka, pęk kwiatów;

bukować buˈkɔvat͡ɕ v
cuir in áirithe
(potocznie, potoczny) rezerwować miejsce w samolocie, pociągu, hotelu itp.

bukowy buˈkɔvɨ adj
feá
będący częścią buka
składający się z buka
wykonany z drewna lub innej części buka

bukszpan ˈbukʃpãn n
bucas
(botanika, botaniczny) głównie żywopłotowy krzew ozdobny o drobnych, odpornych na zimę liściach;

bula ˈbula n
cas
(sport, sportowy) element skoczni narciarskiej

bulimia buˈlʲĩmʲja n
búilime néarógach
(medycyna, medyczny) zaburzenie odżywiania objawiające się chorobliwym uczuciem głodu;

bullying ˈbulʲi.iŋk n
bulaíocht
tyranizowanie, znęcanie się; powtarzalne zachowania o charakterze agresywnym jednego lub grupy sprawców wobec ofiary

bulwa ˈbulva n
tiúbar
(botanika, botaniczny) zgrubiała część korzenia lub pędu;

bulwar ˈbulvar n
búlbhard
(książkowy) szeroka, zadrzewiona ulica miejska o charakterze spacerowym lub komunikacyjnym

bulwersować ˌbulvɛrˈsɔvat͡ɕ v
buair
oburzać, poruszać, wywoływać złość, niesmak

bum bũm interjection
plab
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) odgłos uderzenia, upadku, wybuchu

bungalow bũŋˈɡalɔf n
bungaló
(budownictwo) jednokondygnacyjny, podmiejski dom mieszkalny, z werandami;

buntowniczy adj
easumhal
będący wyrazem buntu, sprzeciwu
skłonny do buntu

burak ˈburak n
biatas
(botanika, botaniczny) Beta L., rodzaj roślin z rodziny komosowatych;
abhlóir
(pogardliwie, pogardliwy) (obraźliwie) człowiek niepotrafiący się odpowiednio zachować, często kompromitujący się, nieobyty, prymitywny, często niedouczony

burak liściowy n
biatas bán
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) kultywar buraka zwyczajnego uprawiany dla jadalnych, mięsistych liści;

burak ćwikłowy n
biatas
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) grupa kultywarów podgatunku buraka zwyczajnego; burak o wyraźnie czerwonej barwie, wykorzystywany szeroko w kulinariach, o cennych właściwościach odżywczych;

burgund ˈburɡũnt n
burgúin
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gatunek czerwonego albo białego wina stołowego;
burgúnach
mający kolor czerwonego wina

burgundzki adj
Burgúnach
związany z Burgundią lub Burgundczykami, dotyczący Burgundii

buriacki adj
Buiriatais
związany z Buriacją albo Buriatami

buriacki n
Buiriatais
(językoznawstwo, językoznawczy) język buriacki;

burmistrz ˈburmʲisṭʃ n
méara
(administracja) urzędnik na czele samorządu gminy miejskiej lub miejsko-wiejskiej;

burski ˈbursʲci adj
Bórach
dotyczący Burów, związany z Burami

bursztyn ˈburʃtɨ̃n n
ómra
(mineralogia, mineralogiczny) kamień półszlachetny, kopalna żywica drzew;

bursztynowy ˌburʃtɨ̃ˈnɔvɨ adj
ómrach
mający kolor złocistożółty, taki jak kolor bursztynu lub przypominający kolor bursztynu

burta ˈburta n
calafort
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) bok statku;

burundyjski ˌburũnˈdɨjsʲci adj
Burúnach
odnoszący się do państwa Burundi

bury ˈburɨ adj
cat riabhach
ciemnoszary, mający brunatny odcień

burza ˈbuʒa n
stoirm thoirní
(meteorologia, meteorologiczny) intensywne opady deszczu lub deszczu i gradu, któremu towarzyszą wyładowania elektryczne w atmosferze (błyskawice i grzmoty);

burza w szklance wody ˈbuʒa ˈf‿ʃklãnt͡sɛ ˈvɔdɨ n
focail mhóra agus mogaill fholmha
zamęt wywołany z błahych powodów

burzliwy buʒˈlʲivɨ adj
anfach
charakteryzujący się burzami atmosferycznymi
o gwałtownym przebiegu
faghartha
wzburzony, zdolny do gwałtownych reakcji

burzyć ˈbuʒɨt͡ɕ v
maistrigh
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ulegać fermentacji, intensywnie wydzielając pianę
pienić się, kłębić się gwałtownie

burżuazja ˌburʒuˈ<sup>w</sup>azʲja n
meánaicme
ogół przedsiębiorców i osób zamożnych od XV wieku;

burżuazyjny adj
buirgéiseach
(historia, historyczny, historycznie) związany z burżuazją, dotyczący burżuazji

businessman n
fear gnó
osoba prowadząca interesy

busola buˈsɔla n
compás
kompas służący do wskazywania stron świata

buspas ˈbuspas n
buslána
pas ruchu dla autobusów

busz buʃ n
iargúltacht
gęste zarośla, charakterystyczne dla suchych obszarów podzwrotnikowych, głównie południowej Afryki, Australii, w mniejszej skali wschodniej Afryki i Ameryki Południowej, składające się z kolczastych krzewów;

buszel n
buiséal
(jednostka miary) jednostka objętości, a także masy materiałów sypkich, stosowana zwłaszcza w krajach anglosaskich;

but but n
bróg
część ubrania, noszona na stopie, chroniąca stopy;

butelka buˈtɛlka n
buidéal
szklany, plastikowy, ceramiczny lub metalowy pojemnik na wodę i inne płyny w kształcie walca o zwężającym się jednym z końców

butelkować v
buidéalaigh
rozlewać płyn z większego naczynia do butelek

butny ˈbutnɨ adj
brusanta
(książkowy) hardy, bezczelnie stawiający na swoim

butonierka n
poll cnaipe
(krawiectwo) niewielki otwór na guzik w lewej klapie marynarki lub żakietu na wysokości obojczyka; obecnie często fabrycznie zaszyty;

buzia ˈbuʑa n
aghaidh
(potocznie, potoczny) twarz
béal
(potocznie, potoczny) usta

buława buˈwava n
más
krótka laska zakończona ozdobną gałką, będąca dawniej symbolem władzy hetmańskiej, obecnie oznaką władzy marszałkowskiej

bułgarski buwˈɡarsʲci adj
Bulgárach
związany z Bułgarią lub Bułgarami

bułgarski buwˈɡarsʲci n
Bulgáiris Bulgárach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Bułgarii;

bułka ˈbuw.ka n
rolla aráin
wypiek o niewielkich rozmiarach;

bułka tarta n
bruscar aráin
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zmielone lub starte suche pieczywo, składnik panierki;

by bɨ conjunction
ar nós go
…używany w zdaniach podrzędnych określających, w jakim celu (po co) wykonywana jest czynność

bycie ˈbɨt͡ɕɛ n
bí
istnienie

byczek ˈbɨt͡ʃɛk n
fear breá
(ironicznie) młody, silny mężczyzna

byczyć się v
chomh fada is
leniwie nie wykazywać aktywności

bydlę ˈbɨdlɛ n
ainmhí
(potocznie, potoczny) pogardliwie o nikczemnym człowieku
beithíoch
(potocznie, potoczny) duże zwierzę

bydło ˈbɨdwɔ n
beithígh
(zootechnika, zootechniczny) ogólne określenie zwierząt hodowlanych wywodzących się od tura lub innych dzikich przedstawicieli rodziny krętorogich;

byk bɨk n
tarbh
(zoologia, zoologiczny) dorosły, niesterylizowany samiec bydła hodowlanego, także: bizona, żubra, jelenia, łosia itp.

byle ˈbɨlɛ conjunction
chomh fada is
…wyrażający warunek wykonania tego, o czym mówi zdanie podrzędne

bylica draganek n
dragan
(botanika, botaniczny) Artemisia dracunculus L., gatunek byliny z rodziny astrowatych;

bylina n
ilbhliantúil
(botanika, botaniczny) wieloletnia roślina zielna o zimujących pąkach

bynajmniej bɨ̃ˈnajmʲɲɛ̇j interjection
ar chor ar bith
… stanowiący przeczącą odpowiedź na pytanie: wcale nie, ani trochę, w ogóle, wręcz przeciwnie

bynajmniej bɨ̃ˈnajmʲɲɛ̇j particle
ar chor ar bith
… wzmacniająca przeczenie: wcale, w najmniejszym stopniu, w żadnym razie

bystronogi adj
ceangailte
(rzadki, rzadko używany) poruszający się szybko

bystrość n
aichre
czułość wzroku lub (rzadziej) słuchu
amhainse
szybkość orientacji, inteligencja, żywość umysłu

bystry ˈbɨstrɨ adj
abúil
o osobie: mądry, inteligentny, taki, który szybko coś zrozumie
fánsruth
o rzece, potoku: szybko płynący

byt bɨt n
beith
to, co istnieje (w jakikolwiek sposób)

bytować v
bí ann
(książkowy) żyć w konkretnych warunkach

bywać ˈbɨvat͡ɕ v
ar cuairt
(książkowy) utrzymywać z kimś kontakty towarzyskie, odwiedzać go
tarlaigh
(książkowy) zdarzać się

być bɨt͡ɕ v
bí
znajdować się w jakimś miejscu
tá bí
istnieć; trwać

być może
b'fhéidir
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia

być na tapecie ˈbɨt͡ɕ na‿taˈpɛt͡ɕɛ v
aithnidiúil
być ośrodkiem zainteresowania, sprawą, o której w danej chwili się mówi

być w stanie ˈbɨt͡ɕ ˈf‿stãɲɛ v
is féidir le
móc, potrafić

były ˈbɨwɨ n
iarchéile
(potocznie, potoczny) były (1.1) mąż, chłopak, narzeczony

bzdura ˈbzdura n
cacamas
coś nieprawdziwego, niedorzecznego

bzik bʲʑik n
crangaid
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) mania, lekkie szaleństwo, dziwactwo

bzyczeć ˈbzɨt͡ʃɛt͡ɕ v
andord
o lecących owadach: wydawać przeciągły bzyk

bób bup n
pónaire leathan
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona bobu (1.1) wykorzystywane w sztuce kulinarnej
(botanika, botaniczny) Vicia faba, roślina o mięsistych strąkach i jadalnych nasionach;

bóbr bupr̥ n
béabhar
(zoologia, zoologiczny) ziemnowodny gryzoń z rodziny Castoridae, o charakterystycznym ogonie;

bóg buk bɔˈgɔvʲɛ n
dia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń politeistycznych: istota potężniejsza od człowieka, mająca wpływ na jego los, zwykle także pogodę, zjawiska wywoływane przez Ziemię (wulkany, trzęsienia ziemi itp.);

bójka ˈbujka n
afrasc
awantura połączona z biciem;

ból bul n
pian
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie fizyczne;
(psychologia, psychologiczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie psychiczne

bóść buɕt͡ɕ v
sprioc
uderzać rogami

bąbel ˈbɔ̃mbɛl n
boilgeog
coś nabrzmiałego, wypełnionego płynem lub gazem
clog
(medycyna, medyczny) kliniczne określenie tworu powstałego na skórze zazwyczaj w wyniku skórnej reakcji alergicznej

bąblowica n
eicineacocóis
(medycyna, medyczny) pasożytnicza choroba wywoływana przez bąblowca, powodująca tworzenie się torbieli w narządach wewnętrznych;

bączek ˈbɔ̃n͇t͡ʃɛk n
caiseal
zabawka wirująca wokół własnej osi

bądź bɔ̃ɲt͡ɕ conjunction
nó
łączy zdania współrzędne (lub równorzędne części zdań), wskazując na występującą możliwość wyboru/wystąpienia jednego z wymienionych zdarzeń/przedmiotów

bąk bɔ̃ŋk n
bonnán
(ornitologia, ornitologiczny) Botaurus, duży ptak wodny wydający buczenie;
broim
(potocznie, potoczny) śmierdzący, gazowy efekt przemiany materii
bumbóg
(potocznie, potoczny) trzmiel lub inny buczący owad
caiseal
rodzaj wirującej, mechanicznej zabawki;
creabhar
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Tabanus, jedna z muchówek;

bęben ˈbɛ̃mbɛ̃n n
druma
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny uderzany za pomocą specjalnych pałeczek;

bębenek bɛ̃mˈbɛ̃nɛk n
tiompán na cluaise
(anatomia, anatomiczny) (zobacz) błona bębenkowa

bębnić ˈbɛ̃mbʲɲit͡ɕ v
druma
grać na bębnie

bęcwał ˈbɛ̃nt͡sfaw n
amhlán
(pogardliwie, pogardliwy) osoba bezmyślna (i często leniwa)

bękart ˈbɛ̃ŋkart n
tabhartha
(pogardliwie, pogardliwy) potomek z nieślubnego związku („z nieprawego łoża”);
baintreach
(środowiskowy) (drukarstwo, drukarski) błąd składu typograficznego, polegający na tym, że końcowy wiersz akapitu wypada na początku kolumny lub łamu;

błagalny adj
aisceánach
wyrażający pokorną prośbę

błaganie bwaˈɡãɲɛ n
agairt
usilna prośba

błagać ˈbwaɡat͡ɕ v
achair
żarliwie, usilnie prosić

bławatnik bwaˈvatʲɲik n
éadaitheoir
(przestarzałe, przestarzały) kupiec handlujący bławatami, właściciel sklepu, w którym sprzedaje się bławaty

błogosławieństwo ˌbwɔɡɔswaˈvʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
beannacht
(podniośle) życzenie pomyślności, przychylności losu
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd, gest powierzenia kogoś, czegoś boskiej opiece
sprzyjanie, przychylność, pomyślność

błogosławić v
beannaigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) udzielać błogosławieństwa

błogość n
beannaitheacht
przyjemny stan zadowolenia, spokoju

błona ˈbwɔ̃na n
scannán
(biologia, biologiczny) cienka, zwykle elastyczna tkanka, spełniająca różne funkcje w organizmach żywych
cienka, elastyczna powłoka lub taśma

błona bębenkowa ˈbwɔ̃na ˌbɛ̃mbɛ̃ŋˈkɔva n
tiompán na cluaise
(anatomia, anatomiczny) błona oddzielająca przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego;

błona dziewicza ˈbwɔ̃na d͡ʑɛˈvʲit͡ʃa n
dlaoi
(medycyna, medyczny) (anatomia, anatomiczny) błona śluzowa w ujściu pochwy;

błona śluzowa ˈbwɔ̃na ɕluˈzɔva n
scannán ronnach
(anatomia, anatomiczny) unaczyniona wyściółka narządów wewnętrznych;

błonica bwɔ̃ˈɲit͡sa n
diftéire
(medycyna, medyczny) ostra choroba zakaźna, której objawami są zapalenie błon śluzowych gardła i szarawe, włókniste naloty;

błonica sałatowa bwɔ̃ˈɲit͡sa ˌsawaˈtɔva n
glasán
(botanika, botaniczny) Ulva lactuca, gatunek błonicy, o plesze przyczepionej do podłoża, przypominającej kształtem sałatę, jadany, głównie w Japonii, jako jarzyna

błonnik ˈbwɔ̃ɲːik n
ceallalós
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy polisacharydów

błota ˈbwɔta n
bogach
obszar bagienny

błotniak ˈbwɔtʲɲak n
cromán
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju Circus;

błotnik ˈbwɔtʲɲik n
cliathán
część pojazdu osłaniająca koło i zabezpieczająca pojazd przed bryzgami wody/błota spod kół

błotnisty bwɔtʲˈɲistɨ adj
abarach
pokryty błotem, pełen błota

błoto ˈbwɔtɔ n
láib
mieszanina ziemi i wody;

błysk bwɨsk n
splanc
nagłe, krótkie światło

błyskawica ˌbwɨskaˈvʲit͡sa n
tintreach
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko świetlne w postaci silnego błysku, towarzyszące piorunowi

błyskawiczny ˌbwɨskaˈvʲit͡ʃnɨ adj
tintreach
niezwykle szybki

błyskać v
drithle
(przenośnie, przenośnia) wykazywać się czymś szczególnym w danym momencie
wydawać odblask przez krótki czas
splanc
świecić z częstymi, krótkimi przerwami

błyskotliwy adj
abúil
wyróżniający się inteligentnym przemyśleniem, dowcipem

błyszczeć ˈbwɨʃt͡ʃɛt͡ɕ v
taitin
jaśnieć blaskiem

błyszczący adj
lonrach
taki, który się błyszczy

błąd bwɔ̃nt n
earráid
niezgodność z zasadami, założeniami

błędne koło ˈbwɛ̃ndnɛ ˈkɔwɔ n
ciorcal lochtach
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na wyprowadzeniu wniosku z przesłanki, a następnie uzasadnieniu jej za pomocą tego wniosku;
(potocznie, potoczny) sytuacja, której skutki przyczyniają się do jej trwania

błędnik n
lúbra
(anatomia, anatomiczny) część wewnętrzna ucha mieszcząca receptory zmysłu słuchu i równowagi;

błędny ˈbwɛ̃ndnɨ adj
mícheart
zawierający błąd, niewłaściwy, niepoprawny

błękit ˈbwɛ̃ŋʲcit n
gorm
(chemia, chemiczny) błękitny lub niebieski barwnik, pigment; błękitna lub niebieska farba
kolor błękitny

błękitny bwɛ̃ŋʲˈcitnɨ adj
gorm
mający kolor intensywnie niebieski

bździna n
broim
śmierdzący, gazowy efekt przemiany materii, odchodzący z tyłu z hałasem

caballero n
ridire
(historia, historyczny, historycznie) w średniowiecznej Hiszpanii: konny wojownik

cal t͡sal n
orlach
pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka, około 2,54 cm;

camper ˈkãmpɛr n
campálaí
(slangowo) (gry komputerowe) osoba, trzymająca się stale jednego miejsca, z którego strzela do innych graczy

capnąć v
binsín ceoil
(potocznie, potoczny) chwycić coś nagle

car t͡sar n
sár
(historia, historyczny, historycznie) cesarz Rosji, władca Bułgarii lub średniowiecznej Serbii (w domyśle: Rosji);

carving n
snoiteán
(sport, sportowy) technika jazdy narciarskiej polegająca na licznych skrętach i jeździe na krawędziach nart;

caryca n
bansár
(historia, historyczny, historycznie) władczyni Rosji
(historia, historyczny, historycznie) żona cara

casting n
teilgeoireacht
(środowiskowy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) konkurs mający wyłonić aktora, prezentera, modelkę itp. (czasem także zwierzę) do jakiejś roli;

catering n
lónadóireacht
obsługa przyjęć lub firm polegająca na przygotowywaniu potraw i dostarczaniu ich w gotowej postaci na miejsce;

cała naprzód interjection
ar aghaidh leat
(potocznie, potoczny) okrzyk nawołujący do wyruszenia w podróż lub przyspieszenia pojazdu

cała nuta n
lán-nóta
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) nuta stanowiąca podstawową wartość rytmiczną;

całkiem ˈt͡sawʲcɛ̃m adv
deas
w sposób wystarczający; dość, dosyć, w miarę
réasúnta
w sposób całkowity, zupełny, pełny

całkowicie ˌt͡sawkɔˈvʲit͡ɕɛ adv
iomlán
w sposób całkowity, pełny, bez reszty

całkowity ˌt͡sawkɔˈvʲitɨ adj
cuir le chéile
taki, który obejmuje całość; jest pełny, zupełny, kompletny, nie jest ułamkowy, częściowy

całować t͡saˈwɔvat͡ɕ v
póg
dawać komuś pocałunek; dotykać ustami kogoś, rzadziej czegoś

całościowy ˌt͡sawɔɕˈt͡ɕɔvɨ adj
domhanda
obejmujący całość, dogłębny

całość ˈt͡sawɔɕt͡ɕ n
le chéile
wszystkie elementy czegoś tworzące razem jakąś samodzielną jednostkę

całun n
taisléine
(kościelny) tkanina, rodzaj zasłony służącej do okrywania zwłok, trumny lub katafalku;

cały ˈt͡sawɨ adj
go léir
jedyny, wyłączny
zupełny, zawierający wszystkie elementy w czasie i przestrzeni
slán sábháilte
nie uszkodzony

cały czas adv
ar feadh an ama
nieustannie, ciągle

cały i zdrowy ˈt͡sawɨ i‿ˈzdrɔvɨ adj
slán sábháilte
o osobie taki, który jest zdrowy, nie jest zraniony, kontuzjowany, chory

cały ton ˈt͡sawɨ ˈtɔ̃n n
cuma
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odległość między dwoma dźwiękami, składająca się z dwóch półtonów;

cebula t͡sɛˈbula n
oinniún
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) cebula jadalna, Allium cepa L., roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna z cebuli (1.1)

cebulica ˌt͡sɛbuˈlʲit͡sa n
sciolla
(botanika, botaniczny) Scilla, gatunek byliny z rodziny hiacyntowatych, oszloch;

cebulka n
bleib
(botanika, botaniczny) bulwa stawiąca organ rozmnażania wegetatywnego roślin cebulkowych
oinniún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) drobno pokrojona (i czasami usmażona) cebula
stoc
(anatomia, anatomiczny) korzeń włosa

cebulowy ˌt͡sɛbuˈlɔvɨ adj
oinniún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) związany z cebulą warzywną, sporządzony z cebuli, o smaku lub zapachu tej cebuli

cecha ˈt͡sɛxa n
dílseacht
element opisujący coś lub kogoś, mogący odróżniać to od innych przedmiotów lub osób

cechować t͡sɛˈxɔvat͡ɕ v
grád
dawać czemuś oznaczenie, znak; znakować, stemplować

cedr t͡sɛtr̥ n
céadar
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cedrus, drzewo iglaste z rodziny sosnowatych, rosnące w górach krajów śródziemnomorskich;

ceduła n
bille iompair
(handel, handlowy) list przewozowy

cedzak n
síothlán
rodzaj specjalnego sita w formie miski lub garnka z podziurkowanym dnem;

ceglany t͡sɛɡˈlãnɨ adj
bríce
wykonany z cegły

cegła ˈt͡sɛɡwa n
bríce
(budownictwo) ceramiczny element budowlany w kształcie prostopadłościanu;

cel t͡sɛl n
aidhm
to, do czego się dąży, co chce się osiągnąć (także (przenośnie, przenośnia))
cuspóir
to, co chce się zniszczyć lub trafić za pomocą broni

cela ˈt͡sɛla n
cill
pokój więźnia w więzieniu

celebrować ˌt͡sɛlɛˈbrɔvat͡ɕ v
ceiliúir
obchodzić uroczyście doniosłe wydarzenie, uroczyście coś świętować
odprawiać nabożeństwo
robić coś z przesadną powagą, z namaszczeniem

celibat t͡sɛˈlʲibat n
aontumha
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) dobrowolne powstrzymanie się od stosunków płciowych
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bezżeństwo duchownych;

celny ˈt͡sɛlnɨ adj
beacht
będący w celu, trafiający do celu
custam
związany z cłem

celować t͡sɛˈlɔvat͡ɕ v
aimsigh
mierzyć do celu

celownik t͡sɛˈlɔvʲɲik n
tabharthach
(gramatyka) trzeci przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: komu? czemu?;

celownikowy adj
tabharthach
(gramatyka) związany z celownikiem, dotyczący celownika

celtycki t͡sɛlˈtɨt͡sʲci adj
Ceilteach
(historia, historyczny, historycznie) związany z Celtami i ich kulturą

celuloza n
ceallalós
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, budulec tkanek roślinnych;

cement ˈt͡sɛ̃mɛ̃nt n
stroighin suimint
hydrauliczne spoiwo otrzymywane z surowców mineralnych (margiel lub wapień i glina);

cementować v
stroighnigh
(budownictwo) zalewać cementem, spajać za pomocą cementu
(przenośnie, przenośnia) jednoczyć, spajać lub wzmacniać, umacniać, utrwalać

cena ˈt͡sɛ̃na n
praghas costas
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) kwota, jaką trzeba zapłacić, aby kupić dany towar

cenić ˈt͡sɛ̃ɲit͡ɕ v
fiúntas
uznawać walory kogoś/czegoś

cenny ˈt͡sɛ̃nːɨ adj
luachmhar
mający dużą wartość

cent t͡sɛ̃nt n
ceint
(jednostka monetarna) moneta zdawkowa, jedna setna m.in. dolara, euro, lita, rupii, randa;

centaur ˈt͡sɛ̃ntawr n
ceinteár
(mitologia grecka) stworzenie mityczne, pół mężczyzna, pół koń;

centrala t͡sɛ̃nˈtrala n
ardoifig
główna siedziba jakiejś firmy lub instytucji

centralny t͡sɛ̃nˈtralnɨ adj
an t-uasal
główny

centrować v
ionad
(sport, sportowy) dośrodkowywać
(technologia, technika, techniczny) ustawiać coś współosiowo

centrowy adj
ionad
stanowiący centrum
sa lár
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) politycznie opowiadający się za programem umiarkowanych przemian; położony między prawicą a lewicą

centrum ˈt͡sɛ̃ntrũm n
ionad
środkowa część czegoś
miejsce, gdzie coś się koncentruje
lár
główna, zwykle środkowa część miasta

centrum handlowe n
ionad siopadóireachta
(handel, handlowy) obiekt z licznymi sklepami i punktami usługowymi

centrum kultury n
ionad cultúir
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) instytucja prowadząca działalność społeczno-kulturalną

centuria t͡sɛ̃nˈturʲja n
aois
(historia, historyczny, historycznie) jednostka podziału ludności w starożytnym Rzymie
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) najmniejsza jednostka taktyczna w armii starożytnego Rzymu, część legionu, pierwotnie tworzona z centurii (1.2);

centurion t͡sɛ̃nˈturʲjɔ̃n n
ceantúir
(starożytność) (wojskowość, wojskowy) niższy oficer, dowódca centurii;

centymetr t͡sɛ̃nˈtɨ̃mɛtr̥ n
ceintiméadar
miara długości; jedna setna metra;

centymetr krawiecki t͡sɛ̃nˈtɨ̃mɛtr̥ kraˈvʲjɛt͡sʲci n
miosúr
wąska elastyczna taśma miernicza z centymetrową podziałką

cenzus n
agús
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) to, co jest potrzebne, by móc korzystać z jakichś przywilejów lub praw, np. wiek, wykształcenie, majątek, zamieszkanie;

cep t͡sɛp n
súiste
(historia, historyczny, historycznie) (rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze do ręcznego młócenia zboża, składające się z dwóch kijów: dłuższego trzonka (zwanego dzierżakiem lub cepiskiem) i krótszego bijaka połączonych ze sobą rzemienną gązwą;

cer t͡sɛr n
ceiriam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ce i liczbie atomowej 58;

cera ˈt͡sɛra n
craiceann
skóra na powierzchni twarzy
wygląd cery (1.1)

ceramiczny ˌt͡sɛrãˈmʲit͡ʃnɨ adj
criaga
wykonany z ceramiki
związany z ceramiką, dotyczący ceramiki

ceramika t͡sɛˈrãmʲika n
ceirmeacht
(potocznie, potoczny) ogół produktów ceramicznych – artystycznych, użytkowych lub technicznych
dziedzina sztuki, rzemiosła i przemysłu; sztuka wyrabiania przedmiotów z wypalonej gliny;

cerata n
éadach ola
nieprzemakalne nakrycie stołu kuchennego, wykonane z bawełnianej flaneli pokrytej jednostronnie barwną warstwą olejną z nadrukowanym deseniem, użytkowane powszechnie w XIX-XX wieku;

ceremoniał n
béasaíocht
zbiór reguł dotyczących danej ceremonii, przyjęcia

cerkiew ˈt͡sɛrʲcɛf n
Eaglais Cheartchreidmheach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wspólnota chrześcijan wyznania prawosławnego;

cerować t͡sɛˈrɔvat͡ɕ v
dearnáil
wypełniać ściegiem dziury, łączyć rozdarcia w tkaninie

certyfikat ˌt͡sɛrtɨˈfʲikat n
teastas
dokument o randze świadectwa lub zaświadczenia

cesarski t͡sɛˈsarsʲci adj
impiriúil
dotyczący cesarza; dotyczący cesarstwa

cesarstwo t͡sɛˈsarstfɔ n
impireacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny w którym władzę sprawuje cesarz;

cesarstwo bizantyńskie n
Impireacht Bhiosántach
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) średniowieczne państwo ze stolicą w Konstantynopolu;

cesarz ˈt͡sɛsaʃ n
impire
najwyższy stopień monarchiczny;

cesarzowa ˌt͡sɛsaˈʒɔva n
banimpire
kobieta cesarz
żona cesarza

cewka ˈt͡sɛfka n
ionduchtóir
(elektryczność) zwój izolowanego przewodu elektrycznego, stosowany w urządzeniach elektrotechnicznych i radiotechnicznych;

cewka moczowa ˈt͡sɛfka mɔˈt͡ʃɔva n
úiréadra
(anatomia, anatomiczny) zakończenie układu moczowego, przez które na zewnątrz wyprowadzany jest mocz;

cewnik ˈt͡sɛvʲɲik n
cataitéar
(medycyna, medyczny) cienka rurka wprowadzana do narządów w celu dokonania pomiaru, pobrania próbki, odprowadzenia wydzielin czy wprowadzenia leków;

cez t͡sɛs n
caeisiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cs i liczbie atomowej 55;

chaber ˈxabɛr n
coirce gorm
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea L., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Centaurea cyanus, chaber bławatek

chaber bławatek n
coirce gorm
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea cyanus L., gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych;

chabeta n
gliogar
(potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) lichy, chudy koń

chabrowy xaˈbrɔvɨ adj
coirce gorm
dotyczący chabru, należący do chabru, zrobiony z chabru, związany z chabrem

chadzać ˈxad͡zat͡ɕ v
minic
chodzić od czasu do czasu lub regularnie

chalcedon xalˈt͡sɛdɔ̃n n
cailceadón
(mineralogia, mineralogiczny) skrytokrystaliczna odmiana kwarcu;

chaldejski adj
Caildéach
odnoszący się do Chaldei lub Chaldejczyków

chaldejski n
Caildéach
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy semickiej, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e.;
(językoznawstwo, językoznawczy) język zaliczany do grupy semickiej, którym posługuje się około 200 tysięcy zamieszkujących głównie Irak;

cham xãm n
amhas
(pejoratywnie, pejoratywny) (obraźliwie) osoba, która zachowuje się bezczelnie, ordynarnie, nie przestrzega podstawowych norm

chamka ˈxãmka n
abhlóir
(pospolicie) ordynarna kobieta

chamski ˈxãmsʲci adj
amhlánta
(pospolicie) (pejoratywnie, pejoratywny) (obraźliwie) ordynarny, grubiański, wyjątkowo nieuprzejmy, właściwy chamowi

chamstwo ˈxãmstfɔ n
amhlántacht
zbiór cech należących do chama; brak kultury

chaos ˈxaɔs n
anord
nieporządek, bezład

chaotyczny ˌxaɔˈtɨt͡ʃnɨ adj
anordúil
będący w stanie chaosu, odznaczający się chaotycznością, nieuporządkowany, niezorganizowany

charakter xaˈraktɛr n
carachtar
(psychologia, psychologiczny) zespół cech psychicznych danej osoby

charakterystyczny ˌxaraktɛrɨˈstɨt͡ʃnɨ adj
aitreabúid
typowy, właściwy dla pewnej osoby, rzeczy lub pewnego zjawiska
wyróżniający się spośród grupy podobnych osób lub przedmiotów

charakterystyka ˌxaraktɛrɨsˈtɨka ˌxaraktɛˈrɨstɨka n
carachtracht
opis cech właściwych komuś lub czemuś, zbiór cech charakteryzujących kogoś

charakteryzacja ˌxaraktɛrɨˈzat͡sʲja n
dreachadh
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) rezultat charakteryzacji (1.1)

charakteryzować ˌxaraktɛrɨˈzɔvat͡ɕ v
dreach
wykonywać charakteryzację
tréithrigh
cechować, być cechą

charytatywny ˌxarɨtaˈtɨvnɨ adj
Críostúil
dobroczynny, wspierający biednych, potrzebujących i zagrożonych marginalizacją w życiu społecznym

chat t͡ʃat xat n
caislín
(informatyka, informatyczny) (zobacz) czat

chata ˈxata n
bothán
(architektura, architektoniczny) drewniany budynek mieszkalny na wsi lub w górach;

chatbot n
róbat comhrá
(informatyka, informatyczny) program komputerowy, którego zadaniem jest rozmowa z człowiekiem przez czat;

chałupa xaˈwupa n
both
(architektura, architektoniczny) wiejski budynek mieszkalny, zwykle prymitywny

chcieć xʲt͡ɕɛ̇t͡ɕ modal
is mian le
odczuwać chęć zrobienia czegoś

chciwiec n
broigheall
(pejoratywnie, pejoratywny) człowiek chcący jak najwięcej zysku tylko dla siebie

chciwość ˈxʲt͡ɕivɔɕt͡ɕ n
antlás
silne, zwykle nieuzasadnione pragnienie posiadania czegoś

chciwy ˈxʲt͡ɕivɨ adj
alpach
taki, który odznacza się chciwością

cheddar ˈt͡ʃɛdar n
céadar
(spożywczy) twardy, dojrzewający żółty ser podpuszczkowy z mleka krowiego, o lekko kwaskowatym, orzechowym smaku;

chemia ˈxɛ̃mʲja n
ceimic
nauka zajmująca się badaniem substancji pod względem ich budowy i ich wzajemnym wpływem;

chemia nieorganiczna n
ceimic neamhorgánach
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (chemia, chemiczny) dział chemii dotyczący wszystkich substancji, w których nie występuje wiązanie węgiel-wodór

chemia organiczna ˈxɛ̃mʲja ˌɔrɡãˈɲit͡ʃna n
ceimic orgánach
(chemia, chemiczny) dział chemii zajmujący się związkami organicznymi jak np. węglowodory czy alkohole;

chemiczny xɛ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
ceimic
związany z chemią

chemik ˈxɛ̃mʲik n
ceimiceoir
specjalista w zakresie chemii, osoba zajmująca się chemią

chemioterapia ˌxɛ̃mʲjɔtɛˈrapʲja n
ceimiteiripe
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) terapia syntetycznymi środkami chemicznymi;

chemotropizm ˌxɛ̃mɔˈtrɔpʲism̥ n
ceimeatrópacht
(botanika, botaniczny) reakcja ruchowa roślin w odpowiedzi na czynnik chemiczny;

chełpić się v
braigeáil
pysznić się, przechwalać się, wynosić się

chełpliwość n
mórtas
wyniosłość, buta

chełpliwy adj
mórfhoclach
skłonny do przechwalania się i wynoszenia nad innych

chi xʲi n
chí
nazwa dwudziestej drugiej litery alfabetu greckiego, χ;

chiaroscuro n
chiaroscuro
(sztuka) rozłożenie światła i cienia na obrazie

chilijski t͡ʃʲiˈlʲijsʲci adj
Sileach
odnoszący się do państwa Chile

chimera xʲĩˈmɛra n
amhailt
(przenośnie, przenośnia) coś nierealnego, fantastycznego, wymyślonego
ciméara
(biologia, biologiczny) organizm składający się z tkanek o różnych genotypach;
fíbín
(przenośnie, przenośnia) kaprys, wybryk, zachcianka, dziwactwo

chimeryczny adj
ciméarach
nierealny, niemożliwy do urzeczywistnienia
zmienny, kapryśny

chinina xʲĩˈɲĩna n
cuinín
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny o gorzkim smaku, znajdujący się w korze drzewa chinowego rosnącego w Ameryce Południowej;

chip t͡ʃʲip n
smiot
(elektronika, elektroniczny) układ scalony

chips t͡ʃʲips n
brioscán prátaí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) cienki, smażony plasterek ziemniaka jedzony na zimno jako przekąska;

chiromancja n
dearnadóireacht
(ezoteryka) sztuka wróżenia i odczytywania charakteru człowieka z bruzd na jego dłoniach;

chiromanta n
dearnadóir
(ezoteryka) wróżbita zajmujący się chiromancją, czytający przyszłość z rąk

chirurg ˈxʲirurk n
máinlia
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się operacjami i zabiegami

chirurgia xʲiˈrurʲɟja n
máinliacht
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się leczeniem operacyjnym;

chirurgia kosmetyczna xʲiˈrurʲɟja ˌkɔsmɛˈtɨt͡ʃna n
máinliacht athdheilbhithe
(medycyna, medyczny) operacyjna korekta naturalnych lub nabytych defektów ciała

chirurgia plastyczna xʲiˈrurʲɟja plaˈstɨt͡ʃna n
máinliacht phlaisteach
(medycyna, medyczny) operacyjna korekta naturalnych lub nabytych defektów ciała

chirurgiczny ˌxʲirurʲˈɟit͡ʃnɨ adj
máinliach
(medycyna, medyczny) związany z chirurgią, dotyczący chirurgii lub chirurgów

chityna n
citin
(biologia, biologiczny) organiczna substancja tworząca m.in. pancerze skorupiaków i pokrywy skrzydeł chrząszczy;

chiński ˈxʲĩj̃sʲci n
Sínis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy w Chinach;

chlapa n
lathach
błoto i mokry śnieg

chlapać jęzorem ˈxlapat͡ɕ jɛ̃w̃ˈzɔrɛ̃m v
aighneas
(potocznie, potoczny) mówić coś bez sensu / niepotrzebnie / niedorzecznie, bez zastanowienia o ewentualne skutki

chleb xlɛp n
arán
pieczywo z mąki, wody, z dodatkiem drożdży lub zakwasu;

chleb świętojański ˈxlɛpʲ ˌɕfʲjɛ̃ntɔˈjä̃j̃sʲci n
carúb
(botanika, botaniczny) Ceratonia siliqua, śródziemnomorskie drzewo o błyszczących, twardych liściach i jadalnych strąkach;

chlebak ˈxlɛbak n
cófra aráin
średniej wielkości pojemnik, w którym przechowuje się pieczywo;
mála droma
średniej wielkości torba z paskiem, na prowiant;

chlew xlɛf n
cró muc
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym panuje bałagan i jest brudno
pomieszczenie lub wydzielone miejsce przeznaczone dla świń;

chlewnia ˈxlɛvʲɲa n
cró muc
(zootechnika, zootechniczny) budynek do przemysłowej hodowli świń
(zootechnika, zootechniczny) przedsiębiorstwo przemysłowej hodowli świń

chlor xlɔr n
clóirín
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cl i liczbie atomowej 17;

chlorek ˈxlɔrɛk n
clóiríd
(chemia, chemiczny) sól kwasu solnego;

chlorek sodu ˈxlɔrɛk ˈsɔdu n
clóiríd sóidiam
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, sól kwasu chlorowodorowego i sodu, bezbarwna substancja krystaliczna, główny składnik soli kuchennej;

chloroform xlɔˈrɔfɔrm n
clóraform
(chemia, chemiczny) chlorowa pochodna metanu, lotna, niepalna ciecz, wykorzystywana jako rozpuszczalnik, a dawniej także jako środek znieczulający;

chmara ˈxmara n
neul
(przestarzałe, przestarzały) chmura, tuman
saithe
nagromadzenie latających owadów, rzadziej ptaków

chmiel xmʲjɛl n
leannlus
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju chmieli (1.1)

chmielowy xmʲjɛˈlɔvɨ adj
leannlus
związany z chmielem

chmura ˈxmura n
scamall
(meteorologia, meteorologiczny) krople wody lub kryształki lodu zawieszone w atmosferze;

chmurny adj
duairc
sprawiający ponure wrażenie
duibheagánach
pokryty chmurami

chochla ˈxɔxla n
ladar
duża łyżka służąca do nakładania posiłków, najczęściej zupy;

chociaż ˈxɔt͡ɕaʃ conjunction
agus
…przyłączający zdanie podrzędne stwierdzające stan faktyczny, z którego można by sądzić, że to, co stwierdza zdanie nadrzędne nie powinno mieć miejsca

chociaż ˈxɔt͡ɕaʃ particle
ar a laghad
…uznająca to, co następuje za minimum, na które można się jednak zgodzić

chodak n
bac
but z drewnianą podeszwą, bez pięty

chodnik ˈxɔdʲɲik n
cosán
wydzielona część ulicy przeznaczona dla pieszych;

chodzenie xɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
amach
(potocznie, potoczny) pozostawanie w bliskiej zażyłości emocjonalnej o podłożu seksualnym z drugą osobą, bez formalnego zobowiązania

chodzić ˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
amach
(potocznie, potoczny) spotykać się ze sobą, będąc parą w nieformalnym związku
freastail
uczęszczać regularnie na jakieś zajęcia
obair
o mechanizmie: działać, pracować
seo leat!
(tryb rozkazujący) chodź, chodźmy, chodźcie → (potocznie, potoczny) zachęta do zrobienia czegoś
(tryb rozkazujący) chodź, chodźmy, chodźcie → podejdź (podejdźcie, podejdźmy); idź (idźcie, idźmy) za mną
siúil
poruszać się za pomocą nóg
téigh
poruszać się (regularnie) w jakimś kierunku, w jakieś miejsce

choinka xɔˈ<sup>j</sup>ĩnka n
crann Nollag
choinka (1.1) lub przypominający ją sztuczny przedmiot przyozdabiany w okresie świąt Bożego Narodzenia;

chojak n
breabhsánta
(potocznie, potoczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) niestare drzewo iglaste, zwykle sosna lub świerk

cholera xɔˈlɛra n
calar
(medycyna, medyczny) groźna choroba zakaźna;

cholerny xɔˈlɛrnɨ adj
corcraigh
(potocznie, potoczny) wstrętny, przeklęty, zły; wzbudzający gniew, zdenerwowanie

cholesterol ˌxɔlɛˈstɛrɔl n
colaistéaról
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek chemiczny z grupy steroli, znajdujący się w każdej komórce zwierzęcej;

cholewa xɔˈlɛva n
bradach
(obuwnictwo, obuwniczy) część obuwia okrywająca nogę ponad kostką

chomik ˈxɔ̃mʲik n
hamstar
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny Cricetidae G. Fischer;

choreografia ˌxɔrɛɔˈɡrafʲja n
cóiréagrafaíocht
(choreografia, choreograficzny) sztuka, umiejętność komponowania układów tanecznych

choroba xɔˈrɔba n
tinneas galar
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) odstępstwo od stanu określanego jako pełnia zdrowia organizmu;

choroba Alzheimera xɔˈrɔba ˌːlt͡sxajˈmɛra n
aicíd Alzheimer
(medycyna, medyczny) postępująca choroba układu nerwowego człowieka;

choroba Heinego-Medina n
polaimiailíteas
(medycyna, medyczny) choroba, którą powoduje wirus polio, objawiająca się często porażeniem mięśni;

choroba Parkinsona xɔˈrɔba ˌparʲcĩw̃ˈsɔ̃na n
galar Parkinson
(medycyna, medyczny) samoistne zwyrodnienie układu nerwowego skutkujące m.in. zaburzeniami ruchu, mowy, ślinotokiem;

choroba afektywna dwubiegunowa n
síocóis mháindúlagrach
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie psychiczne, w przebiegu którego występują zespoły depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne;

choroba lokomocyjna xɔˈrɔba ˌlɔkɔ̃mɔˈt͡sɨjna n
tinneas gluaisne
(medycyna, medyczny) schorzenie wywołane podczas poruszania się dowolnymi środkami transportu;

choroba morska xɔˈrɔba ˈmɔrska n
tinneas farraige
(medycyna, medyczny) (morski) choroba lokomocyjna wywoływana kołysaniem statku

choroba wysokościowa n
tinneas sléibhe
(medycyna, medyczny) dolegliwość fizjologiczna związana ze zmianą wysokości miejsca pobytu;

chorobliwy ˌxɔrɔˈblʲivɨ adj
anchúinseach
(przenośnie, przenośnia) o cechach mocno nieprawidłowych
galrach
znamionujący chorobę

chorobowy ˌxɔrɔˈbɔvɨ adj
bréan (de)
związany z chorobą
galrach
posiadający cechy choroby

chorowity ˌxɔrɔˈvʲitɨ adj
meata
często chorujący; skłonny do chorób; mający słabe zdrowie

chorwacki xɔrˈvat͡sʲci adj
Cróitis Crótach
związany z Chorwacją, dotyczący Chorwacji lub Chorwatów

chorwacki xɔrˈvat͡sʲci n
Cróitis
(językoznawstwo, językoznawczy) jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Chorwacji i BiH;

chory ˈxɔrɨ adj
bréan (de)
(potocznie, potoczny) dziwaczny, nienormalny
tinn
dotknięty chorobą

chory ˈxɔrɨ n
othar
osoba dotknięta chorobą

chorągiew xɔˈrɔ̃ŋʲɟɛf n
bratach chomharthaí
przytwierdzony do drzewca płat tkaniny o określonych barwach i godłach, ozdobiony haftem, będący znakiem państwa, miasta, oddziału wojskowego, organizacji społecznej, politycznej, itp.;

chować ˈxɔvat͡ɕ v
ardaigh
pielęgnować, wychowywać
téigh i bhfolach
ukrywać kogoś / coś przed kimś
adhlaic
grzebać zmarłych

choćby ˈxɔd͡ʑbɨ conjunction
abair
spójnik wyrażający lekceważenie mówcy wobec określonego wyboru i jednocześnie sugerujący jedną z opcji
cé go
spójnik wzmacniający treść zdania nadrzędnego i komunikujący, że sytuacja podana w zdaniu podrzędnym nie będzie miała lub nie powinna mieć wpływu na realizację zdania nadrzędnego

choćby ˈxɔd͡ʑbɨ particle
abair
partykuła sugerująca, że dołączany składnik jest tylko jednym z wielu możliwych przykładów lub opcji
fiú
partykuła wskazująca na dolne ograniczenie jakiejś wielkości lub intensywności jakiegoś zjawiska

chrapać ˈxrapat͡ɕ v
srann
oddychać w trakcie snu charcząc

chrapliwy adj
cársánach
przypominający chrapanie

chrom xrɔ̃m n
cróimiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cr i liczbie atomowej 24;

chromatyczny adj
aimseach
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wydobywający barwę muzyki poprzez postępowanie kolejno półtonami
crómatach
(fizyka, fizyczny) (sztuka) mający wiele barw; związany z barwami; zdolny do rozdziału kolorów widma poprzez załamanie światła

chromosfera ˌxrɔ̃mɔˈsfɛra n
crómaisféar
(astronomia, astronomiczny) warstwa atmosfery gwiazdy, rozciągająca się między fotosferą a koroną, posiadająca charakterystyczną czerwoną barwę;

chromosom xrɔ̃ˈmɔsɔ̃m n
crómasóm
(biochemia, biochemiczny) nośnik informacji genetycznej w komórce;

chromosomowy adj
crómasómach
(biologia, biologiczny) związany z chromosomem, dotyczący chromosomów

chronić ˈxrɔ̃ɲit͡ɕ v
caomhnaigh
bronić przed niebezpieczeństwem; opiekować się, pomagać, ratować

chronologia ˌxrɔ̃nɔˈlɔɟja n
croineolaíocht
następstwo, kolejność zdarzeń

chronologiczny adj
cróineolaíoch
(książkowy) ułożony według kolejności wydarzeń, ich następstwa w czasie

chronometr n
cronaiméadar
(metrologia, metrologiczny) bardzo dokładny zegar, stosowany w astronomii, geodezji i nawigacji;

chropowaty ˌxrɔpɔˈvatɨ adj
garbh
z powierzchnią pełną drobnych wypukłości

chrupka n
briosc
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) forma przekąski pod postacią kawałka ciasta uprażonego albo usmażonego w tłuszczu

chruścik ˈxruɕt͡ɕik n
an cuil chadáin
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Trichoptera, owad, larwy żyją w wodzie, dorosłe podobne do ćmy;

chruścić v
pléasc
wydawać odgłos przypominający chrzęst

chrypa n
piachán
(medycyna, medyczny) mówienie niskim głosem na skutek jego nadwyrężenia lub zapalenia krtani

chrypieć v
grág
mówić zachrypniętym głosem

chrypka ˈxrɨpka n
piachán
(medycyna, medyczny) zaburzony, szorstki głos, wywołany przez nieprawidłowy przepływ powietrza przez krtań

chrystadelfiański ˌxrɨstadɛlˈfʲjä̃j̃sʲci adj
Críostadélfiach
dotyczący chrystadelfianów

chrystianizować v
críostaigh
(historia, historyczny, historycznie) (teologia, teologiczny) zaprowadzać chrześcijaństwo

chryzantema ˌxrɨzãnˈtɛ̃ma n
criosantamam
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju chryzantem (1.1)

chrzan xʃãn n
raidis fhiáin
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku chrzan pospolity
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) korzeń chrzanu (1.3) o silnym, gryzącym zapachu i ostrym smaku
(potocznie, potoczny) Armoracia rusticana G. Gaertn., chrzan pospolity
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z tartego chrzanu (1.4)

chrzan pospolity n
raidis fhiáin
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku chrzan pospolity (1.1)
(systematyka) (botanika, botaniczny) Armoracia rusticana G. Gaertn., gatunek rośliny z rodziny kapustowatych, uprawiana jako przyprawa;

chrzcielnica xʃʲt͡ɕɛlʲˈɲit͡sa n
umar baiste
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kościelne naczynie z wodą święconą przeznaczone do chrztu;

chrzciny n
baisteadh
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uroczystości i zwyczaje związane z przyjęciem sakramentu chrztu

chrzcić v
baist
(kościelny) udzielać komuś sakramentu chrztu
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (dawniej, dawny) czynić nad kimś znak inicjujący nową jakość w życiu, zrywający z przeszłością

chrzest xʃɛst n
baisteadh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd przyjęcia kogoś do Kościoła, połączony z obmyciem wodą lub zanurzeniem w wodzie;

chrześcijanin ˌxʃɛɕt͡ɕiˈjä̃ɲĩn n
Críostaí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca chrześcijaństwa

chrześcijański ˌxʃɛɕt͡ɕiˈjä̃j̃sʲci adj
Críostaí
związany z chrześcijaństwem i chrześcijanami, dotyczący chrześcijaństwa

chrześcijaństwo ˌxʃɛɕt͡ɕiˈjä̃j̃stfɔ n
Críostaíocht Críostúlacht
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna wywodząca się z judaizmu, której członkowie wierzą, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym i zmartwychwstał po swojej śmierci;

chrześniak n
mac baistí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) syn chrzestny

chrząknięcie xʃɔ̃ŋʲcˈɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
gnúsacht
(rzeczownik odczasownikowy) od chrząknąć

chrząstka ˈxʃɔ̃w̃stka n
loingeán
(anatomia, anatomiczny) elastyczna tkanka stanowiąca część wielu narządów, np. nosa, krtani, stawów itp.;

chrząszcz xʃɔ̃w̃ʃt͡ʃ n
ciaróg
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Coleoptera, zamieszkujący różnorodne środowiska rząd owadów posiadający osłonięte skrzydła i odwłok;
(rzadki, rzadko używany) (motoryzacja) (potocznie, potoczny) jeden z modeli Volkswagena

chudy ˈxudɨ adj
caol
o człowieku: wąski w pasie; bardziej, niż szczupły; taki, któremu daleko do otyłości

chudzielec n
donán
(potocznie, potoczny) chudy człowiek

chuj xuj interjection
feann
(wulgarnie, wulgaryzm) wykrzyknik, gdy coś się nie udało, nie wyszło, poszło nie po naszej myśli

chuj xuj n
bod
(wulgarnie, wulgaryzm) penis, członek
(przenośnie, przenośnia) (wulgarnie, wulgaryzm) bardzo obraźliwa forma zwrotu do mężczyzny

chuj z tym ˈxuj ˈs‿tɨ̃m interjection
breast é
(wulgarnie, wulgaryzm) oznaczające, że coś jest nieistotne, nieważne, błahe

chuligan n
amhas
człowiek naruszający porządek publiczny, skłonny do wszczynania burd;

chuligaństwo n
amhasóireacht
zachowanie właściwe chuliganom

churn n
cuinneog
(środowiskowy) (telekomunikacja) (bankowość, bankowy) odejście klienta (klientów), zaprzestanie korzystania z usługi danej firmy

chusta ˈxusta n
cochall
duża chustka
najczęściej kobiece okrycie głowy i włosów

chusteczka xuˈstɛt͡ʃka n
ciarsúr
niewielki kawałek miękkiej tkaniny lub papieru używany zwykle do wycierania nosa

chusteczka do nosa n
ciarsúr ciarsúr póca naipcín póca
kawałek delikatnej tkaniny lub papieru służący do higieny jamy nosowej i twarzy

chusteczka higieniczna n
ciarsúr
jednorazowa chusteczka do nosa wykonana z celulozy

chustka ˈxustka n
brat cinn
okrycie głowy
ciarsúr
chusteczka do nosa

chwalba n
clú
(dawniej, dawny) uwielbienie, chwalenie

chwalić ˈxfalʲit͡ɕ v
cuach
(przestarzałe, przestarzały) czcić, wielbić
mol
mówić lub pisać o czymś lub o kimś dobrze
braig
podkreślać swoje osiągnięcia, zasługi, lub mówić z dumą o posiadanych przedmiotach

chwast xfast n
fiaile
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina dziko rosnąca, niekorzystnie wpływająca na rozwój roślin uprawnych przez pobieranie z gleby wilgoci i składników pokarmowych;

chwała ˈxfawa n
clú
uznanie, szacunek, cześć
glóir
chluba
majestat

chwiać v
carraig
poruszać na boki czymś przytwierdzonym z jednej strony

chwiejny adj
anacair
często zmieniający zdanie, niestały

chwila ˈxfʲila n
bomaite
punkt w czasie
tamall
bardzo krótki czas

chwyt xfɨt n
lámhaigh
(przenośnie, przenośnia) zaplanowane, sprytne posunięcie

chwytać ˈxfɨtat͡ɕ v
bain
(o stanie, uczuciu, nastroju) znajdować, ogarniać
beir ar
szybko łapać coś lub kogoś i mocno trzymać
faigh
łapać się

chyba ˈxɨba particle
b'fhéidir
…wyrażająca niepewność, przypuszczenie
mura
…używana do stawiania warunku

chyba że ˈxɨba ˈʒɛ
mura
…wprowadza zdanie podrzędne wyrażające warunek, żeby nie nastąpiło to, o czym mowa w zdaniu nadrzędnym

chybiać ˈxɨbʲjät͡ɕ v
airigh ó
o podmiocie nie trafiać do zamierzonego celu

chylić v
bogha
zniżać, zginać coś
aife
zbliżać się do końca czegoś

chytrość n
antlás
bycie chytrym w wydawaniu

chytrus ˈxɨtrus n
cníopaire
(potocznie, potoczny) ktoś chciwy i skąpy

chytry ˈxɨtrɨ adj
amhainseach
podstępny, przebiegły

chytrze adv
gan fhios
w sposób chytry, przebiegły

chyżość ˈxɨʒɔɕt͡ɕ n
luaineacht
(rzadki, rzadko używany) (przestarzałe, przestarzały) cecha tego, co porusza się chyżo lub jest szybko wykonywane

chyży ˈxɨʒɨ adj
cabhlach
(poetycki, poetycko) poruszający się szybko

chór xur n
cór
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zespół muzyczny składający się z wokalistów;
miejsce na scenie lub w świątyni przeznaczone dla chóru (1.1), także dla instrumentów
utwór napisany do wykonywania przez chór (1.1)
córlann
(architektura, architektoniczny) prezbiterium

chórzysta xuˈʒɨsta n
cantaire
mężczyzna lub chłopiec, który śpiewa w chórze

chętny ˈxɛ̃ntnɨ adj
fonnmhar
mający chęć zrobienia czegoś

chętny ˈxɛ̃ntnɨ n
deonach
ochotnik

chęć xɛ̃ɲt͡ɕ n
dúil
pragnienie zrobienia czegoś, ochota na coś

chłeptać ˈxwɛptat͡ɕ v
ucht
(potocznie, potoczny) zwykle o zwierzętach: pić, zagarniając płyn językiem

chłodny ˈxwɔdnɨ adj
coimhthíoch
o relacjach międzyludzkich, o uczuciach: pozbawiony silnych, ciepłych, dobrych uczuć; zdystansowany
doicheallach
raczej zimny; rześki

chłodzić ˈxwɔd͡ʑit͡ɕ v
fuaraigh
sprawiać, że coś staje się chłodniejsze
dearóil
być poddawanym schładzaniu, zmniejszaniu temperatury
sprawiać, że samemu staje się chłodniejszym

chłoniak n
liomfóma
(medycyna, medyczny) rodzaj nowotworu złośliwego, wywodzącego się z elementów tkanki chłonnej;

chłonność n
gabhálacht
(przenośnie, przenośnia) łatwość przyswajania sobie czegoś, przejmowania czegoś

chłonąć v
súigh
pobierać intensywnie
caith
wciągać do swego wnętrza

chłop xwɔp n
duine
(potocznie, potoczny) mąż
(potocznie, potoczny) mężczyzna
feirmeoir
(potocznie, potoczny) rolnik
tuathánach
(historia, historyczny, historycznie) członek warstwy społecznej chłopstwa

chłopak ˈxwɔpak n
buachaill
(potocznie, potoczny) młody mężczyzna
dziecko płci męskiej
stócach
(potocznie, potoczny) młody mężczyzna darzony sympatią lub miłością przez drugą osobę

chłopczyca xwɔpˈt͡ʃɨt͡sa n
cailín báire
(potocznie, potoczny) dziewczyna lub dziewczynka, ubierająca się i zachowująca się jak chłopak;

chłopczyk ˈxwɔpt͡ʃɨk n
clann
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) niemowlę lub małe dziecko płci męskiej
(zdrobniale) od chłopiec

chłopiec ˈxwɔpʲjɛt͡s n
buachaill garsún
młody człowiek płci męskiej

chłopski ˈxwɔpsʲci adj
tuathánach
dotyczący chłopa

chłostać ˈxwɔstat͡ɕ v
liúr
bić rózgą, biczem (i tym podobne, i temu podobne)
sciúirse
(przenośnie, przenośnia) surowo krytykować

chłód xwut n
fuacht
dość niska temperatura powietrza, umiarkowane zimno

ciamajda t͡ɕãˈmajda n
gé
(potocznie, potoczny) człowiek niezdarny, ślamazarny

ciasny ˈt͡ɕasnɨ adj
cúng
taki, w którym jest mało miejsca

ciastko ˈt͡ɕastkɔ n
bloc
mały, słodki wypiek, często zdobiony kremem, owocami, lukrem;

ciasto ˈt͡ɕastɔ n
císte
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) słodki, deserowy wypiek, zwykle w formie placka;

ciało ˈt͡ɕawɔ n
colainn
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) materia, substancja
(matematyka, matematyczny) zbiór, którego każde dwa elementy mogą być dodane, odjęte, pomnożone i podzielone (z wyjątkiem dzielenia przez zero);
organizm ludzki lub zwierzęcy
zwłoki człowieka lub zwierzęcia

ciało niebieskie ˈt͡ɕawɔ ɲɛˈbʲjɛsʲcɛ n
rinn
(astronomia, astronomiczny) obiekt będący poza Ziemią, znajdujący się w przestrzeni wszechświata;

ciało stałe n
solad
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) forma ciała skondensowanego, dawniej jeden ze stanów skupienia, substancja zachowująca objętość i kształt;

ciało szkliste n
lionn gloiní
(anatomia, anatomiczny) przezroczysta substancja wypełniająca wnętrze gałki ocznej;

ciborowate n
cíb
(systematyka) (botanika, botaniczny) Cyperaceae Juss., rodzina roślin należąca do rzędu wiechlinowców;

cichnąć v
calma
uspokajać się lub stawać się mniej intensywnym (np. o żywiołach)

cicho ˈt͡ɕixɔ adv
ciúnas
bez wydawania dźwięku lub o niskim natężeniu dźwięku

cichy ˈt͡ɕixɨ adj
ciúin
o małej głośności
spokojny

ciecierzyca ˌt͡ɕɛ̇t͡ɕɛˈʒɨt͡sa n
sicphiseánach
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ciecierzyca pospolita uprawiana ze względu na jadalne nasiona;
(spożywczy) nasiona ciecierzycy (1.2)

ciecierzyca pospolita ˌt͡ɕɛ̇t͡ɕɛˈʒɨt͡sa ˌpɔspɔˈlʲita n
piseánach
(botanika, botaniczny) Cicer arietinum L., gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych;

cieciorka t͡ɕɛ̇ˈt͡ɕɔrka n
sicphiseánach
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona ciecierzycy pospolitej, Cicer arietinum

ciek t͡ɕɛk n
réim
bieg cieczy, strumień płynącej cieczy

ciekawić t͡ɕɛˈkavʲit͡ɕ v
spéis
interesować, wzbudzać czyjąś ciekawość

ciekawość t͡ɕɛˈkavɔɕt͡ɕ n
fiosracht
chęć poznania czegoś, doświadczenia czegoś

ciekawość to pierwszy stopień do piekła t͡ɕɛˈkavɔɕt͡ɕ ˈtɔ ˈpʲjɛrfʃɨ ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ dɔ‿ˈpʲjɛkwa proverb
fios a mharaigh an cat
lepiej nie pytać o pewne rzeczy, bo znajomość odpowiedzi może przeszkadzać lub zaszkodzić

ciekawski adj
fiosrach
(potocznie, potoczny) odznaczający się zbytnią ciekawością

ciekawy t͡ɕɛˈkavɨ adj
fiosrach
taki, który się czymś interesuje, chce mieć informacje na dany temat
suimiúil
taki, który wzbudza zainteresowanie

cieknąć v
bogán
płynąć powoli strużkami
poll
być nieszczelnym dla cieczy

ciekły ˈt͡ɕɛkwɨ adj
leachtach
(fizyka, fizyczny) mający właściwości cieczy

cielec n
gamhain
(przestarzałe, przestarzały) młody byk, większe cielę

cielisty t͡ɕɛˈlʲistɨ adj
nocht
w kolorze skóry białego człowieka

cielę ˈt͡ɕɛlɛ n
gamhain lao
(zootechnika, zootechniczny) młode bydła domowego;

cielęcina ˌt͡ɕɛlɛ̃ɲˈt͡ɕĩna n
laofheoil
(spożywczy) mięso z młodej krowy (cielęcia)

cielęcy adj
ainbhiosach
(potocznie, potoczny) niezbyt mądry
gamhain
związany z cielęciem

ciemiernik t͡ɕɛ̃ˈmʲjɛrʲɲik n
eileabar
(botanika, botaniczny) Helleborus, rodzaj roślin należących do rodziny jaskrowatych;

ciemiączko n
cró an chinn
(anatomia, anatomiczny) miękkie spojenie łączące kości czaszki płodu, noworodka i niemowlęcia, z czasem ulegające skostnieniu;

ciemna materia n
damhna dorcha
(astronomia, astronomiczny) hipotetyczna materia nieemitująca i nieodbijająca promieniowania elektromagnetycznego;

ciemnieć v
uraigh
stawać się ciemnym

ciemnoczekoladowy ˌt͡ɕɛ̃mnɔt͡ʃɛkɔlaˈdɔvɨ adj
seacláid dhorcha
mający kolor czekoladowy o ciemnym odcieniu, taki jak kolor ciemnej, gorzkiej czekolady

ciemnoniebieski ˌt͡ɕɛ̃mnɔ̃ɲɛˈbʲjɛsʲci adj
dúghorm
mający kolor niebieski o ciemnym odcieniu

ciemność ˈt͡ɕɛ̃mnɔɕt͡ɕ n
dorchadas
stan, w którym jest brak światła, jasności;

ciemny ˈt͡ɕɛ̃mnɨ adj
doiléir dorcha
o kolorze: zbliżony do czarnego

cienisty adj
foscúil
pogrążony w cieniu; osłonięty przed światłem
dający cień

cienki ˈt͡ɕɛ̃nʲci adj
caol
mający niewielki przekrój poprzeczny

cieplny adj
teirmeach
(fizyka, fizyczny) (technologia, technika, techniczny) związany z ciepłem

ciepło ˈt͡ɕɛpwɔ n
teas
(fizyka, fizyczny) sposób przekazywania energii chaotycznego ruchu cząsteczek;

ciepły ˈt͡ɕɛpwɨ adj
te
mający temperaturę równą temperaturze pokojowej lub niewiele od niej większą

ciernisty t͡ɕɛrʲˈɲistɨ adj
deilgneach
taki, który ma wiele cierni

cierpienie t͡ɕɛrˈpʲjɛ̇̃ɲɛ n
crá
długotrwały lub silny ból

cierpieć ˈt͡ɕɛrpʲjɛ̇t͡ɕ v
iompair
znosić, tolerować kogoś lub coś

cierpki ˈt͡ɕɛrpʲci adj
borb
o zapachu: ostry, drażniący

cierpkość n
gairge
cecha tego, co ma kwaskowaty smak

cierpliwość t͡ɕɛrˈplʲivɔɕt͡ɕ n
foighne
zdolność spokojnego wyczekiwania na coś lub dążenia do czegoś
zdolność spokojnego, długotrwałego znoszenia rzeczy przykrych

cierpliwy t͡ɕɛrˈplʲivɨ adj
othar
niezrażający się czekaniem

cierń t͡ɕɛrʲɲ n
dealg
(botanika, botaniczny) ostry wyrostek na pędzie rośliny;

ciesak ˈt͡ɕɛsak n
tál
topór ciesielski, narzędzie z jednym ostrzem osadzonym prostopadle do trzonka, służące głównie do obrabiania pni drzew;

ciesielka n
cearpantóireacht
(potocznie, potoczny) rzemiosło ciesielskie

ciesielski adj
cearpantóireacht
(rzemiosło, rzemieślniczy) dotyczący ciesielstwa lub cieśli

cieszyć ˈt͡ɕɛʃɨt͡ɕ v
bain spórt as
dawać radość, szczęście, weselić; nastrajać pozytywnie, radośnie
mieć coś (najczęściej coś, co daje satysfakcję)
déan gáire
weselić się, śmiać się

cietrzew ˈt͡ɕɛṭʃɛf n
liathchearc
(ornitologia, ornitologiczny) duży, eurazjatycki ptak łowny;

cień t͡ɕɛ̇̃ɲ n
scáth
zaciemniony obszar, który powstaje za rzeczą lub osobą, gdy jest ona oświetlana z drugiej strony;

cieśla ˈt͡ɕɛ̇ɕla n
cearpantóir
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba profesjonalnie zajmująca się wykonywaniem drewnianych konstrukcji budowlanych oraz drewnianych domów

cieślica n
tál
(rzemiosło, rzemieślniczy) siekiera ciesielska z trójkątnym ostrzem

cieśnina t͡ɕɛ̇ɕˈɲĩna n
caol
(geografia, geograficzny) zwężenie obszaru wodnego pomiędzy dwoma akwenami (oceanami, morzami lub jeziorami)

ciii interjection
fuist
…używany, gdy ktoś upomina o zachowanie ciszy

cingulum t͡sʲĩŋˈɡulũm n
bábhún
(kościelny) pas lub sznur, element stroju liturgicznego;

ciocia ˈt͡ɕɔ̇t͡ɕa n
aintín
siostra matki
siostra ojca
w szerszym znaczeniu także żona wujka lub stryjka

cios t͡ɕɔs n
béim
uderzenie albo cięcie częścią ciała lub narzędziem

cios poniżej pasa ˈt͡ɕɔs pɔ̃ˈɲiʒɛj ˈpasa n
buille íseal
posunięcie wykorzystujące czyjś słaby punkt, nieetyczny postępek wobec kogoś

ciotka ˈt͡ɕɔtka n
aintín
siostra matki

ciołek ˈt͡ɕɔwɛk n
daba
(pogardliwie, pogardliwy) niezbyt inteligentna osoba

cipa ˈt͡ɕipa n
pit
(wulgarnie, wulgaryzm) (dawniej (gwara, gwarowe)) żeński narząd rozrodczy

cis t͡sʲis t͡ɕis n
iúr
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj roślin z rodziny cisowatych;

ciskać v
rad
o słowach: wypowiadać w gniewie
spallaíocht
rzucać z użyciem dużej siły

cisnąć ˈt͡ɕisnɔ̃ɲt͡ɕ v
fáisc
o ubraniu: uwierać, pić

cisnąć w kąt ˈt͡ɕisnɔ̃ɲt͡ɕ ˈf‿kɔ̃nt v
tabhair suas
porzucić coś nagle, przestać się czymś zajmować, przerwać jakieś działanie

cisowy t͡ɕiˈsɔvɨ adj
crann iúir
będący częścią cisa
składający się z cisa
wykonany z drewna lub innej części cisa

cisza ˈt͡ɕiʃa n
tost
brak dźwięku

cisza przed burzą n
cothú na doininne soineann na hoíche
pozorny spokój (często nic nie zapowiada gwałtownych wydarzeń, awantury, kłopotów itd.; jeśli jest spokojnie, można się spodziewać najgorszego)

ciuciubabka ˌt͡ɕüt͡ɕuˈbapka n
cluiche púicín
zabawa dziecięca, w której jeden z uczestników z zawiązanymi oczami goni i próbuje chwytać innych;

ciułactwo n
barainn
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) skrzętne oszczędzanie pieniędzy

ciąg t͡ɕɔ̃ŋk n
réim
ciągłość zdarzeń następujących po sobie
seicheamh
(matematyka, matematyczny) ponumerowana lista, formalnie funkcja o dziedzinie w liczbach naturalnych;
układ rzeczy położonych jedna za drugą

ciąg arytmetyczny ˈt͡ɕɔ̃ŋk ˌarɨtmɛˈtɨt͡ʃnɨ n
seicheamh comhbhreise
(matematyka, matematyczny) ciąg liczbowy, którego każdy następny wyraz można otrzymać dodając do poprzedniego tę samą liczbę;

ciąg geometryczny ˈt͡ɕɔ̃ŋɡ ˌːɛɔ̃mɛˈtrɨt͡ʃnɨ n
seicheamh iolraíoch
(matematyka, matematyczny) ciąg liczbowy, którego każdy następny wyraz można otrzymać, mnożąc poprzedni przez tę samą niezerową liczbę;

ciągle ˈt͡ɕɔ̃ŋɡlɛ adv
i dtólamh
cyklicznie, co i rusz
i gcónaí
w dalszym ciągu, wciąż

ciągnie swój do swego ˈt͡ɕɔ̃ŋʲɟɲɛ ˈsfuj dɔ‿ˈsfɛɡɔ proverb
is bách iad lucht aon cheirde
jednakowe zjawiska czy osobniki mają tendencję do łączenia się w pary

ciągnąć ˈt͡ɕɔ̃ŋɡnɔ̃ɲt͡ɕ v
bolgam
powoli pić coś
béim
o wietrze, zwłaszcza zimnym i nieprzyjemnym wiać
deoch
(potocznie, potoczny) pić
ionsaigh
(przenośnie, przenośnia) zbliżać się, nadchodzić
tarraing suas
wchłaniać, wciągać coś

ciągnąć za język ˈt͡ɕɔ̃ŋɡnɔ̃ɲd͡ʑ za‿ˈjɛ̃w̃zɨk v
croscheist
usiłować dowiedzieć się czegoś od kogoś, wypytywać kogoś

ciąć t͡ɕɔ̇̃ɲt͡ɕ v
gearr
dzielić na części ostrym narzędziem

ciąża ˈt͡ɕɔ̃w̃ʒa n
toircheas
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) u ssaków płci żeńskiej okres od zapłodnienia do porodu;

ciążyć v
cúram
powodować obarczenie, nieznośny ciężar
imtharraing
skłaniać się ku czemuś
meáigh
być odczuwanym jako ciężar, coś męczącego, przytłaczającego

cięcie ˈt͡ɕɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
bain
cios zadany ostrym, tnącym narzędziem
miejsce przecięcia, nacięcia powierzchni przedmiotu
przecięte miejsce na ciele, rana cięta
gearrthóireacht
(rzeczownik odczasownikowy) od ciąć
(technologia, technika, techniczny) proces dzielenia materiałów na kilka części
meang
(ogrodnictwo, ogrodniczy) przycinanie gałęzi roślin uprawnych, zwłaszcza owocowych, w celu ich wzmocnienia lub pozbycia się gałęzi chorych, wybrakowanych

cięciwa n
rópa
(geometria) odcinek łączący dwa wybrane punkty krzywej lub powierzchni;
linka łącząca końce łuku albo kuszy;

cięty adj
aindreanta
(potocznie, potoczny) oddający się czemuś z pasją
bain
(medycyna, medyczny) o ranie zadany ostrym przedmiotem
o kwiatach o przerwanej łodydze, przeznaczony do bukietu, wazonu
crua
(potocznie, potoczny) okazujący złość
gobach
potrafiący atakować

ciężar ˈt͡ɕɛ̃w̃ʒar n
meáchan
(fizyka, fizyczny) siła, z jaką Ziemia przyciąga ciało fizyczne;
muirear
obciążenie, utrudnienie, problem

ciężarek t͡ɕɛ̃w̃ˈʒarɛk n
aigeach
element służący obciążaniu
frithmheáchan
przedmiot pomiarowy, będący wzorcem określonej masy
tromán lúith
przedmiot o danej wadze, służący do ćwiczeń wzmacniających mięśnie

ciężarny t͡ɕɛ̃w̃ˈʒarnɨ adj
ag iompar clainne
będący w ciąży

ciężarówka ˌt͡ɕɛ̃w̃ʒaˈrufka n
leoraí
(motoryzacja) duży samochód do przewozu różnych towarów;

ciężki ˈt͡ɕɛ̃w̃ʃʲci adj
doiligh
nieprzyjemny, trudny
trom
taki, który dużo waży, ma dużą masę

ciężko ˈt͡ɕɛ̃w̃ʃkɔ adv
crua
w ciężki sposób, z obciążeniem; nie łatwo, nie lekko

ciężkostrawny adj
stalcánta
trudny do strawienia

ciśnienie t͡ɕiɕˈɲɛ̇̃ɲɛ n
brú an atmaisféir
(fizyka, fizyczny) stosunek siły do powierzchni, na którą działa;

ciśnienie krwi t͡ɕiɕˈɲɛ̇̃ɲɛ ˈkr̥fʲi n
brú fola
(medycyna, medyczny) parcie krwi na ściany naczyń krwionośnych

ciśnienie tętnicze t͡ɕiɕˈɲɛ̇̃ɲɛ tɛ̃ntʲˈɲit͡ʃɛ n
brú fola
(fizjologia, fizjologiczny) ciśnienie wywierane przez krew na ściany tętnic;

ciżba ˈt͡ɕiʒba n
plód
duża liczba stłoczonych ludzi

ckliwy adj
liobarnach
przesadnie sentymentalny

clickbait n
cluain chliceála
(publikatory) praktyka przyciągania uwagi odbiorców w mediach elektronicznych za pomocą chwytliwych, przesadzonych bądź emocjonalnych tytułów i grafik, skłaniających do klikania;

cmentarny t͡smɛ̃nˈtarnɨ adj
reilig
związany z cmentarzem, dotyczący cmentarza

cmentarz ˈt͡smɛ̃ntaʃ n
reilig
obszar, gdzie celowo i niepojedynczo umieszcza się na stałe zwłoki lub prochy;

cmentarzysko ˌt͡smɛ̃ntaˈʒɨskɔ n
cill
(potocznie, potoczny) miejsce, gdzie znajdują się zużyte, zniszczone przedmioty
(zgrubienie) od cmentarz, duży cmentarz

cnota ˈt͡snɔta n
suáilce
dodatnia cecha moralna

co t͡sɔ interrogativePronoun
cad
…służący do zadawania pytań o orzeczniki

co t͡sɔ preposition
gach
…służący do wykazywania częstości jakiegoś wydarzenia

co t͡sɔ pronoun
go
…wprowadzający zdanie podrzędne zawężające zakres zdania nadrzędnego który, jaki, jak

co do joty ˈt͡sɔ dɔ‿ˈjɔtɨ adv
go cruinn beacht
szczegółowo, bardzo dokładnie, całkowicie

co kraj, to obyczaj ˈt͡sɔ ˈkraj ˈtɔ ːˈbɨt͡ʃaj proverb
fág an tír nó bí san fhaisean
każdy kraj (region, miejscowość, rodzina, itp.) ma własną kulturę, zwyczaje

co najmniej ˈt͡sɔ ˈnajmʲɲɛ̇j
ar a laghad
nie mniej niż

co się stało, to się nie odstanie ˈt͡sɔ‿ɕɛ ˈstawɔ ˈtɔ‿ɕɛ ˌɲɛ‿ɔtˈstãɲɛ proverb
déantar an méid atá déanta
stwierdzenie, że zaistniałe złe wydarzenia są nieodwracalne; nie można cofnąć lub odwołać tego, co się wydarzyło

co słychać
cad atá cearr
…otwierający rozmowę i będący pytaniem o powodzenie w życiu

co z oczu, to z serca ˈt͡sɔ ˈz‿ɔt͡ʃu ˈtɔ ˈs‿ːɛrt͡sa proverb
seachnaíonn súil ní nach bhfeiceann
jeśli się coś (lub kogoś) nieczęsto widzi, łatwo się zapomina

coach n
bus
(sport, sportowy) (środowiskowy) trener drużyny sportowej

cobbler n
gréasaí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) anglosaski deser z owoców i ciasta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) drink alkoholowy z cukrem i sokiem cytrynowym

cocker-spaniel n
spáinnéar feá
(kynologia, kynologiczny) pies myśliwski typu wyżłowatego

codziennie t͡sɔˈd͡ʑɛ̇̃ɲːɛ adv
laethúil
w każdym dniu, co dzień

codzienny t͡sɔˈd͡ʑɛ̃nːɨ adj
gnáth-
powtarzający się z pewną regularnością każdego dnia

cofać ˈt͡sɔfat͡ɕ v
cúlaigh
odwoływać coś

cokolwiek t͡sɔˈkɔlvʲjɛk pronoun
aon rud
jakakolwiek rzecz, dowolna rzecz
breis
niezależnie od okoliczności
cibé
wszystko jedno co; obojętnie który

cokół ˈt͡sɔkuw n
neamhlómhar
(technologia, technika, techniczny) podstawa lampy czy jakiegoś urządzenia
seastán
(sztuka) podstawa pomnika czy rzeźby

college n
coláiste
(edukacja, edukacyjny) część uniwersytetu lub samodzielna szkoła wyższa w krajach anglosaskich;
budynek, w którym mieści się college (1.1-2)

comiesięczny adj
míosúil
mający miejsce co miesiąc

content n
sásta
(środowiskowy) (informatyka, informatyczny) treść, zawartość merytoryczna

coraz ˈt͡sɔras adv
agus
słowo pozwalające wyrazić wzmaganie, nasilanie się czegoś; używane najczęściej w połączeniu z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym

corocznie adv
in éadan an bliana
(powtarzając) co rok

coroczny t͡sɔˈrɔt͡ʃnɨ adj
bliantúil
powtarzający się co roku

cosinus kɔˈsʲĩnus n
comhshíneas
(matematyka, matematyczny) funkcja, która dla argumentu od 0 do π/2 wyraża stosunek długości przyprostokątnej przyległej do danego kąta do długości przeciwprostokątnej;

cotygodniowy ˌt͡sɔtɨɡɔdʲˈɲɔvɨ adj
seachtainiúil
powtarzający się co tydzień

country adj
ceol tuaithe
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany z muzyką countrową, właściwy muzyce countrowej

country n
ceol tuaithe
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) styl muzyczny;

cover n
araoid
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonanie, aranżacja lub nagranie utworu muzycznego wykonywanego wcześniej przez innego muzyka lub grupę muzyczną;

coś t͡sɔɕ indefinitePronoun
rud éigin
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie chce określić
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie umie określić

crack n
pléasc
(potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) program łamiący zabezpieczenia antypirackie
kokaina zmieszana z sodą oczyszczoną i strącona z roztworu, stosowana wziewnie

croissant n
croissant
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rodzaj rogala wypiekanego z francuskiego ciasta;

crush n
meil
(slangowo) osoba, w której ktoś się podkochuje

crwth n
cruit
(historia, historyczny, historycznie) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) średniowieczny smyczkowy instrument muzyczny bardów walijskich i celtyckich;

cud t͡sut n
míorúilt
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezwykły akt działania siły nadprzyrodzonej;

cudowny t͡suˈdɔvnɨ adj
iontach
fantastyczny, bardzo piękny, zachwycający, godny podziwu

cudzoziemiec ˌt͡sud͡zɔˈʑɛ̃mʲjɛt͡s n
coimhthíoch
osoba pochodząca z innego kraju

cudzoziemski adj
allúrach
pochodzący z obcego kraju, właściwy obcemu krajowi lub cudzoziemcom

cudzołożenie n
adhaltranas
(przestarzałe, przestarzały) dopuszczanie się cudzołóstwa

cudzołożnica ˌt͡sud͡zɔwɔʒʲˈɲit͡sa n
banadhaltrach
(przestarzałe, przestarzały) kobieta dopuszczająca się cudzołóstwa

cudzołożny ˌt͡sud͡zɔˈwɔʒnɨ adj
adhaltrach
(przestarzałe, przestarzały) związany z cudzołóstwem, pozamałżeński; mający stosunki płciowe z cudzą żoną/mężem

cudzołóstwo ˌt͡sud͡zɔˈwustfɔ n
adhaltranas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stosunek płciowy z cudzą żoną lub mężem;

cudzożywny adj
heitreatrófach
(biologia, biologiczny) odżywiający się związkami organicznymi wytwarzanymi przez inne organizmy;

cudzy ˈt͡sud͡zɨ adj
allúrach
cudzoziemski

cukier ˈt͡sucɛr n
siúcra
(spożywczy) krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych;
(chemia, chemiczny) związek organiczny zbudowany z atomów węgla, wodoru i tlenu;

cukierek t͡suˈcɛrɛk n
mhilseán milseán
(spożywczy) drobny wyrób o słodkim smaku, pakowany zwykle w papierki, sporządzany z cukru i dodatków smakowych;

cukiernia t͡suˈcɛrʲɲa n
taosráin
(cukiernictwo) (handel, handlowy) miejsce, gdzie kupuje się wyroby cukiernicze (ciastka, torty itp.)

cukierniczy adj
milseogra
związany z cukiernictwem, dotyczący cukiernictwa

cukinia t͡suˈcĩɲja n
cúirséad
(botanika, botaniczny) odmiana dyni zwyczajnej;

cukrzyca t͡suˈkʃɨt͡sa n
diaibéiteas
(medycyna, medyczny) choroba metaboliczna objawiająca się podwyższonym poziomem cukru we krwi;

cuma ˈt͡sũma n
ceangailte
(morski) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) gruba lina do mocowania statków do innych jednostek pływających lub do nabrzeża;

cumować t͡sũˈmɔvat͡ɕ v
daingnigh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) mocować statek do nabrzeża

curling n
curláil
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa, w której zawodnicy pchają specjalnymi, spłaszczonymi kamieniami po lodzie;

curry n
anlann curaí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) klasa potraw kuchni indyjskiej, rodzaj ragoût z warzyw, ryb lub mięsa w pikantnym sosie
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mieszanka przypraw charakterystyczna dla kuchni indyjskiej;

customowy ˌkastɔ̃ˈmɔvɨ adj
custam
(neologizm) (slangowo) (handel, handlowy) wykonany pod klienta, zgodnie z jego upodobaniami, życzeniami

cyber- prefix
cibear-
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy ze sterowaniem, kontrolą
(publikatory), (wojskowość, wojskowy) pierwszy człon wyrazów złożonych mających związek znaczeniowy z „cyberprzestrzenią” (Internetem)

cyberatak ˌt͡sɨbɛrˈatak n
cibirionsaí
(kryminologia, kryminologiczny) atak dokonywany za pośrednictwem internetu

cybernetyka n
cibirnitic
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o procesach sterowania oraz przekazywania i przekształcania informacji w systemach;

cyberprzestrzeń ˌt͡sɨbɛrˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ n
an cibearspás
(przestarzałe, przestarzały) rzekoma przestrzeń, w której komunikują się komputery

cyborium n
cuach abhlann
(architektura, architektoniczny) obudowa ołtarza w kształcie baldachimu opartego na czterech kolumnach;
(kościelny) puszka, naczynie do przechowywania hostii oraz komunikantów;

cyc t͡sɨt͡s n
brollach
(grubiański, grubiańsko) pierś kobieca, rzadziej zwierzęca

cydr t͡sɨtr̥ n
ceirtlis leann úll
(spożywczy) niskoalkoholowy napój jabłkowy ze sfermentowanego, niesłodzonego moszczu;

cyferblat t͡sɨˈfɛrblat n
aghaidh
tarcza zegara

cyfra ˈt͡sɨfra n
figiúr
(matematyka, matematyczny) abstrakcyjny obiekt matematyczny, stanowiący element ciągu, reprezentującego liczbę w danym systemie liczbowym
(potocznie, potoczny) znak pisarski symbolizujący cyfrę (1.1) systemu dziesiętnego: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
symboliczna reprezentacja cyfry (1.1)

cygaro t͡sɨˈɡarɔ n
toitín
suche, zawinięte w rulon liście tytoniu, przeznaczone do palenia

cygański adj
Boihéamach
dotyczący Cyganów, charakterystyczny dla Cyganów

cyk interjection
ceartán
imituje jeden z wielu powtarzających się miarowo dźwięków zegarka
gíog
imituje jeden z wielu charakterystycznych dźwięków wydawanych przez owady, (na przykład) świerszcze

cykl t͡sɨkl̥ n
timthriall
szereg czynności lub zjawisk tworzących zamkniętą całość rozwojową, powtarzającą się okresowo

cykliczny adj
ciorclach
dotyczący cyklu, należący do cyklu

cykloida t͡sɨkˈlɔjda n
cioglóideach ciorclóideach
(matematyka, matematyczny) krzywa, jaką opisuje tor punktu, leżącego na obwodzie koła, które toczy się bez poślizgu po prostej;

cyklon ˈt͡sɨklɔ̃n n
cioclón
(meteorologia, meteorologiczny) wirujący układ atmosferyczny w ośrodku niskiego ciśnienia;

cyklotron t͡sɨkˈlɔtrɔ̃n n
cioglatrón
(fizyka, fizyczny) najprostsza forma akceleratora cyklicznego naładowanych cząstek elementarnych;

cykor ˈt͡sɨkɔr n
circeoil
(potocznie, potoczny) osoba strachliwa, tchórz

cykoria t͡sɨˈkɔrʲja n
siocaire
(botanika, botaniczny) Cichorium L., rodzaj roślin zielnych z rodziny astrowatych
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju cykoria (1.1)

cylinder t͡sɨˈlʲĩndɛr n
céimí
(chemia, chemiczny) naczynie walcowate służące do pomiaru objętości cieczy;
hata ard
(odzieżownictwo) sztywny, zwykle wysoki kapelusz męski z wąskim rondem i walcowatą główką;
sorcóir
(informatyka, informatyczny) grupa ścieżek o tym samym numerze, znajdujących się na wszystkich talerzach dysku twardego
(technologia, technika, techniczny) część maszyny tłokowej, w której porusza się tłok;

cymbały t͡sɨ̃mˈbawɨ n
téadchlár
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) uderzany instrument strunowy;

cyna ˈt͡sɨ̃na n
stán piútar
(chemia, chemiczny) szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn;

cynaderka ˌt͡sɨ̃naˈdɛrka n
duán
(zdrobniale) cynadra (nerka zwierzęca)

cynamon t͡sɨ̃ˈnãmɔ̃n n
cainéal
suszona kora cynamonowca, używana jako przyprawa;

cynk t͡sɨ̃ŋk n
sinc
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zn i liczbie atomowej 30;

cynować v
stán
pokrywać cyną

cypel ˈt͡sɨpɛl n
brod
(geografia, geograficzny) wybiegnięcia terytorium państwa w głąb innych państw sąsiednich

cyrk t͡sɨrk n
sorcas
miejsce, w którym pokazuje się występy akrobatyczne;

cyrkiel ˈt͡sɨrʲcɛl n
compás
przyrząd składający się z dwóch ramion, służący do rysowania okręgów;

cyrkon ˈt͡sɨrkɔ̃n n
siorcóiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zr i liczbie atomowej 40;

cyrkowy t͡sɨrˈkɔvɨ adj
sorcas
związany z cyrkiem, dotyczący cyrku

cyrkulacja n
scaipeadh
obieg zamknięty

cyrylica ˌt͡sɨrɨˈlʲit͡sa n
aibítir Chirilieach
(językoznawstwo, językoznawczy) alfabet używany do zapisu niektórych języków słowiańskich;

cyrylicki adj
Coireallach
(językoznawstwo, językoznawczy) napisany cyrylicą, związany z cyrylicą

cysterka n
Cistéirseach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnica z zakonu cysterskiego

cysterna t͡sɨˈstɛrna n
sistéal
(technologia, technika, techniczny) zamknięty zbiornik do magazynowania wody
duży pojemnik do magazynowania wody

cysters n
Cistéirseach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik z zakonu założonego przez św. Roberta z Molesme;

cysterski adj
Cistéirseach
związany z cystersami, dotyczący cystersów

cytacja t͡sɨˈtat͡sʲja n
ardlua
(przestarzałe, przestarzały) dosłowne przytoczenie w mowie lub tekście cudzych słów

cytat ˈt͡sɨtat n
rá
przytoczona wypowiedź, fragment innego tekstu;

cytologia ˌt͡sɨtɔˈlɔɟja n
cíteolaíocht
(biologia, biologiczny) nauka o komórce;
smearadh
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) mikroskopowe badanie komórek pochwowej części szyjki macicy, pobranych drogą wymazu i opracowanej jako utrwalony rozmaz na szkiełku laboratoryjnym

cytoplazma n
cíteaplasma
(biologia, biologiczny) półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet;

cytować t͡sɨˈtɔvat͡ɕ v
luaigh
dokładnie przytaczać w swojej wypowiedzi lub tekście słowa innej wypowiedzi lub fragmentu tekstu

cytra ˈt͡sɨtra n
siotar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy o płaskim pudle;

cytron ˈt͡sɨtrɔ̃n n
ciotrón
(botanika, botaniczny) Citrus medica, gatunek roślin wieloletnich z rodziny rutowatych;

cytrus ˈt͡sɨtrus n
crann citris
(botanika, botaniczny) Citrus L., tropikalne drzewo lub krzew o soczystych owocach;

cytrusowy ˌt͡sɨtruˈsɔvɨ adj
crann citris
związany z cytrusem

cytryn ˈt͡sɨtrɨ̃n n
citrín
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana kwarcu o żółtej barwie z cytrynowym odcieniem, kamień szlachetny

cytryna t͡sɨˈtrɨ̃na n
líomóid
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) kwaśny owoc o żółtej skórce

cytrynian n
ciotráit
(chemia, chemiczny) sól lub ester kwasu cytrynowego;

cytrynowy ˌt͡sɨtrɨ̃ˈnɔvɨ adj
buí líomóide
taki, który jest wykonany z dodatkiem cytryny
związany z cytryną, dotyczący cytryny

cywil ˈt͡sɨvʲil n
sibhialtach
(wojskowość, wojskowy) ktoś niebędący w czynnej służbie wojskowej;

cywilizacja ˌt͡sɨvʲilʲiˈzat͡sʲja n
sibhialtacht
poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego;

cywilny t͡sɨˈvʲilnɨ adj
sibhialta
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) taki, który odnosi się do strony prawnej relacji osobistych, majątkowych oraz rodzinnych między obywatelami
sibhialtach
nie należący do wojska

czad t͡ʃat interjection
fuaraigh
(slangowo) słowo wyrażające uczucie radości, szczęścia lub innych pozytywnych doznań

czad t͡ʃat n
aonocsaíd
(potocznie, potoczny) (chemia, chemiczny) (zobacz) tlenek węgla

czadyjski t͡ʃaˈdɨjsʲci adj
Seadach
odnoszący się do państwa Czad

czajka ˈt͡ʃajka n
adhaircín
(ornitologia, ornitologiczny) Vanellus vanellus, europejski i azjatycki ptak wędrowny z charakterystycznym czubkiem na głowie;

czajniczek t͡ʃajˈɲit͡ʃɛk n
corcán tae
mały czajnik, np. do zaparzania herbaty

czajnik ˈt͡ʃajɲik n
taephota
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zamknięte od góry naczynie z dziobkiem służące do podgrzewania wody;

czapeczka t͡ʃaˈpɛt͡ʃka n
caidhp
(botanika, botaniczny) szczytowa warstwa komórek miękiszowych korzenia rośliny, dzięki której korzeń łatwiej wciska się w podłoże

czapka ˈt͡ʃapka n
caipín
rodzaj nakrycia głowy wykonanego przeważnie z miękkiego materiału, czasem ze sztywnymi wstawkami takimi jak denko lub daszek;

czapla ˈt͡ʃapla n
corr
(ornitologia, ornitologiczny) Ardeidae Leach, duży ptak brodzący;

czapla biała n
éigrit mhór
(ornitologia, ornitologiczny) Ardea alba Linnaeus, duży ptak o śnieżnobiałym upierzeniu;

czapla siwa n
corr riasc
(ornitologia, ornitologiczny) Ardea cinerea Linnaeus, duży ptak wodnego z rodziny czaplowatych;

czar t͡ʃar n
briocht
(przenośnie, przenośnia) urok
briocht draíochta
magiczne zaklęcie

czara n
bolla
owalne płytkie naczynie służące do picia win i miodów

czarna dziura ˈt͡ʃarna ˈd͡ʑura n
dúpholl
(astronomia, astronomiczny) obiekt astronomiczny, który tak silnie oddziałuje grawitacyjnie na swoje otoczenie, że nawet światło nie może uciec z jego otoczenia;

czarna godzina ˈt͡ʃarna ɡɔˈd͡ʑĩna idiom
cos thinn
okres dużych trudności, zwłaszcza materialnych, przewidywany w bliżej nieokreślonej przyszłości

czarna herbata n
tae dubh
(spożywczy) najpopularniejszy w Europie rodzaj herbaty wyprodukowany ze sfermentowanych liści Camellia sinensis

czarna jagoda ˈt͡ʃarna jaˈɡɔda n
fraochán
(botanika, botaniczny) Vaccinium myrtillus L., leśna krzewinka o czarnych owocach z niebieskawym nalotem;
owoc czarnej jagody (1.1)

czarna magia ˈt͡ʃarna ˈmaɟja n
dubhealaín
(ezoteryka) magia wykorzystująca siły zła, mająca na celu uzyskanie złoczynnego skutku;

czarna skrzynka n
bosca dubh
(lotnictwo, lotniczy) zabezpieczone urządzenie, które rejestruje parametry lotu samolotu;
(matematyka, matematyczny) teoretyczny model układu, który jest rozpatrywany, gdy absolutnie nic nie wiadomo o jego budowie wewnętrznej

czarna wdowa ˈt͡ʃarna ˈvdɔva n
baintreach dhubh
(zoologia, zoologiczny) potoczna nazwa pająka Latrodectus mactans;

czarniawy t͡ʃarʲˈɲavɨ adj
scothdhubh
mający kolor zbliżony do czarnego, prawie czarny, ciemny

czarno ˈt͡ʃarnɔ adv
dubh
(przysłówek) (odprzymiotnikowy) od: czarny (barwa)

czarnogórski ˌt͡ʃarnɔˈɡursʲci adj
Montainéagróch
dotyczący Czarnogóry lub Czarnogórców, charakterystyczny dla Czarnogóry lub Czarnogórców

czarnogórski ˌt͡ʃarnɔˈɡursʲci n
Montainéagróch
(językoznawstwo, językoznawczy) jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Czarnogórze;

czarnoksięstwo n
asarlaíocht
praktyki magiczne

czarnoksiężnica n
amaid
(rzadki, rzadko używany) osoba zajmująca się czarami i zjawiskami nadprzyrodzonymi

czarnoksiężnik n
fiaghruagach
osoba zajmująca się czarami i zjawiskami nadprzyrodzonymi

czarnoskóry ˌt͡ʃarnɔˈskurɨ adj
gorm
mający ciemny kolor skóry

czarnoskóry ˌt͡ʃarnɔˈskurɨ n
gorm
mężczyzna o ciemnym kolorze skóry, przedstawiciel czarnej rasy człowieka

czarnowron t͡ʃarˈnɔvrɔ̃n n
caróg dhubh
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corone corone Linnaeus, ptak z rodziny krukowatych, cały czarny z zielonkawym połyskiem;

czarnuszka t͡ʃarˈnuʃka n
nigéal
(botanika, botaniczny) Nigella L., rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych;

czarny ˈt͡ʃarnɨ adj
dubh
mający najciemniejszy możliwy kolor
(fizyka, fizyczny) pochłaniający padające całe promieniowanie
(szachy, pojęcie szachowe) należący do czarnych (2.1)
nielegalny

czarny charakter ˈt͡ʃarnɨ xaˈraktɛr idiom
bithiúnach
postać złego, negatywnego bohatera w filmie lub sztuce teatralnej

czarny rynek ˈt͡ʃarnɨ ˈrɨ̃nɛk n
margadh dubh
(ekonomia, ekonomiczny) działalność gospodarcza zakazana przez prawo;

czarodziej n
draíodóir
w bajkach: człowiek posiadający moc czarowania, czynienia czarów

czarodziejka n
bandraíodóir
(fantasy) kobieta potrafiąca czarować, rzucać czary
(przenośnie, przenośnia) kobieta piękna, oczarowująca, uwodzicielska

czarować v
briocht
wprowadzać w podziw

czarownica ˌt͡ʃarɔvʲˈɲit͡sa n
cailleach
w wierzeniach ludowych: kobieta umiejąca czarować, rzucać czary, zaklęcia

czarownictwo n
asarlaíocht
zajmowanie się czarami;

czarownik n
asarlaí
mężczyzna zajmujący się czarami

czary ˈt͡ʃarɨ n
asarlaíocht
magiczne obrzędy

czas t͡ʃas n
am
chwila, moment, pora
am aimsir
wymiar używany do określania kolejności zdarzeń;

czas leczy rany ˈt͡ʃas ˈlɛt͡ʃɨ ˈrãnɨ proverb
am a leigheasann gach créacht
po jakimś czasie człowiek lepiej znosi wspomnienie o nieszczęściu, które go spotkało

czas przeszły ˈt͡ʃas ˈpʃɛʃwɨ n
aimsir chaite
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa wcześniejszą czynność lub wcześniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;

czas przyszły ˈt͡ʃas ˈpʃɨʃwɨ n
an aimsir fháistineach
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa późniejszą czynność lub późniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;

czas teraźniejszy ˈt͡ʃas ˌtɛraˈʑɲɛ̇jʃɨ n
aimsir láithreach
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa wykonywaną czynność lub stan istniejący w momencie mówienia lub pisania o nich;

czas wolny n
bhréagán
wolne od zajęć, pracy

czasem ˈt͡ʃasɛ̃m adv
amanna
niekiedy, co pewien czas

czasopismo ˌt͡ʃasɔˈpʲismɔ n
nuachtán
druk ukazujący się najczęściej w określonych terminach, pod niezmienionym tytułem, zwykle posiadający numerację ciągłą;

czasoprzestrzeń ˌt͡ʃasɔˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ n
spás-am
(fizyka, fizyczny) matematyczny model opisujący czas i przestrzeń zgodnie z postulatami teorii względności;

czasownik t͡ʃaˈsɔvʲɲik n
briathar
(gramatyka) część mowy opisująca czynności lub stany;

czasownik modalny t͡ʃaˈsɔvʲɲik mɔˈdalnɨ n
briathar cúntach
(gramatyka) czasownik, który określa stosunek mówiącego do czynności

czasownik posiłkowy t͡ʃaˈsɔvʲɲik ˌpɔɕiwˈkɔvɨ n
briathar cúnta
(gramatyka) czasownik, spełniający w danym zdaniu wyłącznie funkcję gramatyczną, tj. służący do tworzenia czasów, trybów itp.; na języki tworzące daną formę gramatyczną fleksyjnie nie jest on tłumaczony

czasowy t͡ʃaˈsɔvɨ adj
aimseartha
trwający przez krótki czas

czasy n
am
okres dziejów, który wyodrębniono z uwagi na pewne swoiste cechy

czaszka ˈt͡ʃaʃka n
blaosc
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu chroniąca mózg, znajdująca się w głowie;

czaszkowy adj
blaoisce
(anatomia, anatomiczny) związany z czaszką, dotyczący czaszki

czat n
caislín
(informatyka, informatyczny) internetowa rozmowa w formie pisemnych komunikatów
cait
(spożywczy) psychoaktywna używka z liści czuwaliczki jadalnej

czatować t͡ʃaˈtɔvat͡ɕ v
caislín
porozumiewać się z kimś za pośrednictwem Internetu w czasie rzeczywistym przy pomocy klawiatury komputera

czciciel ˈt͡ʃʲt͡ɕit͡ɕɛl n
dílseánach
człowiek, który oddaje cześć komuś lub czemuś

czcigodny adj
ómósach
taki, który zasługuje na wielki szacunek

czcionka ˈt͡ʃʲt͡ɕɔ̃nka n
clófhoireann
(potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) krój pisma użyty w tekście komputerowym
clóscríobh
(drukarstwo, drukarski) odlew z lustrzanym odbiciem znaku

czcić t͡ʃʲt͡ɕit͡ɕ v
adhair
oddawać cześć

czczy t͡ʃːɨ adj
bánaigh
(przenośnie, przenośnia) pusty, próżny, nic nie znaczący, bezcelowy

czechosłowacki ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡sʲci adj
Seicslóvacach
dotyczący Czechosłowacji, związany z Czechosłowacją

czeczeński adj
Seisniach
dotyczący Czeczenii, Czeczenów

czeczotka t͡ʃɛˈt͡ʃɔtka n
deargéadan
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis flammea, mały, brązowoszary ptak wędrowny z czerwoną plamą na głowie i czarnym podgardlem;

czego oko nie widzi, tego sercu nie żal ˈt͡ʃɛɡɔ ˈːkɔ ɲɛ‿ˈvʲid͡ʑi ˈtɛɡɔ ˈsɛrt͡su ˈɲɛ‿ʒal proverb
seachnaíonn súil ní nach bhfeiceann
łatwo znieść stratę, o której się nic nie wie

czek t͡ʃɛk n
seic
(bankowość, bankowy) dokument będący dla banku zleceniem wypłacenia okazicielowi oznaczonej na nim kwoty z rachunku wystawcy;

czekan ˈt͡ʃɛkãn n
piocóid oighir
(sport, sportowy) rodzaj laski zakończonej głowicą i kolcem, używanej w alpinizmie do rąbania stopni w śniegu i lodzie;

czekanie t͡ʃɛˈkãɲɛ n
fanacht
(rzeczownik odczasownikowy) od czekać

czekać ˈt͡ʃɛkat͡ɕ v
coisc
przerywać wykonywanie jakiejś czynności
fan
zatrzymywać się, pozostawać w jakimś miejscu, aż coś się wydarzy
w grze w karty: nie podbijać stawki, ale nie zrezygnować z gry

czekolada ˌt͡ʃɛkɔˈlada n
seacláid
(spożywczy) (cukiernictwo) półprodukt cukierniczy sporządzany z kakao, cukru i tłuszczu;

czekoladowy ˌt͡ʃɛkɔlaˈdɔvɨ adj
donn seacláide
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) dotyczący czekolady, zawierający czekoladę, zrobiony z czekolady, przyrządzony z czekoladą
mający kolor brązowy, taki jak kolor czekolady

czeladź ˈt͡ʃɛlat͡ɕ n
searbhónta
(historia, historyczny, historycznie) dawna służba u magnatów i szlachty używana do posług w domu, jako straż w zamku, grodzie itp., a także towarzysząca swoim panom w wyprawach wojennych;

czelesta t͡ʃɛˈlɛsta n
ceileiste
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) idiofon przypominający kształtem fisharmonię, w którym dźwięk pochodzi z płytek uderzanych przez młoteczki uruchamiane przez klawisze;

czelność n
andánacht
(pejoratywnie, pejoratywny) bycie nadmiernie zuchwałym, odważyć się na coś wbrew przyjętym konwenansom

czeluść ˈt͡ʃɛluɕt͡ɕ n
aibhéis
(książkowy) przepaść, głębia, jama

czempion n
curadh
(sport, sportowy) aktualny mistrz jakiejś dyscypliny

czepiać v
panna
(potocznie, potoczny) wynajdywać złe strony czegoś, niedobre intencje kogoś

czepiec ˈt͡ʃɛpʲjɛt͡s n
caidhp
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) rodzaj kobiecego nakrycia głowy;

czeremcha t͡ʃɛˈrɛ̃mxa n
donnroisc
(botanika, botaniczny) Padus, rodzaj rośliny z rodziny różowatych o białych, silnie pachnących kwiatach i ciemnoczerwonych lub czarnych owocach;
(spożywczy) owoc czeremchy (1.1)

czeremcha zwyczajna n
donnroisc
(botanika, botaniczny) Padus avium Mill., gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych;

czereśnia t͡ʃɛˈrɛɕɲa n
silín fiáin
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) drzewo z rodziny różowatych;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc czereśni (1.1); kuliste pestkowce koloru czerwonego, żółtego lub czarnego

czernica t͡ʃɛrʲˈɲit͡sa n
lacha bhadánach
(ornitologia, ornitologiczny) Aythya fuligula, kaczka czernica, eurazjatycki ptak wodny zamieszkujący otwarte zbiorniki wodne o gęsto zarośniętych brzegach;

czernidłak kołpakowaty n
caidhp dhubh ghiobach
(mikologia, mikologiczny) Coprinus comatus (O.F.Mull.) Pers., gatunek pospolitego grzyba z rodziny pieczarkowatych, którego starsze i zebrane owocniki rozkładają się na drodze autolizy;

czernieć v
dubhaigh
stawać się czarnym

czerw t͡ʃɛrf n
gor
(pszczelarstwo, pszczelarski) stadia rozwojowe pszczoły miodnej od jajeczka do wygryzającej się larwy

czerwiec ˈt͡ʃɛrvʲjɛt͡s n
Meitheamh
szósty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

czerwień ˈt͡ʃɛrvʲjɛ̇̃ɲ n
croí
(termin karciany) kier (kolor w kartach)
dearg
kolor czerwony

czerwona porzeczka t͡ʃɛrˈvɔ̃na pɔˈʒɛt͡ʃka n
cuirín dearg
(botanika, botaniczny) gatunek porzeczki, krzewu o czerwonych owocach należącego do rodziny agrestowatych;
owoc tego krzewu

czerwonawy ˌt͡ʃɛrvɔ̃ˈnavɨ adj
scothdhearg
w kolorze podobnym do czerwonego, o zabarwieniu bliskim czewieni lub częściowo czerwonym

czerwone mięso t͡ʃɛrˈvɔ̃nɛ ˈmʲjɛ̃w̃sɔ n
feoil dhearg
(spożywczy) mięso o ciemnym kolorze: wieprzowina, wołowina, baranina, dziczyzna itp.

czerwono adv
deargach
z użyciem czerwonej barwy, z obecnością czerwieni

czerwonobrązowy ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔbrɔ̃w̃ˈzɔvɨ adj
donnrua
mający kolor brązowy o odcieniu czerwonym

czerwony t͡ʃɛrˈvɔ̃nɨ adj
dearg rua
mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy;
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) komunistyczny, lewicowy

czerwony olbrzym t͡ʃɛrˈvɔ̃nɨ ˈɔlbʒɨ̃m n
fathach dearg
(astronomia, astronomiczny) gwiazda o stosunkowo niewielkiej masie, będąca na schyłkowym etapie ewolucji;

czerń t͡ʃɛrʲɲ n
dubh
czarny kolor

czesać ˈt͡ʃɛsat͡ɕ v
curca
(fryzyjski) układać, wygładzać (włosy, sierść itp.) za pomocą grzebienia lub szczotki

czeski ˈt͡ʃɛsʲci adj
Seicis
związany z Czechami (Republiką Czeską), charakterystyczny dla Czech lub Czechów

czeski ˈt͡ʃɛsʲci n
Seicis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Republiki Czeskiej;

cześć t͡ʃɛɕt͡ɕ interjection
haileo dia duit
(potocznie, potoczny) pozdrowienie, przywitanie stosowane wobec kolegów, bliższych znajomych

czips n
briosc
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) cienki, smażony plasterek ziemniaka jedzony na zimno jako przekąska;

czirokeski adj
Seiricis
związany z Czirokezami, dotyczący Czirokezów

czkawka ˈt͡ʃkafka n
fail snag
(fizjologia, fizjologiczny) rytmicznie powtarzające się skurcze przepony objawiające się charakterystycznym odgłosem wydawanym przez zamknięcie głośni i strun głosowych przy wdechu;

czkać t͡ʃkat͡ɕ v
déan fail
wydawać ustami charakterystyczny dźwięk na skutek skurczów przepony; mieć czkawkę

czop t͡ʃɔp n
bolscaireacht a dhéanamh
(technologia, technika, techniczny) w bednarstwie: klin służący do zamykania beczki;
gustún
(technologia, technika, techniczny) w ciesielstwie: klin stanowiący rodzaj połączenia

czopek ˈt͡ʃɔpɛk n
sopastóir
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lekarstwo do przyjmowania doodbytniczo, rzadziej dopochwowo lub docewkowo;

czosnek ˈt͡ʃɔsnɛk n
gairleog
(botanika, botaniczny) roślina lub rośliny z rodzaju czosnek (1.1)
(spożywczy) jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego

czołgać ˈt͡ʃɔwɡat͡ɕ ˈt͡ʃɔwɡat͡ɕ‿ɕɛ v
lámhacán
posuwać się do przodu w pozycji na brzuchu

czoło ˈt͡ʃɔwɔ n
clár éadain
(anatomia, anatomiczny) część głowy nad brwiami i pomiędzy skrońmi

czołowy t͡ʃɔˈwɔvɨ adj
clár éadain
dotyczący czoła
scaradh
główny, wiodący

czołówka t͡ʃɔˈwufka n
ceannlampa
latarka noszona na głowie

czterdziestka t͡ʃtɛrʲˈd͡ʑɛstka n
daichead
liczba 40

czterdziesty t͡ʃtɛrʲˈd͡ʑɛstɨ adj
daicheadú
od 40

czterdzieści t͡ʃtɛrʲˈd͡ʑɛ̇ɕt͡ɕi cardinalNumeral
daichead
liczba naturalna następna po 39 i poprzedzająca 41;

czternasty t͡ʃtɛrˈnastɨ adj
an ceathrú ... déag
od 14

czternaście t͡ʃtɛrˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
ceathair déag
14

cztery ˈt͡ʃtɛrɨ cardinalNumeral
ceathair ceithre
liczba 4

cztery litery ˈt͡ʃtɛrɨ lʲiˈtɛrɨ n
ar gcúl
(eufemistycznie) dupa, pupa

czub n
buaic capaill
(zoologia, zoologiczny) kępka piór lub sierści na głowie
cnota mullaigh
fryzura z uniesionymi włosami
uachtar
szpiczasty koniec czegoś
gaamadán
(pejoratywnie, pejoratywny) osoba psychicznie chora

czubek ˈt͡ʃubɛk n
ladhar
szpiczaste, ostre zakończenie czegoś
cnó
(potocznie, potoczny) osoba chora psychicznie

czuciowy adj
céadfach
związany z czuciem, dotyczący czucia

czujnik n
braiteoir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zdolne do wychwytywania zmian pewnej wielkości fizycznej, pomiaru wartości tejże albo sygnalizujące pojawienie się pewnego bodźca, sygnału;

czujny ˈt͡ʃujnɨ adj
airdeallach
zachowujący czujność, zwracający uwagę na wszelkie podejrzane sygnały

czupiradło n
fear bréige
(potocznie, potoczny) osoba śmiesznie wyglądająca, mająca dziwaczną fryzurę

czupryna t͡ʃuˈprɨ̃na n
seaga
krótkie, bujne włosy

czuwaski adj
Suvaisis
związany z Czuwaszją lub Czuwaszami, dotyczący Czuwaszji lub Czuwaszów

czuwaski n
Suvaisis
(językoznawstwo, językoznawczy) język czuwaski;

czuwać ˈt͡ʃuvat͡ɕ v
aireachasaigh
strzec, pilnować kogoś lub czegoś

czuć t͡ʃut͡ɕ v
airigh
odbierać wrażenia za pomocą zmysłu dotyku
odbierać wrażenia psychiczne lub odbierać wrażenia za pomocą zmysłów
boladh
odbierać wrażenia za pomocą zmysłu węchu
airigh
mieć jakieś samopoczucie, nastrój, odczucie

czuć miętę ˈt͡ʃut͡ɕ ˈmʲjɛ̃ntɛ v
nóisean
czuć sympatię do kogoś; czuć do kogoś pociąg; podkochiwać się

czułek n
adharcán
(zoologia, zoologiczny) wyrostek czuciowy owada lub mięczaka;

czułość ˈt͡ʃuwɔɕt͡ɕ n
armacas
uczuciowość, wrażliwość
íogaireacht
cecha kogoś, kto jest czuły

czuły ˈt͡ʃuwɨ adj
armacach
dokonywany z czułością, uczuciem, miłością, serdecznością

czwartek ˈt͡ʃfartɛk n
Déardaoin An Déardaoin
czwarty dzień tygodnia

czwarty ˈt͡ʃfartɨ adj
ceathrú
od 4

czworokąt t͡ʃfɔˈrɔkɔ̃nt n
ceithir-cheàrnach
(geometria) wielokąt mający cztery boki; do czworokątów należą m.in. trapezy, deltoidy, romby, kwadraty, prostokąty, równoległoboki;

czworonożny ˌt͡ʃfɔrɔ̃ˈnɔʒnɨ adj
ceathairchosach
mający cztery nogi

czwórka ˈt͡ʃfurka n
ceathair
nazwa cyfry 4

czy t͡ʃɨ particle
an
słowo rozpoczynające pytanie, na które pytający spodziewa się odpowiedzi „tak” lub „nie”

czyj t͡ʃɨj pronoun
a
używany do rozpoczynania pytania zależnego, które określa właściciela czegoś, posiadacza cechy w swoim dopełnieniu
używany do zadawania pytań o właściciela czegoś, posiadacza jakiejś cechy

czyjś t͡ʃɨjɕ indefinitePronoun
aon
należący do kogoś, kto nie jest istotny w wypowiedzi

czyli ˈt͡ʃɨlʲi conjunction
.i.
…służący do konstruowania wyrażeń wyjaśniających

czym prędzej adv
an túisce is féidir
w tym samym momencie lub bezpośrednio po

czyn t͡ʃɨ̃n n
gníomhas
działanie, postępek, akt;

czynić ˈt͡ʃɨ̃ɲit͡ɕ v
dein
robić coś, wykonywać

czynnik ˈt͡ʃɨ̃ɲːik n
dúile
przyczyna wywołująca określone zjawisko lub skutek
toisc
(matematyka, matematyczny) każda z liczb, które mnożymy przez siebie

czynność ˈt͡ʃɨ̃nːɔɕt͡ɕ n
feidhm
działanie, funkcjonowanie

czynny ˈt͡ʃɨ̃nːɨ adj
oscailteach
funkcjonujący, uruchomiony

czynsz t͡ʃɨ̃w̃ʃ n
cíos
terminowa opłata za wynajem

czyrak n
neascóid
(medycyna, medyczny) ropne zapalenie skóry w okolicy mieszka włosowego;

czystka ˈt͡ʃɨstka n
folmhaigh
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) usunięcie ze stanowiska niepożądanych lub niewygodnych osób;
fizyczna likwidacja pewnej grupy etnicznej bądź przeciwników politycznych

czystka etniczna n
glanadh eitneach
działania mające na celu gwałtowne, przymusowe i masowe przepędzenie grupy etnicznej ze spornego terytorium;

czystość ˈt͡ʃɨstɔɕt͡ɕ n
gile
(przenośnie, przenośnia) cecha tego, co jest czyste, niewinne, prawidłowe, porządne
glaine
cecha tego, co jest czyste (oczyszczone, wyczyszczone), nie jest brudne

czysty ˈt͡ʃɨstɨ adj
calma
bez dodatków, domieszek
eangach
legalnie przeprowadzony
foirfe
zupełny
follas
przejrzysty, klarowny
glan
pozbawiony brudu

czytanie t͡ʃɨˈtãɲɛ n
léitheoireacht
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odczytywanie fragmentów Pisma Świętego podczas mszy świętej i Liturgii godzin
fragment tekstu Pisma Świętego odczytywany podczas mszy świętej i Liturgii godzin
zapoznawanie się z treścią tego, co zostało napisane

czytać ˈt͡ʃɨtat͡ɕ v
léigh
przebiegać wzrokiem lub dotykiem tekst w postaci liter lub ideogramów oraz znaków pisarskich i rozumieć treść przezeń przekazywaną

czytelnik t͡ʃɨˈtɛlʲɲik n
léitheoir
osoba, która czyta książki, gazety itp.
osoba, która korzysta z biblioteki lub czytelni

czytelny t͡ʃɨˈtɛlnɨ adj
follas
(przenośnie, przenośnia) zrozumiały, sformułowany w przejrzysty sposób

czytnik n
léitheoir
(informatyka, informatyczny) program komputerowy, dzięki któremu można czytać informacje z określonych kanałów informacji, np. RSS, IRC
(informatyka, informatyczny) urządzenie odczytujące dane zapisane na karcie pamięci (magnetycznej lub elektronicznej)
(informatyka, informatyczny) urządzenie, z którego można czytać teksty jak z książki

czytnik książek elektronicznych n
ríomhléitheoir
(informatyka, informatyczny) urządzenie z wyświetlaczem służące do wyświetlania tekstów zapisanych w formie cyfrowej;

czyściec ˈt͡ʃɨɕt͡ɕɛt͡s n
purgadóir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w niektórych wyznaniach: stan lub miejsce, gdzie po śmierci niektóre dusze odbywają pokutę przed wejściem do nieba;

czyścić ˈt͡ʃɨɕt͡ɕit͡ɕ v
glan
usuwać brud, zanieczyszczenia

czyż t͡ʃɨʃ n
píobaire
(ornitologia, ornitologiczny) czyżyk

czyżby ˈt͡ʃɨʒbɨ particle
go fírinneach
…wprowadzająca pytanie, sugerująca niepewność lub przypuszczenie

czółno n
bád scaobtha
płaskodenna łódź, dłubaniem lub wypalaniem uzyskana z jednego pnia drzewa, napędzana wiosłami a z rzadka także drągami;

cząstka ˈt͡ʃɔ̃w̃stka n
cáithnín
(fizyka, fizyczny) fragment materii niewidoczny dla oka;

cząstkowy adj
leataobhach
fragmentaryczny, niecałkowity

często ˈt͡ʃɛ̃w̃stɔ adv
go minic
(zobacz) częsty

częstotliwość ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔˈtlʲivɔɕt͡ɕ n
minicíocht
(fizyka, fizyczny) liczba cykli zjawiska okresowego występujących w jednostce czasu;

częstować v
cabhair
dzielić się czymś z kimś przez grzeczność, gościnność; podejmować poczęstunkiem

częstość ˈt͡ʃɛ̃w̃stɔɕt͡ɕ n
ionsaitheacht
cecha tego, co jest częste

częsty ˈt͡ʃɛ̃w̃stɨ adj
minic
odbywający się lub zdarzający się wiele razy, z krótkimi przerwami pomiędzy kolejnymi wydarzeniami

częściowy t͡ʃɛ̃w̃ɕˈt͡ɕɔvɨ adj
neamhuilíoch
odnoszący się tylko do części czegoś, obejmujący część czegoś

część t͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕ n
cuid
(mechanika) urządzenie elektryczne lub mechaniczne, działające w określony sposób, przeznaczone do pracy wewnątrz innego urządzenia lub we współpracy z nim
fragment jakiejś całości

część mowy ˈt͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕ ˈmɔvɨ n
roinn chainte
(gramatyka) kategoria gramatyczna, grupująca wyrazy ze względu na ich sposób odmiany, funkcje w zdaniu lub znaczenie;

część zdania ˈt͡ʃɛ̃w̃ʑd͡ʑ ˈzdãɲa n
abairtín
(gramatyka) słowo lub wyrażenie, pełniące określoną funkcję w zdaniu;

człon t͡ʃwɔ̃n n
deighleog
część jakiejś całości połączona z nią przy pomocy widocznych elementów spajających

członek ˈt͡ʃwɔ̃nɛk n
ball
osoba przynależąca do jakiejś organizacji czy stowarzyszenia
ciumhais
część ciała człowieka lub rzadziej zwierząt;

członkostwo n
ballraíocht
bycie członkiem jakiejś organizacji, stowarzyszenia, klubu, partii politycznej

członkowski adj
baill
dotyczący członkostwa
ball
dotyczący członków organizacji

człowiek ˈt͡ʃwɔvʲjɛk n
duine
(antropologia, antropologiczny) Homo sapiens Linnaeus, istota o najwyższym stopniu świadomości zamieszkująca Ziemię;
pracownik, podwładny, członek
fear
ktoś, jakaś osoba

człowiek myśli, Pan Bóg kreśli ˈt͡ʃwɔvʲjɛk ˈmɨɕlʲi ˈpãn‿buk ˈːrɛɕlʲi proverb
is tusa a dúirt agus ní hé Dia
nie zawsze człowiek jest w stanie wszystko zaplanować czy przewidzieć

człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi ˈt͡ʃwɔvʲjɛk ˈsṭʃɛla ˈpãn‿buk ˈːulɛ ˈnɔɕi proverb
is tusa a dúirt agus ní hé Dia
zamierzenia, plany nie zawsze udaje się zrealizować

córka ˈt͡surka n
iníon
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodziców)

cóż t͡suʃ particle
bhuel
Wzmocnienie następującego komunikatu, zwykle negatywnego.

cętka ˈt͡sɛ̃ntka n
cáithnín
mała plamka na tle o jednolitej barwie

cło t͡swɔ n
custam
opłata pobierana przez państwo na granicy przy imporcie pewnych towarów;

dach dax n
díon ceann
górna część budynku, pojazdu itp., pokrycie osłaniające wnętrze przed deszczem, słońcem itp.;

dachowiec n
caitín
(potocznie, potoczny) nierasowy kot

daj Boże ˈdaj ˈbɔʒɛ interjection
le cúnamh Dé
(książkowy) wypowiadane aby życzyć spełnienia się tego, o czym mowa w poprzednich wypowiedziach, co naszym zdaniem jest korzystne

daktyl ˈdaktɨl n
dáta
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) (cukiernictwo) owoc daktylowca

daktylowiec n
pailm dhátaí
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Phoenix L., drzewo z rodziny arekowatych, o pierzastych liściach;

daktylowiec właściwy n
pailm dhátaí
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Phoenix dactylifera L., palma z rodziny arekowatych, uprawiana w wielu krajach świata;

daktylowy adj
dachtalach
zawierający daktyle; mający smak daktyli
związany z daktylami

dalajlama ˌdalajˈlãma n
Dalaí Láma
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł zwierzchnika szkoły Gelug buddyzmu tybetańskiego, do roku 1959 tradycyjnie piastujący funkcję szefa rządu tybetańskiego;

dalej ˈdalɛj adv
ar fad
nie przerywając, ciągle, wciąż

dalej ˈdalɛj interjection
bí ar bun
wezwanie do rozpoczęcia czynności

daleki daˈlɛci adj
coimhthíoch
taki, który jest w dużej odległości

daleko daˈlɛkɔ adv
fad
na znaczną odległość
i bhfad
w znacznej odległości

dalekowzroczność n
hipearóipe
(medycyna, medyczny) (zobacz) nadwzroczność
(przenośnie, przenośnia) przewidywanie tego, co może się zdarzyć

dalmatyńczyk ˌdalmaˈtɨ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
dalmátach
(kynologia, kynologiczny) rasa gładkowłosego biało-czarnego psa pochodząca z Dalmacji;

dalmatyński ˌdalmaˈtɨ̃j̃sʲci adj
Dalmátach
związany z Dalmacją, dotyczący Dalmacji lub jej mieszkańców

dalmierz n
raonaimsitheoir
przyrząd do zdalnego pomiaru odległości;

dama ˈdãma n
banríon
(termin karciany) figura w kartach oznaczona literą Q lub D;
(szachy, pojęcie szachowe) (zobacz) hetman
bantiarna
dystyngowana kobieta

damski ˈdãmsʲci adj
baineann
przeznaczony dla kobiet
złożony z kobiet

dana ˈdãna n
sonra
pojedyncza wiadomość, porcja informacji

dandy n
gaige
mężczyzna skrupulatnie dbający o strój i o przestrzeganie form towarzyskich

dandys ˈdãndɨs n
gaige
mężczyzna skrupulatnie dbający o strój i o przestrzeganie form towarzyskich

dandysowaty adj
stráiciúil
mający cechy dandysa

dandysowski adj
gaige
związany z dandysem, dotyczący dandysa

dane ˈdãnɛ n
sonraí
informacje na temat jakiejś osoby
wiadomości, informacje stanowiące podstawy jakiś twierdzeń, przekonań, wniosków
zbiór informacji przetwarzanych elektronicznie lub składowanych na nośnikach

danie ˈdãɲɛ n
cúrsa
pojedyncza potrawa składająca się na posiłek

danina n
ardchíos
(historia, historyczny, historycznie) świadczenie obowiązkowe w naturze albo pieniężne składane przez poddanych rządzącemu
coś składanego w ofierze

dany ˈdãnɨ adj
tabhair
ten, o którym się mówi; omawiany; ten, którego dotyczy sprawa

daremny daˈrɛ̃mnɨ adj
amú
niedający żadnych wyników

dari n
Dairis
(językoznawstwo, językoznawczy) używany w Afganistanie język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, traktowany niekiedy jako dialekt języka perskiego;

darmo ˈdarmɔ adv
amú
na próżno
poc saor
bezpłatnie

darmowy darˈmɔvɨ adj
saor
dany za darmo, bezpłatny

darmozjad n
diúgaire
(potocznie, potoczny) ktoś, kto żyje na cudzy koszt

darmsztadt ˈdarm̥ʃtat n
darmstaidtiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ds i liczbie atomowej 110;

darować daˈrɔvat͡ɕ v
maith do
przebaczyć
tabhair
dać komuś coś na własność

darowizna n
bronntanas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawne przekazanie czegoś dobrowolnie i bezpłatnie

dart dart n
saighead
lotka do darta (1.1)

data ˈdata n
dáta
umowne oznaczenie dnia, miesiąca i roku, kalendarzowy termin jakiegoś zdarzenia;

datacja n
dátú
ustalenie daty, przypisanie daty zdarzeniu

datek n
ranníocaíocht
pewna kwota przeznaczana na cele publiczne lub dobroczynne
táille
drobna kwota za wyświadczoną przysługę

dawać ˈdavat͡ɕ v
tabhair
(zobacz) dać

dawać dupy ˈdavad͡ʑ ˈdupɨ v
abach a dhéanamh ar
(wulgarnie, wulgaryzm) nie wykonywać powierzonego zadania; psuć coś; dawać się oszukać

dawać radę ˈdavat͡ɕ ˈradɛ v
bainistigh
umieć coś zrobić, radzić sobie, nie mieć z czymś problemów

dawniej ˈdavʲɲɛ̇j adv
fadó
poprzednio, przedtem

dawno ˈdavnɔ adv
fadó
w odległych czasach
od dłuższego czasu

dawno, dawno temu adv
fadó fadó
początkowe słowa wielu bajek i baśni

dawny ˈdavnɨ adj
críonna
mający miejsce dłuższy czas temu; pochodzący z odległych lat; sięgający dalekiej przeszłości

dać dat͡ɕ v
admhaigh
pozwolić, umożliwić coś
tabhair
wręczyć, ofiarować coś (także przenośnie) komuś
féad
być możliwym do wykonania
tabhair suas
umożliwić komuś pokonanie się lub oszukanie

dać radę ˈdat͡ɕ ˈradɛ v
bainistigh
zdołać coś zrobić, poradzić sobie
zdołać coś zrobić, poradzić sobie

dać susa v
geit
skoczyć

dać w łapę ˈdad͡ʑ ˈv‿wapɛ v
smearadh
dać komuś łapówkę, przekupić kogoś

dbać dbat͡ɕ v
sníomh
troszczyć się o coś lub kogoś; zajmować się czymś z dużą uwagą lub poświęceniem

deadline n
sprioc-am
nieprzekraczalny, ostateczny termin zrobienia czegoś

debel ˈdɛbɛl n
cluiche dúbailte
(sport, sportowy) gra parami;

debiut ˈdɛbʲjut n
oscailt
wydarzenie, kiedy ktoś wykonuje po raz pierwszy publicznie jakąś czynność w jakiejś dziedzinie

decydować ˌdɛt͡sɨˈdɔvat͡ɕ v
cinn
podejmować decyzję, postanawiać o czymś

decydujący adj
cinntitheach
przesądzający o czymś, przełomowy

decyzja dɛˈt͡sɨzʲja n
cinneadh
rozstrzygnięcie dokonywane po namyśle

dedykować ˌdɛdɨˈkɔvat͡ɕ v
tíolaic
(informatyka, informatyczny) przeznaczać (np. serwer, łącze) do użycia wyłącznie w jednym celu
dodawać dedykację do daru wręczanego komuś; poświęcać komuś (najczęściej własne dzieło: utwór, wiersz itp.)

defekować v
cac
(książkowy) (fizjologia, fizjologiczny) wydalać kał

defekt ˈdɛfɛkt n
éasc
uszkodzenie, usterka, wada, niedostatek fizyczny

defibrylator ˌdɛfʲibrɨˈlatɔr n
dífhibrileoir
(medycyna, medyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie elektryczne służące do defibrylacji;

deficytowy ˌdɛfʲit͡sɨˈtɔvɨ adj
neamhbhrabúsach
przynoszący większe straty niż zyski

defilada ˌdɛfʲiˈlada n
paráid
uroczysty przemarsz wojska lub innej grupy, np. sportowców czy ludności cywilnej, przejazd pojazdów, przelot samolotów w szyku paradnym dla oddania honorów przedstawicielom władzy;

definicja ˌdɛfʲĩˈɲit͡sʲja n
sainmhíniú
wyjaśnienie znaczenia wyrazu, pojęcia lub całego wyrażenia;

definiować ˌdɛfʲĩˈɲɔvat͡ɕ v
sonraigh
objaśniać znaczenie jakiegoś wyrazu, terminu, pojęcia, formułować precyzyjną definicję

deflacja dɛˈflat͡sʲja n
díbhoilsciú
(ekonomia, ekonomiczny) zjawisko obniżenia ogólnego poziomu cen z powodu zmniejszonego dopływu pieniądza do gospodarki

defraudacja ˌdɛfrawˈdat͡sʲja n
cúigleáil
przestępstwo polegające na przywłaszczeniu cudzej powierzonej korzyści materialnej (pieniędzy, majątku)

degeneracja n
meathlú
(biologia, biologiczny) nieodwracalne zmiany patologiczne w komórkach, tkankach albo narządach
postępowanie, zachowanie lub moralność niezgodne z powszechnie akceptowanymi normami

degenerat n
meathlaigh
(książkowy) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba, która przestała przestrzegać norm społecznych i moralnych

degenerować się ˌdɛɡɛ̃nɛˈrɔvat͡ɕ‿ɕɛ v
meathlaigh
(matematyka, matematyczny) dla określonych parametrów sprowadzać się do prostszego przypadku
tracić normy moralne
zniekształcać swoją strukturę

degradować ˌdɛɡraˈdɔvat͡ɕ v
díghrádaigh
obniżać komuś stopień wojskowy, zwykle karnie
tracić korzystne cechy

degustacja n
blaiseadh
ocena smaku produktów spożywczych

deizm ˈdɛ<sup>j</sup>ism̥ n
dias
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny zakładający istnienie jakiejś nieokreślonej dokładnie duchowej siły sprawczej, która stworzyła świat materialny i prawa nim rządzące, jednak nie ingeruje ona bezpośrednio w jego działanie;

dekada dɛˈkada n
deichniúr
dziesięć lat

dekadencja n
meath
chylenie się ku upadkowi
rozkład wartości moralnych i kulturowych
tendencja w sztuce europejskiej przełomu wieku XIX i XX

dekadent dɛˈkadɛ̃nt n
peacúil
(sztuka) przedstawiciel dekadentyzmu

deklamacja n
aithriseoireacht
ekspresywne i wyraziste wyrecytowanie utworu literackiego

deklaracja ˌdɛklaˈrat͡sʲja n
dearbhú
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zobowiązanie mające moc prawną, akt prawny
ogłoszenie, oświadczenie; sformułowanie poglądów, przekonań

deklarować v
ofráil
wyrażać gotowość, przyrzekać pomoc

deklinować v
aife
(językoznawstwo, językoznawczy) odmieniać przez przypadki

dekoracja ˌdɛkɔˈrat͡sʲja n
foireann
w lm: plastyczne tło sceny teatralnej
suaitheantas
element upiększający, ozdabiający dany przedmiot, budynek lub jego wnętrze

dekoracyjny ˌdɛkɔraˈt͡sɨjnɨ adj
maiseach
związany z dekoracją, stanowiący dekorację

dekorować ˌdɛkɔˈrɔvat͡ɕ v
maisigh
upiększać coś, dodawać dekoracje

dekret ˈdɛkrɛt n
acht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny mający moc ustawy, wydany przez organ władzy wykonawczej;

delegacja ˌdɛlɛˈɡat͡sʲja n
tiomnú
wyjazd w sprawach służbowych

delektować się ˌdɛlɛkˈtɔvat͡ɕ‿ɕɛ v
anlann
odczuwać przyjemność, rozkoszować się, zachwycać się

delfin ˈdɛlfʲĩn n
deilf
(zoologia, zoologiczny) ssak morski z rzędu waleni;
(historia, historyczny, historycznie) tytuł następcy tronu francuskiego;

delicja dɛˈlʲit͡sʲja n
leiceacht
(książkowy) coś pysznego; smakołyk

delikates ˌdɛlʲiˈkatɛs n
leiceacht
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wykwintny, wyszukany artykuł spożywczy;

delikatność ˌdɛlʲiˈkatnɔɕt͡ɕ n
leiceacht
cecha tego, co jest delikatne

delikatny ˌdɛlʲiˈkatnɨ adj
leice
charakteryzujący się delikatnością, subtelnością, kruchością

delta ˈdɛlta n
rannpháirtigh
(geografia, geograficzny) ujście rzeki w kształcie trójkąta, wielkiej litery delta (1.1);
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa czwartej litery alfabetu greckiego, δ;

deltoid n
eitleog
(geometria) czworokąt symetryczny względem jednej z przekątnych

demografia ˌdɛ̃mɔˈɡrafʲja n
déimeagrafaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka zajmująca się jakościowym i ilościowym badaniem stanów, struktur, ruchów i rozwoju ludności w określonych warunkach historycznych;

demokracja ˌdɛ̃mɔˈkrat͡sʲja n
daonlathas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli;

demokrata ˌdɛ̃mɔˈkrata n
daonlathaí
zwolennik demokracji

demokratyczny ˌdɛ̃mɔkraˈtɨt͡ʃnɨ adj
daonlathach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z demokracją

demolować ˌdɛ̃mɔˈlɔvat͡ɕ v
gread
świadomie niszczyć coś w sposób nieodwracalny

demon ˈdɛ̃mɔ̃n n
deamhan
(mitologia, mitologiczny) istota nadprzyrodzona występująca w wierzeniach ludowych, mitologiach i religiach, zajmująca pozycję pośrednią między bogami a ludźmi; o cechach na wpół ludzkich, na wpół boskich; najczęściej nieprzyjazna człowiekowi;

demonstracja ˌdɛ̃mɔ̃w̃ˈstrat͡sʲja n
taispeántas
czynność pokazywania czegoś

demonstracyjny adj
taispeántach
służący do pokazania produktu, doświadczenia albo urządzenia

demonstrant dɛ̃ˈmɔ̃w̃strãnt n
agóideoir
uczestnik demonstracji

denat ˈdɛ̃nat n
ar shlí na fírinne
osoba, która zginęła w wyniku morderstwa, samobójstwa lub wypadku

denaturat ˌdɛ̃naˈturat n
biotáille mheitileach
nazwa handlowa skażonego alkoholu etylowego;

denerwować ˌdɛ̃nɛrˈvɔvat͡ɕ v
meath-thinneas
działać komuś na nerwy, wyprowadzać kogoś z równowagi emocjonalnej / psychicznej

denga n
deinge
(medycyna, medyczny) ostra wirusowa choroba przenoszona przez komary powodująca m.in. ból głowy, mięśni i stawów oraz charakterystyczną wysypkę;

dennica dɛ̃ɲˈːit͡sa n
íochtar
(pszczelarstwo, pszczelarski) dolny element ula

denominacja n
ainmniú
(ekonomia, ekonomiczny) obniżenie nominału danej waluty;

denominacyjny adj
sainchreidmheach
(ekonomia, ekonomiczny) związany z denominacją, dotyczący denominacji
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z denominacją, dotyczący denominacji

dentysta dɛ̃nˈtɨsta n
fiaclóir
(zobacz) stomatolog;

deponent dɛˈpɔ̃nɛ̃nt n
diúscartach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zaprzysiężony świadek

deponować v
sil-leagan
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przekazywać komuś pieniądze lub przedmioty na przechowanie

depopulacja n
bánú
wyludnienie, zmniejszenie stanu zaludnienia

depozyt n
sil-leagan
formalne przejęcie na przechowanie czegoś należącego do kogoś innego

deprecjacja ˌdɛprɛˈt͡sʲjat͡sʲja n
dímheas
(ekonomia, ekonomiczny) spadek wartości dobra lub usługi, zwykle pieniądza w systemie płynnych kursów walut;

deprecjonować ˌdɛprɛt͡sʲjɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
truailligh
obniżać wartość, powodować utratę wartości

depresja dɛˈprɛsʲja n
easca
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) chorobliwe przygnębienie i zahamowanie czynności psychicznych;

depresyjny adj
gruama
(psychologia, psychologiczny) taki, który wywołuje depresję, przygnębienie

deptać ˈdɛptat͡ɕ v
trácht
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ugniatać kapustę lub winogrona we wstępnej obróbce

deputowany n
teachta
wybrany członek parlamentu lub innego ciała wybieralnego w głosowaniu

dereń ˈdɛrɛ̃ɲ n
conbhaiscne
(botanika, botaniczny) ozdobny lub uprawny krzew albo drzewo z rodzaju dereń (1.1), często o jadalnych owocach

derkacz ˈdɛrkat͡ʃ n
traonach
(ornitologia, ornitologiczny) Crex crex, smukły ptak o terkoczącym głosie;

dermatolog ˌdɛrmaˈtɔlɔk n
deirmeolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznaniem, profilaktyką oraz leczeniem chorób, objawiających się na skórze, paznokciach i włosach

dermatologia ˌdɛrmatɔˈlɔɟja n
deirmeolaíocht
(medycyna, medyczny) nauka zajmująca się chorobami skóry i jej przydatków;

dermatologiczny adj
craiceann
(medycyna, medyczny) związany z dermatologią, dotyczący dermatologii

deser ˈdɛsɛr n
milseog
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) danie, najczęściej słodkie, serwowane po daniu głównym

deseń n
pátrún
ozdobny, powtarzający się wzór – drukowany, tkany lub wytłaczany na powierzchni czegoś

design n
dearadh
(zawód, zawodowy, zawodowo) (sztuka) stylistyka jakiegoś przedmiotu, projektu; zespół cech charakterystycznych dla projektanta, firmy itp.
(zawód, zawodowy, zawodowo) (sztuka) wzór, projekt wyrobu przemysłowego; także zajmowanie się wzornictwem przemysłowym

deska ˈdɛska n
clár
podłużny, płaski sprzęt, np. sportowy, domowy, kuchenny
płaski kawałek drewna;
tacas
rysownica

deska do krojenia n
clár gearrtha clár mionghearrtha
deska kuchenna, wykonana najczęściej z drewna, rzadziej z plastiku lub ceramiki, służąca do krojenia i przygotowywania żywności

deska rozdzielcza ˈdɛska rɔʑˈd͡ʑɛlt͡ʃa n
deais
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) element wyposażenia samochodu umieszczony przed kierowcą zawierający wskaźniki, regulatory i przełączniki;

deska sedesowa n
suíochán leithris
element przykrywający muszlę klozetową, zwykle składający się z siedziska i pokrywy, umożliwiającej zamknięcie muszli

deska surfingowa n
clár toinne
(sport, sportowy) szeroka profilowana deska służąca do uprawiania surfingu

deskorolka ˌdɛskɔˈrɔlka n
clár scátála
(sport, sportowy) deska na kółkach, służąca do rekreacji oraz sportu;

desperacja n
anbhá
zwątpienie w powodzenie działań

despota dɛsˈpɔta n
forlámhaí
(historia, historyczny, historycznie) tytuł dworski w Cesarstwie Bizantyjskim, nadawany honorowo synom lub zięciom cesarzy;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) władca absolutny, mający nieograniczoną władzę

despotyczny adj
aintiarnúil
(książkowy) narzucający własną wolę i wymagający od innych bezwzględnego posłuszeństwa

despotyzm dɛsˈpɔtɨsm̥ n
forlámhas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) bezwzględna i nieograniczona władza, opierająca się na terrorze oraz nieprzestrzeganiu praw i wolności obywatelskich

destrukcja dɛˈstrukt͡sʲja n
adhmhilleadh
niszczenie, zniszczenie, rozpad

destrukcyjny ˌdɛstrukˈt͡sɨjnɨ adj
arganach
mający własność niszczenia czegoś lub burzenia jego struktury

destruktywny adj
arganach
powodujący rozprężenie lub zniszczenie

destylacja ˌdɛstɨˈlat͡sʲja n
driogadh
(chemia, chemiczny) sposób rozdziału substancji wykorzystujący różnicę w prężnościach par (temperaturach wrzenia);

destylat dɛˈstɨlat n
driogáit
produkt destylacji;

destylować v
driog
(chemia, chemiczny) poddawać destylacji czyli procesowi odparowywania i skraplania cieczy w celu usunięcia z niej substancji nielotnych

deszcz dɛʃt͡ʃ n
báisteach fearthainn
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny, krople wody powstające w chmurach i spadające na ziemię;

deszczowy dɛʃˈt͡ʃɔvɨ adj
báistiúil
związany z deszczem, odnoszący się do deszczu
obfitujący w deszcz

detal ˈdɛtal n
miondíol
(ekonomia, ekonomiczny) forma handlu, w małych ilościach, sprzedaż niehurtowa, bezpośrednio konsumentowi

detaliczny adj
miondíol
(handel, handlowy) dotyczący drobnej sprzedaży

detekcja dɛˈtɛkt͡sʲja n
brathadóireacht
wykrywanie

detektyw dɛˈtɛktɨf n
bleachtaire
człowiek zajmujący się dochodzeniem, śledzeniem, rozwiązywaniem spraw o charakterze kryminalnym jako funkcjonariusz policji lub jako pracownik jakiejś firmy prowadzącej śledztwa

detencja n
coinneáil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przymusowe umieszczenie w zamkniętym ośrodku pod nadzorem, np. w szpitalu psychiatrycznym, ośrodku dla uchodźców

detergent dɛˈtɛrɡɛ̃nt n
glantach
(chemia, chemiczny) środek piorący, myjący lub czyszczący; (także, też) substancja chemiczna zawarta w takim środku;

determinant ˌdɛtɛrˈmʲĩnãnt n
cinntitheach
czynnik mający decydujący wpływ

detonacja ˌdɛtɔ̃ˈnat͡sʲja n
madhmadh
eksplozja materiału wybuchowego połączona z hukiem;
spowodowanie detonacji (1.1)

detrytus n
turscar
(ekologia, ekologiczny) drobnoszczątkowa, martwa materia organiczna;

dewanagari n
Déiveanágraí
(językoznawstwo, językoznawczy) pismo sylabiczne używane do zapisu m.in. sanskrytu i hindi;

dewiza n
mana
zasada postępowania, którą ktoś wyznaje

dezercja n
tréigean
odejście skądś, rezygnacja, odstąpienie

dezinformacja n
bréagaisnéis
wprowadzenie kogoś w błąd przez podanie mylących lub fałszywych informacji;

diabelski dʲjaˈbɛlsʲci adj
diail
związany z diabłem, dotyczący diabła

diabelski młyn dʲjaˈbɛlsʲci ˈmwɨ̃n n
roth mór
rodzaj karuzeli mającej postać wielkiego koła obracającego się w płaszczyźnie pionowej

diabeł ˈdʲjabɛw n
diabhal
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (mitologia, mitologiczny) upadły anioł, kuszący do grzechu;

diabeł tasmański n
diabhal Tasmánach
(zoologia, zoologiczny) Sarcophilus harrisii, gatunek torbacza z rodziny niełazowatych;
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku diabłów tasmańskich (1.1)

diadem ˈdʲjadɛ̃m n
mionn (ríoga)
złota lub srebrna opaska na głowę, zakładana przez królów, książęta i duchownych jako oznaka ich władzy;

diagnoza dʲjaˈɡnɔza n
measúnú
określenie stanu rzeczy lub zjawiska na podstawie dogłębnej analizy

diakon n
deagánach
(kościelny) duchowny z najniższym stopniem święceń sakramentalnych;

dialekt ˈdʲjalɛkt n
canúint
(językoznawstwo, językoznawczy) swoista odmiana języka, właściwa dla pewnej społeczności, grupy społecznej lub pewnego terytorium;

dialektalny adj
canúnach
(językoznawstwo, językoznawczy) będący częścią dialektu; należący do dialektu; dotyczący dialektu

dialektyczny ˌdʲjalɛkˈtɨt͡ʃnɨ adj
canúnach
(filozofia, filozoficzny) związany z dialektyką, zgodny z zasadami dialektyki
(przestarzałe, przestarzały) charakterystyczny dla dialektu, związany z dialektem

dialektyka n
dialachtaíocht
(filozofia, filozoficzny) teoria rzeczywistości postrzeganej jako ciągłe zmiany

diament ˈdʲjãmɛ̃nt n
diamant diamaint
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał, przezroczysta odmiana węgla występująca w przyrodzie;

diarysta n
dialannaí
(książkowy) osoba prowadzący diariusz

diaskop ˈdʲjaskɔp n
teilgeoir sleamhnán
(technologia, technika, techniczny) urządzenie projekcyjne służące do wyświetlania przezroczy na ekranie;

diaspora dʲjaˈspɔra n
diaspóra
(książkowy) członkowie jakiegoś narodu lub wyznawcy jakiejś religii żyjący na obczyźnie lub poza miejscem tradycyjnego zamieszkania;
(książkowy) rozproszenie wspólnoty narodowej lub religijnej poza obszar jej bazowego zamieszkania

dichlorodifenylotrichloroetan n
DDT
(chemia, chemiczny) (rolnictwo, rolniczy) wysokotoksyczny chemiczny związek organiczny z grupy chlorowanych węglowodorów, stosowany jako środek owadobójczy;

diecezja dʲjɛˈt͡sɛzʲja n
deoise
(historia, historyczny, historycznie) jednostka administracyjna w starożytnym Rzymie;
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez biskupa;

diegetyczny adj
insinte
(książkowy) narracyjny

diereza n
déiréis
(językoznawstwo, językoznawczy) w metryce: zbieżność granicy stopy akcentowej z granicą wyrazu;
(termin typograficzny) diakryt w postaci dwóch kropek umieszczanych nad literą w celu zaznaczenia jej wymowy jako część oddzielnej sylaby;

dieta ˈdʲjɛta n
aiste bia
(medycyna, medyczny) sposób odżywiania się

dietetyczny ˌdʲjɛtɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
diaitéiteach
(książkowy) o posiłku: niskokaloryczny, zdrowy
(medycyna, medyczny) spełniający wymagania diety lub dietetyki albo z nimi związany

dietetyka dʲjɛˈtɛtɨka n
oiliúint
(medycyna, medyczny) nauka zajmująca się zasadami racjonalnego żywienia człowieka, w zależności od wykonywanej pracy lub stanu zdrowia;

dildo n
bod bréige
(seksuologia, seksuologiczny) sztuczny penis

dinar ˈdʲĩnar n
lón
(jednostka monetarna) współczesny i historyczny pieniądz wielu krajów;

dingo ˈdʲĩŋɡɔ n
diongó
(zoologia, zoologiczny) Canis lupus dingo, ssak z rodziny psowatych, zamieszkujący Australię, Nową Gwineę, oraz Azję Południowo-Wschodnią;

dinozaur dʲĩˈnɔzawr n
dineasár
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) wymarły gad naczelny z grupy archozaurów, która zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie;

dioda ˈdʲjɔda n
dé-óid
(elektronika, elektroniczny) element elektroniczny wykazujący różny opór w zależności od kierunku przepływu prądu;

dip dʲip n
claonas
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, pikantny sos lub krem do zamaczania przekąsek, podawany na zimno, przygotowany zwykle na bazie jogurtu, śmietany lub majonezu, czasem twarogu;

disco ˈdʲiskɔ n
dioscó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek muzyki popularnej;

diuna ˈdʲjũna n
dumhach
ruchoma wydma na wybrzeżu morskim powstała przez nawiewanie piasku

dla dla preposition
faoi choinne
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności

dlaczego dlaˈt͡ʃɛɡɔ interrogativePronoun
cad chuige
…używany w zdaniach, w których pytający pyta o przyczynę lub cel jakiejś czynności

dlaczego dlaˈt͡ʃɛɡɔ pronoun
cad chuige
…używany w zdaniach podrzędnych określających przyczynę lub cel czynności

dlatego dlaˈtɛɡɔ conjunction
arae
…używany w budowie podrzędnego zdania przyczynowego
mar sin
…używany w budowie współrzędnego zdania wynikowego

dlatego że
arae
wprowadza zdanie podrzędne przyczynowe, wyjaśniające sytuację zawartą w zdaniu nadrzędnym

dmuchany zamek n
preabchaisleán
mobilne miejsce do zabawy dla dzieci wykonane z nadmuchiwanych elementów i trampolin do skakania

dmuchawa n
séidire
(technologia, technika, techniczny) rodzaj wentylatora o ukierunkowanym strumieniu powietrza

dmuchawiec dmuˈxavʲjɛt͡s n
caisearbhán
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) przekwitnięty kwiat mniszka lekarskiego

dmuchać ˈdmuxat͡ɕ v
séid
wypuszczać powietrze z ust

dno dnɔ n
talamh
dolna powierzchnia wgłębienia w skorupie ziemskiej, np. koryta rzeki lub wąwozu
wewnętrzna, dolna ścianka jakiegoś przedmiotu

do dɔ preposition
ar feadh
…określający przeznaczenie, użytek
chuig
…określający końcowy punkt w przestrzeni
…określający przynależność, własność
go dtí
…określający końcowy punkt w czasie
…określający maksymalną wartość

do góry adv
suas
w kierunku pionowym do ziemi, ponad powierzchnię

do góry nogami dɔ‿ˈɡurɨ nɔˈɡãmʲi adv
bunoscionn
dnem, spodnią częścią w kierunku góry, obrócony o 180 stopni w osi równoległej do podstawy

do kitu dɔ‿ˈcitu adj
fochaighdeánach
(potocznie, potoczny) beznadziejny, nienadający się

do niczego ˌdɔ‿ɲiˈt͡ʃɛɡɔ adj
fochaighdeánach
tandetny, kiepski, marny, lichy, nie nadający się do użytku, nie spełniający oczekiwanej funkcji

do przodu interjection
ar aghaidh leat
fraza, która ma ośmielić odbiorcę wypowiedzi do działania

do roboty interjection
seo leat
ponaglenie rozmówcy, aby przystąpił do wykonywania swoich obowiązków

do tego adv
diomaite de
ponadto, jeszcze, poza tym

do tyłu adv
ar gcúl
w kierunku tylnym, odwrotnym do poprzedniego lub właściwego
ku przeszłości, do tego co było

do usranej śmierci adv
go brách na bréithe
(wulgarnie, wulgaryzm) długo, bez końca i bez istotnego rezultatu

do usług interjection
faoi do réir
(oficjalnie) zwrot grzecznościowy podkreślający gotowość do spełnienia czyjejś prośby lub rozkazu
(oficjalnie) zwrot grzecznościowy stosowany podczas pierwszego spotkania w trakcie przedstawiania się

do widzenia ˌdɔ‿vʲiˈd͡zɛ̃ɲa interjection
go ngnóthaigh Dia duit
uprzejmy zwrot używany do pożegnania się z kimś

doba ˈdɔba n
aois
(przenośnie, przenośnia) charakterystyczny okres
lá
(jednostka miary) jednostka czasu równa czasowi obrotu Ziemi wokół własnej osi (24 godziny)

doberman dɔˈbɛrmãn n
pinséir Dobermann
(kynologia, kynologiczny) silny i duży, wilkowaty pies z grupy pinczerów, o gładkiej ciemnej sierści;

dobosz ˈdɔbɔʃ n
drumadóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (wojskowość, wojskowy) człowiek grający na bębnie w orkiestrze, szczególnie wojskowej;

dobowy adj
lá
mający związek z dobą; trwający dobę

dobra ˈdɔbra interjection
ceart go leor
(potocznie, potoczny) zgoda, przyzwolenie

dobra ˈdɔbra n
dílseacht
(potocznie, potoczny) duży majątek ziemski
earraí
(ekonomia, ekonomiczny) ogół środków, które mogą być wykorzystane, bezpośrednio lub pośrednio, do zaspokojenia potrzeb ludzkich;

dobra wola n
dea-mhéin
tendencja i gotowość, aby sprzyjać innym, bezinteresownie im pomagać lub w inny sposób działać korzystnie na ich rzecz

dobranoc dɔˈbrãnɔt͡s interjection
oíche mhaith agat oíche mhaith
pożegnanie używane wieczorem, kiedy chcemy komuś życzyć dobrej, spokojnej nocy

dobrany adj
clúid
taki, który pasuje

dobro ˈdɔbrɔ n
dia dhuit
jedna z dwóch podstawowych wartości moralnych, przeciwieństwo zła;
gabháltas
rzecz mająca wartość
maith
czyjaś korzyść, zysk

dobrobyt dɔˈbrɔbɨt n
rath
dobre warunki materialne

dobroczynność n
carthanacht
działalność polegająca na bezinteresownym niesieniu pomocy potrzebującym

dobroczynny ˌdɔbrɔˈt͡ʃɨ̃nːɨ adj
Críostúil
służący pomocą osobom potrzebującym, wspierający potrzebujących

dobrodziejstwo n
brabach
(książkowy) pozytywne skutki jakiegoś działania, rozwoju określonej dziedziny życia
maith
(książkowy) dobro komuś okazane

dobrostan n
folláine
subiektywnie odczuwany stan zadowolenia ze swojego stanu fizycznego i psychicznego w połączeniu poczuciem bezpieczeństwa

dobroć ˈdɔbrɔt͡ɕ n
maitheas
cecha postępowania odznaczająca się życzliwością
cecha tego, co jest dobre

dobry ˈdɔbrɨ adj
maith
miły, uczynny, usłużny, szlachetny

dobry wieczór ˈdɔbrɨ ˈvʲjɛt͡ʃur interjection
tráthnóna maith agat
uprzejme powitanie używane wieczorem

dobrze ˈdɔbʒɛ adv
ar fónamh
przyjemnie
breá
w należyty sposób

dobrze wychowany adj
béasach
taki, który na skutek wychowania zachowuje się grzecznie

dobudówka n
folíne
(budownictwo) dobudowana część budynku

dobór n
rogha
wybranie najodpowiedniejszych do określonego celu osób, zwierząt lub przedmiotów

doceniać dɔˈt͡sɛ̃ɲät͡ɕ v
bheith buíoch as
dostrzegać wartość kogoś lub czegoś; cenić coś wysoko

dochodzenie ˌdɔxɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
fiosrúchán
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ogół czynności prowadzone przez prokuratora, policję lub sędziego śledczego zmierzające do wyjaśnienia okoliczności związanych z przestępstwem

dochodzić do siebie v
sroich
stawać się znowu zdrowym, sprawnym, wypoczętym

dochód ˈdɔxut n
ioncam
(księgowość) suma wpływów (przychodów) pomniejszona o koszty ich uzyskania;

dochód narodowy ˈdɔxut ˌnarɔˈdɔvɨ n
olltáirgeacht náisiúnta
(ekonomia, ekonomiczny) wartość wszystkich dóbr i usług wytworzonych przez obywateli danego kraju na jego terenie i za granicą, pomniejszona o amortyzację i podatki pośrednie (zwykle liczony w okresie roku kalendarzowego);

docierać dɔˈt͡ɕɛrat͡ɕ v
ionsaigh
dostawać się, dochodzić dokądś lub do kogoś z trudem

doczesny dɔˈt͡ʃɛsnɨ adj
aimseartha
przemijający, związany z życiem ziemskim, bez większego znaczenia w perspektywie wiecznego życia

dodatek dɔˈdatɛk n
agús
coś dodanego, dodatkowego

dodatni dɔˈdatʲɲi adj
deimhneach
(matematyka, matematyczny) (ekonomia, ekonomiczny) większy od zera

dodawanie ˌdɔdaˈvãɲɛ n
agús
(matematyka, matematyczny) działanie arytmetyczne oznaczane symbolem + (plus);
(matematyka, matematyczny) jedno z dwóch działań w pierścieniu – uogólnienie dodawania (1.1)
(rzeczownik odczasownikowy) od dodawać

dodać ˈdɔdat͡ɕ conjunction
móide
(matematyka, matematyczny) plus (spójnik łączący dodawane składniki)

dog dɔk n
danar mór
(kynologia, kynologiczny) nazwa rasy psa;

dogmat n
dogma
(filozofia, filozoficzny) twierdzenie przyjęte bezkrytycznie za pewne bez względu na brak stwierdzenia jego prawdziwości
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) prawda uznana za objawioną przez Kościół

dogmatyczny adj
ceanndána
oparty na dogmacie, niepodlegający dyskusji

dogodnie adv
breá
przynosząc korzyść

dogodność n
deis
warunki dające poczucie zaspokojenia potrzeb

dogodny adj
acrach
odpowiedni, właściwy, nadający się do czegoś, odpowiadający określonym potrzebom/wymaganiom

dogłębny adj
doimhin
mocno odczuwalny
przenikający głęboko, przez wiele warstw

doić ˈdɔ<sup>j</sup>it͡ɕ v
crúigh
(zootechnika, zootechniczny) pozyskiwać mleko, wyciskając je z wymion krowy lub innego zwierzęcia hodowlanego

dojarka n
inneall crúite
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do mechanicznego dojenia zwierząt

dojazd n
bealach rochtana
(motoryzacja) droga dojazdowa

dojeżdżać dɔˈjɛʒd͡ʒat͡ɕ v
dlúth
jadąc, docierać gdzieś lub zbliżać się do kogoś, czegoś

dojny adj
bainne
(rolnictwo, rolniczy) o samicach mlekodajnych zwierząt hodowlanych: mogący dawać mleko

dojrzałość n
abaidheacht
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: dojrzały

dojrzały dɔjˈʒawɨ adj
foirfe
o żywych organizmach: taki, który osiągnął dojrzałość; taki, który jest w pełni swego rozwoju
taki, który postępuje jak dorosły; działa rozsądnie, mądrze, jest odpowiedzialny

dojrzewanie ˌdɔjʒɛˈvãɲɛ n
aibeachan
proces osiągania dojrzałości przez owoc, ser lub wino
ógántacht
okres życia między dzieciństwem a dorosłością;

dojrzewać dɔjˈʒɛvat͡ɕ v
abúil
osiągać pełnię rozwoju; osiągać dojrzałość, dorosłość

dojrzeć v
goirín
zobaczyć coś niewyraźnego
spléachadh
uświadomić sobie
aibigh
osiągnąć dojrzałość, pełnię rozwoju lub jakości

dojść dɔjɕt͡ɕ v
bain amach
osiągnąć jakąś granicę
osiągnąć pewną miarę, liczbę, wielkość
ionsaigh
poruszając się, osiągnąć pewien cel; dotrzeć idąc
tar
(potocznie, potoczny) osiągnąć orgazm
pojąć coś, zrozumieć, zbadać

dok dɔk n
leaba nasctha
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) basen portowy lub pływająca konstrukcja, zapewniające utrzymanie położenia statku w stałej pozycji

doker n
dugaire
(marynarka) robotnik portowy;

dokonany ˌdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
foirfe
(gramatyka) opisujący czynność, która się zakończyła

doktor ˈdɔktɔr n
dochtúir
(potocznie, potoczny) (grzecznościowy) lekarz
stopień naukowy;

doktryna dɔkˈtrɨ̃na n
foirceadal teagasc
podstawowe założenia i twierdzenia jakiejś dziedziny wiedzy lub ideologii

doktrynalny adj
foirceadail
dotyczący doktryny

dokuczanie ˌdɔkuˈt͡ʃãɲɛ n
crá croí
wyrządzanie przykrości komuś

dokuczać dɔˈkut͡ʃat͡ɕ v
stró
sprawiać przykrość, kłopoty lub ból

dokuczliwy ˌdɔkut͡ʃˈlʲivɨ adj
dubh
przykry do znoszenia, trudny do wytrzymania, dotkliwy
ábhailleach
lubiący dokuczać

dokument dɔˈkũmɛ̃nt n
doiciméad
materiał w postaci papierowej potwierdzający coś;
przedmiot poświadczający jakiś stan rzeczy

dokumentacja ˌdɔkũmɛ̃nˈtat͡sʲja n
cáipéisí
zbiór dokumentów służących do uzasadnienia bądź udowodnienia czegoś

dokumentalny adj
clár faisnéise
opierający się na dokumentach lub faktach wziętych z życia, (także, też) mający wartość dokumentu

dokumentować v
cáipéis
składać dowody; przedstawiać dokumenty na potwierdzenie czegoś

dokąd ˈdɔkɔ̃nt pronoun
cá
… względny, służący do łączenia zdania głównego z podrzędnym, gdy zdanie podrzędne określa miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch

dokładnie dɔˈkwadʲɲɛ adv
go díreach
w sposób dokładny, precyzyjny, staranny; z dbałością o szczegóły

dokładność dɔˈkwadnɔɕt͡ɕ n
cruinneas
cecha tego, co dokładne

dokładny dɔˈkwadnɨ adj
cruinn
wykonany z dużą starannością
o człowieku: robiący coś starannie

dola ˈdɔla n
roinn
(potocznie, potoczny) przypadająca komuś część zdobyczy, zarobku

dolar ˈdɔlar n
dollar
(jednostka monetarna) waluta niektórych krajów świata o symbolu $;

dolegliwość ˌdɔlɛɡˈlʲivɔɕt͡ɕ n
breoiteacht
choroba, schorzenie, problem zdrowotny

dolewka n
athlíon
(potocznie, potoczny) dodatkowa porcja zupy lub napoju

dolina dɔˈlʲĩna n
gleann
(geografia, geograficzny) wklęsła, wydłużona forma terenu, znajdująca się poniżej poziomu otaczającego terenu;

dolnoniemiecki n
Gearmáinis Íochtarach
(językoznawstwo, językoznawczy) język dolnoniemiecki;

dolnołużycki ˌdɔlnɔwuˈʒɨt͡sʲci n
Soirbis Íochtarach
(językoznawstwo, językoznawczy) język dolnołużycki;

dolny ˈdɔlnɨ adj
íseal
będący niżej niż punkt odniesienia
znajdujący się na dole

dom dɔ̃m ˈdɔmɨ n
baile teach
pomieszczenie lub miejsce które kojarzymy z domem rodzinnym lub z ogniskiem domowym
teach
(architektura, architektoniczny) (urbanistyka, urbanistyczny) oddzielny budynek mieszkalny
(heraldyka, heraldyczny) ród, rodzina, dynastia
(urzędowy) placówka społeczna, usługowa lub handlowa

dom dziecka ˈdɔ̃mʲ ˈd͡ʑɛt͡ska n
dílleachtlann
placówka opiekuńczo-wychowawcza typu socjalizacyjnego dla dzieci i młodzieży, których potrzeby stale lub okresowo nie mogą być zaspokajane w domu rodzinnym;

dom kultury n
ionad cultúir
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) instytucja prowadząca działalność społeczno-kulturalną;

dom pomocy społecznej n
teach altranais
placówka świadcząca usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne osobom wymagającym całodobowej opieki;
siedziba domu pomocy społecznej (1.1)

dom poprawczy n
scoil cheartúcháin
instytucja resocjalizacyjna dla nieletnich

dom starców ˈdɔ̃m ˈstart͡suf n
teach altranais
zakład, w którym mieszkają osoby stare i pozbawione opieki rodziny

dom towarowy n
siopa ilrannach
(handel, handlowy) wielobranżowy i wielkopowierzchniowy sklep;

domagać się dɔ̃ˈmaɡat͡ɕ‿ɕɛ v
ceistigh
wymagać, potrzebować, żądać, chcieć coś dla siebie

domena dɔ̃ˈmɛ̃na n
fearann
(fizyka, fizyczny) obszar samorzutnie namagnesowany, w którym momenty magnetyczne mają ten sam kierunek;
(informatyka, informatyczny) część adresu w internecie;
seilbh
(historia, historyczny, historycznie) posiadłość należąca do panujących na danym obszarze;

domena publiczna dɔ̃ˈmɛ̃na puˈblʲit͡ʃna n
an fearann poiblí
ogół twórczości, która może być wykorzystana przez wszystkich w dowolnym celu ze względu na zrzeczenie się lub wygaśnięcia praw autorskich;

dominium n
tiarnas
(geografia, geograficzny) (administracja) forma ustrojowa imperium brytyjskiego, pośrednia między samorządną kolonią a suwerennym państwem;

domino dɔ̃ˈmʲĩnɔ n
cnámh
kamień do gry w domino (1.1)

domokrążca ˌdɔ̃mɔˈkrɔ̃w̃ʃt͡sa n
fear cairte
(przestarzałe, przestarzały) osoba, która odwiedza różnych ludzi, by kupili sprzedawane przez nią towary

domostwo n
aicíocht
dom mieszkalny wraz z towarzyszącymi zabudowaniami

domowej roboty dɔ̃ˈmɔvɛj rɔˈbɔtɨ adj
baile
wytwarzany w warunkach małego gospodarstwa lub domu

domowy dɔ̃ˈmɔvɨ adj
baile
wyprodukowany w domu
związany z domem, dotyczący domu
miły i swojski jak w domu

domysł n
buille faoi thuairim
przypuszczenie, domniemanie

domyślać v
amhras a bheith agat
przewidywać coś pomimo niewystarczających danych

donica dɔ̃ˈɲit͡sa n
bolla
duża doniczka, naczynie do hodowania roślin ozdobnych
corcán
naczynie służące do wytapiania szkła optycznego

doniczka dɔ̃ˈɲit͡ʃka n
corcán
(ogrodnictwo, ogrodniczy) naczynie, przeważnie z terakoty, zazwyczaj z otworem w denku służące do hodowania roślin ozdobnych;

donikąd dɔ̃ˈɲikɔ̃nt adv
in áit ar bith
do żadnego określonego miejsca

doniosłość n
tábhacht
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: doniosły

donosiciel ˌdɔ̃nɔˈɕit͡ɕɛl n
brathadóir
ten, kto donosi

donosić v
fuascail
przynosić, dostarczać do określonego miejsca
féar
(pejoratywnie, pejoratywny) zawiadamiać o czymś władze, przełożonych

donżon ˈdɔ̃n͇ʒɔ̃n n
daingean
(architektura, architektoniczny) wieża lub baszta będąca częścią zamku, przeznaczona do obrony i zamieszkania;

doodbytniczy adj
reicteach
taki, który stosuje się wkładając do odbytu

dookoła ˌdɔːˈkɔwa preposition
thart
ze wszystkich stron

dopamina n
dopaimín
(fizjologia, fizjologiczny) neurohormon, ważny neuroprzekaźnik syntezowany i uwalniany przez dopaminergiczne neurony ośrodkowego układu nerwowego;

dopasowywać v
dathúil
dobierać do siebie części, aby stanowiły właściwą całość
układać coś na czymś, aby dobrze przylegało
diongbháil
zestawiać różne elementy tak, by pasowały do siebie
ceartaigh
nastrajać się do kogoś lub czegoś

dopełniacz dɔˈpɛwʲɲat͡ʃ n
ginideach
(gramatyka) drugi przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? czego?;

dopełniaczowy adj
ginideach
(gramatyka) związany z dopełniaczem, dotyczący dopełniacza

dopełnianie ˌdɔpɛwʲˈɲä̃ɲɛ n
abairt
(rzeczownik odczasownikowy) od dopełniać

dopełniać v
foirfe
czynić powinności, by coś zakończyć

dopełnienie ˌdɔpɛwʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
cuspóir
(gramatyka) część zdania oznaczająca przedmiot wykonywanej czynności;

dopierdalać ˌdɔpʲjɛrˈdalat͡ɕ v
feithid
(wulgarnie, wulgaryzm) czepiać się, nagabywać, dręczyć o coś, robić komuś uwagi

dopiero dɔˈpʲjɛrɔ particle
ach
zaznaczenie, że coś jest małe lub niewystarczające

dopiero co adv
go díreach
przed chwilą

dopisek n
nótáil
dodatkowa, krótka informacja dodana do uprzednio istniejącego tekstu

doprawdy particle
go fírinneach
podkreślająca prawdziwość
wyrażająca zdziwienie

doprowadzać ˌdɔprɔˈvad͡zat͡ɕ v
cineál
powodować jakiś stan
lón
umożliwiać dostęp czegoś do jakiegoś miejsca
treoraigh
przywodzić kogoś/coś w określone miejsce

dopuszczać v
admhaigh
uznawać coś za możliwe

dopóki dɔˈpuci conjunction
cheana
jeśli zdanie podrzędne jest przeczące, informuje, że sytuacja opisana w zdaniu nadrzędnym zakończy się (zakończyła się) dopiero, gdy zajdzie lub zaszła sytuacja opisana w zdaniu podrzędnym po usunięciu przeczenia
chomh fada is
jeśli zdanie podrzędne jest twierdzące, informuje, że sytuacja opisana w zdaniu nadrzędnym trwa tak długo, jak długo prawdziwe jest zdanie podrzędne

dopływ ˈdɔpwɨf n
fo-abhainn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka, która uchodzi do innej rzeki lub jeziora

dorada dɔˈrada n
garbhánach órcheannach
(ichtiologia, ichtiologiczny) srebrzysta ryba morska z pasami na bokach;

doradca n
comhairleoir
osoba udzielająca porad

doradzać v
airle
udzielać rad, wskazywać wyjście z sytuacji

dorastać v
fás
osiągać właściwy właściwy stan rozwoju
éirigh suas
stawać się dorosłym; zbliżać się do pełnoletniości

doroczny adj
bliantúil
odbywający się każdego roku

dorosły dɔˈrɔswɨ adj
aosach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) o człowieku: w wieku, w którym człowiek ponosi pełną odpowiedzialność za swoje czyny
o człowieku lub zwierzęciu: będący w wieku, w którym przeciętny organizm ma zdolność rozrodu, lub starszym

dorosły dɔˈrɔswɨ n
aosach
dorosła (1.1) osoba

dorsz dɔrʃ n
trosc
(ichtiologia, ichtiologiczny) Gadus, drapieżna ryba morska;

dorsz atlantycki n
trosc
(ichtiologia, ichtiologiczny) Gadus morhua L., gatunek drapieżnej ryby morskiej z rodziny dorszowatych;

dorzecze dɔˈʒɛt͡ʃɛ n
imchuach
(hydrologia, hydrologiczny) obszar, z którego wszystkie wody spływają do jednej rzeki

doręczać v
fuascail
dostarczać do kogoś i oddawać do jego rąk; przekazywać osobiście

dosadny adj
amhlabhrach
przekraczający granicę dobrego smaku; daleki od subtelności
machaire
mocny, wyraźny w formie przekazu; daleki od subtelności

dosięgać v
ionsaigh
sięgając gdzieś, dotykać lub chwytać coś
wykonując ruch, zbliżać się do kogoś lub czegoś

doskonałość ˌdɔskɔ̃ˈnawɔɕt͡ɕ n
feabhas
wyborność, świetność, wybitność, bezbłędność, brak możliwości bycia jeszcze lepszym

doskonały ˌdɔskɔ̃ˈnawɨ adj
foirfe
skończony, perfekcyjny; taki, któremu nic nie brakuje, w którym już nic nie da się ulepszyć

dostarczać dɔˈstart͡ʃat͡ɕ v
fuascail
sprawiać, że coś będzie w jakimś miejscu, zapewniać coś
tabhair
sprawiać, że coś charakteryzuje się jakąś cechą, stanem

dostatni adj
brabachúil
odznaczający się dostatkiem, zasobny

dostawać dɔˈstavat͡ɕ v
faigh
stawać się (bez własnego aktywnego udziału) posiadaczem czegoś, co wcześniej miał ktoś inny

dostojny adj
ardcheannach
pełen godności i powagi, zasługujący na poważanie

dostosowywać v
ceartaigh
sprawiać, że coś staje się odpowiednie
oiriúnaigh
zmieniać się tak, by być odpowiednim

dostrzegać v
airigh
zwracać uwagę na coś, zauważać coś

dostępny dɔˈstɛ̃mpnɨ adj
ar fáil
możliwy do zdobycia, uzyskania lub osiągnięcia
glé
łatwy do zrozumienia

dostępować ˌdɔstɛ̃mˈpɔvat͡ɕ v
brabach
osiągać

dosłownie dɔˈswɔvʲɲɛ adv
focal ar fhocal
w sposób ścisły; dokładnie tak, jak znaczą słowa

dosłowny dɔˈswɔvnɨ adj
beacht
znaczący dokładnie to, co wyrażają słowa, bez drugiego znaczenia

dotkliwy dɔˈtklʲivɨ adj
aithrinneach
bolesny, dokuczliwy, trudny do wytrzymania

dotrzymywać v
daingean
spełniać zobowiązania
trzymać do określonego czasu

dotychczas dɔˈtɨxt͡ʃas adv
go dtí seo
(książkowy) do tego momentu, do chwili obecnej

dotychczasowy adj
bí ann
taki jaki był dotychczas

dotyczyć dɔˈtɨt͡ʃɨt͡ɕ v
bain do
mieć z czymś związek, odnosić się do czegoś

dotyczący adj
duine muinteartha
mający bezpośrednie powiązanie

dotyk ˈdɔtɨk n
bain do
(fizjologia, fizjologiczny) jeden ze zmysłów umożliwiający odbiór rzeczywistości za pomocą narządów czucia powierzchniowego i głębokiego;

dotykalny adj
inmhothaithe
taki, którego można dotknąć

dotykać dɔˈtɨkat͡ɕ v
bain do
zbliżać się do czegoś do momentu zetknięcia, kontaktu fizycznego

dotąd ˈdɔtɔ̃nt conjunction
chomh fada is
w wyrażeniu: dotąd… aż… komunikuje, że część zdania przed „aż” jest ograniczona od strony przyszłości przez zdarzenie opisane po „aż”
w wyrażeniu: dotąd… dopóki/póki… komunikuje, że część zdania przed „dopóki”/„póki” jest ograniczona od strony przyszłości przez zakończenie stanu lub czynności opisanej po „dopóki”/„póki”

dotąd ˈdɔtɔ̃nt pronoun
go dtí seo
… wyrażający granicę czasową: aż do teraz, dotychczas

dowcip ˈdɔfʲt͡ɕip n
cleas
coś, co zostało powiedziane lub zrobione dla rozrywki, tak, aby kogoś rozśmieszyć

dowcipny adj
tráthúil
pełen dowcipu
umiejący mówić i pisać żartobliwie i z humorem, lubiący żarty i dowcipy

dowiadywać się v
coisc
uzyskiwać informację
ceistigh
domagać się informacji usilnie pytając o coś

dowiedzieć się dɔˈvʲjɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ‿ɕɛ v
foghlaim
uzyskać nową informację

dowodzić dɔˈvɔd͡ʑit͡ɕ v
treoraigh
kierować i wydawać rozkazy swojej grupie
clár
przeprowadzać dowód

dowolny dɔˈvɔlnɨ adj
aon
wszystko jedno jaki
wszystko jedno który
gach
każdy
poc saor
zależny tylko od własnego wyboru, nieograniczony zewnętrznymi nakazami i zakazami, swobodny

dowód ˈdɔvut n
díonmhar
(matematyka, matematyczny) skończony ciąg zdań wykazujący prawdziwość twierdzenia;
fianaise
przedmiot, okoliczność wykazujące coś (dowodzące czegoś)

dowódca dɔˈvutt͡sa n
ceannasaí
(wojskowość, wojskowy) osoba kierująca grupą wojskowych;

dowództwo n
ardoifig
miejsce urzędowania dowódcy
tiomnú
stanowisko i władza dowódcy

doznawać dɔˈznavat͡ɕ v
eispéireas
odczuwać, doświadczać na własnej skórze

doznać ˈdɔznat͡ɕ v
airigh
odczuć, poczuć, przeżyć coś, doświadczyć czegoś

dozorca dɔˈzɔrt͡sa n
airíoch
ktoś pilnujący czegoś lub kogoś
osoba opiekująca się budynkiem mieszkalnym, utrzymująca czystość w nim i wokół niego;

dołek ˈdɔwɛk n
cuas
(zdrobniale) od: dół; mały dół, zagłębienie
nieznaczne wgłębienie w ciele człowieka

dołączać v
crioslaigh
uzupełniać o coś

dośrodkowy adj
láraimsitheach
skierowany do środka

doświadczalny ˌdɔɕfʲjaṭˈt͡ʃalnɨ adj
turgnamh
taki, który służy w doświadczeniu, przeznaczony do doświadczeń

doświadczać v
airigh
doznawać czegoś

doświadczenie ˌdɔɕfʲjaṭˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
taithí
ogół zdobytych wiadomości i umiejętności

dość dɔɕt͡ɕ indefiniteCardinalNumeral
ar fad
w pewnym stopniu; w sposób wystarczający, w miarę
dóthain
tyle, ile być powinno, wystarczająco dużo

dość dɔɕt͡ɕ interjection
dóthain
wykrzyknienie oznaczające zakaz, stanowczą prośbę o zaprzestanie jakiegoś działania

doża n
dóg
(historia, historyczny, historycznie) władca Republiki Weneckiej lub Republiki Genui;

drabina draˈbʲĩna n
dréimire
drewniana lub metalowa konstrukcja z dwóch pionowych belek połączonych poziomymi szczeblami ułatwiająca wchodzenie na niewielkie wysokości, zazwyczaj do kilku metrów;

drabinka draˈbʲĩnka n
dréimire
w go: sposób łapania grupy kamieni polegający na stawianiu ich przy każdym kolejnym ruchu w atari;

drag queen n
banríon draig
artysta rewiowy, kabaretowy lub estradowy w kobiecym emploi, w charakterystycznym groteskowym stylu;

dragon ˈdraɡɔ̃n n
dragan
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) o potężnej i energicznej kobiecie, która lubi dyrygować, dowodzić innymi
dragún
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz lekkiej jazdy, pieszy i konny, później tylko konny

dramat ˈdrãmat n
dráma
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) jeden z trzech rodzajów literackich, obok liryki i epiki;

dramaturg drãˈmaturk n
drámadóir
pisarz tworzący dramaty przeznaczone do wystawienia na scenie

dramstik n
bata druma
(handel, handlowy) (spożywczy) podudzie z kurczaka

drapacz chmur ˈdrapat͡ʃ ˈxmur n
ilstórach
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) bardzo wysoki budynek

drapać ˈdrapat͡ɕ v
scríob
przeciągać po czymś paznokciami lub pazurami

draperia n
éadaitheoireacht
materiał ułożony kunsztownie w fałdy

drapieżca n
creachadóir
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar
osoba lub kraj napadający

drapieżnik draˈpʲjɛʒʲɲik n
creachadóir
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar

drań drãɲ n
tabhartha
(pejoratywnie, pejoratywny) mężczyzna podły, niegodziwy, zły, nikczemny

draństwo ˈdrãj̃stfɔ n
cneámhaireacht
(potocznie, potoczny) świństwo, wyjątkowa niesprawiedliwość; podły czyn

drażliwość draʒˈlʲivɔɕt͡ɕ n
aincis
cecha tego, kto jest drażliwy, kogo łatwo rozdrażnić

drażliwy draʒˈlʲivɨ adj
drisíneach
o człowieku: taki, który jest skłonny do nerwowości, pobudliwości; zbyt wrażliwy, przeczulony

drażnić ˈdraʒʲɲit͡ɕ v
greannaigh
irytować, denerwować kogoś; działać komuś na nerwy
podrażniać, wywoływać podrażnienie (np. skóry)

drelich ˈdrɛlʲix n
druilire
(włókiennictwo) mocna tkanina używana do produkcji odzieży roboczej i pokrowców

dren n
draein
(elektryczność) jedna z elektrod w tranzystorze polowym

dres drɛs n
culaith reatha
(krawiectwo) (sport, sportowy) wygodny strój treningowy (komplet góra i dół) noszony najczęściej przez sportowców

dreszcz drɛʃt͡ʃ n
díoth
(fizjologia, fizjologiczny) odczucie zimna wraz z drżeniem ciała wywołane silną emocją lub chorobą;

drewienko drɛˈvʲjɛ̃nkɔ n
bata
(potocznie, potoczny) niewielki kawałek drewna

drewniak ˈdrɛvʲɲak n
paitín
(obuwnictwo, obuwniczy) but (zwykle klapek) z drewna lub na grubej drewnianej podeszwie

drewniany drɛvʲˈɲãnɨ adj
cearpantóir
wykonany z drewna

drewnieć ˈdrɛvʲɲɛ̇t͡ɕ v
stalc
stawać się drętwym, sztywnym, niezdolnym do ruchu

drewno ˈdrɛvnɔ n
adhmad
materiał uzyskiwany z gałęzi i pni drzew używany w budownictwie, stolarstwie, bednarstwie itp. do wytwarzania różnych przedmiotów oraz jako opał;

drgać drɡat͡ɕ v
ascalaigh
(fizyka, fizyczny) wykonywać ruchy oscylacyjne
creath
o głosie, dźwięku: brzmieć w sposób przerywany
wykonywać szybkie, ledwo widoczne ruchy

drink drʲĩŋk n
deoch
(spożywczy) napój złożony z kilku wymieszanych ze sobą alkoholi, alkoholu z sokiem, wodą itp.

driver ˈdrajvɛr n
tiománaí
(środowiskowy) (informatyka, informatyczny) sterownik

drobiazg ˈdrɔbʲjask interjection
fadhb dá laghad
nie ma problemu!

drobiazg ˈdrɔbʲjask n
traidhfil
coś o niewielkim znaczeniu

drobiowy drɔˈbʲjɔvɨ adj
éanlaith
(spożywczy) sporządzony z drobiu

drobne ˈdrɔbnɛ n
briseadh airgid
(potocznie, potoczny) pieniądze o niewielkim nominale, monety

drobnostka drɔbˈnɔstka n
traidhfil
coś nieistotnego, coś co nie ma dużego znaczenia

drobny ˈdrɔbnɨ adj
beag
taki, którego budowa jest delikatna, słabo rozwinięta; taki, który ma niewielkie rozmiary, objętość
taki, który prowadzi działalność przedsiębiorczą na małą skalę; jest realizowany w niewielkim zakresie

droga ˈdrɔɡa n
bealach
każdy wytyczony lub przyjęty pas terenu przeznaczony do ruchu pojazdów i ludzi, także zwierząt;
sposób dojścia do jakiegoś celu (także przenośnie)
cor coise a thabhairt
podróżowanie
slí
(fizyka, fizyczny) długość toru ciała lub punktu;

droga ekspresowa ˈdrɔɡa ˌɛksprɛˈsɔva n
luasbhealach
droga dwu- lub jednojezdniowa przeznaczona do szybkiej jazdy, o ograniczonej dostępności;

drogeria n
ceimiceoir
(handel, handlowy) sklep prowadzący sprzedaż kosmetyków, prostych środków leczniczych i sanitarnych oraz produktów chemicznych do użytku domowego;

drogi ˈdrɔɟi adj
costasach daor
posiadający wysoką cenę

drogocenny adj
luachmhar
taki, który ma dużą wartość materialną

drogowskaz drɔˈɡɔfskas n
craobh eolais
tabliczka lub tabliczki, najczęściej na słupie, stawiane w pobliżu drogi i wskazujące kierunek, w jakim trzeba się udać, by osiągnąć wymieniony na tabliczce cel oraz dodatkowo odległość lub czas tej podróży;

drogowy drɔˈɡɔvɨ adj
slí bheatha
dotyczący drogi

dromader drɔ̃ˈmadɛr n
dromadaire
(zoologia, zoologiczny) wielbłąd jednogarbny;

dron drɔ̃n n
drón
bezzałogowy aparat latający do zastosowań cywilnych lub militarnych

drops n
sileadh
(spożywczy) cukierek w kształcie płaskiego walca

drozd drɔst n
smólach
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, owadożerny ptak śpiewający posiadający różnorodne upierzenie;

drozd śpiewak n
smólach ceoil
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus philomelos, gatunek ptaka z rodziny drozdowatych;

drożdże ˈdrɔʒd͡ʒɛ n
giosta
(cukiernictwo) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa z drożdży (1.1) wykorzystywana m.in. w piekarnictwie, piwowarstwie i gorzelnictwie
(mikologia, mikologiczny) Saccharomyces, rodzaj jednokomórkowych grzybów, które bez tlenu, na podłożu zawierającym cukier, wywołują fermentację alkoholową;

drożdżówka drɔʒˈd͡ʒufka n
borróg
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) małe, słodkie pieczywo drożdżowe;

druciarz n
scabhaitéir
(dawniej, dawny) wędrowny rzemieślnik łatający garnki drutem

druga wojna światowa ˈdruɡa ˈvɔjna ɕfʲjaˈtɔva pn
Dara Cogadh Domhanda
(historia, historyczny, historycznie) konflikt zbrojny w latach 1939-1945;

drugi ˈdruɟi adj
dara dóú
zajmujący ostatnie miejsce w dwuelementowym zbiorze o określonej kolejności elementów

drugie śniadanie ˈdruɟjɛ ɕɲaˈdãɲɛ n
lón
lekki posiłek pomiędzy śniadaniem a obiadem, zwykle jedzony w przerwie od codziennych zajęć, poza domem;

drugoplanowy adj
cúlra
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (sztuka) położony poza pierwszym planem
mionaoiseach
mniej ważny

drugorzędny adj
bocht
mniej wartościowy
fochomhlacht
mniej ważny, niższej kategorii

druhna n
cailín coimhdeachta
(etnografia, etnograficzny) kobieta towarzysząca pannie młodej podczas ślubu

druid ˈdru<sup>j</sup>it n
draoi
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) starożytny kapłan celtycki;

druk druk n
clódóireacht
(drukarstwo, drukarski) proces drukowania

drukarka druˈkarka n
clódóir clóire
urządzenie służące do drukowania;

drukarski druˈkarsʲci adj
clódóireacht
odnoszący się do druku, drukarni, drukarza albo drukowania

drukarstwo n
clódóireacht
(technologia, technika, techniczny) drukowanie książek, gazet itp.

drukarz ˈdrukaʃ n
clódóir
człowiek wyspecjalizowany w zawodzie drukarskim, pracownik drukarni;

drukowanie ˌdrukɔˈvãɲɛ n
clódóireacht
wykonywanie odbitek przy pomocy prasy drukarskiej albo drukarki

drukowany adj
prionta
o piśmie: wyglądem naśladujący drukowane (1.1) książki (proste, niepochyłe i niepołączone litery, zazwyczaj tylko wersaliki)

drukować druˈkɔvat͡ɕ v
clóbhuail
dawać coś do druku, publikować
robić odbitki na prasie drukarskiej albo drukarce

drumla ˈdrũmla n
trumpa
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) metalowy instrument wydający dźwięki dzięki wzbudzaniu drgań umieszczonej w ustach sprężystej blaszki;

drut drut n
abhras
(technologia, technika, techniczny) długi, cienki i elastyczny element metalowy;
biorán cniotála
(rękodzieło, rękodzielniczy) przyrząd do robótek ręcznych;

drut kolczasty ˈdrut kɔlˈt͡ʃastɨ n
sreang dhealgach
materiał na ogrodzenia i zasieki w formie skręconych stalowych drutów z wystającymi ostrymi cierniami;

drużba n
vaidhtéir
mężczyzna towarzyszący panu młodemu podczas ślubu;

drużyna druˈʒɨ̃na n
cuire
(wojskowość, wojskowy) mały oddział piechoty;
foireann
zorganizowana grupa stworzona do wypełniania określonego obowiązku, wykonywania określonego zadania

drwa n
adhmad tine
porąbane kawałki drewna, np. na opał

drwal drval n
lománaí
(potocznie, potoczny) ktoś noszący się w charakterystycznym stylu – z gęstą, wypielęgnowaną brodą, kraciastą koszulą i dżinsami
człowiek pracujący w leśnictwie, który ścina drzewa;

drwina ˈdrvʲĩna n
sgeig
wyśmianie w sposób dotkliwy czyichś poglądów, zachowań lub obyczajów, z reguły mające na celu pogardzenie kimś i wywyższenie się ponad niego

dryf drɨf n
saoirse
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) znoszenie jednostki pływającej z kursu pod wpływem wiatru;

dryfować v
síob
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) poddawać się działaniu fal, prądów lub wiatru, unosząc się na wodzie

dryg drɨk n
féith
zwykle w zwrocie „mieć dryg do czegoś” – (potocznie, potoczny) mieć do czegoś skłonność, talent do robienia czegoś

dryl drɨl n
druilire
(zoologia, zoologiczny) Mandrillus leucophaeus, gatunek małpy z rodziny koczkodanowatych;

drylować drɨˈlɔvat͡ɕ v
cloch
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pozbawiać owoce pestek

drzazga ˈḍʒazɡa n
scealp
niewielki, ostry odłamek jakiegoś materiału (drewna, metalu, szkła itp.)

drzemka ˈḍʒɛ̃mka n
bruth
krótki sen, przespanie się

drzemlik ˈḍʒɛ̃mlʲik n
meirliún
(ornitologia, ornitologiczny) Falco columbarius, gatunek sokoła, występujący w północnych częściach Eurazji i Ameryki Północnej;

drzewce ˈḍʒɛft͡sɛ n
croscheann sciatháin
belka, będąca częścią omasztowania;
fearsaid
drewniana część broni drzewcowej i obuchowej;

drzewny adj
adhmadúil
(botanika, botaniczny) dotyczący drzewa czy drzew
crainn leagtha
związany z przerobem drewna

drzewo ˈḍʒɛvɔ n
crann
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) wieloletnia roślina składająca się z pnia i korony;
(matematyka, matematyczny) graf acykliczny i spójny, przypominający wyglądem odwrócone do góry nogami drzewo (1.1);
(informatyka, informatyczny) struktura danych reprezentująca drzewo (1.2);

drzewo genealogiczne ˈḍʒɛvɔ ˌɡɛ̃nɛalɔˈɟit͡ʃnɛ n
craobh ghinealaigh
graf przedstawiający koligacje rodzinne;

drzeworyt n
greanadh adhmaid
(sztuka) technika graficzna druku wypukłego posługująca się drewnianymi płytkami do wykonywania odbitek;

drzeworytnik n
giorria
(sztuka) artysta zajmujący się drzeworytnictwem

drzeć ḍʒɛt͡ɕ v
rois
rwać na części, strzępy

drzwi ḍʒvʲi n
doras
ruchome zakrycie otworu w ścianie umożliwiającego przejście; sam taki otwór
zakrycie na podobieństwo drzwi (1.1) każdego otworu, przez który można wejść lub coś wkładać

drób drup n
éanlaith
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso drobiu (1.1)
(zootechnika, zootechniczny) ptactwo hodowlane (kury, gęsi, indyki, kaczki itp.)

dróżka ˈdruʃka n
lána
wąska droga polna, leśna lub ogrodowa

drąg drɔ̃ŋk n
cuaille
długi i gruby kij

dręczyć ˈdrɛ̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
imdhruid
męczyć, nękać; sprawiać komuś dyskomfort, ból fizyczny lub psychiczny

drżenie ˈdrʒɛ̃ɲɛ n
creath
(rzeczownik odczasownikowy) od drżeć

drżeć drʒɛt͡ɕ v
creath
trząść się, drgać, dygotać

dublaż ˈdublaʃ n
líneáil
dublowanie, metoda konserwowania obrazów poprzez podklejanie od spodu nowego płótna

dubler n
dúbail
zastępca aktora w scenach wymagających szczególnych umiejętności

dublińczyk duˈblʲĩj̃n͇t͡ʃɨk n
Baile Átha Cliathach
mieszkaniec Dublinu

dubn dupn̥ n
dúibniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Db i liczbie atomowej 105;

duch dux n
taibhse
niematerialna postać, często obdarzona nienaturalną siłą lub zdolnościami;

duchowieństwo n
cléir
(kościelny) ogół duchownych danego kościoła lub wspólnoty religijnej, stan duchowny;

duchowny duˈxɔvnɨ adj
cléireachais
związany z duchowieństwem, dotyczący duchowieństwa

duchowny duˈxɔvnɨ n
cléireach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba sprawująca posługę duchową, religijną

duchowy duˈxɔvɨ adj
spioradálta
odnoszący się do sfery ducha i duchowości

dudek ˈdudɛk n
hupu
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, średni ptak wędrowny o upierzeniu w kolorach pomarańczowym, czarnym i białym, z czubem na głowie;

dudziarz ˈdud͡ʑaʃ n
píobaire
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) osoba grająca na dudach

dukt n
slí
(leśnictwo) leśna droga podziałowa powstała po wycięciu pasa drzew

dulka ˈdulka n
pionna iomartha
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) element łodzi wioślarskiej w postaci ruchomego pierścienia metalowego lub widełek, przymocowanych do burty łodzi, służący do utrzymywania wiosła w odpowiedniej pozycji;

duma ˈdũma n
mórchúis
(przenośnie, przenośnia) coś lub ktoś będący powodem czyjejś dumy (1.1)
poczucie osobistej godności
zbyt wysokie mniemanie o sobie

dumny ˈdũmnɨ adj
bródúil
pewny siebie, mający poczucie własnej godności

dupa ˈdupa n
tóin
(wulgarnie, wulgaryzm) pośladki lub odbyt

dupa jasiu ˈdupa ˈjäɕu interjection
cacamas
(wulgarnie, wulgaryzm) wykrzyknienie, które może wyrażać lekceważenie dla czyjejś wypowiedzi, niedowierzanie, ironię

dupek ˈdupɛk n
clasán
(grubiański, grubiańsko) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba lekceważona i pogardzana z racji swej niezaradności, głupoty i naiwności

duperele ˌdupɛˈrɛlɛ n
traidhfil
(pospolicie) nieprzydatne przedmioty

duplikat n
dúbail
drugi egzemplarz lub odpis jakiegoś dokumentu
kopia

dur dur n
maor
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj skali muzycznej;

dureń ˈdurɛ̃ɲ n
amadán
(potocznie, potoczny) człowiek mało inteligentny
(potocznie, potoczny) obraźliwa forma zwrotu do mężczyzny
rodzaj niehazardowej gry karcianej;

durian ˈdurʲjãn n
dúraíoch sibhéideach
(botanika, botaniczny) drzewo z rodziny wełniakowatych;
(spożywczy) owoc duriana (1.1)

durny ˈdurnɨ adj
guanach
(grubiański, grubiańsko) mało inteligentny, głupi; naiwny, mało rozsądny

durowy adj
maor
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dotyczący skali diatonicznej, gamy lub tonacji z wielką tercją między pierwszym a trzecim stopniem

durszlak ˈdurʃlak n
síothlán
(gastronomia) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) dziurkowana miska do odcedzania

dusić ˈduɕit͡ɕ v
plúch
podrażniać drogi oddechowe
stobh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gotować pod przykryciem, w niewielkiej ilości tłuszczu lub wody
tacht
tamować oddychanie, zaciskając gardło lub usta i nos
plúch
ginąć z braku powietrza

dusza ˈduʃa n
anam
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niematerialny byt opuszczający człowieka (w niektórych religiach także zwierzę) w chwili śmierci;

duszpasterstwo n
ministreacht
zorganizowana działalność Kościoła, polegająca na głoszeniu zasad wiary i celebrowaniu liturgii;

duszpasterz n
athair
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny, któremu powierzono obowiązki względem grupy wiernych

duszpasterzowanie n
ministreacht
działalność duszpasterza, upowszechnianie zasad wiary i sprawowanie liturgii

duński ˈdũj̃sʲci adj
Danmhairgis
odnoszący się do Danii lub Duńczyków

duński ˈdũj̃sʲci n
Danmhairgis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Danii;

duża litera ˈduʒa lʲiˈtɛra n
ceannlitir
(językoznawstwo, językoznawczy) litera pisana tak, jak na początku zdania albo nazwiska

dużo ˈduʒɔ indefiniteCardinalNumeral
a lán
w wielkiej ilości

duży ˈduʒɨ adj
mór
taki, którego rozmiar jest ponadprzeciętny
taki, którego ilość, natężenie, skala lub inna domyślna cecha jest znaczna w porównaniu z obiektami tego samego rodzaju

duży pokój ˈduʒɨ ˈpɔkuj n
seomra suí
zazwyczaj największy i najbardziej reprezentacyjny pokój w mieszkaniu służący jako pokój gościnny lub salon

dwa dva ordinalAdjective
dó dhá
liczba 2

dwa ognie ˈdva ˈɔɟɲɛ idiom
seachain
(sport, sportowy) gra zespołowa polegająca na zbijaniu piłką przez matkę i jej drużynę członków przeciwnej drużyny;

dwadzieścia dvaˈd͡ʑɛ̇ɕt͡ɕa cardinalNumeral
fiche
liczba 20

dwanaście dvãˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
dó dhéag
liczba 12

dwoisty adj
déach
mający dwie części, dwie natury, dwie postaci

dworski ˈdvɔrsʲci adj
clós
dotyczący dworu królewskiego, książęcego lub arystokratycznego

dworzanin n
cúirteoir
(historia, historyczny, historycznie) osoba będąca członkiem świty arystokraty, należąca do dworu;

dworzec ˈdvɔʒɛt͡s n
stáisiún
miejsce przyjazdu, odjazdu i postoju autobusów lub pociągów wraz z budynkiem przystosowanym do obsługi pasażerów (kasami, poczekalnią, punktami gastronomicznymi itp.);

dworzec autobusowy n
busáras
(transport, transportowy) miejsce odprawy pasażerów autobusów

dworzec kolejowy n
stáisiúin traenach
(kolejnictwo) miejsce przyjazdu, odjazdu i postoju pociągów wraz z budynkiem przystosowanym do obsługi pasażerów (kasami, poczekalnią, punktami gastronomicznymi itp.);

dwu- dvu prefix
dé-
pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczających dwukrotne wystąpienie czegoś

dwuatomowy adj
dé-adamhach
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) złożony z dwóch atomów

dwuchromian n
déchrómáit
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, sól kwasu chromowego powstająca podczas działania kwasu siarkowego na roztwory chromianów, używana w laboratoriach oraz w przemyśle chemicznym jako silny środek utleniający

dwudziesty dvuˈd͡ʑɛstɨ adj
fichiú
od 20

dwujęzyczność n
dátheangachas
(językoznawstwo, językoznawczy) posługiwanie się dwoma językami

dwujęzyczny ˌdvujɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ adj
dátheangach
o człowieku: mówiący w dwóch językach

dwukropek dvuˈkrɔpɛk n
idirstad
(językoznawstwo, językoznawczy) znak interpunkcyjny używany przed zapisem np. cytatu lub wyliczaniem pojęć

dwukrotnie dvuˈkrɔtʲɲɛ adv
dhá uair
dwa razy

dwukółka dvuˈkuwka n
drae
(przestarzałe, przestarzały) pojazd konny na dwóch kołach

dwulicowy ˌdvulʲiˈt͡sɔvɨ adj
béalchráifeach
postępujący według zasad podwójnej moralności

dwumlask n
cliceáil dhúbailte
(żartobliwie) (informatyka, informatyczny) podwójne kliknięcie

dwunastka dvũˈnastka n
dó dheag
nazwa liczby 12

dwunastkowy adj
dódheachúlach
związany z liczbą dwanaście, dotyczący liczby dwanaście

dwunastnica ˌdvũnaˈstʲɲit͡sa n
dúidéineam
(anatomia, anatomiczny) początkowy odcinek jelita cienkiego;

dwunastokąt n
dóideacagán
(geometria) wielokąt o dwunastu bokach

dwunastościan n
dóideacaihéadrán
(geometria) wielościan o dwunastu ścianach

dwuoczny adj
déshúileach
pozwalający na obserwowanie dwojgiem oczu

dwuosobowy ˌdvu<sup>w</sup>ɔsɔˈbɔvɨ adj
dúbail
przeznaczony dla dwóch osób, mający dwa miejsca

dwusilnikowy ˌdvuɕilʲɲiˈkɔvɨ adj
dé-inneallach
(technologia, technika, techniczny) wyposażony w dwa silniki, posiadający dwa silniki

dwustronny dvuˈstrɔ̃nːɨ adj
déshleasach déthaobhach
taki, którego można używać z dwóch stron tego czegoś

dwusuwowy adj
débhuilleach
(motoryzacja) (technologia, technika, techniczny) o silniku: wykonujący cały obieg pracy w ciągu dwóch ruchów tłoka w cylindrze;
taki, który napędzany jest silnikiem dwusuwowym

dwusylabowy ˌdvusɨlaˈbɔvɨ adj
déshiollach
(językoznawstwo, językoznawczy) składający się z dwóch sylab

dwuteownik ˌdvutɛˈɔvʲɲik n
I-bhíoma
kształtownik o kształcie dwóch liter T połączonych podstawami,

dwutlenek n
dé-ocsaíd
(chemia, chemiczny) związek chemiczny złożony z jednego atomu danego pierwiastka połączonego z dwoma atomami tlenu

dwutlenek siarki n
dé-ocsaíd sulfair
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków siarki, bezbarwny gaz o ostrym i duszącym zapachu;

dwutlenek węgla dvuˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
dé-ocsaíd charbóin
(chemia, chemiczny) CO2, związek nieorganiczny, bezbarwny, bezwonny i niepalny gaz, produkt spalania i oddychania, wykorzystywany przez rośliny w procesie fotosyntezy;

dwutygodnik ˌdvutɨˈɡɔdʲɲik n
coicíseán
czasopismo wychodzące regularnie co dwa tygodnie

dwutygodniowy ˌdvutɨɡɔdʲˈɲɔvɨ adj
coicísiúil
ukazujący się raz na dwa tygodnie

dwuwargowy adj
déliopach
(językoznawstwo, językoznawczy) wymawiany z użyciem dwóch warg

dwuzgłoskowy ˌdvuzɡwɔˈskɔvɨ adj
déshiollach
(językoznawstwo, językoznawczy) składający się z dwóch zgłosek

dwuznak ˈdvuznak n
délitir
(językoznawstwo, językoznawczy) znak składający się z dwóch składników, najczęściej dwóch liter; jedna głoska oznaczona za pomocą dwóch liter

dwuścian ˈdvuɕt͡ɕãn n
déhéadrán
(matematyka, matematyczny) powierzchnia powstała z dwóch półpłaszczyzn o wspólnej krawędzi;

dwójka ˈdvujka n
dhá
nazwa cyfry 2

dwór dvur n
clós
siedziba władcy
lasmuigh
zewnętrze, otwarta przestrzeń poza budynkiem, świeże powietrze
mainéar
(architektura, architektoniczny) duży dom mieszkalny, siedziba dawnego ziemiaństwa

dyby n
branra
drewniane pęta zamykane na ręce, głowę a niekiedy i nogi skazańca;

dycha ˈdɨxa n
páipéar deich bpunt
(zgrubienie) dziesiątka (wszystkie znaczenia), zwykle dziesięć złotych

dydaktyka dɨˈdaktɨka n
múin
(środowiskowy) wykładanie, godziny pracownika naukowego spędzone na wykładaniu

dydelf n
apasam
(zoologia, zoologiczny) Didelphis Linnaeus, ogoniasty ssak ze spiczastym pyskiem i krótkimi kończynami, z podrodziny dydelfów, występujący w Ameryce;

dyftong ˈdɨftɔ̃ŋk n
défhoghar
(językoznawstwo, językoznawczy) dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i półsamogłoski; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie dwóch samogłosek;

dyfuzja dɨˈfuzʲja n
idirleathadh
(fizyka, fizyczny) proces samorzutnego rozprzestrzeniania się cząsteczek lub energii w materialnym ośrodku – gazie, cieczy, ciele stałym lub plazmie;

dykcja ˈdɨkt͡sʲja n
briathraíocht
sposób wymawiania wyrazów i zdań

dyktando n
deachtú
(edukacja, edukacyjny) ćwiczenie ortograficzne polegające na zapisywaniu dyktowanej treści

dyktator dɨkˈtatɔr n
deachtóir
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik nadzwyczajny w republice rzymskiej, któremu przyznawano czasową władzę absolutną dla zapobieżenia kryzysowi;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przywódca kraju, który sprawuje wyłączną, nieograniczoną i nadzwyczajną władzę

dyktatura n
deachtóireacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób;

dyktować v
deachtaigh
mówić lub odczytywać tekst komuś, by go zapisał

dylemat n
aincheist
(logika, logiczny) wnioskowanie, gdzie oprócz dwóch zdań warunkowych trzecią przesłanką jest zdanie alternatywne
sytuacja wymagająca trudnego wyboru

dyletant dɨˈlɛtãnt n
amaitéarach
człowiek zajmujący się jakąś dziedziną, nie znając się na niej, bez odpowiedniego przygotowania

dyliżans dɨˈlʲiʒãw̃s n
cóiste
czterokołowy, kryty pojazd konny przewozowy;

dym dɨ̃m n
deatach toit
produkty spalania zawieszone w powietrzu

dymić ˈdɨ̃mʲit͡ɕ v
caith
wydzielać dym

dymka ˈdɨ̃mka n
ciobúl
(rolnictwo, rolniczy) roczna, mała cebula zwyczajna (jadalna), zwykle przeznaczona do sadzenia, otrzymywana przez bardzo gęsty wysiew nasion

dymny adj
toiteach
związany z dymem, dotyczący dymu

dymorfizm n
démhorfacht
(biologia, biologiczny) występowanie dwóch różnych form w obrębie jednego gatunku pod względem wyglądu itp.;

dynamiczny adj
bríomhar
ruchliwy, zmienny, żywiołowy

dynamika dɨ̃ˈnãmʲika n
dinimic
(fizyka, fizyczny) dział mechaniki zajmujący się ruchem ciał materialnych pod działaniem sił;

dynamit dɨ̃ˈnãmʲit n
dinimít
materiał wybuchowy otrzymywany z mieszanki nitrogliceryny i ziemi okrzemkowej;

dynastia dɨ̃ˈnastʲja n
ríora ríshliocht
(przenośnie, przenośnia) rodzina w której z rodzica na dziecko przekazywane jest stanowisko w rodzinnym przedsiębiorstwie
ríshliocht ríora
ród panujący sprawujący dziedziczną władzę w monarchii

dynia ˈdɨ̃ɲa n
puimcín
(botanika, botaniczny) Cucurbita, roślina z rodziny dyniowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) duży, najczęściej żółty lub pomarańczowy owoc dyni (1.1)

dyniowy dɨ̃ˈɲɔvɨ adj
puimcín
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) dotyczący owocu dyni, związany z owocem dyni, zrobiony z owocu dyni, zawierający owoc dyni, przyrządzony z owocu dyni, z dodatkiem owocu dyni
mający kolor pomarańczowy, taki jak kolor owocu dyni zwyczajnej

dyplom ˈdɨplɔ̃m n
dioplóma
dokument stwierdzający czyjś tytuł naukowy bądź zawodowy

dyplomacja n
taidhleoireacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sposób prowadzenia polityki międzynarodowej środkami pokojowymi

dyplomata ˌdɨplɔ̃ˈmata n
taidhleoir
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalny przedstawiciel państwa wobec innego państwa

dyplomatka ˌdɨplɔ̃ˈmatka n
taidhleoir
(potocznie, potoczny) szykowna teczka, zwykle na dokumenty

dyptyk ˈdɨptɨk n
diptic
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dwuczęściowy, dwuskrzydłowy ołtarz
(sztuka) dwuczęściowe malowidło lub płaskorzeźba

dyrekcja n
bainisteoireacht
(administracja) grupa osób zarządzających instytucją z dyrektorem na czele
díriú
(administracja) władze okręgu administracyjnego bezpośrednio zależnego od ministerstwa

dyrektor dɨˈrɛktɔr n
príomhoide
osoba zarządzająca jakąś instytucją

dyrektorka ˌdɨrɛkˈtɔrka n
ardmháistreás
forma żeńska od: dyrektor

dyrektywa n
treoir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) regulacja prawna, zarządzenie dot. danej kwestii

dyrygent dɨˈrɨɡɛ̃nt n
stiúrthóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) człowiek, który kieruje wykonaniem utworu przez zespół muzyczny;

dyrygować ˌdɨrɨˈɡɔvat͡ɕ v
béasa
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kierować zespołem muzycznym, podczas wykonywania jakiegoś utworu

dyscyplina ˌdɨst͡sɨˈplʲĩna n
araíonacht
dział nauki, techniki itp.
rodzaj uprawianego sportu
rygorystyczne zasady postępowania

dyscyplinarny adj
smachtaithe
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) odnoszący się do wykroczeń przeciwko dyscyplinie

dysforia dɨsˈfɔrʲja n
diosfóiria
(psychologia, psychologiczny) zły nastrój występujący w zaburzeniach psychicznych, samopoczucie nacechowane drażliwością, skłonnością do agresji i czynów impulsywnych;

dysfunkcyjny adj
mífheidhmiúil
charakteryzujący się dysfunkcją, nieprzystosowany do pełnienia określonych funkcji lub pełniący je nieprawidłowo

dysgrafia dɨzˈɡrafʲja n
diosgraife
częściowa lub całkowita utrata umiejętności pisania;

dysk dɨsk n
ceirnín
(informatyka, informatyczny) każdy nośnik danych w kształcie dysku (1.1)

dyskografia n
dioscliosta
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zbiór nagrań muzycznych danego artysty; dorobek płytowy wykonawcy

dyskoteka ˌdɨskɔˈtɛka n
dioscó
zabawa młodzieżowa, na której się tańczy przy muzyce

dyskowy adj
ceirnín
związany z dyskiem

dyskrecja n
críonnacht
zdolność zachowywania tajemnic

dyskusja dɨsˈkusʲja n
aighneas
jeden ze sposobów wymiany poglądów praktykowany przez dwoje lub więcej osób zainteresowanych danym tematem lub zjawiskiem;

dyskutować ˌdɨskuˈtɔvat͡ɕ v
pléigh
prowadzić dyskusję

dysleksja dɨsˈlɛksʲja n
disléicse
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) (edukacja, edukacyjny) specyficzne trudności w nauce czytania i pisania;

dysocjacja n
díthiomsú
(chemia, chemiczny) proces rozpadu cząsteczek chemicznych na mniejsze cząsteczki, pojedyncze atomy lub jony;
(psychologia, psychologiczny) spektrum doświadczeń (w tym zaburzeń), które łączy poczucie oddzielenia się od rzeczywistości, fizycznych doświadczeń lub emocji;

dyspareunia n
diosparúine
(medycyna, medyczny) (seksuologia, seksuologiczny) dysfunkcja seksualna polegająca na odczuwaniu bólu podczas stosunku płciowego;

dysponować ˌdɨspɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
ag
mieć możliwość użycia czegoś

dyspozycja n
méin
polecenie wykonania czegoś

dysproz ˈdɨsprɔs n
diospróisiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Dy i liczbie atomowej 66;

dysputa dɨsˈputa n
achrann
dyskusja na poważny temat

dystans ˈdɨstãw̃s n
achar
odległość np. między dwoma punktami, przedmiotami, miejscowościami

dystrofia n
diostróife
(medycyna, medyczny) zaburzenia w odżywianiu tkanki, narządu lub całego organizmu prowadzące do zmian zwyrodnieniowych;

dystrybucja ˌdɨstrɨˈbut͡sʲja n
leatacht
rozprowadzanie, rozdzielanie

dyszel ˈdɨʃɛl n
fearsaid
drąg łączący przednią część wozu, sań, bryczki itp. z zaprzęgiem konnym lub ciągnikiem;

dyszkant n
méadaigh faoi thrí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wysoki głos chłopięcy;

dywan ˈdɨvãn n
cairpéad
gruba, wzorzysta tkanina, przeznaczona do przykrycia podłogi;

dywergencja ˌdɨvɛrˈɡɛ̃nt͡sʲja n
eisréimneacht
(matematyka, matematyczny) operator określający dla danego pola wektorowego pole skalarne, na podstawie którego można określić źródła i ujścia pola;
powstawanie rozbieżności
rozbieżność, różnorodność

dywersja n
athbhealach
(wojskowość, wojskowy) tajne działania prowadzone by osłabić nieprzyjaciela

dywiz ˈdɨvʲis n
fleiscín
(drukarstwo, drukarski) znak graficzny w postaci krótkiej poziomej kreski biegnącej na wysokości średniej linii pisma lub nieco poniżej tej linii; stosowany przy dzieleniu wyrazu między wierszami oraz przy łączeniu wyrazów wieloczłonowych;

dyzenteria n
dinnireacht
(medycyna, medyczny) ostra choroba zakaźna jelit, (zobacz) czerwonka

dyżur ˈdɨʒur n
acaire
pełnienie obowiązków społecznych lub zawodowych w przedziale czasu, na określonych warunkach

dzban d͡zbãn n
amadán
(środowiskowy) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba głupia, tępa;
crúsca
naczynie użytkowe lub dekoracyjne zwykle zwężone u góry, często z jednym uchem;

dziabka n
grafóg
(Poznań) motyka

dziad d͡ʑat n
athair críonna
(przestarzałe, przestarzały) (podniośle) dziadek
bacach
(pogardliwie, pogardliwy) żebrak, biedak; (zobacz) też dziad w Encyklopedii staropolskiej
útamálaí
(pogardliwie, pogardliwy) staruch, starszy człowiek

dziadek ˈd͡ʑadɛk n
seanathair athair críonna
ojciec ojca
ojciec matki

dziadek do orzechów ˈd͡ʑadɛɡ ˌdɔ‿ːˈʒɛxuf n
cnóire
ręczne narzędzie kuchenne, służące do rozłupywania skorup orzechów;

dziadkowie d͡ʑatˈkɔvʲjɛ n
seantuismitheoir
(potocznie, potoczny) rodzice rodziców; babcia i dziadek

dziadostwo n
bacachas
(potocznie, potoczny) grupa żebraków

dziać d͡ʑät͡ɕ v
cniotáil
(włókiennictwo) robić dzianinę: ubranie, tkaninę z nitek na drutach, szydełkiem
tarlaigh
odbywać się, mieć miejsce, zdarzać się

dział d͡ʑaw n
acaire
część instytucji
rannóg
część czasopisma poświęcona określonym zagadnieniom
część wystawy, sklepu poświęcona określonym zagadnieniom
dziedzina, np. nauki, gospodarki itp.

działalność d͡ʑaˈwalnɔɕt͡ɕ n
gníomhaíocht
zorganizowany zespół działań, aktywności podjętych w określonym celu i mających jasno określony zakres

działanie d͡ʑaˈwãɲɛ n
feidhmiú
zespół ruchów i czynności zmierzających do czegoś, wykonywanie czynności w określonym celu, aktywne dążenie do zmiany czegoś
oibriú
(matematyka, matematyczny) funkcja, na ogół dwuargumentowa i tradycyjnie oznaczana określonym symbolem pomiędzy jej argumentami;

działać ˈd͡ʑawat͡ɕ v
feidhmigh
aktywnie uczestniczyć, pracować

działka ˈd͡ʑawka n
garraí scóir
wyznaczony obszar ziemi przeznaczony pod zabudowę lub uprawę

działo ˈd͡ʑawɔ n
cainneon
(wojskowość, wojskowy) broń palna dużego kalibru miotająca pociski na znaczne odległości;

dzicz d͡ʑit͡ʃ n
fiántas
odludne, nieuprawiane miejsce

dziczyzna d͡ʑiˈt͡ʃɨzna n
géim
(spożywczy) mięso z ubitej zwierzyny łownej

dzida n
ga
(wojskowość, wojskowy) dawna broń, lekka włócznia złożona z długiego drzewca zakończonego strzałkowatym ostrzem

dzidziuś ˈd͡ʑid͡ʑüɕ n
babaí
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) małe dziecko

dzieciak ˈd͡ʑɛ̇t͡ɕak n
meannán
(rubaszny, rubasznie) (czasem (pieszczotliwie, pieszczotliwy)) dziecko

dziecinny d͡ʑɛ̇ˈt͡ɕĩnːɨ adj
leanbaí
właściwy dziecku, taki jak u dziecka
zachowujący się jak dziecko

dziecięcy d͡ʑɛ̇ˈt͡ɕɛ̃nt͡sɨ adj
leanbaí
przeznaczony dla dziecka, należący do dziecka, właściwy dziecku

dziecko ˈd͡ʑɛt͡skɔ n
páiste leanbh
potomek niezależnie od wieku: syn lub córka w odniesieniu do swoich rodziców biologicznych lub przybranych;
istota ludzka w okresie wzrostu i dojrzewania, umownie do 18 roku życia;

dziedzic ˈd͡ʑɛ̇d͡ʑit͡s n
beangán
osoba, która coś po kimś przejmuje

dziedzictwo n
airnéis oidhreach
majątek przejęty po kimś
oidhreacht
dobra zachowane dla następnych pokoleń
prawo przekazywania czegoś

dziedziczenie ˌd͡ʑɛ̇d͡ʑiˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
oidhreacht
(rzeczownik odczasownikowy) od dziedziczyć

dziedziczyć d͡ʑɛ̇ˈd͡ʑit͡ʃɨt͡ɕ v
faigh le hoidhreacht
(informatyka, informatyczny) mieć takie same uprawnienia jak obiekt nadrzędny (folder, grupa użytkowników)
(informatyka, informatyczny) w programowaniu obiektowym o klasie będącej pochodną innej klasy;
być uprawnionym do takiego otrzymania
o potomstwie organizmów żywych: przejmować cechy przodka
otrzymywać majątek (spadek) lub tytuł szlachecki po czyjejś śmierci

dziedzina d͡ʑɛ̇ˈd͡ʑĩna n
ceantar
sfera czyjejś aktywności

dziedziniec d͡ʑɛ̇ˈd͡ʑĩɲɛt͡s n
bábhún
wydzielona, niezadaszona przestrzeń w budynku lub zespole budynków;

dzieje ˈd͡ʑɛ̇jɛ n
stair
ogół zdarzeń, które wydarzyły się dawniej

dziekan n
uachtarán
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przewodniczący rady adwokackiej

dzielenie d͡ʑɛˈlɛ̃ɲɛ n
urrann
(matematyka, matematyczny) działanie arytmetyczne, odwrotne do mnożenia;

dzielić ˈd͡ʑɛlʲit͡ɕ v
deighil
(matematyka, matematyczny) wyznaczać iloraz, stosunek dwóch wielkości, funkcji itp.;
dokonywać podziału, wyróżniać części jednej całości
mieć z czymś / kimś coś wspólnego

dzielnica d͡ʑɛlʲˈɲit͡sa n
brí
wydzielona, zwyczajowo lub administracyjnie, część dużego miasta;

dzielność n
calmacht
cnota bycia śmiałym i walecznym

dzielny ˈd͡ʑɛlnɨ adj
calma
nie poddający się przeciwnościom

dziennie ˈd͡ʑɛ̇̃ɲːɛ adv
laethúil
w ciągu dnia; dotyczy ilości czegoś

dziennik ˈd͡ʑɛ̇̃ɲːik n
dialann
notatki zapisywane codziennie
páipéar laethúil
(drukarstwo, drukarski) gazeta wydawana codziennie

dziennik okrętowy n
bloc
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) podstawowy dokument załogi statku odtwarzający przebieg rejsu;

dziennik pokładowy n
leabhar loinge
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (lotnictwo, lotniczy) podstawowy dokument załogi statku odtwarzający przebieg lotu;

dziennikarstwo ˌd͡ʑɛ̇̃ɲːiˈkarstfɔ n
iriseoireacht
zajęcie dziennikarzy i dziennikarek

dziennikarz d͡ʑɛ̇̃ɲˈːikaʃ n
iriseoir nuachtóir
osoba przygotowująca informacje do prasy, radia, telewizji, Internetu, itp.;

dzienny ˈd͡ʑɛ̃nːɨ adj
laethúil
dotyczący dnia jako części doby; mający miejsce, żyjący, pracujący, przeznaczony do użycia przed zmrokiem
dotyczący dnia jako całej doby; mający miejsce w ciągu całego dnia

dzierzba ˈd͡ʑɛʒba n
scréachán
(ornitologia, ornitologiczny) barwny ptak nabijający swoje pożywienie na cierń lub ostrą gałąź;

dzierżawa n
tionóntacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) użytkowanie czyjejś rzeczy lub prawa majątkowego przez określony czas w zamian za ustaloną umową opłatę

dzierżawca n
tionónta
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba użytkująca mienie lub prawo majątkowe oddane w dzierżawę w zamian za czynsz

dzierżawczy adj
sealbhach
(językoznawstwo, językoznawczy) oznaczający relację przynależności lub posiadania

dzierżawić v
léasaigh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) oddawać w dzierżawę
roiseadh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) brać lub mieć w dzierżawie

dzierżawny adj
tionóntán
związany z dzierżawą, dotyczący dzierżawy

dziesiątka d͡ʑɛ̇ˈɕɔ̃ntka n
deich
nazwa liczby 10

dziesiątkowy adj
deachúil
związany z liczbą dziesięć, dotyczący liczby dziesięć

dziesiąty d͡ʑɛ̇ˈɕɔ̃ntɨ adj
deichiú
od 10

dziesięcina n
deachú
(historia, historyczny, historycznie) obecnie (rzadki, rzadko używany) podatek na rzecz instytucji kościelnych, wynoszący dziesiątą część dochodów;

dziesięciolecie ˌd͡ʑɛ̇ɕɛ̇̃ɲt͡ɕɔˈlɛt͡ɕɛ n
deichniúr
okres dziesięciu lat

dziesięcioro przykazań n
na Deich nAitheanta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kodeks praw moralno-religijnych przekazany Żydom przez Mojżesza na Synaju

dziesiętnik n
deachúil
(książkowy) przełożony grupy dziesięcioosobowej;

dziesiętny d͡ʑɛ̇ˈɕɛ̃ntnɨ adj
deachúil
mający za podstawę swego układu lub konstrukcji liczbę 10

dziesięć ˈd͡ʑɛ̇ɕɛ̇̃ɲt͡ɕ cardinalNumeral
deich
liczba 10

dziewanna d͡ʑɛˈvãnːa n
coinnle
(botanika, botaniczny) Verbascum L., roślina z rodziny trędownikowatych, uprawiana dla okazałych kwiatostanów;

dziewczyna d͡ʑɛfˈt͡ʃɨ̃na n
cailín
młoda, niezamężna kobieta
partnerka, nieformalna narzeczona, konkubina

dziewczynka d͡ʑɛfˈt͡ʃɨ̃nka n
cailín
dziecko płci żeńskiej

dziewczęcy d͡ʑɛfˈt͡ʃɛ̃nt͡sɨ adj
ainnir
dotyczący dziewczyny, taki, jak u dziewczyny/dziewczynki

dziewica d͡ʑɛˈvʲit͡sa n
maighdean
osoba płci żeńskiej, która nie straciła dziewictwa; kobieta przed pierwszym stosunkiem seksualnym

dziewictwo n
maighdeanas
(fizjologia, fizjologiczny) stan kobiety do chwili pierwszego stosunku płciowego; bycie dziewicą

dziewiczy adj
maighdeanúil
właściwy dziewicy lub dziewictwu

dziewiątka d͡ʑɛˈvʲjɔ̃ntka n
nua
cyfra 9

dziewiąty d͡ʑɛˈvʲjɔ̃ntɨ adj
naoú
od 9

dziewięciokąt n
naonagán
(geometria) wielokąt o dziewięciu bokach

dziewiętnaście ˌd͡ʑɛvʲjɛtˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
a naoi déag
liczba 19

dziewięć ˈd͡ʑɛvʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ cardinalNumeral
naoi
liczba 9

dzieło ˈd͡ʑɛwɔ n
saothar
efekt pracy twórczej

dzień d͡ʑɛ̇̃ɲ n
lá
okres od świtu do zmierzchu
okres pomiędzy dwiema kolejnymi północami; doba

dzień dobry ˈd͡ʑɛɲ ˈdɔbrɨ interjection
maidin mhaith
zwrot używany, kiedy chcemy życzyć dobrego dnia; uprzejme powitanie stosowane do zmierzchu

dzieńdoberek interjection
iarnóin
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) dzień dobry

dzik d͡ʑik n
torc torc allta
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka z rzędu parzystokopytnych;

dziki ˈd͡ʑici adj
amhsach
nieokrzesany
nieudomowiony, żyjący w naturalnych warunkach

dzikość n
ainscian
cecha tego, co jest dzikie, nieokiełznane, nieoswojone

dzikus ˈd͡ʑikus n
barbarach
(obraźliwie) osobnik niecywilizowany

dziobak ˈd͡ʑɔbak n
platapas
(zoologia, zoologiczny) Ornithorhynchidae, stekowiec z rodziny dziobakowatych;

dziryt ˈd͡ʑirɨt n
sleá
rodzaj broni drzewcowej, odmiana włóczni znana od czasów prehistorycznych;

dzisiaj ˈd͡ʑiɕäj adv
inniu
cały dzień, który jest w tej chwili, dziś

dziura ˈd͡ʑura n
poll
otwór powstały wskutek uszkodzenia
(fizyka, fizyczny) (zobacz) dziura elektronowa

dziurkacz biurowy ˈd͡ʑurkad͡ʒ bʲjuˈrɔvɨ n
brúigh
(biurowość, biurowy) przyrząd do robienia dziurek na brzegach kartek, które mają być przechowywane w skoroszytach lub segregatorach;

dziwactwo n
laige
czyjeś dziwaczne przyzwyczajenie

dziwaczeć v
aiteach
stawać się dziwakiem, człowiekiem o nietypowych, dziwnych przyzwyczajeniach

dziwaczność n
aisteachas
cecha tego, co dziwaczne, osobliwe

dziwaczny d͡ʑiˈvat͡ʃnɨ adj
áit
cechujący się osobliwością, śmiesznością, nietypowością

dziwić v
breith amuigh ar
powodować odczucie zdumienia

dziwka ˈd͡ʑifka n
abarlach
(wulgarnie, wulgaryzm) prostytutka

dziwkarz ˈd͡ʑifkaʃ n
ráca
(pospolicie) mężczyzna korzystający z usług prostytutek, także: mężczyzna często zmieniającym partnerki seksualne

dziwność n
aduaine
(fizyka, fizyczny) addytywna liczba kwantowa, której wartość jest przypisywana wszystkim hadronom
cecha tego, co jest dziwne

dziwny ˈd͡ʑivnɨ adj
aisteach
charakteryzujący się czymś niezrozumiałym

dziwonia d͡ʑiˈvɔ̃ɲja n
lintile
(ornitologia, ornitologiczny) Carpodacus erythrinus, niewielki ptak należący do rodziny ziarnojadów;

dziób d͡ʑup n
gob
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie głowy u ptaków oraz niektórych innych zwierząt służące najczęściej do chwytania pokarmów;

dzióbek n
gob
wylot czajnika, czajniczka lub innego naczynia

dziąsło ˈd͡ʑɔ̃w̃swɔ n
drandal
(anatomia, anatomiczny) zgrubiała tkanka osłaniająca zęby;

dziąsłowy adj
ailbheolach
(językoznawstwo, językoznawczy) taki, którego głównym miejscem artykulacji są dziąsła

dzięcioł ˈd͡ʑɛ̇̃ɲt͡ɕɔw n
cnagaire
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny dzięciołów, Picinae

dzięcioł czarny ˈd͡ʑɛ̇̃ɲt͡ɕɔw ˈt͡ʃarnɨ n
cnagaire dubh
(ornitologia, ornitologiczny) Dryocopus martius Linnaeus, największy gatunek dzięcioła, występujący w Polsce;

dzięcioł duży ˈd͡ʑɛ̇̃ɲt͡ɕɔw ˈduʒɨ n
mórchnagaire breac
(ornitologia, ornitologiczny) Dendrocopos major, pospolity gatunek dzięcioła;

dzięcioł zielony ˈd͡ʑɛ̇̃ɲt͡ɕɔwʲ ʑɛˈlɔ̃nɨ n
cnagaire glas
(ornitologia, ornitologiczny) Picus viridis, gatunek dzięcioła, występujący pospolicie w Polsce;

dzięciołek d͡ʑɛ̇̃ɲˈt͡ɕɔwɛk n
mionchnagaire breac
(ornitologia, ornitologiczny) Dendrocopos minor, najmniejszy gatunek dzięcioła występujący w Polsce;

dzięgiel ˈd͡ʑɛ̃ŋʲɟɛl n
ainglice
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju dzięgli (1.1)

dzięki ˈd͡ʑɛ̃ŋʲci interjection
go raibh maith agat
(potocznie, potoczny) dziękuję, dziękujemy

dzięki ˈd͡ʑɛ̃ŋʲci n
go raibh maith agaibh
(podniośle) podziękowania

dzięki Bogu interjection
buíochas le Dia
…używana do wyrażenia satysfakcji, że coś się jednak udało

dziękować d͡ʑɛ̃ŋˈkɔvat͡ɕ v
gabh buíochas (le)
(dosłownie) składać podziękowanie

dziękuję d͡ʑɛ̃ŋˈkujɛ interjection
go raibh maith agat go raibh maith agaibh
zwrot grzecznościowy wyrażający wdzięczność

dziękuję bardzo d͡ʑɛ̃ŋˈkujɛ ˈbard͡zɔ
go raibh míle maith agat
…wyrażający wdzięczność

dzwon d͡zvɔ̃n n
clog
duży metalowy przedmiot, który uderzany wydaje dźwięk;

dzwonek ˈd͡zvɔ̃nɛk n
clog
urządzenie sygnalizacyjne, często elektryczne, np. przy drzwiach wejściowych, w szkole, teatrze, przy rowerze
(zdrobniale) od: dzwon
dźwięk dzwonka (1.2-3), sygnał dzwonkiem (1.2-3)
przedmiot przypominający kształtem dzwon

dzwoniec ˈd͡zvɔ̃ɲɛt͡s n
glasán darach
(ornitologia, ornitologiczny) oliwkowozielony ptak wielkości wróbla;

dzwonić ˈd͡zvɔ̃ɲit͡ɕ v
cró troda
(potocznie, potoczny) (telekomunikacja) telefonować, próbować nawiązać połączenie telefoniczne
o dzwonie, dzwonku, telefonie: wydawać dźwięk
wywoływać dźwięk za pomocą dzwonu lub dzwonka

dzwonko ˈd͡zvɔ̃nkɔ n
slis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (rybołówstwo, rybacki) kawałek wypatroszonej ryby pokrojonej w poprzek

dzwonnica ˌd͡zvɔ̃nˈɲit͡sa n
clogás
(architektura, architektoniczny) część budynku (najczęściej wieża) lub osobna budowla, konstrukcja przeznaczone do zawieszania dzwonów;

dzwonnik ˈd͡zvɔ̃ɲːik n
clogaire
człowiek mający za zadanie dzwonienie dzwonem kościelnym w dzwonnicy;

dzwono n
feadhán
(technologia, technika, techniczny) wystająca, środkowa część drewnianego koła u wozu umocowana na osi

dzwony rurowe ˈd͡zvɔ̃nɨ ruˈrɔvɛ n
clogfheadáin
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kilka metalowych rur zawieszonych na wspólnej ramie wydających dźwięk po uderzeniu młotkiem;

dół duw n
fròg
dziura wykopana w ziemi
íochtar
najniższa część czegoś, np. budynku, obrazu, krajobrazu, terenu

dąb dɔ̃mp n
dair
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus L., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny bukowatych;
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodzaju dębów (1.1)

dąb bezszypułkowy n
dair neamhghasánach
(systematyka) (botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus petraea (Matt.) Liebl., gatunek drzewa z rodziny bukowatych;

dąb ostrolistny n
dair thoilm
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus ilex L., gatunek drzewa z rodziny bukowatych, pochodzący z obszaru śródziemnomorskiego;

dąć dɔ̃ɲt͡ɕ v
séid
dmuchając w instrument muzyczny, wydobywać z niego dźwięki
wiać z dużą siłą

dążenie dɔ̃w̃ˈʒɛ̃ɲɛ n
bí ag coimhlint
(książkowy) chęć realizacji jakiegoś zamiaru, pragnienia

dębina n
dair
(drewnoznawstwo, drewno i obróbka drewna) dębowe drewno

dębowy dɛ̃mˈbɔvɨ adj
dair
składający się z dębu
wykonany z drewna lub innej części dębu

dętka ˈdɛ̃ntka n
lamhnán
wypełniony powietrzem balon wewnątrz piłki

dęty adj
gaoth
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) o instrumencie: taki w którym źródłem dźwięku jest drgający wewnątrz słup powietrza
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) o orkiestrze: złożona głównie z instrumentów dętych (1.3)

dławić v
plúch
tłumić lub likwidować coś

dłoniasty adj
palmatach
mający kształt dłoni, przypominający dłoń

dłoń dwɔ̃ɲ n
bos dearna
(anatomia, anatomiczny) powierzchnia ręki pozbawiona owłosienia i mająca linie papilarne;

dług dwuk n
airleacan
to, co zostało do oddania lub zapłacenia po wzięciu pożyczki lub na podstawie innej umowy;

długi ˈdwuɟi adj
fada
mający znaczny wymiar podłużny (długość)

długo ˈdwuɡɔ adv
fada
przez, na znaczny czas

długonogi ˌdwuɡɔ̃ˈnɔɟi adj
fadchosach
mający długie nogi

długopis dwuˈɡɔpʲis n
peann
narzędzie do pisania, w którym pisze się wymiennymi wkładami z atramentem lub żelem

długopłetwiec oceaniczny n
míol mór dronnach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Megaptera novaeangliae Borowski, gatunek morskiego ssaka z rodziny płetwalowatych;

długoszpar n
liamhán gréine liamhán liamhán mór
(ichtiologia, ichtiologiczny) Cetorhinus maximus Gunnerus, ryba morska o masywnym, wrzecionowatym ciele z podrodziny długoszparowatych;

długotrwały ˌdwuɡɔˈtr̥fawɨ adj
comhréireach
trwający przez długi czas

długowieczność n
buaine
długie trwanie
długie życie;

długowieczny adj
cianaosta
długo żyjący lub mający długo żyć, długo trwający

długość ˈdwuɡɔɕt͡ɕ n
fad
(fizyka, fizyczny) miara odległości między dwoma punktami liczona w linii prostej albo po krzywej;

długość fali ˈdwuɡɔɕt͡ɕ ˈfalʲi n
tonnfhad
(fizyka, fizyczny) odległość między dwoma kolejnymi punktami będącymi w tej samej fazie drgań;

długość geograficzna n
fad
(geografia, geograficzny) jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0, a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi;

dłuto ˈdwutɔ n
gearrthóir
(technologia, technika, techniczny) metalowe narzędzie, złożone z uchwytu i ostrza, używane m.in. do ręcznej obróbki rzeźbiarskiej, wykonywania otworów, zagłębień, rzeźbienia, przecinania i wygładzania;

dźgać d͡ʑɡat͡ɕ v
rop
uderzać lub pchać czymś spiczastym i/lub ostrym

dźgnięcie n
rop
ugodzenie ostrym przedmiotem

dźwig d͡ʑvʲik n
craein
maszyna służąca do przenoszenia ładunku w pionie lub w poziomie

dźwignia ˈd͡ʑvʲiɟɲa n
luamhán
(technologia, technika, techniczny) przełącznik zrealizowany za pomocą dającego się przesuwać drążka
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) finansowy instrument pochodny polegający na zwielokrotnieniu efektów zmian kursu instrumentu bazowego za pomocą niskiego depozytu, stanowiącego tylko część inwestowanej sumy
(ekonomia, ekonomiczny) instrument finansowy polegający na zwiększeniu zadłużenia w celu podniesienia zyskowności inwestycji; dzięki wykorzystaniu kapitału obcego, po jego spłaceniu wraz z kosztami, zwiększa się całkowity zysk, mimo pozostawienia wkładu własnego na niezmienionym poziomie
(fizyka, fizyczny) jedna z maszyn prostych, których zadaniem jest uzyskanie działania większej siły przez zastosowanie mniejszej siły;
(sport, sportowy) chwyt w sztukach walki, unieruchamiający przeciwnika przez zmuszenie jego stawów do pracy w nienaturalnych warunkach;

dźwięczeć v
cró troda
wydawać dźwięk

dźwięczny adj
athshondach
o mocnym, harmonijnym, czystym brzmieniu
glórach
(językoznawstwo, językoznawczy) wymawiany przy zsuniętych i drgających więzadłach głosowych

dźwięk d͡ʑvʲjɛ̃ŋk n
fuaim
fala akustyczna odbierana przez słuch człowieka;

dźwiękowy d͡ʑvʲjɛ̃ŋˈkɔvɨ adj
fuaimnigh
dotyczący dźwięku

dżakfrut ˈd͡ʒakfrut n
crann seacthorthaí
(spożywczy) (botanika, botaniczny) ogromny, jadalny owoc chlebowca różnolistnego;

dżdżownica d͡ʒːɔvʲˈɲit͡sa n
agaill
(zoologia, zoologiczny) walcowaty, zbudowany z pierścieni bezkręgowiec;

dżem d͡ʒɛ̃m n
subh
(spożywczy) słodka, lepka substancja do smarowania chleba lub dodawana do naleśników, wytwarzana przez gotowanie owoców z cukrem;

dżentelmen d͡ʒɛ̃nˈtɛlmɛ̃n n
duine uasal
mężczyzna nienaganny pod względem form towarzyskich, taktowny, honorowy, godny zaufania, kulturalny, dobrze wychowany, uprzejmy, postępujący szlachetnie,

dżet n
scaird
(astronomia, astronomiczny) strumień plazmowej materii wyrzucany z biegunów jądra galaktyki, czarnej dziury lub gwiazdy;

dżihad ˈd͡ʒʲixat n
jiohád
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) święta wojna muzułmańska

dżihadysta ˌd͡ʒʲixaˈdɨsta n
jiohádach
zwolennik dżihadyzmu, wojownik dżihadu

dżin n
biotáille Ghinéive
(spożywczy) anglosaski alkohol gatunkowy o smaku i zapachu jałowca

dżins d͡ʒʲĩw̃s n
deinim
(włókiennictwo) (krawiectwo) mocna, bawełniana tkanina o skośnym splocie, klasycznie barwiona błękitem indygo, stosowana głównie do produkcji odzieży oraz toreb;

dżinsy ˈd͡ʒʲĩw̃sɨ n
brístí géine
(odzieżownictwo) (krawiectwo) spodnie z dżinsu;

dżip d͡ʒʲip n
jíp
(motoryzacja) samochód marki Jeep;

dżokej ˈd͡ʒɔkɛj n
eachaí jacaí
(jeździectwo, jeździecki) jeździec zawodowo startujący w wyścigach konnych

dżoker ˈd͡ʒɔkɛr n
buachaill mór
(termin karciany) dodatkowa karta w talii, używana w niektórych grach, zastępująca dowolną inną kartę

dżonka n
siunca
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) drewniany statek handlowy lub rybacki używany w krajach Dalekiego Wschodu;

dżudo ˈd͡ʒudɔ n
júdó
(sport, sportowy) japońska sztuka walki

dżul d͡ʒul n
Iúil
(fizyka, fizyczny) jednostka pracy, energii i ciepła w układzie SI, oznaczana J;

dżuma ˈd͡ʒũma n
plá
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna, o ostrym przebiegu, wywoływana przez pałeczkę Yersinia pestis;

dżungla ˈd͡ʒũŋɡla n
dufair
wilgotny las tropikalny;

dżunglowy adj
ceol dufaire
związany z dżunglą

e-book n
r-leabhar
(informatyka, informatyczny) książka elektroniczna, utwór literacki w wersji elektronicznej;

e-książka n
r-leabhar
(informatyka, informatyczny) książka elektroniczna, utwór literacki w wersji elektronicznej;

e-mail ˈĩmɛjl n
ríomhphost
(informatyka, informatyczny) adres, na który wysyła się wiadomości w e-mailu (1.1)
(informatyka, informatyczny) usługa wysyłania elektronicznych wiadomości;
(informatyka, informatyczny) wiadomość wysłana za pośrednictwem e-maila (1.1)

earl n
iarla
członek arystokracji Zjednoczonego Królestwa, współcześnie o randze wyższej niż wicehrabia, lecz niższej niż markiz;

easter egg n
clúdóg
(informatyka, informatyczny) (gry komputerowe) ukryta przed użytkownikiem funkcja lub treść zawarta w interaktywnych produktach cyfrowych;

ebonit n
éabainnít
tworzywo sztuczne otrzymywane w wyniku wulkanizacji kauczuku z dużą ilością siarki, zwykle barwy czarnej lub ciemnobrązowej, posiada dobre właściwości izolacyjne;

echo ˈɛxɔ n
macalla allabhair
(akustyka, akustyczny) powtórzenie dźwięku słyszalne wskutek odbicia się go od oddalonej powierzchni;

edredon ɛˈdrɛdɔ̃n n
éadar lacha
(ornitologia, ornitologiczny) Somateria mollissima, duży, zamieszkujący skaliste wybrzeża, morski ptak o szczególnie miękkim puchu;

edukacja ˌɛduˈkat͡sʲja n
oideachas
nauczanie kogoś

edukacyjny ˌɛdukaˈt͡sɨjnɨ adj
léann
(książkowy) dotyczący kształtowania określonych postaw
oideachais
(książkowy) dotyczący edukacji, służący uczeniu

edukować v
oil
wykształcać, wychowywać kogoś

edycja n
atheagrú
jedna z imprez, która odbywa się cyklicznie, np. konkurs, festiwal lub konferencja
konkretna wersja publikacji, np. książki lub albumu muzycznego
cuir in eagar
proces modyfikowana tekstu lub materiału audiowizualnego

edytor ɛˈdɨtɔr n
eagarthóir
(informatyka, informatyczny) program służący do modyfikacji danych
osoba wykonująca edycję

edytować ˌɛdɨˈtɔvat͡ɕ v
cuir in eagar
(informatyka, informatyczny) pisać, modyfikować tekst lub grafikę, zwykle przy pomocy komputera

ef ɛf n
eif
nazwa litery f / F

efekt ˈɛfɛkt n
airnéis
osiągnięcie, wynik

efekt uboczny ˈɛfɛkt uˈbɔt͡ʃnɨ n
fo-iamhairt
(informatyka, informatyczny) w programowaniu dowolny efekt wyrażenia, który zmienia stan programu
dodatkowa, niepożądana i inna od oczekiwanej, reakcja organizmu pacjenta na dany lek

efektywny ˌɛfɛkˈtɨvnɨ adj
feidhmiúil
(statystyka, statystyczny) o estymatorze: dający mały rozrzut szacunków (a więc i posiadający małą wariancję)
éifeachtach
istotny, rzeczywisty
skuteczny, wydajny

efemeryczny ˌɛfɛ̃mɛˈrɨt͡ʃnɨ adj
breacshaolach
taki, który szybko przemija

efemerydy n
eifimiris
(astronomia, astronomiczny) dane tabelaryczne pozwalające określać położenie ciał niebieskich;

efeski adj
Eifeasach
związany z Efezem, dotyczący Efezu

egipski ɛˈɟipsʲci adj
Éigiptis
odnoszący się do Egiptu, dotyczący Egiptu, pochodzący z Egiptu

egocentryczny ˌɛɡɔt͡sɛ̃nˈtrɨt͡ʃnɨ adj
féinlárnach
związany z egocentryzmem, świadczący o traktowaniu siebie jako najważniejszy/centralny punkt świata

egocentryk ˌɛɡɔˈt͡sɛ̃ntrɨk n
féinlárnach
osoba nie biorąca pod uwagę czyichś opinii, uważająca, że „świat kręci się wokół niej”

egoista ˌɛɡɔˈ<sup>j</sup>ista n
féinspéisí
osoba kierująca się własnym interesem bez zwracania uwagi na potrzeby innych

egoizm ɛˈɡɔ<sup>j</sup>ism̥ n
leithleachas
(filozofia, filozoficzny) (psychologia, psychologiczny) postawa życiowa cechująca się przedkładaniem własnego dobra lub korzyści ponad wszystko inne;

egotyzm ɛˈɡɔtɨsm̥ n
féinchúis
(psychologia, psychologiczny) przesadne kierowanie własnej i cudzej uwagi na siebie, zajmowanie się tylko swoją osobą;

egreta n
éigrit
(historia, historyczny, historycznie) pióra, zwykle godowe pióra czapli, wykorzystywane jako ozdoba kapelusza i kobiecej fryzury albo ich imitacja z metalu i klejnotów

egzamin ɛɡˈzãmʲĩn n
scrúdú
(edukacja, edukacyjny) procedura sprawdzania wiedzy teoretycznej lub praktycznej

egzekucja ˌɛɡzɛˈkut͡sʲja n
bású
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przymusowe ściąganie należności, z których zapłaceniem jakaś osoba lub instytucja zalega
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wykonanie wyroku, orzeczenia, decyzji administracyjnej lub uchwały organu kolegialnego
wykonanie wyroku śmierci

egzekwować ˌɛɡzɛˈkfɔvat͡ɕ v
baileach
wymagać wykonania czegoś
cuir i bhfeidhm
zmuszać, doprowadzać do spełnienia pewnych zobowiązań

egzemplarz ɛɡˈzɛ̃mplaʃ n
cóip
jeden przedmiot z grupy jednorodnych przedmiotów

egzoplaneta n
eiseapláinéad
(astronomia, astronomiczny) planeta położona poza Układem Słonecznym, najczęściej w innym układzie planetarnym;

egzosfera ˌɛɡzɔˈsfɛra n
eisisféar
(meteorologia, meteorologiczny) zewnętrzna warstwa atmosfery Ziemi;

egzotyczny ˌɛɡzɔˈtɨt͡ʃnɨ adj
andúchasach
(fizyka, fizyczny) o materii, cząstce: nie złożona z barionów podlegających Modelowi Standardowemu;
niezwykły, osobliwy, rzadko spotykany
o urlopie, wyjeździe, itp.: spędzany w dalekich krajach
typowy dla dalekich krajów o odmiennej kulturze i klimacie

egzystencjalizm ˌɛɡzɨstɛ̃nˈt͡sʲjalʲism̥ n
eiseachas
(filozofia, filozoficzny) współczesny kierunek filozoficzny, którego przedmiotem badań są indywidualne losy jednostki ludzkiej;

egzystować ˌɛɡzɨˈstɔvat͡ɕ v
bí
być, istnieć

einstein ˈajn͇ʃtajn n
éinstéiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Es i liczbie atomowej 99;

eis ɛjs n
oighear
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dźwięk e podwyższony o półton;

ejakulacja ˌɛjakuˈlat͡sʲja n
ejaculation
(fizjologia, fizjologiczny) wytrysk spermy (nasienia);

ejakulat n
sead
(fizjologia, fizjologiczny) porcja nasienia wydzielanego przez osobnika męskiego podczas wytrysku

ekierka ɛˈcɛrka n
hais
przyrząd kreślarski o kształcie trójkąta prostokątnego

ekipa ɛˈcipa n
foireann
zespół ludzi mający określone zadanie do wykonania

eklampsja n
eaclaimsia
(medycyna, medyczny) najcięższa postać zatrucia ciążowego

eklezja n
eaglais
(historia, historyczny, historycznie) zgromadzenie pełnoprawnych obywateli starożytnych Aten, którzy ukończyli 20 lat, najwyższy organ władzy decydujący o polityce zagranicznej i wewnętrznej polis;

eklezjalny adj
eaglasta
(teologia, teologiczny) związany z określonym kościołem (instytucją)

ekliptyka ɛkˈlʲiptɨka n
éiclipteach
(astronomia, astronomiczny) koło na sferze niebieskiej, wyznaczone przez pozorną, obserwowaną z Ziemi drogę Słońca na niebie;

ekolog ɛˈkɔlɔk n
éiceolaí
(biologia, biologiczny) specjalista zajmujący się ekologią

ekologia ˌɛkɔˈlɔɟja n
éiceolaíocht
(biologia, biologiczny) nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody;

ekologiczny ˌɛkɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
éiceolaíoch
(biologia, biologiczny) związany z ekologią – nauką o strukturze i funkcjonowaniu przyrody

ekonomia ˌɛkɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
eacnamaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o produkcji, podziale, wymianie i konsumpcji dóbr;

ekonomiczny ˌɛkɔ̃nɔ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
eacnamaíoch
odnoszący się do gospodarki
związany z ekonomią lub ekonomiką
spárálach
oszczędny w środkach, niewymagający wielkiego nakładu sił

ekonomista n
eacnamaí
(ekonomia, ekonomiczny) specjalista w dziedzinie ekonomii

ekosystem ˌɛkɔˈsɨstɛ̃m n
éiceachóras
(ekologia, ekologiczny) fragment przyrody będący funkcjonalną całością;

ekran ˈɛkrãn n
scáileán
(elektronika, elektroniczny) część urządzeń pokazujących obraz lub tekst, na której wyświetlane są informacje
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) ściana lub specjalne płótno, na którym wyświetla się obrazy

eks ɛks n
iarchéile
(potocznie, potoczny) były mąż / narzeczony / chłopak
(potocznie, potoczny) była żona / narzeczona / dziewczyna

ekscelencja ˌɛkst͡sɛˈlɛ̃nt͡sʲja n
Soilse
tytuł honorowy nadawany biskupom w Kościołach katolickich oraz ministrom i ambasadorom (tytuł dożywotni)

ekscentryczność n
éalárnacht
(matematyka, matematyczny) jeden z parametrów krzywej stożkowej;

ekscentryzm n
éalárnacht
postawa nacechowana innością, wymyślnością zachowań;

ekscytacja n
spreagadh
stan silnego ożywienia

ekshumacja n
dí-adhlacadh
wydobycie pochowanych ludzkich szczątków;

ekshumować v
dí-adhlaic
wydobywać pochowane zwłoki

ekskomunika ˌɛkskɔ̃ˈmũɲika n
coinnealbhá
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyłączenie ze wspólnoty Kościoła, najsurowsza kara w Kościele katolickim;

ekspansja ɛksˈpãw̃sʲja n
borrúlacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zajmowanie przez państwo nowych terytoriów
rozprzestrzenianie się czegoś na jakimś obszarze
leathnú
(ekonomia, ekonomiczny) zdobywanie rynków zbytu

ekspens n
costas
(ekonomia, ekonomiczny) (przestarzałe, przestarzały) ponoszony koszt

eksperiencja ˌɛkspɛrʲˈjɛ̃nt͡sʲja n
eispéireas
(dawniej, dawny) doświadczenie

ekspert ˈɛkspɛrt n
saineolaí
specjalista w danej dziedzinie, osoba o teoretycznej i praktycznej znajomości danego tematu

eksperyment ˌɛkspɛˈrɨ̃mɛ̃nt n
tástáil
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) doświadczenie naukowe przeprowadzone w celu zbadania jakiegoś zjawiska;
pierwsza realizacja świeżego, nowatorskiego pomysłu, planu

eksperymentować v
turgnamh
przeprowadzać eksperyment, podejmować próby, szukać nowych pomysłów i rozwiązań

eksploatacja n
dúshaothrú
(górnictwo, górniczy) wydobywanie bogactw naturalnych
(technologia, technika, techniczny) używanie, użytkowanie urządzeń lub maszyn
uzyskiwanie maksymalnych zysków czyimś kosztem

eksplodować ˌɛksplɔˈdɔvat͡ɕ v
béim
z hukiem i gwałtownie rozpadać się na mniejsze kawałki

eksplozja ɛksˈplɔzʲja n
pléasc
rozerwanie się z hukiem;

eksponować v
gnéchlár
wystawiać na pierwszy plan

eksport ˈɛkspɔrt n
easpórtáil
sprzedaż towarów lub wywóz krajowego kapitału za granicę albo świadczenie usług zagranicznemu klientowi

eksporter n
easpórtálaí
(handel, handlowy) osoba lub firma zajmująca się wysyłką towaru za granicę

ekspozycja ˌɛkspɔˈzɨt͡sʲja n
ceartú
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wprowadzenie w akcję utworu literackiego (przy użyciu np. prologu, sceny), zapoznający czytelnika z sytuacją wyjściową: najważniejszymi postaciami i problemami tegoż utworu
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w formie sonatowej: pierwsza część utworu, w której następuje prezentacja dwóch kontrastujących tematów, w dalszych częściach poddawanych przetworzeniom
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w fudze: pierwsze przeprowadzenie tematu we wszystkich głosach (zaczynając od jednego i powtarzając kolejno w pozostałych)
nochtadh
(fotografia) naświetlanie błony fotograficznej, kliszy lub filmu
(geografia, geograficzny) położenie, usytuowanie czegoś (np. budynku, terenu) względem stron świata
w taternictwie i alpinistyce: położenie, usytuowanie jakiegoś miejsca nad stromym spadkiem terenu
taispeántas
(książkowy) prezentacja, wystawienie czegoś na pokaz; pokaz, wystawa

ekspres ˈɛksprɛs n
crúca cairbíneach dúbailte
dwa karabinki połączone krótką, usztywnioną pętlą z taśmy;
luath
szybszy pociąg osobowy o wysokim standardzie poruszający się między dużymi miastami;

ekstrahować v
bain
(chemia, chemiczny) wyodrębniać składnik z mieszaniny przy pomocy rozpuszczalnika lub w inny sposób
(medycyna, medyczny) wydobywać z organizmu chirurgicznie lub laboratoryjnie

ekstrakt n
achoimre
produkt sporządzony poprzez zagęszczanie

ekstrapolacja ˌɛkstrapɔˈlat͡sʲja n
eachtarshuíomh
(matematyka, matematyczny) wyznaczanie wartości funkcji poza przedziałem, w którym wartości tej funkcji są znane
prognozowanie przebiegu wydarzeń na podstawie znajomości analogicznych zjawisk
rezultat ekstrapolacji (1.1)

ekstrawagancja ˌɛkstravaˈɡãnt͡sʲja n
anchaitheamh
wygląd lub zachowanie jaskrawo odmienne od powszechnego

ekstremalnie ˌɛkstrɛ̃ˈmalʲɲɛ adv
cumasach
w sposób ekstremalny

ekstremista ˌɛkstrɛ̃ˈmʲista n
antoisceach
osoba o skrajnych, radykalnych poglądach

ekstremistyczny adj
antoisceach
dotyczący ekstremizmu albo ekstremistów

ekstynkcja ɛksˈtɨ̃ŋkt͡sʲja n
díothú
(fizyka, fizyczny) miara zmniejszania się intensywności światła przechodzącego przez ośrodek

ekumeniczny adj
éacúiméineach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ekumenizmem, dotyczący ekumenizmu

ekumenizm n
éacúiméineachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) nurt światopoglądowy proklamujący porozumienie między wyznaniami;

ekwipunek ˌɛkfʲiˈpũnɛk n
foireann
rzeczy, które stanowią czyjeś wyposażenie na wyprawę lub podróż

ekwiwalent n
comhionann
rzecz, która jest równa innej wartością

el ɛl n
eil
nazwa litery l/L

elastyczność ˌɛlaˈstɨt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
leaisteachas
cecha tego, co elastyczne

elastyczny ˌɛlaˈstɨt͡ʃnɨ adj
aclaí
(przenośnie, przenośnia) łatwo się przystosowujący
leaisteach
(fizyka, fizyczny) giętki, sprężysty

elegancja ˌɛlɛˈɡãnt͡sʲja n
gléastacht
dobry smak w ubiorze i zachowaniu

elegancki ˌɛlɛˈɡãnt͡sʲci adj
galánta
dotyczący elegancji; charakteryzujący się elegancją

elegia ɛˈlɛɟja n
marbhna
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór poetycki o treści poważnej, refleksyjny, w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, poruszający tematykę przemijania, śmierci lub miłości;

elekcja ɛˈlɛkt͡sʲja n
toghchán
proces wyboru na stanowisko lub urząd państwowy

elekt ˈɛlɛkt n
togh
osoba, która została wybrana na pewien urząd, ale która go jeszcze nie objęła

elektro- ɛˈlɛktrɔ
leictri-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z elektrycznością

elektrochemiczny adj
leictriceimiceach
związany z elektrochemią, dotyczący elektrochemii

elektrokardiograf n
leictreacardagraf
(medycyna, medyczny) urządzenie rejestrujące pracę serca

elektrolit ˌɛlɛkˈtrɔlʲit n
leictrilít
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) substancja zdolna do jonowego przewodzenia prądu elektrycznego;

elektroluminescencja ˌɛlɛktrɔlũmʲĩnɛˈst͡sɛ̃nt͡sʲja n
leictrealonracht
(fizyka, fizyczny) świecenie ciał, wywołane działaniem zmiennego pola elektrycznego;

elektromagnes n
leictreamaighnéad
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) cewka, która zachowuje się jak magnes podczas przepływu przez nią prądu elektrycznego;

elektromagnetyczny adj
leictreamaighnéadach
(fizyka, fizyczny) związany z elektromagnetyzmem

elektromagnetyzm n
leictreamaighnéadas
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dział fizyki zajmujący się współzależnością zjawisk elektrycznych i magnetycznych

elektron ɛˈlɛktrɔ̃n n
leictreon
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o ujemnym ładunku elektrycznym, będąca leptonem i składnikiem atomu;

elektronika ˌɛlɛkˈtrɔ̃ɲika n
leictreonaic
dziedzina zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych;

elektronowy adj
leictreon
(fizyka, fizyczny) związany z elektronami

elektroradiolog n
radagrafaí
(medycyna, medyczny) specjalista w zakresie elektroradiologii;

elektrostatyczny adj
leictreastatach
(fizyka, fizyczny) związany z elektrostatyką, dotyczący elektrostatyki

elektrownia ˌɛlɛkˈtrɔvʲɲa n
cumhachtstáisiún
(elektryczność) zakład przemysłowy, w którym wytwarza się energię elektryczną;

elektrownia atomowa n
cumhachtstáisiún núicléach
(elektryczność) elektrownia wytwarzająca energię elektryczną przy wykorzystaniu rozszczepienia jąder atomowych;

elektrownia jądrowa n
cumhachtstáisiún núicléach
obiekt przemysłowo-energetyczny wytwarzający energię elektryczną poprzez rozszczepienia jądra atomowego;

elektryczność ˌɛlɛkˈtrɨt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
leictreachas
(fizyka, fizyczny) własność materii, pozwalająca jej oddziaływać z polem elektromagnetycznym;

elektryczny ˌɛlɛkˈtrɨt͡ʃnɨ adj
leictreach
związany z elektrycznością; działający przy wykorzystaniu elektryczności

elektryk ɛˈlɛktrɨk n
leictreoir
osoba zajmująca się urządzeniami elektrycznymi

element ɛˈlɛ̃mɛ̃nt n
eilimint
(matematyka, matematyczny) obiekt należący do rozważanego zbioru lub klasy
część składowa

elementarz ˌɛlɛ̃ˈmɛ̃ntaʃ n
bunleabhar
(edukacja, edukacyjny) podręcznik do początkowej nauki czytania i pisania;

elewacja ˌɛlɛˈvat͡sʲja n
ardú
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) zewnętrzna powierzchnia ściany budynku z wszystkimi znajdującymi się na niej elementami;

elf ɛlf n
ealbh lucharachán
istota fantastyczna;

eliminować ˌɛlʲĩmʲĩˈnɔvat͡ɕ v
deireadh a chur le
dokonywać eliminacji, usuwać, wykluczać coś

elipsa ɛˈlʲipsa n
focalbhá
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) figura retoryczna, polegająca na celowym pominięciu jednego lub kilku wyrazów w zdaniu lub wersie;
éilips
(geometria) zamknięta krzywa drugiego stopnia taka, że suma odległości każdego z punktów tej krzywej od dwóch innych, dowolnie obranych punktów (ognisk elipsy) jest stała;

eliptyczny adj
doiléir
mający kształt elipsy

elita ɛˈlʲita n
pioc
wyodrębniona, niekoniecznie sformalizowana, grupa przywódcza, stanowiąca wzór dla reszty społeczeństwa, kierująca jego życiem i określająca lub przynajmniej wpływająca na kierunek jego rozwoju

elo ˈɛlɔ interjection
haigh
(slangowo) …na powitanie

elokwencja n
aireagal
umiejętność pięknego wysławiania się

elokwentny ˌɛlɔˈkfɛ̃ntnɨ adj
fuaimnigh
mający dar umiejętnego, łatwego wysławiania się

em ɛ̃m n
eim
nazwa litery m/M

emalia n
amáille
(technologia, technika, techniczny) masa szklista do pokrywania wyrobów głównie metalowych w celach dekoracyjnych lub ochronnych

emancypacja ˌɛ̃mãnt͡sɨˈpat͡sʲja n
fuascailt
(społeczny) uwolnienie się od zależności i zdobycie lepszej pozycji w strukturze społecznej

embriologia ˌɛ̃mbrʲjɔˈlɔɟja n
sutheolaíocht
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się rozwojem zarodkowym organizmów zwierzęcych (w tym człowieka) i roślinnych;

emeryt ɛ̃ˈmɛrɨt n
pinsinéir
osoba, która przepracowała ustawowo wymaganą liczbę lat i osiągnąwszy wymagany wiek, przestała pracować i otrzymuje emeryturę

emerytura ˌɛ̃mɛrɨˈtura n
pinsean
okresowe świadczenia pieniężne (pensja) otrzymywane za przepracowanie ustawowej liczby lat lub po osiągnięciu wymaganego wieku;

emigracja ˌɛ̃mʲiˈɡrat͡sʲja n
imirce
wyjazd z ojczystego kraju do innego państwa w celu osiedlenia się w nim

eminencja n
ardchéim
tytuł przysługujący kardynałom, wielkiemu mistrzowi Zakonu Maltańskiego, niektórym patriarchom i metropolitom prawosławnym, w Polsce również prymasowi;

emir ˈɛ̃mʲir n
éimír
tytuł książęcy przysługujący władcom w państwach arabskich

emirat ɛ̃ˈmʲirat n
éimíríocht
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium podległe władzy emira

emisja ɛ̃ˈmʲisʲja n
astaíocht
(fizyka, fizyczny) wypuszczanie przez ciało cząstek (np. promieniowania, elektronów)
wypuszczanie do atmosfery gazów lub pyłów
deacracht
(ekonomia, ekonomiczny) puszczanie w obieg znaczków pocztowych, pieniędzy, papierów wartościowych itp.

emitować ˌɛ̃mʲiˈtɔvat͡ɕ v
astaigh
(fizyka, fizyczny) wysyłać promieniowanie lub cząstki
wypuszczać coś do atmosfery
croith
nadawać program radiowy lub telewizyjny
eisigh
(ekonomia, ekonomiczny) wypuszczać na rynek papiery wartościowe lub pieniądze

emocja ɛ̃ˈmɔt͡sʲja n
mothúchán
silne poruszenie, wzruszenie, przejęcie, podniecenie; przeżywanie czegoś pod względem emocjonalnym, uczuciowym;

emotikon ˌɛ̃mɔˈtʲikɔ̃n n
straoiseog
(informatyka, informatyczny) (telekomunikacja) znak graficzny powstały z różnych symboli literowych i znaków dostępnych na klawiaturze, zwykle wyrażający czyjeś emocje;

emu ˈɛ̃mu n
éamú
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku emu (1.2), jedyny żyjący przedstawiciel podrodziny emu (1.1)

emulsja ɛ̃ˈmulsʲja n
eibleacht
mieszanina dwóch substancji;

en ɛ̃n n
ein
nazwa litery n / N

encefalopatia n
einceifealapaite
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ogólne określenie uszkodzenia mózgu przez czynniki różnego pochodzenia;

encykliczny adj
imlitir ón bPápa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z encykliką, dotyczący encykliki

encyklika ɛ̃nˈt͡sɨklʲika n
imlitir ón bPápa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalny papieski dokument doktrynalny w formie orędzia skierowany do biskupów i wiernych;

encyklopedia ˌɛ̃nt͡sɨklɔˈpɛdʲja n
ciclipéid
dzieło opisujące ogół wiedzy, uporządkowane w formie haseł;

endogenny adj
inginiúil
(biologia, biologiczny) (geologia, geologiczny) (medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) pochodzący z wewnątrz

endoskop n
ionscóp
(medycyna, medyczny) wziernik medyczny służący do oglądania wewnętrznych ścian narządów;

endoskopia n
ionscópacht
(medycyna, medyczny) oglądanie jam ciała za pomocą wziernika;

energetyczny adj
fuinneamh
związany z energią

energia ɛ̃ˈnɛrʲɟja n
fuinneamh
(fizyka, fizyczny) zasób, kosztem którego możliwe jest wykonanie pracy;
entuzjazm, chęć do działania

energiczny ˌɛ̃nɛrʲˈɟit͡ʃnɨ adj
fuinniúil
taki, który jest pełen energii, żywości, wigoru; stanowczy

enklityka n
iarchlaonán
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz niemający własnego akcentu i tworzący całość akcentową z wyrazem go poprzedzającym;

enol n
eanól
(chemia, chemiczny) związek organiczny, w którym grupa hydroksylowa połączona jest z jednym końcem wiązania węgiel–węgiel;

entalpia ɛ̃nˈtalpʲja n
eantalpacht
(fizyka, fizyczny) jedna z funkcji stanu, miara ilości energii zawartej w układzie pod stałym ciśnieniem;

enter ˈɛ̃ntɛr n
iontráil
klawisz „Enter” na klawiaturze komputera
strzałka na klawiszu (1.1)

entomolog ˌɛ̃ntɔ̃ˈmɔlɔk n
feithideolaí
naukowiec zajmujący się badaniami owadów
kobieta naukowiec zajmująca się badaniami owadów

entomologia ˌɛ̃ntɔ̃mɔˈlɔɟja n
feithideolaíocht
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o owadach;

entomologiczny ˌɛ̃ntɔ̃mɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
feithideolaíoch
(biologia, biologiczny) związany z entomologią, dotyczący entomologii

entropia ɛ̃nˈtrɔpʲja n
eantrópacht
(fizyka, fizyczny) jedna z termodynamicznych funkcji stanu, jest miarą liczby sposobów, na jakie można ułożyć elementy układu bez zmiany jego parametrów makroskopowych;

entuzjasta ˌɛ̃ntuˈzʲjasta n
díograiseoir
osoba pełna entuzjazmu, chęci i wiary w możliwość zrealizowania jakiejś idei; osoba żywo poruszona, pobudzona jakąś ideą

enzym ˈɛ̃w̃zɨ̃m n
einsím
(medycyna, medyczny) (chemia, chemiczny) białko wytwarzane przez komórki żywe i działające jako katalizator w procesach chemicznych organizmów;

enzymatyczny adj
einsímeach
(biochemia, biochemiczny) zachodzący z udziałem enzymów

eoliczny ˌɛɔˈlʲit͡ʃnɨ adj
aeólach
(geologia, geologiczny) związany z działalnością wiatru

eolityczny adj
eoiliteach
(archeologia, archeologiczny) związany z eolitami; związany z okresem, w którym powstawały eolity

eon ˈɛɔ̃n n
aeón
wiek, era

epeisodion n
clár
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) partia dialogowa między partiami chóralnymi w dramacie antycznym;

epejroforeza ˌɛpɛjrɔfɔˈrɛza n
gluaiseacht ilchríochach
(geologia, geologiczny) poziome ruchy kontynentów skutkujące zmianami ich położenia względem siebie i względem biegunów;

epicentrum n
airmheán
(geofizyka) obszar na powierzchni Ziemi, znajdujący się bezpośrednio nad ogniskiem trzęsienia ziemi

epidemia ˌɛpʲiˈdɛ̃mʲja n
eipidéim
(medycyna, medyczny) duża liczba zachorowań na tę samą chorobę, na tym samym obszarze i w tym samym czasie;

epidemiczny adj
eipidéimeach
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) związany z epidemią, dotyczący epidemii

epidemiolog n
eipidéimeolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się zapobieganiem i zwalczaniem epidemii

epidemiologia ˌɛpʲidɛ̃mʲjɔˈlɔɟja n
eipidéimeolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka zajmująca się czynników wpływających na powstawanie i szerzenie się epidemii, a także sposobami zwalczania i zapobiegania epidemiom;

epigenetyka n
eipigéineolaíocht
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) badanie dziedziczności pozagenowej;

epigraf ɛˈpʲiɡraf n
eipeagraf
(historia, historyczny, historycznie) napis wykuty w kamieniu lub wycięty w drewnie, stanowiący element architektury, pomnika, nagrobka;

epigramat ˌɛpʲiˈɡrãmat n
burdún
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór poetycki mający charakter satyryczny bądź dydaktyczny;

epileptyk n
titimeach
(medycyna, medyczny) osoba cierpiąca na epilepsję

epilog ɛˈpʲilɔk n
iarfhocal
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) końcowa część utworu informująca o dalszych losach bohaterów już po zamknięciu akcji;

epistemologia n
eipistéimeolaíocht
(filozofia, filozoficzny) dział filozofii zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością;

epistoła ˌɛpʲiˈstɔwa n
litir
(przestarzałe, przestarzały) list

epitafium ˌɛpʲiˈtafʲjũm n
feartlaoi
inskrypcja nagrobna;

epizod ɛˈpʲizɔt n
eachtra teagmhas
zdarzenie, wydarzenie (zwykle mało istotne)

epizodyczny adj
mionaoiseach
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) występujący w epizodach

epoka ɛˈpɔka n
aois
zamknięty w określonych ramach czasowych fragment procesu rozwojowego sztuki (kultury)
(geologia, geologiczny) formalna jednostka geochronologiczna, mniejsza od okresu i dzieląca się na wieki;

epoka brązu n
Cré-umhaois
(archeologia, archeologiczny) epoka prehistorii i starożytności, następująca po epoce kamienia i poprzedzająca epokę żelaza;

epoka kamienia n
Clochaois
(archeologia, archeologiczny) najstarsza i najdłuższa epoka prehistoryczna;

epoka żelaza n
Iarannaois
(archeologia, archeologiczny) epoka dziejów następująca po epoce brązu;

epolet ɛˈpɔlɛt n
guailleog
(wojskowość, wojskowy) naramiennik ozdobiony taśmą lub sznurem złotym lub srebrnym, często z frędzlami, w niektórych armiach z umieszczonymi oznakami stopnia wojskowego

eponim ɛˈpɔ̃ɲĩm n
eapainm
(językoznawstwo, językoznawczy) słowo utworzone od nazwy własnej;

epuzer ɛˈpuzɛr n
agróir
(przestarzałe, przestarzały) kandydat do małżeństwa, konkurent

er ɛr n
ear
nazwa litery r / R

era ˈɛra n
aois
(historia, historyczny, historycznie) okres zapoczątkowany jakimś ważnym wydarzeniem - rzeczywistym lub legendarnym - który stanowi podstawę rachuby lat w kalendarzu.

erb ɛrp n
eirbiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Er i liczbie atomowej 68;

erekcja ɛˈrɛkt͡sʲja n
éirí
(fizjologia, fizjologiczny) (seksuologia, seksuologiczny) usztywnienie i powiększenie się niektórych narządów (np. prącia, łechtaczki, sutka) w wyniku zwiększonego ciśnienia krwi;

eremita ˌɛrɛ̃ˈmʲita n
ancaire
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik żyjący w odosobnieniu;

ergonomia ˌɛrɡɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
eirgeanamaíocht
nauka zajmująca się dostosowaniem urządzeń, przedmiotów i narzędzi do anatomicznych i psychofizycznych potrzeb użytkowników;

erotyczny ˌɛrɔˈtɨt͡ʃnɨ adj
anghrách
dotyczący erotyki, seksu

erotyka ɛˈrɔtɨka n
anghrá
ogół tego, co erotyczne, związane z erotyzmem, tematyką miłosną

erotyzm ɛˈrɔtɨsm̥ n
anghrá
miłość zmysłowa, o znaczącym podłożu seksualnym

erozja ɛˈrɔzʲja n
líomhadh
(fizyka, fizyczny) (technologia, technika, techniczny) proces niszczenia materiałów
(geologia, geologiczny) proces niszczenia powierzchni terenu (gruntu, skał) przez różne czynniki – wodę, wiatr, słońce, grawitację czy działalność organizmów żywych;
(informatyka, informatyczny) operacja morfologiczna w grafice komputerowej powodująca zwężanie obrazu;

ersatz n
tacar
namiastka jakiejś rzeczy lub podróbka, coś zastępczego, gorszej jakości

erupcja ɛˈrupt͡sʲja n
brúchtadh
(astronomia, astronomiczny) wybuch gazu na Słońcu
(geologia, geologiczny) wybuch wulkanu;

erytrejski ˌɛrɨˈtrɛjsʲci adj
Eiritréach
związany z Erytreą, dotyczący Erytrei

erytrocyt ˌɛrɨˈtrɔt͡sɨt n
eiritricít
(medycyna, medyczny) składnik morfotyczny krwi;

es ɛs n
eas
nazwa litery s/S

eschatologia ˌɛsxatɔˈlɔɟja n
eischaiteolaíocht
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) dział teologii i filozofii dotyczący spraw ostatecznych: śmierci, końca świata, życia pozagrobowego, rodzajów sądu pośmiertnego, świata zmarłych itp.

eschatologiczny adj
eascaiteolaíoch
(książkowy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z eschatologią, dotyczący eschatologii

escudo ɛˈskudɔ n
escudo Portaingéalach
(jednostka monetarna) waluta państw portugalskojęzycznych;

eseista ˌɛsɛˈ<sup>j</sup>ista n
aistí
literat, autor esejów, szkiców literackich

esej ˈɛsɛj n
aiste
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora;

esencja n
garr
istota, sedno

esencjonalnie adj
balcánta
(chemia, chemiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bez rozcieńczania

eskimoski ˌɛsʲcĩˈmɔsʲci adj
Eiscimeach
związany z Eskimosami, dotyczący Eskimosów

eskorta ɛˈskɔrta n
tionlaic
(przenośnie, przenośnia) osoba lub kilka osób towarzyszące komuś po to, żeby się nim opiekować lub mieć nad nim kontrolę
oddział zbrojny, grupa okrętów lub pojazdów, towarzyszący komuś lub czemuś w drodze jako ochrona lub honorowa asysta

eskortować v
tionlaic
prowadzić pod ochroną

esperanto ˌɛspɛˈrãntɔ n
Esperanto
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuczny język opracowany przez Ludwika Zamenhofa w 1887 r.;

establishment n
bunaíocht
(pejoratywnie, pejoratywny) określenie grupy osób sprawujących władzę w Wielkiej Brytanii, uważanych za ekskluzywną i uprzywilejowaną społeczność
(pejoratywnie, pejoratywny) w szerszym znaczeniu: elita władzy w każdym kraju

ester ˈɛstɛr n
eistear
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny powstający w wyniku działania kwasu na alkohol lub fenol;

esteta ɛˈstɛta n
aeistéit
człowiek wrażliwy na piękno, znawca piękna

estetyczny ˌɛstɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
aeistéitiúil
zgodny z wymaganiami estetyki, dotyczący zmysłu piękna

estetyka ɛˈstɛtɨka n
aeistéitic
ładny, gustowny wygląd czegoś
(filozofia, filozoficzny) (sztuka) nauka o pięknie;
subiektywne kryteria piękna

estoński ɛˈstɔ̃j̃sʲci adj
Eastónach
odnoszący się do Estonii lub Estończyków

estoński ɛˈstɔ̃j̃sʲci n
Eastónach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Estonii;

estragon ɛˈstraɡɔ̃n n
dragan
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) (zobacz) bylica draganek
(spożywczy) aromatyczna przyprawa z suchego lub świeżego ziela estragonu (1.1)

estrogen ɛˈstrɔɡɛ̃n n
éastraigin
(fizjologia, fizjologiczny) żeński hormon płciowy;

estrogenowy adj
éastraigin
(biochemia, biochemiczny) dotyczący estrogenu

estuarium ˌɛstuˈ<sup>w</sup>arʲjũm n
gaoth
(geografia, geograficzny) poszerzone, lejkowate ujście rzeki, powstałe w wyniku działania pływów morskich;

eszelon ɛˈʃɛlɔ̃n n
rachtán
(wojskowość, wojskowy) jednostka przewozowa

etan ˈɛtãn n
eatán
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, jeden ze składników gazu ziemnego;

etanol ɛˈtãnɔl n
eatánól
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkoholi o wzorze C2H5OH;

etap ˈɛtap n
céim
odcinek czasu wykonania danej czynności, po którym lub przed którym wystąpiła inna część działania

eten ˈɛtɛ̃n n
eitiléin
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy alken, bezbarwny i łatwopalny gaz o słodkawym zapachu, fitohormon;

etiopski ɛˈtʲjɔpsʲci adj
hAetóipe
odnoszący się do Etiopii lub do Etiopczyków

etiuda ɛˈtʲjuda n
staidéar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna, zwykle na instrument solowy;

etniczny ɛtʲˈɲit͡ʃnɨ adj
eitneach
związany z przynależnością do grupy narodowej

etnocentryzm ˌɛtnɔˈt͡sɛ̃ntrɨsm̥ n
eitnealárnachas
przekonanie o wyższości jednej grupy etnicznej i jej kultury nad innymi i związana z tym pogarda wobec innych kultur i ich tradycji;

etnografia n
eitneagrafaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o kulturze ludowej danej społeczności

etnograficzny adj
eitneagrafaíoch
związany z etnografią

etnolekt n
eitneachanúint
(etnografia, etnograficzny) (językoznawstwo, językoznawczy) język, dialekt lub gwara używana przez wyodrębnioną grupę etniczną;

etnolingwistyczny adj
eitnitheangeolaíoch
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z etnolingwistyką, dotyczący etnolingwistyki

etnologia n
eitneolaíocht
(antropologia, antropologiczny) nauka zajmująca się klasyfikacją i opisem ludów oraz kultur

etnologiczny adj
eitneolaíochta
związany z etnologią, dotyczący etnologii

etnos n
eitneachas
(antropologia, antropologiczny) (socjologia, socjologiczny) grupa etniczna;
zespół cech charakteryzujących grupę etniczną

etologia ˌɛtɔˈlɔɟja n
eiteolaíocht
(zoologia, zoologiczny) nauka o zachowaniu się zwierząt;

etolski adj
Aetólach
związany z Etolią, dotyczący Etolii

etruski ɛˈtrusʲci adj
Éatrúscach
dotyczący Etrurii lub Etrusków

etruski ɛˈtrusʲci n
Éatrúscach
(językoznawstwo, językoznawczy) język Etrusków;

etui n
cásáil
(handel, handlowy) (książkowy) futerał lub kasetka do przechowania ważnych lub delikatnych przedmiotów;

etyczny ɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
eiticiúil
związany z etyką, dotyczący etyki

etyk n
eiticí
(edukacja, edukacyjny) (filozofia, filozoficzny) specjalista w zakresie etyki

etyka ˈɛtɨka n
eitic
(filozofia, filozoficzny) dział filozofii zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych, z których można wyprowadzać zasady moralne;

etykieta ˌɛtɨˈcɛta n
béasaíocht
zbiór norm i zasad panujących w określonej grupie społecznej lub środowisku;

etylen ɛˈtɨlɛ̃n n
eitiléin
(chemia, chemiczny) (zobacz) eten

etymologia ˌɛtɨ̃mɔˈlɔɟja n
sanasaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się pochodzeniem wyrazów;
(językoznawstwo, językoznawczy) pochodzenie danego wyrazu; informacja o tym pochodzeniu

etyn ˈɛtɨ̃n n
eitín
(chemia, chemiczny) najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów, bezbarwny gaz;

eucharystia ɛw.xa.rɨˈsti.a n
Comaoineach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z sakramentów w chrześcijaństwie;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) porządek celebracji liturgicznej w chrześcijaństwie, inaczej msza;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postacie eucharystyczne, konsekrowana hostia i wino;

eugenika ɛwˈɡɛ̃ɲika n
eoiginic
(biologia, biologiczny) system poglądów dotyczących możliwości selektywnego rozmnażania zwierząt lub ludzi w celu ulepszenia gatunków w oparciu o cechy dziedziczone;

eukaliptus n
eocalaip
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Eucalyptus L'Hér., drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach rosnące w Australii;

eukariont n
eocarót
(biologia, biologiczny) (systematyka) organizm należący do królestwa eukariontów
(biologia, biologiczny) organizm zbudowany z komórek posiadających jądro komórkowe z chromosomami

eunuch ˈɛwnux n
coillteán
mężczyzna z wyciętymi jądrami;

eurazjatycki ˌɛwrazʲjaˈtɨt͡sʲci adj
Eoráiseach
związany Eurazją, dotyczący Eurazji, pochodzący z Eurazji

euro ˈɛwrɔ n
euro
(jednostka monetarna) waluta Unii Europejskiej;

euroazjatycki adj
Eoráiseach
dotyczący Europy i Azji, dziejący się w Europie i Azji

eurocent ɛwˈrɔt͡sɛ̃nt n
cent
(potocznie, potoczny) (jednostka monetarna) moneta zdawkowa o wartości jednej setnej (1/100) euro

europ ˈɛwrɔp n
eoraipiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu "Eu" i liczbie atomowej 63;

europejski ˌɛwrɔˈpɛjsʲci adj
Eorpa
dotyczący Europy

eutanazja ˌɛwtãˈnazʲja n
eotanáis
(medycyna, medyczny) zadanie śmierci osobie nieuleczalnie chorej umotywowane skróceniem jej cierpień;

ewakuować ˌɛvakuˈ<sup>w</sup>ɔvat͡ɕ v
folmhaigh
przemieszczać ludzi, zwierzęta, mienie z niebezpiecznego miejsca

ewangelia ˌɛvãŋˈɡɛlʲja n
soiscéal
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) wczesnochrześcijański utwór zawierający opis życia i nauki Jezusa;

ewangelicki adj
soiscéalach
związany z ewangelicyzmem

ewangeliczny ˌɛvãŋɡɛˈlʲit͡ʃnɨ adj
soiscéalach
zgodny z Ewangelią

ewangelik n
soiscéalach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca ewangelicyzmu

ewentualny ˌɛvɛ̃ntuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
meitheal
przypuszczalny, możliwy

ewidentnie ˌɛvʲiˈdɛ̃ntʲɲɛ adv
is cosúil go
w sposób ewidentny, oczywisty, jasny, jawny, wyraźny, widoczny

ewidentny ˌɛvʲiˈdɛ̃ntnɨ adj
follasach
(książkowy) oczywisty, widoczny, wyraźny, nie budzący wątpliwości

ewolucja ˌɛvɔˈlut͡sʲja n
éabhlóid
(biologia, biologiczny) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników z populacji;
proces stopniowego zwiększania złożoności bądź jakości czegoś

ewolucjonista ˌɛvɔlut͡sʲjɔ̇̃ˈɲista n
éabhlóidí
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) badacz ewolucji
zwolennik ewolucjonizmu

ewolucjonizm ˌɛvɔluˈt͡sʲjɔ̇̃ɲism̥ n
éabhlóideachas
(biologia, biologiczny) dziedzina nauki zajmująca się badaniem ewolucji jako procesu świata organicznego;

ewolucyjny adj
éabhlóideach
związany z ewolucją

fabryczny adj
gléasra
związany z fabryką

fabryka ˈfabrɨka n
monarcha
produkcyjny zakład przemysłowy

fabrykować v
cum
(przestarzałe, przestarzały) produkować w dużej liczbie, w masowej ilości
dochtúir
wykonywać podróbki

fabularny adj
ficsean
mający fabułę; oparty na fikcyjnej opowieści

fabuła n
fabhalscéalaíocht
(dawniej, dawny) treść stanowiąca coś ciekawego, niekoniecznie prawdziwego
graf
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) szereg wątków i motywów powiązanych czasowo i przyczynowo, przedstawionych w utworze literackim lub filmowym

fachowiec faˈxɔvʲjɛt͡s n
saineolaí
specjalista w jakiejś dziedzinie

fachowy adj
gairmí
związany z określonym zawodem, specjalnością
sciliúil
obeznany z zawodem

fagocista n
basún
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na fagocie

fagocyt n
fagaisít
(biologia, biologiczny) rodzaj komórki zdolnej do pochłaniania i trawienia obcych cząstek;

fagot ˈfaɡɔt n
basún
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) stroikowy, drewniany instrument dęty o niskiej skali;

fair play n
cothrom na Féinne
uczciwa rywalizacja w sporcie

fajans ˈfajãw̃s n
faensa
(technologia, technika, techniczny) (rzemiosło, rzemieślniczy) materiał ceramiczny wytwarzany z zanieczyszczonego kaolinu, podobny nieco do porcelany;

fajerwerk n
tine ealaíne
ładunek pirotechniczny, który wybuchając daje przyciągające wzrok efekty świetlne

fajka ˈfajka n
píopa
przedmiot do palenia tytoniu;

fajny ˈfajnɨ adj
breá
potoczny wyraz o bardzo szerokim pozytywnym znaczeniu dla mówiącego: ciekawy, interesujący, świetny

faks faks n
facs
(technologia, technika, techniczny) (biurowość, biurowy) (dawniej, dawny) (usługi pocztowe, kurierskie, poczta) urządzenie przesyłające wiadomość za pomocą łącza telefonicznego;

fakt fakt n
fíric
to, co miało lub ma miejsce w rzeczywistości;

faktor ˈfaktɔr n
toisc
(ekonomia, ekonomiczny) podmiot zajmujący się przejmowaniem za prowizję nieprzeterminowanych wierzytelności innego podmiotu (faktoranta), a następnie po nadejściu terminu płatności, wyegzekwowaniu ich; faktor musi również świadczyć wobec faktoranta dodatkowe usługi
czynnik

faktoria n
gléasra
(historia, historyczny, historycznie) (handel, handlowy) placówka handlowa w odległej prowincji albo kolonii, w krajach kolonialnych umiejscawiana zwykle na wybrzeżu i ufortyfikowana;

faktoring fakˈtɔrʲĩŋk n
fachtóireacht
(ekonomia, ekonomiczny) forma pośrednictwa handlowo-finansowego, polegająca na wykupie przez jeden podmiot (faktora) nieprzeterminowanych wierzytelności drugiego podmiotu (faktoranta) i przekazaniu przed czasem pierwotnemu wierzycielowi jego należności z potrąceniem określonej prowizji, a następnie po nadejściu terminu płatności, wyegzekwowaniu jej; faktor musi również świadczyć wobec faktoranta dodatkowe usługi;

faktura fakˈtura n
sonrasc
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) rodzaj dokumentu będącego dowodem transakcji kupna i sprzedaży;

faktycznie adv
ámh
zgodnie z faktami, z rzeczywistością

fala ˈfala n
tonn
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) rozprzestrzeniające się zaburzenie powierzchni wody
(przenośnie, przenośnia) duża grupa przedmiotów, zwierząt, ludzi poruszająca się w jedną stronę; duże, powtarzające się nasycenie czegoś w krótkim okresie
(fizyka, fizyczny) każde rozprzestrzeniające się zaburzenie w dowolnym środowisku;
(wojskowość, wojskowy) (socjologia, socjologiczny) zjawisko tworzenia się nielegalnej hierarchii wśród żołnierzy, gdzie żołnierze o krótszym stażu służby są podporządkowani i niejednokrotnie poniżani przez żołnierzy o dłuższym stażu służby;

falanga faˈlãŋɡa n
falang
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) zwarty oddział piechoty w starożytnej Grecji;

falisty faˈlʲistɨ adj
dréimreach
powyginany w kształcie fal, układający się w fale, przypominający pod jakimkolwiek względem falę

falka ˈfalka n
druga
(matematyka, matematyczny) oscylacja, której amplituda dla minus i plus nieskończoności jest zerowa;
mała fala

falochron faˈlɔxrɔ̃n n
bábhún
konstrukcja hydrotechniczna, która służy do ochrony wybrzeża lub portu przed działaniem fal;

falset n
cuach
wysoki rejestr głosu ludzkiego

falsyfikować v
ceárta
poddawać falsyfikacji; tworzyć falsyfikat

familiarny adj
aithnidiúil
będący w bliskich stosunkach, nie zachowujący dystansu ani oficjalnych form w kontaktach

fanfaron fãnˈfarɔ̃n n
bladhmaire
(przestarzałe, przestarzały) człowiek zarozumiały, pyszny, butny

fanfaronada n
radamandádaíocht
przechwalanie się, chełpienie się

fantastyka naukowa n
ficsean eolaíochta
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) gatunek literacki, filmowy oraz gier komputerowych z fabułą umieszczona w przyszłości lub innej części wszechświata;

fantazjować v
seiftigh
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) tworzyć improwizacje

fantom ˈfãntɔ̃m n
amhailt
zjawa, przywidzenie

faraon faˈraɔ̃n n
faró
(historia, historyczny, historycznie) władca starożytnego Egiptu;

farba ˈfarba n
péinteáil
(budownictwo) (sztuka) mieszanina barwników służąca do malowania

farbiarz n
clódóir
(rzemiosło, rzemieślniczy) (zawód, zawodowy, zawodowo) rzemieślnik farbujący tkaniny

farbować farˈbɔvat͡ɕ v
dath
(fryzjerstwo, fryzjerski) nakładać farbę na włosy
nasycać farbą, zabarwiać

farerski faˈrɛrsʲci adj
Faróis
odnoszący się do Wysp Owczych

farerski faˈrɛrsʲci n
Faro
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy skandynawskiej języków germańskich, urzędowy na Wyspach Owczych;

farma ˈfarma n
feirm
(rolnictwo, rolniczy) gospodarstwo rolne w krajach anglosaskich;

farma wiatrowa n
feirm ghaoithe
(technologia, technika, techniczny) grupa turbin wiatrowych pracujących wspólnie przy produkcji elektryczności

farmaceuta ˌfarmaˈt͡sɛwta n
dáileoir drugaí
specjalista, znawca farmacji

farmaceutyczny ˌfarmat͡sɛwˈtɨt͡ʃnɨ adj
cógaisíochta
związany z farmacją

farmaceutyk ˌfarmaˈt͡sɛwtɨk n
cógas
substancja wyprodukowana przez przemysł farmaceutyczny

farmacja farˈmat͡sʲja n
cógaisíocht
nauka o lekach;

farmakologia ˌfarmakɔˈlɔɟja n
cógaseolaíocht
dziedzina medycyny i farmacji; nauka o działaniu leków

farmer ˈfarmɛr n
feirmeoir
(rolnictwo, rolniczy) właściciel lub dzierżawca farmy w krajach anglosaskich

fart fart n
cinniúint
(potocznie, potoczny) szczęście

fartuch ˈfartux n
bairbéal
ubranie ochronne zakładane na wierzch codziennego stroju mające kształt płaszcza, kurtki lub kawałka materiału zawiązywanego w pasie;

faryzeusz ˌfarɨˈzɛ<sup>w</sup>uʃ n
Fairisíneach
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek stronnictwa polityczno-religijnego w starożytnej Judei uznający jedynie prawo pisane (Torę);

fasola faˈsɔla n
Pónaire
(botanika, botaniczny) Phaseolus L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;

fason ˈfasɔ̃n n
bain
(krawiectwo) kształt obuwia lub ubioru

fast food adj
bia áise
o jadłodajni: serwująca fast food (1.1)

fast food n
bia áise
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pożywienie szybko przygotowywane i serwowane na poczekaniu, na ogół tanie i niezdrowe;

faszerować v
mianach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nadziewać farszem

faszysta faˈʃɨsta n
faisistí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik faszyzmu

faszystowski ˌfaʃɨˈstɔfsʲci adj
faisisteach
związany z faszyzmem, właściwy faszyzmowi lub faszystom

faszyzm ˈfaʃɨsm̥ n
faisisteachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, m.in. sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa;

fatalnie faˈtalʲɲɛ adv
go diail
bardzo źle

fatalny adj
ainiarmhartach
niosący nieszczęście, pecha
ainnis
(potocznie, potoczny) bardzo zły

fatamorgana n
meabhalscáil
zjawisko świetlne polegające na powstawaniu pozornych obrazów odległych przedmiotów spowodowane różnicami współczynników załamania światła w warstwach powietrza o różnej temperaturze;

fatyga faˈtɨɡa n
aimpléis
męczący wysiłek fizyczny lub umysłowy

faza ˈfaza n
céim
miejsce, etap

fałda ˈfawda n
furca
załamanie tkaniny, skóry itp.

fałdować v
aoile
robić fałdy

fałsz fawʃ n
bréag
nieprawda
bréag-
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) jedna z dwóch wartości logicznych, obok prawdy;

fałszywy fawˈʃɨvɨ adj
bréagach
sztuczny, podrobiony
niezgodny z rzeczywistością, z prawdą; błędny, mylny
o człowieku: obłudny, zakłamany, przewrotny; kierujący się negatywnymi uczuciami
pozorny, udający coś, symulowany, udawany

fałszywy przyjaciel fawˈʃɨvɨ pʃɨˈjät͡ɕɛl idiom
cara bréige
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz w jednym języku o podobnym bądź takim samym brzmieniu, co wyraz w innym języku, jednak różniący się od niego znaczeniem;

federacja ˌfɛdɛˈrat͡sʲja n
cónaidhm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd;

federacyjny adj
cónaidhmigh
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z federacją, dotyczący federacji, mający charakter federacji

federalny adj
feidearálach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) dotyczący państwa będącego federacją lub związany z organami i strukturami tej federacji

feedback n
aiseolas
(środowiskowy) (edukacja, edukacyjny) (zarządzanie) informacja zwrotna

fejk n
falsa
(neologizm) (potocznie, potoczny) coś, co jest zmanipulowane lub spreparowane, tylko z pozoru wyglądające na prawdziwe ((na przykład) zdjęcie) lub markowe ((na przykład) buty / koszulka / telefon), w rzeczywistości jednak sfałszowane

fejm n
alladh
(slangowo) sława, rozgłos

feldmarszałek n
marascal machaire
(wojskowość, wojskowy) w niektórych krajach: najwyższy stopień wojskowy

feler n
fabht
(potocznie, potoczny) coś, co obniża wartość, jakość

felga ˈfɛlɡa n
fonsa
element podwozia samochodu; metalowa obręcz na którą nakłada się oponę

felietonista n
colúnaí
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) autor felietonu lub ich cyklu

feminista ˌfɛ̃mʲĩˈɲista n
feimineach
zwolennik feminizmu

feministyczny ˌfɛ̃mʲĩɲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
feimineach
związany z feminizmem, charakterystyczny dla feminizmu, dotyczący feministów lub feministek

feminizm fɛ̃ˈmʲĩɲism̥ n
feimineachas
(książkowy) ideologia i ruch wyzwolenia kobiet;

feni n
riascánta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) indyjska wódka tradycyjnie produkowana w stanie Goa z soku owoców nerkowca (nanercza zachodniego) lub soku łodyg kwiatów palmy kokosowej;

feniańczyk n
Fínín
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek tajnego antybrytyjskiego stowarzyszenia katolickiego w Ulsterze, działającego w XIX-XX w.;

fenicki fɛ̃ˈɲit͡sʲci adj
Féiníceach
(historia, historyczny, historycznie) związany z Fenicjanami lub Fenicją

fenicki fɛ̃ˈɲit͡sʲci n
Féiníceach
(językoznawstwo, językoznawczy) wymarły język z grupy kananejskiej rodziny języków semickich;

fenkuł n
finéal
(botanika, botaniczny) Foeniculum vulgare, roślina warzywna, o białych, mięsistych łodygach;
(spożywczy) jarzyna z fenkułu (1.1)

fenol ˈfɛ̃nɔl n
feanól
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, C6H5OH;

fenomenalny ˌfɛ̃nɔ̃mɛ̃ˈnalnɨ adj
iontach
wyjątkowy, wspaniały, fantastyczny, niesłychany

fenotyp n
feinitíopa
(biologia, biologiczny) zespół wszystkich dostrzegalnych cech organizmu będący wynikiem współdziałania czynników dziedzicznych oraz warunków środowiska;

ferm fɛrm n
feirmiam
(chemia, chemiczny) nietrwały pierwiastek chemiczny o symbolu Fm i liczbie atomowej 100;

fermentacja ˌfɛrmɛ̃nˈtat͡sʲja n
coipeadh
(biochemia, biochemiczny) reakcja biochemiczna zachodząca pod wpływem enzymów produkowanych przez mikroorganizmy;

fermentować ˌfɛrmɛ̃nˈtɔvat͡ɕ v
corraíl
ulegać procesowi fermentacji
powodować fermentację, poddawać fermentacji

ferwor n
díograis
gorliwość, uniesienie

festiwal fɛˈstʲival n
fleá
impreza artystyczna, często cykliczna, połączona z konkursem

feudalizm n
feodachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) średniowieczny system społeczno-ekonomicznych zależności między warstwami społecznymi, z reguły: chłopstwem, duchowieństwem, mieszczaństwem i szlachtą. Opierał się na ścisłej hierarchii stanów o określonych przywilejach;

fi fʲi n
fí
nazwa dwudziestej pierwszej litery alfabetu greckiego, φ;

fiasko ˈfʲjaskɔ n
fiasco
nieudanie się jakiejś sprawy, niepowodzenie się czegoś

fibromialgia n
fibrimiailge
(medycyna, medyczny) przewlekła, niezapalna choroba reumatyczna tkanek miękkich charakteryzujące się rozległym bólem;

fibrynogen n
fibrinigin
(biologia, biologiczny) białko osocza krwi wytwarzane w wątrobie, biorące udział w końcowej fazie procesu krzepnięcia;

fidżyjski fʲiˈd͡ʒɨjsʲci adj
Fidsis
odnoszący się do państwa Fidżi

fidżyjski fʲiˈd͡ʒɨjsʲci n
Fidsis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Fidżi,

fifty-fifty adv
caoga-caoga
(potocznie, potoczny) po równo na dwie osoby, po połowie, pół na pół

figa ˈfʲiɡa n
fige
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc figi (1.1)

figlować v
spórt
(książkowy) bawić się wesoło i swobodnie

figowiec fʲiˈɡɔvʲjɛt͡s n
crann figí
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus carica, figowiec pospolity, roślina rodząca figi
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus, rodzaj roślin z rodziny morwowatych;

figura fʲiˈɡura n
cruth
(sztuka) odwzorowana w rzeźbie lub malarstwie postać zwierzęcia lub człowieka
cúram
(heraldyka, heraldyczny) szeroko pojęte godła herbowe/mobilia

figurant fʲiˈɡurãnt n
dealbh tosaigh
osoba zajmująca wysokie stanowisko, ale niesprawująca faktycznej władzy, niemająca wpływu na podejmowane decyzje

figurować v
amhlachas
być gdzieś zamieszczonym lub wymienionym

fikcja n
ficsean
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wszystko to co jest wymyślone przez autora, to co nie jest historyczną prawdą
coś nierealnego, zmyślonego albo niemożliwego do wykonania

filantropia ˌfʲilãnˈtrɔpʲja n
daonnachtúlacht
bezinteresowne świadczenie pomocy

filantropijny adj
daonchairdiúil
związany z filantropią

filar ˈfʲilar n
piléar
(architektura, architektoniczny) wieloboczna, pionowa wolno stojąca podpora konstrukcji;
(górnictwo, górniczy) nietknięta część górotworu, pozostawiona do podparcia stropu

filatelistyczny adj
stampshanais
dotyczący filatelistyki, związany z filatelistyką

filetować ˌfʲilɛˈtɔvat͡ɕ v
fleasc
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) sprawiać rybę (rzadziej drób, jarzyny), usuwając części niejadalne

filharmonia ˌfʲilxarˈmɔ̃ɲja n
ceoláras
(potocznie, potoczny) budynek, w którym odbywają się koncerty muzyki poważnej

filipino ˌfʲilʲiˈpʲĩnɔ n
Filipínis
(językoznawstwo, językoznawczy) główny dialekt języka tagalskiego

filipiński ˌfʲilʲiˈpʲĩj̃sʲci adj
Filipínis
związany z Filipinami, odnoszący się do państwa Filipiny

filistyński adj
Filistíneach
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dotyczący Filistei lub Filistynów; pochodzący z Filistei

filiżanka ˌfʲilʲiˈʒãnka n
cupán
niewielkie naczynie z uszkiem, z którego pije się gorące napoje

film fʲilm n
scannán
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (telewizja, telewizyjny) utwór audiowizualny na jakiś temat; nośnik, na którym jest nagrany taki utwór;

film dokumentalny n
clár faisnéise
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (telewizja, telewizyjny) dzieło filmowe utrzymane w gatunku filmu dokumentalnego (1.1)

film długometrażowy n
príomhscannán
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) film trwający ponad 55 minut

film grozy n
scannán uafáis
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (zobacz) horror

film niemy n
scannán tostach
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) film bez ścieżki dźwiękowej;

filmować fʲilˈmɔvat͡ɕ v
scannánaigh
nagrywać coś kamerą filmową

filmowy fʲilˈmɔvɨ adj
scannán
związany z filmem, dotyczący filmu

filogeneza n
fíligineacht
(biologia, biologiczny) droga rozwoju rodowego grup systematycznych organizmów;

filolog fʲiˈlɔlɔk n
focleolaí
(językoznawstwo, językoznawczy) specjalista w dziedzinie filologii

filologia ˌfʲilɔˈlɔɟja n
focleolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina humanistyczna, zajmująca się językiem i literaturą jakiegoś narodu lub kręgu cywilizacyjnego;

filologiczny ˌfʲilɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
focleolaíoch
(przymiotnik) od: filologia

filozof fʲiˈlɔzɔf n
fealsamh
(edukacja, edukacyjny) (filozofia, filozoficzny) specjalista w zakresie filozofii

filozofia ˌfʲilɔˈzɔfʲja n
fealsúnacht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się rozważaniami na temat istoty bytu, źródeł poznania itp.;

filuterny ˌfʲiluˈtɛrnɨ adj
ábhailleach
żartobliwy i trochę prowokujący

finalista ˌfʲĩnaˈlʲista n
iomaitheoir ceannchluiche
(książkowy) uczestnik finału w zawodach sportowych lub konkursie

finanse n
maoinigh
ogół spraw związanych z pieniędzmi, kosztami, płaceniem
saibhreas
(potocznie, potoczny) zasoby pieniężne

finansista n
airgeadaí
specjalista w dziedzinie finansów

finansować v
maoinigh
dostarczać finansów

finansowy ˌfʲĩnãw̃ˈsɔvɨ adj
airgeadúil
dotyczący finansów

finał ˈfʲĩnaw n
ceannchluiche
(sport, sportowy) końcowe zawody między zwycięzcami eliminacji mające na celu wyłonienie ostatecznego zwycięzcy rozgrywek
koniec, zakończenie

finwal n
droimeiteach
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku płetwal zwyczajny, Balaenoptera physalus;

fiolet n
corcairghorm
kolor fioletowy;

fioletowy ˌfʲjɔlɛˈtɔvɨ adj
corcairghorm
mający kolor siódmego pasma tęczy, taki jak kolor kwiatu fiołka lub w kolorze powstałym przez zmieszanie barwnika czerwonego i niebieskiego;

fiord fʲjɔrt n
caolsáile
(geografia, geograficzny) rodzaj głębokiej zatoki wrzynającej się w ląd;

fiołek ˈfʲjɔwɛk n
sailchuach
(botanika, botaniczny) Viola L., rodzaj roślin zielnych z rodziny fiołkowatych rosnący w strefie umiarkowanej;

fiołek trójbarwny ˈfʲjɔwɛk trujˈbarvnɨ n
goirmín searraigh
(botanika, botaniczny) pospolity w Polsce gatunek rośliny należący do rodziny fiołkowatych;

firma ˈfʲirma n
comhlacht
(potocznie, potoczny) przedsiębiorstwo

firmament fʲirˈmãmɛ̃nt n
neamh
nieboskłon, sklepienie niebieskie, niebo

fiut fʲjut n
bior
(pospolicie) (wulgarnie, wulgaryzm) penis
(pospolicie) (pogardliwie, pogardliwy) mężczyzna, facet

fizjolog fʲiˈzʲjɔlɔk n
fiseolaí
specjalista w dziedzinie fizjologii

fizjologia n
fiseolaíocht
nauka o mechanizmach rządzących przebiegiem czynności życiowych organizmów

fizjoterapeuta ˌfʲizʲjɔtɛraˈpɛwta n
fisiteiripeoir
(medycyna, medyczny) terapeuta, specjalista od fizjoterapii

fizjoterapia n
fisiteiripe
(medycyna, medyczny) metoda leczenia usprawniającego poprzez stymulowania organizmu bodźcami fizycznymi

fizyczny fʲiˈzɨt͡ʃnɨ adj
corpartha
dostępny zmysłom

fizyk ˈfʲizɨk n
fisiceoir fisicí
naukowiec zajmujący się fizyką

fizyka ˈfʲizɨka n
fisic
nauka zajmująca się badaniem właściwości i oddziaływań materii;

fizyka atomowa n
fisic adamhach
(fizyka, fizyczny) dział fizyki badający budowę i właściwości atomów;

fiński ˈfʲĩj̃sʲci adj
Fionlannach
odnoszący się do Finów lub Finlandii, pochodzący z Finlandii

fiński ˈfʲĩj̃sʲci n
Fionlannach
(językoznawstwo, językoznawczy) ugrofiński język używany przez Finów;

flaga ˈflaɡa n
bratach
płat tkaniny określonego kształtu, barwy i znaczenia, przymocowywany do drzewca lub masztu

flamandzki adj
Pléimeannais
odnoszący się do regionu w północnej części Belgii, Flandrii

flamandzki n
Pléimeannais
(językoznawstwo, językoznawczy) dialekt, etnolekt, język używany we Flandrii; jeden z trzech języków urzędowych w Belgii

flandryjski adj
Pléimeannach
związany z Flandrią, dotyczący Flandrii

flanela flãˈnɛla n
flainín
(włókiennictwo) miękka tkanina bawełniana lub wełniana, pokryta delikatnym meszkiem, stosowana do wyrobu m.in. koszul, piżam i pościeli;

flanelowy adj
flainín
wykonany z flaneli

flauta ˈflawta n
calma
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) sytuacja na morzu, gdy brak wiatru;

flażolet n
fideog
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) niewielka piszczałka z ustnikiem dzióbkowym;

flażoletka n
fideog
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rodzaj drobnej jasnozielonej fasoli

flecista flɛˈt͡ɕista n
fliúiteadóir
muzyk, który gra na flecie

flegmatyczny ˌflɛɡmaˈtɨt͡ʃnɨ adj
fuarchúiseach
odznaczający się spokojem, mało pobudliwy, powolny

flejtuch ˈflɛjtux n
paiste
kawałek cienkiej tkaniny, służący do owinięcia kuli w czarnoprochowej broni odprzodowej, brudzący się przy ładowaniu i wystrzale;

fleksografia ˌflɛksɔˈɡrafʲja n
fleisceagrafaíocht
(poligrafia) technika druku wypukłego, w której forma drukowa wykonana jest z elastycznego tworzywa sztucznego;

flesz n
péacach
(fotografia) lampa błyskowa aparatu fotograficznego

flet flɛt n
fliúit
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny;

fletnia Pana ˈflɛtʲɲa ˈpãna n
coinlín ceoil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny; aerofon wargowy złożony z drewnianych piszczałek różnej długości, połączonych w jednym rzędzie; emblemat wiatru;

fleuta n
fliúit
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (marynarka) holenderski, XVI-wieczny statek żaglowy;

flirt flʲirt n
bí ag súgradh
krótkotrwała miłostka, zalotna rozmowa;

flirtować v
súgradh
uprawiać flirt, prowadzić lekką, zalotną rozmowę towarzyską z osobą innej płci

flisak ˈflʲisak n
rachta
(dawniej, dawny) fleisak, człowiek spławiający tratwami drewno i inne towary

flizelina n
idirfhásáil
materiał, cienki krawiecki wkład odzieżowy stosowany w celu usztywnienia lub stabilizacji szytej tkaniny;

floren n
airgead croise
(numizmatyka, numizmatyczny) trzynastowieczna złota moneta florencka;

flota ˈflɔta n
cabhlach
(marynarka) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) zbiór jednostek pływających;
(motoryzacja) zbiór pojazdów, np. samochodów, ciężarówek, samolotów

fluktuacja ˌfluktuˈ<sup>w</sup>at͡sʲja n
luaineacht
zmienność, płynność, niestałość, falowanie, zmienność nasilenia, odstępstwo od średniej statystycznej lub od normy;

fluor ˈflu<sup>w</sup>ɔr n
fluairín
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu F i liczbie atomowej 9;

fluwialny fluˈvʲjalnɨ adj
abhann
(geologia, geologiczny) związany z rzeką i jej działalnością

flądra ˈflɔ̃ndra n
leadhbóg
(ichtiologia, ichtiologiczny) płaska ryba;

fobia ˈfɔbʲja n
fóibe
(psychologia, psychologiczny) chorobliwy, paniczny (często nieuzasadniony i uporczywy) lęk przed kimś lub przed czymś;

foch fɔx n
stuaic
(potocznie, potoczny) dąs

fok fɔk n
cos a chur i dtaca
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) jeden z żagli pierwszego masztu;

foka ˈfɔka n
rón
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) morski ssak drapieżny;

folder ˈfɔldɛr n
fillteán
(informatyka, informatyczny) (zobacz) katalog

folia ˈfɔlʲja n
pionsa maol
cienkie tworzywo w arkuszach lub rolkach;

folklor ˈfɔlklɔr n
béaloideas
(etnografia, etnograficzny) ogół ludowej kultury i twórczości artystycznej, jak baśnie, pieśni, obrzędy, stroje, architektura, kuchnia itp.

folklorysta n
béaloideasaí
(etnografia, etnograficzny) osoba specjalizująca się w folklorystyce, badacz folkloru

folklorystka n
béaloideasaí
(etnografia, etnograficzny) kobieta specjalizująca się w folklorystyce, badaczka folkloru

fonem ˈfɔ̃nɛ̃m n
fóinéim
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka;

fonetyk fɔ̃ˈnɛtɨk n
foghraí
językoznawca zajmujący się fonetyką

fonetyka fɔ̃ˈnɛtɨka n
foghraíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się opisywaniem głosek danego języka;

fonia n
fuaim
(akustyka, akustyczny) reprodukowany dźwięk docierający do ucha słuchającego przy odtwarzaniu nagrania, projekcji filmu itp. w postaci fali akustycznej
(radiofonia, radiokomunikacja, radiotechnika, radiofoniczny, radiokomunikacyjny, radiotechniczny, radiowy) (telewizja, telewizyjny) sygnał dźwiękowy przesyłany z nadajnika do odbiornika radiowego, telewizyjnego itp., za pomocą fali elektromagnetycznej

fonologia ˌfɔ̃nɔˈlɔɟja n
fóineolaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o fonemach i relacjach między nimi;

fonologiczny adj
fóineolaíoch
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z fonologią, dotyczący fonologii

fontanna fɔ̃nˈtãnːa n
foinse
dekoracyjny element architektoniczny złożony ze zbiornika z wodą oraz otworu, przez który woda wpada do zbiornika;

fordewind n
reatha
(marynarka) nazwa jednego z wiatrów pozornych, wiejącego z tyłu

foremka fɔˈrɛ̃mka n
múnla
odpowiednio ukształtowany przedmiot do nadawania kształtu ciastu, glinie itp.
zabawka do robienia babek z piasku

foremny fɔˈrɛ̃mnɨ adj
cruthach
(książkowy) o prawidłowym, regularnym kształcie; kształtny, zgrabny
rialta
(geometria) dla wielokątów: taki, którego wszystkie kąty wewnętrzne są równe, a boki równej długości;
(geometria) dla wielościanów: ograniczony jednakowymi wielokątami foremnymi (1.1), którego wszystkie kąty dwuścienne są równe;

forma ˈfɔrma n
cruth
kondycja fizyczna osoby
zewnętrzny kształt

formacja fɔrˈmat͡sʲja n
comhluadar
grupa ludzi, których łączą określone poglądy
fíor
(geologia, geologiczny) jednostka podstawowa w litostratygrafii
(wojskowość, wojskowy) samodzielny oddział wojskowy

formalność fɔrˈmalnɔɕt͡ɕ n
foirmiúlacht
czynność konieczna, ale nieistotna albo bardzo prosta
czynność wykonywana według przepisów, urzędowo

formować fɔrˈmɔvat͡ɕ v
cruth
nadawać czemuś określoną formę, kształt

formuła fɔrˈmuwa n
foirmle
kategoria wyścigów samochodowych
przepis na daną czynność, sposób funkcjonowania czegoś

fornirować v
veinír
(technologia, technika, techniczny) okładać wyroby stolarskie fornirem

forować v
bolscaireacht a dhéanamh
dawać pierwszeństwo

forsa ˈfɔrsa n
abair aoibh
(potocznie, potoczny) pieniądze

fort fɔrt n
dún
(wojskowość, wojskowy) budowla obronna

forteca fɔrˈtɛt͡sa n
dún
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) fortyfikacja obronna, na którą składają się forty i umocnienia;

fortepian fɔrˈtɛpʲjãn n
pianó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny, z poziomo umieszczonym pudłem rezonansowym;

fortepianowy adj
pianó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany z fortepianem

fortuna fɔrˈtũna n
cinniúint
los, szczególnie ten dobry
wielkie bogactwo

fortyfikacja ˌfɔrtɨfʲiˈkat͡sʲja n
athneartú
umocnienie, budowla obronna

fortyfikować v
daingnigh
(budownictwo) (wojskowość, wojskowy) budować fortyfikacje; stawiać umocnienia obronne

fory ˈfɔrɨ n
cis
dobrowolne ograniczenie własnej przewagi nad przeciwnikiem, np. by skłonić go do rywalizacji

fosa ˈfɔsa n
díog
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) zapora w postaci rowu otaczającego umocnienia;

fosfolipid n
fosfailipid
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny stanowiący istotny składnik budowy błony komórkowej;

fosfor ˈfɔsfɔr n
fosfar
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu P i liczbie atomowej 15;

fosforan n
fosfáit
(chemia, chemiczny) pochodna kwasu fosforowego;

fosforescencja ˌfɔsfɔrɛˈst͡sɛ̃nt͡sʲja n
gealán
(fizyka, fizyczny) świecenie ciał wywołane uprzednim naświetlaniem i trwające po jego ustaniu;

fotel ˈfɔtɛl n
cathaoir uilleach
rodzaj siedziska z oparciem na plecy i podłokietnikami;

fotoelektron n
fótaileictreon
(fizyka, fizyczny) elektron wyemitowany z powierzchni pewnego materiału na skutek działania promieniowania elektromagnetycznego

fotogeniczny adj
fótaigineach
korzystnie wyglądający na zdjęciach

fotograf fɔˈtɔɡraf n
grianghrafadóir
osoba zajmująca się wykonywaniem fotografii, najczęściej zawodowo;

fotografia ˌfɔtɔˈɡrafʲja n
grianghrafadóireacht
sztuka wykonywania fotografii (1.1);
nieruchomy obraz rzeczywistości utrwalony aparatem fotograficznym

fotograficzny ˌfɔtɔɡraˈfʲit͡ʃnɨ adj
fótagrafach
związany z fotografią, fotografowaniem, robieniem zdjęć

fotografować ˌfɔtɔɡraˈfɔvat͡ɕ v
fótagraf
robić zdjęcie, robić fotografię

fotokopia ˌfɔtɔˈkɔpʲja n
fótachóip
(biurowość, biurowy) kopia dokumentu, druku, rękopisu itp. uzyskana techniką fotograficzną

fotometr n
fótaiméadar
(technologia, technika, techniczny) przyrząd służący do pomiaru natężenia oświetlenia i innych parametrów światła;

fotomontaż ˌfɔtɔ̃ˈmɔ̃ntaʃ n
fótamontáis
(fotografia) obraz fotograficzny powstały przez manipulację lub skomponowanie kilku obrazów;

foton ˈfɔtɔ̃n n
fótón
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o zerowej masie spoczynkowej i ładunku, kwant oddziaływania elektromagnetycznego;

fotopowielacz ˌfɔtɔpɔˈvʲjɛlat͡ʃ n
fóta-iolróir
(fizyka, fizyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie przetwarzające sygnał świetlny na elektryczny oraz wzmacniające ten sygnał;

fotosyntetyczny adj
fótaisintéiseach
związany z fotosyntezą, dotyczący fotosyntezy

fotosynteza n
fótaisintéis
(biochemia, biochemiczny) (botanika, botaniczny) proces wytwarzania przez rośliny zielone i niektóre bakterie związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale światła;

fototerapia ˌfɔtɔtɛˈrapʲja n
fótaiteiripe
(medycyna, medyczny) (zobacz) światłolecznictwo

fototropizm ˌfɔtɔˈtrɔpʲism̥ n
fótatrópacht
(botanika, botaniczny) zwrócenie się rośliny w kierunku źródła światła lub w przeciwną stronę;

fotowoltaiczny ˌfɔtɔvɔltaˈ<sup>j</sup>it͡ʃnɨ adj
fótavoltach
(przymiotnik) związany z przetwarzaniem światła słonecznego na energię elektryczną

fotowoltaika ˌfɔtɔvɔltaˈ<sup>j</sup>ika n
fótavoltachas
(technologia, technika, techniczny) (elektryczność) dziedzina nauki i techniki zajmująca się przetwarzaniem światła energii słonecznego na energię elektryczną;

foyer n
forhalla
(książkowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) sala lub hol obok sali teatralnej, koncertowej, konferencyjnej itp., gdzie przebywa publiczność lub uczestnicy konferencji w czasie przerw, antraktów;

fragment ˈfraɡmɛ̃nt n
boim
wyodrębniona część czegoś

frajda ˈfrajda n
lúcháir
(potocznie, potoczny) radość, uciecha z czegoś

frajer ˈfrajɛr n
meathán
(potocznie, potoczny) osoba dająca się łatwo nabrać, naiwna; osoba nadmiernie wierna normom moralnym, które przez innych nie są przestrzegane

frakcja ˈfrakt͡sʲja n
bain
(chemia, chemiczny) wyodrębniona część składowa mieszaniny substancji o określonych właściwościach
codán
(poligrafia) czcionki mniejsze od pisma podstawowego, umieszczane powyżej albo poniżej linii pisma
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) grupa partyjna, klub w parlamencie, który prezentuje odrębny program
(statystyka, statystyczny) stosunek liczby obserwacji mających pewną właściwość do liczebności całej próby statystycznej;
(technologia, technika, techniczny) część partii kruszywa o jednakowych wymiarach ziaren

franciszkanin n
Proinsiasach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik z zakonu założonego przez św. Franciszka z Asyżu;

franciszkański frãɲˈt͡ɕiʃkaɨ̃j̃sʲci adj
Proinsiasach
związany z franciszkanami lub franciszkankami, dotyczący franciszkanów lub franciszkanek

franciszkański frãɲˈt͡ɕiʃkaɨ̃j̃sʲci possessiveAdjective
Proinsiasach
należący do franciszkanów lub franciszkanek, będący ich własnością

francuski frãnˈt͡susʲci adj
Fraincis
odnoszący się do Francji lub Francuzów; związany lub wywodzący się z Francji

francuski frãnˈt͡susʲci n
Fraincis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Francji, części Belgii, Szwajcarii, Kanady oraz kilkunastu innych państw;

francuskojęzyczny frãnˈt͡suskɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ adj
Frainciseoir
posługujący się językiem francuskim
taki, którego mieszkańcy posługują się językiem francuskim

franczyza n
ceart vótála
(ekonomia, ekonomiczny) rodzaj współpracy gospodarczej pomiędzy samodzielnymi podmiotami, w ramach której franczyzobiorca prowadzi swoje przedsiębiorstwo pod marką i według koncepcji franczyzodawcy;
w przemyśle rozrywkowym: zbiór powiązanych ze sobą dzieł kultury masowej, najczęściej chronionych prawem autorskim;

frank frãŋk n
franc
(jednostka monetarna) pieniądz niektórych krajów europejskich i afrykańskich

frankfurterka ˌfrãŋkfurˈtɛrka n
oscailteach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) cienka, parzona kiełbaska z mielonego mięsa, podawana najczęściej na gorąco;

frankofon n
Frainciseoir
ktoś, kto mówi po francusku i żyje w społeczności posługującej się tym językiem, szczególnie w miejscu, w którym mówi się dwoma lub więcej językami

frans frãw̃s n
frainciam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fr i liczbie atomowej 87;

fraszka n
burdún
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki żartobliwy wierszyk;
traidhfil
(potocznie, potoczny) błahostka

fraza n
abairtín
(językoznawstwo, językoznawczy) związek dwóch lub więcej wyrazów tworzący całość znaczeniową i intonacyjną;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) sekwencja dwóch lub więcej motywów muzycznych, stanowiących całość w obrębie utworu

fregata frɛˈɡata n
frigéad
(ornitologia, ornitologiczny) szerokoskrzydły, szybujący ptak oceaniczny z rodziny fregatowatych;

frekwencja frɛˈkfɛ̃nt͡sʲja n
freastal
liczba osób biorących udział w jakimś zdarzeniu / znajdujących się w jakimś miejscu

fretka ˈfrɛtka n
firéad
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius furo, udomowiony, hodowlany drapieżnik spokrewniony z tchórzem;

frez frɛs n
meil
(technologia, technika, techniczny) narzędzie skrawające do obróbki powierzchni

frezarka frɛˈzarka n
muilleoir
(technologia, technika, techniczny) obrabiarka skrawająca, służąca do obróbki płaszczyzn, powierzchi kształtowych, wgłębień itp. za pomocą frezu;

frezja ˈfrɛzʲja n
fríse
(botanika, botaniczny) Freesia, rodzaj bylin ozdobnych z rodziny kosaćcowatych, mających silnie pachnące, na ogół dzwonkowate kwiaty;

front frɔ̃nt n
aghaidh
przód, przednia część
dreach
(wojskowość, wojskowy) rejon działań wojennych;
fronta aimsire
(meteorologia, meteorologiczny) strefa między dwiema masami powietrza;

fruwać v
bréagchuil
poruszać się w powietrzu za pomocą skrzydeł

frygijski adj
Frigiach
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) związany z Frygią, dotyczący Frygii, pochodzący z Frygii

frygijski n
Frigiach
(językoznawstwo, językoznawczy) język frygijski, wymarły indoeuropejski język Frygów (Frygijczyków), używany w starożytnej Anatolii;

frytka ˈfrɨtka n
smiot
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) cienki słupek z krojonego ziemniaka usmażony na głębokim tłuszczu;

frytki n
smiot
(handel, handlowy) porcja frytek (1.1)
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa ze smażonych na oleju pociętych ziemniaków

fryzjer ˈfrɨzʲjɛr n
bearbóir
osoba zajmująca się obcinaniem włosów, ich czesaniem i pielęgnacją; u mężczyzn również goleniem

fryzyjski adj
Freaslainnis
dotyczący Fryzji albo Fryzów (Fryzyjczyków)

fryzyjski n
Freaslainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język zachodniogermański, którym posługują się Fryzowie

frędzel ˈfrɛ̃nd͡zɛl n
aigilín
(krawiectwo) zwisający fragment materiału przymocowany do tkaniny

fuga ˈfuɡa n
siúnta
(budownictwo) spoina w murze pomiędzy cegłami lub między płytkami ceramicznymi ułożonymi na ścianie lub podłodze

fulmar n
fulmaire
(ornitologia, ornitologiczny) Fulmarus Stephens, duży ptak morski z rodziny burzykowatych;

fundacja fũnˈdat͡sʲja n
bunsraith
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organizacja zbierająca pieniądze na cel dobroczynny;

fundament fũnˈdãmɛ̃nt n
bunsraith
(budownictwo) wykonany z betonu, żelbetu, murowany z cegieł lub kamieni, rzadziej z drewna, dolny element konstrukcyjny budowli lub urządzenia przekazujący na podłoże gruntowe całość obciążeń;

fundamentalizm n
bunúsaíocht
pozbawiony refleksji rygoryzm w przestrzeganiu zasad jakiejś religii albo ideologii, oparty na najbardziej dosłownej ich interpretacji

fundator fũnˈdatɔr n
teilgeoir
ktoś, kto coś ufundował lub dał czemuś początek;

funkcja ˈfũŋkt͡sʲja n
feidhm
(informatyka, informatyczny) podprogram; wydzielona część programu wykonująca określone zadanie;
(matematyka, matematyczny) przyporządkowanie każdemu elementowi ze zbioru dokładnie jednego elementu z innego zbioru; (potocznie, potoczny) wykres, rysunek takiego przyporządkowania;
przeznaczenie, zadanie jakiegoś urządzenia lub osoby, cel jego działania;

funkcjonalność ˌfũŋkt͡sʲjɔ̃ˈnalnɔɕt͡ɕ n
gnéchlár
funkcja, cecha użytkowa programu lub urządzenia

funkcjonalny adj
abairt
bardziej użytkowy niż estetyczny
feidhmiúil
związany z funkcjonowaniem

funkcjonowanie ˌfũŋkt͡sʲjɔ̃nɔˈvãɲɛ n
feidhmiú
działanie

funkcjonować ˌfũŋkt͡sʲjɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
feidhmigh
działać, wykonywać czynności w sposób właściwy

funt fũnt n
punt
(jednostka monetarna) waluta niektórych państw
anglosaska, pozaukładowa jednostka masy równa 0,453 592 37 kg;

furia ˈfurʲja n
aonachas
złość, wściekłość, gniew

furman ˈfurmãn n
maide mór
człowiek powożący zaprzęgiem konnym, zwykle furmanką

futbol amerykański ˈfudbɔl ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci n
peil mheiriceánach
(sport, sportowy) sport drużynowy, w którym uczestniczą dwa jedenastoosobowe zespoły

futbolówka n
peil
(potocznie, potoczny) (sport, sportowy) piłka używana podczas gry w futbol

futerał fuˈtɛraw n
cásáil
ochronne opakowanie do przechowywania przedmiotów, które mogą ulec uszkodzeniu

futerkowy adj
clúmhach
okryty futrem

futro ˈfutrɔ n
bian
(heraldyka, heraldyczny) jeden z rodzajów tynktury heraldycznej;
(krawiectwo) wyprawiona skórka zwierzęcia pokryta sierścią służąca do produkcji odzieży bądź sama stanowiąca np. ozdobę, okrycie czy dywan
(odzieżownictwo) (krawiectwo) odzież (np. kurtka, płaszcz) wykonana ze skór zwierzęcych posiadających sierść
(zoologia, zoologiczny) sierść na zwierzęciu

futrzany adj
clúmhach
zrobiony z futra

futurysta n
todhchaíochaí
(sztuka) artysta, twórca, który tworzy w nurcie futuryzmu

futurystyczny ˌfuturɨˈstɨt͡ʃnɨ adj
todhchaíoch
(sztuka) związany z futuryzmem, dotyczący futuryzmu
taki, który wygląda jakby był wytworem techniki przyszłości

futuryzm fuˈturɨsm̥ n
todhchaíochas
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) awangardowy kierunek w sztuce dwudziestowiecznej powstały we Włoszech na początku XX w. manifestujący fascynację techniką, mechanizacją i dynamizmem wielkomiejskim;

fuzja ˈfuzʲja n
creach
rodzaj długiej broni strzeleckiej z zamkiem skałkowym, wynalezionej w II połowie XVII wieku we Francji; dziś potoczna nazwa strzelby myśliwskiej;

gabinet ɡaˈbʲĩnɛt n
airí rialtais
(przenośnie, przenośnia) rada ministrów
cur faoi scian
lokal przeznaczony do wykonywania specjalistycznego zawodu
oifig
sala przeznaczona do wystawiania np. okazów
seomra staidéir
pokój przeznaczony do pracy umysłowej

gaboński ɡaˈbɔ̃j̃sʲci adj
Gabúnach
odnoszący się do Gabonu, państwa w Afryce

gad ɡat n
reiptíl
(herpetologia, herpetologiczny) zwierzę z gromady Reptilia, kręgowiec zmiennocieplny oddychający wyłącznie płucami;

gadanie ɡaˈdãɲɛ n
aighneas
(potocznie, potoczny) mówienie, prowadzenie rozmowy, zwłaszcza na błahe tematy

gadanina ˌɡadãˈɲĩna n
aighneas
(potocznie, potoczny) mówienie o czymś nieważnym, błahym

gadatliwy ˌɡadaˈtlʲivɨ adj
béalach
taki, który dużo i chętnie mówi

gadać ˈɡadat͡ɕ v
aighneas
(potocznie, potoczny) mówić, (lekceważąco, lekceważący) rozmawiać

gadolin ɡaˈdɔlʲĩn n
gadailiniam
(chemia, chemiczny) srebrzystobiały metal; pierwiastek chemiczny o symbolu Gd i liczbie atomowej 64;

gadu-gadu interjection
giob geab
…nazywający odgłosy długiej rozmowy

gadulstwo ɡaˈdulstfɔ n
foclachas
(potocznie, potoczny) mówienie zbyt dużo, zbędne gadanie

gaduła ɡaˈduwa n
cabaire
osoba nadmiernie rozmowna; osoba, która dużo mówi

gafel n
ga
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) ukośne drzewce stawiane razem z żaglem gaflowym;

gag ɡak n
scéal grinn
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) chwyt komediowy wywołujący u widza efekt komiczny oparty na sytuacjach wizualnych

gagat ˈɡaɡat n
scaird
(mineralogia, mineralogiczny) bitumiczna odmiana węgla brunatnego o zbitej, jednorodnej budowie;

gal ɡal n
gailliam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ga i liczbie atomowej 31;

galacki adj
Galátach
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dotyczący Galacji lub Galatów; pochodzący z Galacji

galaktyka ɡaˈlaktɨka n
réaltra
(astronomia, astronomiczny) duży obiekt składający się z miliardów gwiazd oraz czarnych dziur, pyłu i gazów;

galaretka ˌɡalaˈrɛtka n
geilitín
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) deser lub słodycze przyrządzone z wywaru z owoców z dodatkiem żelatyny, podawane na zimno;

galas ˈɡalas n
brusaireacht
(botanika, botaniczny) narośl na liściach roślin, spowodowana przez złożenie w nich owadzich jaj;

galeria ɡaˈlɛrʲja n
dánlann
(sztuka) kolekcja dzieł sztuki, np. w muzeum

galijski adj
Gallach
związany z Galią lub Galami, dotyczący Galii lub Galów

galion ˈɡalʲjɔ̃n n
dealbh tosaigh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) ozdoba dziobu żaglowca, często w kształcie postaci kobiecej lub zwierzęcej;

galon ˈɡalɔ̃n n
galún
(jednostka miary) jednostka objętości używana w krajach anglosaskich;
naszywka ze złotej lub srebrnej taśmy na mundurach lub liberiach;

galwanizacja n
galbhánú
(technologia, technika, techniczny) powlekanie wyrobu metalowego warstwą innego metalu

galwanometr n
galbhánaiméadar
(technologia, technika, techniczny) przyrząd do pomiaru słabego prądu elektrycznego

gama ˈɡãma n
réim
(przenośnie, przenośnia) szereg odmian czegoś do wyboru

gambijski ɡãmˈbʲijsʲci adj
Gaimbiach
odnoszący się do Gambii, państwa w Afryce

gameta ɡãˈmɛta n
gaiméit
(biologia, biologiczny) komórka służąca do rozmnażania płciowego;

gamma ˈɡãmːa n
gáma
nazwa trzeciej litery alfabetu greckiego, γ;

gamoń ˈɡãmɔ̃ɲ n
adhainteoir
(potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) człowiek nierozgarnięty, niezaradny

ganek ˈɡãnɛk n
póirse
przybudówka przed wejściem do budynku, składająca się z daszka wspartego na słupach i schodów

gang ɡãŋk n
meitheal
grupa przestępcza

gangrena ɡãŋˈɡrɛ̃na n
morgadh
(medycyna, medyczny) proces gnilny tkanek wywołany w żywym organizmie przez bakterie gnilne;

gangster ˈɡãŋkstɛr n
drongadóir
osoba należąca do gangu

gangsterski adj
drongadóir
związany z gangsterem, charakterystyczny dla gangstera

ganienie n
achasán
udzielanie nagany

ganić v
ceartaigh
wyrażać słownie dezaprobatę, udzielać słownej krytyki

gapić się ˈɡapʲit͡ɕ‿ɕɛ v
cuir caoi ar
(potocznie, potoczny) uporczywie się przyglądać, wpatrywać się

garaż ˈɡaraʃ n
garáiste
wydzielony budynek lub część budynku służąca do parkowania pojazdów i zapewniająca im ochronę przed środowiskiem zewnętrznym i złodziejami;

garbarz ˈɡarbaʃ n
súdaire
(zawód, zawodowy, zawodowo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik lub robotnik zajmujący się garbowaniem skór

garderoba ˌɡardɛˈrɔba n
feisteas
ogół odzieży, ubrań, które się posiada
pomieszczenie służące do przechowywania odzieży

garderobiany n
éadaitheoir
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) mężczyzna obsługujący garderobę aktorską

gardziel n
déan anspás
(przenośnie, przenośnia) wąskie przejście
scóig
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) odpowiednik gardła u zwierząt; rzadziej określenie ludzkiego gardła

gardzić ˈɡarʲd͡ʑit͡ɕ v
dímheas
myśleć o kimś lub postępować z nim z pogardą

gardło ˈɡardwɔ n
scornach
(anatomia, anatomiczny) odcinek między przełykiem a jamą ustną, mieszczący się w przedniej części szyi;

garncarz ˈɡarn̥t͡saʃ n
criadóir
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący garnki i inne naczynia ceramiczne

garnek ˈɡarnɛk n
corcán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ognioodporny pojemnik do przygotowywania i przechowywania ciepłych potraw;

garnirowanie ˌɡarʲɲirɔˈvãɲɛ n
maisigh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ozdabianie, przybranie, dekorowanie jedzenia;

garnirować ˌɡarʲɲiˈrɔvat͡ɕ v
maisigh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ozdabiać jedzenie (np. zieleniną)

garnitur ɡarʲˈɲitur n
culaith
(odzieżownictwo) (krawiectwo) eleganckie ubranie męskie;

garować v
díonmhar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o cieście: będąc pozostawionym na pewien czas, powiększać swoją objętość

garstka ˈɡarstka n
crág
niewiele

garłacz n
geargáil
(architektura, architektoniczny) dekoracyjne zakończenie rynny dachowej, rozpowszechnione w budownictwie gotyku i renesansu;

garść ɡarʲɕt͡ɕ n
crág
ilość mieszcząca się w garści (1.1)

gasidło n
smóladán
narzędzie do gaszenia świec w formie metalowego stożka niejednokrotnie umocowywanego na kiju;

gasić ˈɡaɕit͡ɕ v
cas as
(technologia, technika, techniczny) wyłączać urządzenie
múch
przerywać palenie

gasnąć ˈɡasnɔ̃ɲt͡ɕ v
amach
o źródle światła lub ciepła, o uczuciach zanikać, zmniejszać swoją moc, siłę

gatunek gaˈtuŋki ɡaˈtũnɛk n
aicíd
(biologia, biologiczny) najniższa jednostka klasyfikacji organizmów żywych;
rang
odmiana czegoś, typ, rodzaj

gaur ɡawr n
gár
(zoologia, zoologiczny) Bos gaurus, gatunek dużego, ciemnego wołu występującego w południowej Azji;

gawial n
gairiál
(zoologia, zoologiczny) gad z gatunku gawial gangesowy;

gawron ˈɡavrɔ̃n n
rúcach
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus frugilegus Linnaeus, gatunek ptaka o czarnym upierzeniu z rodziny krukowatych, ale mniejszy od kruka;

gawęda n
scéal
(książkowy) opowiadanie, opowieść, pogadanka

gawędziarz n
scéalaí
autor lub znawca gawęd, łatwo i z zamiłowaniem opowiadający anegdoty, różne historie

gawędzić v
caislín
prowadzić luźną rozmowę

gay n
aerach
homoseksualny mężczyzna;

gaz ɡas n
gás
(fizyka, fizyczny) lotny stan materii;
(technologia, technika, techniczny) substancja służąca do opalania, gotowania itp., w postaci gazu (1.1)
(wojskowość, wojskowy) gaz (1.1), mający właściwości trujące, używany jako broń chemiczna

gaz do dechy ˈɡaz dɔ‿ˈdɛxɨ n
buain
(środowiskowy) (motoryzacja) pedał gazu wciśnięty do końca

gaz musztardowy ˈɡas ˌmuʃtarˈdɔvɨ n
gás mustaird
(chemia, chemiczny) (wojskowość, wojskowy) zwyczajowa nazwa iperytu siarkowego

gaz ziemny ˈɡazʲ ˈʑɛ̃mnɨ n
gás nádúrtha
(geologia, geologiczny) mieszanina lekkich węglowodorów, wśród których dominuje metan, towarzysząca ropie naftowej lub tworząca własne złoża;

gazela ɡaˈzɛla n
gasail
(zoologia, zoologiczny) mała afrykańska antylopa;

gazeta ɡaˈzɛta n
nuachtán páipéar nuachta
drukowany środek przekazu informacji, zazwyczaj ukazujący się codziennie;

gazetowy adj
nuachtán
(poligrafia) związany z gazetą, dotyczący gazety

gazowany adj
gásach
(spożywczy) nasycony dwutlenkiem węgla

gazownik n
fear an gháis
pracownik gazowni

gazowy ɡaˈzɔvɨ adj
gás
związany z gazem, dotyczący gazu

gałka ˈɡawka n
cnap
mały, kulisty przedmiot lub kuliste zakończenie przedmiotu
regulator danych funkcji w urządzeniach mechanicznych, elektrycznych i elektronicznych
scaob
porcja lodów w kształcie kulki

gałka muszkatołowa ˈɡawka ˌmuʃkatɔˈwɔva n
noitmig
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) jądro nasiona muszkatołowca korzennego używane jako przyprawa i w przemyśle farmaceutycznym;

gałąź ˈɡawɔ̃w̃ɕ n
craobh géag
(botanika, botaniczny) boczny pęd drzewa lub krzewu

gaśnica ɡaɕˈɲit͡sa n
múchtóir dóiteáin
(technologia, technika, techniczny) przenośny przyrząd do gaszenia pożaru;

gbur ɡbur n
abhlóir
(pogardliwie, pogardliwy) człowiek opryskliwy, nieobyty towarzysko

gburowaty adj
amhlánta
zachowujący się w sposób niegrzeczny, szorstki

gderać v
bí ag clamhsán
(potocznie, potoczny) narzekać w sposób nużący i męczący

gdy ɡdɨ conjunction
nuair
…rozpoczynający zdanie podrzędne określające czas zajścia czynności ze zdania głównego

gdy kota nie ma, myszy harcują ˈɡdɨ ˈkɔta ˈɲɛ‿ma ˈmɨʃɨ xarˈt͡sujɔ̃w̃ proverb
fad a bhíos an cat amuigh bíonn na luchain ag rince nuair a bhíonn an cat amuigh bíonn an luch ag rince
kiedy nie ma przez jakiś czas kontroli („kota”) nad podwładnymi lub podopiecznymi („myszami”), to następuje lekceważenie reguł, obowiązków itp.

gdyby ˈɡdɨbɨ conjunction
dá
…wprowadzający w zdaniu podrzędnym warunek, który w danej sytuacji nie jest możliwy do spełnienia

gdzie ɟd͡ʑɛ interrogativePronoun
cá
służący do tworzenia pytań o lokalizację

gdzie indziej ˈɟd͡ʑɛ ˈĩɲd͡ʑɛ̇j adv
in áit éigin eile
do innego miejsca
w innym miejscu

gdzieś ɟd͡ʑɛ̇ɕ indefinitePronoun
rud éigin
(potocznie, potoczny) używany do podkreślenia przybliżonego określania jakiejś wielkości

gdzież ɟd͡ʑɛʃ pronoun
cá
…pytajny, służący do tworzenia pytań o lokalizację; (książkowy) gdzie

gej ɡɛj n
aerach
homoseksualny mężczyzna;

gejowski ɡɛˈjɔfsʲci adj
piteogach
właściwy gejowi lub przeznaczony dla gejów

gejzer ˈɡɛjzɛr n
géasar
(geologia, geologiczny) źródło tryskające gorącą wodą i parą;

gem ɡɛ̃m n
cluiche
(sport, sportowy) część seta w tenisie

gen ɡɛ̃n n
géin
(biologia, biologiczny) część chromosomów jądra komórkowego, podstawowa jednostka dziedziczności odpowiedzialna za przekazanie cech dziedzicznych organizmu;

gender n
inscne
(psychologia, psychologiczny) (gender studies) zespół zachowań, norm i wartości, przypisanych kulturowo i społecznie do każdej z płci

genealog n
rianaí
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) historyk badający dzieje rodów z uwzględnieniem koligacji

genealogia ˌɡɛ̃nɛaˈlɔɟja n
ginealas
(historia, historyczny, historycznie) nauka pomocnicza historii zajmująca się dziejami rodów
geneza rodu uwzględniająca następstwo pokoleń i koligacje

generacja n
glúin
ogół osobników żyjących w tym samym czasie, będących mniej więcej w tym samym wieku

generalissimus n
ardghinearál
(wojskowość, wojskowy) naczelny wódz w niektórych armiach;

generalnie adv
de ghnáth
na ogół, powszechnie
zazwyczaj, najczęściej

generalny adj
blaincéad
taki, który odnosi się do czegoś ogólnego, powszechnie obowiązującego

generator ˌɡɛ̃nɛˈratɔr n
gineadóir
(elektryczność) prądnica, szczególnie o dużej mocy;

generał ɡɛ̃ˈnɛraw n
ginearál
(wojskowość, wojskowy) wysoki stopień oficerski wojsk lądowych i powietrznych;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) główny przełożony w niektórych zakonach katolickich;

genetyczny ˌɡɛ̃nɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
gineach
(biologia, biologiczny) dotyczący genetyki, związany z genetyką

genetyka ɡɛ̃ˈnɛtɨka n
ghéineolaíocht
dziedzina naukowa zajmująca się badaniami nad dziedzicznością;

geneza ɡɛ̃ˈnɛza n
bunphointe
zespół czynników prowadzących do powstania czegoś

genialny adj
lonrach
wybitnie uzdolniony
znakomity

geniusz ˈɡɛ̃ɲjuʃ n
ardéirim
osoba wybitna, o nieprzeciętnych zdolnościach
czyjeś nieprzeciętne zdolności, umiejętności, czyjś wybitny talent

genus ˈɡɛ̃nus n
aicme
(matematyka, matematyczny) w topologii: liczba otworów w rozmaitości topologicznej

geodeta ˌɡɛɔˈdɛta n
suirbhéir
osoba zajmująca się geodezją

geofizyka n
geoifisic
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka badająca procesy i zjawiska fizyczne zachodzące kiedykolwiek we wszystkich geosferach kuli ziemskiej

geograf ɡɛˈɔɡraf n
geografaí
osoba zajmująca się geografią lub ucząca geografii

geografia ˌɡɛɔˈɡrafʲja n
tíreolaíocht geografaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka zajmująca się badaniem zjawisk przyrodniczych i społecznych na powierzchni Ziemi;

geograficzny ˌɡɛɔɡraˈfʲit͡ʃnɨ adj
geografach
związany z geografią, odnoszący się do geografii

geolog ɡɛˈɔlɔk n
gheolaí
(edukacja, edukacyjny) (geologia, geologiczny) specjalista w dziedzinie geologii

geologia ˌɡɛɔˈlɔɟja n
geolaíocht
nauka zajmująca się budową, własnościami i historią Ziemi;

geometria ˌɡɛɔ̃ˈmɛtrʲja n
geoiméadracht céimseata
(matematyka, matematyczny) dział matematyki badający figury geometryczne i zależności między nimi
(matematyka, matematyczny) szerzej: dział matematyki badający dla wybranych przekształceń ich niezmienniki;

geomorfologia ˌɡɛɔ̃mɔrfɔˈlɔɟja n
geomoirfeolaíocht
(geologia, geologiczny) nauka o formach rzeźby powierzchni Ziemi, ich wyglądzie zewnętrznym, właściwościach, pochodzeniu, rozwoju i rozmieszczeniu;

gepard ˈɡɛpart n
síota
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak z rodziny kotowatych;

gepard grzywiasty n
liopard fiaigh
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Acinonyx jubatus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący przede wszystkim w Afryce;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku gepardów grzywiastych (1.1)

geriatria ɡɛrʲˈjatrʲja n
geiriaitric
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się schorzeniami wieku podeszłego;

german ˈɡɛrmãn n
gearmáiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ge i liczbie atomowej 32;

germański ɡɛrˈmãj̃sʲci adj
Gearmáinic
dotyczący Germanów lub Germanii

gest ɡɛst n
comhartha
ruch ciała, zazwyczaj dłoni, podkreślający treść wypowiedzi

geszeft n
gnó
(gwara, gwarowe) żyd., (potocznie, potoczny) (przestarzałe, przestarzały) interes, zwykle nieuczciwy

ghul n
amhailt
(mitologia, mitologiczny) w wierzeniach przedmuzułmańskiej Arabii zły duch zamieszkujący cmentarze, bezczeszczący groby i pożerający trupy; postać często występująca w grach i literaturze fantastycznej;

gibbon n
giobún
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel rodziny małp człekokształtnych o długich kończynach przednich i bez ogona

gibon ˈɟibɔ̃n n
giobún
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel rodziny małp człekokształtnych o długich kończynach przednich i bez ogona

gicz n
lorga
(anatomia, anatomiczny) część goleni cielęcia, jagnięcia lub innego zwierzęcia
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z giczy (1.1)

giez ɟɛs n
boiteog
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad podobny do muchy, pasożyt, kąsa głównie bydło i konie;

giełdowy ɟɛwˈdɔvɨ adj
stoc
(przymiotnik) od: giełda

gigant ˈɟiɡãnt n
arracht
(zobacz) olbrzym

gil ɟil n
ardaingeal
(ornitologia, ornitologiczny) jedna z ras gołębia o czerwonym upierzeniu, pochodząca z Albanii;
corcrán coille
(ornitologia, ornitologiczny) Pyrrhula, barwny ptak wielkości wróbla, z rodziny łuszczakowatych;

gildia ˈɟildʲja n
cuallacht
(historia, historyczny, historycznie) w średniowiecznej Europie stowarzyszenie o charakterze obronnym, religijnym lub towarzyskim, w szczególności łączące interesy kupców i innych grup zawodowych;

gilotyna ˌɟilɔˈtɨ̃na n
cuitéar
przyrząd służący do cięcia papieru, blachy itp.
gilitín
urządzenie służące do wykonywania kary śmierci przez ścięcie głowy;

gimnazjum ɟĩmˈnazʲjũm n
scoil mheánach
(edukacja, edukacyjny) rodzaj szkoły ogólnokształcącej, występujący w przeszłości w Polsce i współcześnie w systemach oświaty wielu innych państw;

gin d͡ʒʲĩn n
biotáille Ghinéive
(spożywczy) rodzaj wysokoprocentowego alkoholu o smaku jałowca;

ginekolog ˌɟĩnɛˈkɔlɔk n
lia ban
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista ginekologii

ginekologia ˌɟĩnɛkɔˈlɔɟja n
liacht bhan
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) dziedzina medycyny zajmująca się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób żeńskiego układu płciowego;

ginąć ˈɟĩnɔ̃ɲt͡ɕ v
éirigh caillte
gubić się, zostawać zgubionym

gips ɟips n
plástar
(budownictwo) materiał budowlany, półwodny siarczan wapnia

girlanda n
fleasc
dekoracyjny łańcuch z kwiatów lub liści;

gitara ɟiˈtara n
giotár
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) strunowy instrument muzyczny;

gitara basowa n
dordghiotár
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy szarpany, najczęściej elektryczny, z progami na gryfie, transponujący o oktawę w dół;

gitarzysta ˌɟitaˈʒɨsta n
giotáraí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na gitarze

giętki ˈɟɛ̃ntʲci adj
aclaí
coś dające się łatwo wyginać

glacjalny ɡlaˈt͡sʲjalnɨ adj
oighreach
związany z glacjałem (okresem lodowcowym)

glacjologia ˌɡlat͡sʲjɔˈlɔɟja n
oigheareolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o lodowcach i lądolodach;

glazura ɡlaˈzura n
gloinigh
(spożywczy) warstwa lodu na mrożonej żywności
(technologia, technika, techniczny) cienka powłoka szkliwa nakładana na wyroby ceramiczne, np. płytki, kafle;
tíl
(potocznie, potoczny) płytki pokrywane glazurą (1.1)

glazurować v
gloinigh
(budownictwo) pokrywać glazurą wyroby ceramiczne

gleba ˈɡlɛba n
lann
(geologia, geologiczny) (rolnictwo, rolniczy) powierzchniowa warstwa litosfery wzbogacona w substancje organiczne wskutek procesów glebotwórczych;

gliceryna ˌɡlʲit͡sɛˈrɨ̃na n
gliocról
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy cukroli;

glin ɡlʲĩn n
alúmanam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Al i liczbie atomowej 13;

glina ˈɡlʲĩna n
cré
(geologia, geologiczny) skała osadowa i materiał ceramiczny;

gliniany ɡlʲĩˈɲãnɨ adj
criaga
sformowany, ulepiony z gliny

gliniarz ˈɡlʲĩɲaʃ n
copar
(potocznie, potoczny) policjant

glinka n
cré
(geologia, geologiczny) ilasta skała osadowa, koloru od jasnoszarego do brunatnoczerwonego

glinobitka n
adóib
(budownictwo) cegła z niewypalonej gliny, często z domieszką, żwiru, piasku lub słomy

glob ɡlɔp n
cruinneog
(książkowy) kula ziemska

globalizacja ˌɡlɔbalʲiˈzat͡sʲja n
domhandas
proces zacieśniania się powiązań państw poprzez m.in. zwiększanie obrotów handlowych i przepływu ludzi oraz powodujący ujednolicanie się kultur i trybu życia ludzi na świecie;

globalne ocieplenie ɡlɔˈbalnɛ ˌɔt͡ɕɛˈplɛ̃ɲɛ n
téamh domhanda
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) zjawisko podwyższenia średniej temperatury atmosfery przy powierzchni ziemi i oceanów;

globalny ɡlɔˈbalnɨ adj
domhanda
całościowy, liczony lub rozpatrywany ogólnie
ogólnoświatowy, obejmujący cały świat

globulka n
cruinnín
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) obła porcja leku lub środka antykoncepcyjnego

globus ˈɡlɔbus n
cruinneog
kulisty model Ziemi, sfery niebieskiej lub innego ciała niebieskiego z umieszczoną (narysowaną lub naklejoną) na nim mapą;

glon ɡlɔ̃n n
feamainn
Algae, rodzaj organizmów wodnych;

glosa n
gluais
(językoznawstwo, językoznawczy) adnotacja zawierająca objaśnienia gramatyczne, umieszczona w tekście językoznawczym zwykle między zdaniem oryginalnym a jego tłumaczeniem, ułatwiająca zrozumienie struktury języka;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) komentarz do dokumentu sądowego;
uwaga, objaśnienie lub tłumaczenie trudniejszego zwrotu bądź wyrazu, dopisane ręcznie przez czytelnika lub kopistę danej książki zwykle między wierszami tekstu lub na marginesie

glosariusz n
foclóirín
słownik dołączony do tekstu objaśniający przestarzałe lub obecnie rzadko używane wyrazy

glukoza n
glúcós
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, monosacharyd występujący we wszystkich organizmach żywych;

gmatwanina n
achrann
coś w bezładzie, pomieszaniu, poplątaniu
aimpléis
(przenośnie, przenośnia) coś w natłoku, trudne do ogarnięcia

gmina ˈɡmʲĩna n
baile bardais
(administracja) podstawowa i zarazem najmniejsza jednostka samorządu terytorialnego;

gminny adj
comhchoiteann
(urzędowy) związany z gminą – jednostką administracyjną, urzędem

gnat ɡnat n
boim
(slangowo) pistolet

gnać ɡnat͡ɕ v
feag
szybko biec, by dogonić kogoś lub coś
bagair
popędzać, zaganiać dokądś zwierzęta, rzadziej ludzi
brod
(potocznie, potoczny) pospieszać do działania

gniadosz n
donnrua
(jeździectwo, jeździecki) (hipologia, hipologiczny) gniady koń

gniady ˈɟɲadɨ adj
donnrua
(hipologia, hipologiczny) o koniu: mający brązową (jasną bądź ciemną) sierść oraz czarną grzywę, ogon i dolne odcinki kończyn

gniazdo ˈɟɲazdɔ n
sead nead
(zoologia, zoologiczny) konstrukcja lęgowa najczęściej ptaków i innych zwierząt;

gniazdować ɟɲazˈdɔvat͡ɕ v
nead
(ornitologia, ornitologiczny) o ptakach: zakładać gniazda, odbywać lęgi
dream
(językoznawstwo, językoznawczy) układać w słowniku wyrazy w grupy na podstawie ich motywacji słowotwórczej lub pokrewieństwa etymologicznego

gnicie n
lobhadh
(biologia, biologiczny) proces rozkładu materii ożywionej pod wpływem drobnoustrojów

gnida ˈɟɲida n
sniodh
jajo wszy;

gniew ɟɲɛf n
fearg
uczucie złości, silne niezadowolenie z czegoś lub kogoś;

gniewać v
fearg
wywoływać w kimś gniew

gniewny adj
cochallach
mający w sobie gniew lub podatny nań
wyrażający gniew

gnieść ɟɲɛ̇ɕt͡ɕ v
brusaireacht
miażdżyć
crap
miąć

gnieździć się v
nead
(zoologia, zoologiczny) budować gniazdo czy legowisko, zamieszkiwać je; mieć gniazdo, siedlisko

gniot ɟɲɔt n
bruscar
(potocznie, potoczny) nieudana praca, dzieło rąk

gnić ɟɲit͡ɕ v
aife
(przenośnie, przenośnia) ulegać degeneracji
lobh
ulegać procesowi rozkładu pod wpływem działania drobnoustrojów: bakterii i grzybów

gnomon ˈɡnɔ̃mɔ̃n n
snáthaid
prosty zegar słoneczny

gnoza n
gnóis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) takie poznanie istoty Boga, które daje zbawienie

gnu ɡnu n
gnú
(zoologia, zoologiczny) Connochaetes, rodzaj dużych antylop z rodziny krętorogich;

gnuśny ˈɡnuɕnɨ adj
fuarchúiseach
(o osobach) charakteryzujący się lenistwem, ospałością

gnój ɡnuj n
aoileach
(rolnictwo, rolniczy) nawóz zwierzęcy; stałe i płynne odchody zwierzęce, zmieszane ze ściółką, używane do nawożenia gleby;
cac
(pejoratywnie, pejoratywny) (obraźliwie) (wulgarnie, wulgaryzm) podstępny, złośliwy lub wredny mężczyzna

gnębić v
aimpléis
powodować zły stan psychiczny
cuir faoi chois
znęcać się psychicznie lub fizycznie nad kim lub nad czym
cuir imní ar
trwać w złym stanie psychicznym

go ɡɔ n
téigh
rodzaj gry planszowej;

goblin ˈɡɔblʲĩn n
púca
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (fantasy) człekokształtne brzydkie stworzenie, pełen złośliwości bohater ludowych opowieści;

gocki adj
Gotach
związany z Gotami, dotyczący Gotów

gocki n
Gotach
(językoznawstwo, językoznawczy) wymarły język wschodniogermański, używany przez germańskie plemię Gotów;

godność ˈɡɔdnɔɕt͡ɕ n
dínit
poczucie własnej wartości, szacunek dla samego siebie;

godny ˈɡɔdnɨ adj
diongbháilte
wart, zacny

godzina ɡɔˈd͡ʑĩna n
uair
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) odstęp, przedział czasu równy 60 minutom; równy 3600 sekundom;
moment w ciągu doby wyrażony w jednostkach czasu

godzina policyjna ɡɔˈd͡ʑĩna ˌpɔlʲiˈt͡sɨjna n
cuirfiú
pora doby, w której zakazane jest przebywanie na ulicach;

godzinowy adj
in éadan na huaire
odnoszący się do godziny

godło ˈɡɔdwɔ n
armas
(heraldyka, heraldyczny) wizerunek przedstawiony na tarczy herbowej;
graficzny symbol państwa

gofr ɡɔfr̥ n
vaiféal
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wafel z ciasta naleśnikowego spożywany na ciepło, często z dodatkami;

gogle n
gléas cinn
(informatyka, informatyczny) urządzenie do oglądania rzeczywistości wirtualnej

goić v
cneasaigh
(medycyna, medyczny) powodować wyleczenie uszkodzeń skórnych lub śluzówkowych, np. zabliźnianie ran
(potocznie, potoczny) przyczyniać się do dobrostanu duchowego, psychicznego
(medycyna, medyczny) ulegać gojeniu

gol ɡɔl n
báire
(sport, sportowy) umieszczenie piłki lub krążka w bramce i punkt zdobyty w ten sposób

golarz ˈɡɔlaʃ n
bearbóir
(przestarzałe, przestarzały) fryzjer męski

golem ˈɡɔlɛ̃m n
gólam
(folklor) istota podobna do człowieka, ulepiona z gliny, niema i bezwolna, występująca w kulturze i wierzeniach żydowskich;

golenie ɡɔˈlɛ̃ɲɛ n
bearr
(fryzjerstwo, fryzjerski) usuwanie zarostu lub włosów tuż przy powierzchni skóry

goleń ˈɡɔlɛ̃ɲ n
lorga
(anatomia, anatomiczny) część nogi człowieka (lub tylnej kończyny zwierzęcia) znajdująca się między kolanem a stopą;

golf ɡɔlf n
galf
(sport, sportowy) dyscyplina sportu polegająca na bijaniu kijem do dołków małej piłki;

golić ˈɡɔlʲit͡ɕ v
bearr
usuwać zarost lub owłosienie, tnąc je tuż przy skórze

gomółka n
daba
owalna lub kulista porcja jakiejś miękkiej masy, np. sera

gon n
tóir
(łowiectwo, łowiecki) gonienie zwierzyny przez psy podczas polowania

gonada n
gónad
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) gruczoł płciowy produkujący komórki rozrodcze;

goniec ˈɡɔ̃ɲɛt͡s n
easpag
(szachy, pojęcie szachowe) figura poruszająca się po szachownicy na skos;

gonitwa n
rás
(jeździectwo, jeździecki) bieg koni podczas wyścigów

gont n
croith
(budownictwo) drewniany materiał do wykonywania pokryć dachowych;

googlować ɡuɡˈlɔvat͡ɕ v
gúgláil
(potocznie, potoczny) wyszukiwać w Internecie za pomocą wyszukiwarki Google

gorczyca ɡɔrˈt͡ʃɨt͡sa n
mustard
(botanika, botaniczny) Sinapis L., roślina z rodziny kapustowatych;
(spożywczy) (rolnictwo, rolniczy) ziarno gorczycy (1.1) do spożycia lub na siew

gore interjection
abhó
(dawniej, dawny) biada!

gorliwość ɡɔrˈlʲivɔɕt͡ɕ n
díograis
wykazywanie w czymś wytrwałości i zapału

gorliwy adj
cráifeach
taki, który wykazuje szczególny zapał

gorszyć v
ciontaigh
wywoływać oburzenie
truailligh
wywoływać demoralizację

gorycz n
domlas
(przenośnie, przenośnia) negatywne odczucie
domlasta
gorzki smak
mormónta
substancja o gorzkim smaku

goryczka n
ceadharlach
(botanika, botaniczny) Gentiana L., rodzaj roślin zielnych z rodziny goryczkowatych;

goryl ˈɡɔrɨl n
goraille
(zoologia, zoologiczny) Gorilla gorilla, największa małpa człekokształtna;

gorzki ˈɡɔʃʲci adj
domlasta
taki, którego smak zawiera gorycz; przeciwny słodkiemu

gorzko adv
domlasta
w gorzkim smaku

gorąco ɡɔˈrɔ̃nt͡sɔ adv
gnéasach
bardzo ciepło, upalnie

gorąco ɡɔˈrɔ̃nt͡sɔ n
teas
wysoka temperatura, upał

gorący ɡɔˈrɔ̃nt͡sɨ adj
te
bardzo ciepły, tak, że odczuwany nieprzyjemnie
(przenośnie, przenośnia) namiętny
(przenośnie, przenośnia) serdeczny

gorączka ɡɔˈrɔ̃n͇t͡ʃka n
fiabhras
(medycyna, medyczny) stan, w którym temperatura ciała człowieka przekracza 38℃;

gospel n
ceol gaspal
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) styl muzyki chrześcijańskiej, wywodzący się z pieśni Afroamerykanów;

gospoda n
brú
jadłodajnia wiejska lub stylizowana na taki charakter
teach ósta
dom zajezdny

gospodarczy ˌɡɔspɔˈdart͡ʃɨ adj
eacnamaíoch
związany z gospodarką, dotyczący gospodarki

gospodarka ˌɡɔspɔˈdarka n
barainneacht
całokształt działalności gospodarczej

gospodarny adj
críonna
potrafiący dobrze gospodarować

gospodarować v
bainistigh
prowadzić gospodarkę danego miejsca lub miejscowości
feirm
prowadzić gospodarstwo rolne

gospodarski adj
feirm
związany z gospodarstwem, używany w gospodarstwie

gospodarstwo ˌɡɔspɔˈdarstfɔ n
feirm
posiadłość wiejska o charakterze rolniczym obejmująca grunty i zabudowania; także jednostka produkcyjna specjalizująca się w rolnictwie
teaghlach
inwentarz domowy, mienie, sprzęty znajdujące się w domu
ogół spraw związanych z rodziną, domem

gospodarstwo domowe n
teaghlach
(ekonomia, ekonomiczny) wszelkie czynności i przedmioty składające się na prowadzenie domu

gospodarstwo rolne n
feirm
(rolnictwo, rolniczy) jednostka gospodarcza zajmująca się produkcją rolną;

gospodarz ɡɔsˈpɔdaʃ n
feirmeoir
(rolnictwo, rolniczy) rolnik posiadający własne gospodarstwo
tiarna talaimh
(potocznie, potoczny) właściciel domu, lokalu, mieszkania, stancji, pokoju lub pensjonatu przeznaczonego na wynajem
óstach
(biologia, biologiczny) organizm żywy, na którym żyje pasożyt;
osoba przyjmująca gości

gospodyni domowa ˌɡɔspɔˈdɨ̃ɲi dɔ̃ˈmɔva n
bean tí
kobieta, która zajmuje się własnym domem i opieką nad dziećmi

gotowanie ˌɡɔtɔˈvãɲɛ n
cócaireacht
(rzeczownik odczasownikowy) od gotować

gotować ɡɔˈtɔvat͡ɕ v
bruith
doprowadzać do wrzenia
przyrządzać ciepłą potrawę
beirigh
(o wodzie, potrawie) osiągać temperaturę wrzenia
bruith
(potocznie, potoczny) odczuwać dyskomfort i pocić się obficie z powodu gorąca

gotowość n
innealtacht
stan pełnego przygotowania do czegoś
zamiar, skłonność, zdecydowanie

gotowy ɡɔˈtɔvɨ adj
fonnmhar
chętny i zdolny do zrobienia czegoś
réidh
przygotowany do czegoś, na coś
skończony, wykonany

gotyk ˈɡɔtɨk n
Gotach
(sztuka) (architektura, architektoniczny) styl w architekturze i sztuce średniowiecza;

gotów ˈɡɔtuf adj
airdeallach
przygotowany do czegoś, na coś
foireann
chętny i zdolny do zrobienia czegoś
réidh
skończony, wykonany

gotówka ɡɔˈtufka n
airgead tirim
(bankowość, bankowy) (księgowość) pieniądze, którymi można płacić w każdej chwili
pieniądze w postaci banknotów lub monet

gołobrody adj
amhulchach
(przestarzałe, przestarzały) o chłopaku nie golący się jeszcze

gołąb ˈɡɔwɔ̃mp n
colm colmán
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości ptak często spotykany w miastach;

gołąb skalny n
colm aille
(ornitologia, ornitologiczny) Columba livia, gatunek powszechnego, średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych

gołąbek ɡɔˈwɔ̃mbɛk n
éan suirí
(żartobliwie) o kimś zakochanym, pozostającym w związku

gołębi ɡɔˈwɛ̃mbʲi adj
colm
(zoologia, zoologiczny) charakterystyczny dla gołębia, dotyczący gołębia, odnoszący się do gołębia, związany z gołębiem
mający kolor jasnopopielaty o odcieniu niebieskawym, taki jak kolor pióra gołębia

gołębiarz n
cuach
(historia, historyczny, historycznie) w czasie II wojny światowej: niemiecki snajper strzelający z wysokości;

gołębica ˌɡɔwɛ̃mˈbʲit͡sa n
colmán
(ornitologia, ornitologiczny) samica gołębia

gołębnik ɡɔˈwɛ̃mbʲɲik n
colmlann
(zootechnika, zootechniczny) pomieszczenie lub budowla do hodowli gołębi

gościniec ɡɔɕˈt͡ɕĩɲɛt͡s n
bóthar
szeroka droga

gościnność n
cóir
szacunek, serdeczność i troskliwość okazywane gościom

gościnny ɡɔɕˈt͡ɕĩnːɨ adj
aíoch
chętnie przyjmujący kogoś u siebie, serdeczny i przyjazny dla gości

gościć v
abhlann
podejmować kogo u siebie
daingean
o stanach psychicznych stawać się widocznym

gość ɡɔɕt͡ɕ n
aoi
osoba przychodząca do kogoś w odwiedziny, zaproszona na spotkanie, przyjęcie, imprezę, bal, itp.

goździk ˈɡɔʑd͡ʑik n
clóbh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wysuszony pąk kwiatowy drzewa goździkowego, służący jako przyprawa;
lus na gile
(botanika, botaniczny) Dianthus, roślina ozdobna o różnokolorowych kwiatach;

gra ɡra n
cluiche
zabawa według ustalonych reguł;
(sport, sportowy) mecz

gra słów ˈɡra ˈswuf n
imeartas focal
budowanie zdań w oparciu o wieloznaczność lub homonimię wyrazów

grab ɡrap n
crann sleamhain
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo lub krzew z rodziny Stylocerataceae o gładkiej, nieznacznie spękanej, popielatej korze;
drewno grabu (1.1)

grabarz ˈɡrabaʃ n
reiligire
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się kopaniem grobów i grzebaniem zmarłych;

grabie ˈɡrabʲjɛ n
ráca
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) ręczne narzędzie rolnicze lub ogrodnicze (drewniane lub metalowe) służące do grabienia;

grabież ˈɡrabʲjɛʃ n
argain
zabieranie siłą czyjejś własności; obrabowanie, plądrowanie

grabieżca n
argthóir
ten, kto dokonuje grabieży, rabuje, łupi

grabić ˈɡrabʲit͡ɕ v
argain
(książkowy) odbierać coś komuś siłą, łupić
ráca
zgarniać grabiami siano, liście lub zżęte zboże, także wyrównywać powierzchnię ziemi

gracja n
grástúlacht
wdzięk, powab, lekkość

gracz ɡrat͡ʃ n
imreoir
uczestnik gry lub zawodów

grad ɡrat n
cloichshneachta
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny w postaci kulek lodu;
(przenośnie, przenośnia) wiele przedmiotów (także: słów, wyzwisk itp.) lecących w jakąś stronę
gon
(matematyka, matematyczny) jednostka miary kąta płaskiego równa jednej setnej kąta prostego;

gradient ˈɡradʲjɛ̃nt n
grádán
(matematyka, matematyczny) (fizyka, fizyczny) wektor o kierunku i zwrocie zgodnym z kierunkiem wzrostu funkcji i wartości proporcjonalnej do szybkości wzrostu;
płynne przejście jednego koloru w drugi

graf ɡraf n
graf
(matematyka, matematyczny) zbiór wierzchołków, połączonych krawędziami;

graffiti ɡrafˈfʲitʲi n
graifítí
(sztuka) obrazy i rysunki artystyczne umieszczone w przestrzeni publicznej, najczęściej na murach, zwykle nielegalnie;

grafia ˈɡrafʲja n
scrioptúir
postać graficzna wyrazu, pisownia

grafik ˈɡrafʲik n
amchlár
harmonogram prac

grafika ˈɡrafʲika n
grafaic
(informatyka, informatyczny) obraz powielany komputerowo
dział sztuk plastycznych, obejmujący techniki pozwalające na wielokrotne powielanie rysunku na papierze lub tkaninie;
dzieło wykonane w technice grafiki (1.1)

grafit ˈɡrafʲit n
graifít
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana alotropowa węgla, krucha, stalowoszara, dobrze przewodząca prąd elektryczny i ciepło, używana do wyrobu ołówków, smarów, elektrod itd. czy jako moderator w elektrowniach jądrowych;

grafoskop ɡraˈfɔskɔp n
osteilgeoir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie projekcyjne służące do wyświetlania na ekranie grafiki lub tekstu umieszczonych na folii diapozytywowej (foliogramie);

gram ɡrãm n
gram
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) jednostka miary (masy), która jest równa jednej tysięcznej kilograma;

gram-siła n
gort
(przestarzałe, przestarzały) (fizyka, fizyczny) (metrologia, metrologiczny) grawitacyjna jednostka siły odpowiadająca sile wywieranej przez masę o wartości jednego grama w polu grawitacyjnym na powierzchni Ziemi

gramatyka ɡrãˈmatɨka n
gramadach
(językoznawstwo, językoznawczy) dział językoznawstwa obejmujący morfologię i składnię;

granat ˈɡrãnat n
pomagránait
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) (zobacz) granatowiec;
(spożywczy) owoc granatowca

granatowiec ˌɡrãnaˈtɔvʲjɛt͡s n
crann pomagránaite
(botanika, botaniczny) Punica granatum L., drzewo lub krzew z rodziny krwawnicowatych o jadalnych owocach, rodzące granaty;

granatowy ˌɡrãnaˈtɔvɨ adj
cabhlach
mający kolor szóstego pasma tęczy, taki jak kolor bezchmurnego, nocnego nieba itp.; kolor ciemnoniebieski;

graniastosłup ˌɡrãɲaˈstɔswup n
priosma
(geometria) wielościan, którego wszystkie wierzchołki są położone na dwóch równoległych płaszczyznach i którego wszystkie krawędzie leżące poza tymi podstawami są do siebie równoległe;

granica ɡrãˈɲit͡sa n
teorainn
(administracja) umowna linia oddzielająca państwa, regiony itp.;

graniczyć ɡrãˈɲit͡ʃɨt͡ɕ v
broinne
(w odniesieniu do uczuć, stanu fizycznego lub psychicznego) być bliskim, być podobnym, przypominać
ciumhais
mieć wspólną granicę, sąsiadować

granit ˈɡrãɲit n
eibhear
(geologia, geologiczny) pospolita, kwaśna skała magmowa;

grant ɡrãnt n
tíolacadh
dotacja, dofinansowanie do projektu naukowego, edukacyjnego itp., przyznawane w drodze konkursu, głosowania lub na mocy decyzji jakiegoś gremium

grasica n
faireog thímis tímeas
(anatomia, anatomiczny) gruczoł układu chłonnego znajdujący się tuż za mostkiem, szczególnie aktywny w okresie dorastania;

grat ɡrat n
siunca
(potocznie, potoczny) przedmiot niezbyt wartościowy, często stary, zniszczony mebel, sprzęt domowy

gratis ˈɡratʲis adv
poc saor
bezpłatnie, darmo, darmowo, gratisowo, nieodpłatnie, za Bóg zapłać, za darmo; (potocznie, potoczny) na ładne oczy, za darmochę, za frajer, za friko

gratulacje interjection
comhghairdeas
wyrażenie uznania wypowiadane z okazji czyjegoś sukcesu lub radosnego wydarzenia

grawer n
breacaire
osoba zajmująca się grawerstwem, czyli wykonywaniem rysunków na materiałach twardych

grawerować v
grábháil
żłobić rysunki powierzchniach z materiałów twardych, zwłaszcza metalowych

grawitacja ˌɡravʲiˈtat͡sʲja n
imtharraingt
(fizyka, fizyczny) powszechna siła przyciągania działająca pomiędzy ciałami mającymi masę;

grawitacyjny ˌɡravʲitaˈt͡sɨjnɨ adj
imtharraingteach
(fizyka, fizyczny) związany z grawitacją, dotyczący grawitacji

grawiton n
graibheatón
(fizyka, fizyczny) hipotetyczny kwant pola grawitacyjnego;

grać ɡrat͡ɕ v
imir
brać udział w grze – sportowej, towarzyskiej itp.
o przedmiocie: wydawać dźwięki
być aktorem odtwarzającym jakąś postać w przedstawieniu lub filmie
wydobywać dźwięki używając instrumentu muzycznego

grań ɡrãɲ n
creig
(geologia, geologiczny) (geografia, geograficzny) grzbiet górski o bardzo stromych zboczach, zwykle wąski i skalisty

grdyka ˈɡrdɨka n
úll na brád
(anatomia, anatomiczny) wystająca na przedniej części szyi chrząstka krtani (zazwyczaj u mężczyzn)

grecki ˈɡrɛt͡sʲci adj
Gréagach
związany z Grecją, dotyczący Grecji lub Greków
związany z Greckim Kościołem Prawosławnym

grecki ˈɡrɛt͡sʲci n
Gréagach
(językoznawstwo, językoznawczy) język Greków i po części Cypryjczyków;

gregoriański ˌɡrɛɡɔrʲˈjä̃j̃sʲci adj
Greagórach
odnoszący się do papieża Grzegorza I; ,
odnoszący się do papieża Grzegorza XIII; ,

grejpfrut ˈɡrɛjpfrut n
seadóg
(botanika, botaniczny) roślina cytrusowa z rodziny rutowatych;
(spożywczy) owoc grejpfruta (1.1)

gremium ˈɡrɛ̃mʲjũm n
comhlacht
grupa osób zajmujących się tym samym zawodem lub pełniących te same funkcje

grenlandzki ɡrɛ̃nˈlãnt͡sʲci adj
Graonlannach
od Grenlandia

grobowiec ɡrɔˈbɔvʲjɛt͡s n
tuama
okazała budowla lub wydzielone, zazwyczaj ozdobione, miejsce w innej budowli, gdzie pochowany jest zmarły;

grobowy ɡrɔˈbɔvɨ adj
grábháil
odnoszący się do grobu

groch ɡrɔx n
peasair
(botanika, botaniczny) Pisum L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;

grochowy adj
pis
związany z grochem, dotyczący grochu; zawierający groch

grochy ˈɡrɔxɨ n
polcaphonc
deseń w postaci dużych kropek wyraźnie odcinających się od tła

grom ɡrɔ̃m n
toirneach
(książkowy) piorun

gromada ɡrɔ̃ˈmada n
aicme
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w zoologii niższa rangą od typu, wyższa od rzędu;
braisle
(astronomia, astronomiczny) skupienie gwiazd różnego pochodzenia obserwowane na niewielkiej przestrzeni nieba;
cuire
zbiorowisko przedmiotów, zwierząt czy ludzi, zwykle dość liczne
urrann
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w botanice niższa rangą od królestwa, wyższa od klasy;

gromada gwiazd n
réaltbhraisle
(astronomia, astronomiczny) zgrupowanie gwiazd związanych wspólnym pochodzeniem;

gromadzenie ˌɡrɔ̃maˈd͡zɛ̃ɲɛ n
bailiúchán
(rzeczownik odczasownikowy) od gromadzić

gromadzić ɡrɔ̃ˈmad͡ʑit͡ɕ v
bailigh
składać, zbierać w jednym miejscu
zbierać, kolekcjonować
dlúthaigh
zbierać się w gromadę
zbierać się w większej ilości

grono ˈɡrɔ̃nɔ n
ciorcal
grupa ludzi połączonych jakimś wyróżnikiem, np. wspólnymi zainteresowaniami, przyjaźnią itp.

gronostaj ɡrɔ̃ˈnɔstaj n
easóg bláthnaid cailín bán
(zoologia, zoologiczny) Mustela erminea Linnaeus, niewielki drapieżny ssak z rodziny łasicowatych;

gros ɡrɔ ɡrɔs n
grósa
(przestarzałe, przestarzały) dwanaście tuzinów; 144 sztuki;

groszek ˈɡrɔʃɛk n
peasair
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zielone nasiona grochu; także potrawa z tych nasion

groza ˈɡrɔza n
scéin
uczucie strachu, przerażenia spowodowane niebezpieczeństwem

grozić ˈɡrɔʑit͡ɕ v
bagair
straszyć czymś, zapowiadać coś złego

groźny ˈɡrɔʑnɨ adj
contúirteach
taki, który stanowi niebezpieczeństwo dla czyjegoś zdrowia, zagraża bezpieczeństwu
dorrga
taki, który wzbudza strach

gruba ryba ˈɡruba ˈrɨba n
boc mór
(przenośnie, przenośnia) ktoś bardzo ważny

grubas ˈɡrubas n
sailleach
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) otyła osoba

grubianin ɡruˈbʲjä̃ɲĩn n
abhlóir
(książkowy) człowiek zachowujący się niekulturalnie, ordynarnie

grubiański ɡruˈbʲjä̃j̃sʲci adj
borb
(przestarzałe, przestarzały) ordynarny, niekulturalny, chamski, prostacki

grubiaństwo n
amhlántacht
przejaw bycia ordynarnym, źle wychowanym

grubo adv
a lán
w dużym stopniu
borb
dając niedrobne kawałki
cothrom
(akustyka, akustyczny) mając niski ton
tiubh
dając lub nakładając grubą warstwę

grubodziób ɡruˈbɔd͡ʑup n
glasán gobmhór
(ornitologia, ornitologiczny) Coccothraustes coccothraustes, mały eurazjatycki ptak o masywnym dziobie zmieniającym kolor zależnie od pory roku;

gruboskórny adj
borb
(przenośnie, przenośnia) pozbawiony taktu i wrażliwości

grubość n
tiús
wymiar w krótszej osi

gruby ˈɡrubɨ adj
ramhar
otyły

gruchacz n
trumpadóir
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny Psophiidae;

gruchot n
gligín
silny odgłos uderzających o siebie lub o coś albo rozpadających się przedmiotów; mocny huk

gruczolak ɡruˈt͡ʃɔlak n
adanóma
(medycyna, medyczny) nowotwór niezłośliwy tkanek gruczołowych;

gruczolakorak n
adanacarcanóma
(medycyna, medyczny) gruczołowata forma nowotworu

gruczoł ˈɡrut͡ʃɔw n
faireog
(anatomia, anatomiczny) narząd wydzielający potrzebne dla organizmu substancje;

gruczoł mlekowy n
faireog bhainne
(anatomia, anatomiczny) zazwyczaj parzyste gruczoły charakterystyczne dla gromady ssaków, wydzielające mleko, które jest pokarmem dla młodych;

gruda ˈɡruda n
daba
pojedynczy kawałek czegoś stwardniałego ukształtowanego w bryły

grudzień ˈɡrud͡ʑɛ̇̃ɲ n
Nollaig Mí na Nollag
dwunasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

grunt ɡrũnt n
fo-bhrat
(budownictwo) substancja silnie wiążąca się z podłożem, pełniąca funkcję podkładu przy tynkowaniu, malowaniu, politurowaniu itp., a także w malarstwie, jako podkład pod malowidło; także wyschnięta warstwa tej substancji;
lann
warstwa gleby, która znajduje się przy powierzchni i można ją uprawiać
neamhlómhar
(przenośnie, przenośnia) zasada, podstawa (najczęściej używane we frazeologizmach)
talamh
obszar stanowiący czyjąś własność (najczęściej występujące w liczbie mnogiej)
powierzchnia Ziemi lub innej planety, teren
íochtar
dno jakiegoś akwenu (rzeki, morza, stawu, strumienia)

grupa ˈɡrupa n
dream
zbiór elementów (żywych lub martwych) o wspólnej cesze
zbiór osób lub zwierząt (rzadziej: przedmiotów) znajdujących się blisko siebie
(chemia, chemiczny) kolumna układu okresowego
(matematyka, matematyczny) zbiór z określonym na nim łącznym i odwracalnym działaniem dwuargumentowym;

grupa etniczna n
grúpa eitneach
(etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) grupa ludzi posiadających wspólne doświadczenia społeczne, kulturowe, narodowe oraz historyczne;

grupa funkcyjna n
feidhmghrúpa
(chemia, chemiczny) ugrupowanie atomów występujące w cząsteczce związku organicznego, decydujące o podstawowych własnościach chemicznych związku;

grupa krwi n
fuilghrúpa
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) typ krwi ze względu na zestaw antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych

grupować ɡruˈpɔvat͡ɕ v
dream
tworzyć grupy, porządkować w grupach

grupowy ɡruˈpɔvɨ adj
dream
odbywający się w grupie, dotyczący grupy

grusza ˈɡruʃa n
piorra
(botanika, botaniczny) Pyrus L., rodzaj drzewa owocowego z rodziny różowatych;
(technologia, technika, techniczny) drewno gruszy (1.1)

gruszka ˈɡruʃka n
péire
(spożywczy) owoc gruszy;

gruszkowy ɡruˈʃkɔvɨ adj
piorra
zrobiony z gruszek, zawierający gruszki

gruz ɡrus n
smionagar
odłamki rozkruszonego muru, cegły, kamienia itp.

gruziński ɡruˈʑĩj̃sʲci adj
Seoirseach
dotyczący Gruzji, związany z Gruzją lub Gruzinami

gruziński ɡruˈʑĩj̃sʲci n
Seoirseach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Gruzji;

gruźlica ɡruʑˈlʲit͡sa n
eitinn
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba zakaźna atakująca głównie płuca;

gryczany adj
lus na gcearc ruán
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) z ziaren gryki

gryf ɡrɨf n
gríobh
(mitologia, mitologiczny) fantastyczny stwór z ciałem lwa oraz szponami i głową orła;
bar
(sport, sportowy) metalowy pręt, który wraz z nakładanym nań obciążeniem służy do ćwiczeń fizycznych;
caol
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) część instrumentu muzycznego, na którym rozpięte są struny;

gryka ˈɡrɨka n
lus na gcearc ruán
(botanika, botaniczny) Fagopyrum L., roślina uprawna na kaszę gryczaną;

grymas ˈɡrɨ̃mas n
cár
wykrzywienie twarzy

grynszpan ˈɡrɨ̃w̃ʃpãn n
glasar
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, zasadowa sól miedzi i kwasu octowego, powstająca w wyniku korozji;
niebieskozielony kolor grynszpanu (1.1)

grypa ˈɡrɨpa n
fliú
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna układu oddechowego;

grywać v
dráma
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) odtwarzać jakąś rolę co pewien czas
grać nieregularnie, od czasu do czasu

gryzonie n
creimire
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Rodentia Bowdich, najbardziej zróżnicowany rząd ssaków;

gryzoń ˈɡrɨzɔ̃ɲ n
creimire
ssak z rzędu Rodentia, którego wyróżnia para ciągle wzrastających siekaczy;

gryźć ɡrɨɕt͡ɕ v
bain greim as
zatapiać w czymś zęby

grzanka ˈɡʒãnka n
tósta
kromka chleba przyrumieniona z obu stron

grzać v
beirigh
podwyższać wysoko temperaturę czegoś
te
czynić cieplejszym
adhall
wydzielać ciepło

grzbiet ɡʒbʲjɛt n
buaic capaill
część łańcucha górskiego
cnámh droma
górna lub tylna część podłużnej rzeczy
cúlaigh
(potocznie, potoczny) plecy
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część tułowia u zwierząt, przeciwna do strony brzusznej

grzebać ˈɡʒɛbat͡ɕ v
adhlaic
chować zmarłego do grobu lub zajmować się grabarstwem
rómhair
rozgarniać, np. ziemię

grzebień ˈɡʒɛbʲjɛ̇̃ɲ n
cíor
(fryzjerstwo, fryzjerski) przyrząd do czesania, rozczesywania włosów;

grzech ɡʒɛx n
peaca
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celowe przekroczenie norm moralnych uznawanych w danej religii;

grzech pierworodny n
peaca an tsinsir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grzech popełniony w raju przez Adama i Ewę, dziedziczony następnie przez wszystkich ludzi;

grzechot n
gligín
terkotliwy dźwięk twardych przedmiotów obijających się o ścianki zamkniętego pojemnika

grzechotać v
gligín
wydawać z siebie grzechot

grzechotka ɡʒɛˈxɔtka n
gligín
rodzaj zabawki dla niemowląt grzechoczącej przy potrząsaniu

grzechotnik ɡʒɛˈxɔtʲɲik n
nathair shligreach
(herpetologia, herpetologiczny) wąż o długich zębach jadowych i z charakterystyczną grzechotką na końcu ogona;

grzecznościowy ˌɡʒɛt͡ʃnɔɕˈt͡ɕɔvɨ adj
béasach
taki, który charakteryzuje się grzecznością; taki, od którego wymagana jest grzeczność

grzeczność ˈɡʒɛt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
sibhialtacht
uprzejmy sposób zachowania

grzeczny ˈɡʒɛt͡ʃnɨ adj
béasach
o dziecku: taki, który jest posłuszny, spokojny, miły, dobry
taki, który jest dobrze wychowany, jest uprzejmy, układny; taki, który jest dowodem dobrego wychowania, uprzejmości

grzejnik n
lámhach
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do ogrzewania pomieszczeń

grzesznik ˈɡʒɛʃʲɲik n
peacach
ktoś, kto grzeszy

grzeszyć ˈɡʒɛʃɨt͡ɕ v
peacaigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) popełniać grzech, łamać zasadę (najczęściej moralną) narzuconą przez dany system religijny

grzmieć v
toirneach
o niebie, zazwyczaj w czasie burzy: wydawać grzmot
búm
wydawać głośne, niskie dźwięki niczym grzmot

grzmot ɡʒmɔt n
toirneach
huk towarzyszący, wraz z błyskawicą, piorunowi
tormán
silny huk

grzyb ɡʒɨp ˈɡʒɨbɨ n
beacán
(przenośnie, przenośnia) coś w kształcie grzyba (1.2), np. chmura po wybuchu
beacán fungas
(mikologia, mikologiczny) organizm cudzożywny plechowy;
beacán muisiriún
owocnik grzyba (1.1) kapeluszowego, np. borowik, maślak, kurka, muchomor

grzybek ˈɡʒɨbɛk n
bheith ag baint beacán
(krawiectwo) przyrząd do cerowania

grzybica n
fungas
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna wywoływana przez mikroskopijne grzyby;

grzybnia n
mícéiliam
(biologia, biologiczny) (mikologia, mikologiczny) forma plechy grzybów, stanowiąca wegetatywne ciało grzybów;

grzybowy adj
fungasach
związany z grzybami, dotyczący grzybów

grzywa ˈɡʒɨva n
moing
(zoologia, zoologiczny) dłuższa sierść niektórych zwierząt znajdująca się na tylnej części głowy lub szyi

grzywka ˈɡʒɨfka n
frainse
(fryzyjski) włosy przycięte tak, że spadają na czoło

grzywna n
cáin
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) kara pieniężna nakładana przez organy sądowe lub administracyjne

grząski adj
abarach
o gruncie: taki, w którym się zapada, grzęźnie

grzęda ˈɡʒɛ̃nda n
ceapach
wydzielony pas ziemi uprawnej w ogrodzie
fara
poziomy drążek w kurniku, na którym może odpoczywać ptactwo domowe

grób ɡrup n
uaigh
przykryty dół, gdzie jest pochowany zmarły;

gród ɡrut n
baile
(przestarzałe, przestarzały) lub (książkowy) miasto
caisleán
prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna otoczona wałem;

gręplować v
cardáil
(włókiennictwo) wyczesywać włókna

guano ɡuˈ<sup>w</sup>ãnɔ ˈɡwãnɔ n
diuáin
(rolnictwo, rolniczy) suche odchody ptaków morskich lub nietoperzy, stosowane jako nawóz;

gubernator ˌɡubɛrˈnatɔr n
gobharnóir
(administracja) tytuł wysokich urzędników zarządzających częścią terytorium w niektórych państwach;

gubernatorstwo n
rialtas
(administracja) prowincja zarządzana przez gubernatora

gudźaracki adj
Gúisearáitis
związany z Gudźaratem, dotyczący Gudźaratu

gudźaracki n
Gúisearáitis
(językoznawstwo, językoznawczy) język gudźaracki

gudźarati ˌɡud͡ʑaˈratʲi n
Gúisearáitis
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z języków nowoindyjskich, którym posługuje się ponad 46 mln mówiących – głównie mieszkańców Indii, stanu Gudźarat;

guglać ˈɡuɡlat͡ɕ v
gúgláil
(potocznie, potoczny) poszukiwać informacji przy pomocy wyszukiwarki internetowej Google

guglować ɡuɡˈlɔvat͡ɕ v
gúgláil
(potocznie, potoczny) poszukiwać informacji przy pomocy wyszukiwarki internetowej Google

gulasz n
gúláis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) rodzaj mięsnego ragoût;

guma ˈɡũma n
guma
(potocznie, potoczny) guma do żucia
rubar
rodzaj rozciągliwego tworzywa;

guma do żucia n
guma
(spożywczy) wyrób cukierniczy przeznaczony do żucia;

gumka ˈɡũmka n
rubar
(potocznie, potoczny) (seksuologia, seksuologiczny) prezerwatywa;
scriosán
(edukacja, edukacyjny) (biurowość, biurowy) kawałek kauczuku służący do wycierania śladów ołówka i kredek z papieru;

gumka do ścierania ˈɡũmka ˌdɔ‿ɕt͡ɕɛˈrãɲa n
rubar
gumka służąca do wycierania śladów ołówka, najczęściej z papieru

gumno ˈɡũmnɔ n
urlár buailte
klepisko

gumowiec ɡũˈmɔvʲjɛt͡s n
buatais rubair
(obuwnictwo, obuwniczy) but z wysokimi cholewami, wykonany z gumy, używany na słotę lub błoto

gumowy ɡũˈmɔvɨ adj
rubar
wykonany z gumy

gust ɡust n
blas
poczucie piękna i harmonii

gustowny ɡuˈstɔvnɨ adj
cúirialta
będący w dobrym guście, wykwintny, wytworny, elegancki

guwerner n
gobharnóir
(dawniej, dawny) (edukacja, edukacyjny) nauczyciel domowy, wychowawca dzieci w zamożnych rodzinach

guwernerski adj
rang teagaisc
związany z osobą lub pracą guwernera, dotyczący guwernera

guz ɡus n
siad
(medycyna, medyczny) patologiczny twór najczęściej w postaci nowotworu

guzdrała ɡuzˈdrawa n
seilche
(potocznie, potoczny) osoba robiąca wszystko powoli, flegmatyczna

guziec ˈɡuʑɛt͡s n
muc fhaithneach
(zoologia, zoologiczny) Phacochoerus F. Cuvier, przypominający świnię masywny ssak afrykański o długich kłach;

guzik ˈɡuʑik n
cnaipe
(krawiectwo) element ubioru służący do zapinania np. płaszcza, swetra, spodni;
(potocznie, potoczny) włącznik, przycisk

gwara ˈɡvara n
canúint
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa terytorialna, odmienna od przyjętego języka standardowego;

gwarancja ɡvaˈrãnt͡sʲja n
ráthaíocht
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) odpowiedzialność zaciągana przez osobę trzecią, zapewniająca wierzyciela o dotrzymaniu zobowiązania dłużnika wobec wierzyciela
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) zobowiązanie producenta lub sprzedawcy do bezpłatnej naprawy lub wymiany danego wyrobu (w razie pojawienia się w nim w określonym czasie jakichś wad);
poręczenie, rękojmia, zapewnienie o czymś

gwarant n
urra
ten, który daje gwarancję

gwarantować v
ráthaíocht
zapewniać, dawać gwarancję, ręczyć, zabezpieczać

gwardia ˈɡvardʲja n
garda
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) starożytna lub średniowieczna straż przyboczna panujących
(wojskowość, wojskowy) oddziały ochotnicze, zorganizowane na wzór wojska zawodowego
(wojskowość, wojskowy) wyborowe oddziały wojska

gwardian n
coimirceoir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony niektórych męskich domów zakonnych;

gwardzista n
garda
(wojskowość, wojskowy) członek gwardii

gwałcić ˈɡvawʲt͡ɕit͡ɕ v
éignigh
zmuszać do stosunku płciowego

gwałt ɡvawt n
éigniú
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (seksuologia, seksuologiczny) zmuszenie do odbycia stosunku seksualnego lub innej czynności seksualnej;

gwałtowny ɡvawˈtɔvnɨ adj
foréigneach
nagły, szybki
o człowieku impulsywny, porywczy, burzliwy, żywiołowy, wybuchowy

gwiazda ˈɡvʲjazda n
réalta
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie będące skupiskiem związanej grawitacyjnie materii, w której zachodzą reakcje syntezy jądrowej;

gwiazda Dawida n
Réalta Dháiví
(żydowski) symbol w postaci sześcioramiennej gwiazdy, utworzonej przez dwa zachodzące na siebie trójkąty równoboczne, będący m.in. godłem Izraela;

gwiazda filmowa n
réalta scannán
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) popularny aktor lub aktorka filmowa;

gwiazdozbiór ɡvʲjazˈdɔzbʲjur n
réaltbhuíon
(astronomia, astronomiczny) grupa gwiazd, zajmujących pewien obszar nieba;

gwinea n
gine
(dawniej, dawny) (numizmatyka, numizmatyczny) złota moneta bita w Anglii;

gwint n
creach
(technologia, technika, techniczny) wyżłobienie w kształcie spirali na bocznej ściance śruby, wkrętu, żarówki itp. lub wewnętrznej ściance nakrętek

gwintować v
creach
(technologia, technika, techniczny) wykonywać gwinty

gwintownik ɡvʲĩnˈtɔvʲɲik n
buacaire
narzędzie skrawające wieloostrzowe, służące do nacinania gwintów wewnętrznych;

gwizd n
feadaíl
wysoki dźwięk wywołany szybkim ruchem powietrza przelatującego przez wąski otwór

gwizdanie ɡvʲizˈdãɲɛ n
bí ag feadaíl
gwizd (dźwięk)

gwizdać ˈɡvʲizdat͡ɕ v
lig fead
wydawać z siebie gwizd, gwizdanie

gwizdek ˈɡvʲizdɛk n
feadóg
nieposiadający części ruchomych przyrząd wytwarzający dźwięki pod wpływem wdmuchiwanego powietrza;

gwoli ˈɡvɔlʲi preposition
mar gheall ar
(podniośle) (przestarzałe, przestarzały) przyimek wskazujący na cel czynności lub przyczynę jej wykonania

gwóźdź ɡvuɕt͡ɕ n
tairne
podłużny cienki metalowy trzpień, o jednym końcu ostrym, a drugim zakończonym płaską główką, służący do łączenia elementów;

gzyms ɡzɨ̃ms n
coirnis
(architektura, architektoniczny) pozioma, zwykle profilowana listwa wystająca przed lico muru, która chromi elewację budynku przed ściekającą wodą deszczową;

góra ˈɡura n
sliabh
(geografia, geograficzny) duże wzniesienie terenu;
(potocznie, potoczny) duża sterta czegoś

góra lodowa ˈɡura lɔˈdɔva n
cnoc oighir
olbrzymia bryła lodu unosząca się na falach morza lub oceanu;

górnictwo n
mianadóireacht
dział przemysłu zajmujący się wydobywaniem z ziemi kopalin użytecznych i jej przygotowania do zastosowania w różnych dziedzinach przemysłu;

górniczy adj
mianadóireacht
związany z górnictwem, dotyczący górnictwa

górnik ˈɡurʲɲik n
mianadóir
(zawód, zawodowy, zawodowo) pracownik kopalni zatrudniony przy wydobyciu z ziemi kopalin;

górnołużycki ˌɡurnɔwuˈʒɨt͡sʲci adj
Soirbis Uachtarach
związany z Górnymi Łużycami

górny ˈɡurnɨ adj
luath
(geologia, geologiczny) młodszy
uachtar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) taki, który dotyczy wyższej części skali
o odcinku rzeki taki, który jest bliżej źródła
taki, który jest na pewnej wysokości, w górze

górski ˈɡursʲci adj
sliabh
związany z górami, dotyczący gór

góry n
sliabh
(geografia, geograficzny) teren o pofałdowanej powierzchni przekraczającej 300 m różnicy wysokości;

górzak n
vól
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodzaju górzak (1.1)

górzysty ɡuˈʒɨstɨ adj
sléibhteach
pełen gór, wzniesień, pokryty górami

gówniany ɡuvʲˈɲãnɨ adj
cac
(wulgarnie, wulgaryzm) (dosłownie) dotyczący gówna, charakterystyczny dla gówna
(wulgarnie, wulgaryzm) (przenośnie, przenośnia) kiepski, marny, tandetny, kiczowaty, bezwartościowy

gówno ˈɡuvnɔ n
cac
(wulgarnie, wulgaryzm) odchody stałe, kał
(wulgarnie, wulgaryzm) (przenośnie, przenośnia) coś brzydkiego, bezwartościowego

gówno prawda ˈɡuvnɔ ˈpravda interjection
cacamas
(wulgarnie, wulgaryzm) gniewna reakcja na czyjąś wypowiedź uważaną za nieprawdziwą

gówno prawda ˈɡuvnɔ ˈpravda n
cacamas
(wulgarnie, wulgaryzm) oczywiste kłamstwo, nieprawda

gąsienica ˌɡɔ̃w̃ɕɛ̇̃ˈɲit͡sa n
bolb
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) larwa motyla; także każdy owad o wielu odnóżach i bez skrzydeł;
roth altach
(motoryzacja) (technologia, technika, techniczny) metalowa taśma umieszczana na spodzie niektórych pojazdów zastępująca koła i umożliwiająca im poruszanie się w trudnym terenie

gąsior ˈɡɔ̃w̃ɕɔr n
gandal
(ornitologia, ornitologiczny) samiec gęsi

gąsię ˈɡɔ̃w̃ɕɛ n
góislín
(zoologia, zoologiczny) pisklę gęsi

gęba ˈɡɛ̃mba n
béal
(potocznie, potoczny) osoba będąca na czyimś utrzymaniu, osoba do wykarmienia
dol
(potocznie, potoczny) (anatomia, anatomiczny) usta
muga
(potocznie, potoczny) twarz człowieka lub pysk zwierzęcia

gęgawa ɡɛ̃ŋˈɡava n
gé ghlas
(ornitologia, ornitologiczny) Anser anser, pospolity gatunek gęsi, gniazdujący również w Polsce, przodek gęsi domowej;

gęsty ˈɡɛ̃w̃stɨ adj
dlúth
(o płynach) skondensowany
taki, który składa się z wielu części (cząstek), umieszczonych blisko siebie
tiubh
(o włosach lub sierści) bujny

gęś ɡɛ̃j̃ɕ ɡɛ̃w̃ɕ ɡɛ̃ɕ n
gé gé ghlas
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;

gęś mała ˈɡɛ̃w̃ɕ ˈmawa n
mhionghé bhánéadanach
(ornitologia, ornitologiczny) Anser erythropus, gatunek gęsi;

gładki ˈɡwatʲci adj
caoin
mający powierzchnię bez nierówności, chropowatości

gładzić v
slíoc
przesuwać po czymś delikatnie ręką
cluimhrigh
usuwać drobne nierówności, czynić powierzchnię gładką

głagolica ˌɡwaɡɔˈlʲit͡sa n
Glagalach
(językoznawstwo, językoznawczy) najstarszy alfabet słowiański;

głagolicki adj
Glagalach
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z głagolicą; zapisany głagolicą; posługujący się głagolicą

głaskać ˈɡwaskat͡ɕ v
muirnigh
łagodnie przesuwać dłonią po jakiejś powierzchni

głaz ɡwas n
bollán
(geologia, geologiczny) fragment skały o średnicy większej niż 20 cm, obtoczony wskutek transportu i erozji;

głodny ˈɡwɔdnɨ adj
ocrach
czujący potrzebę zjedzenia czegoś; również w użyciu rzeczownikowym ten, kto jest głodny

głodzić v
ceangailte
nie jeść lub jeść zbyt mało

głogowy adj
sceach gheal
zrobiony z głogu, zawierający głóg

głos ɡwɔs n
guth
dźwięk wydawany przez istoty żyjące
zdanie, osąd, opinia

głosiciel n
abhcóide
(podniośle) osoba głosząca coś, upowszechniająca jakieś przekonania

głosić ˈɡwɔɕit͡ɕ v
craobhscaoil
(podniośle) wygłaszać (na przykład) przemówienie, kazanie
ogłaszać, oznajmiać (na przykład) wiadomość, rozgłaszać, upowszechniać (na przykład) idee, hasła

głoska ˈɡwɔska n
foghar
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejszy element dźwiękowej formy wypowiedzi, charakteryzujący się stałym zespołem fonetycznych cech artykulacyjnych i akustycznych;

głosowanie ˌɡwɔsɔˈvãɲɛ n
dí-adharc
(potocznie, potoczny) wybory
vótáil
wspólne decydowanie poprzez wyrażenie poparcia lub sprzeciwu wobec czegoś

głosować ɡwɔˈsɔvat͡ɕ v
vótáil
oddawać głos, dokonywać wyboru w czasie głosowania

głosowy adj
gutha
związany z głosem, dotyczący głosu

głowa ˈɡwɔva n
ceann
(anatomia, anatomiczny) część ciała zwierząt i człowieka, znajdująca się u góry lub z przodu ciała, zawierająca mózg;
(przenośnie, przenośnia) jedna osoba lub zwierzę jako jednostka
(przenośnie, przenośnia) osoba przewodnicząca czemuś

głowa państwa n
ceann stáit
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba sprawująca najwyższą władzę w kraju

głowica ɡwɔˈvʲit͡sa n
caipiteal
(architektura, architektoniczny) zwieńczenie kolumny, filaru lub pilastra;
ceann
(technologia, technika, techniczny) robocza część jakiegoś urządzenia
gread
(historia, historyczny, historycznie) w broni białej: zakończenie trzonu rękojeści;

głownia ˈɡwɔvʲɲa n
scafaire
(wojskowość, wojskowy) główna część broni siecznej przeznaczona do cięcia lub kłucia;

głowonóg n
ceifileapód
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel gromady morskich mięczaków;

głośnik ˈɡwɔɕɲik n
callaire
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do wzmacniania dźwięku; do odtwarzania dźwięku zapisanego w postaci elektrycznej;

głośno ˈɡwɔɕnɔ adv
os ard
w sposób głośny, słyszalny, nie szeptem

głośny ˈɡwɔɕnɨ adj
ard
taki, który jest dobrze słyszalny
clúiteach
popularny; taki, o którym się dużo mówi

głuchota ɡwuˈxɔta n
bodhaire
utrata zdolności słyszenia;

głuchy ˈɡwuxɨ adj
bodhar
niesłyszący, pozbawiony zmysłu słuchu

głupawka ɡwuˈpafka n
meidhir
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) niekontrolowany napad śmiechu; stan bezmyślnej wesołości – często zaraźliwej

głupek ˈɡwupɛk n
amadán
(potocznie, potoczny) (obraźliwie) ktoś głupi
(potocznie, potoczny) (obraźliwie) osoba niepoważna

głupi ˈɡwupʲi adj
aertha
bez głębszego znaczenia, pozbawiony sensu
naiwny, łatwowierny, dający się wykorzystywać
niemądry, ograniczony intelektualnie
ciotrúnta
kłopotliwy, niezręczny

głupiec ˈɡwupʲjɛt͡s n
amadán
osoba dokonująca nierozsądnych wyborów, niemądra, naiwna i bezmyślna

głupstwo ˈɡwupstfɔ n
aimhghlic
lekkomyślny, głupi postępek
amaidí
głupie, niedorzeczne powiedzenie
traidhfil
niezbyt ważna, błaha sprawa

głusza ˈɡwuʃa n
fiántas
miejsce położone z daleka od ludzi, odludne

głuszec ˈɡwuʃɛt͡s n
capall coille
(ornitologia, ornitologiczny) duży, eurazjatycki ptak leśny z ciemnym upierzeniem;

głód ɡwut n
ocras
(fizjologia, fizjologiczny) uczucie potrzeby zjedzenia pożywienia;

głóg ɡwuk n
sceach gheal
(botanika, botaniczny) Crataegus L., rodzaj krzew lub niskie drzewo z rodziny różowatych, o ciernistych pędach, białych lub czerwonych kwiatach i kulistych owocach;

główka ˈɡwufka n
bolla
część fajki, do której nabija się i spala tytoń
ceann
(biologia, biologiczny) przednia część plemnika zawierająca materiał genetyczny i akrosom

główkować v
ceann
(sport, sportowy) odbijać piłkę głową

główny ˈɡwuvnɨ adj
an t-uasal
taki, który pełni najważniejszą rolę, jest najistotniejszy

główszczyzna ɡwufˈʃʧ̑ɨzna n
airgead fola
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) suma pieniędzy należna rodzinie lub panu feudalnemu za głowę zabitego

głąb ɡwɔ̃mp n
stoc
(botanika, botaniczny) (spożywczy) twarda centralna część główki kapusty

głębia ˈɡwɛ̃mbʲja n
aibhéis
przepaść, otchłań, czeluść, głębina
doimhneacht
(przenośnie, przenośnia) wielość kontekstów, w których można rozpatrywać dane dzieło kultury
miejsce o dużej głębokości
odległość od powierzchni do dna

głębina n
doimhneacht
szczególnie głęboka cześć zbiornika wodnego

głęboki ɡwɛ̃mˈbɔci adj
domhain
charakteryzujący się dużym wymiarem w głąb czegoś, daleko od brzegu

głęboko ɡwɛ̃mˈbɔkɔ adv
doimhin
daleko w głębi

głębokość ɡwɛ̃mˈbɔkɔɕt͡ɕ n
doimhneacht
odległość od powierzchni lub poziomu czegoś w dół, do dna lub w głąb, do wnętrza

habit ˈxabʲit n
béas
ubiór zakonny;

haczyk ˈxat͡ʃɨk n
beir ar
trudny do zauważenia podstęp lub problem
ceartán
znak ✓
crúca
(zdrobniale) od: hak
cúinne
mały hak do łowienia ryb na wędkę

hadron ˈxadrɔ̃n n
hadrón
(fizyka, fizyczny) silnie oddziałująca cząstka złożona z kwarków;

hafn xafn̥ n
haifniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hf i liczbie atomowej 72

haft xaft n
bróidnéireacht
dekoracyjny wzór wyszyty na tkaninie;

haftka ˈxaftka n
crúca is cró
rodzaj drucianej zapinki składającej się z haczyka (konika) i uszka; (zobacz) też haftka w Encyklopedii staropolskiej

haftowanie ˌxaftɔˈvãɲɛ n
bróidnéireacht
(rzeczownik odczasownikowy) od haftować

haftować xafˈtɔvat͡ɕ v
bróidnigh
(rękodzieło, rękodzielniczy) (włókiennictwo) wyszywać igłą wzór na materiale

haggis n
hagaois
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) szkocka potrawa z podrobów baranich, zaszytych w owczym żołądku

hajs xajs n
gual
(slangowo) pieniądze

hak xak n
buille in airde
(sport, sportowy) zagranie wykonane przez ruszenie ręką po łuku
crúca
przyrząd ułatwiający ciągnięcie lin lub obręczy, zawieszenie czegoś itp.

haker ˈxakɛr n
haiceálaí
(środowiskowy) (informatyka, informatyczny) osoba o bardzo dużych, praktycznych umiejętnościach informatycznych (lub elektronicznych), która identyfikuje się ze społecznością hakerską;

hala ˈxala ˈxalɛ n
halla
(architektura, architektoniczny) bardzo duże pomieszczenie o rozległej powierzchni;

halabarda ˌxalaˈbarda n
halbard
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) średniowieczna broń piechoty przypominająca topór o długim drzewcu;

halibut xaˈlʲibut n
haileabó
(ichtiologia, ichtiologiczny) Hippoglossus hippoglossus, drapieżna ryba morska z rodziny flądrowatych o szerokim otworze gębowym;

halka ˈxalka n
cóta beag
(krawiectwo) część bielizny damskiej zakładana pod suknię lub spódnicę;

halo ˈxalɔ interjection
haileo
wyrażenie używane przy odbieraniu telefonu

halo ˈxalɔ n
bogha
zjawisko optyczne, świetlista otoczka widoczna wokół tarczy słonecznej lub księżycowej;

halucynacja ˌxalut͡sɨ̃ˈnat͡sʲja n
bréagchéadfa
(psychologia, psychologiczny) odbierane zmysłami wrażenie czegoś, co nie istnieje, z przekonaniem, że jest rzeczywiste;

halucynacyjny adj
siabhránach
związany z halucynacjami, dotyczący halucynacji; będący halucynacją

haluks n
buinneán
(medycyna, medyczny) schorzenie polegające na tworzeniu się bolesnej narośli w miejscu, gdzie zaczyna się duży palec stopy, zwykle także z odchyleniem tego palca ku pozostałym;

hamak ˈxãmak n
leaba luascáin ámóg
podłużny materiał zawieszany między dwoma drzewami lub słupami, służący za łóżko;

hamburger xãmˈburɡɛr n
burgar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) kanapka z kotletem z mielonej wołowiny podawana na ciepło;

hamować xãˈmɔvat͡ɕ v
coisc
powstrzymywać od czegoś

hamulec xãˈmulɛt͡s n
coscáin
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zmniejszania prędkości pojazdu lub maszyny;

handel ˈxãndɛl n
tráchtáil
proces gospodarczy polegający na sprzedaży i kupnie; wymiana dóbr materialnych;

handlarz ˈxãndlaʃ n
ceannaí
osoba zajmująca się drobnym handlem

handlować xãnˈdlɔvat͡ɕ v
déanamh
zajmować się kupnem, sprzedażą lub wymianą towarów i usług

handlowiec n
ceannaí
(handel, handlowy) człowiek zajmujący się handlem

handlowy xãnˈdlɔvɨ adj
tráchtáil
związany z handlem, odnoszący się do handlu

hangar ˈxãŋɡar n
haingear
pomieszczenie, garaż służący do przechowywania samolotów, szybowców (rzadziej także do trzymania statków wodnych lub ładunków portowych);

hantel n
tromán lúith
(sport, sportowy) ciężarek gimnastyczny do trzymania w jednej ręce;

hanzeatycki ˌxãw̃zɛaˈtɨt͡sʲci adj
Hainseatach
(historia, historyczny, historycznie) dotyczący hanzy, należący do hanzy

hardware n
crua-earraí
(informatyka, informatyczny) (środowiskowy) sprzęt komputerowy, materialna część komputera

hardy ˈxardɨ adj
anumhal
dumny, butny, nieposłuszny

harfa ˈxarfa n
cláirseach
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy w kształcie trójkąta;

harfista xarˈfʲista n
cláirseoir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na harfie

harmider n
callán
hałas w połączeniu z zamieszaniem

harmonia xarˈmɔ̃ɲja n
acordán
(potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) akordeon
armóin
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) element dzieła muzycznego;
ład
consairtín
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument;

harmoniczny adj
armónach
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zbudowany według zasad harmonii muzycznej

harmonijka ustna ˌxarmɔ̃ˈɲijka ˈustna n
armónach
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) niewielki, ustny instrument, w którym dźwięk wyzwalany jest przez wciągane i wydmuchiwane przez muzyka powietrze poruszające podczas ruchu metalowe blaszki umieszczone wewnątrz;

harmonizacja ˌxarmɔ̃ɲiˈzat͡sʲja n
armónú
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wielogłosowe opracowanie utworu muzycznego

harmonizować v
armónaigh
łączyć w zgodną całość

harpagon n
cníopaire
(książkowy) wielki skąpiec

hartować v
neartaigh
czynić odpornym psychicznie, mniej wrażliwym na stres

harówka xaˈrufka n
crácamas
bardzo ciężka praca

has xas n
haisiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hs i liczbie atomowej 108;

hasać ˈxasat͡ɕ v
rinc
tańczyć, bawić się

haszysz ˈxaʃɨʃ n
haisis
narkotyk uzyskiwany z żywicy konopi indyjskich;

hasło ˈxaswɔ n
pasfhocal focal faire
tajny wyraz lub ciąg znaków

hau xaw interjection
amh
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) onomatopeja naśladująca szczekanie psa

haubica xawˈbʲit͡sa n
habhatsar
(wojskowość, wojskowy) działo o krótkiej lufie i małej prędkości początkowej pocisku, przeznaczone głównie do strzelania stromotorowego;

hausa adj
Hásais
(etnografia, etnograficzny) związany z ludem Hausa

hausa n
Hásais
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z głównych języków Afryki, należący do rodziny afroazjatyckiej, do podrodziny czadyjskiej;

haust xawst n
fáinleog
(książkowy) duży łyk płynu lub powietrza

hawajski xaˈvajsʲci adj
Haváíoch
związany z Hawajami, dotyczący Hawajów

hawajski xaˈvajsʲci n
Haváíoch
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy na Hawajach;

hałas ˈxawas n
torann
głośne, uciążliwe dźwięki;

hałaśliwy ˌxawaɕˈlʲivɨ adj
callánach
powodujący hałas

hańba ˈxãɲba n
náire
(książkowy) coś, co przynosi wstyd, stanowi ujmę dla honoru

hańbić ˈxãɲbʲit͡ɕ v
adhnáirigh
okrywać hańbą, przynosić hańbę

heban ˈxɛbãn n
éabann
cenne drewno różnych gatunków drzew (głównie hebanowców) rosnących w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej;

hebanowy adj
éabann
wykonany z hebanu, dotyczący hebanu

hebrajski xɛˈbrajsʲci n
Eabhrais
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy kananejskiej języków semickich;

heca n
circín starraiceach
(potocznie, potoczny) (przestarzałe, przestarzały) zabawna sytuacja najczęściej wywołująca zaskoczenie
fothragadh
(potocznie, potoczny) (przestarzałe, przestarzały) zdarzenie lub ciąg zdarzeń wywołujący zamieszanie i mający negatywne skutki

hedonizm n
héadónachas
(filozofia, filozoficzny) doktryna etyczna głosząca, iż rozkosz (i unikanie przykrości/cierpienia) jest najwyższym lub jedynym dobrem i celem życia

hej xɛj interjection
haigh
(potocznie, potoczny) forma nieformalnego powitania
hóigh
zwrócenie czyjejś uwagi

hejt xɛjt n
is fuath le
(potocznie, potoczny) działanie w Internecie przejawiające złość, wrogość, nienawiść wobec kogoś
(potocznie, potoczny) obraźliwy lub pełen agresji komentarz zamieszczony w Internecie

hejter ˈxɛjtɛr n
fuathaitheoir
(slangowo) w Internecie: osoba, która krytykuje coś lub kogoś w bezwzględny sposób, najczęściej anonimowo lub pod pseudonimem

heksagon n
heicseagán
(geometria) wielokąt o sześciu bokach i sześciu kątach wewnętrznych

heksan ˈxɛksãn n
heacsán
(chemia, chemiczny) związek organiczny, alkan, bezbarwna toksyczna ciecz;

hektar ˈxɛktar n
heicteár
(fizyka, fizyczny) (matematyka, matematyczny) jednostka powierzchni równa stu arom (10 000 metrów kwadratowych);

hel xɛl n
héiliam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu He i liczbie atomowej 2;

hellenista n
Heilléanaí
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) znawca starożytnej Grecji – języka, historii, kultury; specjalista w dziedzinie hellenistyki

helleński adj
Heilléanach
związany z Helladą i Hellenami, dotyczący Hellady i Hellenów

helmintologia ˌxɛlmʲĩntɔˈlɔɟja n
heilminteolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dział zoologii zajmujący się robakami pasożytniczymi;

hematologia n
haemaiteolaíocht
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się krwią i układem krwiotwórczym;

hematyt n
haemaitít
(mineralogia, mineralogiczny) pospolity minerał, tlenek żelaza (III);

hemi- prefix
heimea-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z połowicznością, połową

hemo- ˈxɛ̃mɔ prefix
haema-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z krwią

hemofilia n
haemaifilia
(medycyna, medyczny) wrodzona choroba krwi polegająca na obniżeniu jej krzepliwości;

hemoglobina n
haemaglóibin
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) białko i barwnik erytrocytów nadający krwi czerwony kolor, którego głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu

heptarchia n
heiptearcacht
(historia, historyczny, historycznie) grupa wczesnośredniowiecznych królestw anglosaskich na terenie Anglii

heraldyczny ˌxɛralˈdɨt͡ʃnɨ adj
araltas
dotyczący heraldyki

heraldyka n
araltas
nauka o herbach i rodach szlacheckich;

herb xɛrp n
armas
(heraldyka, heraldyczny) godło miejskie, państwowe, regionalne, firmowe

herbaciarnia ˌxɛrbaˈt͡ɕarʲɲa n
teach tae
(gastronomia) lokal gastronomiczny specjalizujący się w podawaniu herbaty

herbata xɛrˈbata n
tae
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój, napar z herbaty (1.2);
(botanika, botaniczny) wiecznie zielona roślina z rodzaju Camellia, zwłaszcza Camellia sinensis;
susz z pąków lub liści herbaty (1.1) służący do przygotowania napoju

herbata chińska xɛrˈbata ˈxʲĩj̃ska n
tae
(botanika, botaniczny) Camellia sinensis, roślina z rodziny herbatowatych, której liście i pączki są wykorzystywane do przygotowywania herbaty

herbatnik xɛrˈbatʲɲik n
briosca
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) suche, dość twarde ciastko pszenne w kształcie ząbkowanego prostokąta, podawane zwykle do herbaty lub kawy;

herbowy adj
armas
dotyczący herbów, związany z herbem, herbami

herc xɛrt͡s n
croí
(Górny Śląsk) (termin karciany) kier, serce, czerwień

hercegowiński adj
Heirseagaivéineach
związany z Hercegowiną, dotyczący Hercegowiny

heretycki ˌxɛrɛˈtɨt͡sʲci adj
eiriceach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dotyczący heretyka, herezji

heretyk xɛˈrɛtɨk n
eiriceach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) zwolennik herezji

herezja xɛˈrɛzʲja n
eiriceacht
(przenośnie, przenośnia) kontrowersyjny pogląd, odstępstwo od powszechnie przyjętych poglądów
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pogląd religijny sprzeczny z dogmatami religii panującej;

hermafrodyta n
cadar
(biologia, biologiczny) osobnik wytwarzający gamety zarówno męskie, jak i żeńskie

hermeneutyka n
heirméineotaic
(językoznawstwo, językoznawczy) (teologia, teologiczny) sztuka objaśniania tekstów literackich;

hermetyczny adj
heirméiteach
(technologia, technika, techniczny) bardzo dokładnie zamknięty, nieprzepuszczający powietrza

heroiczny adj
gaisciúil
(książkowy) pełen odwagi i poświęcenia

heroina ˌxɛrɔˈ<sup>j</sup>ĩna n
héaróin
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, pochodna morfiny, biały krystaliczny proszek;

heroizm n
laochas
postawa pełna odwagi, śmiałości, hartu ducha, działania dla dobra innych itd.; także ukazanie takiej postawy czynami.

heros n
gaiscíoch
(przenośnie, przenośnia) ktoś bohaterski

herpetologia ˌxɛrpɛtɔˈlɔɟja n
reiptíleolaíocht
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o płazach i gadach;

herszt xɛrʃt n
ceann fine
(potocznie, potoczny) przywódca bandy, szajki złoczyńców

heterocykliczny adj
heitreafháinneach
(chemia, chemiczny) o związkach cyklicznych: taki, w którym co najmniej jeden pierścień zawiera atomy dwóch lub więcej różnych pierwiastków;

heterodoksja n
heitreadocsacht
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) uznawanie odmiennych poglądów, niezgodnych z obowiązującą doktryną wiary; szerzej: niezgodnych z obowiązującymi zasadami, kanonem;

heterogeniczny adj
ilchineálach
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) taki układ lub proces, w którym występuje więcej niż jedna faza (ciekła, gazowa, stała) na raz
(chemia, chemiczny) złożony z widocznie (gołym okiem albo pod mikroskopem) różnych składowych
(książkowy) złożony ze składowych o różnej naturze albo charakterze

heterogenny adj
ilchineálach
zawierający elementy niejednorodne

heteroseksualista ˌxɛtɛrɔsɛksu<sup>w</sup>aˈlʲista n
díreach
osoba o orientacji heteroseksualnej

heteroseksualny ˌxɛtɛrɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
heitrighnéasach
odczuwający pociąg seksualny wyłącznie do osób płci przeciwnej

heterotrof n
heitreatrófach
(biologia, biologiczny) organizm cudzożywny

hetman ˈxɛtmãn n
banríon
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się w każdym kierunku;

hetycki adj
Hiteach
(starożytność) dotyczący Hetytów, ludu, który około XVII wieku p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa w Anatolii

hetycki n
Hiteach
(językoznawstwo, językoznawczy) wymarły język z podrodziny anatolijskiej języków indoeuropejskich;

heurystyka xɛwˈrɨstɨka n
heorastaic
(logika, logiczny) umiejętność wykrywania nowych faktów oraz znajdywania związków między faktami, zwłaszcza z wykorzystaniem hipotez;

hełm xɛwm n
clogad
zwykle usztywnione nakrycie głowy chroniące ją przed urazami;

hiacynt ˈxʲjat͡sɨ̃nt n
bú
(botanika, botaniczny) wieloletnia roślina cebulowa z rodzaju Hyacinthus L. o ozdobnych kwiatach;

hiena ˈxʲjɛ̃na n
hiéana
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak przypominający masywnego kota i żywiący się padliną;

hiena brunatna n
hiéana donn
(zoologia, zoologiczny) Hyaena brunnea Thunberg, drapieżny ssak z podrodziny hien;

hieroglif xʲjɛˈrɔɡlʲif n
iairiglif
starożytne egipskie pismo obrazkowe;

higiena xʲiˈɟɛ̃na n
sláinteachas
dbanie o czystość ciała

higieniczny adj
sláinteach
zapewniający przestrzeganie czystości i utrzymywanie zdrowia

higroskopijność ˌxʲiɡrɔskɔˈpʲijnɔɕt͡ɕ n
tais-scópacht
podatność niektórych substancji na wchłanianie wilgoci;

higroskopijny adj
tais-scópach
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) szybko i łatwo wchłaniający (absorbujący) wodę z otoczenia, najczęściej w postaci pary wodnej

himalajski ˌxʲĩmaˈlajsʲci adj
Himiléach
dotyczący Himalajów, związany z Himalajami, pochodzący z Himalajów

hindi ˈxʲĩndʲi n
Hiondúis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Indii;

hinduizm xʲĩnˈdu<sup>j</sup>ism̥ n
An Hiondúchas
(teologia, teologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wierzeń religijnych wyznawanych głównie na Półwyspie Indyjskim;

hinduski xʲĩnˈdusʲci adj
Indiach
pochodzący z Indii, dotyczący Indii lub Hindusów

hip-hop ˈxʲip‿xɔp n
ceol rap
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) styl muzyki rozrywkowej przypisany kulturze hip-hopu (1.1), który cechuje rytmiczne wypowiadanie czy recytowanie rymujących się słów do wyraźnego akompaniamentu

hiper- prefix
hipear-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na nadmiar lub ponadwymiarowość czegoś albo wskazujący na wielkość lub wysoki poziom czegoś

hiperaktywność n
hipirghníomhaíocht
cecha tego, co hiperaktywne; cecha tych, którzy są hiperaktywni

hiperbola ˌxʲipɛrˈbɔla n
hipearbóil
(matematyka, matematyczny) zbiór punktów, których bezwzględna wartość różnicy odległości od dwóch ustalonych punktów jest stała;
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) zabieg stylistyczny polegający na wyolbrzymieniu, przejaskrawieniu cech przedmiotów, osób, zjawisk;

hipercholesterolemia ˌxʲipɛrxɔlɛstɛrɔˈlɛ̃mʲja n
hipearcolaistéaróiléime
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) podwyższone stężenie cholesterolu we krwi;

hipermarket n
hipearmhargadh
(handel, handlowy) bardzo duży nowoczesny sklep samoobsługowy oferujący szeroki asortyment towarów codziennego użytku;

hiperonim ˌxʲipɛrˈɔ̃ɲĩm n
scáth-théarma
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz o znaczeniu szerszym od danego i nadrzędnym wobec niego, np. „roślina” w stosunku do słowa „drzewo”;

hiperpoprawność n
forcheartú
(językoznawstwo, językoznawczy) mylne lub przesadne stosowanie odczuwanych norm językowych (zwłaszcza zasad języka standardowego);

hiperprodukcja n
rótháirgeacht
(ekonomia, ekonomiczny) produkcja, która przewyższa zapotrzebowanie

hipertekst xʲipɛrˈtɛkst n
hipirtéacs
(informatyka, informatyczny) organizacja tekstu komputerowego polegająca na zastosowaniu hiperłączy przenoszących użytkownika do innych informacji;

hipertrofia n
hipeartrófacht
(biologia, biologiczny) powiększenie jakiegoś narządu w toku ewolucji lub w rozwoju osobniczym

hipertroficzny adj
hipeartrófach
dotyczący hipertrofii; nadmiernie rozwinięty, przerosły, rozrośnięty

hiperłącze n
hipearnasc
(informatyka, informatyczny) element strony internetowej, który po kliknięciu na niego umożliwia użytkownikowi przejście do innego dokumentu lub strony lub innego fragmentu tej samej;

hipnotyczny adj
hiopnóiseach
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) związany z hipnozą

hipnotyzer n
hiopnóisí
człowiek stosujący hipnozę

hipnoza xʲipˈnɔza n
hiopnóis
wywołany przez sugestię hipnotyzera lub autosugestię stan przypominający sen;

hipoalergiczny ˌxʲipɔalɛrʲˈɟit͡ʃnɨ adj
hiopailléirgineach
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) o kosmetykach: przeznaczony dla alergików, niewywołujący alergii

hipochondria n
galareagla
(medycyna, medyczny) chorobliwy strach o własne zdrowie i życie; ciągłe doszukiwanie się u siebie objawów chorób, wyolbrzymianie dolegliwości

hipochondryczny ˌxʲipɔxɔ̃nˈdrɨt͡ʃnɨ adj
galareaglach
związany z hipochondrią lub hipochondrykami

hipochondryk ˌxʲipɔˈxɔ̃ndrɨk n
galareaglach
człowiek mający hipochondrię; wmawiający sobie, że jest na coś chory

hipoglikemia n
hipiglicéime
(medycyna, medyczny) obniżenie się zawartości glukozy we krwi do poziomu poniżej normy fizjologicznej

hipokamp n
capall mara
(anatomia, anatomiczny) element układu limbicznego odpowiedzialny za pamięć, konsolidację i orientację przestrzenną;

hipokryta ˌxʲipɔˈkrɨta n
fimíneach
osoba dwulicowa, obłudna, nieszczera, fałszywa

hipokryzja ˌxʲipɔˈkrɨzʲja n
bréagchrábhadh
(psychologia, psychologiczny) postawa osoby, która postępuje sprzecznie z deklarowanymi przez siebie zasadami moralnymi w celu osiągania korzyści lub przedstawienia siebie w lepszym świetle;

hipoksemia n
hiopocsaeime
(medycyna, medyczny) niedostateczna zawartość tlenu we krwi tętniczej;

hipoksja n
hiopocsa
(medycyna, medyczny) niedostateczna zawartość tlenu w tkankach narządu lub w całym organizmie;

hipomania ˌxʲipɔ̃ˈmãɲja n
hipeamáine
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie charakteryzujące się wzmożoną aktywnością

hipopotam ˌxʲipɔˈpɔtãm n
dobhareach
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych prowadzący ziemnowodny tryb życia;

hipoteka ˌxʲipɔˈtɛka n
morgáiste
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj zabezpieczenia długu poprzez umożliwienie wierzycielowi odzyskanie go z nieruchomości, której to zabezpieczenie dotyczy;

hipotermia ˌxʲipɔˈtɛrmʲja n
hipiteirme
(medycyna, medyczny) stan chorobowy utraty ciepłoty ciała i zaniku funkcji życiowych;

hipoteza ˌxʲipɔˈtɛza n
hipitéis
niepotwierdzony konstrukt myślowy wyjaśniający dane zagadnienie;

histeria xʲiˈstɛrʲja n
histéire
(psychologia, psychologiczny) wybuchowa płaczliwość, nerwowość, rozemocjonowanie;

histeryczny adj
histéireach
właściwy histerii

histogram xʲiˈstɔɡrãm n
histeagram
(matematyka, matematyczny) wykres słupkowy ukazujący rozkład empiryczny danej cechy, np. jasności pikseli na fotografii cyfrowej;

histologia n
histeolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka o tkankach

histopatologia n
histeapaiteolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) dział patologii zajmujący się badaniem zmian chorobowych w tkankach

historia xʲiˈstɔrʲja n
stair
nauka zajmująca się badaniem przeszłości;
krótka opowieść, opis jakiegoś wydarzenia

historiografia n
scríobh na staire
piśmiennictwo historyczne, czyli takie, które opisuje dzieje na podstawie badań naukowych

historyczny ˌxʲistɔˈrɨt͡ʃnɨ adj
stairiúil
związany z historią, z przeszłością, opisujący przeszłość

historyk xʲiˈstɔrɨk n
staraí
specjalista w dziedzinie historii, badacz dziejów

hiszpański xʲiʃˈpãj̃sʲci adj
Spáinnis
nawiązujący do/pochodzący z Hiszpanii lub odnoszący się do Hiszpanów

hiszpański xʲiʃˈpãj̃sʲci n
Spáinnis
(językoznawstwo, językoznawczy) romański język używany m.in. w Hiszpanii;

hit xʲit n
smiot
utwór muzyczny (zazwyczaj piosenka) wyjątkowo modny w danym czasie

hitlerowski ˌxʲitlɛˈrɔfsʲci adj
Naitsí
(historia, historyczny, historycznie) związany z Hitlerem, hitleryzmem lub hitlerowcami, dotyczący Hitlera, hitleryzmu lub hitlerowców

hoax n
dallamullóg
fałszywa informacja pozorująca prawdziwą, aby wprowadzić w błąd odbiorcę

hobbit ˈxɔbbʲit n
hobad
(fantasy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) niewielka istota ze świata fantastyki charakteryzująca się niskim wzrostem i krępą budową ciała;
(paleontologia, paleontologiczny) (potocznie, potoczny) wymarły gatunek hominida, Homo floresiensis

hobby ˈxɔbbʲi n
caitheamh aimsire
pasja, zamiłowanie do robienia czegoś; zainteresowanie;

hochsztapler n
buachaill bó
oszust i aferzysta na dużą skalę

hodowanie n
fás
(rzeczownik odczasownikowy) od hodować

hodować xɔˈdɔvat͡ɕ v
altramaigh
rozwijać w sobie jakieś uczucie
póraigh
zapewniać żywym organizmom (zwierzętom, roślinom, bakteriom) odpowiednie warunki do wzrostu, rozwoju i rozmnażania

hodowla xɔˈdɔvla n
cultúr
(biologia, biologiczny) próbka bakteryjna lub grzybowa uzyskana w laboratorium

hojność n
flaithiúlacht
cecha tego, co hojne; cecha tych, którzy są hojni

hojny ˈxɔjnɨ adj
flaithiúil
(książkowy) udzielający czegoś, obdarzający czymś chętnie i obficie
saibhir
(książkowy) szczodrze udzielany

hokej ˈxɔkɛj n
haca
(sport, sportowy) każda z kilku rodzajów gier zespołowych rozgrywanych na lodowisku lub na boisku, w której zawodnicy trącając zakrzywionym kijem krążek lub małą piłkę, starają się trafić do bramki przeciwnika;

hokejowy ˌxɔkɛˈjɔvɨ adj
haca
związany z hokejem, dotyczący hokeja

holding n
cuideachta sealbhaíochta
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) spółka zarządzająca lub kontrolująca inne przedsiębiorstwa na podstawie umowy lub wykupienie akcji tych firm

holdingowy adj
gabháltas
(ekonomia, ekonomiczny) dotyczący holdingu

holenderski ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲci adj
Ollainnis
związany z Holandią, dotyczący Holandii (państwa)

holenderski ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲci n
Ollainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) główny język Holandii;

holm xɔlm n
hoilmiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ho i liczbie atomowej 67;

hologram n
holagram
(optyka, optyczny) fotografia laserowa zapisana jako dwufalowy obraz interferencyjny, postrzegana jako dwa odrębne obrazy trójwymiarowe

holokaust xɔˈlɔkawst n
Uileloscadh
(historia, historyczny, historycznie) zagłada, całkowite zniszczenie, zwłaszcza prześladowanie i zagłada Żydów europejskich przez hitlerowców w czasie II wojny światowej, (zobacz) Holokaust

homar ˈxɔ̃mar n
gliomach
(zoologia, zoologiczny) skorupiak z rzędu homarowatych – Nephropidae – masowo poławiany dla celów spożywczych;

homarzec xɔ̃ˈmaʒɛt͡s n
Gliomach na hIorua
(zoologia, zoologiczny) Nephrops norvegicus, gatunek homara ceniony ze względu na walory smakowe;

homeopatia ˌxɔ̃mɛɔˈpatʲja n
hoiméapaite
leczenie schorzenia za pomocą rozcieńczonego czynnika wywołującego daną chorobę;

homeopatyczny adj
hoiméapatach
związany z homeopatią, właściwy homeopatii

homeostaza ˌxɔ̃mɛɔˈstaza n
aonstádas hoiméastáis
zdolność organizmu do utrzymywania stałości parametrów wewnętrznych mimo zmian w otoczeniu

homerycki ˌxɔ̃mɛˈrɨt͡sʲci adj
Hóiméarach
odnoszący się do Homera lub jego twórczości;

hominid xɔ̃ˈmʲĩɲit n
homainid
(zoologia, zoologiczny) (antropologia, antropologiczny) małpa z rzędu ssaków naczelnych

homofobia ˌxɔ̃mɔˈfɔbʲja n
homafóibe
silna niechęć do homoseksualizmu i homoseksualistów, dyskryminacja osób homoseksualnych;

homofobiczny adj
homafóbach
świadczący o niechęci i wrogości wobec homoseksualistów

homofon n
homafón
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz dźwiękowo identyczny z innym lub innymi wyrazami, odmienny jednak pod względem pisowni i treści, np. morze i może

homogeniczny adj
aonchineálach
jednorodny, taki, który nie wykazuje różnic w np. budowie

homoseksualista ˌxɔ̃mɔsɛksu<sup>w</sup>aˈlʲista n
homaighnéasach
(seksuologia, seksuologiczny) mężczyzna o homoseksualnej orientacji seksualnej;

homoseksualizm ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
homaighnéasacht homaighnéasachas
(seksuologia, seksuologiczny) kierowanie popędu seksualnego do osobników tej samej płci;

homoseksualność n
homaighnéasachas
(seksuologia, seksuologiczny) cecha tego, co homoseksualne; cecha tych, którzy są homoseksualni

homoseksualny ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
aerach
związany z homoseksualizmem, dotyczący homoseksualizmu

honduraski ˌxɔ̃nduˈrasʲci adj
Hondúrach
odnoszący się do państwa Honduras

honor ˈxɔ̃nɔr n
clú
czyjeś poczucie godności

honorarium ˌxɔ̃nɔˈrarʲjũm n
táille
wynagrodzenie za pracę lub usługę zazwyczaj wykonywaną jednorazowo, nieregularnie

honorować v
oirmhinnigh
okazywać honor, wyrażać szczególny szacunek do kogoś
uznawać za ważne, prawomocne

horda ˈxɔrda n
slua
(etnografia, etnograficzny) wspólnie migrująca grupa ludzi u ludów zbieracko-łowieckich
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) wojsko koczowniczych ludów tureckich i mongolskich
(książkowy) tłum, zgraja, banda

hormon ˈxɔrmɔ̃n n
hormón
(biologia, biologiczny) wytwarzana w organizmie substancja która reguluje procesy życiowe;

hormonalny adj
hormónach
dotyczący hormonów, opierający się na hormonach

horror ˈxɔrːɔr n
adhfhuath
(przenośnie, przenośnia) straszne zdarzenie, dramatyczna sytuacja, uciążliwe okoliczności

horyzont xɔˈrɨzɔ̃nt n
spéire
linia powstała z przecięcia sfery niebieskiej na dwie części, i wyznaczająca granicę pomiędzy przestrzenią widoczną dla obserwacji i zasłoniętą przez Ziemię;

horyzont zdarzeń n
léaslíne theagmhais
(astronomia, astronomiczny) sfera otaczająca czarną dziurę lub tunel czasoprzestrzenny, oddzielająca obserwatora zdarzenia od zdarzeń, o których nie może on nigdy otrzymać żadnych informacji;

horyzontalny ˌxɔrɨzɔ̃nˈtalnɨ adj
cothrománach
(książkowy) taki, który ma poziomy kierunek

hospicjum n
ospís
(medycyna, medyczny) zakład świadczący opiekę ludziom nieuleczalnie chorym bądź umierającym;

hossa n
margadh bullúil
(ekonomia, ekonomiczny) zwyżka cen papierów wartościowych lub towarów notowanych na giełdzie;

host xɔst n
abhlann
(informatyka, informatyczny) komputer świadczący usługi w sieci komputerowej

hostessa xɔˈstɛsːa n
banóstach
(książkowy) dziewczyna pełniąca obowiązki przewodniczki, opiekująca się gośćmi lub promująca produkty na wystawach, targach, w hipermarketach itp.

hostia ˈxɔstʲja n
abhlann
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) okrągły opłatek z mąki pszennej używany podczas mszy oraz wystawiany w monstrancji do adoracji;

hotel ˈxɔtɛl n
óstán óstlann
(hotelarstwo) budynek do czasowego pobytu za opłatą;

housowy adj
teach
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dotyczący muzyki house

hoży ˈxɔʒɨ adj
urrúnta
(dawniej, dawny) taki, który wygląda dobrze, zdrowo, pięknie, młodo, jest silny i urodziwy

hrabia ˈxrabʲja n
cunta
tytuł szlachecki;

hrabina xraˈbʲĩna n
cuntaois
żona hrabiego

hrabiowski adj
scór
odnoszący się do hrabiego

hrabstwo ˈxrapstfɔ n
contae
(historia, historyczny, historycznie) w średniowieczu w Europie Zachodniej: jednostka administracyjna zarządzana przez hrabiego;
(urzędowy) jednostka podziału administracyjnego w Wielkiej Brytanii, Irlandii i Stanach Zjednoczonych

hub n
mol
(informatyka, informatyczny) urządzenie łączące wiele urządzeń w sieci komputerowej lub pozwalające na podłączenie kilku urządzeń do jednego wejścia;

huczeć ˈxut͡ʃɛt͡ɕ v
cuach
wydawać głośny, niski ton

hugenot n
Úgónach
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek wspólnoty Kościoła francuskich ewangelików reformowanych;

huk xuk n
tormán
głośny odgłos słyszalny w czasie wybuchu, wystrzału albo upadku ciężkiego przedmiotu, uderzenia pioruna

hulajnoga ˌxulajˈnɔɡa n
scútar
(transport, transportowy) prosty pojazd złożony z dwóch lub trzech kół, kierownicy i miejsc na nogi

hulk xulk n
ablach
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (historia, historyczny, historycznie) typ dużego średniowiecznego żaglowca północnoeuropejskiego z XV-XVI w.
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) stary okręt wycofany z normalnej eksploatacji, zwykle przycumowany na stałe do nabrzeża i służący np. jako magazyn lub koszary;

humanitarny ˌxũmãɲiˈtarnɨ adj
daonchairdiúil
szanujący godność człowieka i zwierząt, zgodny z zasadami humanitaryzmu

humanitarysta n
daonchairdiúil
mężczyzna, którego cechuje humanitaryzm

humbak ˈxũmbak n
cruitíneach
(zoologia, zoologiczny) Megaptera novaeangliae Borowski, gatunek wieloryba z podrzędu fiszbinowców;

humerał n
aimicín
(kościelny) element stroju liturgicznego w katolicyzmie w formie płóciennej chusty;

hummus n
humas
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pasta z ciecierzycy, czosnku i pasty tahini, popularna na Bliskim Wschodzie;

humor ˈxũmɔr n
greann
zdolność dostrzegania komicznych stron rzeczywistości

humorysta n
buachaill mór
(książkowy) osoba ujmująca rzeczywistość w sposób humorystyczny

humorystyczny adj
greannmhar
dowcipny, zabawny, śmieszny, żartobliwy

huragan xuˈraɡãn n
hairicín
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) silny, porywisty wiatr, w którego prędkość wynosi powyżej 33 m/s, zwykle towarzyszący cyklonom tropikalnym;

huraganowy adj
anfach
związany z huraganem

hurt xurt n
mórdhíol
(handel, handlowy) kupno i sprzedaż towarów w dużych ilościach, po cenach niższych niż w handlu detalicznym

hurtowy adj
mórdhíol
(handel, handlowy) kupowany i sprzedawany na dużą skalę, po niższej cenie niż w handlu detalicznym

husky n
huscaí
(kynologia, kynologiczny) pies zaprzęgowy, chowany na terenach podbiegunowych

huta ˈxuta n
cruachchearta
zakład metalurgiczny, w którym wytapia się stal, aluminium lub inne metale

hutnictwo n
miotaleolaíocht
(hutnictwo, hutniczy) dział przemysłu zajmujący się wytwarzaniem metali i ich stopów, szkła, jak również ich przeróbką plastyczną;

hutnik ˈxutʲɲik n
miotalóir
(zawód, zawodowy, zawodowo) pracownik huty metalu pracujący przy piecu

huśtawka xuɕˈtafka n
luascán
przyrząd do bujania dzieci;

huśtać ˈxuɕtat͡ɕ v
luascán
wprawiać w ruch wahadłowy

hybryda xɨ.ˈbrɨ.da n
cros-síolrach
(biologia, biologiczny) roślina lub zwierzę powstałe ze skrzyżowania osobników należących do dwóch różnych odmian, ras lub gatunków;
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz złożony z elementów pochodzących z dwóch różnych języków;
(książkowy) coś, co składa się z różnych elementów, często niepasujących do siebie

hybrydowy adj
cros-síolrach
stanowiący wynik działania dwóch lub więcej czynników

hydrant ˈxɨdrãnt n
coca dóiteáin
urządzenie, które umożliwia bezpośredni pobór z głównych przewodów sieci wodociągowej wody do celów gospodarczych i pożarniczych;

hydraulik xɨˈdrawlʲik n
pluiméir
robotnik, którego praca polega na montażu i naprawie instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej oraz centralnego ogrzewania

hydrobiologia ˌxɨdrɔbʲjɔˈlɔɟja n
hidri-bhitheolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dział biologii zajmujący się organizmami wodnymi;

hydrogeologia n
hidrigeolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (geologia, geologiczny) dział geologii zajmujący się wodami podziemnymi

hydrografia ˌxɨdrɔˈɡrafʲja n
hidreagrafaíocht
(geografia, geograficzny) nauka o wodach jako elemencie środowiska geograficznego

hydrologia ˌxɨdrɔˈlɔɟja n
hidreolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) nauka o wodzie występującej w przyrodzie;

hydrologiczny adj
hidreolaíoch
związany z hydrologią, dotyczący hydrologii

hydroplan xɨˈdrɔplãn n
muireitleán
(lotnictwo, lotniczy) samolot, który może lądować na wodzie i startować z niej;

hymn xɨ̃mn n
aintiún
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (urzędowy) uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć bóstwa, szczególnej osoby, wydarzenia, ojczyzny (kraju), a także idei;

i i conjunction
agus
…łączący słowa i zdania równorzędne
…uwydatniający znaczenie (przy powtórzeniach)

i tak
amhlaidh
… służąca do podsumowania poprzedzającej myśli
ar aon chaoi
mimo to, mimo wszystko

i tak dalej adv
agus mar sin de
wyrażenie zamykające wypowiedź, zastępujące dalszy ciąg wyliczenia

iberyjski adj
Ibéarach
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) związany z Iberią na Kaukazie
(geografia, geograficzny) związany z Iberią, krainą w zachodniej Europie, oddzielonej od niej Pirenejami lub z mieszkańcami tej krainy - Iberami (Iberyjczykami), pochodzący z niej lub wykonywany na sposób taki jak w Iberii

ibuprofen n
iobúpróifein
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) niesteroidowy środek przeciwzapalny, przeciwbólowy, przeciwgorączkowy, pochodna kwasu propionowego

ich ix pronoun
a
3. (osoba) lm

ichtiologia ˌixtʲjɔˈlɔɟja n
iasceolaíocht
(zoologia, zoologiczny) nauka o rybach;

idea iˈdɛa n
smaoineamh
myśl przewodnia;
pomysł

idealista ˌidɛaˈlʲista n
idéalaí
(filozofia, filozoficzny) zwolennik idealizmu
(przenośnie, przenośnia) lub (ironicznie) marzyciel
osoba kierująca się wiarą w ideały, postępująca zgodnie z zasadami

idealny ˌidɛˈalnɨ adj
idéalach
taki, który ma cechy ideału, doskonały, bezbłędny

ideał n
idéal
doskonałość, najwyższy cel dążeń, pragnień

identyczność n
ionannas
cecha tego, co identyczne

identyczny ˌidɛ̃nˈtɨt͡ʃnɨ adj
comhionann
dokładnie taki sam

identyfikacja ˌidɛ̃ntɨfʲiˈkat͡sʲja n
aitheantas
(książkowy) stwierdzenie czyjejś tożsamości, ustalenie jednakowości czegoś w porównaniu z czymś
(psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) utożsamianie się osoby bądź grupy z wartościami i stylem innej osoby lub grupy
(psychologia, psychologiczny) utożsamianie się z kimś, współodczuwanie; przeżywanie przez kogoś czegoś bezpośrednio jego niedotyczącego tak, jak ktoś inny, kogo to dotyczy naprawdę

ideolog n
idé-eolaí
twórca, teoretyk lub zagorzały propagator określonej ideologii

ideologia ˌidɛɔˈlɔɟja n
idé-eolaíocht
system poglądów, idei jednostki lub grupy; wspólnota światopoglądów, której celem jest świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego, grupowego lub narodowego

ideologiczny ˌidɛɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
idé-eolaíoch
związany z ideologią, mający cechy ideologii

ideowy adj
díograiseach
oddany określonej idei
idé-eolaíoch
związany z pewną ideą, ideologią

idiolekt iˈdʲjɔlɛkt n
canúint aonair
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór indywidualnych cech mowy danego rozmówcy;

idiom ˈidʲjɔ̃m n
cor cainte
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie językowe, którego znaczenie jest swoiste, odmienne od znaczenia, jakie należałoby mu przypisać, biorąc pod uwagę poszczególne części składowe oraz reguły składni;
(przestarzałe, przestarzały) (rzadki, rzadko używany) mowa, narzecze

idiopatyczny adj
ideapatach
(medycyna, medyczny) powstający spontanicznie lub mający niejasne albo nieznane podłoże;

idiota iˈdʲjɔta n
amadán
(przestarzałe, przestarzały) (medycyna, medyczny) człowiek upośledzony umysłowo w stopniu znacznym
gaamadán
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek głupi, tępak

idiotyzm n
gealtachas
(grubiański, grubiańsko) coś głupiego, nieroztropnego

ido ˈidɔ n
ido
(językoznawstwo, językoznawczy) język sztuczny, opracowany na bazie esperanto;

iglica iɡˈlʲit͡sa n
spuaic
(architektura, architektoniczny) długi, wąski stożek zwieńczający wieżę

iglicznia iɡˈlʲit͡ʃʲɲa n
snáthaid mhara
(ichtiologia, ichtiologiczny) europejska ryba morska, u której ikra i młode znajduje się w komorze lęgowej na ciele;

igloo ˈiɡlu ˈiɡlɔ n
íoglú
kopulasty domek z brył ubitego śniegu lub lodu;

ignorancja ˌiɡnɔˈrãnt͡sʲja n
aineolas
brak wiedzy na jakiś ważny temat

ignorant iɡˈnɔrãnt n
abhlóir
człowiek wykazujący ignorancję, odznaczający się brakiem elementarnej wiedzy

igrzyska olimpijskie iˈɡʒɨska ˌɔlʲĩmˈpʲijsʲcɛ n
Cluichí Oilimpeacha
(sport, sportowy) najstarsza międzynarodowa impreza sportowa organizowana co cztery lata w różnych miastach;

igrzysko n
dráma
(dawniej, dawny) impreza o charakterze niesportowym

iguana ˌiɡuˈ<sup>w</sup>ãna n
ioguána
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka należąca do legwanów;

igła ˈiɡwa n
snáthaid
(krawiectwo) cienki podłużny przedmiot o ostrym zakończeniu, najczęściej wykonany z metalu;

ikona iˈkɔ̃na n
íocón
(informatyka, informatyczny) niewielki obrazek widoczny na ekranie, symbolizujący określony plik, folder, aplikację lub program i stanowiący odsyłacz uruchamiający je;
(przenośnie, przenośnia) osoba lub rzecz symbolizująca jakieś zjawisko, podziwiana w danej branży
(sztuka) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obraz sakralny, malowany na drewnie, wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne;

ikonografia n
íocónagrafaíocht
(książkowy) elementy uważane za charakterystyczne dla przedstawianego podmiotu
(książkowy) ogół przedstawień wizualnych połączonych ze sobą osobą twórcy lub tematyką
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (sztuka) naukowe interpretowanie obrazów;

ikra ˈikra n
alcól
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) energia życiowa

ile ˈilɛ interrogativePronoun
cá mhéad cé mhéad
używany do pytania o liczność elementów w zbiorze
używany do pytania o wielkość

ile ˈilɛ pronoun
cá mhéad cé mhéad
rozpoczynający zdanie podrzędne określające liczność elementów w zbiorze
rozpoczynający zdanie podrzędne określające wielkość czegoś

iliryjski adj
Eilíriach
(historia, historyczny, historycznie) związany z Ilirią, dotyczący Ilirii

iloczyn iˈlɔt͡ʃɨ̃n n
iolrach
(matematyka, matematyczny) wynik mnożenia arytmetycznego

ilość ˈilɔɕt͡ɕ n
cainníocht
liczba określająca objętość lub masę;

ilustrować v
maisigh
opatrywać tekst ilustracją: fotografią, grafiką lub wykresem
(przenośnie, przenośnia) uzupełniać, unaoczniać coś przykładem, dodatkowym komentarzem lub dokumentacją

imadło ĩˈmadwɔ n
bís
(technologia, technika, techniczny) przyrząd, który służy do mocowania przedmiotów poddawanych obróbce lub w trakcie montażu;

imaginacja ˌĩmaɟĩˈnat͡sʲja n
íomháineacht
wytwór wyobraźni, przedstawienie sobie czegoś
zdolność do tworzenia obrazów za pomocą wyobraźni; fantazjowanie

imago ĩˈmaɡɔ n
iomágó
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad dorosły, ostateczna postać owada;
(psychologia, psychologiczny) idealny obraz określonej osoby wytworzony we wczesnym dzieciństwie, projektowany później na inne osoby z otoczenia

imam ˈĩmãm n
iomám
uczony duchowny muzułmański, przywódca religijny;

imbir ˈĩmbʲir n
sinséar
(botanika, botaniczny) Zingiber Boehm., rodzaj roślin wieloletnich, pochodzących z Azji i Australii;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z imbiru lekarskiego, Zingiber officinale Rosc., w formie świeżego kłącza lub proszku

imiennie ĩˈmʲjɛ̇̃ɲːɛ adv
eadhon
określając kogoś z imienia (i nazwiska)

imienny adj
ainmfhoclach
(językoznawstwo, językoznawczy) dotyczący części mowy odmieniającej się przez przypadki
pearsanta
związany z imieniem i nazwiskiem; wskazujący kogoś z imienia i nazwiska; zawierający nazwisko

imiesłów ĩˈmʲjɛswuf n
rangabháil
(gramatyka) forma czasownika używana jako przymiotnik lub przysłówek;

imiesłów przymiotnikowy bierny ĩˈmʲjɛswuf ˌpʃɨ̃mʲjɔtʲɲiˈkɔvɨ ˈbʲjɛrnɨ n
rangabháil chaite
(gramatyka) forma czasownika, która odnosi się do przedmiotu czynności, której przedmiot ten został poddany, np. widziany, pisany, myty;

imiesłów przymiotnikowy czynny ĩˈmʲjɛswuf ˌpʃɨ̃mʲjɔtʲɲiˈkɔvɨ ˈt͡ʃɨ̃nːɨ n
rangabháil
(gramatyka) imiesłów, który określa podmiot zdania jako wykonawcę innej czynności, równoczesnej z czynnością orzeczenia zdania

imigracja ˌĩmʲiˈɡrat͡sʲja n
inimirce
napływ cudzoziemców do jakiegoś kraju w celu osiedlenia się w nim

imigracyjny ˌĩmʲiɡraˈt͡sɨjnɨ adj
inimirce
związany z imigracją, należący do niej

imigrant ĩˈmʲiɡrãnt n
inimirceach
osoba przybywająca do jakiegoś kraju w celu osiedlenia się w nim

imię ˈĩmʲjɛ n
ainm
indywidualna nazwa osoby i stworzeń wyższych (anioła, boga, diabła itd.), zwierzęcia, rośliny itp.;
imię (1.1) i nazwisko

immoralny ˌĩmːɔˈralnɨ adj
mímhorálta
niepowiązany z jakimikolwiek normami moralnymi lub niezgodny z nimi

immunitet ˌĩmːũˈɲitɛt n
díolúine
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przywilej wyłączenia spod prawa ogólnego, który do czasu uchylenia blokuje odpowiedzialność karną; udzielany bywa zwykle ważnym urzędnikom państwowym, sędziom, dyplomatom, parlamentarzystom

immunologia ˌĩmːũnɔˈlɔɟja n
imdhíoneolaíocht
(medycyna, medyczny) (biologia, biologiczny) nauka o mechanizmach odpornościowych organizmu;

immunosupresja n
sochtadh imdhíonachta
(medycyna, medyczny) spowalnianie procesu, podczas którego wytwarzane są przeciwciała i komórki odpornościowe, najczęściej farmakologicznie, za pomocą leków immunosupresyjnych;

impala ĩmˈpala n
iompála
(zoologia, zoologiczny) Aepyceros melampus, gatunek afrykańskiej antylopy;

impedancja n
coisceas
(elektryczność) (fizyka, fizyczny) wielkość charakteryzująca przeciwstawianie się przepływowi prądu zmiennego w obwodzie elektrycznym;

imperator ˌĩmpɛˈratɔr n
impire
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: dowódca wojskowy

imperatorski adj
maorga
(historia, historyczny, historycznie) związany z imperatorem, dotyczący imperatora (np. imperatora Rosji)

imperatyw n
tiarnúil
nakaz, zwłaszcza moralny

imperialistyczny adj
impiriúlaí
dotyczący imperializmu albo imperialistów; będący wyrazem działań mających na celu podporządkowanie świata

imperializm n
impiriúlachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) polityka zagraniczna oparta o militaryzm, dążenie do podporządkowania sobie innych krajów, stania się imperium

imperialny adj
impiriúil
dotyczący imperium, charakterystyczny dla imperium

imperium ĩmˈpɛrʲjũm n
impireacht
wielkie i potężne państwo, które podporządkowuje sobie inne kraje
(przenośnie, przenośnia) wielkie przedsiębiorstwo lub organizacja mająca placówki w wielu miejscach na dużym obszarze

impertynencja ˌĩmpɛrtɨ̃ˈnɛ̃nt͡sʲja n
brusaireacht
obraźliwe, aroganckie lub niekulturalne słowa czy zachowanie skierowane wobec kogoś

impet n
móiminteam
siła rozpędu

implikacja ˌĩmplʲiˈkat͡sʲja n
impleacht
następstwo, konsekwencja

imponować ˌĩmpɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
téigh i bhfeidhm ar
wzbudzać w kimś uznanie, podziw

imponujący adj
mórthaibhseach
wzbudzający uznanie i zachwyt

import ˈĩmpɔrt n
allmhaire
(handel, handlowy) (ekonomia, ekonomiczny) przywóz towarów, usług lub kapitału z zagranicy w celu wykorzystania ich na rynku wewnętrznym;
zaimportowane towary

importer ĩmˈpɔrtɛr n
allmhaireoir
(ekonomia, ekonomiczny) osoba lub podmiot gospodarczy, który sprowadza towary z zagranicy

importować v
allmhairigh
(handel, handlowy) sprowadzać towary z innych krajów

impresjonista n
impriseanaí
(sztuka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) przedstawiciel impresjonizmu, osoba tworząca w duchu impresjonizmu, tj. utrwalająca w swoich utworach własne, subiektywne oraz często ulotne wrażenia

impresjonistyczny adj
impriseanaíoch
(sztuka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) związany z impresjonizmem, dotyczący impresjonizmu
(sztuka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) charakterystyczny dla impresjonizmu

impresjonizm n
Impriseanachas
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nurt w sztuce europejskiej i amerykańskiej drugiej połowy XIX wieku;

impresywny adj
impriseanaíoch
(książkowy) impresyjny, wrażeniowy

impreza ĩmˈprɛza n
comhluadar
(potocznie, potoczny) zabawa, przyjęcie

imprezować v
comhluadar
(potocznie, potoczny) spędzać czas na imprezach, spotkaniach towarzyskich, zwykle z alkoholem i tańcami

improwizacja n
seiftiú
komponowanie muzyki, pisanie utworów, wygłaszanie przemówień pod wpływem chwili i bez przygotowania

improwizować v
seiftigh
(przenośnie, przenośnia) wykonywać z jakichkolwiek dostępnych materiałów
prezentować, wykonywać coś bez przygotowania

impuls ˈĩmpuls n
brostaigh
(przenośnie, przenośnia) podnieta, pobudka do działania
spreagadh
(fizjologia, fizjologiczny) krótki stan przewodzony poprzez włókno mięśniowe albo nerwowe
(fizyka, fizyczny) zmiana wielkości trwająca w bardzo krótkim czasie

impulsywny ˌĩmpulˈsɨvnɨ adj
tobann
taki, który szybko i wyraziście reaguje na bodźce; taki, który jest porywczy

inauguracja ˌĩnawɡuˈrat͡sʲja n
oirniú
(podniośle) uroczyste rozpoczęcie lub otwarcie czegoś ((na przykład) działalności, przedsięwzięcia)
(zwłaszcza) (dawniej, dawny) uroczystość mianowania kogoś na wysokie stanowisko ((na przykład) koronacja)

incest ˈĩnt͡sɛst n
ciorrú coil
(rzadki, rzadko używany) obcowanie płciowe z kimś blisko spokrewnionym

incydent ĩnˈt͡sɨdɛ̃nt n
eachtra
nagłe, krótkotrwałe, nieoczekiwane, zwykle nieprzyjemne w skutkach wydarzenie

ind ĩnt n
indiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu In i liczbie atomowej 49;

indagować ˌĩndaˈɡɔvat͡ɕ v
fiafraigh
(książkowy) przeprowadzać indagację, wypytywać kogoś o coś, dopytywać się, badać, zasypywać pytaniami

indeks ˈĩndɛks n
innéacs
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) miernik koniunktury giełdowej obrazujący zmiany cen akcji
(informatyka, informatyczny) dane pozwalające szybko przeszukiwać bazę danych według określonej kolumny lub ich zbioru
(statystyka, statystyczny) liczba względna charakteryzująca zmiany poziomu zjawiska zachodzące w pewnym czasie
liosta
uporządkowany spis, np. pojęć, terminów, nazwisk, przytoczonych lub omówionych w danej książce;
urzędowa lista czegoś

indemnizacja n
leorchúiteamh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) odszkodowanie

indiański ĩnˈdʲjä̃j̃sʲci adj
Indiach
związany z Indianami, dotyczący Indian

indoeuropejski ˌĩndɔɛwrɔˈpɛjsʲci adj
Ind-Eorpach
(językoznawstwo, językoznawczy) wywodzący się z praindoeuropejskiej wspólnoty językowej lub stanowiący jej kontynuację

indolencja ˌĩndɔˈlɛ̃nt͡sʲja n
sácráilteacht
(książkowy) bezradność, bezczynność, brak reakcji na sytuację

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci adj
Indinéiseach
odnoszący się do państwa Indonezja

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci n
Indinéiseach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Indonezji

indor ˈĩndɔr n
turcaí
samiec indyka

indyferencja ˌĩndɨfɛˈrɛ̃nt͡sʲja n
fuarchúis
(książkowy) obojętność

indyferentny ˌĩndɨfɛˈrɛ̃ntnɨ adj
fuarchúiseach
(książkowy) obojętny; taki, który ma bierny stosunek

indygo n
indeagó
kolor ciemnobłękitny

indyjski ĩnˈdɨjsʲci adj
Indiach
związany z Indiami, dotyczący Indii

indyk ˈĩndɨk n
turcach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z indyka (1.3)
(spożywczy) tusza indyka (1.1) do celów spożywczych
turcaí
(ornitologia, ornitologiczny) Meleagris, duży hodowlany ptak grzebiący z rodziny kurowatych;

indywidualizm n
indibhidiúlachas
poczucie własnej niezależności i odrębności powiązane z dążeniem do zachowania własnych poglądów

indywidualnie adv
ar leith
występując osobno

indywidualny ˌĩndɨvʲiduˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
aonánach
osobny, niezespołowy, pojedynczy, samemu, oddzielny
właściwy jednostce, typowy dla konkretnej osoby, swoisty

inercja ĩˈnɛrt͡sʲja n
táimhe
bierne poddawanie się, niechęć do czynu, brak woli podjęcia własnej inicjatywy

infekcja ĩnˈfɛkt͡sʲja n
galrú
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) proces chorobowy wywołany przez drobnoustroje chorobotwórcze w organizmie;

infekować v
ionfhabhtaigh
(medycyna, medyczny) wywoływać infekcję

inflacja ĩnˈflat͡sʲja n
boilsciú
(ekonomia, ekonomiczny) postępujący spadek wartości pieniądza prowadzący do wzrostu cen;

informacja ˌĩnfɔrˈmat͡sʲja n
eolas
poinformowanie o czymś, zakomunikowanie

informacyjny ˌĩnfɔrmaˈt͡sɨjnɨ adj
eolas
dostarczający wiadomości lub innych informacji
związany z informacjami, ich przesyłaniem i przetwarzaniem

informator ˌĩnfɔrˈmatɔr n
brathadóir
osoba udzielająca informacji
treoraigh
broszura zawierająca informacje

informatyka ˌĩnfɔrˈmatɨka n
ríomheolaíocht faisnéisíocht
nauka o gromadzeniu i przetwarzaniu informacji;

infradźwięk n
infreafhuaim
(fizyka, fizyczny) fala dźwiękowa o częstotliwości zbyt niskiej by być słyszalną dla człowieka (zależnie od definicji poniżej 16 albo 20 Hz);

infrastruktura ˌĩnfrastrukˈtura n
bonneagar
podstawowe struktury techniczne lub organizacyjne, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa, gospodarki lub określonego przedsięwzięcia;

ingerencja ˌĩŋɡɛˈrɛ̃nt͡sʲja n
éaradh
wpływ na coś, mieszanie się do jakiejś sprawy, interweniowanie, wtrącanie się

ingrediencja ˌĩŋɡrɛˈdʲjɛ̃nt͡sʲja n
comhábhar
składnik jakiejś mieszaniny lub przepisu, najczęściej kulinarnego lub mikstury lekarskiej, rzecz wchodząca w skład czegoś

inkarceracja n
braighdeanas
(książkowy) (socjologia, socjologiczny) (psychologia, psychologiczny) pozbawienie wolności, uwięzienie

inkaski ĩŋˈkasʲci adj
Inceach
związany z Inkami, dotyczący Inków, ich kultury, sztuki

inkontynencja n
ainriantacht
(medycyna, medyczny) nietrzymanie wydalania – moczu lub stolca;

inkrementacja ˌĩŋkrɛ̃mɛ̃nˈtat͡sʲja n
breis
(informatyka, informatyczny) operacja zwiększenia wartości o jeden;

inkryminować ˌĩŋkrɨ̃mʲĩˈnɔvat͡ɕ v
ciontaigh
(książkowy) obwiniać, stawiać zarzuty

inkwizycja ˌĩŋkfʲiˈzɨt͡sʲja n
cúistiúnacht
(historia, historyczny, historycznie) system śledczo-sądowniczy Kościoła katolickiego, działający od XIII do XIX wieku;

innowacja n
nuáil
proces wprowadzenia czegoś nowego, ulepszania czegoś

inność n
eachtarthacht
bycie innym, odznaczanie się cechami różniącymi daną rzecz czy osobę od innej

inny ˈĩnːɨ indefinitePronoun
eile
nie ten, jakiś odmienny

insektycyd n
feithidicíd
środek owadobójczy

inspektor ĩw̃ˈspɛktɔr n
banchigire
urzędnik, który kontroluje pracę instytucji dokonując inspekcji

inspirować v
spreag
dostarczać natchnienia

instalator n
pluiméir
(technologia, technika, techniczny) osoba zakładająca instalację

instant ˈĩw̃stãnt adj
práinneach
(spożywczy) błyskawiczny, natychmiastowy – o potrawach i produktach w handlu, gotowych po zalaniu wrzątkiem

instrukcja ĩw̃ˈstrukt͡sʲja n
méarchlár
książka lub broszura z opisem działania
teagasc
zbiór zasad zalecających postępowanie w określonej dziedzinie

instruktaż n
teagasc
udzielanie komuś instrukcji, wskazówek

instruktor ĩw̃ˈstruktɔr n
traenálaí
osoba instruująca, ucząca na kursie

instrument ĩw̃ˈstrũmɛ̃nt n
uirlis
(medycyna, medyczny) narzędzie chirurgiczne;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd wytwarzający dźwięk, (zobacz) instrument muzyczny

instrument muzyczny n
gléas ceoil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd służący do wytwarzania dźwięków muzycznych;

instynkt ˈĩw̃stɨ̃ŋkt n
dúchas
wrodzona zdolność nieracjonalnego, acz adekwatnego zachowywania się w danej sytuacji

instynktowny ˌĩw̃stɨ̃ŋkˈtɔvnɨ adj
instinneach
(przymiotnik) od: instynkt

insulina ˌĩw̃suˈlʲĩna n
inslin
(fizjologia, fizjologiczny) hormon produkowany przez trzustkę;
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczny hormon lub jego analog stosowany jako lek w terapii cukrzycy

integralność n
ionracas
nierozdzielność, związek całości

inteligencja ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃nt͡sʲja n
meabhair
sprawność umysłowa, umiejętność polegająca na rozumieniu danych sytuacji;

inteligentny ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃ntnɨ adj
éirimiúil
odznaczający się inteligencją

intencja ĩnˈtɛ̃nt͡sʲja n
rún
chęć, zamiar

interakcja ˌĩntɛrˈakt͡sʲja n
idirfheidhm
wzajemne oddziaływanie na siebie obiektów (osób, przedmiotów, zjawisk itp.); zetknięcie, spotkanie kilku akcji lub dążeń

interaktywny ˌĩntɛrakˈtɨvnɨ adj
idirghníomhach
(książkowy) o sprzęcie, programie komputerowym: wymagający czynnego udziału człowieka, reagujący na akcje użytkownika, umożliwiający jego wpływ na przebieg wydarzeń, formę dzieła

interes ĩnˈtɛrɛs n
gnó
(potocznie, potoczny) (ekonomia, ekonomiczny) firma, działalność gospodarcza
spéis
korzyść, pożytek
ábhar
sprawa (do załatwienia)

interesować ˌĩntɛrɛˈsɔvat͡ɕ v
spéis
wzbudzać zainteresowanie, ciekawić

interesujący ˌĩntɛrɛsuˈjɔ̃nt͡sɨ adj
suimiúil spéisiúil
ciekawy, zajmujący

interferencja n
éaradh
(fizyka, fizyczny) zjawisko powstawania nowego, przestrzennego rozkładu amplitudy fali (wzmocnienia i wygaszenia) w wyniku nakładania się na siebie fal;

interferometria n
trasnamhéadracht
(technologia, technika, techniczny) (fizyka, fizyczny) jedna z metod pomiarowych wykorzystująca zjawisko interferencji;

interferon ˌĩntɛrˈfɛrɔ̃n n
inteirféarón
(biochemia, biochemiczny) rodzaj białka wytwarzanego i uwalnianego przez komórki organizmu w odpowiedzi na pojawienie się patogenów, np. wirusów, bakterii, pasożytów, komórek nowotworowych;

interglacjał ˌĩntɛrˈɡlat͡sʲjaw n
idiroighreach
cieplejszy okres między dwoma zlodowaceniami;

interlokutor ˌĩntɛrlɔˈkutɔr n
fresnéidid
(książkowy) osoba prowadząca z kimś rozmowę

intermezzo n
idirchluiche
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) forma przejścia w obrębie utworu lub sztuki;

internacjonalizm n
idirnáisiúnachas
współpraca, solidarność międzynarodowa

internet ĩnˈtɛrnɛt n
Idirlíon
(informatyka, informatyczny) międzynarodowa sieć komputerowa (medium);

internetowy ˌĩntɛrnɛˈtɔvɨ adj
Idirlíon
dotyczący internetu; korzystający z internetu; umieszczony w internecie; wykorzystujący do działania internet

internować ˌĩntɛrˈnɔvat͡ɕ v
imtheorannaigh
osadzać w obozach rozbrojone wojska, biorące udział w wojnie, które przekroczyły granicę państwa neutralnego
pozbawiać wolności osoby uznane za niebezpieczne politycznie

interpelacja n
forghairm
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pisemne zapytanie kierowane do członka rządu przez parlamentarzystę

interpretacja ˌĩntɛrprɛˈtat͡sʲja n
míniú
(sztuka) twórcze odtworzenie utworu lub dzieła
wykładnia, wyjaśnienie, tłumaczenie;

interpunkcja ˌĩntɛrˈpũŋkt͡sʲja n
poncaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) użycie znaków przestankowych w piśmie;

interrogacja ˌĩntɛrːɔˈɡat͡sʲja n
ceistiú
(przestarzałe, przestarzały) zadawanie pytań podczas przesłuchania w śledztwie

interseksualizm ˌĩntɛrsɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
idirghnéas
(anatomia, anatomiczny) posiadanie cielesnych cech obu płci

interview ĩnˈtɛrvʲju n
agallamh
wywiad przeprowadzony przez dziennikarza

interwał ĩnˈtɛrvaw n
eadar-àm
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odległość między wysokościami dwóch dźwięków;

intranet n
inlíon
(informatyka, informatyczny) wewnętrzna sieć komputerowa organizacji przeznaczona dla wąskiej grupy osób, np. pracowników;

intratny ĩnˈtratnɨ adj
brabúsach
przynoszący zysk

introdukcja ˌĩntrɔˈdukt͡sʲja n
réamhrá
wstęp, przedstawienie czegoś, początek

intuicja ˌĩntuˈ<sup>j</sup>it͡sʲja n
intinn
(filozofia, filozoficzny) proces polegający na poznaniu prawdy za pomocą wewnętrznego przekonania
(potocznie, potoczny) zdolność przeczuwania, przewidywania
(psychologia, psychologiczny) proces myślowy polegający na szybkim dopasowaniu danej sytuacji do znanych już szablonów i zależności, objawiący się w postaci nagłego przebłysku myślowego;

intymny ĩnˈtɨ̃mnɨ adj
caidreamhach
mocno osobisty

inwencja ĩnˈvɛ̃nt͡sʲja n
aireag
cecha kogoś, kto jest pomysłowy i wynajduje rzeczy nowe, oryginalne

inwersja n
aisiompú
(matematyka, matematyczny) geometryczne przekształcenie płaszczyzny względem zdefiniowanego okręgu
odwrócenie naturalnej lub zwyczajnej kolejności w czymś

inwestor ĩnˈvɛstɔr n
fuilleamhóir
(ekonomia, ekonomiczny) osoba lub firma/spółka dokonująca inwestycji

inwestować ˌĩnvɛˈstɔvat͡ɕ v
aisiompaigh
dokonywać inwestycji

inwestycja ˌĩnvɛˈstɨt͡sʲja n
fuilleamh
(ekonomia, ekonomiczny) nakład gospodarczy na tworzenie lub zwiększanie majątku trwałego;

inżynier ĩn͇ˈʒɨ̃ɲɛr n
innealtóir
człowiek zajmujący się zawodowo inżynierią, mający wyższe wykształcenie techniczne;

inżynieria ˌĩn͇ʒɨ̃ˈɲɛrʲja n
innealtóireacht
nauka wykorzystująca matematykę, technologię i praktyczne doświadczenie do projektowania, produkowania i kontrolowania obiektów bądź procesów służących człowiekowi

iperyt iˈpɛrɨt n
gás mustaird
(chemia, chemiczny) (wojskowość, wojskowy) każdy związek organiczny mający budowę zbliżoną do iperytu (1.1) będący bojowym środkiem trującym i wykazujący podobne do niego działanie parzące i trujące lub też mieszanina takich związków;

iperyt siarkowy iˈpɛrɨtʲ ɕarˈkɔvɨ n
gás mustaird
(chemia, chemiczny) (wojskowość, wojskowy) związek siarkoorganiczny z grupy tioeterów stosowany jako parzący bojowy środek trujący, gęsta, oleista ciecz o działaniu silnie trującym, po raz pierwszy zastosowany z powodzeniem w 1917 roku pod Iprą w Belgii;

ipsylon ipˈsɨlɔ̃n ipˈsʲilɔ̃n n
upsalón
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa dwudziestej litery alfabetu greckiego, υ;

irbis śnieżny n
liopard sneachta
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera uncia Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Azji Środkowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku irbisów śnieżnych (1.1)

irlandzki irˈlãnt͡sʲci adj
Gaelach Éireannach Gaeilge
odnoszący się do Irlandii lub Irlandczyków

irlandzki irˈlãnt͡sʲci n
Gaeilge Gaelach
(językoznawstwo, językoznawczy) język celtycki używany przez Irlandczyków;

ironia iˈrɔ̃ɲja n
íoróin
zawoalowana drwina, szyderstwo lub złośliwość ukryte pod pozorną aprobatą;

irracjonalny ˌirːat͡sʲjɔ̃ˈnalnɨ adj
aingiallta
sprzeczny z rozumem, rozsądkiem

iryd ˈirɨt n
iridiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ir i liczbie atomowej 77

iryjski adj
Gaedhilg
związany z Iryjczykami, dotyczący Iryjczyków

irys ˈirɨs n
glóiriam
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) kosaciec, roślina kwiatowa;

irytować ˌirɨˈtɔvat͡ɕ v
greannaigh
drażnić, denerwować kogoś
cráigh
denerwować się, wpadać w irytację

irytujący adj
bearránach
(psychologia, psychologiczny) taki, który irytuje; wywołujący rozdrażnienie

iskać ˈiskat͡ɕ v
míol cnis
usuwać pasożyty żyjące we włosach ludzi lub sierści zwierząt poprzez wyszukiwanie i łapanie (wyskubywanie) ich palcami

iskra ˈiskra n
spréach
rozżarzona cząstka płonącego ciała oddzielająca się od całości

iskrzyć v
aibhligh
świecić lub odbijać światło w sposób przypominający naprzemienne gaśnięcie i zapalanie się
spréach
wyrzucać z siebie iskry
aibhligh
odbijając światło sprawiać wrażenie naprzemiennego gaśnięcia i zapalania się
spréach
wytwarzać iskry prądu elektrycznego

islam ˈislãm n
Ioslam
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna założona przez Mahometa;

islamista ˌislãˈmʲista n
Ioslamaí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik islamizmu

islamizm isˈlãmʲism̥ n
Ioslamachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) islam polityczny – doktryna polityczna oparta na islamie, łącząca religię z ideologią, w której Koran uznany jest za podstawę prawa i polityki państwa;

islamofobia ˌislãmɔˈfɔbʲja n
Ioslamafóibe
uprzedzenie, niechęć, wrogość w stosunku do islamu i muzułmanów;

islamski isˈlãmsʲci adj
Ioslamach
związany z islamem, dotyczący islamu

islandzki isˈlãnt͡sʲci adj
Íoslainnis
odnoszący się do Islandii lub Islandczyków

islandzki isˈlãnt͡sʲci n
Íoslainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Islandii;

istnienie iˈstʲɲɛ̇̃ɲɛ n
aonán
wyodrębniona całość, istota, byt
cothabháil
bycie, trwanie, występowanie, egzystencja

istnieć ˈistʲɲɛ̇t͡ɕ v
bí ann
być, występować w rzeczywistości

istota iˈstɔta n
créatúr
stworzenie, osoba, żyjący organizm, postać

istotnie iˈstɔtʲɲɛ adv
faoi láthair
w znaczącym i/lub znacznym stopniu

istotnie iˈstɔtʲɲɛ particle
ambaiste
…potwierdzająca rację tego, co ktoś wcześniej oznajmił

istotność n
tábhacht
to, co stanowi istotę sprawy

istotny iˈstɔtnɨ adj
fíor
taki, który jest prawdziwy, rzeczywisty
riachtanach
taki, który jest istotą czegoś; jest charakterystyczny, specyficzny, ważny

iterb ˈitɛrp n
itéirbiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Yb i liczbie atomowej 70;

itr itr̥ n
itriam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Y i liczbie atomowej 39;

izba ˈizba n
bar
(urzędowy) organ zajmujący się sprawami jakiegoś zrzeszenia zawodowego, mający na celu jego obronę
cuasán
(urzędowy) jeden z organów parlamentu w niektórych państwach
feidhmeannas
(urzędowy) wyższy urząd administracji państwowej
seomra
(potocznie, potoczny) pomieszczenie w wiejskim domu
(urzędowy) pomieszczenie mieszkalne, pokój

izobara ˌizɔˈbara n
iseabar
(meteorologia, meteorologiczny) krzywa łącząca miejsca o jednakowym ciśnieniu atmosferycznym;

izobaryczny adj
iseabarach
(fizyka, fizyczny) (meteorologia, meteorologiczny) zachodzący ze stałym ciśnieniem; związany ze stałą wartością ciśnienia

izobata n
iseabat
(geografia, geograficzny) krzywa na mapie łącząca punkty o jednakowej głębokości;

izoglosa ˌizɔˈɡlɔsa n
teoirlíne
(językoznawstwo, językoznawczy) linia na mapie wyznaczająca zasięg danej cechy językowej

izolacja n
leithlisiú
oddzielenie od otoczenia lub uniemożliwienie kontaktu z otoczeniem

izolacyjny adj
teasdíonach
mający zdolność izolacji

izolator n
aonraitheoir
(elektryczność) przedmiot z materiału nie przewodzącego prądu elektrycznego, łączący a zarazem izolujący części urządzenia będące względem siebie pod napięciem

izolować v
aonraigh
wydzielać z całości
oddzielać od otoczenia, nie dopuszczać do zetknięcia

izomer n
isiméir
(chemia, chemiczny) jeden z dwóch lub większej liczby związków chemicznych o tym samym składzie atomowym, różniących się połączeniami lub ułożeniem atomów;

izometryczny adj
isiméadrach
(matematyka, matematyczny) taki, który nie zmienia odległości między punktami

izonomia ˌizɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
iseanóimeacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) równość ludzi wobec prawa;

izoterma ˌizɔˈtɛrma n
isiteirm
(meteorologia, meteorologiczny) linia łącząca na mapie punkty o tej samej temperaturze;

izotop iˈzɔtɔp n
iseatóp
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) każda z odmian tego samego pierwiastka chemicznego, która ma jednakową liczbę protonów w atomach, lecz różne liczby neutronów;

izraelicki adj
Iosraeilíteach
(przestarzałe, przestarzały) żydowski

izraelski ˌizraˈɛlsʲci adj
Iosraelach
odnoszący się do państwa Izrael

ił iw n
cré
(geologia, geologiczny) drobnoziarnista skała osadowa zbudowana głównie z minerałów ilastych;

iść iɕt͡ɕ v
feidhmigh
o maszynach i urządzeniach funkcjonować
siúil
poruszać się, zmieniać swoje położenie za pomocą nóg, nie tracąc przy tym ani na chwilę kontaktu z podłożem
téigh
udawać się w jakimś kierunku lub celem wykonania jakiejś czynności, część drogi pokonując pieszo
(przenośnie, przenośnia) wydobywać się

ja ja n
mé mise
jaźń, jestestwo

ja ja personalPronoun
mé mise
pierwsza osoba liczby pojedynczej

jabłecznik jabˈwɛt͡ʃʲɲik n
ceirtlis
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) słabe wino z jabłek
pióg úll
(cukiernictwo) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciasto z jabłkami

jabłeczny adj
úll
dotyczący jabłek (owoców)

jabłko ˈjap.kɔ ˈjap.w̥kɔ n
úll
(spożywczy) owoc jabłoni
przedmiot w kształcie jabłka (1.1) lub je przypominający

jabłko Adama ˈjap.kɔ a.ˈdã.ma ˈjapw̥.kɔ a.ˈdã.ma n
úll na brád
(przenośnie, przenośnia) (anatomia, anatomiczny) (zobacz) grdyka (u mężczyzn)

jabłkowy japw̥ˈkɔvɨ japˈkɔvɨ adj
úll
zrobiony z jabłek, zawierający jabłka

jabłoń ˈjabwɔ̃ɲ n
crann úll abhaill
(ogrodnictwo, ogrodniczy) drzewo, na którym rosną jabłka;

jacht jaxt n
luamh
(sport, sportowy) (turystyka, turystyczny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lekki statek o napędzie żaglowym lub motorowym służący do rekreacji, turystyki, uprawiania sportu;

jacuzzi d͡ʒaˈkuzʲi n
tobán cuilithe
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) wanna lub mały basen kąpielowy z urządzeniem tworzącym wiry lub bąbelki;

jad jadɨ jat n
nimh
(chemia, chemiczny) (toksykologia) (zoologia, zoologiczny) substancja pochodzenia zwierzęcego, roślinnego lub bakteryjnego mająca właściwości toksyczne dla innego organizmu;

jadalnia jaˈdalʲɲa n
proinnseomra
pomieszczenie przeznaczone do spożywania w nim posiłków

jadalny jaˈdalnɨ adj
inite
nadający się do jedzenia; taki, którym nie można się otruć

jadowity adj
aiciseach
zawierający jad

jaglica n
tracóime
(medycyna, medyczny) wirusowe zapalenie spojówek lub całego oka;

jagniątko jäɟˈɲɔ̃ntkɔ n
uan
(zdrobniale) od: jagnię

jagnić się v
uaineoil
(zoologia, zoologiczny) o owcy rodzić młode, wydawać na świat jagnię

jagnię ˈjäɟɲɛ n
uan
(zoologia, zoologiczny) młode owcy;

jagnięcina ˌjäɟɲɛ̇̃ɲˈt͡ɕĩna n
uaineoil
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z jagnięciny (1.1)
(spożywczy) mięso jagnięce (z młodej owcy)

jagoda jaˈɡɔda n
caor
(botanika, botaniczny) owoc mięsisty zawierający wewnątrz nasiona;

jaguar jaˈɡu<sup>w</sup>ar n
iaguar
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak z gatunku jaguar amerykański, Panthera onca;

jaguar amerykański n
iaguar
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera onca Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Amerykach;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku jaguarów amerykańskich (1.1)

jaguarundi amerykański n
iaguarúndaí
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Puma yagouaroundi Geoffroy Saint-Hilaire, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący od Paragwaju aż po południowo-wschodnią część Stanów Zjednoczonych;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku jaguarundi amerykańskich (1.1)

jaja ˈjäja n
róidlianna
(potocznie, potoczny) (anatomia, anatomiczny) męskie narządy płciowe – moszna i jądra

jajco ˈjäjt͡sɔ n
ubh
(dawniej, dawny) (potocznie, potoczny) jajko

jajeczkować v
ubhsceith
(fizjologia, fizjologiczny) uwalniać z jajnika dojrzałą, gotową do zapłodnienia komórkę jajową

jajecznik n
ubhchupán
element zastawy stołowej służący do podawania ugotowanych jaj, w którym to umieszcza się je w okrągłym zagłębieniu;

jajko ˈjäjkɔ n
ubh
(ornitologia, ornitologiczny) ptasi zarodek w wapiennej osłonce

jajnik ˈjäjɲik n
síollann
(anatomia, anatomiczny) żeński gruczoł płciowy;

jajo ˈjäjɔ n
ubh
(spożywczy) jajo (1.1) drobiu używane przez ludzi jako pożywienie;
(biologia, biologiczny) dojrzała komórka rozrodcza żeńska zwierząt i człowieka;

jajonośny adj
ubh-bhreitheach
znoszący jaja

jajorodny adj
ubh-bhreitheach
(zoologia, zoologiczny) odznaczający się rozwojem zarodkowym w jaju poza organizmem matki

jajowaty ˌjäjɔˈvatɨ adj
ubhchruthach
kształtem przypominający ptasie jajo

jak jak conjunction
ach
…wyłączający z zaprzeczonego zdania dany element
ar nós
…wprowadzający porównanie
…łączący zdania wtrącone

jak jak n
geac
(zoologia, zoologiczny) Bos grunniens, ssak z rodziny pustorożców;

jak jak preposition
ar nós
…wprowadzający porównanie

jak jak pronoun
cad é mar
…używany w emfatycznych wypowiedziach nt. sposobu lub stanu
conas
…używany w pytaniach o sposób lub stan

jak cię widzą, tak cię piszą ˈjäc‿t͡ɕɛ ˈvʲid͡zɔ̃w̃ ˈtac‿t͡ɕɛ ˈpʲiʃɔ̃w̃ proverb
eochair uaisle éadach
ludzi często ocenia się po ich wyglądzie i zachowaniu

jak się masz ˈjäc‿ɕɛ ˈmaʃ
conas atá tú cé mar atá tú cén chaoi bhfuil tú dé mar atá tú
…otwierający rozmowę i będący pytaniem o czyjeś samopoczucie, nastrój

jakby ˈjaɡbɨ particle
beagnach
…oznaczająca, że wyrażony w zdaniu pogląd może nie jest prawdziwy, ale jest bliski prawdy

jaki ˈjäci pronoun
cén cineál
…służący do pytania o cechę wyrażoną zwykle w przymiotniku
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych dotyczących cechy

jaki ojciec, taki syn ˈjäci ˈɔjt͡ɕɛt͡s ˈtaci ˈsɨ̃n proverb
cad é a dhéanfadh mac an chait ach luch a mharú
syn, kiedy dorośnie, będzie zachowywać się podobnie, jak obecnie jego ojciec

jakikolwiek ˌjäciˈkɔlvʲjɛk pronoun
aon
dowolny, nieokreślony, wszystko jedno jaki

jakiś ˈjäciɕ indefinitePronoun
éigin
bliżej nieokreślony, bliżej nieznany

jakkolwiek jakˈːɔlvʲjɛk conjunction
cé go
chociaż

jako ˈjakɔ preposition
chomh
używany do określania roli, stanowiska, znaczenia itp., które sprawuje podmiot

jako że ˈjakɔ ˈʒɛ
chomh
skoro; ponieważ; z uwagi na fakt, że

jakoby conjunction
an
łączący zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym i również podający w wątpliwość treść, o której jest mowa w przyłączanym zdaniu

jakoby particle
is cosúil go
informująca, że mówiący przytacza cudzy sąd i podaje w wątpliwość jego prawdziwość

jakoś ˈjakɔɕ pronoun
ar chuma éigin
w pewien, nie do końca określony, sposób

jakość ˈjakɔɕt͡ɕ n
ardchaighdeáin
wartość, rodzaj, stan czegoś; zalety przedmiotu świadczące o jego użyteczności, wartości, porządnym wykonaniu

jakucki jaˈkut͡sʲci n
sachais
(językoznawstwo, językoznawczy) język jakucki;

jama ˈjãma n
cuas
(biologia, biologiczny) wolna przestrzeń w organizmach wyściełana błoną;
(zoologia, zoologiczny) schronienie zwierząt wykopane w ziemi

jama brzuszna n
cuas an bhoilg
(anatomia, anatomiczny) jama tułowia położona pomiędzy klatką piersiową a miednicą;

jama ustna ˈjãma ˈustna n
cuas an bhéil
(anatomia, anatomiczny) usta, początkowy odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego;

jamnik ˈjãmʲɲik n
broc-chú
(kynologia, kynologiczny) pies rasy jamnik (1.1)
(kynologia, kynologiczny) rasa psów o niskim wzroście, długim tułowiu i krótkich nogach;

jamowanie n
plúch
(elektronika, elektroniczny) (potocznie, potoczny) zakłócanie łączności elektronicznej, w szczególności WiFi

jamraj ˈjãmraj n
bandacút
(zoologia, zoologiczny) Peramelemorphia Ameghino, niewielki torbacz zamieszkujący Australię i Nową Gwineę;

jantar ˈjãntar n
ómra
(zobacz) bursztyn

japoński jaˈpɔ̃j̃sʲci adj
Seapáinis
dotyczący lub odnoszący się do Japonii lub Japończyków

jar jar n
ailt
(geografia, geograficzny) wydłużona dolina o wąskim dnie i stromych zboczach, powstała najczęściej w wyniku erozyjnego działania wody, rzadziej poprzez aktywność osuwisk;

jard n
slat
brytyjska i amerykańska miara długości, równa trzem stopom lub 36 calom, albo 0,9144 metra

jarmark ˈjarmark n
fionn
(handel, handlowy) rodzaj targu o znaczeniu ponadlokalnym, stanowiącego miejsce wolnej wymiany towarów handlu dalekosiężnego;

jarmułka n
bairéad cúil
okrągła czapeczka bez daszka, okrywająca tylko czubek głowy, noszona głównie przez Żydów;

jarmuż ˈjarmuʃ n
cál
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. sabellica L., odmiana botaniczna kapusty warzywnej o mocno pomarszczonych liściach;

jarzmo ˈjaʒmɔ n
cuing
(przenośnie, przenośnia) coś co zniewala i zmusza do ponoszenia ciężarów
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące spinaniu, zwieraniu czegoś
(zootechnika, zootechniczny) drewniana uprząż zakładana zwierzęciu pociągowemu na kark, szyję, czoło lub rogi;

jarzynowy adj
glasra
związany z warzywami, dotyczący warzyw

jarząb n
bíoma bán
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodzaju jarząb (2.1)

jarząb brekinia n
crann soirb fiáin
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Sorbus torminalis L., gatunek drzewa z rodziny różowatych, występującego w Europie, Azji Mniejszej, na Kaukazie i w Afryce Północnej;

jarząb mączny n
bíoma bán
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Sorbus aria Crantz, gatunek drzewa z rodziny różowatych;

jarząb pospolity n
caorthann
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Sorbus aucuparia L., gatunek ozdobnej rośliny wieloletniej z rodziny różowatych rosnącej jako drzewo lub krzew z pomarańczowoczerwonymi owocami, z których m.in. wyrabia się korale;

jarzębina ˌjaʒɛ̃mˈbʲĩna n
caorthann
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzewa o małych, czerwonych owocach;

jaskier ˈjasʲcɛr n
crobh préacháin
(botanika, botaniczny) Ranunculus, liczący około 400 gatunków rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju jaskier (1.1)

jaskinia jaˈsʲcĩɲa n
pluais
naturalna pusta przestrzeń w skale, a ściśle taka o rozmiarach umożliwiających penetrację przez człowieka;

jaskra n
glácóma
(medycyna, medyczny) przewlekłe schorzenie oka spowodowane wzmożonym ciśnieniem śródgałkowym;

jaskrawo adv
follas
w sposób bardzo oczywisty; mocno uwydatniając
glé
dając intensywny, jasny kolor
rażąc w oczy

jaskrawy jasˈkravɨ adj
beoga
(przenośnie, przenośnia) bardzo wyraźny, dobitny; skrajny
o kolorze: intensywny
glé
o przedmiocie: mający intensywny kolor
o świetle: mocno świecący, rażący oczy

jaskółka jaˈskuwka n
fáinleog
(ornitologia, ornitologiczny) Hirundo, owadożerny ptak o długich i ostro zakończonych skrzydłach i ogonie;
parthas
(dawniej, dawny) najwyższy balkon w teatrze;

jasna cholera interjection
cac
(wulgarnie, wulgaryzm) przekleństwo wyrażające zdenerwowanie i brak akceptacji

jasnowidz jasˈnɔvʲit͡s n
fáidh
(ezoteryka) człowiek, któremu przypisuje się zdolność pozazmysłowego przewidywania przyszłości lub poznawania zjawisk niemożliwych do postrzegania zmysłami

jasnowłosy ˌjasnɔˈvwɔsɨ adj
fionn
mający jasne włosy

jasność ˈjasnɔɕt͡ɕ n
gile
światło wysyłane przez źródło światła
glaine
czystość, dźwięczność głosu
przejrzystość, zrozumiałość i klarowność

jasny ˈjasnɨ adj
ghael
o kolorze: mało intensywny

jaspis ˈjaspʲis n
seaspar
(mineralogia, mineralogiczny) skała osadowa, składająca się głównie z chalcedonu i kwarcu (w różnych proporcjach), mogąca przybierać barwy: czerwoną, żółtą, brązową lub zieloną;

jastrząb ˈjasṭʃɔ̃mp n
seabhac
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych;

jaszczurka jaʃˈt͡ʃurka n
laghairt earc
(herpetologia, herpetologiczny) czworonożny lub beznogi gad o wydłużonym ciele, oczach uzbrojonych w powieki i mocnych szczękach;

jatrogenny ˌjatrɔˈɡɛ̃nːɨ adj
iatraigineach
(medycyna, medyczny) będący szkodliwym, niekorzystnym następstwem leczenia

jawa ˈjava n
nithiúlacht
rzeczywistość

jawajski jaˈvajsʲci adj
Iáivis
związany z Jawą, dotyczący Jawy

jawny ˈjavnɨ adj
machaire
widoczny dla wszystkich, powszechnie wiadomy; taki, którego się nie ukrywa, nie maskuje

jawor n
seiceamóir
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acer pseudoplatanus, gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych o szarej korze i dłoniastych liściach;

jazda ˈjazda n
céide
przenoszenie się z miejsca na miejsce, przebywanie drogi za pomocą różnych środków lokomocji; poruszanie się, posuwanie się środków lokomocji

jazz d͡ʒɛs n
snagcheol
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z improwizowanych gatunków muzycznych;

jazzować v
snagcheol
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonywać muzykę jazzową

jazzowy adj
snagcheol
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany z jazzem, dotyczący jazzu

jałmużna jawˈmuʒna n
almsa
(książkowy) dobrowolne ofiarowanie czegoś komuś biedniejszemu; coś, co jest przekazane w ramach tego ofiarowania

jałmużnik n
almsóir
(dawniej, dawny) urzędnik rozdający jałmużnę w imieniu władcy
osoba rozdająca jałmużnę

jałowiec jaˈwɔvʲjɛt͡s n
aiteal
(botanika, botaniczny) Juniperus, roślina iglasta należący do rodzaju jałowcowatych;

jałowy jaˈwɔvɨ adj
acadúil
bez wartości
aimrid
nie zawierający drobnoustrojów
díomhaoin
podjęty nadaremno
leamh
pozbawiony smaku
ocrach
pozbawiony zdolności do urodzaju albo płodzenia

jałówka jaˈwufka n
bearach
(zootechnika, zootechniczny) młoda, niemająca jeszcze potomstwa, samica głównie w odniesieniu do krów

jaśnieć v
taitin
dawać wyraźnie jasny blask

jaźń jäɕɲ̊ n
féin
świadomość siebie i swojej osobowości

jeansowy adj
deinim
wykonany z jeansu

jechać ˈjɛxat͡ɕ v
céide
o człowieku, towarze, zwierzęciu itp.: poruszać się, przemieszczać się przy użyciu pojazdu lub na grzbiecie zwierzęcia
dul
o pojazdach: poruszać się, przemieszczać się z jednego miejsca na inne
sleamhnaigh
(potocznie, potoczny) o butach, sankach: ślizgać się

jeden ˈjɛdɛ̃n cardinalNumeral
aon amháin
liczba 1

jeden ˈjɛdɛ̃n pronoun
duine
któryś (z większej grupy)

jeden za drugim adv
as éadan a chéile
pojedynczo i bez przerw

jedenastka ˌjɛdɛ̃ˈnastka n
aon déag
nazwa liczby 11

jedenaście ˌjɛdɛ̃ˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
aon déag
liczba 11

jednak ˈjɛdnak conjunction
áfach
…łączy dwa zdania, w których zdanie ze spójnikiem wyraża sytuację, która powstała w wyniku akcji ze zdania bez spójnika, a która nie była oczekiwana przez mówiącego

jednak ˈjɛdnak particle
i ndeireadh na dála
…partykuła wyrażająca sytuację nieoczekiwaną

jednakowy ˌjɛdnaˈkɔvɨ adj
comhionann
taki sam, identyczny

jednakże jɛdˈnaɡʒɛ conjunction
áfach
wzmocniona forma spójnika jednak

jednoatomowy adj
aon-adamhach
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) złożony z jednego atomu

jednobarwny ˌjɛdnɔˈbarvnɨ adj
monacrómatach
mający jedną barwę

jednocześnie ˌjɛdnɔˈt͡ʃɛɕɲɛ adv
san am céanna
w tej samej chwili, w jednym czasie

jednogłośnie adv
d'aon ghuth
bez ani jednego głosu sprzeciwu; wszystkimi głosami

jednogłośny ˌjɛdnɔˈɡwɔɕnɨ adj
comhaontach
jednomyślny

jednojęzyczny ˌjɛdnɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ adj
aonteangach
napisany w jednym języku
posługujący się jednym językiem

jednokomórkowy ˌjɛdnɔkɔ̃murˈkɔvɨ adj
aoncheallach
(biologia, biologiczny) składający się z jednej komórki

jednokrotnie adv
uair amháin
jeden raz

jednolity ˌjɛdnɔˈlʲitɨ adj
aonfhoirmeach
niezróżnicowany pod względem budowy, składu

jednomian n
aontéarmach
(matematyka, matematyczny) wyrażenie będące iloczynem liczby oraz zmiennych podniesionych do potęg naturalnych;

jednomyślnie adv
d'aon ghuth
w sposób jednomyślny

jednomyślność ˌjɛdnɔ̃ˈmɨɕl̥nɔɕt͡ɕ n
aontoilíocht
zupełna zgodność zdań, opinii, myśli

jednomyślny adj
comhaontach
bez różnic w przekonaniach

jednooki ˌjɛdnɔˈːci adj
aonsúileach
taki, który ma tylko jedno oko

jednoosiowy adj
aon-aiseach
mający jedną oś

jednoroczny ˌjɛdnɔˈrɔt͡ʃnɨ adj
athrón
mający lub trwający jeden rok

jednorodny adj
aonfhoirmeach
mający identyczne cechy

jednorożec ˌjɛdnɔˈrɔʒɛt͡s n
aonbheannach
(mitologia, mitologiczny) fantastyczne stworzenie posiadające jeden róg na czole, pojawiające się w mitach i legendach;

jednoręki bandyta n
meaisín sliotáin
(potocznie, potoczny) automat do gier hazardowych, w którym po wrzuceniu monet i pociągnięciu za dźwignię z boku maszyny na bębnach lub ekranie dobierane są symbole w losowych konfiguracjach, przynosząc wygraną po wylosowaniu określonego układu symboli;

jednostajny ˌjɛdnɔˈstajnɨ adj
aontonach
stale taki sam

jednostka jɛdˈnɔstka n
aonad
(matematyka, matematyczny) (fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) zapis w którym podawana jest dana wartość
część całości
aonánach
(książkowy) osoba, pojedynczy osobnik

jednostka astronomiczna n
aonad réalteolaíoch
(jednostka miary) (astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa 149 597 870 700 metrom, co w przybliżeniu odpowiada średniej odległości Ziemi od Słońca;

jednostka ratowniczo-gaśnicza jɛdˈnɔstka ˌratɔvʲɲit͡ʃɔ‿ɡaɕˈɲit͡ʃa n
stáisiún dóiteáin
podstawowa, strażacka jednostka organizacyjna, posiadająca siły i środki umożliwiające samodzielne organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie pożarów, klęsk żywiołowych i miejscowych zagrożeń

jednostkowy adj
aonadach
odnoszący się do określonej wartości danej wielkości
aonarach
dotyczący jednego zdarzenia, wyjątkowej sytuacji
aonánach
dotyczący jednego bytu (osoby, rzeczy, itp.)

jednostronny adj
aontaobhach
dokonywany przez jedną ze stron
aontoiseach
o wąskim zakresie; uwzględniający interes lub opinię tylko jednej ze stron
aontreo
poruszający się w jednym kierunku, odbywający się w jedną stronę

jednosylabowy ˌjɛdnɔsɨlaˈbɔvɨ adj
aonsiollach
liczący jedną sylabę, składający się z jednej sylaby

jednowymiarowy adj
aontoiseach
(matematyka, matematyczny) mający tylko jeden wymiar, rozpatrywany w jednym wymiarze

jednoznaczny ˌjɛdnɔˈznat͡ʃnɨ adj
gan athbhrí
niebudzący wątpliwości, pewny, definitywny, zdecydowany

jedność ˈjɛdnɔɕt͡ɕ n
aontas
wspólnota, unia, zjednoczenie

jedwab ˈjɛdvap n
síoda
(włókiennictwo) tkanina z jedwabiu (1.1);
(włókiennictwo) przędza uzyskiwana z kokonów jedwabników;

jedwabnik jɛdˈvabʲɲik n
seiriceán
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad, z którego kokonów wytwarzany jest jedwab;

jedwabny szlak n
Bóthar an tSíoda
(historia, historyczny, historycznie) dawny szlak handlowy łączący Chiny z Europą i Bliskim Wschodem, którym transportowano towary, m.in. jedwabie;

jedynak jɛˈdɨ̃nak n
aonghin
osoba płci męskiej, która nie ma rodzeństwa; jedyny syn rodziny

jedynie jɛˈdɨ̃ɲɛ particle
ach
…ograniczająca wypowiedziany sąd do wymienionych obiektów i stanów rzeczy

jedynka jɛˈdɨ̃nka n
1ú
(potocznie, potoczny) to, co ma numer jeden, np. autobus, trolejbus, tramwaj, pokój (w instytucji, w hotelu itp.), program radia, telewizji
amháin
nazwa cyfry 1 i liczby 1
(edukacja, edukacyjny) ocena niedostateczna (najniższa) w szkole
ionannas
(matematyka, matematyczny) element neutralny różnych działań matematycznych

jedyny w swoim rodzaju jɛˈdɨ̃nɨ ˈf‿sfɔ<sup>j</sup>ĩm rɔˈd͡zaju adj
singilteach
taki, który jest unikatem

jedzenie jɛˈd͡zɛ̃ɲɛ n
bia
coś, co można jeść; żywność, pokarm

jego ˈjɛɡɔ pronoun
a
3. (osoba) lp, rodzaj męski
3. (osoba) lp, rodzaj nijaki

jej jɛ̇j pronoun
ise
3. (osoba) lp, rodzaj żeński

jeleń ˈjɛlɛ̃ɲ n
fia
(zoologia, zoologiczny) duży ssak lądowy o rozłożystym porożu u samców;

jelito jɛˈlʲitɔ n
putóg
(anatomia, anatomiczny) część przewodu pokarmowego między żołądkiem a odbytem;

jelito ślepe n
caochán
(anatomia, anatomiczny) pierwszy odcinek jelita grubego człowieka

jelonek jɛˈlɔ̃nɛk n
lao eilite
młody jeleń

jemeński jɛ̃ˈmɛ̃j̃sʲci adj
Éimineach
odnoszący się do Jemenu, państwa na Półwyspie Arabskim

jemioła jɛ̃ˈmʲjɔwa n
drualus
(botanika, botaniczny) rodzaj pasożytniczej rośliny;

jemiołuszka ˌjɛ̃mʲjɔˈwuʃka n
sciathán céarach
(ornitologia, ornitologiczny) rodzaj ptaka z rodziny jemiołuszek / jemiołuszkowatych Bombycillidae, ;

jemiołuszka zwyczajna n
síodeiteach Boihéamach
(ornitologia, ornitologiczny) Chlidonias hybrida Linnaeus, niewielki ptak wędrowny z rodziny jemiołuszkowatych;

jen jɛ̃n n
yen
(jednostka monetarna) waluta Japonii;

jeniec ˈjɛ̇̃ɲɛt͡s n
cime
osoba wzięta do niewoli w czasie wojny;

jer jɛr n
breacán
(ornitologia, ornitologiczny) Fringilla montifringilla, mały ptak z rodziny łuszczaków;

jerzyk ˈjɛʒɨk n
gabhlán gaoithe
(ornitologia, ornitologiczny) Apus apus, smukły ptak, którego palce uniemożliwiają stąpanie po ziemi i siedzenie na gałęziach;

jesienny jɛ̇ˈɕɛ̃nːɨ adj
fómharach
mający związek z jesienią, dotyczący jesieni, odbywający się jesienią

jesień ˈjɛ̇ɕɛ̇̃ɲ n
fómhar
pora roku między latem a zimą;

jesion ˈjɛ̇ɕɔ̃n n
luaith
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fraxinus L., drzewo, rzadziej krzew, występujące na obszarze półkuli północnej, z rodziny oliwkowatych;

jesion wyniosły n
luaith
(systematyka) (botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fraxinus excelsior L., gatunek pospolitego drzewa z rodziny oliwkowatych;

jesionka jɛ̇ˈɕɔ̃nka n
casóg mhór
(krawiectwo) ciepły, zwykle wełniany płaszcz

jesiotr ˈjɛ̇ɕɔtr̥ n
bradán fearna
(ichtiologia, ichtiologiczny) Acipenser Linnaeus, duża ryba wędrowna o wydłużonej głowie i szorstkiej, pokrytej płytkami kostnymi skórze;

jeszcze ˈjɛʃt͡ʃɛ particle
fós
…oznaczająca, że coś ciągle trwa, odbywa się wciąż, ciągle
…z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym podkreślająca ten stopień bardziej
go fóill
…podkreślająca odległość (w czasie lub przestrzeni) jakiegoś wydarzenia już
níos mó
w funkcji przysłówka znowu, znów, ponownie; dodatkowo

jezdnia ˈjɛzdʲɲa n
bóthar
część ulicy przeznaczona do ruchu pojazdów

jezioro jɛ̇ˈʑɔrɔ n
loch
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) śródlądowy zbiornik wodny, zwykle naturalny;

jezuita n
Íosánach
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) człowiek przebiegły, przewrotny, obłudny
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek zakonu katolickiego noszącego oficjalną nazwę Towarzystwa Jezusowego;

jezyd n
Iasaídeach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca jezydyzmu

jezydzki adj
Iasaídeach
związany z jezydyzmem i jezydami, dotyczący jezydyzmu

jeśli wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one ˈjɛ̇ɕlʲi ˈvɛjd͡ʑɛʃ ˈmʲjɛ̃nd͡zɨ ˈvrɔ̃nɨ ˈmuɕiʃ ˈkrakat͡ɕ ˈjak i‿ˈɔ̃nɛ proverb
fág an tír nó bí san fhaisean
jeśli ktoś wejdzie w jakieś towarzystwo, powinien upodobnić się (dostosować się) do niego, aby nie narazić się na przykrą lub nawet niebezpieczną sytuację

jeść jɛ̇ɕt͡ɕ v
ith
przyjmować pokarmy

jeść obiad v
lón
spożywać południowy posiłek

jeździec ˈjɛ̇ʑd͡ʑɛt͡s n
marcach
(jeździectwo, jeździecki) osoba jeżdżąca wierzchem na zwierzęciu wierzchowym;

jeździć ˈjɛ̇ʑd͡ʑit͡ɕ v
céide
przenosić się z miejsca na miejsce środkiem lokomocji
síob
poruszać się na grzbiecie konia

jeż jɛʃ n
gráinneog
(zoologia, zoologiczny) owadożerny ssak pokryty igłami

jeżeli jɛˈʒɛlʲi conjunction
má
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających warunek zajścia wydarzenia ze zdania głównego

jeżowiec n
cuán mara
(zoologia, zoologiczny) Echinoidea morskie zwierzę należące do szkarłupni;

jeżozwierz jɛˈʒɔzvʲjɛʃ n
torcán
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodzaju jeżozwierzy (1.1)

jeżyna jɛˈʒɨ̃na n
sméar dhubh
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych o pędach okrytych kolcami i czarnych lub czerwonych jadalnych owocach;
sméar dubh
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) krzew jeżyny (1.1) o czarnych owocach, m.in. z gatunku jeżyna popielica

jidysz ˈjidɨʃ n
Giúdais
(językoznawstwo, językoznawczy) język Żydów aszkenazyjskich;

jidyszowy adj
Giúdais
związany z jidysz, dotyczący jidysz

jod jɔt n
iaidín
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu I i liczbie atomowej 53;

jodełka jɔˈdɛwka n
cnámh an scadáin
(włókiennictwo) rodzaj splotu tkaniny, przypominający układ igieł jodły

jodoform n
iadaform
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy halogenków alkilu, środek antyseptyczny o silnym zapachu;

jodła ˈjɔdwa n
giúis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny sosnowatych;

jodłować jɔdˈwɔvat͡ɕ v
geoidligh
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) śpiewać wykorzystując samogłoski a, o dla niskich dźwięków i oraz e, i dla wysokich, z nagłymi przejściami z piersiowego rejestru głosu na falset;

joga ˈjɔɡa n
ióga
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) jeden z sześciu ortodoksyjnych systemów filozofii indyjskiej;
tradycyjny indyjski system ćwiczeń duchowych i fizycznych

jogurt ˈjɔɡurt n
iógart
(spożywczy) produkt mleczarski fermentowany mlekowo;

joint n
siúnta
(slangowo) rodzaj skręta zawierający marihuanę;

jol jɔl n
geolta
(marynarka) żaglowiec mający dwa maszty; wszystkie maszty niosą ożaglowanie skośne; tylny maszt jest mocno przesunięty do tyłu i niższy od przedniego;

jon jɔ̃n n
ian
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) atom lub grupa atomów posiadająca ładunek elektryczny (ujemny lub dodatni);

jonizacja ˌjɔ̇̃ɲiˈzat͡sʲja n
ianú
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) rozpad cząsteczki na jony;

jonosfera n
ianaisféar
(geofizyka) (meteorologia, meteorologiczny) zjonizowana warstwa atmosfery;

joruba n
Iarúbach
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany przez Joruba;

jot jɔt n
jé
nazwa litery J

jowialność n
meidhir
(rzadki, rzadko używany) pogodne usposobienie i nieco rubaszne poczucie humoru; radość i humor

joński adj
Iónach
(geografia, geograficzny) dotyczący Morza Jońskiego

jubiler juˈbʲilɛr n
seodóir
osoba zajmująca się jubilerstwem; rzemieślnik artystyczny trudniący się wyrobem, przeróbką, naprawą, wyceną i sprzedażą przedmiotów z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu) oraz kamieni szlachetnych i ozdobnych

jubileusz ˌjubʲiˈlɛ<sup>w</sup>uʃ n
iubhaile
uroczystość dla uczczenia ważnej rocznicy
ważna rocznica jakiegoś wydarzenia, np. rozpoczęcia czyjejś działalności lub powstania, założenia czegoś

judaistyczny adj
Siúdéic
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dotyczący judaizmu, monoteistycznej religii Żydów

judaizm juˈda<sup>j</sup>ism̥ n
Giúdachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna, narodowa religia Żydów;

judo ˈd͡ʒudɔ n
júdó
(sport, sportowy) japońska sztuka walki;

jugosłowiański ˌjuɡɔswɔˈvʲjä̃j̃sʲci adj
Iúgslavach
związany z Jugosławią, dotyczący Jugosławii

juk juk n
mála diallaite
każda z dwóch sakw przytroczonych do grzbietu konia czy osła

junk food n
mearbhia
produkty wysoko przetworzone, kaloryczne, o wysokiej zawartości tłuszczy i cukrów oraz sztucznych ulepszaczy i barwników, ale ubogie w substancje odżywcze;

junta n
giunta
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa bądź człon nazwy organu kolegialnego w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej (nazwa odnosi się do wielu różnych organów)
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w krajach Ameryki Łacińskiej: władza ustanowiona pozakonstytucyjnie przez wojsko, zwykle w drodze zamachu stanu;

jura ˈjura n
Iúrasach
(geologia, geologiczny) jeden z okresów geologicznych;

jurajski juˈrajsʲci adj
Iúrasach
(geologia, geologiczny) dotyczący jury, występujący, powstały w jurze

jurny adj
adharcach
(przestarzałe, przestarzały) pełen temperamentu, żywotności

jury n
giúiré
grupa ludzi, zwykle specjalistów w danej dziedzinie, dokonujących oceny osób lub dzieł biorących udział we współzawodnictwie

jurysdykcja n
urlámhas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uprawnienie organu władzy do rozstrzygania spornych spraw

jurysprudencja ˌjurɨspruˈdɛ̃nt͡sʲja n
dlí-eolaíocht
nauka lub znajomość prawa

juta ˈjuta n
siúit
(botanika, botaniczny) Corchorus L., roślina tropikalna z rodziny ślazowatych;
(włókiennictwo) tkanina z tego włókna;
(włókiennictwo) włókno otrzymywane z łodyg tej rośliny

jutro ˈjutrɔ adv
amárach amáireach
następnego dnia po obecnym

jutro ˈjutrɔ n
amárach amáireach
dzień następny w stosunku do obecnego

jutrzenka juˈṭʃɛ̃nka n
amhscarthanach
(książkowy) (poetycki, poetycko) poranna jasność przed pojawieniem się słońca

jutrznia n
breacadh an lae
(książkowy) początek poranka, zanim wzejdzie słońce
(przenośnie, przenośnia) rozpoczynanie się czegoś
réalta na maidine
(astronomia, astronomiczny) planeta Wenus obserwowalna o poranku jako jasny obiekt na niebie

już juʃ particle
cheana
…podkreślająca, że coś jest wynikiem minionego czasu i zdarzeń

jąderko n
núicleólas
(biologia, biologiczny) element jądra komórkowego, który odpowiada za syntezę RNA;

jądro ˈjɔ̃ndrɔ n
magairle
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) męski narząd rozrodczy zwierząt i ludzi wytwarzający nasienie;

jądro atomowe n
núicléas adamhach
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) centralna część atomu złożona z protonów i neutronów;

jądro komórkowe n
núicléas
(biochemia, biochemiczny) (biologia, biologiczny) organellum zawierające większość materiału genetycznego komórki;

jądrowy jɔ̃nˈdrɔvɨ adj
eithneach
(fizyka, fizyczny) dotyczący jądra atomowego

jąkanie n
maolteanga
mówienie niewyraźnie, niepłynnie

jąkać v
beith ag stadaireacht
(rzadki, rzadko używany) mówić w sposób nieskładny, mało zrozumiały
maolteanga
mówić przerywanymi sylabami, powtarzanymi głoskami, z powodu zdenerwowania lub wady wymowy

jęczeć v
cuach
o człowieku, zwierzętach: wydawać przeciągły, żałosny dźwięk wyrażający ból, cierpienie

jęczmień ˈjɛ̃n͇t͡ʃmʲjɛ̇̃ɲ n
eorna
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Hordeum L., roślina zbożowa z rodziny wiechlinowatych;
(spożywczy) ziarno z nasion jęczmienia (1.1)

jędrny ˈjɛ̃ndrnɨ adj
diongbháilte
twardy i sprężysty
urrúnta
rubaszny, dosadny, obrazowy

jędza n
amaid
(książkowy) brzydka, zgarbiona starucha z bajki, będąca uosobieniem złych mocy
dallóg fhraoigh
(pejoratywnie, pejoratywny) kłótliwa, złośliwa kobieta

jęk jɛ̃ŋk n
ochlán
żałosny głos wydawany przez człowieka pod wpływem bólu lub cierpienia
żałosny, przeciągły dźwięk wydawany przez niektóre ptaki, wytwarzany przez maszyny, instrumenty muzyczne, szum wiatru itp.

języczek n
sine siain
(anatomia, anatomiczny) u ssaków: wyrostek na tylnym brzegu podniebienia miękkiego;

język ˈjɛ̃w̃zɨk n
teanga
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów, reguł gramatycznych, zasad wymowy, idiomów, umożliwiający porozumiewanie się osób znających ten zbiór;
(anatomia, anatomiczny) mięsień znajdujący się w jamie ustnej lub gębowej, pełniący funkcję narządu smaku, ułatwiający jedzenie, a u ludzi także mówienie;
(informatyka, informatyczny) zbiór rozkazów i reguł ich łączenia sterujących pracą komputera;

język kreolski n
fásteanga
(językoznawstwo, językoznawczy) uproszczona mowa powstała w wyniku kontaktu grup posługujących się wzajemnie niezrozumiałymi językami, w odróżnieniu od pidżynu charakteryzująca się ustabilizowanym systemem gramatycznym i dobrze wypracowanym słownictwem, służąca danemu społeczeństwu jako język etniczny;

język migowy ˈjɛ̃w̃zɨk mʲiˈɡɔvɨ n
teanga chomharthaíochta
język gestów (tzw. znaków migowych), za pomocą którego rozmawiają głusi;

język obcy ˈjɛ̃w̃zɨk ˈɔpt͡sɨ n
teanga iasachta
(językoznawstwo, językoznawczy) język inny niż język ojczysty

język ojczysty ˈjɛ̃w̃zɨk ɔjˈt͡ʃɨstɨ n
máthairtheanga
(językoznawstwo, językoznawczy) język przyswojony jako pierwszy w otoczeniu, w którym się wychowuje;

język pidżynowy n
nasctheanga
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa pomocnicza powstała w wyniku kontaktu grup posługujących się wzajemnie niezrozumiałymi językami, charakteryzująca się uproszczoną strukturą gramatyczną i ograniczonym słownictwem, służąca danemu społeczeństwu jako drugi język;

język programowania ˈjɛ̃w̃zɨk ˌprɔɡrãmɔˈvãɲa n
teanga ríomhaire
(informatyka, informatyczny) język sztuczny przeznaczony do zapisu algorytmów lub programów komputerowych;

język wernakularny n
teanga an phobail
(językoznawstwo, językoznawczy) język narodowy, rodzimy, w opozycji do łaciny służącej jako lingua franca;
(językoznawstwo, językoznawczy) niestandardowy język określonej populacji;

językowy ˌjɛ̃w̃zɨˈkɔvɨ adj
teangach
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z językiem

językoznawca ˌjɛ̃w̃zɨkɔˈznaft͡sa n
teangeolaí
(językoznawstwo, językoznawczy) specjalista w zakresie językoznawstwa

językoznawstwo ˌjɛ̃w̃zɨkɔˈznafstfɔ n
teangeolaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o języku;

ka ka n
cá
nazwa litery k / K

kabardyjski adj
Cabairdis
dotyczący Kabardii albo Kabardyjczyków

kabel ˈkabɛl n
cábla
(elektryczność) gruby przewód elektryczny lub światłowodowy, zwykle spleciony z kilku odizolowanych żył;
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) jednostka długości równa 185,2 metra, czyli jednej dziesiątej mili morskiej;

kabina n
bothán
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) małe pomieszczenie mieszkalne na statku

kablówka kaˈblufka n
cábla
(potocznie, potoczny) telewizja kablowa

kabotażowiec ˌkabɔtaˈʒɔvʲjɛt͡s n
mata
statek do kabotażu

kac kat͡s n
póit
(potocznie, potoczny) występowanie nieprzyjemnych objawów (bólu głowy, pragnienia) na skutek nadmiernego spożycia alkoholu;

kaczeniec kaˈt͡ʃɛ̃ɲɛt͡s n
lus buí Bealtaine
(botanika, botaniczny) Caltha palustris, knieć błotna; roślina o żółtych kwiatach i nerkowatych liściach;

kaczka ˈkat͡ʃka n
lacha tonnóg
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso lub potrawa z kaczki (1.1)

kaczka dziennikarska ˈkat͡ʃka ˌd͡ʑɛ̇̃ɲːiˈkarska n
dallamullóg
(publikatory) nieprawdziwa, zmyślona informacja prasowa;

kaczka krzyżówka n
lacha
(ornitologia, ornitologiczny) Anas platyrhynchos, gatunek ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych;

kaczor ˈkat͡ʃɔr n
bardal
(ornitologia, ornitologiczny) samiec kaczki

kaczę ˈkat͡ʃɛ n
lachín
(ornitologia, ornitologiczny) pisklę kaczki

kadaweryna ˌkadavɛˈrɨ̃na n
cadavairín
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy diamin, amina biogenna powstająca w procesie gnilnym białka, należy do tzw. "trupich jadów";

kadencja kaˈdɛ̃nt͡sʲja n
dlúth
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) sekwencja akordów mająca charakter zakończenia;

kadm katm̥ n
caidmiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cd i liczbie atomowej 48;

kadr katr̥ n
cuir i bhfráma
(fotografia) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) obraz widoczny w wizjerze aparatu fotograficznego lub kamery

kadra n
foireann
zespół wykwalifikowanych pracowników danej jednostki

kadzidło kaˈd͡ʑidwɔ n
túis
przeznaczona do spalenia w celach kultu mieszanina żywic, dająca intensywną, przyjemną woń

kadzielnica ˌkad͡ʑɛlʲˈɲit͡sa n
túiseán
(kościelny) naczynie do spalania kadzidła;

kadłub ˈkadwup n
cabhail
(potocznie, potoczny) kadłub (1.1) statku
comhlacht
(anatomia, anatomiczny) tułów, szczególnie jeśli bez kończyn
główny element konstrukcyjny łączący w całość pozostałe części, zespoły i podzespoły; trzon konstrukcji;

kadź n
dabhach
(dawniej, dawny) duże naczynie w kształcie ściętego stożka
duże otwarte zbiorniki używane w różnych procesach technologicznych;

kafel n
tíl
(budownictwo) ozdobna płytka ceramiczna;

kaftan bezpieczeństwa ˈkaftãn ˌbɛspʲjɛˈt͡ʃɛ̃j̃stfa n
seaicéad ceangail
bluza z długimi rękawami wiązanymi na plecach, używana do unieruchomienia osób psychicznie chorych;

kaganiec kaˈɡãɲɛt͡s n
béalóg
siatka pleciona z drutu lub skóry zakładana zwierzętom na pysk;

kajak ˈkajak n
cadhc
niewielka łódź zakryta z wierzchu, z otworem na pomieszczenie jednej, dwu lub czterech osób, poruszana wiosłami o dwu piórach;

kajdanki n
glais lámh
para połączonych ze sobą obręczy, zamykanych na zatrzask, ograniczających swobodę ruchów;

kajdany n
iarnach
metalowe pęta do skuwania kończyn więźniów

kajuta kaˈjuta n
bothán
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) małe zamykane pomieszczenie mieszkalne na statku;

kakadu kaˈkadu n
cocatú
(ornitologia, ornitologiczny) papuga posiadająca na głowie charakterystyczny czub z piór;

kakao kaˈkaɔ n
cócó
(botanika, botaniczny) ziarno kakaowca; potocznie również sam kakaowiec;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój sporządzony z proszku kakao (1.2), zalanego wodą lub mlekiem
(spożywczy) proszek z nasion kakaowca

kaktus ˈkaktus n
cachtas
(botanika, botaniczny) roślina o soczystych, zgrubiałych łodygach pokrytych kolcami, rosnąca na pustynnych obszarach Ameryki Środkowej i Południowej;

kalafior kaˈlafʲjɔr n
cóilis
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. botrytis L., odmiana kapusty o białych, mięsistych kwiatach;

kalafiorowy adj
cóilis
związany z kalafiorem; taki jak kalafior; zawierający kalafior

kalafonia ˌkalaˈfɔ̃ɲja n
roisín
(technologia, technika, techniczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) łamliwa i przezroczysta pozostałość po destylacji terpentyny z żywicy drzew iglastych;

kalarepa ˌkalaˈrɛpa n
cálráib
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Brassica oleracea var. gongylodes L., odmiana kapusty warzywnej;

kalcyt ˈkalt͡sɨt n
cailcít
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, składnik skał osadowych;

kaldera kalˈdɛra n
caildéara
(geologia, geologiczny) rozległe, koliste zagłębienie w szczytowej części wulkanu powstałe wskutek gwałtownej eksplozji;

kalectwo n
cis
niedorozwój lub nieodwracalne uszkodzenie narządu lub części ciała i wynikające z tego ograniczenie sprawności fizycznej

kaleczyć v
bain
uszkadzać ciało, zwykle czymś ostrym
búistéir
(potocznie, potoczny) robić coś nieudolnie

kaleki adj
duine faoi mhíchumas
obarczony kalectwem

kalendarz kaˈlɛ̃ndaʃ n
féilire
system rachuby dni i dłuższych odstępów czasu, oparty zazwyczaj na cyklu zmian pór roku (związanych z obiegiem Ziemi wokół Słońca) i zmian faz Księżyca;
spis dni całego roku z podziałem na tygodnie i miesiące, często w formie publikacji (np. plakat, broszura) z dodatkowymi informacjami (imieniny, święta, wschody i zachody słońca, przepisy itp.);

kalendarz juliański n
féilire Iúil
kalendarz słoneczny opracowany na życzenie Juliusza Cezara przez astronoma greckiego Sosygenesa;

kalendy kaˈlɛ̃ndɨ n
calláin
(historia, historyczny, historycznie) pierwszy dzień każdego miesiąca w kalendarzu rzymskim;

kalenica ˌkalɛ̃ˈɲit͡sa n
mullach
(architektura, architektoniczny) najwyższa część dachu utworzona na przecięciu połaci dachowych;

kalif ˈkalʲif n
cailif
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) islamski przywódca religijny, a początkowo także i polityczny, tytularny następca Mahometa;

kalifat kaˈlʲifat n
cailifeacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) islamski ustrój polityczny państwa rządzonego przez kalifa, odpowiednik sułtanatu, cesarstwa lub królestwa;

kaliforn kaˈlʲifɔrn n
calafoirniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cf i liczbie atomowej 98;

kaligrafia ˌkalʲiˈɡrafʲja n
callagrafaíocht
sztuka polegająca na pięknym, starannym pisaniu;

kalkulacja n
ríomh
(handel, handlowy) ustalanie kosztów na jednostkę towarów lub usług

kalkulator ˌkalkuˈlatɔr n
áireamhán
małe urządzenie służące do wykonywania obliczeń arytmetycznych;

kalmar ˈkalmar n
máthair shúigh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) zwierzę z gatunku kalmarów (1.1); zwykle w lm
scuid
(zoologia, zoologiczny) Teuthida, gatunek głowonoga;

kaloria kaˈlɔrʲja n
calra
(fizyka, fizyczny) pozaukładowa jednostka ciepła równa ilości ciepła potrzebnej do podgrzania 1 grama wody o 1 kelwin;

kaloryfer ˌkalɔˈrɨfɛr n
radaitheoir
element grzewczy w postaci połączonych ze sobą równolegle w płaszczyźnie metalowych rur, przez które przepływa gorąca woda lub para wodna

kalumnia kaˈlũmʲɲja n
guilmne
niesprawiedliwe oszczerstwo, oskarżenie

kalwinizm kalˈvʲĩɲism̥ n
Cailvíneachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system teologiczny stworzony przez Jana Kalwina; jedna z religii protestanckich;

kamasz ˈkãmaʃ n
bád
(obuwnictwo, obuwniczy) męski but z krótką cholewą i elastycznymi bokami

kambodżański ˌkãmbɔˈd͡ʒãj̃sʲci adj
Cambódach
odnoszący się do państwa Kambodża

kambr kãmpr̥ n
Caimbriach
(geologia, geologiczny) pierwszy okres geologiczny paleozoiku;

kameleon ˌkãmɛˈlɛɔ̃n n
caimileon
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka słynąca ze zdolności do zmiany ubarwienia, długiego języka i oryginalnych kształtów ciała;
(przenośnie, przenośnia) człowiek, który łatwo zmienia poglądy

kamera kãˈmɛra n
ceamara
urządzenie do nagrywania ruchomego obrazu, często również z dźwiękiem;

kamica żółciowa n
cloch dhomlais
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na powstawaniu kamieni żółciowych w drogach żółciowych;

kamieniarz n
saor cloiche
rzemieślnik, który zajmuje się obróbką kamieni

kamienica ˌkãmʲjɛ̇̃ˈɲit͡sa n
tionóntán
duży, murowany budynek mieszkalny

kamienica czynszowa n
tionóntán
okazały budynek z wieloma mieszkaniami do wynajęcia

kamieniołom n
cairéal
(górnictwo, górniczy) miejsce pozyskiwania kamienia budowlanego, zwykle metodą odkrywkową;

kamienny kãˈmʲjɛ̃nːɨ adj
cloch
zrobiony, powstały z kamienia, złożony z kamieni

kamień ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ n
cloch
(mineralogia, mineralogiczny) obiekt pochodzenia mineralnego o konsystencji stałej, twardy, wyraźnie odgraniczający się od otoczenia

kamień milowy ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ mʲiˈlɔvɨ n
sainchomhartha
bardzo ważny, przełomowy moment

kamień szlachetny ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ ʃlaˈxɛtnɨ n
seoid
(jubilerstwo, jubilerski) wartościowa oraz rzadko spotykana odmiana niektórych minerałów o dużej twardości, wykorzystywana w jubilerstwie;

kamień żółciowy n
cloch dhomlais
(medycyna, medyczny) złóg powstały w wyniku odkładania się składników żółci;

kamionetka n
veain
mały samochód ciężarowy

kamionka kãˈmʲjɔ̃nka n
cruachré
(technologia, technika, techniczny) (rzemiosło, rzemieślniczy) twardy materiał ceramiczny stosowany do wyrobu płytek posadzkowych, aparatury kwasoodpornej, rur kanalizacyjnych i naczyń;

kamizelka ˌkãmʲiˈzɛlka n
bástcóta
(odzieżownictwo) (krawiectwo) ubranie bez rękawów i kołnierza nakładane na tułów, zapinane na guziki

kamp kãmp n
piteogach
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) estetyka, konwencja stylistyczna, przypisująca rzeczom wartość ponieważ są w złym guście lub ich wymowy ironicznej;

kampania n
feachtas
(przenośnie, przenośnia) (publikatory) szereg zorganizowanych działań nastawionych na osiągnięcie celu;
(wojskowość, wojskowy) ciąg działań wojennych na jakimś terytorium objętych wspólnym planem;

kampanila ˌkãmpãˈɲila n
clogás
(architektura, architektoniczny) wysmukła wieża pełniąca funkcję dzwonnicy, stojąca obok kościoła;

kampanologia n
clingireacht
nauka o tradycyjnych dzwonach wieżowych i kościelnych;

kamper ˈkãmpɛr n
campálaí
(motoryzacja) samochód kempingowy;
(środowiskowy) (slangowo) w grach komputerowych osoba trzymająca się stale jednego miejsca, strzelając do innych graczy

kampić ˈkãmpʲit͡ɕ v
piteogach
(środowiskowy) (slangowo) w grach komputerowych: trzymać się stale jednego miejsca i strzelać do innych graczy

kampus ˈkãmpus n
campas
kompleks budynków i terenów uniwersyteckich

kampusowy adj
campas
związany z kampusem, charakterystyczny dla kampusu

kamrat ˈkãmrat n
comrádaí
towarzysz, kompan

kamuflaż kãˈmuflaʃ n
duaithníocht
(zoologia, zoologiczny) czynność wykonywana przez zwierzęta w celu ukrycia się przed drapieżnikami;

kamusznik kãˈmuʃʲɲik n
piardálai trá
(ornitologia, ornitologiczny) Arenaria interpres, średniej wielkości ptak z rzędu siewkowców;

kanadyjka ˌkãnaˈdɨjka n
báidín
łódź wiosłowa, w której wiosłuje się wiosłem o jednym piórze, klęcząc na jednym kolanie twarzą do kierunku płynięcia;

kanadyjski ˌkãnaˈdɨjsʲci adj
Ceanadach
związany z Kanadą, dotyczący Kanady

kanalia kãˈnalʲja n
alfraits
(pejoratywnie, pejoratywny) osoba podła, niegodziwa

kanalizacja ˌkãnalʲiˈzat͡sʲja n
séarach
system urządzeń sanitarnych służących do odprowadzania ścieków

kanapa kãˈnapa n
tolg
podłużny mebel z oparciem przeznaczony do siedzenia

kanapka kãˈnapka n
ceapaire
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (handel, handlowy) kanapka (1.1) składająca się przynajmniej z dwóch warstw pieczywa kanapka (1.1) przełożona / posmarowana czymś między warstwami

kanapowy ˌkãnaˈpɔvɨ adj
ciumhais
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (żartobliwie) o małej liczebnie partii, nie posiadającej poparcia społecznego, nie odgrywającej istotnej roli w życiu politycznym (rzekomo mieszczącej się na jednej kanapie)
tolg
dotyczący kanapy, związany z kanapą

kanał ˈkãnaw n
canáil
wykonany przez człowieka wykop w ziemi, którym płynie woda; służy np. do nawadniania lub osuszania pól albo umożliwienia żeglugi statków

kancelaria ˌkãnt͡sɛˈlarʲja n
seansailéireacht
(urzędowy) komórka organizacyjna zajmująca się pismami urzędowymi;

kancerogeneza n
carcanaigineas
(medycyna, medyczny) mechanizm tworzenia się nowotworów

kanclerz n
seansailéir
(administracja) tytuł urzędnika zarządzającego pracą kancelarii, sprawami administracyjno-organizacyjnymi
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) tytuł szefa rządu w niektórych krajach, np. w Austrii czy Niemczech

kandydat kãnˈdɨdat n
iarrthóir
ktoś, kto kandyduje do czegoś, ubiega się o coś

kandydatura n
ainmniúchán
wniosek proponujący kogoś na określone stanowisko czy funkcję

kandyzować v
milseán
(spożywczy) konserwować przez smażenie w gęstym syropie cukrowym

kanelura n
cuisliú
(architektura, architektoniczny) pionowy rowek zdobiący trzon kolumny

kangur ˈkãŋɡur n
cangarú
(zoologia, zoologiczny) torbacz słynący z długich skoków;

kania ˈkãɲa n
cúr
(ornitologia, ornitologiczny) Milvus, ptak drapieżny gnieżdżący się na drzewach i w szczelinach skalnych;

kanibal kãˈɲibal n
canablach
człowiek, który jada ludzkie mięso
zwierzę, które jada przedstawicieli własnego gatunku

kanikuła ˌkãɲiˈkuwa n
laethe madrúla
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: pora roku, w której Słońce znajduje się w gwiazdozbiorze Psa, czyli od 22 czerwca do 23 sierpnia

kanion ˈkãɲjɔ̃n n
cainneon
(geografia, geograficzny) dolina rzeczna o wąskim dnie i stromych, skalistych zboczach;

kanister kãˈɲistɛr n
boiscín stáin
(dawniej, dawny) blaszany pojemnik do przenoszenia lub przechowywania czekolady, tytoniu itp. używany podczas wycieczek

kaniuk ˈkãɲuk n
cúr
(ornitologia, ornitologiczny) Elanus, niewielki ptak drapieżny, nie gnieżdżący się w Polsce;

kanji n
Ceansaí
(językoznawstwo, językoznawczy) japońskie pismo ideograficzne, wywodzące się z pisma chińskiego;

kanon ˈkãnɔ̃n n
canóin
(biblijny) zamknięty zbiór ksiąg uznany w Kościele za natchnione;
(kościelny) modlitwa eucharystyczna, część mszy świętej;
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) lista norm, zasad, tekstów o podstawowym znaczeniu
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) ogólnie przyjęta zasada czy wzorzec (postępowania, estetyki, itp.);
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna z powtarzającym się tematem;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pojedynczy przepis w kodeksie
(dawniej, dawny) (wojskowość, wojskowy) nazwa armaty

kanonada n
rúisc
(wojskowość, wojskowy) silny, długotrwały ostrzał z dział, nawała artyleryjska

kanonik n
canóin
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik z zakonu Kanoników Regularnych św. Augustyna;

kanonizacja ˌkãnɔ̃ɲiˈzat͡sʲja n
naomhainmniú
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie zmarłego za świętego i zezwolenie na jego publiczny kult w Kościele katolickim lub Cerkwi prawosławnej;

kanonizować v
canónaigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalnie ogłaszać kogoś świętym

kant kãnt n
colbha
brzeg lub krawędź o ostrym załomie

kantar ˈkãntar n
adhastar
(jeździectwo, jeździecki) rodzaj uproszczonej uzdy bez wędzidła;

kantata kãnˈtata n
cantáid
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór muzyczny na głosy solowe;

kanton ˈkãntɔ̃n n
cantún
figura zaszczytna w górnym lewym lub prawym rogu tarczy herbowej;
górne czołowe pole płata flagi;
jednostka podziału administracyjnego Luksemburga;
jednostka podziału administracyjnego we Francji;
kraj wchodzący w skład Konfederacji Szwajcarskiej;

kantończyk n
Cantainis
mieszkaniec Kantonu

kantoński adj
Cantainis
związany z Kantonem, dotyczący Kantonu (miasta w Chinach)

kantoński n
Cantainis
(językoznawstwo, językoznawczy) język kantoński, używany w południowych Chinach, Hongkongu i Makau;

kantyczka kãnˈtɨt͡ʃka n
caintic
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) popularna pieśń religijna, zwłaszcza kolęda

kantyk n
caintic
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pieśń zaczerpnięta z Biblii, włączona do którejś z godzin kanonicznych;

kantyna kãnˈtɨ̃na n
bialann
bar, restauracja przeznaczona dla określonej grupy osób, np. żołnierzy

kapa ˈkapa n
cóip
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: rodzaj ozdobnej szaty liturgicznej; peleryna z kapturem, zapinana pod szyją

kapar ˈkapar n
capras
(botanika, botaniczny) Capparis, drzewo, krzew lub pnącze o pojedynczych liściach i dużych, białych, kremowych lub różowych kwiatach na długich szypułach, rosnące w wielu gatunkach w strefie tropikalnej obu półkul;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) pąk kwiatowy lub młody owoc kaparu ciernistego (Capparis spinosa L.) o pikantnym smaku, używany w sztuce kulinarnej jako przyprawa

kapać ˈkapat͡ɕ v
sil
o cieczy spadać kroplami

kapela kaˈpɛla n
banda
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) każdy inny zespół muzyczny, zwłaszcza amatorski i rockowy

kapelan n
sagart
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny duszpasterzujący w wojsku, więzieniu, szpitalu, żeńskim domu zakonnym albo w prywatnej kaplicy;

kapelusz kaˈpɛluʃ n
hata
(odzieżownictwo) rodzaj nakrycia głowy z rondem i częścią wypukłą w środku;

kapelusz panama n
hata panama
(odzieżownictwo) pleciony kapelusz produkowany pierwotnie w Ekwadorze;

kapelusznik n
haitéir hatadóir
(rzemiosło, rzemieślniczy) wytwórca kapeluszy

kapilarność n
ribeadas
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest kapilarne

kapitalista ˌkapʲitaˈlʲista n
caipitlí
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) właściciel kapitału – przedsiębiorstwa będącego dla niego źródłem zysku; osoba dysponująca kapitałem

kapitalistyczny ˌkapʲitalʲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
caipitlíoch
związany z kapitalizmem i kapitalistami, właściwy kapitalizmowi

kapitalizm ˌkapʲiˈtalʲism̥ n
caipitleachas rachmasaíocht
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) system ekonomiczny i społeczny oparty na prywatnej własności, swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, wolnej konkurencji, zapewniający podstawowe wolności i prawa obywatelskie;

kapitan kaˈpʲitãn n
captaen
(marynarka) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) dowódca cywilnego statku wodnego lub samolotu
(sport, sportowy) gracz reprezentujący całą swoją drużynę
(wojskowość, wojskowy) stopień oficerski, między porucznikiem a majorem;

kapitał kaˈpʲitaw n
caipiteal
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) majątek, zasoby (zwykle pieniędzy)
(przenośnie, przenośnia) niematerialna wartość, zasób do wykorzystania

kapitel kaˈpʲitɛl n
caipiteal
(architektura, architektoniczny) ozdobne zwieńczenie kolumny lub pilastra;

kapitulacja ˌkapʲituˈlat͡sʲja n
tabhair suas
rezygnacja ze swoich zamiarów, przyznanie racji stronie przeciwnej
warunki poddania się
zaprzestanie walki, poddanie się wrogowi

kapituła n
caibidil
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organ kolegialny w Kościele katolickim złożony z duchownych;

kapka ˈkapka n
sileadh
spadająca kropla

kaplica kaˈplʲit͡sa n
séipéal
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niewielki wolnostojący budynek służący celom religijnym;
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wydzielona część budynku, służąca do odprawiania nabożeństw, często z umieszczonym ołtarzem

kapliczka kaˈplʲit͡ʃka n
cumhdach
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niewielka, kultowa budowla wotywna w formie słupa, domku, krzyża lub skrzynki;
mała kaplica

kapryśny kaˈprɨɕnɨ adj
meonúil
miewający kaprysy, łatwo ulegający kaprysom; taki, który jest zmienny, niestały, działający pod wpływem kaprysu

kapsułka kapˈsuwka n
caidhp
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) zbiorniczek, małe opakowanie leku wykonane z żelatyny;

kaptur ˈkaptur n
cochall
(krawiectwo) część płaszcza, kurtki lub bluzy służąca jako nakrycie głowy;

kapucynka n
moncaí cochallach
(zoologia, zoologiczny) Cebus, rodzaj małpy;

kapusta kaˈpusta n
cabáiste cál
(botanika, botaniczny) roślina warzywna o jadalnych liściach zbitych w główkę;

kapłan ˈkapwãn n
sagart
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie duchowny po przyjęciu święceń mający prawo do odprawiania mszy i udzielania sakramentów świętych

kapłanka kapˈwãnka n
bansagart
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kobieta, która sprawuje posługę religijną

kapłański kapˈwãj̃sʲci adj
sagartúil
związany z kapłaństwem lub kapłanem

kapłaństwo n
sagartacht
(kościelny) sakrament święceń w chrześcijaństwie;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność lub urząd kapłana

kara ˈkara n
pionós
dolegliwość wymierzona jako sankcja

kara cielesna ˈkara t͡ɕɛˈlɛsna n
pionós corpartha
kara mająca na celu zadanie bólu fizycznego osobie karanej;

kara śmierci ˈkara ˈɕmʲjɛrʲt͡ɕi n
pionós báis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kara polegająca na pozbawieniu życia sprawcy przestępstwa;

karabin kaˈrabʲĩn n
raidhfil
(wojskowość, wojskowy) indywidualna broń strzelecka o długiej lufie;

karabin maszynowy kaˈrabʲĩn ˌmaʃɨ̃ˈnɔvɨ n
meaisínghunna
(wojskowość, wojskowy) zespołowa broń samoczynna zasilana amunicją o kalibrze do 20 mm;

karaczajsko-bałkarski n
Caraicí-Balcáiris
(językoznawstwo, językoznawczy) język karaczajsko-bałkarski;

karaka kaˈraka n
carrac
(marynarka) typ dawnego statku transportowego;

karakal stepowy n
lincse chluasdubh
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Caracal caracal Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Afryce południowo-zachodniej Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku karakali stepowych (1.1)

karakałpacki n
Cara-Calpáicis
(językoznawstwo, językoznawczy) język karakałpacki;

karaluch kaˈralux n
blatóg
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, duży, żyjący w siedliskach ludzkich owad żywiący się produktami spożywczymi;

karapaks kaˈrapaks n
casóg
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twarda grzbietowa powłoka zewnętrzna ciała niektórych zwierząt;

karawan n
cóiste marbh
pojazd do przewozu trumny ze zwłokami

karawana ˌkaraˈvãna n
carbhán
wielbłądzia ekspedycja transportowa lub pielgrzymkowa na pustyni;

karawela ˌkaraˈvɛla n
carbhal
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) jednopokładowy, dwu- lub trójmasztowy żaglowiec o wysokich nadbudówkach na dziobie i rufie, używany od XV do XVII wieku;

karać ˈkarat͡ɕ v
pionósaigh
wymierzać karę

karbunkuł karˈbũŋkuw n
carbuncal
(medycyna, medyczny) czyrak mnogi, czyrak gromadny; grupa blisko położonych czyraków (zapaleń ropnych sąsiadujących torebek włosowych i przylegających gruczołów łojowych) zbierająca się w jeden ropień, wywołana przez zakażenie
(przestarzałe, przestarzały) (poetycki, poetycko) bliżej nieokreślony kamień szlachetny barwy czerwonej (np. rubin, granat)

karcenie n
ceartú
wyrażanie dezaprobaty względem osoby

karcer n
braighdeanas aonair
(więziennictwo, więzienny) kara przebywania w celi bez pryczy
coinneáil
(przestarzałe, przestarzały) kara zostawania ucznia w szkole po lekcjach
cuas
(więziennictwo, więzienny) karna cela więzienna bez pryczy i często bez okna

karczek ˈkart͡ʃɛk n
bibe
(krawiectwo) górna część bluzki, sukienki itp., do której doszyta jest pozostała część
scóig
(potocznie, potoczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso z karku zwierzęcego

karczma ˈkart͡ʃma n
teach ósta
gospoda na wsi;

karczmarz n
óstóir
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna prowadzący karczmę

karczoch ˈkart͡ʃɔx n
bliosán
(botanika, botaniczny) Cynara scolymus, rodzaj wieloletnich roślin z rodziny astrowatych;

kardamon karˈdãmɔ̃n n
cardamam
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku kardamon malabarski lub któregoś z innych gatunków należącego do rodzaju Elettaria;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z suszonych nasion lub całych owoców kardamonu (1.1)

kardigan karˈdʲiɡãn n
cairdeagan
(odzieżownictwo) rodzaj swetra zapinanego na guziki lub zamek błyskawiczny, wycięty pod szyją, bez kołnierza;

kardiolog karˈdʲjɔlɔk n
cairdeolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób serca i układu naczyniowego

kardiologia ˌkardʲjɔˈlɔɟja n
cairdeolaíocht
(medycyna, medyczny) dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami i wadami układu sercowo-naczyniowego, ich rozpoznawaniem i leczeniem;

kardiologiczny ˌkardʲjɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
cairdeolaíoch
związany z kardiologią, dotyczący kardiologii

kardynalny adj
cairdinéalta
główny, najważniejszy, zasadniczy

kardynał karˈdɨ̃naw n
cairdinéal
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim;
(ornitologia, ornitologiczny) Cardinalis cardinalis, ptak z rodziny łuszczaków;

karelski adj
Cairéalach
związany z Karelią, dotyczący Karelii lub Karelów

karencja n
cairde
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) okres, który musi upłynąć, zanim coś będzie mogło bądź musiało nastąpić

kareta kaˈrɛta n
cóiste
czterokołowy powóz w kształcie pudła, na resorach, z opuszczanymi oknami w drzwiczkach;

kariatyda ˌkarʲjaˈtɨda n
cairiaitid
(architektura, architektoniczny) podpora architektoniczna w postaci kobiecej spełniająca funkcję kolumny lub pilastra, dźwigająca na głowie belkowanie, balkon czy gzyms;

kariera karʲˈjɛra n
réim
osiągnięcie sukcesu w życiu zawodowym
przebieg pracy zawodowej

kark kark n
baic
(anatomia, anatomiczny) tylny fragment szyi powyżej grzbietu

karlica karˈlʲit͡sa n
abhac
osoba płci żeńskiej o niedoborze wzrostu;

karma ˈkarma n
bia
(zootechnika, zootechniczny) pokarm dla zwierząt

karmazyn karˈmazɨ̃n n
corcairdhearg
barwa intensywnie czerwona

karmazynowy adj
corcairdhearg
intensywnie czerwony

karmel ˈkarmɛl n
caramal
(spożywczy) brązowy barwnik spożywczy, otrzymywany przez ogrzewanie cukru, sacharozy lub glukozy, używany jako dodatek do słodyczy, deserów i piwa

karmelowy ˌkarmɛˈlɔvɨ adj
caramal
mający kolor żółtobrązowy, taki jak kolor karmelu

karmienie karˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
beathaigh
(rzeczownik odczasownikowy) od karmić, nazwa czynności bezpośredniego podawania żywności

karmić ˈkarmʲit͡ɕ v
beathaigh
dostarczać jedzenia, dawać pożywienie, żywić kogoś

karmić piersią v
diúl
(fizjologia, fizjologiczny) żywić potomstwo mlekiem pochodzącym z własnego gruczołu piersiowego

karmnik ˈkarmʲɲik n
trach
(zootechnika, zootechniczny) część chlewu z przeznaczeniem do tuczenia świń

karnacja karˈnat͡sʲja n
barr brutha
(informatyka, informatyczny) wygląd programu komputerowego itp.;
snamh
koloryt skóry człowieka

karnawał karˈnavaw n
carnabhail
okres od święta Trzech Króli (albo od Bożego Narodzenia, albo od Nowego Roku) do Środy Popielcowej, w czasie którego urządzane są zabawy, bale, maskarady i pochody;

karnisz ˈkarʲɲiʃ n
beár
drążek albo listwa nad drzwiami lub oknem służące do zawieszania portier, firanek, zasłon itp.

karny ˈkarnɨ adj
disciplín
wdrożony do posłuszeństwa

karny ˈkarnɨ n
pionós
(sport, sportowy) w niektórych grach: specyficzne ukaranie strony, która popełniła przewinienie, przez znaczne ułatwienie stronie poszkodowanej zdobycia bramki, punktu (i tym podobne, i temu podobne);

karoliński adj
Cairilínseach
(historia, historyczny, historycznie) związany z Karolem Wielkim lub Karolingami

karoseria ˌkarɔˈsɛrʲja n
comhlacht
wierzchnia część nadwozia pojazdu (najczęściej samochodu);

karoten n
caraitéin
(biochemia, biochemiczny) jeden ze związków organicznych z grupy węglowodorów nienasyconych stanowiących barwniki fotosyntetyczne o barwach od żółtej do czerwonej i prowitaminy witaminy A, występujących w wielu roślinach, m.in. marchwi;

karp karp n
carbán
(ichtiologia, ichtiologiczny) Cyprinus carpio, ryba słodkowodna z rodziny karpiowatych, hodowlana;

karta ˈkarta n
cárta
(elektronika, elektroniczny) cienka płytka z układami elektronicznymi umieszczana w komputerze lub innym większym urządzeniu, odpowiedzialna za pewną jego funkcjonalność
prostokątny kawałek tworzywa sztucznego z zakodowanymi na nim magnetycznie lub cyfrowo danymi, służący do dokonywania płatności lub korzystania z określonych usług
dokument potwierdzający czyjeś prawo do korzystania z czegoś lub zajmowania się czymś
prostokątny kawałek kartonu oznaczony symbolami o umownych znaczeniach, używany do gier lub wróżenia
zadrukowany kawałek papieru zawierający zbiór informacji o czymś lub kimś bądź przeznaczony do ich wpisywania

karta SIM n
cárta SIM
(telekomunikacja) stosowana w telekomunikacji, wymienna plastikowa karta elektroniczna z wbudowaną pamięcią i mikroprocesorem;

karta do gry ˈkarta dɔ‿ˈɡrɨ n
cárta imeartha
(termin karciany) (sport, sportowy) papierowa lub plastikowa karta z symbolem z jednej strony, służąca do gier karcianych;

karta do głosowania n
páipéar ballóide
(urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kartka papieru służąca do tajnego głosowania w wyborach

karta graficzna ˈkarta ɡraˈfʲit͡ʃna n
físchárta
(informatyka, informatyczny) urządzenie odpowiadające za wyświetlany obraz na monitorze komputera;

karta kredytowa ˈkarta ˌkrɛdɨˈtɔva n
cárta creidmheasa
(bankowość, bankowy) karta magnetyczna uprawniająca do korzystania ze środków pieniężnych przyznanych jej posiadaczowi w ramach limitu kredytowego ustalonego przez daną instytucję finansową;

karta perforowana n
tollchárta
papierowa karta z wyciętymi otworami będąca nośnikiem informacji

kartagiński ˌkartaˈɟĩj̃sʲci adj
Cartagach
związany z Kartaginą

kartka ˈkartka n
leathanach
luźny arkusz papieru; też: część składowa książki, zeszytu, czasopisma itp. obejmująca dwie strony

kartofel karˈtɔfɛl n
práta
(zobacz) ziemniak

kartografia ˌkartɔˈɡrafʲja n
cartagrafaíocht
nauka o tworzeniu map;

karton ˈkartɔ̃n n
cairtchlár
gruby, sztywny papier

kartonowy ˌkartɔ̃ˈnɔvɨ adj
cairtchlár
wykonany z kartonu

karuzela ˌkaruˈzɛla n
timpeallán spraoi
urządzenie do zabawy, które się kręci;

kary ˈkarɨ adj
dubh
czarny (o maści konia)

kary ˈkarɨ n
dubh
koń maści czarnej

karzeł ˈkaʒɛw n
abhac
(medycyna, medyczny) człowiek o niedoborze wzrostu;
postać fantastyczna, istota niewielkiego wzrostu
(astronomia, astronomiczny) nieduża gwiazda ciągu głównego;

kasa ˈkasa n
scipéad cláraithe
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do naliczenia należności

kaseta n
caiséad
(technologia, technika, techniczny) urządzenie, podzespół, moduł lub materiał eksploatacyjny w standardowej, zamkniętej obudowie

kaseta wideo n
físchaiséad
(technologia, technika, techniczny) taśma magnetyczna w standardowej obudowie z tworzywa sztucznego przeznaczona do magnetowidów;

kasjer ˈkasʲjɛr n
airgeadóir
pracownik instytucji finansowej lub firmy handlowej przyjmujący lub wypłacający pieniądze

kask kask n
cafarr
(historia, historyczny, historycznie) hełm stalowy używany przez dragonów i kirasjerów
rodzaj ochronnego nakrycia głowy;

kasować kaˈsɔvat͡ɕ v
glan
likwidować coś, znosić lub unieważniać
scrios
usuwać zapis na nośniku elektronicznym

kasownik kaˈsɔvʲɲik n
brúigh
urządzenie do kasowania biletów, zwykle w komunikacji miejskiej

kasowy adj
airgead tirim
(bankowość, bankowy) dotyczący operacji pieniężnych dokonywanych w kasie
odnoszący się do kasy
smiot
(potocznie, potoczny) dający bardzo duże zyski

kastet n
miotóg phráis
rodzaj dodatkowej broni do walki na pięści w kształcie zespojonych ze sobą pierścieni;

kastracja kaˈstrat͡sʲja n
coilleadh
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) usunięcie chirugiczne gruczołów płciowych lub zniszczenie komórek rozrodczych promieniami rentgenowskimi;

kastylijski adj
Caistílis
związany z Kastylią, dotyczący Kastylii

kasyno kaˈsɨ̃nɔ n
bialann
(wojskowość, wojskowy) lokal gastronomiczny w koszarach wojskowych lub na terenie garnizonu przeznaczony dla wojskowych i ich rodzin;

kasza ˈkaʃa n
brachán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z kaszy (1.1)

kasza jaglana ˈkaʃa jaɡˈlãna n
muiléad
(spożywczy) obłuszczone ziarniaki prosa zwyczajnego, kasza z łuskanego ziarna prosa

kaszalot kaˈʃalɔt n
caisealóid
(zoologia, zoologiczny) Physeter macrocephalus Linnaeus, waleń z rodziny kaszalotowatych o dużej głowie i potężnej poziomej płetwie ogonowej;

kaszalot spermacetowy n
caisealóid
(zoologia, zoologiczny) Physeter macrocephalus Linnaeus, duży morski ssak z rodziny kaszalotowatych;

kaszanka kaˈʃãnka n
putóg
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wyrób wędliniarski z kaszy lub ryżu, krwi oraz niekiedy podrobów;

kaszel ˈkaʃɛl n
casacht
nagłe wyrzucenie powietrza z płuc połączone z zachrypnięciem, spodowane podrażnieniem układu oddechowego;

kaszkiet ˈkaʃʲcɛt n
caidhp
(potocznie, potoczny) sztywna czapka męska z daszkiem

kaszleć ˈkaʃlɛt͡ɕ v
bí ag casacht
gwałtownie wyrzucać powietrze z płuc

kaszmirski kaʃˈmʲirsʲci adj
Caismíreach
pochodzący z Kaszmiru, właściwy Kaszmirowi, wykonany w Kaszmirze

kaszmirski kaʃˈmʲirsʲci n
Caismíreach
(językoznawstwo, językoznawczy) język kaszmirski;

kaszta ˈkaʃta n
cásáil
(drukarstwo, drukarski) szuflada zecerska z przegródkami (króbkami), zawierającymi czcionki i justunek;

kasztan ˈkaʃtãn n
castán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc (orzech) kasztana (1.1)

kasztan jadalny ˈkaʃtãnʲ jaˈdalnɨ n
castán
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Castanea sativa Mill., gatunek drzewa owocowego z rodziny bukowatych o pojedynczych, skórzastych, podłużnie lancetowatych, piłkowanych liściach, kwiatach rozdzielnopłciowych i rudawobrązowych, jadalnych owocach, osadzonych w kupuli pokrytej kolcami;
owoc kasztana jadalnego (1.1)

kasztanowiec ˌkaʃtãˈnɔvʲjɛt͡s n
crann cnó capaill
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Aesculus L., drzewo lub krzew o dużych, dłoniastych liściach i kolczastych owocach zawierających duże, brązowe nasiona;

kasztanowy ˌkaʃtãˈnɔvɨ adj
donn
mający kolor rudawobrązowy, taki jak kolor owocu kasztanowca

kaszubski kaˈʃupsʲci n
Caisiúibiach
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa języka;

kat kat n
básadóir
osoba wykonująca wyroki sądowe skazujące na chłostę, tortury lub śmierć;

katafalk kaˈtafalk n
cróchar
podwyższenie, na którym stawia się trumnę podczas nabożeństwa żałobnego;

katalepsja n
catailéipse
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zespół objawów zaburzeń psychicznych wyrażający się zanikiem wykonywania ruchów dowolnych, zastyganiem chorego w nienaturalnych ułożeniach ciała

katalogować ˌkatalɔˈɡɔvat͡ɕ v
ainmliosta
tworzyć katalog

katalogowy ˌkatalɔˈɡɔvɨ adj
ainmliosta
związany z jakimś katalogiem

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci adj
Catalóinis
związany z Katalonią

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci n
Catalóinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język Katalonii;

kataplazma n
ceirín
(medycyna, medyczny) gorący okład;

katar ˈkatar n
adhaint
(medycyna, medyczny) zapalenie błony śluzowej, zwykle w odniesieniu do nosa;
srón ag sileadh
(potocznie, potoczny) przeziębienie, któremu towarzyszy katar (1.2)

katarakta ˌkataˈrakta n
fionn
(geologia, geologiczny) próg skalny na rzece, zbudowany z bardzo twardych skał, powodujący gwałtowny spadek wód;

katarynka n
bairille-orgán
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) urządzenie mechaniczne, napędzane korbą, odtwarzające muzykę zapisaną na specjalnych kartach dziurkowanych, które sterują piszczałkami;

kataster n
cadastar
(geodezja, geodezyjny) wykonywany dla celów podatkowych spis obiektów i oszacowanie przychodów

katastrofa ˌkataˈstrɔfa n
anachain
tragiczny wypadek, którego skutkiem jest czasami śmierć wielu ludzi

katastrofalny ˌkatastrɔˈfalnɨ adj
ainiarmhartach
mający cechy katastrofy, tragiczny

katechizm n
teagasc Críostaí
(kościelny) podręcznik do katechezy
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wykład podstawowych zasad doktryny chrześcijańskiej;

katedra kaˈtɛdra n
ardeaglais
(kościelny) główny kościół diecezji;
cathaoir
greckie krzesło z oparciami, tron
szeroki stół wykładowcy, podium pod tym stołem

katedralny adj
Teampall Mór
odnoszący się do katedry, związany z katedrą

kategoria ˌkatɛˈɡɔrʲja n
catagóir
każdy z rodzajów, na które podzielona jest zbiorowość według pewnej klasyfikacji

kategoryczny ˌkatɛɡɔˈrɨt͡ʃnɨ adj
cothrom
zdecydowany i niedopuszczający sprzeciwu

katgut n
caolán
(medycyna, medyczny) biodegradowalna nić chirurgiczna wykonana z jelit zwierząt lub tworzywa sztucznego, które po kilku tygodniach ulegają rozpuszczeniu i wchłonięciu przez organizm operowanego;

kation ˈkatʲjɔ̃n n
caitian
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) dodatnio naładowany jon;

katoda kaˈtɔda n
catóid
(elektryczność) elektroda o ujemnym potencjale;

katolicki ˌkatɔˈlʲit͡sʲci adj
Caitliceach
związany z katolicyzmem i katolikami, dotyczący katolicyzmu

katolicyzm ˌkatɔˈlʲit͡sɨsm̥ n
Caitliceachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) trynitarne wyznanie chrześcijańskie, mające system dogmatyczno-doktrynalny oparty na Biblii i tradycji, uznające siedem sakramentów, autorytet Kościoła oraz kult maryjny i świętych;

katolik kaˈtɔlʲik n
Caitliceach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek Kościoła katolickiego

kaucja ˈkawt͡sʲja n
bannaí
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) suma pieniężna złożona jako gwarancja dotrzymania zobowiązania

kaukaski kawˈkasʲci adj
Cugasach
wywodzący się z Kaukazu

kauteryzować v
loisc
(medycyna, medyczny) przypalać chorą tkankę

kawa ˈkava n
caife
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój przygotowany z palonych i rozdrobnionych ziaren kawowych;
(spożywczy) ziarna kawowca, z których po odpowiednim przygotowaniu można uzyskać aromatyczny napój
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Coffea L., kawowiec, drzewo lub krzew z rodziny marzanowatych;

kawa na ławę adv
díreach
wprost, dosłownie, bezpośrednio

kawaler kaˈvalɛr n
baitsiléir
mężczyzna, który nigdy nie był żonaty
garsún
młody mężczyzna, młodzieniec
ridire
(przestarzałe, przestarzały) rycerz
mężczyzna, który otrzymał dany order

kawaleria ˌkavaˈlɛrʲja n
marcra
(wojskowość, wojskowy) rodzaj wojsk walczących konno;

kawalerzysta n
marcach
(wojskowość, wojskowy) żołnierz na służbie w oddziale kawalerii

kawał ˈkavaw n
cleas
psikus
(potocznie, potoczny) dowcip, śmieszna historyjka
smut
(zgrubienie) od kawałek

kawałek kaˈvawɛk n
boim
mała lub niedokładnie określona część odległości lub przestrzeni
píosa
fragment pewnej całości

kawczy adj
cág
charakterystyczny dla kawki, podobny do kawki (ptaka)
związany z kawką, dotyczący kawki (ptaka)

kawiarnia kaˈvʲjarʲɲa n
caifé
lokal, w którym podaje się kawę i inne napoje;

kawitacja n
cabhánú
(fizyka, fizyczny) zjawisko gwałtownego tworzenia się bąbelków gazu w cieczy pod wpływem zmian ciśnienia;

kawka ˈkafka n
cág
(ornitologia, ornitologiczny) Coloeus, ptak z rodziny krukowatych;

kawka zwyczajna n
cág
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus monedula Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny krukowatych;
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku kawka zwyczajna (1.1)

kawon n
mealbhacán uisce
(botanika, botaniczny) (gwara lwowska) (regionalizm krakowski), (zobacz) arbuz

kazachski kaˈzaxsʲci n
Casacach
(językoznawstwo, językoznawczy) język z rodziny języków turkijskich, język państwowy Kazachstanu;

kazalnica ˌkazalʲˈɲit͡sa n
urdhún
występ skalny z trzech stron otoczony urwiskami lub wystający ze stoku fragment skał

kazanie kaˈzãɲɛ n
seanmóir
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) nadęta mowa umoralniająca
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religijna przemowa, której celem jest przekazanie prawd wiary i zasad życia moralnego, w chrześcijaństwie także część mszy lub nabożeństwa;

kazać ˈkazat͡ɕ v
abair le
wydać polecenie
craobhscaoil
(przestarzałe, przestarzały) głosić kazanie
ordaigh
wydać rozkaz zrobienia czegoś

kazirodztwo n
ciorrú coil col
stosunki płciowe z osobą blisko spokrewnioną, rodzaj parafilii;

kaznodzieja n
seanmóirí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto wygłasza kazania;

kazuar kaˈzu<sup>w</sup>ar n
casabhara
(ornitologia, ornitologiczny) Casuarius, duży, australijski, tasmański i nowogwinejski nielot;

kazus ˈkazus n
cásáil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wydarzenie powodujące skutki prawne

kał kaw n
fearadh
(fizjologia, fizjologiczny) wydalone, niestrawione resztki pokarmowe;

kałakutas n
turcaí
(słownictwo kresowe) (pogardliwie, pogardliwy) o osobie narodowości litewskiej
(słownictwo kresowe) (pogardliwie, pogardliwy) policjant lub żandarm litewski z okresu II wojny światowej

kałamarnica n
máthair shúigh
(zoologia, zoologiczny) jadalny głowonóg morski;

kałamarz kaˈwãmaʃ n
dúchán
niewielki, szczelnie zamykany pojemnik z różnych materiałów, służący do przechowywania atramentu lub tuszu;

kałdun n
méadail mhór
(potocznie, potoczny) duży brzuch

kałmucki adj
Cailmícis
(etnografia, etnograficzny) odnoszący się, związany z Kałmukami

kałmucki n
Cailmícis
(językoznawstwo, językoznawczy) język Kałmuków;

kałuża kaˈwuʒa n
lathach
płytki dołek wypełniony wodą, błotem

kańczug ˈkãj̃n͇t͡ʃuk n
cat
rodzaj bicza z plecionego rzemienia osadzonego na krótkiej rękojeści;

każdorazowy adj
gach
każdy poszczególny

każdy ˈkaʒdɨ pronoun
gach
odnoszący się do wszystkich, wszystkiego w danym zbiorze, bez wyjątku

kciuk ct͡ɕuk n
ordóg
(anatomia, anatomiczny) pierwszy palec dłoni u ssaków naczelnych, położony przeciwstawnie do pozostałych palców;

keczua n
Ceatsuais
(językoznawstwo, językoznawczy) język Indian Keczua;

keczup ˈkɛt͡ʃup n
citseap
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) sos z pomidorów z przyprawami, stosowany na zimno jako dodatek do potraw;

keja n
cé
(marynarka) nadbrzeże cumownicze

kelner ˈkɛlnɛr n
freastalaí
osoba w restauracji przyjmująca zamówienie i przynosząca potrawy

kelnerka kɛlˈnɛrka n
banfhreastalaí
osoba płci żeńskiej przyjmująca w restauracji zamówienie i przynosząca potrawy

kermes n
grán
naturalny barwnik otrzymywany z czerwców

khat n
cait
(spożywczy) psychoaktywna używka z liści czuwaliczki jadalnej

khmerski ˈkmɛrsʲci adj
Cambóidis
związany z Khmerami z Kambodży

khmerski ˈkmɛrsʲci n
Cambóidis
(językoznawstwo, językoznawczy) język Kambodży, używany również w Tajlandii, Wietnamie i Chinach;

kibel ˈcibɛl n
féad
(potocznie, potoczny) (grubiański, grubiańsko) toaleta albo sam klozet, często zaniedbany

kicać ˈcit͡sat͡ɕ v
leannlus
o zającu, króliku: skakać z ugiętych nóg drobnymi skokami

kichać ˈcixat͡ɕ v
lig sraoth
gwałtownie wypuszczać powietrze z powodu podrażnienia nosa np. przez kurz

kichnięcie n
sraoth
gwałtowne wyrzucenie powietrza przez nos z towarzyszącym charakterystycznym odgłosem

kiczowaty ˌcit͡ʃɔˈvatɨ adj
saor
(sztuka) taki, który jest wyrazem kiczu

kiedy ˈcɛdɨ pronoun
cathain
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających czas jakiegoś zdarzenia
…służący do tworzenia pytań o czasie jakiegoś wydarzenia

kiedyś ˈcɛdɨɕ indefinitePronoun
am éigin
w pewnym czasie, w jakiejś chwili (w nieokreślonej przeszłości lub przyszłości)

kielich ˈcɛlʲix n
cuach
naczynie do picia z czarką na smukłej nóżce;

kieliszek cɛˈlʲiʃɛk n
gloine
zawartość kieliszka (1.1)
zazwyczaj szklane naczynie z podstawką i nóżką, przeznaczone do konsumpcji niektórych napojów alkoholowych jak wino, koniak, drinki i koktajle;

kielnia ˈcɛlʲɲa n
lián
narzędzie murarskie składające się z płaskiej stalowej płytki i trzonka;

kiep cɛp n
sprioc
(potocznie, potoczny) niedopałek papierosa

kiepski ˈcɛpsʲci adj
bacach
(potocznie, potoczny) marny, nędzny, zły

kiepsko adv
dearóil
(potocznie, potoczny) z poczuciem braku sił i zdrowia

kier cɛr n
hart
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czerwonym sercem; karta tego koloru

kierdel ˈcɛrdɛl n
tréad
(etnografia, etnograficzny) na Podhalu i w Karpatach: stado owiec na wypasie w górach, pod nadzorem bacy

kierowanie ˌcɛrɔˈvãɲɛ n
céide
(rzeczownik odczasownikowy) od kierować

kierować cɛˈrɔvat͡ɕ v
tiomáin
sterować pojazdem lub grupą pojazdów
treoraigh
udzielać wskazówek, zawierać wskazówki
wydawać komuś polecenia

kierowca cɛˈrɔft͡sa n
tiománaí
osoba kierująca pojazdem (mężczyzna lub kobieta)

kierownica ˌcɛrɔvʲˈɲit͡sa n
hanlaí
(motoryzacja) element służący do zmiany kierunku jazdy pojazdu;

kierowniczy adj
bainisteoireach
(administracja) dotyczący kierownika

kierownik cɛˈrɔvʲɲik n
barr
osoba wydająca innym polecenia w danym dziale lub jednostce firmy albo organizacji

kierunek cɛˈrũnɛk n
slí
droga, linia łącząca miejsce początku ruchu z końcem ruchu, w domyśle określająca cel
sruth
w naukach artystycznych i technice: temat lub grupa tematów, którymi dana osoba się zajmuje, cel, do którego dąży

kierunkowskaz ˌcɛrũŋˈkɔfskas n
treotháscaire
(motoryzacja) urządzenie służące do sygnalizowania zamiaru zmiany kierunku poruszania się

kieszeń ˈcɛʃɛ̃ɲ n
póca
(krawiectwo) (odzieżownictwo) rodzaj małego schowka np. w ubraniu lub torbie;

kieszonkowe ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvɛ n
airgead póca
zazwyczaj stała suma pieniędzy otrzymywana przez dziecko od rodziców na własne wydatki

kieszonkowiec ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvʲjɛt͡s n
peasghadaí
osoba, która kradnie przedmioty z kieszeni ludzi

kieszonkowy ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvɨ adj
peasghadaí
dotyczący kieszonki, związany z kieszonką

kieł cɛw n
cíocrán
(zoologia, zoologiczny) ząb między siekaczami a zębami trzonowymi;

kiełb cɛwp n
brannóg
(ichtiologia, ichtiologiczny) drobna europejska ryba słodkowodna;

kiełbasa cɛwˈbasa n
ispín
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wędlina z rozdrobnionego mięsa w osłonce sztucznej lub z jelita zwierzęcego;

kiełek n
eascróg
(botanika, botaniczny) cześć zarodka zawierająca część korzeniową i pąk

kij cij n
bata
(sport, sportowy) długi przyrząd sportowy do uderzania
camán
długi patyk;

kijanka ciˈjãnka n
torbán
(zoologia, zoologiczny) larwa płazów bezogonowych prowadząca wodny tryb życia;

kikut ˈcikut n
stoc
(anatomia, anatomiczny) odstająca pozostałość amputowanej kończyny lub część ciała niedostatecznie wykształcona

kilka ˈcilka indefinitePronoun
beagán
oznaczenie w sposób przybliżony liczby od trzech do dziewięciu w odniesieniu do grupy rzeczowników niemęskoosobowych (kobiet, zwierząt lub rzeczy)

kilo- ˈcilɔ prefix
cilea-
(fizyka, fizyczny) (informatyka, informatyczny) pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczający jednostki miary tysiąc razy większe od podstawowych;

kilof ˈcilɔf n
piocóid
(technologia, technika, techniczny) metalowe narzędzie służące do rozdrabniania skał, twardego podłoża, murów itp.;

kilogram ciˈlɔɡrãm n
cileagram
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) podstawowa jednostka masy w układzie SI, oznaczana kg;

kilometr ciˈlɔ̃mɛtr̥ n
ciliméadar
jednostka długości równa tysiącowi metrów;

kilowat n
cileavata
(fizyka, fizyczny) (metrologia, metrologiczny) tysiąc watów (jednostka mocy)

kilwater cilˈvatɛr n
dúisigh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) ślad na wodzie, jaki pozostawia za sobą płynący statek

kimono cĩˈmɔ̃nɔ n
cimeonó
(odzieżownictwo) tradycyjny strój japoński;

kindżał n
miodóg
(wojskowość, wojskowy) rodzaj długiego sztyletu pochodzenia tureckiego albo kaukaskiego o ostrzu obosiecznym, prostym albo zakrzywionym

kingston n
ceann
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) ubikacja na statku;

kino ˈcĩnɔ n
pictiúrlann
(sztuka) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) budynek, w którym wyświetla się filmy

kiosk cɔsk n
bothán
mała budka handlowa, w której sprzedaje się m.in. pisma, bilety, papierosy

kir cir n
brat bróin
czarny materiał lub strój symbolizujący żałobę;

kirgiski cirʲˈɟisʲci adj
Cirgisis
odnoszący się do Kirgistanu lub Kirgizów

kirgiski cirʲˈɟisʲci n
Cirgisis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Kirgistanu;

kirys ˈcirɨs n
lúireach
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) tułowiowa część zbroi;

kiszonka n
sadhlas
(zootechnika, zootechniczny) składnik paszy dla zwierząt przygotowywany z zielonki, ziemniaków lub wysłodków w procesie kiszenia;

kita ˈcita n
buaic capaill
pęk piór lub włosia, używany jako ozdoba nakrycia głowy albo końskiej uprzęży
earball
puszysty ogon zwierzęcia

kitka ˈcitka n
buaiceas
krótki kucyk

kitku n
piscín
(potocznie, potoczny) (pieszczotliwie, pieszczotliwy) kot

kiur cjur n
ciúiriam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cm i liczbie atomowej 96;

kiwi ˈki.vʲi n
cíobhaí
(spożywczy) zielony w środku owoc aktinidii o meszkowatej brązowej skórce;
(ornitologia, ornitologiczny) rodzina ptaków nielotów zamieszkująca tylko Nową Zelandię;

kiła ˈciwa n
sifilis
(medycyna, medyczny) choroba weneryczna wywoływana przez krętka bladego;

kiść ciɕt͡ɕ n
fíonchaor
pęk czegoś – owoców, kwiatów, przedmiotów

klacz klat͡ʃ n
láir
(zoologia, zoologiczny) samica ssaków nieparzystokopytnych, szczególnie samica konia;

klakier ˈklacɛr n
liathróid
(potocznie, potoczny) osoba, która obłudnie popiera kogoś lub chwali go, licząc na jego poparcie

klakson ˈklaksɔ̃n n
adharc
(motoryzacja) urządzenie służące do wydawania sygnałów dźwiękowych (najczęściej w celu ostrzeżenia);

klamerka klãˈmɛrka n
pionna éadaigh
przyrząd do przypinania suszącej się odzieży do sznura

klamra n
búcla
zapięcie, zwykle ozdobne, u pasa, butów, odzieży, przy okładkach;
lúibín slabhrach
(termin typograficzny) (matematyka, matematyczny) (informatyka, informatyczny) nawias wężykowato wygięty

klan klãn n
clann
(historia, historyczny, historycznie) patriarchalny klan (1.1) z silnym przywódcą w dawnej Irlandii i Szkocji;
(środowiskowy) (informatyka, informatyczny) nazwa zespołu w sportach elektronicznych;
wielopokoleniowa rodzina, której członkowie są silnie ze sobą związani;
związek osób wspierających się i mających wspólne interesy

klapa ˈklapa n
bóna
wyłóg płaszcza, fraka lub marynarki

klapek ˈklapɛk n
sleamhnaigh
(obuwnictwo, obuwniczy) lekkie obuwie składające się z samej podeszwy i paska na palce;

klaps klaps n
gread na mása ag
uderzenie otwartą dłonią w pośladek

klarnet ˈklarnɛt n
clairnéid
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty drewniany ze stroikiem;

klasa ˈklasa n
aicme mianach
(edukacja, edukacyjny) grupa dzieci w szkole

klaster n
braisle
(biologia, biologiczny) grupa sąsiadujących genów, kodujących blisko spokrewnione białka;
(chemia, chemiczny) struktura nadcząsteczkowa;
(ekonomia, ekonomiczny) (zarządzanie) skoncentrowana geograficznie grupa przedsiębiorstw, instytucji i organizacji powiązanych ze sobą siecią zależności;
(fizyka, fizyczny) zgrupowanie materii hadronowej;
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) grupa połączonych jednostek komputerowych;
(informatyka, informatyczny) podstawowa jednostka przechowywania danych w systemie plików;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wielodźwiękowe współbrzmienie zbudowane z bardzo małych interwałów;
(wojskowość, wojskowy) element pola minowego składający się z ustawionych według schematu min;

klasyczny klaˈsɨt͡ʃnɨ adj
clasaiceach
związany z kulturą starożytnych Greków lub Rzymian

klasyfikacja ˌklasɨfʲiˈkat͡sʲja n
aicmiú
systematyczny podział czegoś (przedmiotów lub zjawisk) na klasy, działy, poddziały itp. według określonej zasady
zaklasyfikowanie danego zjawiska lub przedmiotu do odpowiedniej klasy, grupy itp.
grád
ocena kogoś lub czegoś w skali porównawczej

klasyfikować v
rangaigh
dokonywać klasyfikacji, dzielić osoby, przedmioty, zjawiska na grupy wedle określonej zasady

klasztor ˈklaʃtɔr n
mainistir
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek lub kompleks budynków będący siedzibą zakonnic lub zakonników określonej reguły

klatka ˈklatka n
cuir i bhfráma
(fotografia) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) pojedynczy, nieruchomy obraz na kliszy
cás
skrzynia, pomieszczenie z prętów lub siatki

klatka piersiowa ˈklatka pʲjɛrʲˈɕɔva n
cliabhrach
(anatomia, anatomiczny) część ciała chroniąca żebrami płuca i serce;

klaustrofobia ˌklawstrɔˈfɔbʲja n
clástrafóibe
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk przed przebywaniem w pomieszczeniu zamkniętym lub ciasnym;

klauzula klawˈzula n
agús
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zastrzeżenie lub warunek w dokumencie prawnym;

klauzura n
banrach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zamknięta dla niezakonników część klasztoru;

klawesyn klaˈvɛsɨ̃n n
cruitchlár
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument strunowy, w którym dźwięk wzbudzany jest przez piórka szarpiące struny;

klawesynista n
cruitchláraí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) osoba grająca na klawesynie

klawiatura ˌklavʲjaˈtura n
eochairchlár méarchlár
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) układ klawiszy umieszczonych kolejno obok siebie, zamocowanych w odpowiedni sposób, ułatwiający granie na instrumentach klawiszowych
część maszyny do pisania, komputera i innych urządzeń, wyposażona w klawisze i pozwalająca na wprowadzanie znaków

klawikord n
clabhchorda
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument klawiszowy strunowy;

klawisz ˈklavʲiʃ n
cnaipe
element klawiatury odpowiadający za wydobywanie dźwięku w instrumentach muzycznych lub za wprowadzenie znaku w komputerach, maszynach do pisania itp.;

klawiszowy adj
cae
związany z klawiszami

kleik ˈklɛ<sup>j</sup>ik n
brachán lom
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z rozgotowanego ryżu lub kaszy, podawana głównie chorym lub dzieciom

kleisty adj
greamaitheach
o właściwościach klejenia się, ciągnący się

kleić ˈklɛ<sup>j</sup>it͡ɕ v
bata
łączyć coś za pomocą kleju, sklejać coś z czymś

klej klɛj n
gliú
lepka substancja, rodzaj spoiwa używanego do łączenia przedmiotów

klejnot n
seoid
(jubilerstwo, jubilerski) drogocenny kamień lub wyrób jubilerski

kleks n
smearadh
plama atramentu lub tuszu na papierze

klepać v
boiseog
uderzać lekko dłonią
gliogar
mówić bez namysłu; bezmyślnie wypowiadać

klepisko n
urlár buailte
rodzaj powierzchni wykonanej z ubitej, wyschniętej gliny, zazwyczaj spełniało rolę podłogi w chatach lub stodołach;

klepka ˈklɛpka n
clár
rodzaj niedużej deski z trwałego drewna, która po odpowiedniej obróbce jest używana w robocie bednarskiej lub do wykładania podłóg

klepsydra klɛpˈsɨdra n
scéala báis
niewielki plakat informujący o czyjejś śmierci oraz terminie i miejscu pogrzebu

klerycki adj
cléireachais
odnoszący się do kleru, mający związek z klerem

kleryk ˈklɛrɨk n
coláisteánach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) student seminarium duchownego;

klerykalny adj
cléireachais
związany z klerykalizmem, charakterystyczny dla klerykalizmu

kleszcz klɛʃt͡ʃ n
sceartán ceartán
(zoologia, zoologiczny) pasożytniczy pajęczak żywiący się krwią;

kleszcze ˈklɛʃt͡ʃɛ n
ordóg
(technologia, technika, techniczny) narzędzie z uchwytami służące do chwytania przedmiotów

klient ˈklʲi<sup>j</sup>ɛ̃nt n
custaiméir
(handel, handlowy) osoba kupująca w sklepie, interesant załatwiający sprawy w urzędzie lub placówce usługowej

klif klʲif n
aill
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) wysoki i stromy, często pionowy, urwisty brzeg morza lub jeziora, powstały w wyniku abrazji;

klika ˈklʲika n
aicme
(matematyka, matematyczny) część grafu, w której każdy wierzchołek jest połączony z każdym różnym od niego;
(socjologia, socjologiczny) grupa ludzi powiązanych wspólnymi interesami i wspierających się wzajemnie, wbrew interesowi szerszej grupy, do której należą;

klikać ˈklʲikat͡ɕ v
cliceáil
(informatyka, informatyczny) naciskać przycisk myszy komputerowej

kliknięcie klʲicˈɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
cliceáil
(informatyka, informatyczny) pojedyncze naciśnięcie i zwolnienie przycisku myszy

klimat ˈklʲĩmat n
aer
(geografia, geograficzny) warunki pogodowe przeważające na danym obszarze przez wiele lat;

klimatologia n
clíomeolaíocht
(meteorologia, meteorologiczny) nauka zajmująca się badaniem klimatu

klimatyczny ˌklʲĩmaˈtɨt͡ʃnɨ adj
aeráideach
związany z klimatem

klimatyzator ˌklʲĩmatɨˈzatɔr n
aerchóiritheoir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do klimatyzowania pomieszczeń;

klin klʲĩn n
ding
(fizyka, fizyczny) maszyna prosta, o kształcie trójkąta;
kształt tej maszyny

klincz n
greim
(sport, sportowy) w boksie: przytrzymanie się bokserów w zwarciu mającym uniemożliwiać zadawanie ciosów

klinga ˈklʲĩŋɡa n
scafaire
ostrze broni siecznej

klingoński adj
Tliongáinis
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) dotyczący Klingonów

klingoński n
Tliongáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) sztuczny język używany przez przedstawicieli rasy Klingonów z serialu "Star Trek"

klinować v
cae
umocowywać za pomocą klina

klinowy adj
ding
składający się z klinów lub wykonany za pomocą klina
dingchruthach
w kształcie klina

klisza ˈklʲiʃa n
ceap
(drukarstwo, drukarski) (fotografia) rodzaj matrycy w postaci sztywnej, płaskiej płyty
scannán
(fotografia) błona pokryta substancją chemiczną w celu wykonania negatywu zdjęcia

kloaka klɔˈaka n
clóáca
(anatomia, anatomiczny) końcowy odcinek jelita kręgowców

klocek ˈklɔt͡sɛk n
ceap
dziecięca zabawka o kształcie graniastosłupa

klon klɔ̃n n
mailp
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acer L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny klonowatych;

klon jawor ˈklɔ̃nʲ ˈjavɔr n
seiceamóir
(botanika, botaniczny) Acer pseudoplatanus L., gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych

klops klɔps n
millín feola
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięsna kulka duszona w sosie;

klosz klɔʃ n
clóis
szklana osłona na żarówkę
spré
rodzaj kroju spódnicy, sukni albo spodni rozszerzających się ku dołowi na kształt dzwonu

kloszard ˈklɔʃart n
bóithreoir
odziany w łachy żebrak, często bezdomny

klown n
áilteoir
komik cyrkowy

klub klup n
club
stowarzyszenie, grupa osób o wspólnych zainteresowaniach

klub nocny n
club oíche
lokal rozrywkowy otwarty w nocy;

klucz klut͡ʃ n
eochair
przyrząd do otwierania zamka;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak na pięciolinii określający wysokość opisywanych dźwięków;
kod do szyfru;
podpowiedź umożliwiająca rozwiązanie zagadki
(informatyka, informatyczny) kolumna bazy danych lub ich zbiór, które identyfikują rekord
narzędzie w postaci dźwigni rozwidlonej na końcu do odkręcania i przykręcania śrub

klucz francuski ˈklut͡ʃ frãnˈt͡susʲci n
Sasanach
(technologia, technika, techniczny) klucz z regulowanym rozstawem szczęk uchwytu;

kluczowy kluˈt͡ʃɔvɨ adj
eochair
podstawowy, najważniejszy

kluskowaty adj
cnapánach
o konsystencji podobnej do kluski

klątwa n
coinnealbhá
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kara wyłączenia kogoś ze wspólnoty wiernych
mallacht
(dawniej, dawny) przeklinanie, wykrzykiwanie złych słów
życzenie komuś nieszczęścia

kląć klɔ̃ɲt͡ɕ v
eascaine
używać wyrazów obelżywych lub wulgarnych

klęczeć ˈklɛ̃n͇t͡ʃɛt͡ɕ v
bí ar do ghlúine
mając nogi zgięte w kolanach i opierając kolana na ziemi, trwać w tej pozycji

klękać ˈklɛ̃ŋkat͡ɕ v
bí ar do ghlúine
zginać kolana, przyjmując pozycję opierającą się na nich

klęska ˈklɛ̃w̃ska n
briseadh
fatalna przegrana w bitwie
catastróf
wielkie nieszczęście, niepowodzenie lub zniszczenie

klęska żywiołowa n
anachain nádúrtha
ekstremalne zjawisko naturalne powodujące znaczne szkody;

kminek ˈkmʲĩnɛk n
cearbhas
(botanika, botaniczny) Carum, rodzaj roślin z rodziny selerowatych;

knajpa ˈknajpa n
teach tábhairne
(potocznie, potoczny) podrzędny typ restauracji

knebel ˈknɛbɛl n
gobán
(książkowy) szmata wepchnięta komuś przemocą do ust, aby uniemożliwić mu wydobycie głosu;

knieja ˈcɲɛ̇ja n
coill
gęsty las

knieć błotna n
riascbhláth órga
(botanika, botaniczny) (systematyka) Caltha palustris L., gatunek rośliny zielnej z rodziny jaskrowatych, szeroko rozprzestrzeniony na całej półkuli północnej;

knot knɔt n
buaiceas
część świecy lub lampy naftowej w postaci sznurka lub taśmy bawełnianej nasączonej paliwem płynnym

knować ˈknɔvat͡ɕ v
graf
planować, obmyślać potajemnie coś złego, knuć spisek

knur n
collach
(zootechnika, zootechniczny) samiec świni hodowany w celu rozpłodu

knuć v
graf
skrycie planować działania przeciw komu

knykieć ˈknɨcɛ̇t͡ɕ n
alt
(anatomia, anatomiczny) człon palca ręki (zginający się)

ko- kɔ prefix
comh-
pierwszy człon wyrazów złożonych tworzący nazwy czynności wykonywanych wspólnie, osób wykonujących wspólnie jakieś czynności oraz zjawisk albo rzeczy, w których współwystępują jakieś elementy lub procesy

koala kɔˈala n
cóála
(zoologia, zoologiczny) nadrzewny ssak australijski;

koalicja ˌkɔaˈlʲit͡sʲja n
comhghuaillíocht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) porozumienie partii politycznych, które realizują wspólne cele polityczne tworząc rząd albo działając w opozycji

koan ˈkɔãn n
cóán
paradoksalne pytanie lub problem, stosowane w zen jako środek w procesie osiągania oświecenia;

kobalt ˈkɔbalt n
cóbalt
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Co i liczbie atomowej 27;

kobiecość n
bandacht
cecha tego, co kobiece

kobiecy kɔˈbʲjɛt͡sɨ adj
baineann
dotyczący kobiety, kobiecości; charakterystyczny dla kobiety

kobieta kɔˈbʲjɛta n
bean
dorosły człowiek płci żeńskiej;

kobra ˈkɔbra n
cobra
(herpetologia, herpetologiczny) duży i jadowity wąż zamieszkujący tropikalne i pustynne tereny Azji i Afryki;

kobuz ˈkɔbus n
fabhcún coille Eoráiseach
(ornitologia, ornitologiczny) Falco subbuteo, ptak drapieżny z rodziny sokołowatych;

kobyła kɔˈbɨwa n
láir
(zoologia, zoologiczny) klacz, samica konia

koc kɔt͡s n
blaincéad
gruba tkanina, zwykle wełniana, najczęściej w kształcie prostokąta, służąca do okrywania w celu ochrony przed zimnem

kochanek kɔˈxãnɛk n
leannán
mężczyzna utrzymujący stosunki seksualne bez wchodzenia w związek małżeński

kochanie kɔˈxãɲɛ interjection
muirneach
służy okazaniu uczucia ukochanej osobie

kochanie kɔˈxãɲɛ n
armacach
darzenie uczuciem miłości
muirneach
(potocznie, potoczny) osoba ukochana

kochanka kɔˈxãnka n
bean luí
kobieta pozostająca w nieformalnym związku seksualnym z mężczyzną

kochany kɔˈxãnɨ adj
dil
taki, który jest darzony przez kogoś miłością

kochany kɔˈxãnɨ n
ansacht
osoba bliska, darzona miłością

kochać ˈkɔxat͡ɕ v
gráigh
odczuwać miłość do kogoś

koci ˈkɔ.t͡ɕi possessiveAdjective
catúil
należący do kota

kociak ˈkɔt͡ɕak n
piscín
młody kot

kocica n
banríon
(zoologia, zoologiczny) samica kota domowego

kocie oczko n
súile cait
(motoryzacja) sygnalizator odblaskowy wmontowywany w nawierzchnię drogi jako uzupełnienie znaków poziomych

kocie oko n
súile cait
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny posiadający efekt kociego oka

kocimiętka n
miontas cait
(botanika, botaniczny) Nepeta, bylina o białych, niebieskie, różowe lub liliowych kwiatach zebranych na szczytach łodyg;

kocioł ˈkɔt͡ɕɔw n
choire
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do podgrzewania cieczy (np. wody)

kociołek kɔˈt͡ɕɔwɛk n
coire
mały kocioł, garnek do gotowania nad ogniskiem

kocić się v
piscín
(zoologia, zoologiczny) o samicach, zwykle kotów wydawać potomstwo

kocię ˈkɔt͡ɕɛ n
piscín
młody kot

kocmołuch n
abarlach
(potocznie, potoczny) osoba brudna lub niechlujna

kocur ˈkɔt͡sur n
cat
samiec kota

kocz n
bus
(dawniej, dawny) rodzaj czterokołowego resorowanego pojazdu konnego;

kod pocztowy n
postchód
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) ciąg cyfr ułatwiający sortowanie i dostarczanie przesyłek

koenzym n
comheinsím
(biochemia, biochemiczny) niebiałkowy związek organiczny niezbędny do działania niektórych enzymów;

kofeina ˌkɔfɛˈ<sup>j</sup>ĩna n
caiféin
(biochemia, biochemiczny) alkaloid znajdujący się w surowcach roślinnych będący środkiem pobudzającym;

kogut ˈkɔɡut n
coileach
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) samiec kury domowej;

kohabitacja ˌkɔxabʲiˈtat͡sʲja n
aontíos
(dawniej, dawny) współżycie, współdziałanie lub współzamieszkiwanie
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) współrządzenie organów władzy reprezentujących odmienne opcje polityczne;
(socjologia, socjologiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wspólne zamieszkanie, współmieszkanie, nieformalne wspólne życie;

koi n
carbán koi
(ichtiologia, ichtiologiczny) wielobarwny, ozdobny karp japoński;

kojec n
cúb
(rolnictwo, rolniczy) mała zagroda do bezpiecznego przetrzymywania zwierząt hodowlanych, zwykle młodych np. piskląt, szczeniąt;
páirc
zagroda dla małych dzieci do bezpiecznej zabawy;

kojot ˈkɔjɔt n
cadhóit
(zoologia, zoologiczny) Canis latrans, preriowy drapieżnik przypominający wilka;

kok kɔk n
cocán
(fryzjerstwo, fryzjerski) włosy upięte w węzeł z tyłu głowy

koka ˈkɔka n
cóca
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Erythroxylum coca Lam., krasnodrzew pospolity, krzew z którego uzyskuje się kokainę
cócaon
(potocznie, potoczny) kokaina

kokaina ˌkɔkaˈ<sup>j</sup>ĩna n
cócaon
silna, uzależniająca substancja psychotropowa uzyskiwana z krasnodrzewu pospolitego (krzewu koka), używana jako narkotyk i środek medyczny;

kokarda kɔˈkarda n
bogha
rodzaj ozdoby, zawiązana wstążka

kokon n
cocún
(zoologia, zoologiczny) powłoka osłaniająca larwy lub jaja niektórych zwierząt;

kokoryczka wielokwiatowa n
áglus
(botanika, botaniczny) Polygonatum multiflorum, gatunek byliny z rodzaju kokoryczka, występującej w Europie, Azji i Ameryce Północnej;

kokpit ˈkɔkpʲit n
deic eitilte
(lotnictwo, lotniczy) pomieszczenie dla pilotów statku powietrznego;

koktajl ˈkɔktajl n
croith
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój mleczny z różnymi dodatkami smakowymi (owocami, czekoladą)

kolacja kɔˈlat͡sʲja n
dinnéar
posiłek wieczorny, ostatni posiłek w ciągu dnia

kolano kɔˈlãnɔ n
glúin
(anatomia, anatomiczny) największy staw w organizmie człowieka, łączy dwie części nogi: udo i łydkę;

kolarstwo kɔˈlarstfɔ n
rothaíocht
(sport, sportowy) forma sportu polegająca na ściganiu się na rowerach lub akrobacjach rowerowych;

kolarz ˈkɔlaʃ n
rothaí
(sport, sportowy) osoba uprawiająca wyczynowo jazdę na rowerze;

kolba ˈkɔlba n
buta
(wojskowość, wojskowy) uchwyt broni strzeleckiej;
liathróid
(technologia, technika, techniczny) (chemia, chemiczny) szklane naczynie laboratoryjne z szyjką;

kolczasty kɔlˈt͡ʃastɨ adj
drisíneach
mający kolce i kłujący

kolczatka kɔlˈt͡ʃatka n
grán catha
zapora drogowa z ostrych kolców;

kolczyk ˈkɔlt͡ʃɨk n
fáinne cluaise
ozdoba zawieszana w przekłutej skórze, np. na płatkach uszu,

kolebka kɔˈlɛpka n
cliabhán
kołyska, łóżeczko dla dziecka
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym coś powstało, rozpoczęło się

kolec ˈkɔlɛt͡s n
dealg
(botanika, botaniczny) twardy, ostro zakończony wyrostek na łodygach, owocach lub liściach roślin

kolega kɔˈlɛɡa n
comhghleacaí
towarzysz pracy, nauki lub zabawy

kolegiacki adj
coláisteach
związany z kolegiatą, odnoszący się do kolegiaty

kolegialny adj
coláisteach
odnoszący się do kolegium, mający związek z kolegium

kolegium n
coláiste
(kościelny) ogół kardynałów Kościoła katolickiego;

kolej ˈkɔlɛj n
iarnród
środek transportu lądowego wytyczony torem lub liną;

kolejka kɔˈlɛjka n
ciú
(informatyka, informatyczny) jedna ze struktur danych;
uporządkowana zbiorowość ludzi czekających na coś;
cruinn
(potocznie, potoczny) porcja alkoholu wypijana z daną grupą osób
deil
miejsce w uporządkowanej grupie ludzi, w szeregu, w kolejce (1.1)

kolejka górska n
rollchóstóir
urządzenie rozrywkowe w formie konstrukcji z wysokimi wzniesieniami, stromiznami i ostrymi zakrętami, po której poruszają się wagoniki z pasażerami;

kolejność kɔˈlɛjnɔɕt͡ɕ n
seicheamh
uporządkowanie pozwalające ustalić dla dowolnych dwóch elementów pewnej zbiorowości (haseł, czynności, ludzi, itp.), który z nich jest wcześniejszy, a który późniejszy

kolejny kɔˈlɛjnɨ adj
eile
następny po tym, który jest teraz; przyszły

kolejowy ˌkɔlɛˈjɔvɨ adj
bóthar iarainn
związany z kolejnictwem (koleją); taki, który dotyczy kolejnictwa, pociągów

kolekcja kɔˈlɛkt͡sʲja n
bailiúchán
(informatyka, informatyczny) obiekt mogący przechowywać w określonej strukturze danych dowolną liczbę innych obiektów
zbiór przedmiotów tego samego typu, gromadzonych zwykle z powodu ich wartości (artystycznej, historycznej itp.)
zestaw projektów jakiejś firmy na dany sezon

kolekcjoner ˌkɔlɛkˈt͡sʲjɔ̃nɛr n
bailitheoir
osoba, która coś kolekcjonuje; właściciel kolekcji

kolekcjonować ˌkɔlɛkt͡sʲjɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
bailigh
zbierać przedmioty tworząc z nich kolekcję

kolekta n
bailigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jedna z modlitw w kanonie mszy świętej;

kolektyw n
tiomsaitheach
(książkowy) grupa osób związanych wspólną pracą czy inną działalnością, mających ten sam cel

kolektywizm n
aonseilbh
(socjologia, socjologiczny) przeciwstawiany indywidualizmowi pogląd akcentujący rolę wspólnot, grup i zbiorowości;

kolektywny ˌkɔlɛkˈtɨvnɨ adj
tiomsaitheach
zbiorowy, zespołowy, wspólny; oparty na takim działaniu

kolendra kɔˈlɛ̃ndra n
lus an choire
(botanika, botaniczny) Coriandrum L., rodzaj roślin z rodziny selerowatych, mających zastosowanie kulinarne;

koleżanka ˌkɔlɛˈʒãnka n
cara
towarzyszka nauki lub zabawy

koliber kɔˈlʲibɛr n
dordéan
(ornitologia, ornitologiczny) barwnie upierzony i żywiący się nektarem najmniejszy z ptaków;

kolka n
aileacó
(medycyna, medyczny) silne, napadowe bóle w jamie brzusznej
arraing
(medycyna, medyczny) kłucie w boku

koloid n
collóideach
(potocznie, potoczny) (chemia, chemiczny) niejednorodna mieszanina tworząca układ dwóch substancji, w którym jedna z nich jest rozproszona w drugiej

koloidalny adj
collóideach
wytworzony z koloidów, zawierający koloidy

kolonia kɔˈlɔ̃ɲja n
lonnaíocht
ludzka jednostka osadnicza;

kolonializm ˌkɔlɔ̃ˈɲalʲism̥ n
coilíneachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) system i polityka mocarstw opierająca się na opanowaniu i utrzymywaniu w politycznej oraz ekonomicznej zależności krajów słabo rozwiniętych w celu czerpania z nich zysków;

kolonie kɔˈlɔ̃ɲjɛ n
campa samhraidh
grupowy pobyt wypoczynkowy dzieci lub młodzieży, zorganizowany poza miejscem ich stałego zamieszkania;

kolor ˈkɔlɔr n
dath
cecha przedmiotu, określająca, jaka część pasma widzialnego światła jest odbijana przez przedmiot;

koloratka ˌkɔlɔˈratka n
bóna sagairt
(krawiectwo) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biały, sztywny kołnierzyk noszony przez duchownych chrześcijańskich;

kolorowy ˌkɔlɔˈrɔvɨ adj
dathannach
wielobarwny, pełen różnych kolorów

koloryzować ˌkɔlɔrɨˈzɔvat͡ɕ v
bróidnigh
dodawać do narracji szczegóły w celu jej ubarwienia

kolosalny ˌkɔlɔˈsalnɨ adj
ábhalmhór
bardzo duży; wielki

kolportować v
leath
przekazywać informacje
scaoil
rozprowadzać wydawnictwa wśród odbiorców

kolt kɔlt n
bromach
(potocznie, potoczny) rewolwer bębenkowy (niekoniecznie wyprodukowany przez firmę Samuela Colta);

kolumbarium ˌkɔlũmˈbarʲjũm n
colmlann
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) rodzaj rzymskiego zbiorowego grobowca w formie budowli z niszami na urny z prochami;
(współcześnie) (architektura, architektoniczny) cmentarna ściana z miejscami na urny z prochami zmarłych

kolumna kɔˈlũmna n
colún
(architektura, architektoniczny) pionowy element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną;

kolumnada ˌkɔlũmˈnada n
colúnáid
(architektura, architektoniczny) dekoracyjny rząd połączonych kolumn lub kilka takich rzędów

koluwium kɔˈluvʲjũm n
snaíochar
(geologia, geologiczny) materiał skalny przemieszczony w dół stoku podczas osuwania

komandor kɔ̃ˈmãndɔr n
captaen
(wojskowość, wojskowy) (marynarka) stopień oficerski w marynarce wojennej odpowiadający pułkownikowi;

komandor porucznik kɔ̃ˈmãndɔr pɔˈrut͡ʃʲɲik n
ceannasaí
stopień oficerski w marynarce wojennej odpowiadający podpułkownikowi;

komar ˈkɔ̃mar n
muiscít
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki latający owad z rodziny Culicidae, znany ze swędzących ugryzień;

komat ˈkɔ̃mat n
camóg
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bardzo mały interwał wynikły ze strojenia jednego dźwięku na dwa różne sposoby;

kombajn ˈkɔ̃mbajn n
buainteoir
(rolnictwo, rolniczy) wieloczynnościowa maszyna rolnicza do zmechanizowanego zbierania plonów

kombatancki adj
ársa
związany z kombatantami, dotyczący kombatantów

kombatant kɔ̃mˈbatãnt n
ársa
emerytowany żołnierz i były uczestnik wojny

kombi ˈkɔ̃mbʲi n
seilbh
(motoryzacja) samochód z nadwoziem typu kombi (1.1)

kombinacja n
comhcheangal
łączenie składowych w całość oraz efekt tego działania

komedia kɔ̃ˈmɛdʲja n
coiméide
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) utwór sceniczny lub filmowy przedstawiający w sposób zabawny lub satyryczny postacie, obyczaje, wydarzenia itp.;

komediowy adj
coiméide
dotyczący komedii

komenda n
ardoifig
urząd, na którego czele stoi komendant; też siedziba tego urzędu
tiomnú
(informatyka, informatyczny) instrukcja wykonania pewnej czynności przeznaczona dla systemu operacyjnego lub procesora komputera
dowodzenie, kierowanie, komenderowanie, kierowanie czymś
krótki, słowny rozkaz natychmiastowego podjęcia lub zaprzestania czegoś, wydany przez dowódcę, zwierzchnika, itp.

komendant n
ceannasaí
kierownik posterunku policji
oifigeach ceannais
(wojskowość, wojskowy) dowódca wojskowy

komentować ˌkɔ̃mɛ̃nˈtɔvat͡ɕ v
trácht
wyrażać opinię na jakiś temat; oceniać coś, robić uwagi

kometa kɔ̃ˈmɛta n
cóiméad
(astronomia, astronomiczny) małe, nietrwałe ciało niebieskie, złożone z jądra otoczonego komą, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej;

komfort ˈkɔ̃w̃fɔrt n
compord
ogólnie warunki zapewniające spokój, wygodę i elegancję

komfortowy ˌkɔ̃w̃fɔrˈtɔvɨ adj
compordach
sprawiający, że czujemy się bardzo wygodnie

komi adj
Coimis
związany z narodem Komi

komiczny kɔ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
greannmhar
taki, który wywołuje śmiech; jest śmieszny

komik ˈkɔ̃mʲik n
aisteoir coiméide
artysta estradowy zabawiający publiczność śmiesznymi występami

komiks ˈkɔ̃mʲiks n
greannán
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) z reguły opowiadanie utworzone przez połączenie kilku lub więcej obrazków składających się na jakąś historię;

komin ˈkɔ̃mʲĩn n
múchán
(budownictwo) konstrukcja służąca do odprowadzenia ku górze dymu z paleniska, silnika lub pieca;
pionowy tunel w kształcie komina (1.1)
pionowa formacja skalna w formie zagłębienia o trzech ścianach;

kominek kɔ̃ˈmʲĩnɛk n
teallach
otwarte palenisko umieszczone bezpośrednio w ścianie lub przed nią w celu ogrzewania wnętrza pomieszczenia;

kominiarka ˌkɔ̃mʲĩˈɲarka n
balacláva
(potocznie, potoczny) czapka okrywająca głowę i szyję, mająca niewielkie wycięcie na twarz, a czasem tylko na oczy i usta, noszona także w formie wywiniętej wokół głowy

kominiarz kɔ̃ˈmʲĩɲaʃ n
glantóir simléar
rzemieślnik zajmujący się czyszczeniem kominów;

komisariat ˌkɔ̃mʲiˈsarʲjat n
stáisiún na bpéas
lokal, w którym urzędują pracownicy policji

komisja kɔ̃ˈmʲisʲja n
coimisiún
grupa wydelegowana z większego grona, powołana do sprawowania określonych funkcji, najczęściej do zbadania jakiejś kwestii, kontroli czyjejś działalności;

komitet kɔ̃ˈmʲitɛt ˈkɔ̃mʲitɛt n
coiste
grupa osób powołanych do wykonania określonych zadań

komiwojażer n
taistealaí tráchtála
(przestarzałe, przestarzały) (handel, handlowy) przedstawiciel handlowy odbywający podróże w celu zdobycia nabywców produktu czy usługi

komizm ˈkɔ̃mʲism̥ n
coiméide
zespół cech jakiejś osoby lub sytuacji budzący wesołość

komnata kɔ̃mˈnata n
seomra
pomieszczenie mieszkalne w pałacu lub rezydencji, zwykle pełne przepychu;

komora kɔ̃ˈmɔra n
cuasán
wydzielone pomieszczenie

komornik n
báille
(administracja) funkcjonariusz publiczny zajmujący się wykonywaniem rozstrzygnięć o roszczeniach cywilnych w drodze przymusu egzekucyjnego

kompaktowy adj
acht
(technologia, technika, techniczny) będący prostszej budowy, a jednocześnie zawierający w sobie wiele składników
ceirnín dlúth
(technologia, technika, techniczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odnoszący się do kompaktu (CD)

kompan ˈkɔ̃mpãn n
caidreamhach
(potocznie, potoczny) towarzysz wspólnych przedsięwzięć, zwłaszcza rozrywek

kompania kɔ̃mˈpãɲja n
coimhdeacht
kilka osób spędzających wspólnie czas
cuire
(wojskowość, wojskowy) jednostka wojskowa (rzadziej policyjna) składająca się z kilkudziesięciu żołnierzy pod dowództwem młodszego oficera;

kompas ˈkɔ̃mpas n
compás
(geografia, geograficzny) przyrząd nawigacyjny służący do wyznaczania bieżącego kierunku południka magnetycznego;

kompilacja ˌkɔ̃mpʲiˈlat͡sʲja n
tiomsú
(informatyka, informatyczny) tłumaczenie przez kompilator kodu źródłowego na równoważny kod wynikowy
(informatyka, informatyczny) wynik kompilacji (1.3), skompilowany program
dokonywanie zbioru dzieł (lub ich fragmentów) na jakiś temat
wynik kompilacji (1.1) (zbiór fragmentów dzieł na jakiś temat)

kompilator ˌkɔ̃mpʲiˈlatɔr n
teaglamaí
(informatyka, informatyczny) program komputerowy dokonujący kompilacji;

kompleks ˈkɔ̃mplɛks n
ollionad
(budownictwo) zespół budowli i urządzeń, które tworzą jakąś całość
(psychologia, psychologiczny) zespół wyobrażeń lub odczuć tkwiących w psychice człowieka i nieakceptowanych przez niego;
zespół zjawisk lub cech, które są grupowane w całość

kompleks Elektry ˈkɔ̃mplɛks ɛˈlɛktrɨ n
coimpléacs Éileictre
(psychologia, psychologiczny) podświadoma skłonność płciowa córki do ojca (występująca u dziewczynek w wieku 3-6 lat) i strach przed odwetem matki; uczucie wrogości wobec matki;

kompleks niższości n
coimpléasc ísleachta
(psychologia, psychologiczny) poczucie bycia gorszym wywołane odkryciem w sobie jakiejkolwiek niedoskonałości czy ułomności;

kompleksowy adj
ollionad
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (budownictwo) tworzący kompleks, należący do kompleksu

komplement n
béim
grzecznościowa, zwykle przesadna pochwała

komplet ˈkɔ̃mplɛt n
pacáiste
pełny zestaw elementów, które stanowią pewną całość

kompletność kɔ̃mˈplɛtnɔɕt͡ɕ n
foirfeacht
cecha tego, co jest kompletne, nie ma braków

kompletny kɔ̃mˈplɛtnɨ adj
foirfe
cały, będący w komplecie

komplikacja n
aimpléis
dodatkowa, nieprzewidziana wcześniej trudność wymuszająca odstępstwo od założeń

komponować ˌkɔ̃mpɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
cum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) tworzyć utwór muzyczny

kompozycja ˌkɔ̃mpɔˈzɨt͡sʲja n
comhdhéanamh
(informatyka, informatyczny) agregacja obiektów, które nie mogą istnieć bez obiektu głównego;
(sztuka) budowa utworu, zwłaszcza plastycznego, literackiego, muzycznego
ogół składników wraz ze sposobem, w jaki tworzą całość
cuspóir
(informatyka, informatyczny) wygląd programu komputerowego itp.;

kompres ˈkɔ̃mprɛs n
adhartán
zimny lub gorący okład

kompromitacja ˌkɔ̃mprɔ̃mʲiˈtat͡sʲja n
adhnáire
utrata dobrej opinii, narażenie się na śmieszność

komputer kɔ̃mˈputɛr n
ríomhaire
(informatyka, informatyczny) maszyna licząca, służąca do przetwarzania informacji, które da się zakodować w formie ciągu cyfr;

komputerowy ˌkɔ̃mputɛˈrɔvɨ adj
ríomhaire
dotyczący komputera, związany z komputerem

komputeryzować v
ríomhairigh
(informatyka, informatyczny) wyposażać w komputery

komunalny adj
bardasach
(urzędowy) podlegający samorządowi miejskiemu

komunia kɔ̃ˈmũɲja n
Comaoin
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sakrament eucharystii;

komunikacyjny ˌkɔ̃mũɲikaˈt͡sɨjnɨ adj
iompair
związany z komunikacją, dotyczący komunikacji

komunikat ˌkɔ̃mũˈɲikat n
teachtaireacht
wiadomość przekazywana przez nadawcę odbiorcy; wymieniana informacja.

komunikator ˌkɔ̃mũɲiˈkatɔr n
eachlach
(informatyka, informatyczny) program komputerowy pozwalający na przesyłanie natychmiastowych komunikatów pomiędzy komputerami;

komunista ˌkɔ̃mũˈɲista n
cumannach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik komunizmu

komunistka ˌkɔ̃mũˈɲistka n
cumannach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolenniczka komunizmu

komunistyczny ˌkɔ̃mũɲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
cumannach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z komunizmem, dotyczący komunizmu

komunizm kɔ̃ˈmũɲism̥ n
cumannachas
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój ekonomiczny i doktryna polityczna, zgodnie z którymi środki produkcji powinny być własnością społeczeństwa;

komórka kɔ̃ˈmurka n
cill
(biologia, biologiczny) podstawowa jednostka budowy organizmów żywych;

komórka jajowa n
ubh
(biologia, biologiczny) komórka rozrodcza żeńska

komórkowy ˌkɔ̃murˈkɔvɨ adj
cill
zbudowany z komórek

komża n
suirplís
(kościelny) biała szata liturgiczna, względnie krótka (do ud), o szerokich rękawach;

konanie n
bás
umieranie

konać v
faigh bás
przestawać żyć, umierać w agonii

koncentrat n
dlúthán
artykuł zawierający więcej składników wartościowych niż wyjściowy

koncentrować ˌkɔ̃nt͡sɛ̃nˈtrɔvat͡ɕ v
fócasaigh
skupiać, zbierać coś w jedno miejsce, w jeden punkt
skupiać swoją uwagę, zwiększać swoją koncentrację, skupienie

koncentryczny ˌkɔ̃nt͡sɛ̃nˈtrɨt͡ʃnɨ adj
comhaiseach
skierowany ku środkowi, ku określonemu punktowi; współśrodkowy

koncepcja kɔ̃nˈt͡sɛpt͡sʲja n
coimpeart
ogólny plan działania, rozwiązania jakiegoś problemu

koncern ˈkɔ̃nt͡sɛrn n
bain do
(ekonomia, ekonomiczny) zjednoczenie przedsiębiorstw o odrębnej osobowości prawnej;

koncert ˈkɔ̃nt͡sɛrt n
ceolchoirm
występ muzyczny instrumentalny, wokalny, bądź wokalno-instrumentalny;

kondensacja ˌkɔ̃ndɛ̃w̃ˈsat͡sʲja n
comhdhlúthú
(chemia, chemiczny) reakcja chemiczna, w której substraty łączą się ze sobą, tworząc większą od nich cząsteczkę produktu głównego, i jedną lub więcej małych cząsteczek produktu ubocznego

kondensator ˌkɔ̃ndɛ̃w̃ˈsatɔr n
toilleoir
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) podzespół zbudowany z dwóch przewodników rozdzielonych dielektrykiem, mający za zadanie gromadzić ładunki elektryczne;

kondor ˈkɔ̃ndɔr n
condar
(ornitologia, ornitologiczny) wielki drapieżny ptak z rodziny kondorowatych, występujący w Ameryce, przeważnie padlinożerny

konduktor kɔ̃nˈduktɔr n
stiúrthóir
osoba zajmująca się sprawdzaniem biletów, czasem też ich sprzedażą w pociągu (dawniej także w autobusie, tramwaju itp.);

kondygnacja ˌkɔ̃ndɨɡˈnat͡sʲja n
urlár
poziom w budynku

koneksja kɔ̃ˈnɛksʲja n
cleamhnas
znajomość, stosunki, związek, powiązania z wpływową osobą

konetabl n
constábla
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) człowiek z tytułem konetabla (1.1)
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) w średniowiecznej i renesansowej Francji: tytuł naczelnego wodza królewskich wojsk;

konfederacja ˌkɔ̃nfɛdɛˈrat͡sʲja n
cónaidhm
(społeczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) porozumienie osób fizycznych lub osób prawnych (również państw) w celu wspólnego działania

konferansjer n
bolscaire
osoba prowadząca występy, koncerty, rewie itp., zapowiada kolejne punkty programu, zabawia publiczność;

konferencja ˌkɔ̃nfɛˈrɛ̃nt͡sʲja n
comhdháil
zjazd, spotkanie przedstawicieli instytucji bądź organizacji, w celu omówienia pewnych zagadnień

konfesjonał n
bosca faoistine
(kościelny) kościelny mebel służący do słuchania spowiedzi;

konfident n
brathadóir
(pejoratywnie, pejoratywny) tajny wywiadowca lub współpracownik wywiadu, policji itp. służb

konfiguracja n
imchruth
układ elementów wchodzących we wzajemne relacje

konfigurować ˌkɔ̃nfʲiɡuˈrɔvat͡ɕ v
cumrú
przystosowywać jakieś urządzenie do pożądanej pracy

konfiskata n
forghabháil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zajęcie części lub całego majątku osoby prywatnej na rzecz państwa

konfiskować ˌkɔ̃nfʲiˈskɔvat͡ɕ v
coigistigh
dokonywać konfiskaty

konfitura ˌkɔ̃nfʲiˈtura n
subh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoce smażone w syropie cukrowym;

konflikt ˈkɔ̃nflʲikt n
coinbhleacht
sprzeczność (racji, wartości), spór między osobami; brak zgodności;

konformizm n
admháil
(socjologia, socjologiczny) (psychologia, psychologiczny) bezkrytyczne podporządkowywanie się normom, wartościom i poglądom uznanym za obowiązujące w danej grupie;

konfuzja kɔ̃nˈfuzʲja n
neamhord
(książkowy) poczucie zakłopotania
stan zamieszania

kongestia kɔ̃ŋˈɡɛstʲja n
brú tráchta
(dawniej, dawny) (medycyna, medyczny) gwałtowny, nadmierny napływ krwi do naczyń krwionośnych jakiegoś organu, zwłaszcza mózgu
zatłoczenie, przetłoczenie, przeciążenie

kongregacyjny adj
pobalda
związany z kongregacją, dotyczący kongregacji

kongres ˈkɔ̃ŋɡrɛs n
comhdháil
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja
najwyższy organ niektórych organizacji
zjazd osób o wspólnych zainteresowaniach, podobnej działalności, zrzeszonych w jednej organizacji

koniak ˈkɔ̃ɲak n
coinneac
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rodzaj mocnego alkoholu, wytwarzanego we wschodniej Francji;

koniarz n
eachaí
(potocznie, potoczny) miłośnik koni

koniczny adj
coirceogach
(rzadki, rzadko używany) mający kształt stożkowy

koniczyna ˌkɔ̃ɲiˈt͡ʃɨ̃na n
seamair
(botanika, botaniczny) Trifolium L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych;

koniec ˈkɔ̃ɲɛt͡s n
deireadh
ostatni fragment, część podłużnego przedmiotu, czubek

koniec końców adv
i ndeireadh na dála
ostatecznie

koniecznie adv
is gá go…
bezwzględnie, absolutnie

konieczność kɔ̃ˈɲɛt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
riachtanas
coś, czego nie można uniknąć

konieczny kɔ̃ˈɲɛt͡ʃnɨ adj
riachtanach
taki, który dotyczy konieczności; jest nieunikniony lub niezbędny

konik ˈkɔ̃ɲik n
capaillín
(zdrobniale) od: koń
taobhlíne
(przenośnie, przenośnia) ulubiony przedmiot zainteresowań jakiejś osoby, któremu poświęca ona dużo czasu i który jest częstym tematem jej rozmów

konik morski ˈkɔ̃ɲik ˈmɔrsʲci n
capall mara
(ichtiologia, ichtiologiczny) tropikalna ryba oceaniczna z rodzaju Hippocampus, przypominająca kształtem konika szachowego;

konik polny ˈkɔ̃ɲik ˈpɔlnɨ n
dreoilín teaspaigh
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający pasikonika lub szarańczę;

konina kɔ̃ˈɲĩna n
feoil chapaill
(spożywczy) mięso końskie;

koniugacja ˌkɔ̃ɲuˈɡat͡sʲja n
réimniú
(językoznawstwo, językoznawczy) odmiana czasownika przez osoby, liczbę, czas, tryb, aspekt, rodzaj;

koniunkcja kɔ̃ˈɲũŋkt͡sʲja n
cónasc
(astronomia, astronomiczny) ustawienie ciał niebieskich i obserwatora w jednej linii;

koniunktura n
rath
ogół warunków mających na coś wpływ (zwłaszcza pozytywny)

konklawe kɔ̃ŋˈklavɛ n
comhthionól cairdinéal
(kościelny) w Kościele katolickim: zgromadzenie wybierające papieża; obrady tego zgromadzenia.

konkretny kɔ̃ŋˈkrɛtnɨ adj
fionn
o znacznej wartości, zadowalający
sonrach
wybrany z jakiegoś powodu
dobrze określony
praktyczny, rzeczowy

konkubina ˌkɔ̃ŋkuˈbʲĩna n
bean leapa
(dawniej, dawny) nałożnica

konkurencja ˌkɔ̃ŋkuˈrɛ̃nt͡sʲja n
coimhlint
(biologia, biologiczny) oddziaływanie antagonistyczne pomiędzy populacjami polegające na ubieganiu się przez co najmniej dwie populacje o tę samą niszę ekologiczną
(ekonomia, ekonomiczny) jednostki konkurujące ze sobą
(ekonomia, ekonomiczny) ubieganie się o nabywców towarów i usług przez różne firmy z tej samej branży
ogólnie: proces wyłaniania zwycięzców spośród pewnej grupy

konkurent kɔ̃ŋˈkurɛ̃nt n
agróir
(dawniej, dawny) mężczyzna zabiegający o względy kobiety w celach matrymonialnych
iomaitheoir
firma, osoba będąca rywalem dla innej firmy, osoby

konkurs ˈkɔ̃ŋkurs n
comórtas
(sport, sportowy) przedsięwzięcie rozrywkowe, artystyczne lub sportowe pozwalające wyłonić najlepszego uczestnika (lub uczestników), który najczęściej zostaje nagrodzony

konkury n
cúirtéireacht
(przestarzałe, przestarzały) zabieganie o rękę kobiety

konnica n
marcra
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) formacja wojskowa złożona z uzbrojonych jeźdźców konnych

konno ˈkɔ̃nːɔ adv
ar chapall
o sposobie poruszania się: na koniu

konopie kɔ̃ˈnɔpʲjɛ n
cannabas
(botanika, botaniczny) Cannabis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny konopiowatych, pochodzących z Azji, uprawianych dla mocnych włókien, nasion oraz używek;

konosament ˌkɔ̃nɔˈsãmɛ̃nt n
bille luchtaithe
(handel, handlowy) (morski) morski list przewozowy, potwierdzający przyjęcie ładunku do przewozu;

konował kɔ̃ˈnɔvaw n
dochtúir bréige
(pogardliwie, pogardliwy) zły, kiepski lekarz

konsekwencja ˌkɔ̃w̃sɛˈkfɛ̃nt͡sʲja n
iarmhairt
skutek czegoś, rezultat

konsekwentny adj
diongbháilte
przeprowadzający coś wytrwale do końca w myśl przyjętych założeń, rozumujący i działający logicznie, przeprowadzany od początku do końca w myśl przyjętych założeń, oparty na logicznych przesłankach, logiczny, przemyślany

konserwa kɔ̃w̃ˈsɛrva n
stán
(spożywczy) zapasteryzowana żywność w hermetycznym, trwałym opakowaniu, najczęściej metalowym;

konserwacja n
coinneáil
(technologia, technika, techniczny) zabiegi mające na celu utrzymywanie czegoś w dobrym stanie i chronienie tego przed zniszczeniem;

konserwant n
leasaitheach
(chemia, chemiczny) substancja będąca dodatkiem do żywności albo produktów przemysłowych zapobiegająca niepożądanym zmianom chemicznym, rozwojowi bakterii, grzybów i wirusów oraz przedłużająca termin przydatności produktów;

konserwatysta ˌkɔ̃w̃sɛrvaˈtɨsta n
coimeádach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek partii konserwatywnej lub jej sympatyk

konserwatywny ˌkɔ̃w̃sɛrvaˈtɨvnɨ adj
coimeádach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z konserwatyzmem, charakterystyczny dla konserwatyzmu lub konserwatystów
ceartchreidmheach
zachowawczy, nie lubiący zmian

konserwatyzm ˌkɔ̃w̃sɛrˈvatɨsm̥ n
coimeádachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kierunek w polityce, popierający konserwatyzm (1.1)
postawa cechująca się przywiązaniem do tradycji, a niechęcią do zmian;

konserwować ˌkɔ̃w̃sɛrˈvɔvat͡ɕ v
leasaigh
chronić coś przed zniszczeniem za pomocą odpowiednich środków; utrzymywać we właściwym stanie

konsola kɔ̃w̃ˈsɔla n
consól
(informatyka, informatyczny) tryb wprowadzania poleceń do komputera w postaci komend wpisywanych z klawiatury
(technologia, technika, techniczny) blat lub tablica z elementami sterującymi
(technologia, technika, techniczny) zestaw cyfrowych urządzeń multimedialnych do gier, odtwarzania muzyki, filmów itp.;

konsoleta ˌkɔ̃w̃sɔˈlɛta n
consól
(technologia, technika, techniczny) stół mikserski w studiu radiowym lub telewizyjnym, pulpit realizatora dźwięku;

konsonant kɔ̃w̃ˈsɔ̃nãnt n
consan
(językoznawstwo, językoznawczy) dźwięk języka mówionego powstający poprzez zablokowanie przepływu powietrza w aparacie mowy

konspekt ˈkɔ̃w̃spɛkt n
achoimre
zarys, plan, szkic wykładu, utworu

konspiracja n
comhcheilg
tajna, nielegalna działalność przeciwko istniejącej władzy

konspirator n
cogarnach
uczestnik konspiracji

konspirować v
coinnigh siar
trzymać w ukryciu

konsternacja ˌkɔ̃w̃stɛrˈnat͡sʲja n
anbhá
stan osłupienia spowodowany nieoczekiwanym zwrotem sytuacji, w której znajduje się osoba „skonsternowana”; uczucie strachu spowodowane nieprzewidywalnością dalszego przebiegu sytuacji

konsternować v
anbhá
(książkowy) wprawiać w zakłopotanie

konstrukcyjny ˌkɔ̃w̃strukˈt͡sɨjnɨ adj
imchruthach
dotyczący konstrukcji, związany z konstrukcją

konstruktor kɔ̃w̃ˈstruktɔr n
foirgneoir
ktoś zajmujący się konstruowaniem czegoś, np. inżynier projektujący budynki

konstruktywizm n
tógachas
(sztuka) kierunek w sztuce abstrakcyjnej zapoczątkowany w 1913 roku w Rosji i głoszący syntezę sztuki, nauki i wiedzy technicznej;

konstytucja ˌkɔ̃w̃stɨˈtut͡sʲja n
bunreacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie;

konstytucyjność n
bunreachtúlacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zgodność ustawy albo przepisu prawnego z ustawą zasadniczą

konstytucyjny ˌkɔ̃w̃stɨtuˈt͡sɨjnɨ adj
bunreachtúil
dotyczący konstytucji
zgodny z konstytucją, wynikający z konstytucji

konsul ˈkɔ̃w̃sul n
consal
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: wysoki urzędnik odpowiedzialny za politykę zagraniczną;
(historia, historyczny, historycznie) we Francji: tytuł jednego z trzech najwyższych członków rządu w okresie I Republiki;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) urzędnik państwa pełniący funkcje za granicą, w urzędzie konsularnym;

konsulat kɔ̃w̃ˈsulat n
consalacht
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: godność konsula
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: okres, gdy władzę sprawował jeden z dwóch najwyższych rangą urzędników wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję
(historia, historyczny, historycznie) we Francji: okres w latach 1799-1804, gdy władzę sprawowali trzej konsulowie;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) urząd państwa wysyłającego w państwie przyjmującym;

konsultacja ˌkɔ̃w̃sulˈtat͡sʲja n
airle
udzielanie rad i wyjaśnień przez specjalistę lub rzeczoznawcę

konsumować v
caith
nabywać i użytkować coś, zużywać
spożywać, jeść

konsystencja ˌkɔ̃w̃sɨˈstɛ̃nt͡sʲja n
comhsheasmhacht
poziom określonych cech fizycznych (gęstość, twardość, lepkość) danej substancji; spoistość

kontakt ˈkɔ̃ntakt n
ladhróg
przełącznik światła elektrycznego
plocóid
gniazdo sieci elektrycznej

kontekst ˈkɔ̃ntɛkst n
comhthéacs
(językoznawstwo, językoznawczy) tekst, którego częścią jest dany wyraz;
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, tło, okoliczności, które określają lub wyjaśniają znaczenie zdarzenia lub następstwo innych zdarzeń

kontener kɔ̃nˈtɛ̃nɛr n
bailiúchán
(informatyka, informatyczny) struktura danych, której zadaniem jest przechowywanie w zorganizowany sposób zbioru danych;

kontestacja ˌkɔ̃ntɛˈstat͡sʲja n
diúltú
protest, manifestowanie sprzeciwu wobec czegoś; podanie w wątpliwość

konto ˈkɔ̃ntɔ n
aire
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) rachunek w banku, na którym są przechowywane pieniądze klienta;

kontrabas kɔ̃nˈtrabas n
olldord
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) największy smyczkowy instrument strunowy;

kontrabasista ˌkɔ̃ntrabaˈɕista n
dordóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk grający na kontrabasie

kontrafagot ˌkɔ̃ntraˈfaɡɔt n
ollbhasún
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) fagot o niskiej skali;

kontrahent kɔ̃nˈtraxɛ̃nt n
conraitheoir
każda ze stron zawierających umowę

kontrakt ˈkɔ̃ntrakt n
conradh
umowa dotycząca jakiegoś przedsięwzięcia lub czyjegoś zatrudnienia

kontraktor n
conraitheoir
wykonawca, kontrahent, strona umowy

kontrast ˈkɔ̃ntrast n
codarsnacht
(książkowy) sprzeczność występująca między zestawionymi elementami (przedmiotami, zjawiskami itp.)
(optyka, optyczny) stosunek między największym a najmniejszym stopniem naświetlenia jakiegoś przedmiotu

kontrola kɔ̃nˈtrɔla n
smacht
(potocznie, potoczny) nadzór nad kimś lub nad czymś

kontroler kɔ̃nˈtrɔlɛr n
stiúrthóir
osoba kontrolująca, sprawdzająca coś
(informatyka, informatyczny) program sterujący
(technologia, technika, techniczny) urządzenie kontrolujące pracę maszyn

kontrolny kɔ̃nˈtrɔlnɨ adj
ceansaigh
związany z kontrolą lub kontrolowaniem

kontrolować ˌkɔ̃ntrɔˈlɔvat͡ɕ v
ceansaigh
sprawdzać, czy coś działa tak, jak powinno, czy jest takie, jak powinno być

kontrowersyjny ˌkɔ̃ntrɔvɛrˈsɨjnɨ adj
aighneasach
wzbudzający kontrowersje, prowokujący spory i dyskusje

kontrrewolucja ˌkɔ̃ntr̥rɛvɔˈlut͡sʲja n
frithréabhlóid
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) działania stanowiące reakcję w stosunku do rewolucji;

kontrybucja n
ranníocaíocht
danina, podatek nakładany na pokonane w wojnie państwo albo okupowane terytorium

kontur ˈkɔ̃ntur n
comhrian
linia, zarys kształtu

konturować v
imchruth
(sztuka) kreślić kontury

konturowy adj
comhrian
oparty o kontury

kontuzjować ˌkɔ̃ntuˈzʲjɔvat͡ɕ v
déan díobháil
(sport, sportowy) spowodować czyjąś kontuzję

kontynent kɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
mór-roinn
(geografia, geograficzny) wielki obszar lądu otoczony morzem lub oceanem, mający więcej niż 5 000 000 kilometrów kwadratowych;

kontynentalny ˌkɔ̃ntɨ̃nɛ̃nˈtalnɨ adj
míntír
dotyczący kontynentu, związany z kontynentem

kontyngent n
cuóta
(handel, handlowy) maksymalna norma importu, eksportu lub tranzytu określona w umowach międzypaństwowych

konurbacja ˌkɔ̃nurˈbat͡sʲja n
ceirtleán uirbeach
zespół wielu sąsiadujących ze sobą miast, z których żadne nie dominuje nad pozostałymi;

konwalia kɔ̃nˈvalʲja n
lile na ngleanntán
(botanika, botaniczny) Convallaria L., roślina z rodziny szparagowatych o białych kwiatach i intensywnym zapachu;

konwalia majowa n
lile na ngleanntán
(systematyka) (botanika, botaniczny) Convallaria majalis L., gatunek rośliny z rodziny szparagowatych;

konwencjonalny ˌkɔ̃nvɛ̃nt͡sʲjɔ̃ˈnalnɨ adj
gnásúil
zgodny z konwencjami; tradycyjny, pospolity

konwent ˈkɔ̃nvɛ̃nt n
clochar
spotkanie członków jakiejś instytucji bądź organizacji, na którym podejmuje się decyzje w istotnych kwestiach

konwergencja ˌkɔ̃nvɛrˈɡɛ̃nt͡sʲja n
coinbhéirseacht
(biologia, biologiczny) proces powstawania podobnych cech u niespokrewnionych ze sobą organizmów na skutek życia w podobnych warunkach;
(ekonomia, ekonomiczny) zbieżność ekonomiczna państw Unii Europejskiej pod względem inflacji, stóp procentowych, zadłużenia i kursu walutowego;
(ekonomia, ekonomiczny) zjawisko zbliżania się poziomu rozwoju różnych krajów poprzez doganianie bogatych przez biedne;
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) niezależne powstawanie podobnych zjawisk kulturowych w odległych od siebie regionach świata w podobnych warunkach geograficznych
(medycyna, medyczny) jednoczesny, zbieżny ruch gałek ocznych przy zmianie odległości obiektu, na którym jest skupiany wzrok;
(meteorologia, meteorologiczny) zbliżanie się do siebie mas powietrza z różnych stron, powodujące wyparcie znajdującego się tam wcześniej powietrza w górę;
(technologia, technika, techniczny) kojarzenie różnych zjawisk na pograniczu działów telekomunikacji, informatyki i multimediów;
zbieżność lub jej powstawanie

konwersja n
tiontú
(chemia, chemiczny) proces jednostkowy, który ma na celu zmianę właściwości przekształcanych materiałów w wyniku różnych reakcji chemicznych, przeprowadzanych w aparatach zwanych konwertorami
(informatyka, informatyczny) zmiana formatu pliku na mogący być odczytany przez inny program komputerowy niż ten, w którym został utworzony
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zmiana wyznania w obrębie religii chrześcijańskiej lub przejście na chrześcijaństwo z innej religii
przemiana, przekształcenie postaci czegoś

konwertować ˌkɔ̃nvɛrˈtɔvat͡ɕ v
iompaitheach
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) dokonywać zmiany warunków pożyczki
(informatyka, informatyczny) dokonywać zmiany formatu pliku na inny
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zmieniać wyznanie na inne

konwertyta ˌkɔ̃nvɛrˈtɨta n
iompaitheach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba, która zmieniła jedno wyznanie na inne

konwisarz n
scabhaitéir
(historia, historyczny, historycznie) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik zajmujący się wyrobem i obróbką przedmiotów z cyny oraz spiżu;

konwojować v
tionlaic
towarzyszyć komuś lub czemuś w drodze w celu ochrony lub uniemożliwienia ucieczki

konwój ˈkɔ̃nvuj n
conbhua
(wojskowość, wojskowy) poruszająca się wspólnie grupa pojazdów lub okrętów, sformowana ze względów logistycznych lub z uwagi na bezpieczeństwo;

koordynować v
comhordán
kierować różnymi elementami, działaniami tak, aby zapewniać ich harmonię, najlepszą wspólną skuteczność; uzgadniać wzajemne funkcjonowanie

kopalnia kɔˈpalʲɲa n
mianach
(górnictwo, górniczy) zakład górniczy zajmujący się wydobyciem kopalin;

kopalny adj
iontaise
wydobywany z ziemi jako bogactwo naturalne
zachowany pod ziemią, pochodzący z dawnych epok geologicznych

koparka kɔˈparka n
tochaltóir
(maszynoznawstwo) maszyna budowlana, pojazd służący do kopania dużych dołów w miękkim gruncie lub do wybierania gruntu

kopać ˈkɔpat͡ɕ v
ciceáil
uderzać kogoś / coś nogą
tochail
wydobywać np. ziemię przy pomocy łopaty, innego narzędzia lub maszyny

kopciuszek kɔpʲˈt͡ɕuʃɛk n
earrdheargán dubh
(ornitologia, ornitologiczny) Phoenicurus ochruros, mały ptak z rzędu wróblowatych;

koper ˈkɔpɛr n
lus mín
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) roślina o pierzastych liściach i zielonożółtych kwiatach, używana jako przyprawa;

koper włoski ˈkɔpɛr ˈvwɔsʲci n
finéal
(botanika, botaniczny) gatunek dwuletniej rośliny z rodziny selerowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku kopru włoskiego (1.1)
(spożywczy) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona kopru włoskiego (1.2)
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna ze zgrubiałych łodyg kopru włoskiego (1.2)

kopernik kɔˈpɛrʲɲik n
coparnaiciam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cn i liczbie atomowej 112;

koperta kɔˈpɛrta n
clúdach
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) płaskie opakowanie papierowe na list, pismo lub drobne przedmioty;

kopeć ˈkɔpɛt͡ɕ n
súiche
gęsty, ciemny dym

kopia ˈkɔpʲja n
cóip
przedmiot wykonany na wzór pierwszego, nie oryginał
sleá
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) rodzaj białej broni o długim drzewcu, do walki konno;

kopiec n
carnán
(informatyka, informatyczny) struktura danych oparta na drzewie, w której wartości potomków węzła są w stałej relacji z wartością rodzica
mullóg
(książkowy) lub (architektura, architektoniczny) pomnik w formie takiego wzniesienia

kopiować kɔˈpʲjɔvat͡ɕ v
cóip
powielać coś (zwykle materiał drukowany lub dane komputerowe), przepisywać, wykonywać kopię czegoś; powtarzać czyjeś zachowanie

kopić v
maig
(rolnictwo, rolniczy) układać zboże, siano w kopy

kopnięcie kɔpʲˈɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
cic
uderzenie, cios zadany nogą

kopra ˈkɔpra n
fadharcán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wysuszony miąższ orzecha kokosowego;

koptyjski kɔpˈtɨjsʲci adj
Coptais
(antropologia, antropologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z Koptami; dotyczący Kościoła koptyjskiego i jego wyznawców

koptyjski kɔpˈtɨjsʲci n
Coptais
(językoznawstwo, językoznawczy) ostatnia faza rozwojowa języka egipskiego, język wywodzący się ze staroegipskiego, należący do rodziny języków afroazjatyckich;

kopuła kɔˈpuwa n
cruinneachán
(architektura, architektoniczny) półkoliste lub półeliptyczne sklepienie;

kopyto kɔˈpɨtɔ n
crúb
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie kończyn niektórych ssaków;

kora ˈkɔra n
cnapéadach
(włókiennictwo) lekki materiał, zwykle bawełniany, którego charakterystyczną cechą jest wypukło-wklęsła (gofrowana) faktura
coirt
(botanika, botaniczny) kora pierwotna tkanka łodygi i korzenia znajdująca się między walcem osiowym a skórką
(botanika, botaniczny) kora wtórna występująca u starszych roślin tkanka złożona z łyka oraz korka lub korowiny

koralik kɔˈralʲik n
boilgeog
mały koral, paciorek

korba n
crangaid
(technologia, technika, techniczny) dźwignia pedału rowerowego
(technologia, technika, techniczny) dźwignia z rączką

koreański ˌkɔrɛˈãj̃sʲci adj
Cóiréis
odnoszący się do Korei lub Koreańczyków

koreański ˌkɔrɛˈãj̃sʲci n
Cóiréis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Korei Południowej i Korei Północnej;

korek ˈkɔrɛk n
corc
(botanika, botaniczny) tkanka roślinna pokrywająca łodygi, bulwy i korzenie dębu korkowego i korkowca
zatyczka od butelki wykonana z korka (1.3) lub innego materiału
plódú tráchta
(transport, transportowy) (potocznie, potoczny) zahamowanie w ruchu ulicznym;

korekta kɔˈrɛkta n
athdhéanamh
poprawienie błędu lub niedoskonałości, dorównanie do stanu prawidłowego

korespondent n
tuairisceoir
ktoś kto koresponduje

korkociąg kɔrˈkɔt͡ɕɔ̃ŋk n
corcscriú
urządzenie służące do wyjmowania korków z butelek;

kormoran kɔrˈmɔrãn n
broigheall
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak wodny zamieszkujący brzegi mórz i rzek;

kornet ˈkɔrnɛt n
coirnéad
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dęty instrument blaszany, podobny do trąbki;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sztywny, biały czepiec na głowie zakonnicy

kornijski adj
Coirnis
odnoszący się do Kornwalii lub Kornwalijczyków

kornijski n
Coirnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy brytańskiej języków celtyckich;

kornwalijski adj
Cornach
związany z Kornwalią, dotyczący Kornwalii

koromysło n
coirb
nosidło do dźwigania na barkach ciężarów, zwykle wiader z wodą;

korona kɔˈrɔ̃na n
coróin
atrybut królewski (złota obręcz zakładana na głowę)
(jednostka monetarna) waluta w Skandynawii;
(jednostka monetarna) waluta w Czechach;
(botanika, botaniczny) część drzewa składająca się z gałęzi;
(jednostka monetarna) (dawniej, dawny) waluta w Czechosłowacji, Protektoracie Czech i Moraw, na Węgrzech i na Słowacji, w Austro-Węgrzech

korona cierniowa n
Coróin Spíne
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (sztuka) wieniec upleciony z cierni, który według Nowego Testamentu został włożony Jezusowi na głowę przez żołnierzy rzymskich;
(zoologia, zoologiczny) Acanthaster planci L., rozgwiazda o pokrytych licznymi kolcami jadowymi ramionach;

koronacja n
corónú
akt przekazania insygniów królewskich następcy tronu

koronawirus n
coróinvíreas víreas corónach
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus z podrodziny Coronavirinae powodujący infekcje układu oddechowego;

koronka kɔˈrɔ̃nka n
baithis
(potocznie, potoczny) (stomatologia, stomatologiczny) stałe uzupełnienie protetyczne odtwarzające znaczny ubytek korony klinicznej zęba

koronkowy ˌkɔrɔ̃ŋˈkɔvɨ adj
calma
(przenośnie, przenośnia) misterny (tak jak koronka)

koronny adj
baithis
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z Koroną, dotyczący Korony
związany z państwem lub królestwem, dotyczący państwa lub królestwa

koronować v
baithis
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przekazywać uroczyście najwyższą władzę poprzez nakładanie korony na głowę przyszłego panującego

korozja n
creimeadh
proces niszczenia metalu lub innego materiału na skutek kontaktu z otoczeniem;

korpus ˈkɔrpus n
búit
(anatomia, anatomiczny) tułów człowieka lub zwierzęcia
comhlacht
(technologia, technika, techniczny) główna część maszyny lub urządzenia;

korsykański ˌkɔrsɨˈkãj̃sʲci adj
Corsacach
odnoszący się do Korsyki, związany lub wywodzący się z Korsyki

korsykański ˌkɔrsɨˈkãj̃sʲci n
Corsacach
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany na Korsyce;

kort kɔrt n
cúirt
(sport, sportowy) miejsce do gry w tenisa, badmintona, squasha itp.;

korupcja kɔˈrupt͡sʲja n
éillitheacht
nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści;

korweta n
coirbhéad
(historia, historyczny, historycznie) (marynarka) okręt żaglowy do służby zwiadowczej oraz zadań pomocniczych;
(marynarka) średni okręt wojenny o wyporności od 500 do 1000 ton;

korygować v
beacht
usuwać niedokładności
léigh profaí
przeprowadzać korektę, poprawiać błędy w tekście

koryncki kɔˈrɨ̃nt͡sʲci adj
Corantach
(historia, historyczny, historycznie) od Korynt (miasto w starożytnej Grecji)
(historia, historyczny, historycznie) od Korynt (miasto-państwo, polis w starożytnej Grecji)
od Korynt (miasto w obecnej Grecji)

koryntianin n
Corantach
mieszkaniec Koryntu

korytarz kɔˈrɨtaʃ n
dorchla
(budownictwo) wąskie pomieszczenie łączące inne pomieszczenia w budynku;

koryto kɔˈrɨtɔ n
trach
podłużny pojemnik przeznaczony do pojenia i karmienia zwierząt domowych

korzec n
buiséal
(dawniej, dawny) naczynie odmierzające korce (1.1)

korzenie kɔˈʒɛ̃ɲɛ n
stoc
pochodzenie, rodowód, początki

korzenny adj
te
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawiony korzeniami; pachnący taką przyprawą

korzeń ˈkɔʒɛ̃ɲ n
fréamh
(botanika, botaniczny) organ roślin naczyniowych umiejscowiony zwykle w podłożu (glebie), utrzymujący roślinę w jednym miejscu i pobierający dla niej wodę i składniki mineralne;

korzystanie ˌkɔʒɨˈstãɲɛ n
brabach
(rzeczownik odczasownikowy) od korzystać

korzystać kɔˈʒɨstat͡ɕ v
brabach
uzyskiwać z czegoś korzyści
ócáidigh
używać czegoś

korzystny kɔˈʒɨstnɨ adj
airgeadúil
przynoszący korzyść
ceart
przychylny, pochlebny
conradh
o cenach: niski

korzyść ˈkɔʒɨɕt͡ɕ n
buntáiste
zysk, pożytek

kos kɔs n
lon dubh
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak leśny, ogrodowy i parkowy z gatunku kosów (1.1)

kosa ˈkɔsa n
speal
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie do ścinania zbóż, traw itp.: ostrze na długim kiju;

kosiarka kɔˈɕarka n
buainteoir
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) urządzenie mechaniczne do koszenia, głównie trawy;

kosiarz n
buainteoir
(rolnictwo, rolniczy) ten, kto używa kosy; osoba ścinająca kosą

kosić ˈkɔɕit͡ɕ v
bain
ścinać wysoką trawę lub zboże – kosą lub maszynowo

kosmaty adj
mosach
pokryty włosami, sierścią, meszkiem

kosmetyczka ˌkɔsmɛˈtɨt͡ʃka n
sciamhlann
kobieta, która wykonuje zabiegi kosmetyczne;

kosmiczny kɔsˈmʲit͡ʃnɨ adj
spásáil
odbywający się w kosmosie
związany z kosmosem, dotyczący kosmosu

kosmita kɔsˈmʲita n
eachtardhomhandach
(fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) hipotetyczny mieszkaniec planety innej niż Ziemia, planetoidy, księżyca itp.;

kosmologia ˌkɔsmɔˈlɔɟja n
cosmoloxía
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, który zajmuje się kosmosem; nauka o wszechświecie;
(filozofia, filozoficzny) dział filozofii zajmujący się tematami powstania, istoty i końca wszechświata

kosmologiczny adj
cosmeolaíoch
związany z kosmologią, dotyczący kosmologii

kosmos ˈkɔsmɔs n
spás
(astronomia, astronomiczny) przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery;

kosmyk n
deisealán
niewielki pukiel włosów

kostarykański ˌkɔstarɨˈkãj̃sʲci adj
Cósta Ríceach
odnoszący się do Kostaryki, państwa w Ameryce Środkowej

kostium kąpielowy ˈkɔstʲjũm ˌkɔ̃mpʲjɛˈlɔvɨ n
culaith shnámha
strój służący do pływania

kostiumernia n
feisteas
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) miejsce przechowywania kostiumów w teatrze

kostka ˈkɔstka n
alt na coise
(anatomia, anatomiczny) mała kość łącząca stopę z nogą;
ciúb
niewielki przedmiot w kształcie prostopadłościanu

kostka lodu n
briogadán
lód w kształcie małego sześcianu powstały w wyniku zamrożenia wody w odpowiedniej formie

kostnica kɔˈstʲɲit͡sa n
marbhlann
pomieszczenie, w którym przechowuje się ciała zmarłych do chwili pogrzebu;

kostny ˈkɔstnɨ adj
cnámh
związany z kością

kostucha kɔˈstuxa n
Bás
(potocznie, potoczny) personifikacja śmierci zabierająca ludzi w zaświaty, przedstawiana jako szkielet, zwykle z atrybutami takimi jak kosa, klepsydra czy kaptur

kosz kɔʃ n
bosca bruscair
pojemnik na odpady
bruscar
(informatyka, informatyczny) folder systemowy do przechowywania usuniętych plików
cis
pojemnik pleciony z elastycznego materiału naturalnego lub sztucznego

koszarowy adj
beairic
(wojskowość, wojskowy) związany z koszarami

koszatka n
dallóg fhéir
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodzaju koszatka (1.1)

koszmar ˈkɔʃmar n
tromluí
marzenie senne o treści wywołującej u śniącego uczucie strachu;

koszmarny kɔʃˈmarnɨ adj
gránna
bardzo zły, tragiczny; taki, jak w koszmarze

koszt kɔʃt n
costas
(ekonomia, ekonomiczny) poniesiony wydatek

kosztować kɔˈʃtɔvat͡ɕ v
cosain
mieć jakąś cenę w pieniądzu
tástáil
(przenośnie, przenośnia) próbować korzystać z czegoś

kosztowny kɔˈʃtɔvnɨ adj
costasach
posiadający dużą wartość materialną
wymagający dużych nakładów pieniężnych

koszula kɔˈʃula n
léine
(odzieżownictwo) (krawiectwo) lekkie ubranie z rękawami, nakładane na tułów, zapinane na guziki;

koszula nocna n
gúna oíche
(krawiectwo) jednoczęściowy luźny ubiór w formie tuniki używany do snu;

koszulka kɔˈʃulka n
léine
(termin karciany) tylna strona karty do gry
t-léine
ubranie z rękawami lub bez noszone na tułowiu

koszyczek kɔˈʃɨt͡ʃɛk n
lán bascaeid
zawartość koszyczka (1.1)

koszyk ˈkɔʃɨk n
carr
(informatyka, informatyczny) wirtualny pojemnik towarów w sklepie internetowym;
cis
mały, pleciony pojemnik służący do noszenia przedmiotów

koszykówka ˌkɔʃɨˈkufka n
cispheil
(sport, sportowy) dyscyplina sportu drużynowego, w której dwie pięcioosobowe drużyny grają przeciwko sobie, próbując zdobyć punkty, umieszczając piłkę w koszu;

kot kɔt n
cat
(zoologia, zoologiczny) Felis catus Linnaeus, zwierzę domowe;

kot bengalski ˈkɔd bɛ̃ŋˈɡalsʲci n
liopardchat
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Prionailurus bengalensis Kerr, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w środkowej, wschodniej i południowej Azji, na Filipinach i na wyspach Archipelagu Sundajskim;

kot perski ˈkɔt ˈpɛrsʲci n
Fairsis
(felinologia, felinologiczny) rasa kota domowego o długich włosach;

kot rdzawy n
cat ruabhallach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Prionailurus rubiginosus, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący w Indiach i na Cejlonie

kotara kɔˈtara n
brat
zasłona z grubej tkaniny

kotek ˈkɔtɛk n
piscín
(językoznawstwo, językoznawczy) (zdrobniale) od: kot

kotek cętkowany n
cat iascaireachta
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Prionailurus viverrinus Bennett, gatunek drapieżnych ssaków z rodziny kotowatych, występujących w lasach południowo-wschodniej Azji;

kotka ˈkɔtka n
cat
(zoologia, zoologiczny) samica kota

kotlarz ˈkɔtlaʃ n
scabhaitéir
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik, który wyrabia naczynia metalowe, kotły;

kotlet ˈkɔtlɛt n
smiot
mięso (ale również warzywa, jajka) uformowane zazwyczaj w plastry i usmażone na tłuszczu;

kotowate n
cat
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Felidae, rodzina ssaków z rzędu drapieżnych;

kotwica kɔtˈfʲit͡sa n
ancaire
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) przyrząd służący do unieruchomienia statku (czasem także innych pływających obiektów) przez zaczepienie o dno;

kotwicowisko ˌkɔtfʲit͡sɔˈvʲiskɔ n
acarsóid
(marynarka) część redy (lub portu), w której można zakotwiczać statki;

kowadełko ˌkɔvaˈdɛwkɔ n
inneoin
(anatomia, anatomiczny) jedna z trzech kosteczek słuchowych u ssaków;

kowadło kɔˈvadwɔ n
inneoin
(technologia, technika, techniczny) ciężka, stalowa podstawa, na której kładzie się obrabiany przedmiot w trakcie kucia ręcznego;

kowal ˈkɔval n
gabha
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający przedmioty z metalu;

kowboj ˈkɔvbɔj n
buachaill bó
pasterz bydła w Ameryce;

kowen n
coibhín
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zorganizowana grupa wyznawców wicca lub innej religii neopogańskiej;

koza ˈkɔza n
gabhar
(zoologia, zoologiczny) ssak z rodziny krętorogich;

kozi ˈkɔʑi adj
gabhar
charakterystyczny dla kozy, mający cechy kozy
dotyczący kozy, odnoszący się do kozy (o zwierzęciu)
pochodzący od kozy

kozia bródka ˈkɔʑa ˈbrutka n
cab féasóige
zarost w formie spiczastej, nieco podkręconej w górę bródki

kozica kɔˈʑit͡sa n
seamaí
(zoologia, zoologiczny) Rupicapra rupicapra, ssak górski o bujnej sierści i pionowo wyrastających rogach, zagiętych ku tyłowi u samca;

kozieradka n
feinigréag
(botanika, botaniczny) Trigonella, rodzaj aromatycznych roślin z rodziny bobowatych, używanych jako przyprawa i w celach leczniczych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z nasion kozieradki pospolitej (Trigonella foenum-graecum)

kozik ˈkɔʑik n
scian phóca
mały nóż ze składanym, spiczastym ostrzem i drewnianym trzonkiem

kozioł ˈkɔʑɔw n
caoireoil
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny, używany w akrobatyce
poc
(zoologia, zoologiczny) dorosły samiec kozy;
éan
konstrukcja do noszenia cegieł

kozioł ofiarny ˈkɔʑɔw ɔˈfʲjarnɨ n
ceap milleáin
(biblijny) (dosłownie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ofiara z kozła składana Bogu, wg Bibliii, za grzechy ludzi
(przenośnie, przenośnia) człowiek, na którego inni zrzucają całą odpowiedzialność za coś;

koziołek kɔˈʑɔwɛk n
meannán
(zoologia, zoologiczny) młody lub mały kozioł

kozłek ˈkɔzwɛk n
caorthann
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny kozłkowatych;

kołatka kɔˈwatka n
gligín
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (etnografia, etnograficzny) ludowy instrument muzyczny, złożony z rączki i osadzonej na niej deseczki, w którą przy potrząsaniu uderza ruchomy młoteczek; używany m.in. w Wielki Piątek w kościele zamiast dzwonków

kołchoz ˈkɔwxɔs n
calchas
spółdzielcze gospodarstwo rolne w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich;

kołdra ˈkɔwdra n
cuilt
element pościeli składający się z tkaniny oraz wypełnienia, służący do okrywania ciała podczas snu

kołnierz ˈkɔwʲɲɛʃ n
bóna
część ubrania otaczająca szyję;

koło ˈkɔwɔ n
roth
przedmiot o takim kształcie, zwykle część maszyny lub urządzenia, zwłaszcza pojazdu;

koło garncarskie ˈkɔwɔ ɡarn̥ˈt͡sarsʲcɛ n
roth potaire
urządzenie do wykonywania przedmiotów i narzędzi z gliny techniką toczenia;

koło sterowe ˈkɔwɔ stɛˈrɔvɛ n
barr
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) element steru statku w kształcie dużej obręczy, służący do ręcznego zadawania wychylenia płetwy sterowej;

koło zębate ˈkɔwɔ zɛ̃mˈbatɛ n
acmhainn
(mechanika) koło lub walec z wystającymi zębami, element czynny przekładni zębatej oraz innych mechanizmów;

kołodziej kɔˈwɔd͡ʑɛ̇j n
rothadóir
(historia, historyczny, historycznie) (zawód, zawodowy, zawodowo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający i naprawiający koła do wozów;

kołokolnia n
chloigtheach
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wolno stojąca lub wtopiona w bryłę budynku dzwonnica cerkiewna

kołowrotek n
geata casta
(mechanika) obrotowe urządzenie umieszczane przy wejściach do miejsc, gdzie trzeba przepuszczać ludzi pojedynczo
tuirne
(mechanika) (włókiennictwo) (dawniej, dawny) urządzenie mechaniczne służące do przędzenia nici;

kołowrót n
geata casta
(mechanika) urządzenie zapewniające przepuszczanie ludzi po jednej osobie

kołpak n
caipín moil
(motoryzacja) wypukła pokrywa osłaniająca np. piastę koła samochodowego od zewnętrznej strony, piastę śmigła w samolocie itp.;

kołysanka ˌkɔwɨˈsãnka n
suantraí
piosenka śpiewana małym dzieciom, żeby łatwiej zasnęły

kołysać v
cuach
wprawiać w ruch wahadłowy
snag
usypiać dziecko, bujając je

kołyska kɔˈwɨska n
cliabhán
sprzęt do kołysania małych dzieci np. łóżeczko na biegunach;

koń kɔ̃ɲ n
capall each
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem;
(szachy, pojęcie szachowe) (potocznie, potoczny) skoczek szachowy;
each
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny w formie skrzyni na czterech nogach

koń mechaniczny ˈkɔ̃ɲ ˌmɛxãˈɲit͡ʃnɨ n
each-chumhacht
(fizyka, fizyczny) jedna z pozaukładowych jednostek mocy;

kończyna kɔ̃j̃n͇ˈt͡ʃɨ̃na n
géag
(anatomia, anatomiczny) narząd ruchu u kręgowców

kończyć ˈkɔ̃j̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
coisc
zrywać z czymś, przestawać coś robić
críochnaigh
wykonywać coś, co zostało zaczęte, do końca
cuir ar scor
(przenośnie, przenośnia) zabijać; nieprzechodni umierać

końcówka kɔ̃j̃nˈt͡sufka n
críochnaigh
(potocznie, potoczny) ostatni fragment filmu, spektaklu, rozgrywek sportowych
síneadh láimhe
(technologia, technika, techniczny) stała lub wymienna część, stanowiąca zakończenie urządzenia

kośba n
scuab
(rzadki, rzadko używany) koszenie traw, zbóż

kościec ˈkɔɕt͡ɕɛt͡s n
creatlach
(anatomia, anatomiczny) mocna kostna i częściowo chrzęstna konstrukcja anatomiczna stanowiąca podporę dla ciała organizmu i nadająca jemu kształt
cuir i bhfráma
(potocznie, potoczny) zespół istotnych elementów określonej całości

kościelny kɔɕˈt͡ɕɛlnɨ adj
eaglasta
związany z określonym kościołem (instytucją)

kościół ˈkɔɕt͡ɕuw n
eaglais teampall
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) świątynia chrześcijańska;

kościół parafialny n
eaglais an pharóiste
(kościelny) (administracja) jedyna lub główna świątynia w danej parafii;

koślawy kɔɕˈlavɨ adj
bacánach
krzywego kształtu, ze zniekształceniem
páipéar tanaí
o różnej długości nóg

kość kɔɕt͡ɕ n
cnámh
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu ludzi lub zwierząt;

kość krzyżowa ˈkɔɕt͡ɕ kʃɨˈʒɔva n
sacram
(anatomia, anatomiczny) dolny odcinek kręgosłupa powstały ze zrośnięcia pięciu kręgów krzyżowych;

kość słoniowa ˈkɔɕt͡ɕ swɔ̃ˈɲɔva n
déad
(zoologia, zoologiczny) materiał pochodzący z zębów dużych ssaków: słonia, morsa, hipopotama, narwala;

koźlę n
meannán
(zootechnika, zootechniczny) młode kozy domowej

kożuch ˈkɔʒux n
barr brutha
wierzchnia, gęstsza lub stężała warstwa jakiegoś płynu
caoireoil
(odzieżownictwo) (krawiectwo) wyprawiona skóra zwierzęca o długim włosie; ciepła odzież wierzchnia z takiej skóry (najczęściej włosem do wewnątrz)

kpina ˈkpʲĩna n
cleas
drwina, szyderstwo, żart

krab krap n
portán
(zoologia, zoologiczny) skorupiak ciepłych mórz;

krach krax n
pléasc
(ekonomia, ekonomiczny) bankructwo, upadek gospodarczy, załamanie ekonomiczne

kraciasty adj
seicear
o wzorze w kratę

kradzież ˈkrad͡ʑɛʃ n
goid
przejęcie cudzej własności bez zgody właściciela i bez podstawy prawnej

kraina kraˈ<sup>j</sup>ĩna n
faigh
(geografia, geograficzny) obszar wydzielony ze względu na jakąś cechę, np. wspólną historię, cechy środowiska (i tym podobne, i temu podobne), rejon, region;
tír
(książkowy) sfera doznań, uczuć, myśli

kraj kraj n
tír
(geografia, geograficzny) kraina, obszar geograficzny;
państwo (obszar państwa)

krajacz ˈkrajat͡ʃ n
cuitéar
(technologia, technika, techniczny) przyrząd kuchenny służący do krajania warzyw lub serów

krajalnica ˌkrajalʲˈɲit͡sa n
cuitéar
urządzenie służące do krojenia, np. chleba, wędlin, sera;

krajobraz kraˈjɔbras n
taobh tíre
wygląd ziemi w określonym miejscu, widok okolicy;

krajobrazowy adj
amharc tíre
związany z krajobrazem, dotyczący krajobrazu

krajowy kraˈjɔvɨ adj
inmheánach
związany z konkretnym krajem; uzyskany, wytworzony w tym kraju, dziejący się wewnątrz kraju

krakać ˈkrakat͡ɕ v
bheith ag cágaíl
wydawać charakterystyczny dla wron i kruków dźwięk
grág
(przenośnie, przenośnia) wygłaszać pesymistyczne sądy

kraken ˈkrakɛ̃n n
cráca
(mitologia, mitologiczny) legendarny potwór morski zatapiający statki, zwykle przedstawiany jako ogromna ośmiornica;

kraksa n
pléasc
(potocznie, potoczny) wypadek, w wyniku którego będący w ruchu pojazd zostaje uszkodzony lub rozbity; (także, też) nieszczęśliwe lądowanie samolotu

krakwa ˈkrakfa n
gadual
(ornitologia, ornitologiczny) Anas strepera, gatunek kaczki pływającej;

kran krãn n
sconna
rodzaj zaworu pozwalający na regulację przepływu cieczy lub gazu;

krasnolud n
abhac
(mitologia, mitologiczny) (folklor) podobna do niskiego człowieka istota z mitologii nordyckiej i germańskiej;
przedstawiciel fantastycznej rasy pochodzącej od krasnoludów (1.1)

krasomówca ˌkrasɔ̃ˈmuft͡sa n
óráidí
osoba, która potrafi pięknie przemawiać, po mistrzowsku włada słowem

krater ˈkratɛr n
cráitéar
(geologia, geologiczny) lejkowate zagłębienie na szczycie stożka wulkanicznego, przez który wydobywa się lawa i gazy wulkaniczne;
(geologia, geologiczny) owalne zagłębienie spowodowane upadkiem meteorytu;

kratka ˈkratka n
seic
wzór na danym materiale (np. papierze, tkaninie), złożony z układu linii krzyżujących się pod kątem prostym lub ułożonych w pionowe i poziome pasy kwadratów

kratownica ˌkratɔvʲˈɲit͡sa n
coiléar
(budownictwo) rodzaj sztywnej konstrukcji złożonej prętów;

kraul krawl n
lámhacán
(sport, sportowy) sposób pływania polegający na naprzemiennych, zagarniających ruchach rąk oraz nóg pracujących jak nożyce;

krawat ˈkravat n
carbhat
(krawiectwo) pasek materiału noszony na szyi przez mężczyzn, rzadziej przez kobiety;

krawcowa krafˈt͡sɔva n
bantáilliúir
(rzemiosło, rzemieślniczy) kobieta zajmująca się krawiectwem

krawiec ˈkravʲjɛt͡s n
táilliúir
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik zajmujący się szyciem ubrań i innych rzeczy z tkanin;

krawędź ˈkravɛ̃ɲt͡ɕ n
colbha
(geometria) odcinek łączący dwa sąsiednie wierzchołki wielościanu lub powierzchni wielościennej;
(matematyka, matematyczny) połączenie między dwoma wierzchołkami grafu;
miejsce wyznaczające ostry lub ekstremalny koniec czegoś

krawężnik kraˈvɛ̃w̃ʒʲɲik n
colbha
(budownictwo) element budowlany oddzielający chodnik od jezdni i wyznaczający granicę między chodnikiem a jezdnią

kraśny adj
feolmhar
(łowiectwo, łowiecki) dobrze odżywiony; w dobrej kondycji

kraść kraɕt͡ɕ v
goid
brać coś na własność bez zgody i wiedzy właściciela

kreacja krɛˈat͡sʲja n
ról
rola aktora w filmie lub w sztuce teatralnej, zwykle oryginalny lub wybitny sposób odtworzenia postaci

kreator n
draoi
(informatyka, informatyczny) program ułatwiający użytkownikowi wykonanie określonej procedury

krecz n
scor
(sport, sportowy) w tenisie ziemnym: wycofanie się zawodnika w trakcie meczu, zwykle, choć nie zawsze, z powodu kontuzji

kreda ˈkrɛda n
cailc
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) miękka skała osadowa składająca się z węglanu wapnia;
(edukacja, edukacyjny) kruchy, najczęściej biały materiał z kredy (1.1) do pisania po tablicy lub kartonie

kredens ˈkrɛdɛ̃w̃s n
cornchlár
mebel do przechowywania naczyń stołowych;

kredka ˈkrɛtka n
crián
ołówek z kolorowym grafitem służący do rysowania lub pisania

kredyt ˈkrɛdɨt n
creidmheas
(ekonomia, ekonomiczny) odstąpienie określonej wartości w pieniądzach lub w towarach pod warunkiem zwrotu równowartości i odsetek w ustalonym terminie

kredytowy ˌkrɛdɨˈtɔvɨ adj
creidmheas
dotyczący kredytu, dotyczący sprzedaży bez pieniędzy

krem krɛ̃m n
ungadh
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) stała lub półtłusta emulsja nakładana na skórę w dermatologii i kosmetyce;

krem do golenia n
sobal bearrtha
(fryzjerstwo, fryzjerski) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) stała lub półtłusta emulsja do wyrabiania pianki do golenia

kremacja krɛ̃ˈmat͡sʲja n
créamadh
forma pogrzebu obejmująca kremację (1.1)
spalenie ciała zmarłej osoby

kres krɛs n
ag triall ar
(matematyka, matematyczny) największe z górnych lub najmniejsze z dolnych ograniczeń danego zbioru;
colbha
granica pewnej przestrzeni

kreska ˈkrɛska n
béim
zwykle cienka i krótka linia, niekoniecznie prosta; (zobacz) kresa
dais
(marynarka) dłuższy sygnał w alfabecie Morse'a
(potocznie, potoczny) (edukacja, edukacyjny) znak graficzny pełniący różne funkcje w języku pisanym, np. myślnik, dywiz, oznaczenie miękkości spółgłoski
grád
pozioma linia na podziałce przyrządów mierniczych, oznaczająca odcinek skali

kresowy adj
ciumhais
związany z kresami

kret krɛt n
caochán
(zoologia, zoologiczny) ssak owadożerny o czarnej sierści, kopiący podziemne tunele;

kreteński krɛˈtɛ̃j̃sʲci adj
Créatach
(archeologia, archeologiczny) (historia, historyczny, historycznie) (sztuka) dotyczący starożytnej cywilizacji powstałej w basenie Morza Egejskiego
dotyczący Krety, związany z Kretą, pochodzący z Krety

kretowisko ˌkrɛtɔˈvʲiskɔ n
carnán caochán
teren pokryty kretowiskami (1.1)

kretyn ˈkrɛtɨ̃n n
creitín
(przestarzałe, przestarzały) (medycyna, medyczny) osoba dotknięta wrodzonym zespołem niedoboru jodu, nazywanego dawniej kretynizmem lub matołectwem

krew krɛf n
fuil
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) płynna tkanka łączna zwierząt;
(przenośnie, przenośnia) pokrewieństwo, linia rodowa

krewetka krɛˈvɛtka n
cloicheán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso z odwłoka niektórych małych gatunków krewetek (1.1)
(zoologia, zoologiczny) Caridea, rodzaj skorupiaków o dziesięciu nogach;

krewna ˈkrɛvna n
duine muinteartha
osoba płci żeńskiej mająca z kimś wspólnego przodka

krewny ˈkrɛvnɨ n
duine muinteartha
człowiek mający z kimś wspólnego przodka

kreślić ˈkrɛɕlʲit͡ɕ v
graf
rysować kreski, linie

krochmal n
ardnós
(chemia, chemiczny) roztwór wodny skrobii roślinnej
(rzadki, rzadko używany) (chemia, chemiczny) węglowodan złożony z merów glukozy, główne źródło energii u człowieka i wielu innych organizmów
mączka do usztywniania tkanin, najczęściej ziemniaczana

krocze n
peirinéam
(anatomia, anatomiczny) część ciała położona między narządami płciowymi a odbytem

kroić ˈkrɔ.<sup>j</sup>it͡ɕ v
bain
oddzielać z czegoś kawałki lub dzielić na części za pomocą noża lub ostrego narzędzia

krok krɔk n
each
(krawiectwo) część spodni między nogawkami

krokiew n
rachta
(budownictwo) ukośna belka, element wiązara dachowego;

krokodyl krɔˈkɔdɨl n
crogall
(herpetologia, herpetologiczny) drapieżny, ziemnowodny gad z rzędu krokodyli (Crocodilia), o wydłużonym ciele;

krokodylek ˌkrɔkɔˈdɨlɛk n
crogall
(elektryczność) rodzaj zakończenia przewodu (zacisku) w postaci dwóch dociskających się ramion, umożliwiającego wygodne łączenie obwodów

krokomierz krɔˈkɔ̃mʲjɛʃ n
peidiméadar
(metrologia, metrologiczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie mierzące odległość w krokach lub tylko samą liczbę kroków;

kroksztyn n
fiach
(architektura, architektoniczny) rodzaj wspornika osadzonego w ścianie najczęściej w kształcie konsoli lub wystający przed mur koniec belki stropowej

krokus ˈkrɔkus n
cróch
(botanika, botaniczny) Crocus L., rodzaj roślin cebulowych z rodziny kosaćcowatych, kwitnących zwykle wczesną wiosną;

kromka ˈkrɔ̃mka n
slis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) cienki kawałek chleba odcięty nożem

kromlech n
liagchiorcal
prehistoryczny megalityczny krąg;

kronika ˈkrɔ̃ɲika n
leabhar oiris
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) rodzaj księgi, w której wydarzenia prezentowane są zwykle w porządku chronologicznym;

kronikarz n
croiniceoir
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która napisała lub pisze kronikę

kropidło n
aisréad
(kościelny) przyrząd o funkcji jak kropidło (1.1), ale wykonany w formie pojemnika z otworami osadzonego na trzonku
(kościelny) specjalna miotełka do kropienia wodą, w szczególności wodą święconą;

kropierz n
gléas
(jeździectwo, jeździecki) średniowieczne sukienne okrycie konia z otworami na oczy, dłuższe od czapraka;

kropić v
bior
(meteorologia, meteorologiczny) padać drobnymi kroplami
easraigh
opryskiwać kroplami cieczy

kropka ˈkrɔpka n
goirín
małe wypełnione kółko, plamka
lánstad
znak graficzny w postaci drobnego kółka (punktu) stosowany m.in.:
pointe
krótki sygnał w alfabecie Morse'a

kropla ˈkrɔpla n
braon
(przenośnie, przenośnia) bardzo mała ilość czegoś
drobna ilość płynu w kształcie zbliżonym do kuli, utrzymująca spoistość;

kroplomierz krɔˈplɔ̃mʲjɛʃ n
titimeán
(metrologia, metrologiczny) przyrząd do odmierzania, dozowania kropli

krosno ˈkrɔsnɔ n
seol
(włókiennictwo) maszyna włókiennicza lub ręczny warsztat tkacki do wytwarzania tkanin, dywanów itp. przez wielokrotne przeplatanie nitek osnowy i wątku;

krosta ˈkrɔsta n
goirín
(medycyna, medyczny) wykwit na skórze, zawierający ropę lub płyn surowiczy;

krowa ˈkrɔva n
bó
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) (grubiański, grubiańsko) (obraźliwie) obraźliwe określenie kobiety
bó bo
(zoologia, zoologiczny) dorosła samica bydła domowego;

krowi ˈkrɔvʲi adj
bó
pochodzący od krowy, odnoszący się do krowy

krowianka n
bolgach bó
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba zakaźna zwierząt i ludzi;

krtaniowy adj
laraingeach
(anatomia, anatomiczny) dotyczący krtani

krtań kr̥tãɲ n
laraing
(anatomia, anatomiczny) górny odcinek układu oddechowego łączący gardło z tchawicą;

kruchy ˈkruxɨ adj
aibrisc
łatwo ulegający złamaniu, pokruszeniu

krucjata kruˈt͡sʲjata n
crosáid
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyprawa wojenna podejmowana w XI–XII wieku przez chrześcijaństwo zachodnie w celu zdobycia Ziemi Świętej;
(przenośnie, przenośnia) kampania prowadzona przeciwko komuś lub czemuś
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (każda) wyprawa wojenna inicjowana przez papiestwo przeciwko muzułmanom, poganom lub przeciwnikom Kościoła (także heretykom)

krucyfiks kruˈt͡sɨfʲiks n
crois
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) krzyż z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa;

kruczek ˈkrut͡ʃɛk n
lúb ar lár
wybieg, klauzula o nieoczywistych konsekwencjach

kruczy ˈkrut͡ʃɨ adj
bran
(książkowy) o włosach, piórach, sierści: intensywnie czarny i połyskliwy, taki jak u kruka
typowy dla kruka, należący do kruka, będący efektem działalności kruka

kruk kruk n
fiach fiach dubh
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corax, czarny ptak z rodziny krukowatych, większy od wrony i gawrona, zamieszkujący półkulę północną;

kruk zwyczajny n
fiach dubh
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku kruk zwyczajny (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus corax Linnaeus, gatunek ptaków z rodziny krukowatych;

krupon n
sprioc
(rzemiosło, rzemieślniczy) najgrubsza i najbardziej wartościowa część surowej skóry bydlęcej lub świńskiej, oddzielana od grzbietu;

kruszyna kruˈʃɨ̃na n
paide bréan
(botanika, botaniczny) Frangula, rodzaj krzewów z rodziny szakłakowatych;

kruszyna pospolita kruˈʃɨ̃na ˌpɔspɔˈlʲita n
draighean fearna
(botanika, botaniczny) Frangula alnus, gatunek pospolitego w Polsce krzewu z rodziny szakłakowatych;

kruszyć v
meil
zmieniać ciało stałe na drobne kawałki
aibrisc
ulegać kruszeniu

krwawić ˈkr̥favʲit͡ɕ v
cuir fuil
(medycyna, medyczny) broczyć krwią, tracić krew, wypływać z naczyń krwionośnych

krwawnik n
athair thalún
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju krwawników (1.1)

krwawnik pospolity n
athair thalún
(systematyka) (botanika, botaniczny) Achillea millefolium L., gatunek roślin z rodziny astrowatych;

krwawy adj
crólinnteach
(przenośnie, przenośnia) okrutny, brutalny

krwinka ˈkr̥fʲĩnka n
cill fola
(biologia, biologiczny) komórka krwi

krwinka biała n
fuilchill bhán
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) krwinka odpowiadająca za ochronę ustroju

krwinka czerwona n
eiritricít
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) element komórkowy krwi, nadający jej barwę czerwoną dzięki barwnikowi hemoglobinie, służący przenoszeniu tlenu do komórek ciała

krwiomocz ˈkr̥fʲjɔ̃mɔt͡ʃ n
fual fola
(medycyna, medyczny) obecność krwi w moczu

krwiopijca kr̥fʲjɔˈpʲijt͡sa n
súmaire (fola)
ten, który pije krew

krwiożerczy kr̥fʲjɔˈʒɛrt͡ʃɨ adj
fuilbheartach
o zwierzętach: żywiący się mięsem lub krwią upolowanych istot żywych

krwisty adj
aigeanta
o odcieniu koloru krwi
taki, który zawiera krew

kryjówka krɨˈjufka n
cró folaigh
miejsce bezpiecznego ukrycia czegoś; miejsce, gdzie ktoś ukrywa się

krykiet ˈkrɨcɛt n
cruicéad
(sport, sportowy) gra zespołowa, w której zawodnicy dwóch drużyn próbują na zmianę zbić bramkę drużyny przeciwnej i obronić swoją;

kryl krɨl n
crill
rząd drobnych morskich skorupiaków zamieszkujących morza i oceany na całym świecie, stanowiący istotne źródło pokarmu m.in. wielorybów, ryb, pingwinów;

kryminalista ˌkrɨ̃mʲĩnaˈlʲista n
coirpeach
osoba, która dopuściła się przestępstwa kryminalnego

kryminalny ˌkrɨ̃mʲĩˈnalnɨ adj
cion
taki, którego tematem jest przestępstwo i metody jego wykrywania
coirpeach
odnoszący się do przestępstwa, związany z popełnieniem przestępstwa
związany ze ściganiem przestępców

kryniczny adj
earrach
pochodzący z krynicy

kryptografia n
cripteagrafaíocht
umiejętność przekształcania tekstu zrozumiałego dla wszystkich w tekst zaszyfrowany; szyfrowanie

krypton ˈkrɨptɔ̃n n
crioptón
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Kr i liczbie atomowej 36;

krystaliczny ˌkrɨstaˈlʲit͡ʃnɨ adj
criostalach
taki, który występuje pod postacią kryształu

krystalizacja n
criostalú
proces tworzenia się kryształów

kryształ ˈkrɨʃ.taw n
criostal
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (mineralogia, mineralogiczny) ciało stałe o geometrycznie uporządkowanej budowie wewnętrznej;
(potocznie, potoczny) przezroczyste, ciężkie szkło ołowiowe do wyrobu dekoracyjnych wazonów, kielichów itp.; również wyrób z takiego szkła;

kryterium n
critéar
obserwowany czynnik, wchodzący w skład danych służących za podstawę oceny, wyceny, podziału, decyzji lub wyboru

krytyczny krɨˈtɨt͡ʃnɨ adj
beachtaíoch
oparty na sumiennej, rzeczowej ocenie
surowo lub negatywnie oceniający kogoś lub coś

krytyk ˈkrɨtɨk n
criticeoir
(książkowy) osoba oceniająca dzieła sztuki i dzieła naukowe
osoba oceniająca coś lub kogoś negatywnie

krytyka ˈkrɨtɨka n
beachtaíocht
surowa lub negatywna ocena

krytykować ˌkrɨtɨˈkɔvat͡ɕ v
beachtaigh
oceniać negatywnie, wytykać będy, niepowodzenia, wady

kryza n
imeall
(wojskowość, wojskowy) część łuski nabojowej;
rufachán
(książkowy) (krawiectwo) dawny plisowany lub fałdowany kołnierz;
(zoologia, zoologiczny) wyróżniający się kołnierz z sierści lub pierza u niektórych gatunków zwierząt
sceimheal
(technologia, technika, techniczny) pierścień lub pas służący do spajania lub zakończania instalacji

kryzys ˈkrɨzɨs n
aothú
zła sytuacja (trwająca dłużej)

kryć krɨt͡ɕ v
araoid
(zoologia, zoologiczny) o zwierzętach: zapładniać
chować coś, zwykle jakąś część ciała, zasłaniając czymś
ceil
czynić niewidocznym dla kogoś lub czegoś
przechowywać w ukryciu
zawierać w sobie
marcáil
(sport, sportowy) w piłce nożnej, hokeju itp.: pilnować przeciwnika, starając się uniemożliwić mu skuteczną grę, zdobywanie punktów, bramek
ceil
chować się, aby nie być widzianym
taić coś przed kimś

krzak kʃak n
tor
(botanika, botaniczny) krzew

krzem kʃɛ̃m n
sileacón sileacan
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Si i liczbie atomowej 14;

krzemień n
breochloch
(geologia, geologiczny) krzemionkowa, skrytokrystaliczna skała osadowa;

krzepa n
toirceoil
siła i wytrzymałość fizyczna

krzepki adj
urrúnta
silny fizycznie, pełen tężyzny

krzepkość n
urrúntacht
cecha tego, kto jest krzepki, pełen tężyzny

krzepnąć v
foireann
(fizyka, fizyczny) zmieniać się ze stanu ciekłego w galaretowaty czy stały
téacht
(fizjologia, fizjologiczny) przechodzić z postaci płynnej krwi w stałą
cruaigh
nabierać siły; stawać się krzepkim

krzesło ˈkʃɛswɔ n
cathaoir
(branża meblarska, meblarstwo, meble) mebel przeznaczony do siedzenia z oparciem na plecy (zazwyczaj bez podłokietników i z czterema nogami);

krzta kʃta n
leid
(przestarzałe, przestarzały) mała, niewielka ilość

krztusiec ˈkʃtuɕɛt͡s n
triuch
(medycyna, medyczny) zakaźna choroba wieku dziecięcego, której objawem są kaszel i duszności;

krzyczeć ˈkʃɨt͡ʃɛt͡ɕ v
béic
mówić lub wołać bardzo głośno

krzyk kʃɨk n
scread
głośne wołanie lub nieartykułowane dźwięki

krzykliwy kʃɨkˈlʲivɨ adj
ardghlórach
o człowieku skłonny do krzyku, do krzyczenia
scéiniúil
o kolorze, barwie, ozdobie jaskrawy, zwracający uwagę swoją jaskrawością

krzywa ˈkʃɨva n
cuar
(geometria) dowolna linia ciągła na płaszczyźnie lub w przestrzeni;

krzywda ˈkʃɨvda n
anachain
szkoda, strata, która spotyka kogoś niezasłużenie, niesłusznie

krzywdzić v
déan dochar do
wyrządzać krzywdę

krzywonogi ˌkʃɨvɔ̃ˈnɔɟi adj
bórach
mający krzywe nogi

krzywoprzysięstwo ˌkʃɨvɔpʃɨˈɕɛ̃w̃stfɔ n
mionn bréige
złożenie fałszywych zeznań pod przysięgą

krzywy ˈkʃɨvɨ adj
cam
wygięty, powyginany, nieprosty

krzyż kʃɨʃ n
crois
konstrukcja, figura geometryczna lub znak złożony z dwóch przecinających się linii;
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, trudności
order, odznaczenie w kształcie krzyża (1.1)

krzyżak ˈkʃɨʒak n
crosáil
(technologia, technika, techniczny) przyrząd z dwóch skrzyżowanych części

krzyżodziób kʃɨˈʒɔd͡ʑup n
crosghob
(ornitologia, ornitologiczny) Loxia, rodzaj ptaków z rodziny łuszczaków, w polskiej ornitofaunie reprezentowny przez trzy gatunki

krzyżować v
crosphóraigh
(biologia, biologiczny) łączyć różne genetycznie organizmy
caoch
powodować udaremnienie, psucie czegoś

krzyżowiec n
crosáidí
(historia, historyczny, historycznie) uczestnik zwoływanych przez kościół wypraw krzyżowych

krzyżowy adj
crosáil
związany z krzyżem jako symbolem chrześcijaństwa

krzyżyk ˈkʃɨʒɨk n
géar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak muzyczny podnoszący nutę o pół tonu;

krzyżówka kʃɨˈʒufka n
crosfhocal
zagadka, którą rozwiązuje się przez wpisywanie w odpowiednie pola odgadniętych wyrazów;

krój n
bain
(krawiectwo) styl, wygląd, fason ubrania
gearrthóireacht
(krawiectwo) krojenie materiału lub jego technika
stíl
(drukarstwo, drukarski) styl czcionki

król krul n
rí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koronowany władca państwa;
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) osoba najważniejsza w danej dziedzinie
(szachy, pojęcie szachowe) najważniejsza figura w szachach;
(termin karciany) figura w kartach między damą a asem;

królestwo kruˈlɛstfa kruˈlɛstfɔ n
ríocht
ustrój państwa, w którym rządzi król lub królowa;

królewicz kruˈlɛvʲit͡ʃ n
flaith
syn króla

królewski kruˈlɛfsʲci adj
ríoga
mający związek z królem lub królową

królewskość n
ríogacht
cecha tego co królewskie

królik ˈkrulʲik n
coinín cóinín
(zoologia, zoologiczny) udomowione zwierzę z rodziny zającowatych;

królobójca n
rímharfóir
zabójca króla

królowa kruˈlɔva n
banríon
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchini rządząca królestwem
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) płodna samica niektórych owadów społecznych, np. pszczół, os, trzmieli, mrówek, termitów
(szachy, pojęcie szachowe) (zobacz) hetman

królować v
réim
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sprawować władzę królewską
túr
znajdować się wyżej od innych obiektów

krótki ˈkrutʲci adj
gairid gearr
mający małą długość
trwający niedługo

krótkotrwały ˌkrutkɔˈtr̥fawɨ adj
duthain
trwający przez krótki czas

krótkowidz n
gearr-radharcach
osoba źle, nieostro widząca obiekty będące daleko; krótkowzroczny

krótkowzroczność ˌkrutkɔˈvzrɔt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
gearr-radharc
(medycyna, medyczny) wada refrakcyjna wzroku, polegająca na tym, że oko nieprawidłowo skupia promienie świetlne, przez co niewyraźnie widzi się odległe przedmioty;
(przenośnie, przenośnia) brak zdolności przewidywania

krótkowzroczny adj
gearr-radharcach
(medycyna, medyczny) cierpiący na krótkowzroczność, widzący nieostro odległe przedmioty
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) nieumiejący przewidywać

krąg krɔ̃ŋk n
ciorcal
okrąg
grupa ludzi, których coś łączy

krążek ˈkrɔ̃w̃ʒɛk n
cruinneán
każdy okrągły i płaski przedmiot
puilín
(mechanika) rolka z liną

krążownik krɔ̃w̃ˈʒɔvʲɲik n
cúrsóir
(wojskowość, wojskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) opancerzony okręt bojowy o silnym uzbrojeniu;

kręcić ˈkrɛ̃ɲt͡ɕit͡ɕ v
deil
obracać coś
freang
zwijać
coirnín
skręcać się w loki (o włosach)

kręcony adj
casta
(fryzjerstwo, fryzjerski) wijący się, układający się w lok

kręg n
veirteabra
(anatomia, anatomiczny) podstawowy element budujący kręgosłup

kręgiel n
biorán
pion o butelkowatym kształcie używany do gry w kręgle

kręgle n
Bol
(sport, sportowy) gra polegająca na strącaniu kulami ciężkich butelkowatych pionów;

kręgosłup krɛ̃ŋˈɡɔswup n
cnámh droma
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu, stanowiąca jego główną oś i podporę;

kręgowiec krɛ̃ŋˈɡɔvʲjɛt͡s n
veirteabrach
(zoologia, zoologiczny) organizm mający szkielet z kręgosłupem;

kręgowy adj
veirteabrach
(anatomia, anatomiczny) dotyczący kręgów

krępować krɛ̃mˈpɔvat͡ɕ v
cuibhrigh
mocno wiązać ręce lub nogi np. sznurem, aby utrudnić poruszanie

ksenofob n
seineafóbach
osoba negatywnie, wrogo nastawiona do obcokrajowców oraz tego, co obce, pochodzące z zagranicy

ksenofobia ˌksɛ̃nɔˈfɔbʲja n
seineafóibe
(psychologia, psychologiczny) niechęć, wrogość, lęk wobec obcokrajowców i wszystkiego, co obce, zagraniczne, cudzoziemskie;

ksenofobiczny adj
seineafóbach
związany z ksenofobią; stanowiący przejaw ksenofobii

ksenon ˈksɛ̃nɔ̃n n
xeanón
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Xe i liczbie atomowej 54;

ksero-
xéiri-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek z czynnością kserowania
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek z tym, co suche

kserofit n
xéirifít
(botanika, botaniczny) roślina sucholubna (przystosowana do życia na obszarach suchych)

kserograf ksɛˈrɔɡraf n
fótachóipeálaí
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do kopiowania materiałów drukowanych lub odręcznych

kserokopia n
fótachóip
(biurowość, biurowy) kopia dokumentu sporządzona przy użyciu kserokopiarki

kserokopiarka n
fótachóipeálaí
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do kopiowania materiałów drukowanych lub odręcznych;

kserować v
fótachóipeáil
robić kserokopię

ksi ksʲi n
xí
czternasta litera alfabetu greckiego, ξ;

ksieni n
ban-ab
(przestarzałe, przestarzały) przełożona klasztoru żeńskiego

ksiądz cɕɔ̃nt͡s n
sagart
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijański duchowny, posiadający święcenia kapłańskie lub ordynowany na tę funkcję;

książka ˈcɕɔ̃w̃ʃka n
leabhar
(bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) dokument piśmienniczy w postaci publikacji wielostronicowej o określonej liczbie stron, o charakterze trwałym;

książka elektroniczna n
r-leabhar
(informatyka, informatyczny) e-book, utwór literacki w wersji elektronicznej;

książka kucharska ˈcɕɔ̃w̃ʃka kuˈxarska n
leabhar cócaireachta
książka będąca zbiorem przepisów kulinarnych;

książka telefoniczna ˈcɕɔ̃w̃ʃka ˌtɛlɛfɔ̃ˈɲit͡ʃna n
eolaí teileafóin
spis właścicieli telefonów wraz z numerami telefonów, posortowany zazwyczaj alfabetycznie albo tematycznie;

książkowy cɕɔ̃w̃ʃˈkɔvɨ adj
cuntasóir
(urzędowy) figurujący w księdze, zwłaszcza handlowej

książę ˈcɕɔ̃w̃ʒɛ n
prionsa mac rí
władca księstwa, monarcha niekoronowany na króla;

książęcy adj
prionsúil
odnoszący się do księcia, związany z księciem

księga ˈcɕɛ̃ŋɡa n
leabhar
opasła książka
część dzieła literackiego

księgarnia cɕɛ̃ŋˈɡarʲɲa n
siopa leabhar
sklep z książkami, czasopismami, mapami itp.;

księgi n
goile an leabhair
(anatomia, anatomiczny) trzeci z przedżołądków przeżuwaczy;

księgowy cɕɛ̃ŋˈɡɔvɨ n
cuntasóir
(księgowość) osoba zajmująca się zawodowo prowadzeniem ksiąg rachunkowych

księstwo ˈcɕɛ̃w̃stfɔ n
prionsacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządzone przez księcia (princeps) państwo lub jego część;

księżna ˈcɕɛ̃w̃ʒna n
bandiúc
kobieta, która sprawuje władzę w księstwie

księżniczka cɕɛ̃w̃ʒʲˈɲit͡ʃka n
banfhlaith
córka króla i/lub królowej
flaith
córka księcia i/lub księżnej

księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨt͡s n
gealach
Księżyc widziany jako tarcza na niebie lub jej część

księżycowy ˌcɕɛ̃w̃ʒɨˈt͡sɔvɨ adj
éascaí
związany z Księżycem, dotyczący Księżyca

księżycówka ˌcɕɛ̃w̃ʒɨˈt͡sufka n
obair faoi choim a dhéanamh
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) (spożywczy) nielegalnie pędzona wódka, rzekomo nocą, przy świetle księżyca

ksylen ˈksɨlɛ̃n n
xiléin
(chemia, chemiczny) węglowodór aromatyczny używany głównie jako rozpuszczalnik;

ksylo- ˈksɨlɔ
xili-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z drewnem lub drzewem

ksylofon ksɨˈlɔfɔ̃n n
xileafón
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) samobrzmiący instrument perkusyjny (idiofon uderzany), w którym dźwięk powstaje na skutek uderzenia w szereg płytek różnej długości;

kształcenie n
léann
przekazywanie komuś wiedzy lub/i umiejętności, nauczanie

kształcić v
deachtaigh
przekazywać swoją wiedzę lub/i umiejętności
disciplín
rozwijać lub utrwalać określone cechy charakteru
déan staidéar
zdobywać wiedzę, umiejętności

kształt kʃtawt n
cruth
zarys przedmiotu, inny przedmiot, figura lub bryła, które ten przedmiot przypomina

kształtowanie n
fíor
(rzeczownik odczasownikowy) od kształtować

kszyk kʃɨk n
naoscach
(ornitologia, ornitologiczny) Gallinago gallinago, mały, długodzioby, jasnobrązowy ptak eurazjatycki;

kto ktɔ interrogativePronoun
cé
…służący do zadawania pytań o osobę lub zwierzę

kto ktɔ pronoun
cé
…służący do przyłączania zdania podrzędnego, gdy określa ono osobę lub zwierzę

kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje ˈktɔ ˈrãnɔ ˈfstajɛ ˈtɛ̃mu ˈpãn‿buɡ ˈdajɛ proverb
is leis an mochóirí an lá
ludziom pracowitym dobrze się wiedzie, bo wszystko im sprzyja, nawet sam Bóg

ktokolwiek ktɔˈkɔlvʲjɛk pronoun
aon duine
bez znaczenia kto

ktoś ktɔɕ indefinitePronoun
aon
nieokreślona osoba, nieznany człowiek

który ˈkturɨ pronoun
a
…pytajny, służący do tworzenia pytań o numer elementu w danej grupie
…pytajny, służący do tworzenia pytań o sprecyzowanie elementu w danej grupie
…względny, łączący zdanie podrzędne z nadrzędnym, gdy zdanie podrzędne opisuje cechę jednego z rzeczowników (lub wyrazów pełniących funkcję rzeczownika) zdania nadrzędnego

którykolwiek indefinitePronoun
aon
wszystko jedno który

któryś ˈkturɨɕ indefinitePronoun
aon
pewien, jakiś, jeden; nieznany lub nieważne który

ku ku preposition
a
…wskazujący cel, efekt
chuig
…wskazujący kierunek

kubek ˈkubɛk n
muga
naczynie ceramiczne bądź drewniane, z którego można pić, może być zaopatrzone w ucho,

kubeł ˈkubɛw n
buicéad
walcowaty lub kanciasty pojemnik, przeznaczony na przechowywanie płynów, artykułów sypkich, śmieci itp.

kubizm ˈkubʲism̥ n
ciúbachas
(architektura, architektoniczny) czeski i słowacki styl w architekturze na początku XX w.;
(sztuka) kierunek w sztuce zapoczątkowany we Francji na początku XX wieku, który opiera się o spłaszczenie perspektywy i zgeometryzowanie kształtów;

kuc kut͡s n
capaillín
(zoologia, zoologiczny) koń niewielkich rozmiarów, nie przekraczający 148 cm w kłębie;
(fryzyjski) włosy zawiązany z tyłu i swobodnie zwisające

kuc szetlandzki n
capaillín Sealtannach
(zoologia, zoologiczny) niewielki koń pochodzący z Wysp Szetlandzkich;

kucać ˈkut͡sat͡ɕ v
suigh ar do ghogaide
obniżać się opierając ciało na zgiętych nogach

kucharz ˈkuxaʃ n
cócaire
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ten, kto gotuje potrawy;

kuchcić ˈkuxʲt͡ɕit͡ɕ v
cum
(potocznie, potoczny) przyrządzać potrawy

kuchenka kuˈxɛ̃nka n
bruthaire
(potocznie, potoczny) sprzęt kuchenny służący do dostarczania ciepła podczas gotowania

kuchenka mikrofalowa n
micreathonnán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (technologia, technika, techniczny) piecyk kuchenny podgrzewający produkty przy pomocy energii mikrofal radiowych;

kuchenny kuˈxɛ̃nːɨ adj
cistin
związany z kuchnią, używany w kuchni

kuchnia ˈkuxʲɲa n
cistin
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pomieszczenie w budynku lub mieszkaniu do przygotowywania posiłków;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zbiór dań charakterystycznych dla danej narodowości lub sposobu odżywiania się
komplet mebli kuchennych
sposób przyrządzania potraw przez daną osobę, restaurację itp.

kucyk ˈkut͡sɨk n
pónaí
(fryzjerstwo, fryzjerski) rodzaj fryzury, w której włosy są związane razem i luźno opadają;

kufel ˈkufɛl n
muga
grubościenne duże naczynie z uchem do picia piwa lub wina;

kufer ˈkufɛr n
búit
bagażnik samochodu osobowego lub autobusu
okuta skrzynia z wypukłym (rzadziej płaskim) wiekiem, dawniej do przewożenia, a obecnie do przechowywania rzeczy, głównie odzieży

kuguar n
púma
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Puma concolor Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkujący Amerykę od Kanady po Patagonię;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku kuguarów (1.1)

kujon ˈkujɔ̃n n
pulc
(pogardliwie, pogardliwy) osoba, która dużo się uczy, ale bez zrozumienia

kukabura n
cúcabarra
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju Dacelo;

kukabura chichotliwa n
cúcabarra gáiriteach
(ornitologia, ornitologiczny) Dacelo novaeguineae, gatunek ptaka z rodziny zimorodkowatych;

kukać ˈkukat͡ɕ v
cuach
(ornitologia, ornitologiczny) wydawać dźwięki charakterystyczne dla kukułki

kukbuk n
leabhar cócaireachta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) książka kucharska, zwykle internetowa, w formie bloga

kuku ˈkuku interjection
cuach
wyraz onomatopeiczny naśladujący odgłosy samca kukułki

kukurydza ˌkukuˈrɨd͡za n
arbhar Indiach
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Zea L., rodzaj roślin zbożowych z rodziny wiechlinowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ziarno kukurydzy (1.1)
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) kolba kukurydzy (1.1)

kukuryku ˌkukuˈrɨku interjection
coc-a-dúdal-dú
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) dźwięk naśladujący pianie koguta

kukułka kuˈkuwka n
cuach
(ornitologia, ornitologiczny) Cuculus canorus, ptak wędrowny podrzucający jaja do innych gniazd;

kukła ˈkukwa n
samhail
przedmiot wykonany na podobieństwo postaci człowieka, zwykle przedstawionej karykaturalne

kula ˈkula n
bata croise
(medycyna, medyczny) rodzaj laski do wysokości pachy ułatwiająca chodzenie inwalidzie;
bál
(geometria) abstrakcyjna bryła utworzona z wszystkich punktów, których odległość od pewnego ustalonego punktu jest nie większa od pewnej ustalonej liczby;
każdy przedmiot o kształcie zbliżonym do kuli (1.1)
liathróid
(wojskowość, wojskowy) pocisk z broni palnej
réimse
(fizyka, fizyczny) (astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie w kształcie zbliżonym do kuli (1.1)
urchar
(sport, sportowy) sprzęt lekkoatletyczny używany w konkurencji pchnięcia kulą

kula ziemska n
cruinneog
(geografia, geograficzny) glob ziemski

kulawy kuˈlavɨ adj
bacach
utykający na nogę

kulczyk ˈkult͡ʃɨk n
seirín
(ornitologia, ornitologiczny) Serinus serinus, ptak z rodziny łuszczaków;

kulik ˈkulʲik n
crotach
(ornitologia, ornitologiczny) Numenius, rodzaj dużego i cętkowanego, eurazjatyckiego ptaka z długim dziobem, z rodziny bekasowatych

kulisty kuˈlʲistɨ adj
sféarúil
przypominający kształtem kulę

kulochwyt n
sprioc
wał osłaniający strzelnicę

kult kult n
cultas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zachowania o charakterze religijnym skupione na bóstwie, innej istocie lub przedmiocie;

kult jednostki n
cultas pearsan
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) skrytykowana w ustroju socjalistycznym i komunistycznym polityka błędów w przywództwie przez otaczanie swojej osoby oficjalnym uwielbieniem i całkowitym blokowaniem krytyki;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (socjologia, socjologiczny) kult osoby występujący w autokratycznym systemie władzy, prowadzący do idealizowania i wręcz do deifikacji władcy czy przywódcy;

kultowy adj
cultas
związany z kultem, dotyczący kultu
(przenośnie, przenośnia) taki, który cieszy się dużą popularnością w określonej grupie społecznej

kultura kulˈtura n
cultúr
całokształt dorobku materialnego i duchowego danej społeczności lub całej ludzkości
umiejętność obcowania z ludźmi

kulturalny ˌkultuˈralnɨ adj
béasach
taki, który odznacza się kulturą, wykształceniem, dobrym wychowaniem

kulturowy ˌkultuˈrɔvɨ adj
cultúr
dotyczący kultury

kulturysta n
corpfhorbróir
(sport, sportowy) mężczyzna uprawiająca kulturystykę

kulturystyka n
corpfhorbairt
(sport, sportowy) kształtowanie sylwetki ciała poprzez ćwiczenia fizyczne wykonywane z obciążeniem;

kultywar kulˈtɨvar n
saothróg
(botanika, botaniczny) odmiana uprawna rośliny wybrana z uwagi na szczególne właściwości;

kumkwat ˈkũmkfat n
cumcuat
mały, pomarańczowy, słodko-kwaśny owoc tej rośliny

kumulacja n
tiomsú
nagromadzenie / skupienie się czegoś w jednym miejscu; (także, też) sumowanie działań, doświadczeń itp.

kumycki n
Cúimicis
(językoznawstwo, językoznawczy) język kumycki;

kuna ˈkũna n
cat crainn
(zoologia, zoologiczny) rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny łasicowatych (Martes), zwyczajowo także ssak należący do tego rodzaju;

kuna domowa n
cat crainn clochra
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Martes foina Erxleben, euroazjatycki gatunek małego ssaka drapieżnego z rodziny łasicowatych, uznawany za zwierzę synantropijne

kundel ˈkũndɛl n
amhsán
pies niezaliczany do żadnej z ras psów

kupiec ˈkupʲjɛt͡s n
ceannaí
ktoś, kto trudni się handlem, właściciel sklepu, przedsiębiorstwa handlowego

kupić ˈkupʲit͡ɕ v
ceannaigh
(zobacz) kupować

kupno ˈkupnɔ n
ceannach
nabywanie czegoś

kupować kuˈpɔvat͡ɕ v
ceannaigh
nabywać coś w zamian za jakąś sumę pieniędzy

kura ˈkura n
cearc
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) ptak hodowany dla mięsa i jaj;

kuracja kuˈrat͡sʲja n
leasaigh
szereg stosownie dobranych środków i zabiegów leczniczych lub farmaceutycznych dla poprawienia stanu zdrowia i urody

kurak ˈkurak n
circeoil
młody kogut, kurczak

kuratela n
bardacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) opieka prawna, nadzór ustanowiony przez sąd

kurator kuˈratɔr n
coimeádaí
osoba zajmująca się organizacją wystaw;
maor
urzędnik sprawujący nadzór pedagogiczny nad szkołami i placówkami oświatowymi w danym województwie;
oifigeach promhaidh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba wyznaczona przez sąd do sprawowania dozoru nad nieletnim wykazującym demoralizację lub dopuszczającym się czynów karalnych, jak i nad skazanym mającym wyrok pozbawienia wolności w warunkowym zawieszeniu;

kurator sądowy n
oifigeach promhaidh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba wyznaczona przez sąd do sprawowania nadzoru nad kimś i realizacją przez niego orzeczeń;

kurcz n
ríog
(medycyna, medyczny) bezwiedne nadmierne skurcze mięśni poprzecznie prążkowanych lub gładkich, występujące pod wpływem działania różnych bodźców i często powodujące uczucie bólu;

kurczak ˈkurt͡ʃak n
sicín
(spożywczy) mięso z kurczaka (1.1)

kurczyć v
conraigh
zmniejszać przez ściąganie, podkulanie

kurczę ˈkurt͡ʃɛ interjection
dearnáil
…wyrażający zdziwienie, zaskoczenie

kurde ˈkurdɛ interjection
feann
(potocznie, potoczny) rodzaj przekleństwa

kurdupel kurˈdupɛl n
diúilicín
(pospolicie) (pogardliwie, pogardliwy) ktoś bardzo niski, krępy, przysadzisty

kurdyjski kurˈdɨjsʲci adj
Coirdis
dotyczący / pochodzący z ludu Kurdów

kurdyjski kurˈdɨjsʲci n
Coirdis
(językoznawstwo, językoznawczy) język Kurdów

kurek ˈkurɛk n
buacaire
(technologia, technika, techniczny) element służący do ręcznego zamykania, otwierania lub regulacji przepływu w zaworze
casúr
(wojskowość, wojskowy) element broni palnej powodujący odpalenie pocisku poprzez uderzenie w iglicę;
coileach gaoithe
(etnografia, etnograficzny) łopocząca na dachu atrapa koguta wykorzystywana w zwyczajach ludowych, zabawach strzeleckich

kurier ˈkurʲjɛr n
eachlach
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) osoba szybko dostarczająca przesyłki lub wiadomości;

kuriozalny ˌkurʲjɔˈzalnɨ adj
aisteach
wyjątkowo osobliwy, budzący zdumienie swoją niezwykłością lub dziwacznością

kurka ˈkurka n
cantarnaid
(potocznie, potoczny) (mikologia, mikologiczny) Cantharellus cibarius, pieprznik jadalny, gatunek grzyba jadalnego;

kurkuma kurˈkũma n
tuirmeiric
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Curcuma, ostryż, ostryż długi

kurmandżi n
Curmainsis
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy irańskiej, tworzący wraz z sorani oraz kilkoma innymi pokrewnymi językami i dialektami tzw. makrojęzyk kurdyjski;

kurnik ˈkurʲɲik n
cró cearc
(rolnictwo, rolniczy) pomieszczenie gospodarcze dla kur;

kuropatwa ˌkurɔˈpatfa n
patraisc
(ornitologia, ornitologiczny) Perdix perdix, polny ptak łowny, żywiący się m.in. stonką ziemniaczaną;

kuroński adj
Cúróinis
związany z Kuronią lub Kurami, dotyczący Kuronii lub Kurów

kurs kurs n
cúrsa
(edukacja, edukacyjny) cykl lekcji, tekstów, audycji itp. służący zdobyciu wiedzy na jakiś temat
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) kierunek ruchu statku, także samolotu; trasa takiego ruchu

kursować v
rith
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) przemieszczać się pospiesznie tam i z powrotem
przebywać regularnie określoną trasę

kurtka ˈkurtka n
seaicéad casóg
(krawiectwo) krótkie okrycie wierzchnie;

kurtyna kurˈtɨ̃na n
brat
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) zasłona oddzielająca scenę od widowni

kuru ˈkuru n
kuru
(medycyna, medyczny) śmiertelna, nieuleczalna choroba zakaźna, encefalopatia gąbczasta u ludzi;

kurwa ˈkurva interjection
striapach
(wulgarnie, wulgaryzm) …powtarzany jako przekleństwo, w mowie potocznej często jako przerywnik w zdaniu;

kurwa ˈkurva n
meirdreach
(wulgarnie, wulgaryzm) (pogardliwie, pogardliwy) do kobiety / o kobiecie
striapach
(wulgarnie, wulgaryzm) prostytutka
(wulgarnie, wulgaryzm) kobieta prowadząca rozwiązły tryb życia

kurz kuʃ n
deannach
pył powstały ze sproszkowanych ziarenek piasku, ziemi itp.

kurza zupa n
sú circe
(Górny Śląsk) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rosół z kury

kurzawka kuˈʒafka n
bolg béice
gatunek grzyba z rodziny pieczarkowatych;
gaineamh beo
(geologia, geologiczny) drobnoziarniste piaski lub mułki, przesycone wodą i łatwo ulegające upłynnieniu;

kuskus ˈkuskus n
cúscús
potrawa przyrządzana z kuskusu (1.1)
tradycyjny produkt spożywczy wywodzący się z krajów Maghrebu łączący cechy makaronu i kaszy;

kustodia n
cumhdach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonna jednostka administracyjna niższa rangą od prowincji, zarządzana przez kustosza;

kustosz ˈkustɔʃ n
coimeádaí
opiekun zbiorów muzealnych lub bibliotecznych; kierownik działu

kusza ˈkuʃa n
crosbhogha
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń miotająca bełty, rodzaj żelaznego łuku z kolbą i spustem oraz mechanizmem napinającym;

kusznik ˈkuʃʲɲik n
crosbhoghdóir
(wojskowość, wojskowy) żołnierz uzbrojony w kuszę, strzelający z kuszy;

kuter ˈkutɛr n
cuitéar
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) typ statku żaglowego mający jeden maszt, oraz kilka żagli przednich – sztaksli;
(spożywczy) maszyna służąca do rozdrabniania i emulgowania mięsa wraz z dodatkami;
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) mały statek rybacki o długości do ok. 25 metrów;

kuzyn ˈkuzɨ̃n n
col ceathrair
syn wujka / stryjka lub cioci / wujenki / stryjenki

kuzynka kuˈzɨ̃nka n
col ceathar
córka wujka / stryjka lub cioci / wujenki / stryjenki

kuć kut͡ɕ v
ceárta
bić młotkiem metal nadając mu kształt

kuć żelazo, póki gorące ˈkud͡ʑ ʒɛˈlazɔ ˈpuci ɡɔˈrɔ̃nt͡sɛ proverb
buail an t-iarann te
robić coś wykorzystując sprzyjające okoliczności; próbować zdążyć ze swoim celem póki jest to możliwe

kułak n
dorn
(historia, historyczny, historycznie) (pogardliwie, pogardliwy) majętny chłop tępiony przez władzę radziecką;

kuźnia ˈkuʑɲa n
ceárta
(technologia, technika, techniczny) wydział fabryki, w którym wykonuje się kucie
warsztat kowala;

kwa kfa interjection
vác
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) odgłos wydawany przez kaczkę

kwadra ˈkfadra n
ceathrú
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, podczas której widać połowę jego tarczy

kwadrans ˈkfadrãw̃s n
ceathrú
czwarta część godziny, 15 minut

kwadrat ˈkfadrat n
cearnóg
(geometria) wielokąt o czterech bokach równej długości i czterech kątach prostych, czworokąt foremny;

kwadratowy ˌkfadraˈtɔvɨ adj
cearnóg
(matematyka, matematyczny) związany z kwadratem, dotyczący kwadratu
cearnógach
(matematyka, matematyczny) o pierwiastku: drugiego stopnia

kwakier n
Caecar
członek Religijnego Towarzystwa Przyjaciół (protestanckiej grupy wyznaniowej)

kwalifikacja ˌkfalʲifʲiˈkat͡sʲja n
agús
(książkowy) zaliczenie do określonej kategorii

kwalifikować v
rangaigh
przyporządkowywać do określonej kategorii w oparciu o ściśle ustalone kryteria
cáiligh
być przydatnym, upoważnionym do czegoś

kwant kfãnt n
candam
(fizyka, fizyczny) najmniejsza porcja o jaką może zmienić się wielkość fizyczna;

kwantowy kfãnˈtɔvɨ adj
candam
(fizyka, fizyczny) związany z kwantami, dotyczący kwantów

kwarantanna n
coraintín
przymusowe odosobnienie osób, zwierząt i rzeczy przybyłych z miejsc objętych epidemią

kwarc kfart͡s n
grianchloch
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał zbudowany głównie z dwutlenku krzemu występujący w wielu odmianach i kolorach;

kwark kfark n
cuarc
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna, składnik m.in. protonów i neutronów;

kwartał ˈkfartaw n
ceap
część miasta, czworokąt utworzony przez cztery przecinające się ulice
ráithe
trzy miesiące, czwarta część roku

kwas kfas n
aigéad
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, składający się z wodoru i reszty kwasowej;

kwas akrylowy ˈkfas ˌakrɨˈlɔvɨ n
aigéad aicrileach
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy nienasycony kwas karboksylowy, stosowany do produkcji tworzyw sztucznych i żywic akrylowych;

kwas azotowy ˈkfas ˌazɔˈtɔvɨ n
aigéad nítreach
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, silny kwas o wzorze HNO3

kwas cytrynowy n
aigéad citreach
(chemia, chemiczny) dodatek do żywności stosowany jako naturalna substancja zakwaszająca

kwas deoksyrybonukleinowy n
aigéad dí-ocsairibeanúicléasach
(biochemia, biochemiczny) (genetyka) kwas biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych

kwas foliowy ˈkfas fɔˈlʲjɔvɨ n
aigéad fólach
(biochemia, biochemiczny) witamina z grupy B;

kwas mlekowy ˈkfas mlɛˈkɔvɨ n
aigéad lachtach
(chemia, chemiczny) organiczny hydroksykwas, obecny w skwaśniałym mleku, powstający w mięśniach w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego, kiedy dochodzi do procesu beztlenowej glikolizy;

kwas mrówkowy ˈkfas mrufˈkɔvɨ n
aigéad formach
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy kwas karboksylowy, silnie żrący i redukujący;

kwas octowy ˈkfas ɔt͡sˈtɔvɨ n
aigéad aicéiteach
(chemia, chemiczny) bezbarwny i ciekły lub skrystalizowany związek organiczny o wzorze sumarycznym CH3COOH;

kwas siarkowy ˈkfasʲ ɕarˈkɔvɨ n
aigéad sulfarach
(chemia, chemiczny) bezbarwny, bezwonny i żrący tlenowy kwas nieorganiczny, związek siarki sześciowartościowej;

kwas solny n
aigéad hidreaclórach
(chemia, chemiczny) silnie żrący kwas nieorganiczny, będący m.in. ważnym czynnikiem trawiennym zwierząt, odczynnikiem laboratoryjnym czy środkiem przemysłowym

kwas tłuszczowy n
aigéad sailleach
(biochemia, biochemiczny) związek organiczny z klasy kwasów karboksylowych, zawierający jedną grupą karboksylową i alifatyczny łańcuch węglowy, jeden z głównych składników m.in. lipidów;

kwas węglowy ˈkfaz vɛ̃ŋɡˈlɔvɨ n
aigéad carbónach
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny z grupy nieorganicznych kwasów tlenowych, słaby kwas występujący jedynie w wodnych roztworach dwutlenku węgla, służący do produkcji napojów gazowanych;

kwasica n
aigéadóis
(medycyna, medyczny) stan zwiększonej kwasowości krwi;

kwasić ˈkfaɕit͡ɕ v
aigéadaigh
dodawać do czegoś kwasu, zmieniać odczyn na kwaśny

kwasooporny adj
aigéadobach
(chemia, chemiczny) odporny na działanie kwasów

kwasowość n
aigéadacht
(chemia, chemiczny) cecha roztworów elektrolitów, charakteryzujących się przewagą stężenia jonów wodorowych nad stężeniem jonów wodorotlenowych; właściwość zawierania kwasu w swoim składzie

kwatera kfaˈtɛra n
lóistín
mieszkanie lub inne pomieszczenie wynajmowane lub zajęte na pobyt czasowy

kwazar ˈkfazar n
cuasár
(astronomia, astronomiczny) bardzo odległe ciało niebieskie emitujące promieniowanie elektromagnetyczne o ogromnej mocy, oglądane przez teleskop wygląda jak gwiazda;

kwaśny ˈkfaɕnɨ adj
géar
(dosłownie) mający cierpki smak
(chemia, chemiczny) mający właściwości kwasu

kwaśny deszcz n
báisteach aigéadach
(ekologia, ekologiczny) opad atmosferyczny o odczynie pH mniejszym niż 5,6, zawierający m.in. produkty przemiany tlenków azotu, dwutlenku siarki i tlenków węgla;

kweres n
borrán
(przestarzałe, przestarzały) sytuacja chaosu

kwesta n
bailiúchán
zbiórka datków na różne cele

kwestia ˈkfɛstʲja n
ceist
motyw postępowania
fadhb
problem wymagający rozważenia lub rozwiązania
ábhar
warunek, którego spełnienie jest potrzebne do rozwiązania problemu

kwestionariusz n
ceistiúchán
arkusz zawierający szereg pytań dotyczących konkretnego zagadnienia

kwestionować ˌkfɛstʲjɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
ceist
zaprzeczać czemuś, wątpić w słuszność czegoś

kwestura n
sparánacht
(edukacja, edukacyjny) dział finansowo-księgowy na wyższej uczelni

kwiat kfʲjat n
bláth
(botanika, botaniczny) organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania
(ogrodnictwo, ogrodniczy) kwitnąca roślina ozdobna
(potocznie, potoczny) roślina doniczkowa

kwiatowy kfʲjaˈtɔvɨ adj
bláthach
dotyczący kwiatów

kwiczeć ˈkfʲit͡ʃɛt͡ɕ v
gíog
o człowieku: wydawać ostre dźwięki, o wysokim tonie
o świni: wydawać charakterystyczny głos

kwiecień ˈkfʲjɛ̇t͡ɕɛ̇̃ɲ n
Aibreán
czwarty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

kwietnik ˈkfʲjɛtʲɲik n
ceapach bláthanna
(ogrodnictwo, ogrodniczy) teren obsadzony kwiatami;

kwinta n
cúigiú
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) interwał pięciu tonów między dźwiękami

kwintet n
cúigréad
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór muzyczny skomponowany na pięć instrumentów lub pięć głosów
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zespół pięciu muzyków lub śpiewaków

kwit n
admháil
pisemny dowód otrzymania czegoś lub zaświadczenie upoważniające do odbioru czegoś

kwitnący adj
faoi bhláth
(przenośnie, przenośnia) w doskonałej formie; wyglądający zdrowo

kworum ˈkfɔrũm n
córam
liczba uczestników niezbędna do obradowania i podejmowania prawomocnych decyzji

kwota ˈkfɔta n
suim
ilość pieniędzy bądź innych dóbr materialnych

kółko ˈkuwkɔ n
fleasc
(zdrobniale) od: koło

kąkol ˈkɔ̃ŋkɔl n
báisín
(botanika, botaniczny) Agrostemma L., roślina z rodziny goździkowatych, pospolity chwast zbożowy o purpurowoliliowych kwiatach;

kąpanie kɔ̃mˈpãɲɛ n
folc
(rzeczownik odczasownikowy) od kąpać

kąpać ˈkɔ̃mpat͡ɕ v
folc
zanurzać się w wodzie lub oblewać się nią w celu umycia, relaksu bądź w celach leczniczych

kąsać ˈkɔ̃w̃sat͡ɕ v
bain greim as
kaleczyć ostrymi zębami lub żądłem

kąt kɔ̃nt n
cearn
przestrzeń w okolicy styku dwóch prostopadłych ścian
dearcadh
(przenośnie, przenośnia) punkt widzenia, aspekt
uillinn
(geometria) część płaszczyzny ograniczona dwiema półprostymi o wspólnym początku

kąt ostry n
géaruillinn
(geometria) (matematyka, matematyczny) kąt o mierze poniżej 90 stopni

kątomierz n
uillinntomhais
przyrząd kreślarski służący do ustalania miar kątów;

kąśliwy adj
gearrthóireacht
(przenośnie, przenośnia) sprawiający przykrość

kędzierzawy ˌkɛ̃ɲd͡ʑɛˈʒavɨ adj
casta
o włosach kręcony, skręcony

kędzior n
coirnín
pasmo kręconych włosów lub sierści

kęs kɛ̃w̃s n
bolgam
tyle jedzenia, ile zmieści się w ustach

kładka ˈkwatka n
droichead coise
most dla pieszych i rowerzystów
prowizoryczny mostek
uasbhealach
przejście dla pieszych nad jezdnią lub torami

kłamać ˈkwãmat͡ɕ v
bréag
świadomie mówić nieprawdę

kłamca ˈkwãmt͡sa n
bréagadóir
mężczyzna lub chłopiec, który kłamie

kłamliwy kwãmˈlʲivɨ adj
ainfhíor
taki, który jest pełen kłamstwa

kłamstwo ˈkwãmstfɔ n
bréag
nieprawda powiedziana świadomie mająca na celu wprowadzenie kogoś w błąd;

kłaść kwaɕt͡ɕ v
cuir
umieszczać coś w jakimś miejscu
cuirt ort
pokrywać warstwą
tuata
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) przekonywać kogoś do seksu ze sobą
sprawiać że ktoś się położy, lub pójdzie spać
zmieniać pozycję przedmiotu na poziomą
zmieniać pozycję na leżącą

kłoda ˈkwɔda n
bloc
grube drzewo, zdatne na budowę i do wyrobów bednarskich

kłopot ˈkwɔpɔt n
fadhb
przykra sytuacja, wymagająca reakcji

kłopotać v
stró
sprawiać kłopot
cuir imní ar
być w trosce i / lub zmartwieniu o coś

kłopotliwy ˌkwɔpɔˈtlʲivɨ adj
aimpléiseach
sprawiający kłopot lub wprowadzający w zakłopotanie

kłos kwɔs n
croithleog
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) rodzaj kwiatostanu i owocostanu groniastego, występujący głównie u traw i zbóż;

kłus kwus n
sodar
(jeździectwo, jeździecki) dwutaktowy chód konia;

kłuć kwut͡ɕ v
bior
przebijać coś czymś ostro zakończonym, spiczastym
cealg
(o owadach) żądlić

kłócić ˈkwut͡ɕit͡ɕ v
áitigh
toczyć spór, spierać się

kłódka ˈkwutka n
glas crochta
przenośne urządzenie do zamykania w formie pałąka i sztabki z zamkiem;

kłótliwy kwuˈtlʲivɨ adj
agóideach
skłonny do kłótni

kłótnia ˈkwutʲɲa n
achrann
brak zgody, ostra wymiana zdań, awantura

kłąb n
braisligh
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (pszczelarstwo, pszczelarski) skupisko pszczół otaczające królową;
scáinne
zbite, obłe, splątane nagromadzenie czegoś

kłąb rojowy n
braisligh
(pszczelarstwo, pszczelarski) grono pszczół skupiających się po wyjściu roju poza ulem (np. na gałęzi) w celu odczekania, aż pszczoły zwiadowczynie znajdą miejsce na nowe gniazdo;

kłębek ˈkwɛ̃mbɛk n
ceirtlín
przędza (np. nić) zwinięty w kulkę
dlaoi
kręcące się drobiny zawieszone w powietrzu

laba ˈlaba n
laethe madrúla
(potocznie, potoczny) czas wolny

labiedzić v
clamhsán
płaczliwie narzekać

labirynt laˈbʲirɨ̃nt n
lúbra
(budownictwo) układ krzyżujących się korytarzy i pomieszczeń, w którym trudno znaleźć wyjście;

laboratorium ˌlabɔraˈtɔrʲjũm n
saotharlainne
pomieszczenie przeznaczone do przeprowadzania eksperymentów naukowych, analiz medycznych lub nadzorowania procesów technologicznych;
pomieszczenie przeznaczone do zajęć dydaktycznych, wymagających specjalistycznego sprzętu

laboratoryjny ˌlabɔratɔˈrɨjnɨ adj
saotharlann
związany z laboratorium, dotyczący laboratorium

lada ˈlada n
cuntar
(handel, handlowy) rodzaj stołu lub blat w sklepach, służący do obsługi klientów, wydawania oraz prezentacji towaru

lada ˈlada particle
aon
jakikolwiek, małowartościowy

ladacznica ˌladat͡ʃʲˈɲit͡sa n
striapach
(przestarzałe, przestarzały) prostytutka lub kobieta mająca przygodne kontakty seksualne z mężczyznami

ladyński n
Laidinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język ladyński;

laicki adj
saolta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezwiązany z religią

laik ˈla<sup>j</sup>ik n
duine gan foghlaim
ktoś niekompetentny

laikat n
tuata
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ogół świeckich członków Kościoła katolickiego

lajkować lajˈkɔvat͡ɕ v
leithéid
w Internecie: oznaczać czyjeś posty lub zdjęcia jako pozytywne, aprobować je, zazwyczaj poprzez kliknięcie odpowiedniego linku na stronie WWW

laka ˈlaka n
laicearaigh
żywica sumaka lakowego, stosowany w japońskiej i chińskiej sztuce zdobniczej;

lakier ˈlacɛr n
laicear
(technologia, technika, techniczny) płynny i twardniejący środek do pokrywania powierzchni przedmiotów w celu jej upiększenia lub ochrony

lakier do paznokci ˈlacɛr ˌdɔ‿pazˈnɔct͡ɕi n
vearnais iongan
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) lakier do nakładania na paznokcie w celach ozdobnych, pielęgnacyjnych lub leczniczych

lakierować v
laicearaigh
pokrywać, powlekać coś lakierem

lakmus ˈlakmus n
litmeas
(chemia, chemiczny) wskaźnik pH, naturalnie występujący w wielu gatunkach porostów;

laktator n
pumpa cíche
urządzenie pozwalające karmiącym kobietom na odciąganie mleka;

laktoza lakˈtɔza n
lachtós
(chemia, chemiczny) dwucukier występujący w mleku ssaków;

lalka ˈlalka n
bábóg áilleagán
dziecięca zabawka mająca ludzką postać;

lama ˈlãma n
láma
(zoologia, zoologiczny) zwierzę juczne o sierści wykorzystywanej do produkcji wełny;
jedwabna tkanina ze srebrnymi lub złotymi nićmi

lament ˈlãmɛ̃nt n
acaoineadh
płacz, rozpaczanie
olagón
narzekanie, biadanie

lamentacja n
acaoineadh
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór wyrażający żałobę, rozpacz lub nieszczęście;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) fragment biblijnych Trenów Jeremiasza wykonywany podczas liturgii chrześcijańskiej

lamentować v
amhnas
rozpaczliwie zawodzić; płakać lub narzekać poprzez głośne wydawanie jęków

lampa ˈlãmpa n
folúsfheadán
(zobacz) lampa elektronowa;
lampa
urządzenie będące sztucznym źródłem światła; wytwarzające światło;

lampart ˈlãmpart n
liopard
(zoologia, zoologiczny) zwykle cętkowany, afrykański i azjatycki kot drapieżny;

lampart plamisty n
liopard
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera pardus Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku lampartów plamistych (1.1)

lampka ˈlãmpka n
gloine
kieliszek

lampki n
bán-
(elektryczność) połączone w szereg punkty oświetleniowe

lamówka n
bearradh
(krawiectwo) pasek materiału, tasiemka jako element wykończenia wyrobu, którym obszywany jest jego brzeg

lanca n
sleá
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń kawalerii złożona z długiego drzewca z proporczykiem, z osadzonym nań metalowym grotem

landrynka lãnˈdrɨ̃nka n
líreacán
(spożywczy) twardy, lekko przeźroczysty, kolorowy cukierek do ssania;

lanie ˈlãɲɛ n
buille
(rzeczownik odczasownikowy) od lać (bić)
doirt
(rzeczownik odczasownikowy) od lać (powodować wypływanie cieczy)

lanie wody idiom
flainín
(przenośnie, przenośnia) mówienie lub pisanie dużo i płynnie lecz mało treściwie, nie na temat

lansować lãw̃ˈsɔvat͡ɕ v
lainse
promować, propagować, reklamować

lantan ˈlãntãn n
lantainam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu La i liczbie atomowej 57;

laotański ˌlaɔˈtãj̃sʲci adj
Laosach
odnoszący się do Laosu lub Laotańczyków

laparoskopia ˌlaparɔˈskɔpʲja n
laparascópacht
(medycyna, medyczny) wziernikowanie jamy otrzewnej;

laparotomia ˌlaparɔˈtɔ̃mʲja n
laparatóime
(medycyna, medyczny) operacyjne otwarcie jamy brzusznej, polegające na przecięciu skóry, mięśni i otrzewnej umożliwiające eksplorację wnętrza jamy brzusznej;

lapidarność ˌlapʲiˈdarnɔɕt͡ɕ n
achomaireacht
zwięzłość, treściwość, wyrazistość, lakoniczność

lapidarny ˌlapʲiˈdarnɨ adj
cóngarach
zwięzły, treściwy, wyrazisty, lakoniczny

lapis lazuli ˈlapʲis laˈzulʲi n
lapis lazuli
(mineralogia, mineralogiczny) minerał o intensywnie niebieskiej barwie

lapoński laˈpɔ̃j̃sʲci adj
Laplainnis
dotyczący Laponii, związany z Laponią, pochodzący z Laponii

lapoński laˈpɔ̃j̃sʲci n
Laplainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Laponii;

laptop ˈlaptɔp n
ríomhaire glúine
(informatyka, informatyczny) (potocznie, potoczny) komputer przenośny większy niż palmtop;

larum ˈlarũm n
anfais
wrzawa, wrzask, zamieszanie, zgiełk

laryngologia n
laraingeolaíocht
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się schorzeniami gardła i krtani

laryngoskop n
laraingeascóp
(medycyna, medyczny) przyrząd medyczny pozwalający obejrzeć wnętrze krtani;

las las n
coill foraois
gęste zbiorowisko drzew;

las deszczowy n
foraois bháistí
(ekologia, ekologiczny) formacja roślinna wiecznie zielone lasów na obszarach o rocznej sumie opadów przekraczającej 2000 mm i wysokiej wilgotności;

lasencja n
crann péitseog
(potocznie, potoczny) atrakcyjna kobieta

laska ˈlaska n
bata
jednostka czegoś (np. dynamitu, cynamonu)
bean bhreá
(potocznie, potoczny) atrakcyjna, ładna dziewczyna
fearsaid
(potocznie, potoczny) (grubiański, grubiańsko) penis
liúr
wydłużony przedmiot służący do podpierania się;

lasówka złotogłowa n
éan oighinn
(ornitologia, ornitologiczny) Seiurus aurocapilla, gatunek niedużego, wędrownego ptaka zasiedlającego lasy liściaste Ameryki

latający adj
eitilte
taki, który lata

latający spodek ˌlataˈjɔ̃nt͡sɨ ˈspɔdɛk n
sásar eitilte
(potocznie, potoczny) (zobacz) UFO

latanie laˈtãɲjɛ n
eitilte
(rzeczownik odczasownikowy) od latać

latarka laˈtarka n
tóirse
podręczne urządzenie elektryczne emitujące światło

latarnia laˈtarʲɲa n
laindéar
lampa przeznaczona do oświetlania otwartej przestrzeni
teach solais
lampa przeznaczona do wysyłania sygnałów świetlnych

latarnia morska laˈtarʲɲa ˈmɔrska n
teach solais
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) budowla z silnym światłem na szczycie, wznoszona do celów nawigacyjnych w pobliżu wybrzeża morskiego;

latarnica n
striapach
(przestarzałe, przestarzały) (obraźliwie) (pejoratywnie, pejoratywny) prostytutka

latarnik n
coimeádaí teach solais
(morski) osoba, która nadzoruje pracę latarni morskiej

latarniowiec n
long sholais
(marynarka) statek, na którym zainstalowano latarnię morską;

latawiec laˈtavʲjɛt͡s n
eitleog
zabawka w kształcie czworokąta, zrobiona z drewna i papieru lub płótna, która lata na wietrze na uwięzi;

latać ˈlatat͡ɕ v
eitil
umieć przemieszczać się ponad gruntem, w powietrzu lub kosmosie

lato ˈlatɔ n
samhradh
pora roku, charakteryzująca się najwyższymi temperaturami;

latynizacja n
Laidiniú
(książkowy) poddawanie wpływowi języka łacińskiego lub cywilizacji łacińskiej; uleganie takiemu wpływowi
(książkowy) tłumaczenie (najczęściej nazwy własnej lub terminu) na język łaciński, nadawanie wyrazowi postaci językowej łacińskiej

latynoamerykański adj
Meiriceánach Laidineach
związany z Ameryką Łacińską, dotyczący Ameryki Łacińskiej

laudacja n
clú
(książkowy) mowa pochwalna

laudanum n
ládanam
(historia, historyczny, historycznie) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) preparat w postaci nalewki alkoholowej na opium, używany zwłaszcza dawniej jako lek przeciwbólowy i przeciwkaszlowy, obecnie zaniechany ze względu na działanie uzależniające;

laufer n
rianaí
(potocznie, potoczny) ktoś, kto ma w zwyczaju włóczenie się
brat reatha
(włókiennictwo) rodzaj podłużnej serwety
easpag
(przestarzałe, przestarzały) (szachy, pojęcie szachowe) (także (Śląsk Cieszyński)) bierka poruszająca się po szachownicy na skos;

lawa ˈlava n
laibhe
(geologia, geologiczny) ciekły produkt działalności wulkanicznej;

lawenda laˈvɛ̃nda n
labhandar lus liath
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych kwitnących na niebiesko lub purpurowo, niektóre gatunki są uprawiane dla olejków wykorzystywanych w kosmetyce i w lecznictwie;

lawendowy ˌlavɛ̃nˈdɔvɨ adj
labhandar
(botanika, botaniczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) dotyczący lawendy, należący do lawendy, zrobiony z lawendy, zawierający lawendę, związany z lawendą
mający kolor fioletowy, taki jak kolor kwiatu lawendy

laweta laˈvɛta n
trucail tarraingthe
(motoryzacja) samochód z platformą do przewożenia samochodów osobowych, często z wyciągarką do wtaczania niesprawnych pojazdów

lawina laˈvʲĩna n
maidhm shléibhe
masa śniegu, lodu, ziemi lub kamieni schodząca ze stoku górskiego;

lazur ˈlazur n
gorm
jasny niebieski kolor

lazuryt laˈzurɨt n
lasúirít
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z gromady krzemianów;

lać lat͡ɕ v
doirt
powodować, że ciecz wypływa z czegoś lub płynie
sceana gréasaí a chur
(potocznie, potoczny) o deszczu: intensywnie padać

lać jak z cebra ˈlat͡ɕ ˈjak ˈs‿t͡sɛbra v
sceana gréasaí a chur
(potocznie, potoczny) bardzo mocno padać, o ulewnym deszczu

lead lʲit n
luaidhe
wstępna, wprowadzająca część artykułu prasowego, często wyróżniona pogrubioną czcionką;
(handel, handlowy) potencjalny klient, szansa sprzedażowa;

leader ˈlʲidɛr n
ceann
(socjologia, socjologiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przywódca polityczny, społeczny, zawodowy

leading ˈlʲidʲĩŋk n
scaradh
(termin typograficzny) odległość w pionie pomiędzy sąsiednimi wierszami drukowanego tekstu;

leasing n
léasaigh
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) odpłatne użytkowanie pewnego obiektu, zwłaszcza środka transportu lub maszyny, przez określony czas na podstawie umowy cywilnoprawnej zawieranej z właścicielem tego obiektu;

lebioda lɛˈbʲjɔda n
blonagán
(botanika, botaniczny) zwyczajowa nazwa komosy białej

lecieć ˈlɛt͡ɕɛ̇t͡ɕ v
eitil
przemieszczać się w powietrzu

lecytyna n
leicitin
(biochemia, biochemiczny) mieszanina lipidów, związek organiczny, który występuje głównie w tkance nerwowej

leczyć ˈlɛt͡ʃɨt͡ɕ v
leasaigh
przywracać do zdrowia; uwalniać od choroby

ledwie ˈlɛdvʲjɛ adv
ar éigean
przysłówek informujący, że coś wydarzyło się przed krótką chwilą
przysłówek informujący, że coś zostało z trudem osiągnięte

ledwie ˈlɛdvʲjɛ particle
ar éigean
partykuła określająca natężenie lub ilość czegoś jako bardzo małe

ledwo ˈlɛdvɔ adv
go díreach
… czasu: niedawno, dopiero co
ní móide
… sposobu: z trudem, z ledwością

ledwo ˈlɛdvɔ conjunction
chomh luath agus
… wskazujący, że bardzo niewiele czasu upłynęło pomiędzy jednym zdarzeniem a drugim, że zaszły one niemal równocześnie: zaledwie, bezpośrednio / tuż po tym jak, gdy tylko, jak tylko

ledwo żywy ˈlɛdvɔ ˈʒɨvɨ adj
tuirseach traochta
osłabiony, bez siły

legalny lɛˈɡalnɨ adj
dleathach
produkowany, używany, rozpowszechniany w sposób zgodny z prawem
zgodny z prawem

legar ˈlɛɡar n
fáinne cluaise simplí
podkład drewniany, na którym ustawiane są ciężary;
giarsa
drewniana belka, do której przybite są deski podłogi;

legenda lɛˈɡɛ̃nda n
finscéal
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowieść fantastyczna, przekazywana jako część tradycji;

legendarny ˌlɛɡɛ̃nˈdarnɨ adj
finscéalach
fikcyjny, ale taki, który pochodzi z legend
rzeczywisty, ale tak sławny, że krążą o nim legendy

legion ˈlɛɟɔ̃n n
léigiún
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: jednostka wojskowa o liczebności do 6000 żołnierzy;

legislacja ˌlɛɟiˈslat͡sʲja n
reachtaíocht
tworzenie przepisów prawnych

legislacyjny adj
reachtach
dotyczący legislacji

legitymacja ˌlɛɟitɨ̃ˈmat͡sʲja n
cárta
dokument potwierdzający tożsamość oraz przynależność do określonej grupy ludzi

legowisko n
brocais
miejsce snu i schronienia zwierząt

legwan n
ioguána
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka z rodziny legwanowatych

lej lɛj n
cráitéar
duże, stożkowe wgłębienie

lej krasowy n
cíocra
(geologia, geologiczny) okrągłe zagłębienie z podziemnym odpływem powstałe wskutek działalności wody;

lejek n
tonnadóir
urządzenie, zwykle o stożkowym kształcie, służące do zmniejszenia średnicy strumienia cieczy;

lejtnant ˈlɛjtnãnt n
leifteanant
(wojskowość, wojskowy) oficerski stopień wojskowy, odpowiednik porucznika;

lekarstwo lɛˈkarstfɔ n
cógas
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) produkt, który leczy

lekarz ˈlɛkaʃ n
dochtúir lia
(medycyna, medyczny) osoba, która zawodowo zajmuje się zdrowiem ludzi lub zwierząt;

lekarz stażysta ˈlɛkaʃ staˈʒɨsta n
imtheorannaigh
absolwent studiów medycznych odbywający staż w szpitalu

lekceważenie ˌlɛkt͡sɛvaˈʒɛ̃ɲɛ n
dímheas
traktowanie kogoś z pogardą, bez dostatecznej uwagi

lekceważyć ˌlɛkt͡sɛˈvaʒɨt͡ɕ v
faillí
nie przywiązywać do czegoś wagi

lekceważący adj
mí-urramach
świadczący o lekceważeniu, bagatelizowaniu

lekcja ˈlɛkt͡sʲja n
ceacht
(edukacja, edukacyjny) jednostka zajęć dydaktycznych

lekka śmierć ˈlɛkːa ˈɕmʲjɛrʲt͡ɕ n
eotanáis
śmierć bezbolesna i bez cierpienia

lekki ˈlɛcːi adj
bán-
o małej wadze, małym ciężarze
o słabej sile, niskim natężeniu
furasta
łatwy, np. do zaakceptowania, przyjęcia, zrobienia

lekkoatleta ˌlɛkːɔaˈtlɛta n
lúthchleasaí
(sport, sportowy) sportowiec uprawiający lekkoatletykę

lekkoatletyka ˌlɛkːɔaˈtlɛtɨka n
lúthchleasaíocht
(sport, sportowy) zespół konkurencji sportowych obejmujący biegi, skoki i rzuty;

lekkoduch n
féileacán
(potocznie, potoczny) osoba lekkomyślna

lekkomyślność ˌlɛkːɔ̃ˈmɨɕl̥nɔɕt͡ɕ n
andánacht
cecha kogoś, kto jest lekkomyślny, niepoważny, zbyt lekko coś traktujący

lekkomyślny adj
meargánta
o osobie: taki, który nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji własnych poczynań

lekkostrawny ˌlɛkːɔˈstravnɨ adj
bán-
taki, który jest łatwo przyswajany przez organizm, szybko trawiony

lekkość n
aeracht
cecha tego, co lekkie

leksykograf n
foclóirí
(językoznawstwo, językoznawczy) badacz i znawca leksykografii

leksykografia n
foclóireacht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o opracowywaniu i układaniu słowników;
tworzenie słowników, słownikarstwo
zbiór słowników jakiegoś języka, regionu, okresu

leksykologia n
foclóireolaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o słownictwie, zasobie wyrazów i związków wyrazowych, badanie wyrazów ze względu na ich znaczenie i sposoby użycia;

leksykon n
foclóir
publikacja książkowa, niekiedy wielotomowa, będąca uporządkowanym zbiorem wiedzy w formie skondensowanej;

lektor ˈlɛktɔr n
bolscaire
osoba czytająca teksty w programach radiowych

lektura n
léitheoireacht
(edukacja, edukacyjny) pozycja książkowa przeznaczona czytania i omawiania w toku nauczania danego przedmiotu szkolnego;
czynność czytania
to, co ktoś czyta lub będzie czytał

lektyka ˈlɛktɨka n
ál
łoże osłonięte baldachimem, ściankami i daszkiem;

lelek kozodój ˈlɛlɛk ːɔˈzɔduj n
tuirne lín
(ornitologia, ornitologiczny) Caprimulgus europaeus; gatunek ptaków leśnych z rodziny Caprimulgus, o sztywnych piórach otaczających dziób;

lemiesz ˈlɛ̃mʲjɛʃ n
iarnach
(rolnictwo, rolniczy) dolna część pługa odcinająca skibę;

lemoniada ˌlɛ̃mɔ̃ˈɲada n
líomanáid
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój z cytryn;

len lɛ̃n n
línéadach
(włókiennictwo) (krawiectwo) tkanina z lnu (1.2)
(włókiennictwo) włókno lnu (1.1)

lenistwo lɛ̃ˈɲistfɔ n
aimhleisce
odpoczywanie ponad potrzebę, unikanie wysiłku

leniuch n
giolla na leisce
(potocznie, potoczny) osoba bardzo leniwa (wyrażenie nacechowane emocjonalnie)

leniuchować v
meil
(potocznie, potoczny) oddawać się bezczynności

leniwiec lɛ̃ˈɲivʲjɛt͡s n
spadán
(zoologia, zoologiczny) średniej wielkości, powolny, nadrzewny, roślinożerny ssak z rodziny leniwcowatych (Bradypodidae) lub leniuchowcowatych (Megalonychidae);

leniwy lɛ̃ˈɲivɨ adj
leisciúil
charakteryzujący się lenistwem

lenno ˈlɛ̃nːɔ n
táille
(historia, historyczny, historycznie) w ustroju feudalnym / systemie lennym: dobra (najczęściej ziemskie) nadawane wasalowi przez seniora w użytkowanie;

lepiej ˈlɛpʲjɛ̇j adv
maith
(zobacz) dobrze
níos fearr
powinno się (coś zrobić)

lepiej późno niż wcale ˈlɛpʲjɛ̇j ˈpuʑnɔ ˈɲiʃ ˈft͡salɛ proverb
is fearr déanaí ná ródhéanaí
sytuacja, w której robi się coś po właściwym czasie, z opóźnieniem, jest lepsza niż niezrobienie tej czynności wcale

lepik n
stroighnigh
(budownictwo) produkt używany w budownictwie do klejenia papy

lepki ˈlɛpʲci adj
greamaitheach
mający właściwości kleju

lepkość n
bealaitheacht
(fizyka, fizyczny) tarcie pomiędzy poruszającymi się względem siebie warstwami cieczy lub plastycznego ciała stałego
greamaitheacht
zdolność lepienia się, bycie kleistym

lepra ˈlɛpra n
lobhra
(medycyna, medyczny) trąd

lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu ˈlɛpʃɨ ˈvrubɛl ˈv‿ɡarʲɕt͡ɕi ˈɲiʒ ˈɡɔwɔ̃mp na‿ˈdaxu proverb
is fearr éan sa dorn ná beirt sa tom
lepsze coś, co jest niedoskonałe, ale pewne, dostępne niż niedostępny ideał

lesba n
cladán
(pogardliwie, pogardliwy) lesbijka

lesbijka lɛzˈbʲijka n
leispiach
homoseksualna kobieta;

lesbijski adj
leispiach
dotyczący lesbijek, właściwy lesbijkom

lesisty lɛˈɕistɨ adj
coillteach
obfitujący w lasy, pokryty lasami

leszcz lɛʃt͡ʃ n
bran
(ichtiologia, ichtiologiczny) Abramis brama, eurazjatycka duża spłaszczona ryba słodkowodna;

leszczyna lɛʃˈt͡ʃɨ̃na n
coll
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Corylus L., rodzaj krzewów i drzew o jadalnych owocach, zwanych orzechami laskowymi;

leszczynowy possessiveAdjective
coll
należący do leszczyny, będący częścią leszczyny

letalny adj
marfach
(medycyna, medyczny) (biologia, biologiczny) prowadzący do śmierci

letni ˈlɛtʲɲi adj
alabhog
o substancji: ciepły, lecz nie gorący
samhradh
taki, który odbywa się w lecie, odnosi się do lata; jest przystosowany do lata

leukocyt n
fuilchill bhán
(medycyna, medyczny) (biologia, biologiczny) komórka krwi pełniąca funkcję ochronną;

leutnant n
leifteanant
(wojskowość, wojskowy) stopień wojskowy odpowiadający porucznikowi lub podporucznikowi w wojsku polskim;

level ˈlɛvɛl n
céim
(slangowo) poziom w grze

lew lɛf n
leon
(zoologia, zoologiczny) Panthera leo, gatunek dużego ssaka z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) samiec lwa (1.1)

lew afrykański n
leon
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera leo Linnaeus, mięsożerny gatunek ssaka lądowego z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) ssak z gatunku lwów afrykańskich (1.1)

lew morski n
mór-rón
(zoologia, zoologiczny) pacyficzny ssak morski, przedstawiciel rodziny uchatkowatych

lewantyński adj
Leiveantach
(geografia, geograficzny) związany z Lewantem, dotyczący Lewantu

lewar n
luamhán
(technologia, technika, techniczny) (mechanika) rodzaj dźwigni do podnoszenia ciężarów
siofón
(technologia, technika, techniczny) rurka do przelewania cieczy

lewarek lɛˈvarɛk n
cat
(technologia, technika, techniczny) (mechanika) niezbyt dużych rozmiarów często poręczny rodzaj dźwigni do podnoszenia ciężarów
siofón
(technologia, technika, techniczny) (zdrobniale) lewar (rurka do przelewania cieczy)

lewica lɛˈvʲit͡sa n
clé
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie na ogół sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwieństwo prawicy;

lewicowiec n
clé
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik lewicy

lewicowy ˌlɛvʲiˈt͡sɔvɨ adj
clé
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z lewicą, właściwy lewicy, charakterystyczny dla idei lewicy

lewkonia n
stoc
(botanika, botaniczny) Matthiola R. Br., rodzaj roślin z rodziny kapustowatych;

lewo ˈlɛvɔ n
clé
w wyrażeniach przyimkowych: lewa strona

leworęczny ˌlɛvɔˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
ciotach
posługujący się głównie lewą ręką

leworęczny ˌlɛvɔˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ n
ciotóg
osoba leworęczna (1.1)

lewy ˈlɛvɨ adj
clé
znajdujący się po tej stronie, po której znajduje się serce człowieka
(potocznie, potoczny) o dokumentach, interesach: nielegalny

leń lɛ̃ɲ n
giolla na leisce
człowiek odpoczywający ponad potrzebę, unikający pracy

leśnictwo lɛɕˈɲit͡stfɔ n
cranneolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) zespół nauk leśnych zajmujący się całokształtem zagadnień związanych z gospodarką leśną

leśniczy lɛɕˈɲit͡ʃɨ n
altramaigh
(leśnictwo) pracownik zajmujący się gospodarowaniem lasu, odpowiedzialny za obszar leśnictwa

leśny ˈlɛɕnɨ adj
coill
odnoszący się do lasu, mający związek z lasem

leżeć ˈlɛʒɛt͡ɕ v
luigh
zachowywać pozycję poziomą

libański lʲiˈbãj̃sʲci adj
Liobánach
odnoszący się do państwa Liban

liberalizm ˌlʲibɛˈralʲism̥ n
liobrálachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia i kierunek polityczny, według którego wolność jest nadrzędną wartością;

liberia lʲiˈbɛrʲja n
libhré
(historia, historyczny, historycznie) uniform używany przez służbę królewską i magnacką, a także urzędników dworskich

liberyjski ˌlʲibɛˈrɨjsʲci adj
Libéarach
odnoszący się do państwa Liberia

libido lʲiˈbʲidɔ n
libídeo
(seksuologia, seksuologiczny) pożądanie, dążenie do zaspokojenia seksualnego;

licencja lʲiˈt͡sɛ̃nt͡sʲja n
ceadúnas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) umowa określająca warunki korzystania z jakiegoś dobra, np. patentu albo programu komputerowego;

liceum lʲiˈt͡sɛ<sup>w</sup>ũm n
coláiste
(edukacja, edukacyjny) szkoła średnia ogólnokształcąca lub zawodowa, przygotowująca do studiów uniwersyteckich;

lichtarz n
coinnleoir
świecznik na jedną świecę;

lichtuga n
lastóir
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) barka portowa przeznaczona do rozładowania statku w celu zmniejszenia zanurzenia

lichy ˈlʲixɨ adj
dearóil
(potocznie, potoczny) będący w złym stanie, złej jakości, w złym gatunku
(potocznie, potoczny) małej wartości moralnej lub artystycznej
páipéar tanaí
(potocznie, potoczny) mały, drobny, niepozorny

lico ˈlʲit͡sɔ n
aghaidh
(budownictwo) zewnętrzna powierzchnia niektórych przedmiotów
(budownictwo) zewnętrzna powierzchnia ściany albo bryły budynku
(książkowy) (anatomia, anatomiczny) twarz, oblicze, policzek

licytacja ˌlʲit͡sɨˈtat͡sʲja n
ceant
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) publiczna sprzedaż, w której nabywcą zostaje oferujący najwyższą kwotę;

liczba ˈlʲid͡ʒba n
uimhir
(matematyka, matematyczny) pojęcie będące w najprostszym przypadku abstrakcyjną reprezentacją liczebności zbioru lub poziomu jakiejś wielkości (np. fizycznej);

liczba atomowa ˈlʲid͡ʒba ˌːtɔ̃ˈmɔva n
uimhir adamhach
(fizyka, fizyczny) liczba określająca, ile protonów znajduje się w jądrze danego atomu;

liczba mnoga ˈlʲid͡ʒba ˈmnɔɡa n
iolra
(gramatyka) w deklinacji: cecha wyrazu opisującego więcej niż jeden element

liczba nieparzysta n
uimhir chorr
(matematyka, matematyczny) liczba całkowita niepodzielna przez dwa

liczba niewymierna ˈlʲid͡ʒba ˌɲɛvɨ̃ˈmʲjɛrna n
uimhir éagóimheasta
(matematyka, matematyczny) liczba rzeczywista niedająca się zapisać w postaci ilorazu liczb całkowitych;

liczba parzysta n
ré-uimhir
(matematyka, matematyczny) liczba całkowita podzielna przez 2

liczba pierwsza ˈlʲid͡ʒba ˈpʲjɛrfʃa n
uimhir phríomha
(matematyka, matematyczny) liczba naturalna, która ma dokładnie dwa dzielniki naturalne: jedynkę i siebie samą;

liczba podwójna ˈlʲid͡ʒba pɔˈdvujna n
déach
(gramatyka) w deklinacji: cecha wyrazu opisującego dokładnie dwa elementy, różna od liczby mnogiej;

liczba pojedyncza ˈlʲid͡ʒba ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇t͡ʃa n
uatha
(gramatyka) cecha wyrazu oznaczająca, iż odnosi się on do jednej osoby lub jednej rzeczy;

liczba porządkowa ˈlʲid͡ʒba ˌpɔʒɔ̃ntˈkɔva n
orduimhir
(matematyka, matematyczny) zwykle w lm: zbiór dobrze uporządkowany, będący kanonicznym reprezentantem pewnej klasy izomorficzności dobrych porządków
(oficjalnie) liczba naturalna, używana do określenia pozycji w pewnej kolejności

liczba rzeczywista n
réaduimhir
(matematyka, matematyczny) liczba wymierna (ułamek) lub dowolna liczba pomiędzy liczbami wymiernymi;

liczbowy adj
figiúr
dotyczący liczb: złożony z liczby, oparty na liczbach lub wyrażony liczbami

liczebnik lʲiˈt͡ʃɛbʲɲik n
figiúr
(gramatyka) nazwa liczby

liczebnik główny n
bunuimhir
(gramatyka) nazwa liczby całkowitej

liczebnik porządkowy n
orduimhir
(gramatyka) nazwa liczby określająca położenie elementu w pewnym szeregu

liczebny adj
líonmhar
mogący być wyrażonym liczbami

liczi chińskie ˈlʲit͡ʃʲi ˈxʲĩj̃sʲcɛ n
lítsí
(botanika, botaniczny) Litchi chinensis, gatunek drzew tropikalnych z rodziny mydleńcowatych, pochodzący z rejonu Kambodży, Wietnamu i Filipin, uprawiany w wielu krajach o ciepłym klimacie

licznik ˈlʲit͡ʃʲɲik n
cuntar
urządzenie służące do pomiaru jakiejś wielkości naliczanej w czasie;

liczny ˈlʲit͡ʃnɨ adj
a lán
(tylko w lm.) występujący w dużej liczbie
líonmhar
(o rzeczownikach zbiorowych) składający się z wielu jednostek

liczydło lʲiˈt͡ʃɨdwɔ n
abacas
(matematyka, matematyczny) przyrząd w postaci ramy z pręcikami, na których umieszczone są ruchome koraliki, wspomagający wykonywanie prostych obliczeń;

liczyć ˈlʲit͡ʃɨt͡ɕ v
comhair
określać liczbę elementów składających się na dany zbiór
pokładać swoje zaufanie

lid lʲit n
luaidhe
pierwszy, wprowadzający akapit artykułu lub informacji prasowej, ze streszczeniem treści i zachętą do zapoznania się z całością;

lider ˈlʲidɛr n
ceann
osoba dowodząca, zarządzająca pracą zespołu

liderować ˌlʲidɛˈrɔvat͡ɕ v
luaidhe
przewodzić, być liderem

lidyjski adj
Lidiach
związany z Lidią, pochodzący z Lidii

lidyjski n
Lidiach
(językoznawstwo, językoznawczy) język lidyjski;

liga ˈlʲiɡa n
conradh
(sport, sportowy) klasa rozgrywek w sportach zespołowych, np. w piłce nożnej, siatkówce, hokeju, itp.
zrzeszenie osób, organizacji lub państw

ligatura ˌlʲiɡaˈtura n
ceangal
(językoznawstwo, językoznawczy) (termin typograficzny) znak będący połączeniem kilku liter, na przykład ß, æ, Æ;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak graficzny oznaczający następstwo dwu lub więcej nut;

ligustr n
pribhéad
(botanika, botaniczny) Ligustrum L., rodzaj roślin krzewiastych lub drzew z rodziny oliwkowatych, często używanych jako ozdobne;

likier ˈlʲicɛr n
licéar
(spożywczy) słodki i mocny napój alkoholowy;

lilak ˈlʲilak n
líológ
(botanika, botaniczny) Syringa L., rodzaj krzewów lub drzew z rodziny oliwkowatych;

lilia ˈlʲilʲja n
lile
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny liliowatych;

lilia wodna ˈlʲilʲja ˈvɔdna n
bior-rós
(potocznie, potoczny) grzybienie, Nymphaea L., roślina wodna o okazałych kwiatach

liliowy lʲiˈlʲjɔvɨ adj
lile
dotyczący lilii, należący do lilii, zrobiony z lilii, związany z lilią

lima ˈlʲĩma n
crann líomaí
(botanika, botaniczny) krzew lub niewielkie drzewo cytrusowe;
owoc limy (1.1), żółtozielony, podobny do cytryny, ale mniejszy

limfa n
limfe
(fizjologia, fizjologiczny) płyn ustrojowy pośredniczący w wymianie składników między krwią i tkankami; chłonka;

limit ˈlʲĩmʲit n
cum
granica niemożliwa do przekroczenia

limnologia ˌlʲĩmnɔˈlɔɟja n
linneolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (hydrologia, hydrologiczny) dział hydrobiologii i hydrologii badający życie organizmów wodnych w zbiornikach śródlądowych jak też właściwości chemiczne i fizyczne tego środowiska;

limo ˈlʲĩmɔ n
súil dhubh
(potocznie, potoczny) podbite oko

limonkowy ˌlʲĩmɔ̃ŋˈkɔvɨ adj
glas líoma
mający intensywny jasnozielony kolor z domieszką żółtego

lin lʲĩn n
cúramán
(ichtiologia, ichtiologiczny) słodkowodna ryba;

lina ˈlʲĩna n
téad
elastyczne cięgno z włókna lub drutów;

linczować lʲĩn͇ˈt͡ʃɔvat͡ɕ v
linseáil
(książkowy) dokonywać linczu

lingwista lʲĩŋɡˈvʲista n
teangeolaí
(językoznawstwo, językoznawczy) językoznawca

lingwistyczny adj
teangach
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) związany z lingwistyką lub dotyczący lingwisty
(przestarzałe, przestarzały) związany z językiem lub dotyczący języka

lingwistyka lʲĩŋɡˈvʲistɨka n
teangeolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) (językoznawstwo, językoznawczy) nauka o języku

linia ˈlʲĩɲja n
líne
kształt dający się narysować jednym pociągnięciem ołówka

linie lotnicze n
aerlíne
(lotnictwo, lotniczy) przedsiębiorstwo świadczące usługi transportu lotniczego;

linijka lʲĩˈɲijka n
rialóir
przyrząd służący do kreślenia linii i odmierzania odległości;

liniowiec lʲĩˈɲɔvʲjɛt͡s n
línéar
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) statek regularnie kursujący między danymi punktami;

liniowy lʲĩˈɲjɔvɨ adj
clólíne
mający związek z linią

link lʲĩŋk n
nasc
(informatyka, informatyczny) odnośnik w dokumencie elektronicznym (np. na stronie WWW) prowadzący do innego dokumentu elektronicznego lub do innego miejsca w tym samym dokumencie

lipa ˈlʲipa n
teile
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tilia L., drzewo liściaste z podrodziny lipowatych;

lipid ˈlʲipʲit n
lipid
(biochemia, biochemiczny) związek chemiczny tworzący cząsteczki hydrofobowe albo amfifilne, służący głównie do magazynowania energii lub jako substrat budulcowy komórek i tkanek;

lipiec ˈlʲipʲjɛt͡s n
Iúil
siódmy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

lipień ˈlʲipʲjɛ̇̃ɲ n
scáth
(ichtiologia, ichtiologiczny) Thymallus, słodkowodna ryba z rodziny łososiowatych;

lira ˈlʲira n
lir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) smyczkowy strunowy instrument muzyczny, posiadający trzy lub cztery struny, popularny na Krecie, Dodekanezie, w Tracji i wśród uchodźców z Azji Mniejszej
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) starogrecki instrument muzyczny, szarpany posiadający od czterech do dziesięciu strun;

lirogon n
liréan
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rzędu wróblowych występujący na kontynencie australijskim;

liryczny lʲiˈrɨt͡ʃnɨ adj
liriceach
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) związany z liryką, lirykiem

liryk n
liric
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór liryczny

liryka n
filíocht
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) rodzaj literacki;

liryzm n
liriciúlacht
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) pierwiastek uczuciowy w utworze lub zachowaniu osób

lis lʲis n
sionnach madra rua
(zoologia, zoologiczny) Vulpes, drapieżnik o wydłużonym tułowiu, krótkich łapach i długim, puszystym ogonie;

lis polarny ˈlʲis pɔˈlarnɨ n
raposo polar
(zoologia, zoologiczny) ssak drapieżny z rodziny psowatych, zamieszkujący obszary na północ od koła podbiegunowego;

lisica lʲiˈɕit͡sa n
sionnach baineann
(zoologia, zoologiczny) samica lisa

list lʲist n
litir
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa zawierająca korespondencję lub drobne rzeczy dopuszczone do przewozu pocztowego, nadane w zamkniętym opakowaniu
papier, na którym napisano list (1.1)
wiadomość, wypowiedź sformułowana pisemnie

lista ˈlʲista n
liosta
elementy zapisane w kolejności
(informatyka, informatyczny) jedna ze struktur danych używana w infomatyce;

listek ˈlʲistɛk n
bata
cienki, niewielki płatek, plasterek czegoś
duillín
(zdrobniale) od: liść
jedna z blaszek liściowych, część liścia złożonego, osadzona na wspólnej osadce

listek figowy ˈlʲistɛk fʲiˈɡɔvɨ n
duilleog fige
osłona czegoś, co z jakichś względów chciałoby się ukryć, nie ujawniać; przykrywka dla czegoś, parawan
skąpa przysłona nagości

listopad lʲiˈstɔpat n
Samhain mí na Samhna
jedenasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

listopadowy ˌlʲistɔpaˈdɔvɨ adj
Mí na Samhna
mający miejsce, odbywający się w listopadzie

listwa ˈlʲistfa n
ciumhais
pasek materiału używany do obszywania krawędzi ubrań

listwa przypodłogowa n
clár sciorta
(budownictwo) podłużny dekoracyjny element konstrukcyjny, który wykańcza ścianę przy podłodze

lit lʲit n
litiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Li i liczbie atomowej 3;

litera lʲiˈtɛra n
litir
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwany znak graficzny, odpowiadający konkretnemu dźwiękowi, umożliwiający zapis słów;

literalny ˌlʲitɛˈralnɨ adj
beacht
(książkowy) mający związek ze ścisłym rozumieniem, przytoczeniem lub tłumaczeniem czyichś słów

literatka ˌlʲitɛˈratka n
scríbhneoir
pisarka

literatura ˌlʲitɛraˈtura n
litríocht
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wszystkie dzieła artystyczne zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym;

literować v
litrigh
podawać pisownię wyrazu, wymawiając po kolei poszczególne litery tego słowa

literówka ˌlʲitɛˈrufka n
botún cló
błąd w pisaniu polegający na pomyleniu lub opuszczeniu liter w słowie

litewski lʲiˈtɛfsʲci adj
Liotuáinis
odnoszący się do Litwy lub Litwinów
Liotuánach
odnoszący się do języka litewskiego (2.1)

litewski lʲiˈtɛfsʲci n
Liotuáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) bałtyjski język używany przez Litwinów;

litograf n
liteagrafaí
(sztuka) artysta, rzemieślnik stosujący technikę litografii

litografia ˌlʲitɔˈɡrafʲja n
liteagraf
(sztuka) odbitka, praca wykonana techniką litografii (1.1)
liteagrafaíocht
(drukarstwo, drukarski) (sztuka) technika graficzna, zaliczana do druku płaskiego lub wklęsłego;

litoral lʲiˈtɔral n
cladach
(ekologia, ekologiczny) (hydrologia, hydrologiczny) płytka przybrzeżna strefa wód, którą zarasta naczyniowa roślinność wodna;

litosfera ˌlʲitɔˈsfɛra n
litisféar
(geologia, geologiczny) zewnętrzna, najbardziej sztywna sfera kuli ziemskiej;

litość ˈlʲitɔɕt͡ɕ n
trócaire
współczucie, miłosierdzie, żal nad kimś

litr lʲitr̥ n
lítear
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka objętości, decymetr sześcienny;

live lajf n
dearg
internetowy przekaz lub spotkanie na żywo
muzyka na żywo

liverpoolski adj
Learphollach
odnoszący się do Liverpoolu, związany z Liverpoolem

lizak ˈlʲizak n
líreacán
twardy cukierek na patyku
(potocznie, potoczny) (kolejnictwo) przyrząd policjanta drogowego lub kolejarza służący do pomocy przy kierowaniu ruchem

lizać ˈlʲizat͡ɕ v
ligh
dotykać czegoś językiem i przesuwając po tym

lizus ˈlʲizus n
Seoinín
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) człowiek przesadnie lub sztucznie grzeczny, żeby uzyskać czyjeś względy

liściasty lʲiɕˈt͡ɕastɨ adj
cnámhóga tae
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) w postaci liści
crua-adhmad
(leśnictwo) dotyczący drzew liściastych (1.1)
duilligh
(botanika, botaniczny) (zobacz) liściowy
duillsilteach
(botanika, botaniczny) mający liście, złożony z drzew lub krzewów mających liście

liść lʲiɕt͡ɕ n
duilleog
(botanika, botaniczny) element budowy sporofitu rośliny naczyniowej, pełniący funkcje odżywcze dzięki zawartości chlorofilu;

liść laurowy ˈlʲiɕt͡ɕ lawˈrɔvɨ n
duilleog labhrais
(spożywczy) suszony liść wawrzynu szlachetnego używany jako przyprawa;

lniany ˈlʲɲãnɨ adj
línéadach
wykonany z tkaniny wykonanej z lnu
ros
wykonany lub otrzymany z rośliny len

loafersy n
lófaire
wsuwane obuwie z cholewką o charakterystycznym kształcie podkowy

lobbować v
forhalla
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ekonomia, ekonomiczny) wywierać wpływ na władze publiczne w imieniu koncernów lub grup społecznych

lobby ˈlɔbbʲi n
forhalla
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ekonomia, ekonomiczny) grupa nacisku (zwłaszcza w celu zmiany prawa zgodnie z czyimiś interesami)

lobbysta n
brústocaire
zawodowy rzecznik czyichś interesów wywierający wpływ na władze publiczne

loch lɔx n
doinsiún
podziemne pomieszczenie pod dużą budowlą, najczęściej zamkiem, wykorzystywane dawniej jako więzienie;

locha ˈlɔxa n
cráin
(zoologia, zoologiczny) dorosła samica świni

lockdown n
dianghlasáil
zakaz wyjścia, zakaz opuszczania danej strefy

lodowcowy ˌlɔdɔfˈt͡sɔvɨ adj
oighreach
związany z lodowcami i ich działalnością

lodowiec lɔˈdɔvʲjɛt͡s n
oighearshruth
(geologia, geologiczny) ogromna masa lodu powstała z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu;

lodowy adj
oighear
związany z lodem, dotyczący lodu

lodołamacz ˌlɔdɔˈwãmat͡ʃ n
bristeoir oighir
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) statek o wzmocnionym kadłubie, przystosowany do rozbijania pokrywy lodu na morzu lub rzece celem utworzenia drogi dla innych statków;

lody ˈlɔdɨ n
uachtar reoite
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) deser, który stanowi słodka, zamrożona masa sporządzona z mleka, cukru, jaj i innych dodatków

lodówka lɔˈdufka n
cuisneoir
pojemnik, szafka lub urządzenie izolowane termicznie, umożliwiające przechowywanie czegoś w obniżonej temperaturze;

loft lɔft n
lochta
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie przemysłowe zaadaptowane na mieszkanie (często luksusowe) lub inny lokal użytkowy;

log lɔk n
taifead
(marynarka) przyrząd do pomiaru prędkości statku;

logarytm lɔˈɡarɨtm̥ n
logartam
(matematyka, matematyczny) wykładnik potęgi, do której należy podnieść określoną liczbę (podstawę logarytmu), aby uzyskać jego argument;

logika ˈlɔɟika n
loighic
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina naukowa zajmująca się regułami poprawnego myślenia i wnioskowania;

logistyka n
lóistíocht
(ekonomia, ekonomiczny) planowanie i realizacja przepływu dóbr;
(wojskowość, wojskowy) organizacja i realizacja zaopatrzenia dla wojska;

logować lɔˈɡɔvat͡ɕ v
logáil isteach
(informatyka, informatyczny) autoryzować się w systemie, najczęściej podając hasło
bloc
(informatyka, informatyczny) zapisywać jakieś informacje w specjalnym pliku-dzienniku

lojalność n
dílseacht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest lojalne; cecha tych, którzy są lojalni

lok lɔk n
buaiceas
pasmo zakręconych lub wijących się włosów

lokaj n
giolla cóiste
człowiek usługujący w bogatym domu lub na dworze panującego

lokal ˈlɔkal n
club
(potocznie, potoczny) (gastronomia) pub, bar, restauracja, klub
cuir
mieszkanie lub pomieszczenie użytkowe

lokal wyborczy n
stáisiún vótála
miejsce oddawania głosów w wyborach

lokalny lɔˈkalnɨ adj
logánta
(informatyka, informatyczny) widoczny tylko w obrębie danej procedury lub bloku, tworzona w momencie inicjowania bloku i niszczona w momencie kończenia bloku
związany z jakimś rejonem, miejscem, ograniczony do jakiegoś miejsca

lokata n
sil-leagan
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) zainwestowanie kapitału w przedsiębiorstwo, nieruchomość, w celu ochrony albo pomnożenia tej wartości
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) zainwestowany w banku kapitał

lokator lɔˈkatɔr n
tionónta
ktoś, kto mieszka w wynajętym mieszkaniu

lokomocja n
féinghluaiseacht
(dawniej, dawny) zdolność poruszania się

lokować v
cuir
(bankowość, bankowy) umieszczać pieniądze lub kosztowności tam, gdzie nie ulegną utracie, a nawet będzie możliwy z nich zysk
umieszczać w jakimś miejscu

lokwat n
crann locuataí
(botanika, botaniczny) (spożywczy) owoc lokwatu (1.1)
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) drzewo owocowe z gatunku Eriobotrya japonica Lour., nieśplik japoński

lombard ˈlɔ̃mbart n
teach gill
instytucja udzielająca pożyczek pod zastaw przedmiotów lub papierów wartościowych;

londyńczyk lɔ̃nˈdɨ̃j̃n͇t͡ʃɨk n
Londaineach
mieszkaniec Londynu

londyński lɔ̃nˈdɨ̃j̃sʲci adj
Londain
pochodzący z Londynu, dotyczący Londynu

lont lɔ̃nt n
aidhnín
(wojskowość, wojskowy) łatwopalna linka przy starej broni artyleryjskiej lub ładunku wybuchowym, służąca do odpalenia go lub oddania strzału z bezpiecznej odległości, poprzez zapalenie końca tej linki i stopniowe przenoszenie się płomienia do zapalnika

lorens ˈlɔrɛ̃w̃s n
láirinciam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lr i liczbie atomowej 103;

lornetka lɔrˈnɛtka n
déshúiligh
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny do obserwacji dwuocznej, składający się z dwóch jednakowych, połączonych zawiasowo, ułożonych równolegle lunet obserwacyjnych;

los lɔs n
amhantar
przypadek
cinniúint
fatum, przeznaczenie
wydarzenia, bieg czyjegoś życia

losowość n
randamacht
cecha tego, co jest losowe

losowy lɔˈsɔvɨ adj
fánach
przypadkowy, niezależny od decyzji

lot lɔt n
eitilt
przemieszczanie się w powietrzu lub w przestrzeni kosmicznej

lotka ˈlɔtka n
ailearán
(lotnictwo, lotniczy) ruchomy element skrzydła statku powietrznego, służący do kontroli jego przechylenia, czyli obrotu wzdłuż osi podłużnej;
eiteán
(sport, sportowy) uskrzydlony przedmiot służący do gry w badmintona

lotnictwo lɔtʲˈɲit͡stfɔ n
eitlíocht
ogół zagadnień związanych ze wszelkiego rodzaju statkami powietrznymi;

lotniczy lɔtʲˈɲit͡ʃɨ adj
aerloingseoireacht
związany z lotnictwem

lotnik ˈlɔtʲɲik n
eitleoir
(lotnictwo, lotniczy) (zawód, zawodowy, zawodowo) człowiek, który lata samolotem lub należy do jego obsługi
(wojskowość, wojskowy) żołnierz służący w lotnictwie
inżynier posiadający specjalizację lotniczą

lotnisko lɔtʲˈɲiskɔ n
aerfort
(lotnictwo, lotniczy) wydzielony obszar na ziemi przystosowany do obsługi statków powietrznych;

lotniskowiec ˌlɔtʲɲiˈskɔvʲjɛt͡s n
iompróir aerárthaí
(wojskowość, wojskowy) okręt stanowiący ruchomą bazę dla samolotów, poprzez odpowiednio ukształtowany pokład jako pas startowy;

lotniskowy adj
aerfort
związany z lotniskiem

lotny adj
abúil
cechujący się bystrością lub zwinnością
eitilte
łatwo przemieszczający się
luaineach
(fizyka, fizyczny) występujący w postaci gazowej lub łatwo w nią przechodzący
łatwo unoszący się w powietrzu

lotos ˈlɔtɔs n
loiteog
(botanika, botaniczny) Nelumbo Adans., rodzaj roślin z rodziny lotosowatych;

loża n
bosca
(architektura, architektoniczny) specjalne miejsce na widowni przeznaczone dla osobistości;

lub lup conjunction
nó
spójnik łączący dwa zdania równorzędne oraz dwie części zdania, wskazując, że przynajmniej jedna część jest prawdziwa;

lubczyk ˈlupt͡ʃɨk n
luáiste
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny selerowatych o żółtych kwiatach, używana jako przyprawa kuchenna, według wierzeń ludowych uważana za środek wywołujący miłość, afrodyzjak;

lubieżny luˈbʲjɛʒnɨ adj
adharcach
rozpustny, sprośny

lubić ˈlubʲit͡ɕ v
is maith le
darzyć kogoś lub coś pozytywnym uczuciem

lucerna luˈt͡sɛrna n
alfalfa
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) jednoroczna lub dwuletnia bylina z rodziny bobowatych;

lud lut n
lucht
zbiorowość ludzi o wspólnym języku i kulturze, niebędąca narodem

ludność ˈludnɔɕt͡ɕ n
daonra
ogół ludzi zamieszkujących dane terytorium

ludobójstwo ˌludɔˈbujstfɔ n
cinedhíothú
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbrodnia przeciwko ludzkości polegająca na celowym wyniszczaniu całych narodów lub ich części (grup etnicznych / religijnych / rasowych) poprzez zabójstwa jak i tworzenie warunków życia obliczonych na fizyczne wyniszczenie;

ludzki ˈlut͡sʲci adj
duineata
cecha charakterystyczna dla poczynań lub dążeń człowieka
odnoszący się do wytworów rąk lub umysłu człowieka

ludzkość ˈlut͡skɔɕt͡ɕ n
daonail
ród ludzki; ogół, suma ludzi na świecie
daonnacht
natura człowieka, która jest utożsamiana z dobrymi cechami ludzi

lufa ˈlufa n
bairille
część broni palnej w postaci rury, w której następuje rozpędzenie pocisku przy strzale;

luka ˈluka n
bearna
puste miejsce

luka w prawie n
poll lámhaigh
brak odpowiedniego przepisu prawnego, lub istnienie przepisu, który nie jest taki, jaki być powinien;

lukier ˈlucɛr n
uachtar ime
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) polewa używana do pokrywania wyrobów cukierniczych, sporządzana z roztopionego cukru pudru;

lukratywny adj
brabúsach
przynoszący spore zyski

lukrecja luˈkrɛt͡sʲja n
carra mhilis
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) wysuszone korzenie lukrecji (1.1) z odłogami lub ich przetwory
liocras
(botanika, botaniczny) Glycyrrhiza, rodzaj bylin z rodziny bobowatych, rosnących w Eurazji;

luksemburczyk ˌluksɛ̃mˈburt͡ʃɨk n
Lucsamburgach
mieszkaniec Luksemburga (stolicy państwa Luksemburg)

luksus ˈluksus n
sómas
warunki zapewniające komfortowe życie i zbytek;

luksusowy adj
macnasach
taki, który jest przejawem luksusu, bogatego życia

lulać ˈlulat͡ɕ v
snag
(potocznie, potoczny) kołysać dziecko (najczęściej do snu)

lulek czarny n
caoch na gcearc
(botanika, botaniczny) Hyoscyamus niger L., gatunek rośliny z rodziny psiankowatych o własnościach leczniczych i trujących w większej ilości;

lumbago lũmˈbaɡɔ n
lumbágó
(medycyna, medyczny) ból okolicy lędźwiowej, mogący mieć różne przyczyny, m.in. zapalenie korzonków czy urazy i zmiany kręgosłupa;

lunatyzm lũˈnatɨsm̥ n
suansiúl
(medycyna, medyczny) choroba powodująca nieświadome wykonywanie różnych czynności (np. chodzenie) w głębokim śnie;

lunch lãn͇t͡ʃ n
lón
posiłek we wczesnej porze obiadowej, głównie podczas przerwy w pracy lub na uczelni

luneta n
fadradharcán
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny do oglądania odległych obiektów, którego elementami są okular i obiektyw;

lupa ˈlupa n
gloine mhéadaithe
wypukła soczewka wyposażona w uchwyt, prosty przyrząd optyczny do powiększania obrazu;

lustro ˈlustrɔ n
scáthán
gładka powierzchnia odbijająca światło; tafla szkła od spodu pokrytego warstwą srebra lub aluminium;

lut lut n
sádar
(technologia, technika, techniczny) spoiwo w postaci metalu lub stopu metali używane do lutowania i lutospawania;

luteranin ˌlutɛˈrãɲĩn n
Clann Liútair
osoba, która wyznaje luteranizm

luteranizm ˌlutɛˈrãɲism̥ n
Liútarachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) doktryna teologiczna, jeden z nurtów protestantyzmu, zapoczątkowany przez Marcina Lutra;

luterański adj
Liútarach
związany z luteranizmem

lutet ˈlutɛt n
lúitéitiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lu i liczbie atomowej 71;

lutnia ˈlutʲɲa n
liúit
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument strunowy przypominający mandolinę;

lutować luˈtɔvat͡ɕ v
sádráil
(technologia, technika, techniczny) łączyć metalowe elementy przy pomocy lutu roztopionego lutownicą lub palnikiem

luty ˈlutɨ n
Feabhra
drugi miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

luzem adv
scaoil
o towarach: bez opakowania, pojedynczo

luźny ˈluʑnɨ adj
scaoilte
nieprzylegający, swobodny, zapewniający swobodę ruchów (o ubraniach)
nieumocowany

lwi lvʲi adj
leon
związany z lwem, dotyczący lwa

lwi lvʲi possessiveAdjective
leon
należący do lwa

lód lut n
oighear
stały stan skupienia wody;
(potocznie, potoczny) lodowisko
(potocznie, potoczny) porcja lodów przeznaczona do zjedzenia przez jedną osobę

ląd lɔ̃nt n
faigh
obszar skorupy ziemskiej niepokryty wodami mórz i oceanów;

lądolód lɔ̃nˈdɔlut n
clúid oighir
gruba warstwa lodu pokrywająca duże obszary ziemi;

lądowanie ˌlɔ̃ndɔˈvãɲɛ n
ceann an staighre
(rzeczownik odczasownikowy) od lądować

lądować lɔ̃nˈdɔvat͡ɕ v
faigh
osiadać na czymś – z powietrza lub wody

lądowy lɔ̃nˈdɔvɨ adj
domhanda
dotyczący lądu, odbywający się na lądzie, żyjący na lądzie

lędźwiowy lɛ̃ɲd͡ʑˈvʲjɔvɨ adj
lumbach
(przymiotnik) od lędźwie

lęg lɛ̃ŋk n
foireann
wszystkie jaja wysiadywane przez jakieś zwierzę jednocześnie

lęgowisko n
adhbha rón
(ornitologia, ornitologiczny) obszar gniazdowania i lęgu;

lęk lɛ̃ŋk n
eagla
uczucie niepokoju, obawy przed czymś, co może być groźne
imní
(psychologia, psychologiczny) strach pojawiający się bez przyczyny;

lękać się ˈlɛ̃ŋkat͡ɕ‿ɕɛ v
eagla
(książkowy) bać się; odczuwać strach, trwogę

lękliwy lɛ̃ŋkˈlʲivɨ adj
náireach
(o osobach) skłonny do lęku, dający się łatwo nastraszyć

lśniący ˈl̥ʲɕɲɔ̃nt͡sɨ adj
lonrach
taki, który lśni, błyszczy, świeci, bije blaskiem

lśnić l̥ʲɕɲit͡ɕ v
loinnir
świecić, błyszczeć, odbijać światło

lżyć v
imdhearg
obrażać kogoś, obrzucać kogoś obelgami

macedoński ˌmat͡sɛˈdɔ̃j̃sʲci adj
Macadóine
odnoszący się do krainy Macedonii w Grecji lub mieszkańców tego regionu
odnoszący się do państwa Macedonii lub Macedończyków

macedoński ˌmat͡sɛˈdɔ̃j̃sʲci n
Macadóine
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Macedonii;
(językoznawstwo, językoznawczy) język wymarły używany przez starożytnych mieszkańców Macedonii;

machać ˈmaxat͡ɕ v
casadh
szybko, wahadłowo ruszać czymś

machikuł n
poll lámhaigh
(historia, historyczny, historycznie) (budownictwo) średniowieczny ganek obronny z otworami strzelniczymi w podłodze, stosowany na murach i wystający poza ich krawędź;

macica maˈt͡ɕit͡sa n
broinn
(anatomia, anatomiczny) narząd kręgowców, w którym rozwija się embrion;

maciejka n
branra
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) lewkonia długopłatkowa

macierz ˈmat͡ɕɛʃ n
maitrís
(matematyka, matematyczny) prostokątna tablica liczb lub innych elementów pewnego pierścienia;
máithrigh
(dawniej, dawny) (także (Śląsk Cieszyński)) matka
tír dhúchais
(przenośnie, przenośnia) ojczyzna

macierz diagonalna n
maitrís thrasnánach
(matematyka, matematyczny) macierz, zwykle kwadratowa, której wszystkie niezerowe elementy znajdują się na przekątnej głównej;

macierzanka ˌmat͡ɕɛˈʒãnka n
tím
(botanika, botaniczny) Thymus L., liczący 35 gatunków rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych;

maciorka n
athchaora
samica owcy

macka n
adharcán
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) zasięg czyichś groźnych wpływów (zwykle w liczbie mnogiej)
(zoologia, zoologiczny) wyrostek ciała niektórych wodnych bezkręgowców, służący do chwytania lub rozpoznawania dotykiem

macocha maˈt͡sɔxa n
leasmháthair
żona ojca, ale nie matka;

maczuga n
cleith
jedna z najstarszych broni obuchowych, pałka z grubym końcem nabitym ostrymi kamieniami lub kawałkami metalu;

mafia ˈmafʲja n
maifia
(kryminologia, kryminologiczny) zorganizowana grupa przestępcza wywodząca się z Włoch (obecnie działająca w wielu krajach), o hierarchicznej strukturze, działająca w wielu obszarach życia, również dążąca do uzyskania wpływów w polityce

mag mak n
asarlaí
(ezoteryka) osobnik, który wprawnie włada magią mistyczną

magenta maˈɡɛ̃nta n
maigeanta
barwa purpurowa;

magia ˈmaɟja n
draíocht
(ezoteryka) lub (fantasy) praktyki oparte na wierze w zjawiska nadprzyrodzone, wykorzystujące zaklęcia i czynności rytualne;

magiczny maˈɟit͡ʃnɨ adj
rúnda
związany z magią, dotyczący magii
taki, który ma wyjątkowy, czarujący, dziwny urok

magik ˈmaɟik n
draoi
osoba robiąca sztuczki mające sprawiać wrażenie magii

magistrala n
bus
(informatyka, informatyczny) sieć wewnętrzna komputera przenosząca sygnały pomiędzy częściami urządzenia

magma ˈmaɡma n
magma
(geologia, geologiczny) gorąca, ruchliwa materia, ciekły stop złożony głównie z krzemianów i glinokrzemianów, znajdujący się w głębi skorupy ziemskiej;

magnes ˈmaɡnɛs n
maighnéad
przedmiot mający zdolność przyciągania niektórych przedmiotów (zrobionych z żelaza i jego stopów);

magnetofon ˌmaɡnɛˈtɔfɔ̃n n
téipthaifeadán
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do wielokrotnego nagrywania i odtwarzania dźwięku na specjalnej taśmie magnetycznej;

magnetowid ˌmaɡnɛˈtɔvʲit n
físeán
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zapisywania na taśmie magnetycznej sygnałów telewizyjnych i późniejszego ich odtwarzania;

magnetyczny ˌmaɡnɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
adhmainteach maighnéadach
(fizyka, fizyczny) charakteryzujący się magnetyzmem; dotyczący magnesu, magnetyzmu; mający właściwości takie jak magnes

magnetyzm n
adhmainteas
(fizyka, fizyczny) zjawiska i właściwości materii odnoszące się do oddziaływania pól magnetycznych;
(przenośnie, przenośnia) siła przyciągająca

magnez ˈmaɡnɛs n
maignéisiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mg i liczbie atomowej 12

magnezyt n
magnésít
(mineralogia, mineralogiczny) pospolity minerał z gromady węglanów, składający się w głównej mierze ze związków magnezu;

magnituda n
méid creatha talún
(geologia, geologiczny) (fizyka, fizyczny) liczbowa miara energii trzęsienia ziemi oparta na wielkości momentu sejsmicznego;

magnolia maɡˈnɔlʲja n
magnóilia
(botanika, botaniczny) Magnolia L., drzewo lub krzew należący do rodziny magnoliowatych;

mahajana ˌmaxaˈjãna n
Búdachas Mahayana
(filozofia, filozoficzny) kierunek buddyzmu, wyodrębniony w pierwszym wieku p.n.e.;

maharadża n
maharáiseá
(historia, historyczny, historycznie) niezależny władca w Indiach i na Archipelagu Malajskim

mahometanin n
Mahamadach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca islamu

mahometański adj
Mahamadach
związany z mahometanizmem i mahometanami, dotyczący mahometanizmu

mahoniowy ˌmaxɔ̃ˈɲjɔvɨ adj
mahagaine
wykonany z mahoniu

maj maj n
Bealtaine
piąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

majeranek ˌmajɛˈrãnɛk n
oragán cumhra
(botanika, botaniczny) roślina uprawna stosowana w lecznictwie i gastronomii;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z suszonych pędów majeranku (1.1)

majonez maˈjɔ̃nɛs n
maonáis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty sos z żółtek, musztardy, przypraw i oleju;

major ˈmajɔr n
maor
(wojskowość, wojskowy) stopień oficerski wojsk lądowych i powietrznych wyższy od kapitana;

majowy maˈjɔvɨ adj
Bealtaine
związany z majem, dotyczący maja

majster n
fear ceirde
(potocznie, potoczny) dobry fachowiec
maor
osoba, która bezpośrednio nadzoruje pracę robotników w fabryce lub na budowie

majtki ˈmajtʲci n
brístín
(krawiectwo) (odzieżownictwo) dolna część bielizny okrywająca biodra;

majątek maˈjɔ̃ntɛk n
cinniúint
bogactwo, fortuna
mainéar
posiadłość ziemska

majątkowy ˌmajɔ̃ntˈkɔvɨ adj
damhna
dotyczący majątku

majętny maˈjɛ̃ntnɨ adj
borrúil
posiadający duży majątek

mak mak n
poipín
(botanika, botaniczny) Papaver L., rodzaj roślin z rodziny makowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju mak (1.1)

makabra maˈkabra n
adhfhuath
coś wzbudzającego grozę, coś strasznego

makabryczny ˌmakaˈbrɨt͡ʃnɨ adj
adhfhuafar
wywołujący przerażenie i odrazę, zazwyczaj przez sugestywne ukazanie agonii, śmierci lub rozkładu

makak ˈmakak n
meacaic
(zoologia, zoologiczny) Macaca, niewielka, wąskonosa małpa;

makaron maˈkarɔ̃n n
pasta
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) półprodukt żywnościowy wytwarzany z ciasta zagniecionego z mąki, wody i soli;

makaroniarz n
gine
(potocznie, potoczny) (obraźliwie) lub (żartobliwie) Włoch

makijaż maˈcijaʃ n
dreachadh
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyki (szminka, tusz, cień do powiek itp.) nałożone na twarz

makolągwa ˌmakɔˈlɔ̃ŋɡva n
gleoiseach
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis cannabina, mniejszy od wróbla ptak gniazdujący w krzewach;

makrela maˈkrɛla n
ronnach maicréal
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba morska z rodziny makrelowatych z rodzaju Scomber lub Scomberomorus;

makro-
macra-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na duże rozmiary lub dużą skalę tego, co jest nazwane drugim członem

makrofotografia ˌmakrɔfɔtɔˈɡrafʲja n
macra-fótagrafaíocht
(fotografia) technika wykonywania zdjęć, w której fotografowany obiekt zostaje odwzorowany w naturalnych rozmiarach lub jest powiększony; także: zdjęcie wykonane tą techniką

maksimum ˈmaksʲĩmũm adv
ar a mhéad
w połączeniu z określeniem liczby: co najwyżej

malachit maˈlaxʲit n
malaicít
(mineralogia, mineralogiczny) (jubilerstwo, jubilerski) minerał o zielonej barwie, wykorzystywany w jubilerstwie, architekturze, sztuce zdobniczej oraz jako pigment;

malajski maˈlajsʲci adj
Malaeis
dotyczący Malajów (lub Malezji)

malajski maˈlajsʲci n
Malaeis
(językoznawstwo, językoznawczy) język Malezji i Malajów

malapropizm n
mífheilteachas
(językoznawstwo, językoznawczy) użycie innego słowa czy wyrażenia niż zamierzony, często dające komiczny efekt;

malarski adj
pictiúr
związany z malarstwem (dziedziną sztuki) lub malarzem, dotyczący tego malarstwa lub malarza
związany z malarstwem (rodzajem rzemiosła) lub malarzem, dotyczący tego malarstwa lub malarza

malarstwo maˈlarstfɔ n
péintéireacht
(sztuka) sztuka plastyczna posługująca się m.in. plamą barwną, linią nakładaną na określoną powierzchnię (np. płótno, tektura, deska, ściana);

malarz ˈmalaʃ n
péintéir
(budownictwo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik lub robotnik, który maluje ściany i inne części budynku
(sztuka) artysta, który maluje obrazy

malawijski ˌmalaˈvʲijsʲci adj
Malávach
odnoszący się do państwa Malawi

maleć ˈmalɛt͡ɕ v
aife
stawać się mniejszym

maleńki maˈlɛ̃ɲci adj
beag
(zdrobniale) od: mały

malina maˈlʲĩna n
sú craobh tor sútha craobh
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych;
(botanika, botaniczny) Rubus idaeus L., krzew maliny właściwej
(potocznie, potoczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc maliny właściwej (1.2)

malinka maˈlʲĩnka n
plaicín suirí
(potocznie, potoczny) ślad na skórze po intensywnym pocałunku;

malinowy ˌmalʲĩˈnɔvɨ adj
sú craobh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyrządzony z malin, z dodatkiem owoców malin
dotyczący malin (krzewów i owoców)
mający kolor dojrzałego owocu maliny, różowoczerwony

malowanie ˌmalɔˈvãɲɛ n
péinteáil
nakładanie farby na jakąś powierzchnię (płótno, papier, tekturę, ścianę), wypełnianie czegoś kolorem

malować maˈlɔvat͡ɕ v
péinteáil
(technologia, technika, techniczny) nakładać farbę na jakąś powierzchnię (płótno, papier, tekturę, ścianę), wypełniać coś kolorem
(sztuka) tworzyć obraz lub dzieło malarskie
dreach
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) nakładać kolorowe kosmetyki na twarz (np.: szminkę na usta, tusz na rzęsy, cienie na powieki, róż na policzki itp.)

maltańczyk malˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
Máltach
(kynologia, kynologiczny) rasa małych psów o białym włosie

maltański malˈtãj̃sʲci adj
Máltais
(geografia, geograficzny) odnoszący się do państwa Malta

maltański malˈtãj̃sʲci n
Máltais
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Malty;

maltretowanie ˌmaltrɛtɔˈvãɲɛ n
maslaigh
(rzeczownik odczasownikowy) od maltretować

malutki maˈlutʲci adj
bídeach
bardzo mały; (zdrobniale) od: mały

malwersacja n
míchleachtas
przestępstwo finansowe polegające na przywłaszczeniu sobie powierzonego mienia

malwersant n
cúigleálaí
ktoś, kto dopuścił się malwersacji

mama ˈmãma n
mam
(potocznie, potoczny) matka

mamka ˈmãmka n
banaltra chíche
kobieta karmiąca piersią cudze dziecko

mammografia ˌmãmːɔˈɡrafʲja n
X-ghathú cíche
(medycyna, medyczny) radiologiczne badanie piersi;

mamusia mãˈmuɕa n
maime
(zdrobniale) matka

mamut ˈmãmut n
mamat
(zoologia, zoologiczny) Elephas primigenius, wymarły ssak z rodziny słoniowatych;

manchesterski adj
Manchanach
odnoszący się do Manchesteru, związany z Manchesterem

mandaryn n
mandairín
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik w cesarskich Chinach;

mandarynka ˌmãndaˈrɨ̃nka n
crann mandairíní
(botanika, botaniczny) Citrus reticulata Blanco, niewysokie, wiecznie zielone drzewo cytrusowe rosnące w ciepłych krajach, uprawiane dla jadalnych owoców;
lacha mhandrach
(ornitologia, ornitologiczny) Aix galericulata, ptak wodny z rodziny kaczkowatych;
mandairín
(spożywczy) owoc mandarynki (1.1) mniejszy od pomarańczy, o cienkiej skórce
barwa, jeden z odcieni pomarańczu

mandaryński n
Mandairínis
(językoznawstwo, językoznawczy) standardowy język chiński;

mandat ˈmãndat n
cáin
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kara w postaci grzywny za wykroczenie;

mandolina ˌmãndɔˈlʲĩna n
slisneoir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szarpany strunowy instrument muzyczny;

manekin mãˈnɛcĩn n
mainicín
figura z dowolnego materiału mająca kształt człowieka;

manewr ˈmãnɛfr̥ n
céim bhréige
(wojskowość, wojskowy) zaplanowany ruch wojsk w celu osiągnięcia dogodnej pozycji bojowej;

mangan ˈmãŋɡãn n
mangainéis
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mn i liczbie atomowej 25;

mango ˈmãŋɡɔ n
mangó
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju mango (1.1)
(botanika, botaniczny) Mangifera L., mangowiec, rodzaj drzew owocowych z rodzaju nanerczowatych;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc drzewa z rodzaju mango (1.1)

mangusta mãŋˈɡusta n
mongús
(zoologia, zoologiczny) mały, kotokształtny drapieżnik afrykański i azjatycki;

maniery n
béasa
sposób zachowania

manifestacja ˌmãɲifɛˈstat͡sʲja n
réaladh
pojawienie się, ukazanie się
przejaw
taispeántas
czynne publiczne wystąpienie dla wyrażenia swego stanowiska, protestu, sympatii, solidarności
ostentacyjne okazywanie swoich uczuć, emocji

manipulacja ˌmãɲipuˈlat͡sʲja n
glacadh
(książkowy) ręczne wykonywanie czynności wymagającej precyzji i zręczności

manipulować ˌmãɲipuˈlɔvat͡ɕ v
lámhaigh
obsługiwać coś wykorzystując jakiś układ sterowania

mankament mãŋˈkãmɛ̃nt n
fabht
wada, błąd jakiegoś przedmiotu; także uchybienie, usterka

mankiet ˈmãŋʲcɛt n
banda muinchille
(krawiectwo) pasek materiału kończący rękaw, nogawkę lub skarpetkę

manna ˈmãnːa n
manna
(biblijny) pokarm z nieba, który Bóg zsyłał Izraelitom przez 40 lat na pustyni;

mansarda mãw̃ˈsarda n
áiléar
pomieszczenie mieszkalne na strychu, pod dachem mansardowym;

manufaktura n
ceardlann
(historia, historyczny, historycznie) przedsiębiorstwo, w którym produkcja oparta jest na pracy ręcznej, charakterystyczne dla wczesnego kapitalizmu;

manuskrypt mãˈnuskrɨpt n
lámhscríbhinn
(bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) dzieło napisane odręcznie;

manx mãŋks n
Manainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język celtycki używany na Wyspie Man;

maoryski adj
Maorach
związany z Maorysami, dotyczący Maorysów

maoryski n
Maorach
(językoznawstwo, językoznawczy) język maoryski;

mapa ˈmapa n
léarscáil mapa
graficzne odwzorowanie terenu, także nieba;

mapować v
léarscáil
(geodezja, geodezyjny) rejestrować cechy terenu w celu uzyskania danych potrzebnych do sporządzenia mapy; oznaczać coś na mapie

marakuja n
páiseog
(spożywczy) (botanika, botaniczny) owoc męczennicy jadalnej, Passiflora edulis Sims

marathi n
Maraitis
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z szerzej używanych w Indiach języków, język urzędowy stanu Maharasztra;

maraton maˈratɔ̃n n
maratón
(sport, sportowy) bieg na dystansie 42 km i 195 m;

marchew ˈmarxɛf n
cairéad
(botanika, botaniczny) Daucus L., rodzaj roślin z rodzaju selerowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) warzywo z korzenia marchwi zwyczajnej

marchewkowiec n
císte cairéid
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciasto z marchewką

marchewkowy ˌmarxɛfˈkɔvɨ adj
cairéad
przyrządzony z marchewki, z dodatkiem marchewki

marchia n
grád
(historia, historyczny, historycznie) (administracja) w państwie karolińskim oraz w Świętym Cesarstwie Rzymskim okręg przygraniczny zarządzany przez margrabię;

margaj n
margae
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus wiedii Schinz, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku margaj (1.1)

margaryna ˌmarɡaˈrɨ̃na n
buíoc margairín
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) produkt spożywczy, tłuszcz jadalny podobny do masła, wytwarzany z olejów roślinnych;

margiel ˈmarʲɟɛl n
marla
(geologia, geologiczny) skała osadowa złożona głównie z węglanów oraz minerałów ilastych;

margines n
imeall
niezadrukowany brzeg strony, (na przykład) zeszytu;

marihuana ˌmarʲixuˈ<sup>w</sup>ãna n
corcán
substancja psychoaktywna wytwarzana z konopi siewnych;

marimba maˈrʲĩmba n
mairimbe
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny z grupy idiofonów;

marionetka ˌmarʲjɔ̃ˈnɛtka n
puipéad
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) lalka poruszana za pomocą sznurków;

marka ˈmarka n
marc
(handel, handlowy) znak na produktach danej firmy

marka samochodu n
cineál
(motoryzacja) znak firmowy samochodu nadawany przez producenta

markietan marʲˈcɛtãn n
lóncheannaí campa
(historia, historyczny, historycznie) wędrowny handlarz poruszający się razem z wojskiem, sprzedający żołnierzom jedzenie, napoje i artykuły codziennego użytku;

markiz n
marcas
tytuł arystokratyczny pomiędzy księciem a hrabią;

markiza marʲˈciza n
banmharcas
arystokratka – żona markiza
díonbhrat
(architektura, architektoniczny) daszek, najczęściej z płótna, umieszczany nad oknami domów, wystawami sklepów itp.

marksizm ˈmarʲcɕism̥ n
Marxachas
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koncepcja filozoficzna, ekonomiczna i społeczno-polityczna stworzona przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, zakładająca, że motorem zmian historycznych jest walka klas, prowadząca do utworzenia społeczeństwa komunistycznego;

marmolada ˌmarmɔˈlada n
marmaláid
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, stężony przetwór owocowy sporządzany z przetartych owoców gotowanych z cukrem;

marmur ˈmarmur n
marmar
(geologia, geologiczny) skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, stosowana jako dekoracyjny materiał budowlany i artystyczny;

marmurek marˈmurɛk n
císte marmarach
rodzaj babki lub keksa z dwóch rodzajów ciasta, o marmurkowym deseniu po ukrojeniu kawałka

marmurowy ˌmarmuˈrɔvɨ adj
marmaraigh
wykonany z marmuru, zbudowany z marmuru

marnotrawić ˌmarnɔˈtravʲit͡ɕ v
vásta
nie wykorzystywać rzeczy (częściowo lub wcale), nieoszczędnie gospodarować

marnotrawny ˌmarnɔˈtravnɨ adj
caifeach
niewykorzystujący rzeczy (częściowo lub wcale), nieoszczędnie gospodarujący, rozrzutny

marnotrawstwo ˌmarnɔˈtrafstfɔ n
vásta
niewykorzystywanie rzeczy (częściowo lub wcale), nieoszczędne gospodarowanie

marnować marˈnɔvat͡ɕ v
meath
wykorzystywać w sposób, który nie przynosi korzyści

marność ˈmarnɔɕt͡ɕ n
díomhaointeas
bycie ulotnym, nietrwałym, bezcelowym, bez wartości

marny ˈmarnɨ adj
aimlithe
będący w złym stanie, o niewielkiej wartości

mars mars n
Mars
(marynarka) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) miejsce na maszcie, umożliwiające obserwację morza, osłonięte płótnem tworzy bocianie gniazdo;

marsjański marˈsʲjä̃j̃sʲci adj
Marsa
dotyczący Marsa, związany z Marsem

marskość ˈmarskɔɕt͡ɕ n
chiorróis
(medycyna, medyczny) stwardnienie narządu i związane z tym upośledzenie jego czynności

marsz marʃ n
máirseáil
przemieszczanie się, pochód wojsk;
rodzaj aktywności fizycznej, równomierny chód, również szybki rytmiczny chód wojskowy
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór muzyczny o wyraźnej rytmice;

marszalski marˈʃalsʲci adj
Mairseallach
odnoszący się do Wysp Marshalla

marszalski marˈʃalsʲci n
Mairseallach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Wysp Marshalla,

marszczyć v
cuilithín
powodować fałdki
furca
pokrywać zmarszczkami
púic
ściągać się w zmarszczki

marszruta marʃˈruta n
slí
wyznaczona trasa dojazdu, dojścia, dotarcia do jakiegoś celu

martwa natura ˈmartfa naˈtura n
neamhbheo
(sztuka) kompozycja malarska przedstawiająca drobne przedmioty, owoce, zabite zwierzęta itp.;

martwe pole ˈmartfɛ ˈpɔlɛ n
caochspota
fragment przestrzeni wokół pojazdu niewidoczny dla kierującego w żadnym z lusterek;

martwica n
neacróis
(medycyna, medyczny) miejscowe obumarcie tkanek;

martwić ˈmartfʲit͡ɕ v
buair
wzbudzać niepokój, obawę, smutek
niepokoić się, smucić się

martwy ˈmartfɨ adj
marbh
taki, który umarł

maruder n
codhlatacháin
(wojskowość, wojskowy) dezerter dopuszczający się w czasie wojny rabunków, kradzieży i innych przestępstw

marudzić v
clamhsán
(potocznie, potoczny) ukazywać kaprysy i wygłaszać narzekania

marynarka ˌmarɨ̃ˈnarka n
cabhlach
(wojskowość, wojskowy) wojska walczące na wodzie
cumhdaigh
(krawiectwo) rodzaj męskiej kurtki, noszonej jako część garnituru lub munduru

marynarka wojenna ˌmarɨ̃ˈnarka vɔˈjɛ̃nːa n
cabhlach
(wojskowość, wojskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) ogół morskich sił zbrojnych jakiegoś państwa;

marzec ˈmaʒɛt͡s n
Márta márta
trzeci miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

marzenie maˈʒɛ̃ɲɛ n
brionglóid
(przenośnie, przenośnia) coś niewiarygodnego, nierzeczywistego
ciąg nieuporządkowanych myśli pojawiający się podczas snu
fantazjowanie, pragnienie czegoś, chęć uzyskania lub osiągnięcia czegoś

marzyciel n
aislingeach
ten, kto marzy

marzyć ˈmaʒɨt͡ɕ v
taibhrigh
myśleć o czymś przyjemnym, stwarzając tego obraz w wyobraźni; bardzo pragnąć, aby coś się wydarzyło

marża n
corrlach
(handel, handlowy) różnica między ceną sprzedaży a ceną produkcji lub zakupu towaru, umożliwiająca zysk

masa ˈmasa indefiniteCardinalNumeral
Aifreann
bardzo dużo czegoś, mnóstwo

masa ˈmasa n
bonn
(elektryczność) połączenie wyrównujące potencjały z potencjałem ziemi lub z przewodem ochronnym;
ord
(fizyka, fizyczny) podstawowa wielkość fizyczna określająca ilość materii;

masa atomowa n
mais adamhach
(fizyka, fizyczny) liczba określająca ile razy masa pierwiastka jest większa od 1/12 masy atomu węgla 12C;

masa perłowa ˈmasa pɛrˈwɔva n
néamhann
ozdobny materiał jubilerski i dekoracyjny uzyskiwany z wnętrza muszli mięczaków;

masakra maˈsakra n
búistéireacht
umyślne, masowe zabijanie w sposób wyjątkowo okrutny;

maseczka maˈsɛt͡ʃka n
masc
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) krem, nierzadko z dodatkami, nakładany na twarz w celu poprawienia kondycji cery;
púic
(zdrobniale) od: maska

maska ˈmaska n
caidhp
część przednia samochodu, pod którą znajduje się silnik
púic
przykrycie twarzy lub jej części z otworami na oczy, używana w różnych celach, np. ochronnych lub obrzędowych;

maskarada n
bréagriocht
bal, którego uczestnicy noszą maski i przebrania

maskonur maˈskɔ̃nur n
puifín
(ornitologia, ornitologiczny) Fratercula arctica Linnaeus, wodny ptak o krótkim, silnym i kolorowym dziobie występujący na północnych wybrzeżach Atlantyku;

maskotka maˈskɔtka n
sonóg
coś, rzadziej ktoś, mające przynieść szczęście

maskować v
duaithnigh
(technologia, technika, techniczny) czynić niedostrzegalnym, niewidocznym, używając jakiejś techniki zasłaniania
masc
(psychologia, psychologiczny) ukrywać prawdziwe stany wewnętrzne (zamiary, uczucia, itp.)

mason ˈmasɔ̃n n
saor
członek masonerii, stowarzyszenia masońskiego

masowy maˈsɔvɨ adj
Aifreann
obejmujący, dotyczący dużej liczbę ludzi, zwierząt lub przedmiotów

mastektomia ˌmastɛkˈtɔ̃mʲja n
maisteachtóime
(medycyna, medyczny) chirurgiczne usunięcie piersi;

mastif ˈmastʲif n
maistín
(kynologia, kynologiczny) rasa psa charakteryzującego się masywną budową ciała, o pomarszczonym czole i obwisłych uszach;

masturbacja ˌmasturˈbat͡sʲja n
glacaireacht
(medycyna, medyczny) (zobacz) onanizm

masyw ˈmasɨf n
masaíf
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) grupa gór mająca podobną rzeźbę

masywny adj
sliabhraon
o mocnej budowie i dużym ciężarze

maszerować v
máirseáil
iść miarowym, równym krokiem

maszkara maˈʃkara n
fear bréige
brzydka i wstrętna istota

maszt maʃt n
crann
(architektura, architektoniczny) wysoki słup lub pionowa konstrukcja opierająca się na fundamencie;
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) pionowe drzewce ustawione przeważnie w osi jednostki pływającej o napędzie żaglowym, którego podstawowym zadaniem jest stawianie na nim żagli i przenoszenie działania siły aerodynamicznej na kadłub jednostki;

maszyna maˈʃɨ̃na n
meaisín
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zawierające mechanizm lub zespół współdziałających mechanizmów, służące do przetwarzania energii albo do wykonywania określonej pracy

maszyna do pisania maˈʃɨ̃na ˌdɔ‿pʲiˈsãɲa n
clóscríobhán
(technologia, technika, techniczny) urządzenie mechaniczne do pisania tekstów;

maszyna do szycia maˈʃɨ̃na dɔ‿ˈʃɨt͡ɕa n
inneall fuála
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do łączenia kawałków materiałów przy pomocy nici;

maszynista ˌmaʃɨ̃ˈɲista n
innealtóir
(kolejnictwo) osoba prowadząca pociąg;

maszynka do golenia maˈʃɨ̃nka ˌdɔ‿ɡɔˈlɛ̃ɲa n
rásúr sábháilte
(higiena, higieniczny) narzędzie służące do usuwania w bezpieczny sposób owłosienia ciała

maszynopis n
clóscríbhinn
tekst napisany na maszynie do pisania;

maszynowy adj
meaisínigh
taki, który działa samoczynnie
związany z maszyną, dotyczący maszyny

masło ˈmaswɔ n
im
(spożywczy) tłuszcz jadalny produkowany z mleka;
(spożywczy) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) spożywczy lub kosmetyczny zamiennik masła (1.1) produkowany z tłuszczy roślinnych

masło orzechowe ˈmaswɔ ˌːʒɛˈxɔvɛ n
im piseanna talún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pasta produkowana z orzeszków ziemnych, wywodząca się z kuchni amerykańskiej;

masłownia n
uachtarlann
zakład, w którym się produkuje masło

mata ˈmata n
straille
(sport, sportowy) miękkie pokrycie podłogi używane podczas ćwiczeń i zawodów sportowych
plecionka z trzciny, słomy, trawy morskiej lub innych tworzyw, służący wieszania na ścianie, przykrywania podłóg, blatów, ładunków itp.

matador maˈtadɔr n
tarbhadóir
(etnografia, etnograficzny) główny uczestnik korridy, toreador zadający bykowi ostatni cios szpadą;

matematyczny ˌmatɛ̃maˈtɨt͡ʃnɨ adj
matamaiticiúil
związany z matematyką

matematyk ˌmatɛ̃ˈmatɨk n
matamaiticeoir
osoba zajmująca się zawodowo matematyką;

matematyka ˌmatɛ̃ˈmatɨka n
matamaitic
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka dedukcyjna zajmująca się analizą zbiorów, liczb i innych elementów abstrakcyjnych;

materia maˈtɛrʲja n
damhna
(fizyka, fizyczny) ogół obiektywnie istniejących przedmiotów, poznawalnych za pomocą zmysłów lub przyrządów pomiarowych;

materialista ˌmatɛrʲjaˈlʲista n
duine saolta
(filozofia, filozoficzny) wyznawca, zwolennik materializmu

materialistyczny adj
ábharaíoch
związany z materializmem

materializm ˌmatɛrʲˈjalʲism̥ n
ábharachas
kierowanie się w życiu względami materialnymi

materialny ˌmatɛrʲˈjalnɨ adj
ábhartha
dotyczący materii, związany z pojęciem materii
związany z dobrami finansowymi, ekonomicznymi

materiał maˈtɛrʲjaw n
damhna
to, z czego się szyje m.in. ubrania; tkanina, dzianina
to, z czego są wytwarzane przedmioty
zbiór wiadomości z jakiegoś zakresu, na jakiś temat

materiał wybuchowy maˈtɛrʲjaw ˌvɨbuˈxɔvɨ n
pléascadh, soinneán
związek chemiczny lub ich mieszanina, zdolna do wybuchu pod wpływem uderzenia lub iskry;

matka ˈmatka n
máthair
rodzic płci żeńskiej;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnica, przełożona klasztoru
(zoologia, zoologiczny) samica mająca potomstwo

matka chrzestna ˈmatka ˈxʃɛstna n
máthair bhaistí
(kościelny) kobieta przedstawiająca do chrztu osobę chrzczoną

matkobójca n
marfóir máthar
(książkowy) zabójca własnej matki

matkojebca ˌmatkɔˈjɛpt͡sa n
mac soith
(wulgarnie, wulgaryzm) (rzadki, rzadko używany) mężczyzna utrzymujący kontakty seksualne z własną matką
(wulgarnie, wulgaryzm) obraźliwa forma zwrotu do mężczyzny

matnia ˈmatʲɲa n
dol
(przenośnie, przenośnia) sytuacja bez wyjścia
(łowiectwo, łowiecki) sidła, pułapka

matowy maˈtɔvɨ adj
méith
bezdźwięczny, przytłumiony
neamhlonrach
bez połysku

matriarchalny ˌmatrʲjarˈxalnɨ adj
matrarcach
dotyczący matriarchatu

matrona n
matrarc
(przestarzałe, przestarzały) (książkowy) stateczna i dostojna starsza kobieta

maturacja n
aibeachan
(spożywczy) proces dojrzewania niektórych produktów spożywczych, np. serów, wędlin lub gotowego alkoholu;

mauretański ˌmawrɛˈtãj̃sʲci adj
Máratánach
(architektura, architektoniczny) odnoszący się do stylu mauretańskiego
odnoszący się do Mauretanii, państwa w Afryce

mauryjski adj
Múrach
związany z Maurami, dotyczący Maurów

mauzoleum ˌmawzɔˈlɛ<sup>w</sup>ũm n
másailéam
(architektura, architektoniczny) monumentalny grobowiec, przeważnie osobna budowla pełniąca taką funkcję;

mazurek maˈzurɛk n
gealbhan crainn
(ornitologia, ornitologiczny) Passer montanus, gatunek małego ptaka podobnego do wróbla;

mało ˈmawɔ indefiniteCardinalNumeral
beag
niewielka ilość czegoś lub kogoś

mało tego ˈma.wɔ ˈtɛ.ɡɔ
chomh maith
mówiący dodaje informację jeszcze istotniejszą, niż ta, którą już podał

małoletni adj
sóisearach
tak młody, że nie posiada pełni praw obywatelskich

małoletni n
sóisearach
osoba małoletnia (1.1)

małopłytkowość n
trombaicítipéine
(medycyna, medyczny) zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej prawidłowych wartości

małpa ˈmawpa n
moncaí
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu naczelnych o silnie rozwiniętym mózgu i chwytnych kończynach;

małpi ˈmawpʲi adj
simiach
związany z małpą, dotyczący małpy

małpolud n
antrapóideach
(potocznie, potoczny) półczłowiek półmałpa

małpować v
ápa
(potocznie, potoczny) naśladować kogoś lub coś w sposób bezkrytyczny i bezmyślny

mały ˈmawɨ adj
beag
mający niewielkie rozmiary, nieduży, drobny, niski
występujący w niewielkiej ilości lub liczbie (zwykle z domyślną cechą)

mały palec ˈmawɨ ˈpalɛt͡s n
méar bheag
(anatomia, anatomiczny) piąty, najmniejszy palec u ręki lub nogi

małż mawʃ n
breallach
(zoologia, zoologiczny) spłaszczony i okryty muszlą mięczak;

małżeński mawˈʒɛ̃j̃sʲci adj
bainis
dotyczący małżeństwa, związany z małżeństwem

małżeństwo mawˈʒɛ̃j̃stfɔ n
pósadh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) usankcjonowany prawnie lub kulturowo stały związek dwóch osób, zwykle płci przeciwnej, tradycyjnie mający ułatwić wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i finansów, pożycie oraz wychowanie dzieci;

małżonek mawˈʒɔ̃nɛk n
céile
mąż lub żona (czyiś)

małżonka mawˈʒɔ̃nka n
bean
(podniośle) cudza żona

mański adj
cat Manannach
(geografia, geograficzny) (etnografia, etnograficzny) dotyczący wyspy Man na Morzu Irlandzkim oraz jej ludności rdzennej

mański n
cat Manannach
(językoznawstwo, językoznawczy) język celtycki z grupy goidelskiej

maślanka maɕˈlãnka n
bláthach
(spożywczy) napój mleczny, pozostający ze śmietany po zrobieniu z niej masła;

maślany maɕˈlãnɨ adj
butrach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zrobiony z wykorzystaniem masła

maść maɕt͡ɕ n
comharthaí
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) (ironicznie) lub (lekceważąco, lekceważący) rodzaj, gatunek
ungadh
(medycyna, medyczny) substancja o półstałej, miękkiej konsystencji i o właściwościach leczniczych przeznaczona do smarowania skóry;

mdleć mdlɛt͡ɕ v
tit i laige
tracić przytomność, najczęściej na skutek braku tlenu w mózgu

mdłości ˈmdwɔɕt͡ɕi n
adhascaid
(fizjologia, fizjologiczny) stan wywołany przez czynniki fizyczne lub psychiczne poprzedzający wymioty;

mdły mdwɨ adj
leamh
bez wyrazistego smaku
múisciúil
powodujący mdłości

meander mɛˈãndɛr n
bí ag lúbarnaíl
(geografia, geograficzny) zakole rzeki przypominające literę U;

meandrować v
bí ag lúbarnaíl
(geografia, geograficzny) o rzece tworzyć meandry

mebel ˈmɛbɛl n
troscán
ruchomy sprzęt użytkowy przeznaczony do wyposażenia pomieszczeń;

mecenas mɛˈt͡sɛ̃nas n
urraigh
osoba lub instytucja, która finansuje artystę, rzadziej również naukowców (sprawuje mecenat);

mech mɛx n
caonach
(botanika, botaniczny) drobna, niewielka roślina zarodnikowa żyjąca w ocienionych i wilgotnych miejscach

mechaniczny ˌmɛxãˈɲit͡ʃnɨ adj
meicniúil
związany z mechaniką, opierający się na zasadach mechaniki

mechanika mɛˈxãɲika n
meicnic
(fizyka, fizyczny) dział fizyki opisujący ruch i odkształcenie ciał materialnych lub ich części na skutek ich wzajemnych oddziaływań oraz badający stan równowagi między nimi.
(technologia, technika, techniczny) dział obejmujący mechanikę ośrodków ciągłych i wytrzymałość materiałów
(technologia, technika, techniczny) dział techniki zajmujący się konstruowaniem i budowaniem maszyn i pojazdów;
sposób działania mechanizmu

mechanika kwantowa n
meicnic chandamach
(fizyka, fizyczny) dział fizyki zajmujący się badaniem zjawisk w skali mikroskopowej oraz nadprzewodnictwa i nadciekłości;

mechanika nieba n
meicnic neamhaí
(astronomia, astronomiczny) nauka o wzajemnym oddziaływaniu i ruchach ciał niebieskich;

meconium mɛˈt͡sɔ̃ɲũm n
meacóiniam
(medycyna, medyczny) smółka

mecz mɛt͡ʃ n
cluiche
(sport, sportowy) część rozgrywek sportowych, rozgrywana między dwoma zawodnikami lub drużynami, umożliwiająca wyłonienie zwycięzcy

meczet ˈmɛt͡ʃɛt n
mosc
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek, miejsce modlitwy i sprawowania kultu Boga w islamie;

medal ˈmɛdal n
bonn
niewielki okrągły wytwór metalowy, ozdobiony reliefem, często na wstążce, wykonany dla upamiętnienia ważnych wydarzeń lub jako odznaczenie;

medalion mɛˈdalʲjɔ̃n n
meadáille
(sztuka) element dekoracyjny w owalnym obramowaniu, na ścianie lub meblu;
mórbhonn
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owalny kotlet bez panierki
(jubilerstwo, jubilerski) ozdobny wisiorek-pojemniczek, w którym umieszcza się miniaturowy portret lub pamiątkę;

mediana mɛˈdʲjãna n
airmheán
(statystyka, statystyczny) wartość liczbowa, która zajmująca środkowe miejsce w rosnącym szeregu liczb (przy parzystej ilości elementów jest średnią dwóch środkowych liczb);

meduza mɛˈduza n
smugairle róin
(zoologia, zoologiczny) galaretowate zwierzę wodne o parasolowatym ciele unoszonym przez toń;

medycyna ˌmɛdɨˈt͡sɨ̃na n
liacht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka o zdrowiu i chorobach człowieka i zwierząt oraz sposobach zapobiegania i leczenia;
míochaine
(edukacja, edukacyjny) kierunek na wyższej uczelni, obejmujący studia w zakresie medycyny (1.1)

medycyna weterynaryjna n
tréidliacht
nauka o zdrowiu i chorobach zwierząt, ich leczeniu oraz profilaktyce;

medyjski adj
Méideach
związany z Medią lub Medami, dotyczący Medii lub Medów

medykament ˌmɛdɨˈkãmɛ̃nt n
cógas
(książkowy) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) substancja wykorzystywana w medycynie do leczenia

medytacja ˌmɛdɨˈtat͡sʲja n
machnamh
w hinduizmie, buddyzmie i dżinizmie: praktyki mające na celu samopoznanie, samodoskonalenie;

megalit mɛˈɡalʲit n
meigilit
duży, nieobrobiony lub częściowo obrobiony kamień, rodzaj prehistorycznej budowli;

meitner ˈmajtnɛr n
meitniriam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mt i liczbie atomowej 109;

meksykanin ˌmɛksɨˈkãɲĩn n
Meicsiceach
mieszkaniec Meksyku (stolicy państwa Meksyk)

meksykański ˌmɛksɨˈkãj̃sʲci adj
Meicsiceach
odnoszący się do państwa Meksyk

melancholijny adj
dúchroíoch
wyrażający melancholię lub skłonny do niej

melancholik ˌmɛlãnˈxɔlʲik n
dúchroíoch
człowiek cierpiący na melancholię
człowiek o łagodnym, biernym usposobieniu i powolnych reakcjach uczuciowych;

melanezyjski adj
Meilinéiseach
związany z Melanezją, dotyczący Melanezji

melanż ˈmɛlãw̃ʃ n
cumasc
pomieszanie różnych rzeczy

melatonina ˌmɛlatɔ̃ˈɲĩna n
meileatoinin
(biochemia, biochemiczny) hormon syntetyzowany w pinealocytach szyszynki, odpowiadający za regulację dobowego cyklu snu i czuwania;

melina n
poll
(potocznie, potoczny) kryjówka przestępców

melisa lekarska n
lus na meala líomóide
(botanika, botaniczny) Melissa officinalis L. gatunek byliny z rodziny jasnotowatych stosowanej jako roślina lecznicza;

melodia mɛˈlɔdʲja n
séis ábhann
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ciąg dźwięków, każdy o określonej wysokości i czasie trwania, rozpoznawany przez słuchacza jako jedna całość;

melodyjny adj
duanach
o przyjemnym brzmieniu

melon ˈmɛlɔ̃n n
mealbhacán
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ogórek melon, należącego do rodziny jednorocznych dyniowatych;
(spożywczy) jadalny owoc melona (1.1)

melonik mɛˈlɔ̃ɲik n
clog
sztywny, półkolisty kapelusz męski

mendelew mɛ̃nˈdɛlɛf n
meindiléiviam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Md i liczbie atomowej 101;

mendoweszka ˌmɛ̃ndɔˈvɛʃka n
míol ceartáin
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (medycyna, medyczny) Pthirus pubis, wesz łonowa, menda;

menhir ˈmɛ̃nxʲir n
gallán
(archeologia, archeologiczny) w kulturze celtyckiej: nieociosany lub częściowo obrobiony głaz (najczęściej zaostrzony od góry);

mennica n
mionta
przedsiębiorstwo przemysłu metalowego produkujące monety, medale oraz stemple;

menstruacja ˌmɛ̃w̃struˈ<sup>w</sup>at͡sʲja n
fuil mhíosta
(fizjologia, fizjologiczny) cykliczne złuszczanie się nabłonka macicy kobiety pod wpływem zmian stężenia hormonów płciowych;

menu n
biachlár
karta z nazwami potraw oferowanych w restauracji
(informatyka, informatyczny) zestawienie funkcji programu

merdać ˈmɛrdat͡ɕ v
croith
o psie: machać ogonem najczęściej z radości

merlon n
meiril
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) ząb w blankach

merytokracja n
tuilleamhlathas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system, w którym władza powierzana jest osobom kompetentnym;

merytoryczny adj
ábhartha
dotyczący istoty sprawy, a nie jej strony zewnętrznej

mesel n
cuitéar
(technologia, technika, techniczny) (potocznie, potoczny) stalowe narzędzie do przecinania blachy, mające przekrój prostokątny i ostrze tnące

mesjanistyczny adj
meisiasach
związany z wiarą w nadejście Mesjasza

mesjanizm mɛˈsʲjä̃ɲism̥ n
meisiasacht
wiara w nadejście Mesjasza, który zbawi ludzkość

mesjasz n
Meisias
(przenośnie, przenośnia) ten, który wybawia

mesjański adj
meisiasach
związany z Mesjaszem lub mesjanizmem

meta ˈmɛta n
brocais
(potocznie, potoczny) melina, nielegalny punkt sprzedaży alkoholu
críochnaigh
(sport, sportowy) miejsce, które należy osiągnać w zawodach

metafizyka n
meitifisic
(filozofia, filozoficzny) podstawowa dyscyplina filozoficzna, badająca powszechne własności bytu

metafora ˌmɛtaˈfɔra n
meafar
(językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obcych sobie znaczeniowo wyrazów w celu uzyskania nowego, przenośnego znaczenia;

metal ˈmɛtal n
miotal
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny charakteryzujący się obecnością w sieci krystalicznej elektronów swobodnych;

metaliczny adj
miotalach
(chemia, chemiczny) o cechach metalu lub zawierający w składzie metal

metalowy ˌmɛtaˈlɔvɨ adj
miotal
(chemia, chemiczny) związany z metalem, dotyczący metalu, zrobiony z metalu

metalurg n
miotalóir
osoba zajmująca się metalurgią

metalurgia n
miotaleolaíocht
nauka o wytwarzaniu i obróbce metali;

metalurgiczny adj
miotaleolaíoch
związany z metalurgią

metamorficzny adj
mheiteamorfach
ulegający przemianie lub powstały w jej wyniku

metan ˈmɛtãn n
meatán
(chemia, chemiczny) CH4, najprostszy alkan, bezwonny i bezbarwny gaz, główny składnik gazu ziemnego, stosowany do syntezy wielu związków organicznych i jako gaz opałowy;

meteor mɛˈtɛɔr n
dreige
(astronomia, astronomiczny) świecący ślad, jaki zostawia po sobie spalający się w górnych warstwach atmosfery okruch skalny (meteoroid);

meteoroid ˌmɛtɛɔˈrɔ<sup>j</sup>it n
dreigeoideach
(astronomia, astronomiczny) okruch skalny mniejszy od planetoidy, poruszający się po orbicie;

meteorologia ˌmɛtɛɔrɔˈlɔɟja n
meitéareolaíocht
nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze i stanem pogody;

meteoryt ˌmɛtɛˈɔrɨt n
dreigít
(astronomia, astronomiczny) pozostałość drobnego skalnego ciała niebieskiego (meteoroidu) przyciągniętego przez znacznie większe ciało niebieskie, która w postaci ciała stałego dotarła do jego powierzchni;

metoda mɛˈtɔda n
slí
sposób postępowania mający doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu
(informatyka, informatyczny) funkcja składowa klasy

metodologia ˌmɛtɔdɔˈlɔɟja n
modheolaíocht
nauka o metodach badań naukowych, ich skuteczności i wartości poznawczej;

metonimia n
meatonaime
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy czegoś nazwą czegoś innego, co pozostaje z nim w uchwytnej zależności;

metr mɛtr̥ n
méadar
odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy;

metr sześcienny n
ciúb
(jednostka miary) jednostka objętości równa objętości sześcianu o krawędzi jednego metra;

metro ˈmɛtrɔ n
traein faoi thalamh
(transport, transportowy) podziemna kolej miejska

metronom mɛˈtrɔ̃nɔ̃m n
méadranóm
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd do ustalania tempa utworu muzycznego;

metropolia ˌmɛtrɔˈpɔlʲja n
ceannchathair
(geografia, geograficzny) (urbanistyka, urbanistyczny) główne miasto kraju

metropolita ˌmɛtrɔpɔˈlʲita n
uirbeach
(administracja) (kościelny) arcybiskup zajmujący czołowe miejsce w prowincji kościelnej – metropolii;

metropolitalny adj
uirbeach
związany z metropolią, odnoszący się do metropolii

mewa ˈmɛva n
faoileán faoileog
(ornitologia, ornitologiczny) ptak płetwonogi o upierzeniu koloru białego lub popielatego żyjący na wybrzeżach;

mewa blada ˈmɛva ˈblada n
méara
(ornitologia, ornitologiczny) Larus hyperboreus, gatunek dużej mewy występujący w strefie polarnej półkuli północnej;

mewa srebrzysta ˈmɛva srɛˈbʒɨsta n
faoileán scadán
(ornitologia, ornitologiczny) Larus argentatus Pontoppidan, gatunek dużej mewy spotykany nad morzem i w głębi lądu;

mewa śmieszka n
droimneach beag
(ornitologia, ornitologiczny) Chroicocephalus ridibundus, gatunek ptaka wodnego z rodziny mewowatych;

mglistość n
moirtiúlacht
właściwość tego, co jest pełne mgły

mglisty ˈmɡlʲistɨ adj
ceoch
pełen mgły

mgła mɡwa n
ceo
zawiesina mikroskopijnych kropelek wody unosząca się nisko nad ziemią w postaci obłoku utrudniającego widoczność;

mgławica mɡwaˈvʲit͡sa n
réaltnéal
(astronomia, astronomiczny) obłok gazu i pyłu międzygwiazdowego;

mgłowy adj
ceo
związany z mgłą, dotyczący mgły

miano ˈmʲjãnɔ n
ainm
określenie, nazwa, tytuł

mianować v
ainm
określać nazwą
ardaigh
powoływać na stanowisko

mianowicie ˌmʲjãnɔˈvʲit͡ɕɛ conjunction
eadhon
służy wprowadzeniu do uszczegółownienia wcześniejszej wypowiedzi
służy wprowadzeniu wyliczenia

mianownik mʲjãˈnɔvʲɲik n
ainmneach
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) pierwszy przypadek deklinacji, który odpowiada na pytania: kto? co?;
ainmneoir
(matematyka, matematyczny) w wyrażeniu ułamkowym: część tego wyrażenia umieszczona pod kreską ułamkową;

mianownikowy adj
tuiseal ainmneach
(gramatyka) związany z mianownikiem, dotyczący mianownika

miara ˈmʲjara n
miosúr
(matematyka, matematyczny) rodzaj funkcji umożliwiający wyznaczanie „rozmiaru” zbioru, np. długość, pole, objętość;
metoda szacowania lub pomiaru
odmierzona ilość
rozmiar

miasteczko mʲjaˈstɛt͡ʃkɔ n
baile
małe miasto

miastenia mʲjaˈstɛ̃ɲja n
miaistéine
(medycyna, medyczny) nabyta, przewlekła choroba, charakteryzująca się szybkim zmęczeniem i osłabieniem mięśni szkieletowych;

miasto ˈmʲjastɔ n
cathair baile
(administracja) znaczny obszar gęsto zabudowany, będący skupiskiem ludności wykonującej zawody nierolnicze, a który otrzymał prawa miejskie;

miasto stołeczne ˈmʲjastɔ stɔˈwɛt͡ʃnɛ n
ardchathair
(urzędowy) miasto pełniące funkcję stolicy

miasto widmo n
baile tréigthe
opuszczony teren zabudowany z niszczejącymi budynkami

miasto-państwo ˌmʲjastɔ‿ˈpãj̃stfɔ n
cathairstáit
(historia, historyczny, historycznie) w starożytności: zespół terenów i osiedli zgrupowanych wokół miast, mający charakter odrębnego państwa;

miau mʲjaw interjection
míáú
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) dźwięk wydawany przez kota

miauczeć ˈmʲjawt͡ʃɛt͡ɕ v
meamhlach
(zoologia, zoologiczny) o kocie: wydawać charakterystyczny głos

miazga ˈmʲjazɡa n
garr
bezkształtna masa powstała wskutek rozbicia, zgniecenia lub roztarcia czegoś

miał mʲjaw n
leibideach
sortyment zasadniczy węgla kamiennego; stosowany głównie do ogrzewania domów
púdráil
drobne cząstki niektórych substancji stałych

miażdżyć v
meil
rozbijać na miazgę

miech mʲjɛx n
boilg
(technologia, technika, techniczny) proste urządzenie do tłoczenia powietrza w instrumentach muzycznych, piecach

miecz mʲjɛt͡ʃ n
claíomh
obosieczna broń z długim, prostym metalowym ostrzem;

miecznik ˈmʲjɛt͡ʃʲɲik n
colgán
(ichtiologia, ichtiologiczny) Xiphias gladius, duża ryba drapieżna z górną szczęką przekształconą w długi szpikulec

miedziany mʲjɛ̇ˈd͡ʑãnɨ adj
copar
zawierający miedź lub zrobiony z miedzi

miedź mʲjɛ̇t͡ɕ n
copar
(chemia, chemiczny) metal, pierwiastek chemiczny o symbolu Cu i liczbie atomowej 29;

miejsce ˈmʲjɛ̇jst͡sɛ n
áit
(sport, sportowy) ranga, pozycja
obszar lub punkt w przestrzeni
miejsce (1.1), niezajęte przez nic, wolne do umieszczenia w nim czegoś
wyznaczone miejsce (1.1), przeznaczone dla kogoś; krzesło, fotel itp. zarezerwowane dla kogoś

miejsce zerowe n
stoc
(matematyka, matematyczny) argument funkcji dla którego przyjmuje ona wartość zero

miejscowość mʲjɛ̇jsˈt͡sɔvɔɕt͡ɕ n
cuir
jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany wyróżniający się odrębną nazwą

miejscowy mʲjɛ̇jsˈt͡sɔvɨ adj
logánta
(medycyna, medyczny) dotyczący ograniczonego miejsca na ciele
związany z jakimś miejscem

miejscowy mʲjɛ̇jsˈt͡sɔvɨ n
logánta
(potocznie, potoczny) stały mieszkaniec jakiejś miejscowości

miejski ˈmʲjɛ̇jsʲci adj
uirbeach
związany z miastem (jako miejscem lub jednostką administracyjną)

mielizna mʲjɛˈlʲizna n
oitir
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) płytkie miejsce w morzu, jeziorze lub rzece;

mielonka mʲjɛˈlɔ̃nka n
turscar
(potocznie, potoczny) (spożywczy) konserwa zawierająca mięso mielone, sól, przyprawy i ewentualnie inne składniki typu konserwanty, zagęszczacze;

mienie ˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
dílseacht
ogół rzeczy stanowiących czyjąś własność;

mienić v
drithle
zmieniać kolory lub odcienie barwy

mierniczy n
suirbhéir
(geodezja, geodezyjny) fachowiec zajmujący się pomiarami gruntów, sporządzaniem planów terenów

mierzeja mʲjɛˈʒɛja n
gob
(geografia, geograficzny) piaszczysta bariera oddzielająca zalew lub zatokę od otwartego morza;

mierzyć ˈmʲjɛʒɨt͡ɕ v
tomhais
liczbowo określać właściwość (np. ilość, długość) czegoś poprzez porównanie z ustalonym wzorcem (np. calem, metrem czy długością własnej stopy); robić pomiar

miesiąc ˈmʲjɛ̇ɕɔ̃nt͡s n
mí
(jednostka miary) jednostka czasu obejmująca 28–31 dni; każda z dwunastu części roku;

miesiąc miodowy ˈmʲjɛ̇ɕɔ̃nt͡s mʲjɔˈdɔvɨ n
mí na meala
pierwsze tygodnie po ślubie spędzane tylko we dwoje

miesiączkować v
míostraigh
(fizjologia, fizjologiczny) mieć miesiączkę

miesiączkowy adj
míosta
(fizjologia, fizjologiczny) dotyczący miesiączki, menstruacji

miesiącznica n
sailchuach na gealaí
(botanika, botaniczny) (systematyka) Lunaria L., rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych;

miesięcznie mʲjɛ̇ˈɕɛ̃n͇t͡ʃʲɲɛ adv
míosúil
w ciągu miesiąca; dotyczy ilości czegoś

miesięcznik mʲjɛ̇ˈɕɛ̃n͇t͡ʃʲɲik n
míosúil
czasopismo wydawane co miesiąc;

miesięczny mʲjɛ̇ˈɕɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
míosúil
związany z okresem jednego miesiąca

mieszadło n
céasla
(technologia, technika, techniczny) przyrząd do mieszania

mieszanie mʲjɛˈʃãɲɛ n
measc
mechaniczne łączenie ze sobą różnych składników lub elementów

mieszanina ˌmʲjɛʃãˈɲĩna n
meascán
dwie lub więcej substancji, zmieszanych ze sobą
połączenie różnorodnych rzeczy, osób, pojęć, właściwości (i tym podobne, i temu podobne)

mieszanka mʲjɛˈʃãnka n
meascán
połączenie odmiennych od siebie elementów
zmieszane ze sobą produkty lub substancje

mieszany adj
ilchultúrtha
złożony z różnych elementów

mieszać ˈmʲjɛʃat͡ɕ v
measc
dodawać, łączyć pojęcia itp.
łączyć składniki podczas mieszania (poruszając lub potrząsając substancją)

mieszczaństwo mʲjɛʃˈt͡ʃãj̃stfɔ n
meánaicme
(dawniej, dawny) ogół mieszkańców miast, zwłaszcza ich zamożniejszych warstw
(historia, historyczny, historycznie) stan społeczny wyodrębniony w średniowieczu, złożony z wolnych mieszkańców miast;

mieszkanie mʲjɛˈʃkãɲɛ n
árasán
zespół pomieszczeń mający odrębne wejście, przystosowanych do zamieszkania przez ludzi;

mieszkaniec mʲjɛˈʃkãɲɛt͡s n
áitreabhach
osoba, która gdzieś mieszka (żyje)

mieszkaniowy ˌmʲjɛʃkãˈɲɔvɨ adj
cásáil
odnoszący się do mieszkania, związany z mieszkaniem

mieszkać ˈmʲjɛʃkat͡ɕ v
bí i do chónaí
przebywać w jakimś miejscu przez wiele dni, wraz ze spaniem

mieć mʲjɛ̇t͡ɕ v
táille bí
być w posiadaniu czegoś, posiadać coś

mieć cykora ˈmʲjɛ̇t͡ɕ t͡sɨˈkɔra v
circeoil
(potocznie, potoczny) bać się

mieć muchy w nosie ˈmʲjɛ̇t͡ɕ ˈmuxɨ ˈv‿nɔɕɛ v
stuaic
być niezadowolonym, dąsać się

mieć na myśli v
ceachartha
myśleć o kimś lub o czymś

mieć nadzieję ˈmʲjɛ̇t͡ɕ naˈd͡ʑɛ̇jɛ v
bí ag súil
wierzyć, ufać, wyrażać nadzieję na coś; myśleć, że; spodziewać się, że

mieścina n
cúlaigh
niewielkie, ubogie miasto

mieścić ˈmʲjɛ̇ɕt͡ɕit͡ɕ v
coimeád
zawierać coś w środku
dathúil
być wystarczająco małym, aby znaleźć się w środku czegoś

migawka mʲiˈɡafka n
comhla
część aparatu fotograficznego służąca do odsłaniania na odpowiedni czas a następnie zasłaniania z powrotem materiału światłoczułego;

migać ˈmʲiɡat͡ɕ v
glioscarnach
świecić przerywanym światłem
teanga chomharthaíochta
używać języka migowego, bądź miganego

migdał ˈmʲiɡdaw n
almóinn
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalna pestka owocu migdałowca pokryta brązową łuską, wewnątrz barwy kremowej;
(zobacz) migdałowiec

migdałowiec n
crann almóinní
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) krzew lub nieduży drzewo z rodziny różowatych o owocach z jadalnym nasieniem w środku

migdałowiec pospolity n
dath na halmóinne
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo lub krzew z gatunku migdałowiec pospolity (1.1)

migdałowy ˌmʲiɡdaˈwɔvɨ adj
dath na halmóinne
zrobiony z migdałów lub z ich znacznym dodatkiem

migotać v
eitil
świecić w sposób przerywany lub krótko

migrena mʲiˈɡrɛ̃na n
mígréin
(medycyna, medyczny) choroba objawiająca się napadami silnego bólu głowy połączonego często z mdłościami;

mijać ˈmʲijät͡ɕ v
meil
o czasie, zjawiskach: stawać się przeszłością, przemijać, upływać, kończyć się

mikro- ˈmʲikrɔ
micri-
(fizyka, fizyczny) pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczający jednostki milion razy mniejsze od podstawowych;
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na bardzo małe rozmiary lub bardzo małą skalę tego, co jest nazwane drugim członem

mikrob ˈmʲikrɔp n
miocrób
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) bardzo drobny, jednokomórkowy organizm

mikrobiologia ˌmʲikrɔbʲjɔˈlɔɟja n
micri-bhitheolaíocht
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się badaniem organizmów niewidocznych gołym okiem;

mikrofon mʲiˈkrɔfɔ̃n n
micreafón
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do zamiany informacji dźwiękowej na sygnał elektryczny, zwykle celem jej wzmocnienia;

mikrokomputer n
micriríomhaire
(informatyka, informatyczny) komputer do użytku personalnego

mikrometr n
micriméadar
(metrologia, metrologiczny) jednostka długości równa milionowej części metra;
(technologia, technika, techniczny) narzędzie do mierzenia bardzo małych długości lub grubości

mikroskop mʲiˈkrɔskɔp n
micreascóp
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny umożliwiający obserwowanie z bliskiej odległości przedmiotów niewidocznych gołym okiem;

mikroskopijny ˌmʲikrɔskɔˈpʲijnɨ adj
micreascópach
bardzo mały, w skali mikro

mikroskopowy adj
micreascóp
(technologia, technika, techniczny) związany z mikroskopem

miks mʲiks n
measc
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dźwięki połączone przez mikser; efekt miksowania
(potocznie, potoczny) mieszanka, mieszanina

mikstura mʲikˈstura n
cumasc
(medycyna, medyczny) płynny lek sporządzony z kilku składników

mila ˈmʲila n
míle
(jednostka miary) jednostka długości stosowana m.in. w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych;

milczek ˈmʲilt͡ʃɛk n
balbhán
człowiek małomówny, milczący

milczenie mʲilˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
tost
nieodzywanie się, niemówienie

milczeć ˈmʲilt͡ʃɛt͡ɕ v
tost
nie mówić, nie wydawać głosu

milczący adj
i do thost
przebiegający bez użycia słów

mile ˈmʲilɛ adv
duiniúil
od przym. → miły

milenium mʲiˈlɛ̃ɲũm n
mílaoise
okres tysiąca lat

mili- ˈmʲilʲi
mili-
(fizyka, fizyczny) pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczających jednostki miary tysiąc razy mniejsze od podstawowych;

miliarder mʲiˈlʲjardɛr n
billiúnaí
osoba bardzo bogata, posiadająca miliardy

miliardowy ˌmʲilʲjarˈdɔvɨ adj
míle milliún
o wartości jednego lub kilku miliardów jednostek monetarnych
zawierający miliard lub kilka miliardów elementów

milieu mʲiˈlʲjɛ n
timpeallacht
otoczenie, środowisko

milion ˈmʲilʲjɔ̃n n
milliún
liczba o wartości: 1 000 000 = 106;

milioner mʲiˈlʲjɔ̃nɛr n
milliúnaí
osoba bardzo bogata, posiadająca miliony

militaria ˌmʲilʲiˈtarʲja n
míleata
sprawy dotyczące wojskowości, także przedmioty związane z wojskiem, zwłaszcza z jego uzbrojeniem i umundurowaniem

militarny ˌmʲilʲiˈtarnɨ adj
míleata
związany z wojskiem, wojskowością lub wojną

mimikra mʲĩˈmʲikra n
aithriseoireacht
(biologia, biologiczny) upodabnianie się zwierząt bezbronnych do zwierząt zdolnych do obrony poprzez przybranie ich kształtu, barwy, zachowania lub innych właściwości

mimo ˈmʲĩmɔ preposition
in ainneoin
wskazuje na zrobienie czegoś, choć warunki temu nie sprzyjają

mimo to
fós
…przyłączająca zdanie współrzędne, którego treść jest sprzeczna z tym, co można zrozumieć z wcześniejszego wypowiedzenia

mimo wszystko particle
i ndeireadh na dála
niezależnie od okoliczności

mimo że
cé go
łącząca zdanie przyzwalające, wyrażające rozbieżność pomiędzy tym, co się dzieje w rzeczywistości, a tym, czego się oczekiwało

mimoza mʲĩˈmɔza n
míomós
(botanika, botaniczny) rodzaj tropikalnych roślin, rozpowszechniony w Ameryce Południowej oraz na wyspach Oceanu Spokojnego;

mina ˈmʲĩna n
aer
wyraz twarzy
mianach
(wojskowość, wojskowy) ukryty ładunek wybuchowy, przeznaczony do detonacji, gdy w pobliżu znajdzie się ofiara;

minaret mʲĩˈnarɛt n
miontúr
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wieża przy meczecie, z której muezin woła wiernych na modlitwę;

mineralny adj
mianrach
nie będący organicznym

mineralogia ˌmʲĩnɛraˈlɔɟja n
mianreolaíocht
(geologia, geologiczny) nauka o minerałach;

minerał mʲĩˈnɛraw n
mianra
(geologia, geologiczny) substancja, której struktura ukształtowała się w wyniku procesów geologicznych, będąca ciałem krystalicznym lub posiadająca jednorodną strukturę chemiczną;

minimalista ˌmʲĩɲĩmaˈlʲista n
íostach
zwolennik minimalizmu

minimalizacja ˌmʲĩɲĩmalʲiˈzat͡sʲja n
íoslaghdú
sprowadzenie czegoś do możliwe najmniejszych rozmiarów

minimalizm ˌmʲĩɲĩˈmalʲism̥ n
íostachas
ograniczenie do minimum wymagań, potrzeb, dążeń (et cetera)

minimalny ˌmʲĩɲĩˈmalnɨ adj
íosta
(książkowy) bardzo mały, ograniczony lub zbliżony do minimum

minimum ˈmʲĩɲĩmũm adv
ar a laghad
w połączeniu z określeniem liczby: co najmniej

miniony adj
caite
(książkowy) taki, który minął, przeszedł do przeszłości
seo caite
(książkowy) ubiegły, poprzedni

minister mʲĩˈɲistɛr n
aire
urzędnik będący członkiem rządu i kierujący ministerstwem;

ministerstwo ˌmʲĩɲiˈstɛrstfɔ n
aireacht
(administracja) urząd państwowy, którego szefem jest minister;

ministrant mʲĩˈɲistrãnt n
cléireach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chłopiec pełniący funkcję pomocnika katolickiego prezbitera, głównie podczas sprawowania mszy;

minor ˈmʲĩnɔr n
mionaoiseach
(matematyka, matematyczny) wyznacznik macierzy kwadratowej powstałej z danej macierzy przez skreślenie pewnej liczby jej wierszy i kolumn;

minorkański adj
Mionarcach
związany z Minorką, dotyczący Minorki

minowy adj
mianach
(wojskowość, wojskowy) obsiany minami

mintaj ˈmʲĩntaj n
faoitín
(ichtiologia, ichtiologiczny) Theragra chalcogramma, ryba z północnego Pacyfiku, masowo odławiana dla przemysłu spożywczego;

minus ˈmʲĩnus conjunction
lúide
oprócz, z wyjątkiem

minus ˈmʲĩnus n
lúide
(termin typograficzny) znak oznaczający odejmowanie lub wartość poniżej zera;
míbhuntáiste
ujemna cecha czegoś

minuta mʲĩˈnuta n
nóiméad
(jednostka miary) jednostka czasu, równa 60 sekundom (= sześćdziesięciu);
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego równa 1/60 stopnia (= jednej sześćdziesiątej); poprawnie minuta kątowa;
odległość pokonywana w ciągu minuty (1.1)

minóg n
péist an dá shúil déag
(zoologia, zoologiczny) prymitywna, podobna do węgorza ryba o długim ciele pozbawionym łusek i uzębionym otworze gębowym bez szczęki, którego używa, by przysysać się do innych ryb i żywić się ich krwią;

miocen ˈmʲjɔt͡sɛ̃n n
méicéineach
(geologia, geologiczny) pierwsza (starsza) epoka neogenu;

miodarka n
lártheifneoir
(pszczelarstwo, pszczelarski) urządzenie do pozyskiwania miodu z plastra

miopatia n
miópaite
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na nieprawidłowym funkcjonowaniu włókien mięśniowych;

miotacz ˈmʲjɔtat͡ʃ n
crúsca
(sport, sportowy) zawodnik drużyny baseballa będący na pozycji, z której rzuca piłkę
teilgeoir lasrach
(wojskowość, wojskowy) broń, która wyrzuca coś na większy dystans, np. granaty, ogień, kamienie lub miny

miotać ˈmʲjɔtat͡ɕ v
rad
mocno i daleko rzucać

miotełka mʲjɔˈtɛwka n
greadtóir
przyrząd do oganiania się od much

miotła ˈmʲjɔtwa n
scuab
narzędzie służące do zamiatania, zazwyczaj w postaci pęku rózg związanych z jednej strony i przymocowanych do trzonka; symbol czarownicy;

mirabelka n
miribéal
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) odmiana śliwy domowej o małych żółtych owocach;

mirliton mʲirˈlʲitɔ̃n n
casú
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dęty instrument perkusyjny w postaci drewnianej lub metalowej rurki z membraną;

mirra ˈmʲirːa n
miorr
(botanika, botaniczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) żywica o przyjemnym zapachu, gorzkim, korzennym smaku otrzymywana z drzew i krzewów z rodzaju balsamowiec;

mirt mʲirt n
miortal
(botanika, botaniczny) Myrtus L, rodzaj roślin krzewiastych z rodziny mirtowatych;

misa ˈmʲisa n
babhla
duża miska, płaskie, otwarte naczynie z krawędziami uniesionymi do góry; także zawartość tego naczynia

miseczka mʲiˈsɛt͡ʃka n
cupán
każda z dwóch części stanika osłaniająca pierś

miska ˈmʲiska n
bolla
mała misa, płaskie, otwarte naczynie z krawędziami uniesionymi do góry;
plastikowe lub blaszane naczynie średnich rozmiarów do różnych potrzeb, (Kraków) szaflik
sláinte
zawartość miski (1.1)

mistrz mʲisṭʃ n
aon
osoba najlepsza w czymś
máistir
(historia, historyczny, historycznie) przełożony w niektórych zakonach rycerskich
(rzemiosło, rzemieślniczy) najwyższy stopień kształcenia zawodowego;

mistrzostwa n
ceannas
(sport, sportowy) zawody o tytuł mistrza w jakiejś dyscyplinie

mistrzostwo mʲiˈsṭʃɔstfɔ n
ceannas
(sport, sportowy) tytuł mistrza w określonej konkurencji lub dyscyplinie

mistrzowski mʲiˈsṭʃɔfsʲci adj
curadh
właściwy mistrzowi

mistrzyni mʲiˈsṭʃɨ̃ɲi n
bean luí
kobieta najlepsza w czymś

mistyczny adj
misteach
związany z mistyką, mistycyzmem

mistyfikacja ˌmʲistɨfʲiˈkat͡sʲja n
dallamullóg
(książkowy) celowe wprowadzenie kogoś w błąd przez zaaranżowanie sytuacji stwarzającej pozory prawdy, a nie będącej prawdą; także: to, co jest rezultatem takiego działania;

mistyk n
misteach
osoba doświadczająca stanów mistycznych
wyznawca mistycyzmu

mit mʲit n
miotas
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) baśń, stara opowieść fantastyczna;
(potocznie, potoczny) fałszywy pogląd o czymś, coś zmyślonego

mitochondrium n
miteachoindre
(biologia, biologiczny) organellum odpowiadające za oddychanie komórkowe;

mitologia ˌmʲitɔˈlɔɟja n
miotaseolaíocht
nauka zajmująca się mitami

mitologiczny ˌmʲitɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
miotaseolaíoch
związany z mitologią, dotyczący mitologii

mitoza n
miotóis
(biologia, biologiczny) proces podziału jądra komórkowego, w wyniku którego powstają dwie identyczne komórki;

mitra ˈmʲitra n
mítéar
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczne nakrycie głowy hierarchy kościelnego;

mizantrop n
míchaidreamhach
(książkowy) ktoś stroniący od ludzi, czujący do nich niechęć lub wręcz wrogość

mizantropia ˌmʲizãnˈtrɔpʲja n
míchaidreamhacht
niechęć do ludzi, do obcowania z nimi;

mizantropijny adj
míchaidreamhach
charakteryzujący się mizantropią, niechętny ludziom

mizerny mʲiˈzɛrnɨ adj
bocht
niewielki, zbyt mały

mizogin n
fuathaitheoir ban
(psychologia, psychologiczny) mężczyzna czujący wstręt do kobiet

mizoginia ˌmʲizɔˈɟĩɲja n
fuath ban
patologiczne, silne uprzedzenie do kobiet;

miód mʲjut n
mil
(spożywczy) gęsty, słodki produkt spożywczy, w kolorze żółtym lub brązowym, wytwarzany przez pszczoły;

miód pitny ˈmʲjut ˈpʲitnɨ n
meá
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) tradycyjny polski napój alkoholowy powstały w wyniku fermentacji brzeczki miodu i przypraw;

miąższ mʲjɔ̃w̃ʃ n
feoil
miękka, wewnętrzna część owocu lub narządu

miąższość ˈmʲjɔ̃w̃ʃːɔɕt͡ɕ n
tiús
(geologia, geologiczny) grubość warstwy, zespołu warstw lub żyły mierzona prostopadle do ograniczających je powierzchni

mięczak ˈmʲjɛ̃n͇t͡ʃak n
moileasc
(zoologia, zoologiczny) bezkręgowe zwierzę wodne;

między ˈmʲjɛ̃nd͡zɨ preposition
idir
…używany, gdy coś znajduje się pomiędzy obiektami

między Scyllą a Charybdą ˈmʲjɛ̃nd͡zɨ ˈst͡sɨlːɔ̃w̃ ˌa‿xaˈrɨbdɔ̃w̃ idiom
amach as na muineacha is isteach sna driseacha
(książkowy) sytuacja wyboru między dwiema złymi możliwościami, z których każda obciążona jest kosztami

międzygalaktyczny adj
idir-réaltrach
(astronomia, astronomiczny) odbywający się lub znajdujący się pomiędzy różnymi galaktykami

międzynarodowy ˌmʲjɛ̃nd͡zɨ̃narɔˈdɔvɨ adj
idirnáisiúnta
taki, który dotyczy dwu lub więcej narodów

miękki ˈmʲjɛ̃ŋʲci adj
bog
taki, który łatwo ugina się pod naciskiem

miękkość ˈmʲjɛ̃ŋkɔɕt͡ɕ n
leibideacht
cecha tego, co jest miękkie w dotyku

mięsak n
sarcóma
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki łącznej;

mięsień ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ n
matán
(anatomia, anatomiczny) czynny element narządu ruchu;

mięsny ˈmʲjɛ̃w̃snɨ adj
feoil
dotyczący mięsa
zrobiony z mięsa, zawierający mięso

mięso ˈmʲjɛ̃w̃sɔ n
feoil
(spożywczy) jadalne części zabitego zwierzęcia;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z mięsa (1.1)
(potocznie, potoczny) miękka część ludzkiego ciała

mięso armatnie ˈmʲjɛ̃w̃sɔ arˈmatʲɲɛ n
bia gunna mhóir
(wojskowość, wojskowy) żołnierze wysyłani na pewną śmierć, żołnierze mający zginąć na wojnie

mięso mielone ˈmʲjɛ̃w̃sɔ mʲjɛˈlɔ̃nɛ n
mionfheoil
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) surowiec spożywczy z mocno rozdrobnionego mięsa (bez względu na pochodzenie)

mięsożerca ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrt͡sa n
creachadóir
(ekologia, ekologiczny) zwierzę lub roślina żywiąca się głównie mięsem

mięsożerny ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrnɨ adj
feoiliteach
(zoologia, zoologiczny) żywiący się mięsem

mięta ˈmʲjɛ̃nta n
mismín
(botanika, botaniczny) Mentha, ziele z rodziny wargowych o charakterystycznym zapachu;

mięta pieprzowa n
lus an phiobair
(botanika, botaniczny) Mentha × piperita

miętowy mʲjɛ̃nˈtɔvɨ adj
buail
(rzadki, rzadko używany) związany z miętą, dotyczący mięty
lus an phiobair
otrzymywany z mięty lub zawierający miętę
buail
taki, który ma kolor bladej, chłodnej zieleni

miętus ˈmʲjɛ̃ntus n
breac beadaí
(ichtiologia, ichtiologiczny) Lota lota, drapieżna ryba o zielonkawym grzbiecie i białym brzuchu, zamieszkująca wody słodkie, rzadziej półsłone;

miętówka mʲjɛ̃nˈtufka n
buail
(cukiernictwo) (spożywczy) cukierek o smaku miętowym

mięśniowy mʲjɛ̃w̃ɕˈɲɔvɨ adj
matánach
dotyczący mięśni

miło ˈmʲiwɔ adv
deas
od: miły

miłosierdzie ˌmʲiwɔˈɕɛrʲd͡ʑɛ n
trócaire
okazywane współczucie, dobroć lub litość

miłosny mʲiˈwɔsnɨ adj
ansacht
dotyczący miłości, kochania; taki, który jest wynikiem miłości, faktu kochania kogoś

miłować mʲiˈwɔvat͡ɕ v
gráigh
(książkowy) (przestarzałe, przestarzały) darzyć kogoś miłością
(książkowy) (przestarzałe, przestarzały) uwielbiać coś, mieć zamiłowanie do czegoś

miłościwy adj
cineálta
(dawniej, dawny) (książkowy) pełen dobroci, mający litość

miłośnik mʲiˈwɔɕɲik n
leannán
(dawniej, dawny) kochanek
wielbiciel, amator, fan czegoś

miłość ˈmʲiwɔɕt͡ɕ n
grá
uczucie, którym się darzy kochaną osobę;
osoba, którą się kocha

miłość jest ślepa ˈmʲiwɔɕt͡ɕ ˈjɛstʲ ˈɕlɛpa proverb
folaíonn grá gráin
osoba kochająca nie widzi wad, błędów osoby, którą kocha

miłość własna ˈmʲiwɔʑd͡ʑ ˈvwasna n
féinghrá
(potocznie, potoczny) uwielbienie do samego siebie (w negatywnym znaczeniu)
poczucie własnej wartości, pewność siebie, miłość do samego siebie, kierowana pragnieniem własnego szczęścia (w pozytywnym znaczeniu)

miły ˈmʲiwɨ adj
cineálta
uprzejmy, serdeczny
deas
wywołujący przyjemne uczucie

miły ˈmʲiwɨ n
maoineach
ukochana osoba

miś mʲiɕ n
béar
(potocznie, potoczny) (zdrobniale) niedźwiedź lub niedźwiadek, zwłaszcza młody
zabawka wyobrażająca misia (1.1);

mknąć m̥knɔ̃ɲt͡ɕ v
scinn
(książkowy) poruszać się bardzo szybko naprzód

mlask n
cliceáil
(językoznawstwo, językoznawczy) spółgłoska zwarta lub zwarto-szczelinowa brzmiąca niczym cmoknięcie, spotykana w językach mlaskowych

mlecz mlɛt͡ʃ n
bainne
(ichtiologia, ichtiologiczny) nasienie samców ryb;
caisearbhán
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) mniszek lekarski

mleczarnia n
teach bainne
(zootechnika, zootechniczny) miejsce, gdzie przechowuje, oczyszcza i przetwarza się mleko

mleczarstwo n
teach bainne
przetwórstwo mleka; skup, składowanie i przerób mleka oraz sprzedaż powstałych przetworów

mleczarz ˈmlɛt͡ʃaʃ n
fear bainne
(potocznie, potoczny) roznosiciel lub sprzedawca mleka

mleczny ˈmlɛt͡ʃnɨ adj
duillsilteach
o czasowym zębie
lachtach
dotyczący mleka, otrzymywany, zrobiony z mleka, z dodatkiem mleka
teach bainne
(zootechnika, zootechniczny) o zwierzętach hodowanych dla mleka: wydajny, dający dużo mleka

mleko ˈmlɛkɔ n
bainne
(spożywczy) wydzielina gruczołów mlecznych, najczęściej krowy, spożywana przez ludzi jako dodatek do pokarmu lub jako sam pokarm

mleko owsiane n
bainne coirce
napój otrzymywany z ziaren owsa;

mleko skondensowane n
bainne comhdhlúite
krowie mleko ze zredukowaną ilością wody

mleko sojowe ˈmlɛkɔ sɔˈjɔvɛ n
bainne soighe
(spożywczy) tradycyjny chiński napój otrzymywany poprzez namoczenie w wodzie ziaren soi;

mleć mlɛt͡ɕ v
meil
rozdrabniać coś za pomocą odpowiednich przyrządów

mniejszość ˈmʲɲɛ̇jʃɔɕt͡ɕ n
mionlach
(etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) grupa ludności różniąca się od większości mieszkańców danego państwa przynależnością narodową, rasową, wyznaniową itp.
mniejsza część jakiejś całości

mniemać ˈmʲɲɛ̃mat͡ɕ v
ceap
(książkowy) przypuszczać coś, wnioskować

mniszek lekarski n
caisearbhán
(systematyka) (botanika, botaniczny) Taraxacum officinale F.H. Wigg., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;

mniszka n
rón manaigh
(zoologia, zoologiczny) Monachus, zwierzę zaliczane do rodziny fokowatych;

mnogi ˈmnɔɟi adj
iolra
dotyczący jakiejś zbiorowości, mnogości
uimhir
(książkowy) występujący w dużej ilości

mnogość ˈmnɔɡɔɕt͡ɕ n
foireann
(matematyka, matematyczny) zbiór
mórshlua
duża ilość czegoś

mnożyć ˈmnɔʒɨt͡ɕ v
ardaigh
powiększać ilość, liczbę czegoś; pomnażać

mnóstwo ˈmnustfɔ n
flúirse
bardzo dużo

mobbing n
ceanntrom
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uporczywe celowe znęcanie się, ośmieszanie, izolowanie lub zastraszanie, zwłaszcza w pracy lub szkole, przez jedną osobę (np. szefa), lub grupę kolegów;

mobilność n
luaineacht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest mobilne; cecha tych, którzy są mobilni; łatwość wprowadzenia w ruch; zdolność do przemieszczania, akomodacji do nowych warunków

moc mɔt͡s n
cumas
(fizyka, fizyczny) ilość pracy w jednostce czasu, wielkość fizyczna wyrażana w watach;

mocno ˈmɔt͡snɔ adv
crua
w sposób mocny

mocny ˈmɔt͡snɨ adj
borb
mający duże natężenie i wyraźnie widoczny lub wyczuwalny
mający dużą moc
mający dużą siłę fizyczną lub psychiczną
mający w sobie duże stężenie substancji czynnej
odporny na działanie czynników fizycznych i przez to trudny do zniszczenia
skuteczny dzięki dostatecznym możliwościom lub wpływom
wywołujący silne wrażenia lub zrodzony pod ich wpływem
bríomhar
charakterystyczny dla kogoś o dużej sile
dún
(fonetyka, fonetyczny) o spółgłosce: wymagający większego napięcia mięśni narządów artykulacyjnych i silniejszego wydechu
dobrze radzący sobie z czymś dzięki odpowiedniej wiedzy lub umiejętnościom

mocować mɔˈt͡sɔvat͡ɕ v
cuir caoi ar
przytwierdzać coś do czegoś

mocz mɔt͡ʃ n
fual
(fizjologia, fizjologiczny) płynne resztki usuwane z organizmu zwierząt;

moczar n
corcach
(książkowy) teren podmokły

moczary n
abar
(hydrologia, hydrologiczny) (książkowy) tereny podmokłe

mocznica n
úiréime
(medycyna, medyczny) stan zatrucia ustroju produktami przemiany materii (m.in. mocznikiem) jako przejaw zaawansowanej niewydolności nerek, powodujący wiele przykrych objawów, jak np. męczliwość, wymioty, wyniszczenie, bóle głowy, świąd, obrzęk płuc, krwawienia itd.;

mocznik n
úiré
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, diamid kwasu węglowego;

moczowód n
úiréadar
(anatomia, anatomiczny) parzysty przewód biegnący z miedniczki nerkowej do pęcherza moczowego;

moczyć ˈmɔt͡ʃɨt͡ɕ v
fliuch
powodować, że coś staje się mokre

moda ˈmɔda n
faisean
zmieniający się styl życia, ubioru, obyczaju związany z epoką, normami danego społeczeństwa

model ˈmɔdɛl n
cineál
(matematyka, matematyczny) (statystyka, statystyczny) (ekonomia, ekonomiczny) matematyczny opis zachowania jakiegoś układu;
(matematyka, matematyczny) zbiór obiektów matematycznych, spełniających pewne aksjomaty;
kopia czegoś wykonana w mniejszych rozmiarach
dearadh
fizycznie istniejący wzór, prototyp jakiegoś obiektu
cineál
mężczyzna prezentujący stroje na pokazach mody

modelować v
bheith ag mainicíneacht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) tworzyć model pewnego obiektu lub zjawiska, czyli tworzyć opis (często matematyczny), który stara się w ogólny sposób wyjaśniać wiele osobnych przypadków

modernizować v
uasghrádaigh
dokonywać modernizacji; czynić bardziej nowoczesnym

modliszka mɔˈdlʲiʃka n
maintis chrábhaidh
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Mantodea, drapieżny owad z rzędu Mantodea, przypominający osobę ze złożonymi rękoma do modlitwy;

modlitwa mɔˈdlʲitfa n
paidir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) forma kultu religijnego, kierowanie myśli do boga, świętych, aniołów, ogólnie do sfery sacrum;

modlić się ˈmɔdlʲit͡ɕ‿ɕɛ v
guigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mówić modlitwę, prosić Boga (bóstwa) o coś, dziękować Mu (im) za coś

modny ˈmɔdnɨ adj
galánta
będący w modzie, popularny; powszechny przez jakiś czas

modry adj
ceiriúlach
niebieski o dużej intensywności

modrzew ˈmɔḍʒɛf n
learóg
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Larix Mill., drzewo iglaste z rodzaju sosnowatych, o delikatnych, jasnozielonych igłach, opadających na zimę;

moduł n
aonad
wyodrębniony i wymienny zespół funkcjonalny, używany w ramach większej całości

mogiła mɔˈɟiwa n
uaigh
miejsce pochówku zmarłego w ziemi, opatrzone najczęściej jedynie krzyżem lub innym symbolem wiary

moim zdaniem adv
dar liom
wyrażenie komunikujące, iż dana wypowiedź jest subiektywna; jest osobistą interpretacją danej sytuacji lub zdarzenia

moja ˈmɔja pronoun
m'
(mianownik) lp (rodzaj żeński) od: mój

mojżeszowy ˌmɔjʒɛˈʃɔvɨ adj
Maoise
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) dotyczący Mojżesza

mokry ˈmɔkrɨ adj
fliuch
pokryty lub nasiąknięty wodą, albo inną cieczą

mol mɔl n
gram-mhóilín
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka liczności materii w układzie SI;

molekularny adj
mhóilíneach
dotyczący cząsteczki, najmniejszych części czegoś

molekuła ˌmɔlɛˈkuwa n
móilín
(chemia, chemiczny) obojętne elektrycznie indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu, które są ze sobą trwale połączone wiązaniami chemicznymi;

moleskin n
craiceann caocháin
(włókiennictwo) tkanina bawełniana imitująca skórę;

molibden mɔˈlʲibdɛ̃n n
molaibdéineam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mo i liczbie atomowej 42;

molo ˈmɔlɔ n
cé
pomost spacerowy wychodzący w morze;

molowy adj
mionaoiseach
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dotyczący skali diatonicznej, gamy lub tonacji opartej na małej tercji

moment ˈmɔ̃mɛ̃nt n
nóiméad
krótki odcinek czasu

monarcha mɔ̃ˈnarxa n
monarc
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba, która rządzi krajem o ustroju nierepublikańskim;

monarchia mɔ̃ˈnarxʲja n
monarcacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój, w którym krajem rządzi jedna osoba nazywana monarchą;

monarchista ˌmɔ̃narˈxʲista n
monarcaí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik monarchizmu

monaster n
mainistir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) klasztor we wschodnim chrześcijaństwie;

monastycyzm n
manachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: forma życia zakonnego cenobickiego lub anachoreckiego, której celem jest większa zażyłość z Bogiem, gorliwość w praktykach religijnych, modlitwie i ascezie;

monastyr n
mainistir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przestarzałe, przestarzały) klasztor we wschodnim chrześcijaństwie;

moneta mɔ̃ˈnɛta n
bonn
metalowy krążek lub wielobok, o określonym wymiarze, wadze i wzorze plastycznym, służący jako środek płatniczy;

monetarny adj
airgeadaíochta
(ekonomia, ekonomiczny) dotyczący pieniędzy, ich emisji, obiegu, pokrycia

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci adj
Mongólach
odnoszący się do Mongolii lub Mongołów

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci n
Mongólach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Mongolii;

monit n
donn
(urzędowy) przypomnienie, że należy wypełnić jakiś zaległy obowiązek

mono- prefix
aon-
pierwszy człon wyrazów złożonych mający znaczenie: jeden, pojedynczy

monochromatyczny adj
monacrómatach
(sztuka) jednej barwy (choć mogący być w różnych jej odcieniach)

monoftong mɔ̃ˈnɔftɔ̃ŋk n
aonfhoghar
(językoznawstwo, językoznawczy) prosty dźwięk samogłoskowy

monogamia ˌmɔ̃nɔˈɡãmʲja n
aonchéileachas
(socjologia, socjologiczny) życie w związku małżeńskim z tylko jednym partnerem

monogamiczny adj
aonchéileach
(socjologia, socjologiczny) (biologia, biologiczny) związany z monogamią, mający charakter monogamii

monokl n
leathspéacla
soczewka zakładana na jedno oko, popularna w XIX wieku

monokultura ˌmɔ̃nɔkulˈtura n
monashaothrú
system wieloletniego uprawiania tego samego gatunku roślin na określonym gruncie;

monolityczny adj
monailiteach
zrobiony z jednej części, stanowiący jedną całość

monomer mɔ̃ˈnɔ̃mɛr n
monaiméir
(chemia, chemiczny) cząsteczka składowa polimeru;

monoteista ˌmɔ̃nɔtɛˈ<sup>j</sup>ista n
aondiach
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca jednego, jedynego boga

monoteistyczny ˌmɔ̃nɔtɛ<sup>j</sup>iˈstɨt͡ʃnɨ adj
aondiach
związany z monoteizmem, właściwy monoteizmowi i / lub monoteistom

monoteizm ˌmɔ̃nɔˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
aondiachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wiara w jednego boga;

monotematyczny adj
aontéamach
dotyczący jednego tematu

monotonia ˌmɔ̃nɔˈtɔ̃ɲja n
aontonacht
jednostajny, powtarzalny stan bez urozmaicenia

monotonny ˌmɔ̃nɔˈtɔ̃nːɨ adj
aontonach
ciągle taki sam, bez urozmaicenia

monstrancja n
oisteansóir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne do wystawiania konsekrowanej hostii; ; (zobacz) też monstrancja w Encyklopedii staropolskiej

monstrualny adj
anchúinseach
wyjątkowo brzydki
wyjątkowo dużych rozmiarów lub natężenia

monsun ˈmɔ̃w̃sũn n
monsún
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) wiatr (system wiatrów) sezonowo zmienny pomiędzy oceanem, a lądem, często będący przyczyną występowania pory suchej i deszczowej;

montaż ˈmɔ̃ntaʃ n
diongbháilte
(maszynoznawstwo) (technologia, technika, techniczny) czynność, procedura składania, łączenia poszczególnych elementów w całość;

montować mɔ̃nˈtɔvat͡ɕ v
ardcheannach
instalować, zakładać, umocowywać
cruinnigh
budować coś z części
cuir in eagar
łączyć części filmu, audycji w całość

mop mɔp n
mapa
zmywak do podłogi na kiju;

mops mɔps n
smutmhadra
(kynologia, kynologiczny) rasa niedużych, łagodnych psów;

morale n
meanma
czyjaś gotowość do wypełniania obowiązków, znoszenia trudów i niebezpieczeństw, także poczucie odpowiedzialności i wiara w sukces, często w odniesieniu do służby wojskowej: duch bojowy i wola walki

moralizatorstwo n
beannaíocht
prawienie morałów

moralność mɔˈralnɔɕt͡ɕ n
eitic
zbiór zasad postępowania zgodnych z tym, co jest dobre, prawidłowe, nieszkodliwe;

moralny mɔˈralnɨ adj
múineadh
dotyczący moralności, opisujący moralność
postępujący w sposób uczciwy, szlachetny, zgodny z moralnością

morawski mɔˈravsʲci adj
Morávach
związany z Morawami, dotyczący Moraw, pochodzący z Moraw

morał ˈmɔraw n
múineadh
zwięzły, pouczający wniosek podsumowujący

morda ˈmɔrda n
dol
(potocznie, potoczny) (grubiański, grubiańsko) twarz lub usta człowieka

morderca mɔrˈdɛrt͡sa n
dúnmharfóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która popełniła morderstwo

morderczy adj
básmhar
pozbawiający sił, wyniszczający organizm

morderstwo mɔrˈdɛrstfɔ n
dúnmharú
celowe odebranie komuś życia

mordować mɔrˈdɔvat͡ɕ v
meil
pozbawiać życia, zwłaszcza w okrutny sposób
béar
(potocznie, potoczny) męczyć się, robić coś z wysiłkiem

morela mɔˈrɛla n
aibreog
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoce tego drzewa
crann aibreoige
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny różowatych;

morelowy ˌmɔrɛˈlɔvɨ adj
aibreog
przyrządzony z moreli, z dodatkiem moreli

morena mɔˈrɛ̃na n
moiréan
(geologia, geologiczny) materiał skalny transportowany i osadzany przez lodowiec;

morfem ˈmɔrfɛ̃m n
moirféim
(gramatyka) najmniejsza znacząca cząstka wyrazu;

morfina mɔrˈfʲĩna n
aislingeach
(medycyna, medyczny) (chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) narkotyk (alkaloid opium) stosowany w medycynie jako silny środek przeciwbólowy, otrzymywany z maku;

morfologia ˌmɔrfɔˈlɔɟja n
moirfeolaíocht
(biologia, biologiczny) nauka o budowie organizmów zwierzęcych i roślinnych;

mornel ˈmɔrnɛl n
amadán móinteach
(ornitologia, ornitologiczny) Charadrius morinellus, gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rzędu siewkowców;

moroszka mɔˈrɔʃka n
eithreog shléibbe
(botanika, botaniczny) Rubus chamaemorus L., gatunek maliny o pędach bez kolców i jadalnych żółtych owocach, występujący na torfowiskach i bagnach;

mors mɔrs n
rosualt
(zoologia, zoologiczny) Odobenus rosmarus, gatunek ssaka morskiego;

morski ˈmɔrsʲci adj
loch
związany z morzem, dotyczący morza

morszczuk ˈmɔrʃt͡ʃuk n
colmóir
(ichtiologia, ichtiologiczny) Merluccius merluccius, drapieżna ryba morska, poławiana dla smacznego mięsa;

morwa n
crann maoildeirge
(botanika, botaniczny) Morus L., rodzaj dużych krzewów lub niewielkich drzew liściastych z rodziny morwowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju morwa (1.1)
(spożywczy) jadalny owoc morwy (1.2)

morwowy adj
crann maoildeirge
fioletowy z odcieniem czerwieni, o kolorze owoców morwy

morze ˈmɔ.ʒɛ n
farraige muir
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) duży zbiornik słonej wody mający połączenie z oceanem;

morze Marmara pn
Muir Mharmara
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, łączące je z Morzem Czarnym;

morzyk ˈmɔʒɨk n
seanduine
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak morski z rodziny alk, z rodzaju Brachyramphus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak morski z rodziny alk, z rodzaju Synthliboramphus

moręgowaty ˌmɔrɛ̃ŋɡɔˈvatɨ adj
riabhach
o zwierzęciu: mający umaszczenie o ciemnych pasach na jaśniejszym tle

morświn ˈmɔrʲɕfʲĩn n
muc mhara
(dawniej, dawny) (zoologia, zoologiczny) Phocoena phocoena Linnaeus, morświn zwyczajny;

morświn zwyczajny n
muc mhara
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Phocoena phocoena Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny morświnowatych;

mosiądz ˈmɔɕɔ̃nt͡s n
prás
stop miedzi z cynkiem;

mosiężny mɔˈɕɛ̃w̃ʒnɨ adj
dalba
wykonany z mosiądzu

moskit ˈmɔsʲcit n
míoltóg ghainimh
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki owad tropikalny przenoszący wiele chorób;

most mɔst n
droichead
(architektura, architektoniczny) konstrukcja tworząca drogę ponad wodą;

most linowy ˈmɔst lʲĩˈnɔvɨ n
droichead rópa
most zbudowany z lin

most zwodzony n
droichead tógála
(technologia, technika, techniczny) rodzaj mostu, który posiada ruchomą część umożliwiającą ruch statków;

mostek ˈmɔstɛk n
cnámh uchta
(anatomia, anatomiczny) środkowa kość przedniej ściany klatki piersiowej;
coisc
(technologia, technika, techniczny) część roweru łącząca ramę i widelec z kierownicą;
droichead
(chemia, chemiczny) połączenie dwóch fragmentów związku chemicznego za pomocą wiązania, atomu lub prostego łańcucha atomów;
(elektronika, elektroniczny) równoległe połączeniem co najmniej dwóch dzielników napięcia;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ta część instrumentu strunowego, o którą opierają się struny;
(sport, sportowy) technika obrony w zapasach, polegająca na wygięciu ciała jak w mostku (1.6)
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na wygięciu ciała do tyłu tak, aby oprzeć się rękami o podłoże
(stomatologia, stomatologiczny) rodzaj protezy zębowej

moszcz mɔʃt͡ʃ n
bí ar
(spożywczy) młode wino o niewielkiej zawartości alkoholu
(spożywczy) półprodukt ze świeżo wyciśniętego soku z owoców lub warzyw

moszna ˈmɔʃna n
cadairne
(anatomia, anatomiczny) skórno-mięśniowy woreczek, w którym mieszczą się jądra, występujący u samców wielu ssaków lądowych (w tym u człowieka), znajdujący się pomiędzy prąciem i odbytem;

motel ˈmɔtɛl n
óstán
hotel znajdujący się w pobliżu szosy, zazwyczaj składający się z małych oddzielnych domków i obsługujący przejezdnych podróżnych;

motocykl mɔˈtɔt͡sɨkl̥ n
gluaisrothar
(motoryzacja) niemający nadwozia pojazd silnikowy, najczęściej dwukołowy, przeznaczony dla jednej, dwóch lub rzadko dla trzech osób;

motorower ˌmɔtɔˈrɔvɛr n
móipéid
(motoryzacja) pojazd jednośladowy lub dwuśladowy, posiadający dwa lub cztery koła jezdne, wyposażony w silnik spalinowy o pojemności do 50 cm³ i czasem również pedały;

motorowy ˌmɔtɔˈrɔvɨ adj
luaileach
związany z motorem, dotyczący motoru (silnika)

motto ˈmɔtːɔ n
mana
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) cytat poprzedzający treść utworu;

motyka mɔˈtɨka n
grafóg
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) proste narzędzie rolnicze służące m.in. do spulchniania ziemi;

motyl ˈmɔtɨl n
féileacán feileacan
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) dorosły owad z rzędu motyli, Lepidoptera;

motylek n
feileacan
(zdrobniale) (pieszczotliwie, pieszczotliwy) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały motyl
Feileacán
(potocznie, potoczny) (sport, sportowy) jeden z czterech podstawowych stylów pływackich;

motylica wątrobowa n
leith uisce
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Fasciola hepatica L., gatunek pasożytniczego płazińca, bytującego ostatecznie w drogach żółciowych roślinożerców;

motylkowate n
peasair
(botanika, botaniczny) Fabaceae Lindl., rodzina roślin należąca do rzędu bobowców;

motyw ˈmɔtɨf n
cuspóir
(informatyka, informatyczny) wygląd programu komputerowego itp.;
réasún
(psychologia, psychologiczny) bodziec skłaniający do działania

motywacja ˌmɔtɨˈvat͡sʲja n
inspreagadh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uzasadnienie czyichś działań lub decyzji
coś, co powoduje podjęcie jakichś działań lub decyzji

motłoch n
slua
(pogardliwie, pogardliwy) tłum chuliganów, hołota

mowa ˈmɔva n
caint
przemówienie, wypowiedź;
zdolność mówienia;
teanga
język, zbiór słów i reguł gramatycznych

mowa zależna ˈmɔva zaˈlɛʒna n
claoninsint
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (językoznawstwo, językoznawczy) przytoczenie czyichś słów w formie zdania podrzędnego podporządkowane narracji

mozaika mɔˈzajka n
mósáic
(sztuka) dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z małych, wielobarwnych kamyczków, kawałków szkła lub ceramiki o różnej fakturze i kształcie;

mozambicki ˌmɔzãmˈbʲit͡sʲci adj
Mósaimbíceach
odnoszący się do państwa Mozambik, związany z Mozambikiem

mozół n
sclábhaíocht
praca wymagająca ogromnego wysiłku i dużego nakładu cierpliwości

mołdawski mɔwˈdafsʲci adj
Moldóvach
odnoszący się do Mołdawii

mołdawski mɔwˈdafsʲci n
Moldóvach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Mołdawii

moździerz ˈmɔʑd͡ʑɛʃ n
moirtéar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) narzędzie kuchenne lub laboratoryjne w postaci ciężkiego naczynia i tłuczka, służące do rozdrabniania czegoś na proszek;
(wojskowość, wojskowy) lekka broń artyleryjska ładowana od lufy, umożliwia częsty ostrzał pociskami małego kalibru;

może ˈmɔʒɛ particle
b'fhéidir
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia

możliwość mɔʒˈlʲivɔɕt͡ɕ n
cumas
często w lm umiejętność, predyspozycja, sprzyjające warunki do dokonania czegoś
féidearthacht
stan, w którym coś jest możliwe (da się zrealizować)

możliwy mɔʒˈlʲivɨ adj
féideartha
taki, który da się zrealizować lub urzeczywistnić

możny ˈmɔʒnɨ adj
bríomhar
o dużej mocy i wpływie
maoineach
(przestarzałe, przestarzały) mający znaczny majątek

mroczny ˈmrɔt͡ʃnɨ adj
dorcha
(przenośnie, przenośnia) przepełniony cierpieniem, pełen tragizmu, smutku, grozy
modartha
pogrążony w mroku

mrok mrɔk n
dorchadas
brak wystarczającej jasności, światła, ciemna szarość, która pojawia się po zachodzie słońca, zgaszeniu światła lub wypełnia słabo oświetlone miejsca
scáth
(przenośnie, przenośnia) ciemne, złe strony charakteru, życia, historii, dziejów
(przenośnie, przenośnia) to, co otacza wydarzenia odległe, zapomniane, niewyjaśnione

mrowie ˈmrɔvʲjɛ n
nead seangán
wielka ilość, liczba czegoś lub kogoś, zwłaszcza gdy widziane z daleka

mrowisko mrɔˈvʲiskɔ n
nead seangán
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) gniazdo budowane przez owady z rodziny mrówkowatych;

mrozić v
cuisnigh
odbierać odwagę; zabierać pewność siebie
powodować zamrażanie; mocno ochładzać
przenikać mrozem, chłodem
stawać się chłodniejszym

mroźny ˈmrɔʑnɨ adj
fuarchúiseach
przejmująco zimny

mrożący krew w żyłach mrɔˈʒɔ̃nt͡sɨ ˈkrɛv ˈː‿ʒɨwax idiom
coscrach
straszny, okropny

mru mru interjection
bí ag crónán
onomatopeja naśladująca odgłos mruczącego kota

mruczeć v
bí ag crónán
zazwyczaj o kocie: wydawać cichy, niski, przeciągły dźwięk

mrugać ˈmruɡat͡ɕ v
glioscarnach
(przenośnie, przenośnia) świecić nieregularnym, przerywanym światłem

mrówka ˈmrufka n
seangán
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju mrówkowatych, Formicidae

mrówkojad mrufˈkɔjat n
alpaire seangán arcán talún
(zoologia, zoologiczny) południowoamerykański ssak żywiący się mrówkami i termitami;

mrównik ˈmruvʲɲik n
arcán talún
(zoologia, zoologiczny) Orycteropus, gatunek afrykańskiego ssaka;

mróz mrus n
cuisne reo
temperatura poniżej 0 stopni Celsjusza;

msza m̥ʃa n
Aifreann
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna pierwotnie wykonywana podczas mszy (1.1), która ewoluowała w osobnym, czysto artystycznym kierunku;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celebracja liturgiczna sprawowana w katolicyzmie i prawosławiu;

mszał n
leabhar Aifrinn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najważniejsza księga liturgiczna w Kościele katolickim obrządku rzymskiego, zawierająca teksty stałych i zmiennych części mszy świętej;

mszyca ˈm̥ʃɨt͡sa n
aifid
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały owad żerujący na roślinach;

mu mu interjection
géim
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) imitacja dźwięku wydawanego przez bydło

mucha ˈmu.xa n
cuileog
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pospolity dwuskrzydły owad;

muchomor muˈxɔ̃mɔr n
beacán bearaigh
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Amanita Pers., rodzaj grzybów kapeluszowych, często trujących;

muchołówka n
cuilghaiste Véineas
(botanika, botaniczny) Dionaea, rodzaj roślin z rodziny rosiczkowatych;

muczeć v
géim
o bydle: wydawać niski, przeciągły odgłos

muflon n
caora mouflon
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ovis aries musimon Pallas, podgatunek ssaków łożyskowych z rzędu parzystokopytnych;

muflon kanadyjski n
caora mhóradharcach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ovis canadensis George Shaw, gatunek górskiej owcy z rzędu parzystokopytnych występujący w Ameryce Północnej;

mugol ˈmuɡɔl n
Mugal
(fantasy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) osoba nieposiadająca magicznych zdolności;

mulcz mult͡ʃ n
móta
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) pokrywa ochronna gleby, umieszczana na jej powierzchni głównie w celach ochronnych lub izolacyjnych;

mulczować mulˈt͡ʃɔvat͡ɕ v
móta
rozdrabniać materiał organiczny lub nieorganiczny celem utworzenia mulczu
stosować / nakładać mulcz

multi- prefix
il-
(zobacz) wielo-

multikulti n
ilchultúrachas
(potocznie, potoczny) multikulturalizm, wielokulturowość

mumia ˈmũmʲja n
mumaí seargán
zwłoki zabezpieczone przed rozkładem;

mumifikować v
mumaigh
robić mumię

mundur ˈmũndur n
éide
charakterystyczny, regulowany przepisami ubiór członków jakiejś organizacji, grupy lub formacji – zwykle militarnej;

mundżak n
muinseac
(zoologia, zoologiczny) Muntiacus, gatunek małego, azjatyckiego ssaka parzystokopytnego;

municypalny ˌmũɲit͡sɨˈpalnɨ adj
bardasach
mający związek z miastem lub jego samorządem

mur mur n
balla
(architektura, architektoniczny) murowane ogrodzenie, zwykle kamienne
(budownictwo) kamienna lub ceglana konstrukcja, np. ściany budynku
(sport, sportowy) w piłce nożnej: zawodnicy ustawieni jeden obok drugiego tak, aby zasłonić drogę do bramki zawodnikowi wykonującemu rzut wolny

murarz ˈmuraʃ n
bríceadóir
robotnik pracujący przy wznoszeniu ścian, murów

murawa muˈrava n
léana
gęsta, niska trawa pokrywająca jakiś teren
nawierzchnia boiska piłkarskiego

murawka n
péirlín
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) gęste zbiorowisko mikroorganizmów zasiedlających podłoże stałe, powodujące widoczne zmętnienie

murowany adj
bríce
(budownictwo) zbudowany przez murowanie (z cegły, betonu lub kamienia)

murszeć v
aife
o drewnie: gnić, ulegać rozkładowi

mus mus n
bí ar
(potocznie, potoczny) przymus

musical ˈmuzʲikal ˈmʲjuzʲikal n
ceoldráma
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) widowisko teatralne lub filmowe, którego akcja zawiera części śpiewane i taniec;

musicalowy adj
ceoldráma
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) związany z musicalem, musicalami; dotyczący musicalu, musicali

musieć ˈmuɕɛ̇t͡ɕ modal
bí ar
być zobowiązanym do zrobienia czegoś
zapewne, z dużym prawdopodobieństwem; zgodnie z domysłami

muskuł ˈmuskuw n
matán
mięsień

musli n
múslaí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mieszanka płatków zbożowych, suszonych owoców i bakalii

muszka ˈmuʃka n
bréagchuil
(zdrobniale) mucha; mała mucha
fadbhreathnaitheacht
(łowiectwo, łowiecki) jeden z elementów celownika mechanicznego;
feileacan
(krawiectwo) rodzaj ozdoby noszonej przez mężczyzn zamiast krawata;

muszkiet ˈmuʃʲcɛt n
muscaed
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) długa czarnoprochowa, odprzodowa, gładkolufowa broń palna wyposażona w lufę kalibru od 18 do 20 milimetrów,

muszla ˈmuʃla n
sliogán
skorupa małża lub ślimaka

muszla klozetowa n
babhla leithris
ceramiczne siedzisko, element wyposażenia ubikacji;

musztarda muˈʃtarda n
mustard
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) przyprawa wytwarzana z ziaren gorczycy i octu;

musztardowy adj
mustard
przypominający musztardę w smaku lub zapachu

musztra n
druilire
(wojskowość, wojskowy) trening żołnierski, którego celem jest wyszkolenie żołnierzy w sprawnym wykonywaniu rozkazów;

mutacja muˈtat͡sʲja n
sóchán
(biologia, biologiczny) zmiana w liczbie i strukturze elementów dziedzicznych;

muu ˈmuː interjection
géim
onomatopeja imitująca odgłos wydawany przez bydło

muza ˈmuza n
bé
(książkowy) kobieta będąca inspiracją, natchnieniem dla artysty
(książkowy) talent twórczy, natchnienie twórcze, wena
(książkowy) twórczość artystyczna, poetycka
(mitologia grecka) każda z dziewięciu bogiń sztuki i nauki, córek Zeusa i Mnemosyne, utożsamianych z rzymskimi kamenami;

muzeum muˈzɛ<sup>w</sup>ũm n
músaem iarsmalann
(turystyka, turystyczny) budynek muzeum (1.1)
(turystyka, turystyczny) instytucja zajmująca się przechowywaniem obiektów o wartości historycznej, zwykle z jednej dziedziny wiedzy, celem pokazywania ich odwiedzającym;

muzułmanin ˌmuzuwˈmãɲĩn n
Mahamadach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca islamu;

muzułmański ˌmuzuwˈmãj̃sʲci adj
Moslamach
związany z muzułmanami, dotyczący muzułmanów

muzyczny muˈzɨt͡ʃnɨ adj
ceolmhar
odnoszący się do muzyki, związany z muzyką

muzyk ˈmuzɨk n
ceoltóir
osoba, która zajmuje się muzyką;

muzyka ˈmuzɨka n
ceol
kompozycja artystyczna złożona z dźwięków
całokształt takich kompozycji
sztuka układania takich kompozycji

muzykalny ˌmuzɨˈkalnɨ adj
ceoldráma
uzdolniony muzycznie, wrażliwy na muzykę

muł muw n
miúil
(zoologia, zoologiczny) juczny, wytrzymały mieszaniec ogiera osła i klaczy konia;

mułowiec n
láibchloch
(geologia, geologiczny) skała okruchowa, scementowany muł;

muślin ˈmuɕlʲĩn n
muislín
(włókiennictwo) cienka, lekka, przejrzysta tkanina jedwabna lub bawełniana o splocie płóciennym, zwykle jednobarwna;

muślinowy adj
muislín
(włókiennictwo) zrobiony z muślinu

my mɨ personalPronoun
muid sinn
pierwsza osoba liczby mnogiej, grupa osób, wśród której znajduje się osoba mówiąca

mycie ˈmɨt͡ɕɛ n
anallas
oczyszczanie czegoś wodą, czasami z dodatkiem jakichś środków

mydelniczka ˌmɨdɛlʲˈɲit͡ʃka n
méisín sópa
pojemnik na mydło

mydlany mɨˈdlãnɨ adj
gallúnach
zawierający mydło

mydlić v
gallúnach
nacierać zmoczonym mydłem
brat allais
rozpuszczać się jako mydło, tworząc mnóstwo piany

mydło ˈmɨdwɔ n
gallúnach sópa
(higiena, higieniczny) substancja używana do mycia i prania

mykologia ˌmɨkɔˈlɔɟja n
míceolaíocht
(mikologia, mikologiczny) nauka zajmująca się badaniem grzybów;

mysikrólik ˌmɨɕiˈkrulʲik n
dreoilín ceannbhuí
(ornitologia, ornitologiczny) Regulus regulus, mały, eurazjatycki ptak owadożerny;

mysz mɨʃ n
luch
(zoologia, zoologiczny) nazwa kilkunastu gatunków gryzoni z rodziny myszowatych;
(informatyka, informatyczny) urządzenie komputerowe umożliwiające poruszanie kursorem na ekranie monitora;

mysz komputerowa n
luch
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie wskazujące używane podczas pracy z interfejsem graficznym systemu komputerowego;

myszka ˈmɨʃka n
luch
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) łono kobiece
(potocznie, potoczny) mysz komputerowa

myszołów mɨˈʃɔwuf n
clamhán
(ornitologia, ornitologiczny) Buteo Lacépède, duży ptak drapieżny o zakrzywionym, krótkim dziobie, polujący na drobne gryzonie, płazy i gady;

myć mɨt͡ɕ v
nigh
czyścić coś za pomocą wody

myśl mɨɕl̥ n
barúil
(potocznie, potoczny) pomysł
smaoineamh
efekt pracy umysłu
zbiór powiązanych idei

myśleć ˈmɨɕlɛt͡ɕ v
smaoinigh
kojarzyć, wnioskować, zastanawiać się, przetwarzać świadomie informację w mózgu

myśliwiec mɨɕˈlʲivʲjɛt͡s n
sealgaire
(lotnictwo, lotniczy) (wojskowość, wojskowy) samolot wojskowy przeznaczony do walki z samolotami wroga;

myśliwski mɨɕˈlʲifsʲci adj
lorgaireacht
związany z polowaniem, myślistwem

myśliwy mɨɕˈlʲivɨ n
sealgaire
(łowiectwo, łowiecki) osoba polująca na dzikie zwierzęta

myślnik n
dais
znak interpunkcyjny w postaci poziomej kreski, używany m.in. do wyodrębniania wtrąceń w wypowiedzi, zaznaczenia początku wypowiedzi w zapisie dialogu lub zastąpienia domyślnej części zdania w celu uniknięcia powtórzenia;

móc mut͡s modal
féad
być w stanie coś wykonać, zrobić

mój muj pronoun
m' mo
1. (osoba) lp

mój drogi n
muirneach
(potocznie, potoczny) poufały zwrot podkreślający czyjąś wartość w mniemaniu mówiącego; niekiedy w odcieniu protekcjonalnym lub lekceważącym

mól mul n
leamhan
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z rodziny molowatych niszczący ubrania;

mól książkowy ˈmul cɕɔ̃w̃ʃˈkɔvɨ n
léitheoir craosach
(potocznie, potoczny) owad żyjący w książkach;
(przenośnie, przenośnia) osoba, która czyta bardzo dużo książek, spędza dużo czasu na czytaniu

mówić ˈmuvʲit͡ɕ v
abair
(przenośnie, przenośnia) o rzeczach, zjawiskach: mieć jakieś znaczenie
labhair
rozmawiać

mózg musk n
inchinn
(anatomia, anatomiczny) narząd znajdujący się wewnątrz czaszki odpowiedzialny za myślenie;

mózgownica n
bairín
(potocznie, potoczny) mózg jako siedlisko rozumu

mózgowo-rdzeniowy adj
ceirbrispíonach
(anatomia, anatomiczny) związany z mózgiem i rdzeniem kręgowym

mózgowy muzˈɡɔvɨ adj
ceirbreach
związany z mózgiem, dotyczący mózgu

móżdżek n
ceirbrín
(anatomia, anatomiczny) część mózgu, której działanie polega na koordynowaniu ruchu mięśni;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z mózgu cielęcego lub wieprzowego

mąciwoda n
clampróir
(potocznie, potoczny) człowiek wprowadzający zamęt, podburzający przeciwko komuś lub czemuś

mączka ˈmɔ̃n͇t͡ʃka n
béile
sproszkowany surowiec techniczny

mączny adj
plúrach
zrobiony z mąki, zawierający mąkę

mądrość ˈmɔ̃ndrɔɕt͡ɕ n
críonnacht
umiejętność podejmowania uzasadnionych decyzji, poparta wiedzą i doświadczeniem

mądry ˈmɔ̃ndrɨ adj
críonna
odznaczający się umiejętnością podejmowania uzasadnionych decyzji, mający wiedzę, inteligencję i doświadczenie

mąka ˈmɔ̃ŋka n
plúr
(spożywczy) zmielone na drobny proszek ziarna zbóż;

mątew ˈmɔ̃ntɛf n
greadtóir
(przestarzałe, przestarzały) drewienko do mieszania płynów i substancji sypkich

mątwa ˈmɔ̃ntfa n
gunnadóir
(zoologia, zoologiczny) Sepia, głowonóg o owalnym, spłaszczonym kształcie;

mąż mɔ̃w̃ʃ n
fear
mężczyzna będący w małżeństwie
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna; rycerz, wojownik

męczennik n
mairtíreach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto poniósł śmierć za wiarę i zwykle został wyniesiony na ołtarze;

męczyć ˈmɛ̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
ciap
zadawać męki, dręczyć
stró
dokuczać
tuirsigh
nużyć

męczący adj
liosta
sprawiający, że czujemy się zmęczeni psychiczne
tuirsigh
powodujący zmęczenie fizyczne

mędrzec ˈmɛ̃nḍʒɛt͡s n
eagnaí
osoba o bardzo dużej wiedzy i doświadczeniu

męka ˈmɛ̃ŋka n
ciapadh
wielkie cierpienie (fizyczne lub psychiczne)

męski ˈmɛ̃w̃sʲci adj
firinscneach
(biologia, biologiczny) zawierający cechy, organy (głównie płciowe) właściwe samcom

męskość ˈmɛ̃w̃skɔɕt͡ɕ n
ball fearga
(antropologia, antropologiczny) zbiór cech uważanych za typowe dla mężczyzny;
(eufemistycznie) genitalia, męskie narządy płciowe

męstwo ˈmɛ̃w̃stfɔ n
misneach
odwaga, nieustraszoność, bohaterstwo

mętny ˈmɛ̃ntnɨ adj
modartha
bez blasku
słabo widoczny, widziany jak przez mgłę
zawierający męty, z zanieczyszczeniem

mężatka mɛ̃w̃ˈʒatka n
céile
kobieta, która jest żoną

mężczyzna mɛ̃w̃ʃˈt͡ʃɨzna n
fear
dorosły człowiek płci męskiej;

mężny adj
tabhair dúshlán
dzielny, waleczny, śmiały, odważny

młode ˈmwɔdɛ n
foireann
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, które jeszcze nie osiągnęło dojrzałości płciowej

młodociany adj
sóisearach
taki, który wciąż nie posiada cech dorosłości; wciąż zbyt młody

młodociany n
sóisearach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (kodeks karny) osoba, która w chwili popełnienia czynu zabronionego nie osiągnęła 21. roku życia i w chwili orzekania przed sądem pierwszej instancji nie osiągnęła 24. roku życia
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (kodeks pracy) osoba, która ukończyła szesnaście, a nie ukończyła osiemnastu lat

młodość ˈmwɔdɔɕt͡ɕ n
óige
okres życia pomiędzy dzieciństwem a dorosłością

młodszy adj
beag
mniejszy wiekiem
fo-ordaigh
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niższego stopnia

młody ˈmwɔdɨ adj
óg
znajdujący się w okresie między dzieciństwem a dorosłością

młodzieniec mwɔˈd͡ʑɛ̇̃ɲɛt͡s n
aosánach
(książkowy) młody mężczyzna

młodzieńczy mwɔˈd͡ʑɛ̇̃j̃n͇t͡ʃɨ adj
anaosta
właściwy młodym ludziom

młodzież ˈmwɔd͡ʑɛʃ n
óige
młodzi ludzie

młodzieżowy ˌmwɔd͡ʑɛˈʒɔvɨ adj
aosánach
przeznaczony dla młodzieży
typowy dla młodzieży

młokos n
aosánach
(lekceważąco, lekceważący) o dorastającym chłopcu

młot mwɔt n
ord
(sport, sportowy) metalowa kula z rączką służąca do rzutów w konkurencji rzut młotem
(technologia, technika, techniczny) duży, ciężki młotek

młoteczek mwɔˈtɛt͡ʃɛk n
casúirín
(anatomia, anatomiczny) jedna z trzech kosteczek słuchowych w uchu środkowym
casúr
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) element mechanizmu fortepianu i pianina, który uderza w strunę

młotek ˈmwɔtɛk n
casúr
(technologia, technika, techniczny) narzędzie służące do uderzania, najczęściej do przybijania gwoździ

młyn mwɨ̃n n
muileann
budynek, w którym zboże miele się na mąkę

młynarz ˈmwɨ̃naʃ n
muilleoir
człowiek, który miele mąkę w młynie

młynek do kawy n
meilteoir caife
(technologia, technika, techniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) urządzenie służące do zmielenia ziaren kawy

młócić v
gread
(potocznie, potoczny) także (przenośnie, przenośnia) bić kogoś bardzo mocno
súiste
(rolnictwo, rolniczy) łuskać ziarna z kłosów, strąków używając do tego cepów lub maszyn

mściciel ˈm̥ʲɕt͡ɕit͡ɕɛl n
agróir
osoba dokonująca zemsty, mszcząca się

mściwy ˈm̥ʲɕt͡ɕivɨ adj
agrach
skłonny do zemsty, niewybaczający

mżawka ˈmʒafka n
brádán ceobhrán
(meteorologia, meteorologiczny) bardzo drobny opad, składający się z kropelek wody o średnicy poniżej 0,5 mm;

mżysty adj
béalfhliuch
(meteorologia, meteorologiczny) obfity w mżawkę

na na preposition
ar
…opisujący miejsce, w którym odbywa się czynność tak, że wyrażenie za przyimkiem znajduje się pod podmiotem

na amen adv
go bráth
na zawsze

na co dzień na ˈt͡sɔ‿d͡ʑɛ̇̃ɲ adj
gnáth-
codzienny

na co dzień na ˈt͡sɔ‿d͡ʑɛ̇̃ɲ adv
laethúil
w sposób typowy dla zwykłego, powszedniego dnia

na dobitek
chomh maith
(potocznie, potoczny) mówiący dodaje informację jeszcze istotniejszą, niż ta, którą już podał

na dokładkę na.dɔˈkwat.kɛ
chomh maith
(potocznie, potoczny) mówiący dodaje informację jeszcze istotniejszą, niż ta, którą już podał

na dole adv
síos an staighre
na parterze, na niższym piętrze budynku

na dworze adv
lasmuigh
poza domem

na dłuższą metę idiom
i ndeireadh na dála
w dalszej perspektywie czasowej, po upływie dostatecznie długiego czasu

na górze adv
suas an staighre
na wyższym piętrze budynku

na głos adv
os ard
tak, że wyraźnie słychać

na korzyść
ar feadh
wprowadza beneficjenta zaistniałego zdarzenia

na koszt firmy na‿ˈkɔʃt ˈfʲirmɨ adv
ar chuntas an tí
o poczęstunku, który jest fundowany przez restauratora

na lewą stronę na‿ˈlɛvɔ̃w̃ ˈstrɔ̃nɛ adv
taobh istigh amuigh
o ubraniu: w sposób, w którym wewnętrzna część ubrania znajduje się na zewnątrz

na miejscu
dá mba mé tú
… służąca do wskazania, że ktoś stawia siebie w sytuacji innej osoby: gdyby ktoś był kimś innym, w czyimś położeniu

na miejscu adj
beacht
zgodny z normami obyczajowymi i etycznymi

na niby adj
lig ar
nieprawdziwy, pozorowany

na ogół na‿ˈɔɡuw adv
de ghnáth
zazwyczaj, przeważnie

na piśmie adv
ar pháipéar
będąc zapisanym

na początku ˌna‿pɔˈt͡ʃɔ̃ntku adv
ar dtús
jako pierwsze w czasie

na pohybel interjection
don Diabhal leis
(książkowy) (żartobliwie) wyrażenie silnej dezaprobaty, życzenie komuś zguby, rychłego końca i ewentualnie też cierpienia

na pokaz na‿ˈpɔkas adj
taibhseach
czyniony, demonstrowany dla pozoru, dla efektu

na przekór
i gcoinne
niezgodnie z czyjąś wolą; przeciw okolicznościom; na złość komuś

na przykład na‿ˈpʃɨkwat
mar shampla
… poprzedzająca wyliczenie przykładów

na próżno adv
amú
na darmo

na rzecz
ar feadh
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności

na skutek
de bharr
z powodu czegoś

na surowo adv
amh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bez poddania obróbce termicznej

na szczęście na‿ˈʃt͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕɛ adv
ádhúil
szczęśliwie, fartownie

na temat
ar tí
o czymś

na uwięzi ˌna‿uˈvʲjɛ̃w̃ʑi adj
braighdeanach
taki, któremu przymocowano sznur uniemożliwiający zbytnie oddalenie się

na wczoraj adj
inné
(potocznie, potoczny) bardzo pilny, taki, który musi zostać wykonany natychmiast

na wieczne czasy adv
go bráth
(przestarzałe, przestarzały) na zawsze, na wieki wieków

na wieki adv
go bráth
na zawsze

na wskroś na‿ˈfskrɔɕ adv
ar fud
(przenośnie, przenośnia) do głębi, całkowicie, zupełnie
trí
(książkowy) na wylot, na przestrzał, przez

na zawsze adv
go bráth
bez możliwości zmiany danego stanu

na zdrowie na‿ˈzdrɔvʲjɛ interjection
deiseal Dia linn
zwrot używany w stosunku do kogoś, kto właśnie kichnął
sláinte sláinte mhaith
zwrot używany przed toastem

na zewnątrz na‿ˈzɛvnɔ̃nṭʃ
amach
w kierunku do obszaru poza daną ograniczoną przestrzenią
amuigh
poza daną ograniczoną przestrzenią

na zewnątrz na‿ˈzɛvnɔ̃nṭʃ adv
amach
poza daną ograniczoną przestrzenią (zwykle budynkiem)
w kierunku do obszaru poza daną ograniczoną przestrzenią (zwykle budynkiem)

na żywo adv
dearg
będąc przedstawianym w sposób bezpośredni, a nie z nagrania

nabiał ˈnabʲjaw n
teach bainne
(spożywczy) ogólne określenie mleka i produktów mlecznych oraz jaj;

nabierać naˈbʲjɛrat͡ɕ v
amadán
(potocznie, potoczny) okłamywać, zwodzić kogoś, naciągać
pioc suas
zdobywać pewne cechy
tóg
czerpać, zagarniać

nabożeństwo n
crábhadh
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) szacunek lub zachwyt okazywane komuś lub czemuś, często przesadny
feidhmeannas
(kościelny) obrzęd religijny, niekiedy znacznie rozbudowany, odbywający się najczęściej w świątyni;

nabrać ˈnabrat͡ɕ v
amadán
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) zwieść kogoś
dlúthaigh
(przenośnie, przenośnia) zdobyć pewne cechy

nabycie n
aicseam
(handel, handlowy) (bankowość, bankowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uzyskanie prawa majątkowego najczyściejszej prawa własności do jakiegoś dobra

nabywać v
brabach
dochodzić do czego
ceannach
(handel, handlowy) otrzymywać w posiadanie poprzez kupno lub wymianę

nabyć v
ceannach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (książkowy) wejść w posiadanie czegoś

nabór 'nabur n
earcaíocht
przyjmowanie nowych osób w jakieś struktury

nachalny adj
teanntásach
(potocznie, potoczny) taki, który niegrzecznie domaga się czegoś

nacisk ˈnat͡ɕisk n
aiceann
zaakcentowanie czegoś, wyróżnienie
béim
presja, przymus

naciskać naˈt͡ɕiskat͡ɕ v
fáisc
działać na coś siłą

naciągać v
feann
osiągać coś czyimś kosztem
freang
napinać przez ciągnięcie
przedstawiać pewne sprawy nierzetelnie
lámhaigh
powodować powrót przemieszczonego elementu kostnego lub stawowego na swoje miejsce
roiseadh
powodować nadwerężenie mięśni

nacięcie n
bain
wykonanie ostrym narzędziem przecięcia czegoś, wgłębienia, rowku, znaku

nacjonalista ˌnat͡sʲjɔ̃naˈlʲista n
náisiúnaí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik nacjonalizmu

nacjonalistyczny ˌnat͡sʲjɔ̃nalʲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
náisiúnach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z nacjonalizmem lub nacjonalistami, dotyczący nacjonalizmu lub nacjonalistów

nacjonalizm ˌnat͡sʲjɔ̃ˈnalʲism̥ n
náisiúnachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia społeczno-polityczna i postawa uznająca naród za najwyższe dobro;

nacjonalizować ˌnat͡sʲjɔ̃nalʲiˈzɔvat͡ɕ v
náisiúnaigh
(ekonomia, ekonomiczny) zmieniać właściciela czegoś z prywatnego na państwowego

naczelnik n
ceann
osoba stojąca na czele instytucji lub organizacji
ceann fine
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) osoba dowodząca walkami, powstaniem

naczelny adj
ardcheannasach
będący na pierwszym planie
sprawujący zwierzchnią władzę

naczyniak naˈt͡ʃɨ̃ɲak n
angóma
(medycyna, medyczny) łagodny nowotwór z układu naczyniowego;

naczynie naˈt͡ʃɨ̃ɲɛ n
pláta
rodzaj pojemnika używanego, zwykle do przechowywania, przyrządzania lub serwowania jedzenia
soitheach
(biologia, biologiczny) rodzaj tkanki lub element układu przystosowany do transportowania płynów (limfy, krwi, wody)

naczynie krwionośne n
fuileadán soitheach fola
(anatomia, anatomiczny) narząd przenoszący krew, stanowiący element układu krążenia

naczyniowy ˌnat͡ʃɨ̃ˈɲɔvɨ adj
feadánach
dotyczący naczynia, np. chłonnego lub krwionośnego

nad nat preposition
ag
…położenie kogoś lub czegoś w okolicy omawianego wyrażenia
…ruch kogoś lub czegoś w kierunku do okolicy omawianego wyrażenia
ós cionn
…położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia
…ruch kogoś lub czegoś w kierunku góry omawianego wyrażenia

nadajnik n
tarchuradóir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zamieniające doprowadzone doń informacje na fale elektromagnetyczne i przesyłające je dalej do odbiornika

nadaktywność n
hipirghníomhaíocht
nadmierna aktywność

nadal ˈnadal adv
ar fad
w dalszym ciągu, dalej, wciąż jeszcze

nadanie naˈdãɲɛ n
cuir
(rzeczownik odczasownikowy) od nadać
tíolacadh
(historia, historyczny, historycznie) to, co jest przedmiotem nadania (1.2)

nadawanie ˌnadaˈvãɲɛ n
craolachán
(rzeczownik odczasownikowy) od nadawać

nadawać naˈdavat͡ɕ v
craol
emitować komunikat, wiadomość za pomocą radio, telewizji lub w inny sposób
cuaille
zlecać wysłanie za pomocą poczty
tíolacadh
rozdać coś wielu osobom

nadbudówka n
deic cheathrún
(marynarka) pomieszczenie na górnym pokładzie statku

nadchodzić natˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
tar
idąc, przybywać do określonego miejsca

nader adv
cumasach
(książkowy) bardzo, niezmiernie

nadgarstek nadˈɡarstɛk n
rosta
(anatomia, anatomiczny) część ręki pomiędzy przedramieniem a dłonią;

nadgorliwy adj
anchúramach
nadmiernie, przesadnie gorliwy, wykazujący nadmierny zapał

nadir ˈnadʲir n
nadair
(astronomia, astronomiczny) punkt na sferze niebieskiej, położony naprzeciwko zenitu;

nadmiar ˈnadmʲjar n
anluchtaigh
zbyt duża ilość lub liczba czegoś

nadmiarowy adj
iomarcach
nadmierny, którego jest zbyt wiele

nadmienienie ˌnadmʲjɛ̇̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
tagair
(rzeczownik odczasownikowy) od nadmienić

nadmierny nadˈmʲjɛrnɨ adj
iomarcach
taki, który (swoją intensywnością, rozmiarem) przekracza miarę, normę

nadmuchiwać v
pléasc
dmuchając, napełniać gazem, powietrzem

nadnercze nadˈnɛrt͡ʃɛ n
faireog aidréineach
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny położony w sąsiedztwie nerek;

nadnerczowy adj
aidréineach
(anatomia, anatomiczny) związany z nadnerczem, dotyczący nadnercza

nadolbrzym n
ollfhathach
(astronomia, astronomiczny) gwiazda o masie od około 10 do 50 mas Słońca;

nadpobudliwość n
hipirghníomhaíocht
nadmierna pobudliwość

nadprodukcja ˌnatprɔˈdukt͡sʲja n
rótháirgeacht
wytwarzanie zbyt dużej ilości produktów lub usług, znacznie przewyższające zanotowany na nie popyt i potrzebę

nadrabiać nadˈrabʲjät͡ɕ v
dreach
pracować więcej w celu wykonania zaległej pracy

nadrzeczny adj
abhann
bliski rzece, położony przy rzece

nadrzędny naḍˈʒɛ̃ndnɨ adj
ardchéimiúil
zajmujący w stosunku do innych wyższą pozycję

nadskakiwać v
buídhonn
starać się być przesadnie grzecznym w celu uzyskania korzyści

nadto adv
ró-
ponad stan; więcej niż trzeba; w większej ilości lub liczbie

nadto conjunction
diomaite de
łączy kolejne wyrażenia, zdania przekazujące dodatkowe treści

nadużycie n
maslaigh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie lub czyn niezgodne z prawem

nadużywać ˌnaduˈʒɨvat͡ɕ v
maslaigh
używać w nadmiarze, przesadzać

nadwaga nadˈvaɡa n
róthrom
(medycyna, medyczny) nadmierna masa ciała, nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie przekraczające optymalne ilości zdrowotne;

nadwozie n
comhlacht
część górna pojazdu;

nadwrażliwość n
hipiríogaireacht
(fizjologia, fizjologiczny) indywidualna cecha organizmu, która polega na występowaniu nieprawidłowych, nadmiernych reakcji przy kontakcie z jakimś czynnikiem zewnętrznym;

nadwyżka n
brabach
ilość lub liczba czegoś ponad to, co planowane albo konieczne

nadwzroczność n
hipearóipe
(medycyna, medyczny) druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku objawiająca się złym widzeniem przedmiotów znajdujących się blisko;

nadzieja naˈd͡ʑɛ̇ja n
dóchas súil
oczekiwanie spełnienia się upragnionej rzeczy; wiara, że to się wydarzy
osoba, rzecz, działanie, z którym wiążemy oczekiwania, pragnienia

nadziewać naˈd͡ʑɛvat͡ɕ v
mianach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wypełniać wnętrze czegoś nadzieniem

nadzorca n
feighlí
ktoś, kto nadzoruje coś lub kogoś

nadzorować ˌnadzɔˈrɔvat͡ɕ v
ceansaigh
sprawować kontrolę nad czymś

nadzwyczaj nadˈzvɨt͡ʃaj adv
cumasach
w sposób wyjątkowy, ponadprzeciętny

nadzwyczajny ˌnadzvɨˈt͡ʃajnɨ adj
ar leith
spowodowany szczególnymi okolicznościami lub nieprzewidziany w programie, planie
urghnách
szczególny, ponadprzeciętny, wyjątkowy, niezwykły

nadzór ˈnadzur n
bainisteoireacht
komórka organizacyjna instytucji zajmująca się nadzorowaniem
ceansaigh
pełnienie kontroli
sníomh
sprawowanie dozoru lub opieki, strzeżenie, pilnowanie

nafta ˈnafta n
ceirisín
(chemia, chemiczny) ciekła frakcja ropy naftowej będąca mieszaniną węglowodorów, żółtawa, palna ciecz, stosowana dawniej do celów oświetleniowych, obecnie jako paliwo lotnicze, rozpuszczalnik oraz w kosmetyce;

naftowy naˈftɔvɨ adj
ceirisín
związany z naftą, dotyczący nafty

nagabywać v
achair
natrętnie namawiać lub pytać

nagadać v
pláta
obmówić kogoś przed kimś innym; powiedzieć komuś coś niewłaściwego o kimś innym

nagana naˈɡãna n
achasán
upomnienie za niewłaściwe postępowanie lub za wykroczenie

nagi ˈnaɟi adj
nocht
bez ubrania, rozebrany do naga
(zoologia, zoologiczny) o zwierzętach niemający włosów, sierści, piór itp.

nagiel n
méar
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) kołek do mocowania lin żagli na dużych jednostkach;

nagle ˈnaɡlɛ adv
go tobann
w nieoczekiwany i gwałtowny sposób

naglący adj
anúdarásach
wymagający natychmiastowych działań

nago ˈnaɡɔ adv
nocht
bez ubrania, goło

nagość ˈnaɡɔɕt͡ɕ n
nochtacht
brak ubrania na ciele

nagranie naˈɡrãɲɛ n
taifeadadh
zapis dźwięku lub obrazu taki, że można później znowu zobaczyć ten obraz lub posłuchać tego dźwięku

nagrobek naˈɡrɔbɛk n
leac uaighe
trwałe oznaczenie miejsca pochówku ciała lub prochów osób, rzadziej zwierząt, w postaci kompozycji architektonicznej;

nagroda naˈɡrɔda n
duais
wyróżnienie lub wynagrodzenie za dokonany czyn lub pracę

nagromadzać v
neartaigh
zbierać się w dużej liczbie lub ilości

nagromadzenie n
tiomsú
zebranie dużej ilości czegoś w jednym miejscu

nagrywać naˈɡrɨvat͡ɕ v
taifead
rejestrować obraz, dźwięk lub informację na nośniku

nagły ˈnaɡwɨ adj
tobann
taki, który dzieje się nagle, niespodziewanie, raptownie, szybko, znienacka

nagłówek naˈɡwuvɛk n
ceannscríbhinn
(informatyka, informatyczny) w edytorach tekstu, obszar na górnym marginesie strony, mogący zawierać tekst lub grafikę
wyróżniony napis umieszczony nad tekstem

nahajka n
aoire
pleciony bicz o krótkiej rękojeści

naiwność naˈ<sup>j</sup>ivnɔɕt͡ɕ n
aerthacht
bycie naiwnym, nadmierna szczerość, łatwowierność

naj- naj prefix
-air
…służący do tworzenia stopnia najwyższego od stopnia wyższego przymiotników i przysłówków

najczęściej najˈt͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕɛ̇j adv
de ghnáth
zwykle

najedzony ˌnajɛˈd͡zɔ̃nɨ adj
iomlán
taki, który najadł się do syta i nie jest już głodny

najem n
léasaigh
oddanie komuś albo przyjęcie od kogoś określonej własności za umówioną zapłatę do czasowego użytkowania

najemnik naˈjɛ̃mʲɲik n
fostaí
(rzadki, rzadko używany) pracownik, pracujący zwykle dorywczo dla różnych pracodawców, pracownik najemny

najpierw ˈnajpʲjɛrf adv
ar dtús
przedtem, na początku, jako pierwsze w kolejności

najwyższy czas najˈvɨʃːɨ ˈt͡ʃas n
mithid
ostatnia chwila na coś

nakaz ˈnakas n
tiarnúil
norma działania

nakazywać v
bail
wydawać nakaz, polecenie, rozkaz

naklejać v
bata
przymocowywać coś na powierzchni czegoś za pomocą substancji klejącej

naklejka naˈklɛjka n
greamaitheoir
zadrukowany papier lub folia plastikowa z warstwą kleju na jednej stronie, umożliwiającej przyklejenie do czegoś;

nakrycie naˈkrɨt͡ɕɛ n
araoid
(rzeczownik odczasownikowy) od nakryć
coś, co okrywa, zasłania, osłania

nakrycie głowy n
ceannbheart
element stroju zakładany na głowę

nakręcać v
coirnín
okręcać lub nawijać coś wokół czegoś
gaoth
uruchamiać jakieś urządzenie (lub podtrzymywać jego działanie), kręcąc pokrętłem naciągającym sprężynę wewnątrz tego urządzenia

nakrętka naˈkrɛ̃ntka n
caidhp
(potocznie, potoczny) nakręcane zamknięcie butelki
cnó
(technologia, technika, techniczny) element konstrukcyjny o wewnętrznym gwincie

nakład ˈnakwat n
atheagrú
liczba egzemplarzy wydanej książki, czasopisma

nakładać naˈkwadat͡ɕ v
cuir
umieszczać przedmiot lub rozprowadzać substancję na innym przedmiocie albo substancji
cuir ar
(regionalizm białostocki) zakładać ubranie
cuir i bhfeidhm
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ustanowić dla kogoś lub czegoś określony obowiązek albo karę

nakłaniać v
cuir i bhfeidhm
wywierać na kogoś wpływ, by coś wykonał

nalegać v
brostaigh
mocno lub uparcie domagać się czegoś

nalewka naˈlɛfka n
licéar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) alkoholowy napój przygotowany z owoców, ziół, korzeni, zalanych spirytusem

naleśnik naˈlɛɕɲik n
pancóg
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) cienki placek z rzadkiego ciasta, z mąki, mleka i jaj, smażony na patelni, podawany zwykle z nadzieniem, zwinięty w rulonik lub złożony w rożek;

należność naˈlɛʒnɔɕt͡ɕ n
cúram
kwota, którą trzeba komuś wypłacić

nalot ˈnalɔt n
aer-ruathar
(wojskowość, wojskowy) atak powietrzny samolotów lub helikopterów na określony cel;
busta
(potocznie, potoczny) niespodziewana akcja policji lub służb specjalnych polegająca na wkroczeniu do domu lub lokalu w celu przeprowadzenia kontroli, rewizji, aresztowania przestępców itp.

namacalny adj
inmhothaithe
możliwy do wyczucia zmysłem dotyku

namaszczenie n
ungadh
(rzeczownik odczasownikowy) od namaścić

namawiać nãˈmavʲjät͡ɕ v
cuir i bhfeidhm
nakłaniać kogoś do czegoś; przekonywać kogoś, zachęcać

namibijski ˌnãmʲiˈbʲijsʲci adj
Namabach
odnoszący się do państwa Namibia

namiot ˈnãmʲjɔt n
puball
(turystyka, turystyczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj przenośnego schronienia z impregnowanej tkaniny, używanego przez jedną lub więcej osób;

namiętność nãˈmʲjɛ̃ntnɔɕt͡ɕ n
ainmhian
(przenośnie, przenośnia) (poetycki, poetycko) bardzo silne zainteresowanie daną dziedziną, problematyką
stan uczuciowy występujący z wielką siłą, w szczególności w odniesieniu do miłości fizycznej

namiętny nãˈmʲjɛ̃ntnɨ adj
ainmhianach
żarliwy, pełen pasji, zamiłowania do czegoś

namysł n
smaoineamh
rozważenie czegoś w myślach

napad ˈnapat n
aimsiú
atak, napaść, zaatakowanie; napadnięcie na kogoś
dathúil
(medycyna, medyczny) atak (choroby, dolegliwości)

napadać v
ionsaigh
dokonywać napadu, niespodziewanie uderzać na coś lub na kogoś
leathcheann
gwałtownie występować przeciw czemuś lub komuś
tit
(meteorologia, meteorologiczny) spaść w znacznej ilości

napalony ˌnapaˈlɔ̃nɨ adj
adharcach
(potocznie, potoczny) podniecony seksualnie

naparstek naˈparstɛk n
méaracán
(krawiectwo) metalowa nasadka na palec ułatwiająca wbijanie igieł przy ręcznym szyciu;

napastliwy adj
achrannach
wyrażony lub coś wyrażający w sposób złośliwy
amasach
miejący skłonność do zaczepek lub wszczynania kłótni

napastnik naˈpastʲɲik n
dalba
(sport, sportowy) w piłce nożnej: zawodnik mający za zadanie strzelać bramki;
ionsaitheoir
strona atakująca, osoba dokonująca napaści

napełniać naˈpɛwʲɲät͡ɕ v
líon
sprawiać, że coś staje się pełne
wywoływać stany emocjonalne
sáith
zajmować wszystkie wolne miejsca, np. w teatrze, na stadionie, na parkingu
mieć coraz mniej wolnego miejsca wskutek zajęcia go przez coś

napierdalać ˌnapʲjɛrˈdalat͡ɕ v
greasáil
(wulgarnie, wulgaryzm) bić dotkliwie

napis ˈnapʲis n
fotheidealaigh
napisana informacja o czymś

napisać naˈpʲisat͡ɕ v
scríobh
wyrazić coś słowami na piśmie

napiwek naˈpʲivɛk n
síneadh láimhe
pieniądze dodawane przez klienta do właściwej opłaty za usługę;

napięty adj
aimsir
przepełniony napięciem psychicznym

napletek naˈplɛtɛk n
forchraiceann
(anatomia, anatomiczny) fałd skórny osłaniający częściowo lub całkowicie żołądź prącia;

napomnienie ˌnapɔ̃mʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
ceartú
karcące ostrzeżenie

napotykać v
tar ar
spotykać przypadkiem

naprawa naˈprava n
ceartú
doprowadzanie czegoś do właściwego stanu, użyteczności, porządku; usuwanie błędów

naprawdę naˈpravdɛ particle
dáiríre
…potwierdzająca, że coś jest zgodne z prawdą, z rzeczywistością

naprawiać naˈpravʲjät͡ɕ v
cuir caoi ar
likwidować, usuwać uszkodzenia; ponownie doprowadzić coś do użyteczności

naprzeciw naˈpʃɛt͡ɕif adv
ar aghaidh
po drugiej stronie, po przeciwnej stronie

naprzeciw naˈpʃɛt͡ɕif preposition
ar aghaidh
po drugiej stronie, po przeciwnej stronie

naprzeciwko preposition
ar aghaidh
po przeciwnej stronie

naprzód ˈnapʃut adv
ar aghaidh
do przodu, przed siebie

napuszony adj
airdiúil
pełen pychy
mórchúiseach
rażący przesadą, sztucznością

napój ˈnapuj n
deoch
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płyn przeznaczony do picia;

napój gazowany n
pléasc
(spożywczy) zwykle orzeźwiający napój nasycony dwutlenkiem węgla

napęd ˈnapɛ̃nt n
céide
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do nadawania ruchu jakiemuś mechanizmowi
coś, co pobudza kogoś lub coś do działania

napędzać naˈpɛ̃nd͡zat͡ɕ v
céide
powodować funkcjonowanie jakiegoś mechanizmu, wprawiać w ruch

napływ n
sruthlaigh
pojawianie się / pojawienie się w kimś doznań, uczuć

napływać v
borradh
(psychologia, psychologiczny) powstawać w psychice, rodzić się w świadomości
rabharta
przybywać tłumnie
sileadh
docierać gdzieś, unosząc się nad ziemią
płynąc, gromadzić się gdzieś
tar
być dostarczanym gdzieś

narada naˈrada n
comhdháil
spotkanie, zwykle służbowe, w celu omówienia pewnych kwestii

narastanie n
fuilleamh
(rzeczownik odczasownikowy) od narastać

narastać v
ardaigh
zwiększać swoje wymiary, intensywność, liczbę

naraz ˈnaras adv
ag an am céanna
jednocześnie, razem
de gheit
nagle, bez ostrzeżenia

narciarski narʲˈt͡ɕarsʲci adj
sciáil
charakterystyczny dla narciarza, przeznaczony dla narciarzy, dotyczący narciarstwa

narcyz ˈnart͡sɨs n
lus an chromchinn
(botanika, botaniczny) Narcissus L., rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju narcyz (1.1)
(potocznie, potoczny) kwiat narcyza (1.2)

narcyzm n
naircisíocht
(psychologia, psychologiczny) cecha charakteru polegająca na samouwielbieniu i bezkrytycznym stosunku do swojej osoby

narkolepsja n
narcaileipse
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na nadmiernej senności w ciągu dnia i napadach krótkiego oraz niekontrolowanego snu;

narkoman narˈkɔ̃mãn n
andúileach
osoba uzależniona od narkotyków

narkomania ˌnarkɔ̃ˈmãɲja n
andúil i ndrugaí
nałóg związany z ciągłą potrzebą zażywania narkotyków;

narkotyk narˈkɔtɨk n
druga
substancja, którą przyjmowanie powoduje po jakimś okresie używania uzależnienie fizyczne;

narodowościowy adj
náisiúnach
dotyczący narodowości

narodowość ˌnarɔˈdɔvɔɕt͡ɕ n
náisiún
przynależność do określonego narodu (np. polskiego, niemieckiego, rosyjskiego), poczucie przynależności do narodu;

narodowy ˌnarɔˈdɔvɨ adj
náisiúnta
charakterystyczny dla danego narodu (lub kraju zamieszkiwanego przez dany naród), związany z danym narodem lub krajem

narodzenie n
An Nollaig
(rzeczownik odczasownikowy) od narodzić

narodziny ˌnarɔˈd͡ʑĩnɨ n
breith clainne
akt przyjścia na świat potomstwa, dziecka

narośl ˈnarɔɕl̥ n
faithne
zgrubienie, pewna wypukła zmiana na powierzchni ciała spowodowana jakimś schorzeniem

narracja n
reacaireacht
(książkowy) opowiadanie, relacjonowanie

narta ˈnarta n
scí
(sport, sportowy) długa listwa wygięta z przodu do góry, ze specjalnym wiązaniem służącym do przymocowania do buta (zwykle też specjalnego), przeznaczona do jeżdżenia po śniegu;

naruszać naˈruʃat͡ɕ v
ciontaigh
zakłócać porządek, postępować wbrew regułom lub prawu

naruszenie ˌnaruˈʃɛ̃ɲɛ n
anbhuain
(rzeczownik odczasownikowy) od naruszyć

narwal ˈnarval n
narbhal
(zoologia, zoologiczny) Monodon monoceros, duży ssak morski z charakterystycznym pojedynczym, spiralnie skręconym kłem, żyjący w morzach arktycznych;

narybek naˈrɨbɛk n
gealóg
(ichtiologia, ichtiologiczny) młode ryby (do ukończenia pierwszego roku życia), które po zużyciu zawartości woreczka żółtkowego rozpoczęły samodzielne zdobywanie pokarmu;

narzecze naˈʒɛt͡ʃɛ n
canúint
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa terytorialna, odmienna od języka standardowego;
(językoznawstwo, językoznawczy) swoista odmiana języka;
cor cainte
język, mowa

narzeczona ˌnaʒɛˈt͡ʃɔ̃na n
brídeach
kobieta, która jest w stanie narzeczeństwa, jest zaręczona

narzeczony n
grúm
mężczyzna w okresie narzeczeństwa

narzekanie ˌnaʒɛˈkãɲɛ n
acaoineadh
skarga, utyskiwanie

narzekać naˈʒɛkat͡ɕ v
bí ag clamhsán
mówić w sposób wyrażający niezadowolenie

narzucać naˈʒut͡sat͡ɕ v
cuir i bhfeidhm
zmuszać kogoś do akceptacji czegoś

narzędzie naˈʒɛ̃ɲd͡ʑɛ n
adhbh cheoil
(przenośnie, przenośnia) osoba wykorzystywana bez swojej wiedzy
uirlis
(informatyka, informatyczny) program komputerowy służący do wykonywania danej czynności lub zadania
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zazwyczaj trzymane w ręku, służące do wykonywania danej czynności lub zadania;

naród ˈnarut n
náisiún
grupa ludzi, których łączy wspólna kultura, język, religia, historia lub pochodzenie etniczne;

nasada naˈsada n
araoid
część nasadzona na coś
neamhlómhar
część, na której coś jest osadzone czy umocowane, stanowiąca podstawę

nasadka n
astú
(fotografia) pryzmat nakładany na obiektyw aparatu fotograficznego

nasienie naˈɕɛ̇̃ɲɛ n
clann
(dawniej, dawny) ród, potomstwo, dziecko
seamhan
(fizjologia, fizjologiczny) płyn zawierający plemniki, wytwarzany przez narządy rozrodcze mężczyzn i samców zwierząt;

nasienny adj
síol
(botanika, botaniczny) związany z nasionami

nasilenie n
cumas
siła jakiegoś zjawiska

nasiono naˈɕɔ̃nɔ n
síol
(botanika, botaniczny) organ roślin nasiennych składający się z zarodka, tkanki zapasowej i łupiny nasiennej;

nastawać v
tar
zaczynać być w jakimś czasie
bagair
działać na czyjąś szkodę
prios
usilnie domagać się czegoś

nastawienie ˌnastaˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
foireann
(rzeczownik odczasownikowy) od nastawić
mana
osobisty stosunek co czegoś

nastawić naˈstavʲit͡ɕ v
ceartaigh
położyć na palniku na kuchence celem zagotowania
cuir ar
odpowiednio umiejscowić zwichniętą kość, złożyć złamaną kość
foireann
przygotować psychicznie kogoś na coś
skierować coś w daną stronę

nastawnik n
ard-reachtaire
(elektryczność) (technologia, technika, techniczny) przyrząd sterowniczy, używany w tramwajach, lokomotywach, dźwigach elektrycznych itp., służący do przełączania w określonej kolejności obrotów zasilania maszyn i urządzeń elektrycznych przy sterowaniu ich pracą

nastolatek ˌnastɔˈlatɛk n
déagóir
chłopiec w wieku od jedenastu do dziewiętnastu lat

nastrajać naˈstrajät͡ɕ v
tiúin
nadawać właściwy ton instrumentowi muzycznemu

nastrojowy adj
atmaisféarach
dający miły, intymny nastrój

nastrój ˈnastruj n
aerbhrat
wrażenia emocjonalne charakterystyczne dla danego utworu, filmu czy miejsca
giúmar
(psychologia, psychologiczny) utrzymujący się jakiś czas stan psychiczny;

następca naˈstɛ̃mpt͡sa n
beangán
ktoś obejmujący, dziedziczący po kimś jakąś funkcję, posadę, urząd itp.

następnie naˈstɛ̃mpʲɲɛ adv
i ndiadh sin
później, w chwili następnej

następny naˈstɛ̃mpnɨ adj
seo chugainn
mający nastąpić, kolejny

następować ˌnastɛ̃mˈpɔvat͡ɕ v
rith le
zdarzać się, stać się, odbywać się, dochodzić do skutku

następstwo naˈstɛ̃mpstfɔ n
iarmhairt
skutek, rezultat czegoś; zdarzenie następujące w konsekwencji innego zdarzenia/działania

nasutnik n
pastae
nakładka naklejana na pierś by zasłonić sutek

nasycony adj
sáithithe
(chemia, chemiczny) mający między atomami węgla oraz między nimi a innymi atomami jedynie wiązania pojedyncze
(chemia, chemiczny) zawierający największą ilość czystej substancji

nasycony kwas tłuszczowy n
saill sháithithe
(spożywczy) rodzaj tłuszczu, w który bogate są zazwyczaj produkty pochodzenia zwierzęcego

nasz naʃ pronoun
ár
1. (osoba) lm (należący do nas lub mający związek z nami)

naszyjnik naˈʃɨjɲik n
muince
(rzemiosło, rzemieślniczy) (jubilerstwo, jubilerski) element biżuterii w postaci ozdoby na szyję;

naszywka naˈʃɨfka n
paiste
naszyty na odzież (w szczególności na mundur) niewielki kawałek tkaniny z napisem lub znakiem, jako emblemat wyróżniający

natarczywy adj
achainíoch
żądający coś w sposób natrętny

native speaker n
cainteoir dúchais
osoba posługująca się danym językiem jako językiem ojczystym

natomiast naˈtɔ̃mʲjast conjunction
ar an lámh eile
w kontraście do tego, co powiedziano wcześniej

natręt ˈnatrɛ̃nt n
crá croí
człowiek natrętny, nahalny, narzucający się, niemile widziany

natura naˈtura n
nádúr
przyroda i wszystko, co w niej zachodzi z wyłączeniem produktów działalności człowieka;

naturalizacja ˌnaturalʲiˈzat͡sʲja n
eadóirseacht
(biologia, biologiczny) proces utrwalania się obcego gatunku w nowym środowisku;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) nadanie cudzoziemcowi obywatelstwa państwa, na terytorium którego się osiedlił;

naturalność ˌnatuˈralnɔɕt͡ɕ n
nádúrthacht
cecha tego, co naturalne

naturalny ˌnatuˈralnɨ adj
nádúrtha
charakterystyczny dla natury
najbardziej powszechny, zwykły
wykonany z surowców występujących w naturze

natychmiast naˈtɨxmʲjast adv
láithreach
bardzo szybko, bez zwłoki

natychmiastowy adj
práinneach
dziejący się natychmiast, bardzo szybko po jakimś wydarzeniu

natykać v
tar ar
spotykać niespodziewanie

nauczanie ˌna<sup>w</sup>uˈt͡ʃãɲɛ n
múin
(rzeczownik odczasownikowy) od nauczać

nauczka n
ceacht
przestroga na przyszłość powstała w wyniku przykrego doświadczenia

nauczyciel ˌna<sup>w</sup>uˈt͡ʃɨt͡ɕɛl n
múinteoir
osoba zajmująca się nauczaniem;

nauczycielka ˌna<sup>w</sup>ut͡ʃɨˈt͡ɕɛlka n
múinteoir
(edukacja, edukacyjny) kobieta, która zajmuje się nauczaniem

nauka naˈ<sup>w</sup>uka n
eolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) usystematyzowana, wielokrotnie rzeczowo weryfikowana i rzetelna wiedza;

nauki polityczne naˈ<sup>w</sup>uci ˌpɔlʲiˈtɨt͡ʃnɛ n
eolaíocht pholaitiúil
nauki zajmujące się problemami dotyczącymi polityki oraz zdobywaniem i sprawowaniem władzy w państwie;

naukowiec ˌna<sup>w</sup>uˈkɔvʲjɛt͡s n
eolaí
człowiek zajmujący się nauką;

naukowy ˌna<sup>w</sup>uˈkɔvɨ adj
eolaí
związany z nauką

nawa ˈnava n
corp na heaglaise
(architektura, architektoniczny) główna, wydzielona dla wiernych część kościoła pomiędzy kruchtą, przy wejściu, a prezbiterium;

nawalić v
meath
(potocznie, potoczny) zawieść w czymś, nie zdołać zrobić czegoś z własnej winy
(potocznie, potoczny) zepsuć się

nawałnica ˌnavawʲˈɲit͡sa n
anfa
(książkowy) bardzo obfity gwałtowny deszcz, śnieg, wiatr itp.
doineann
(książkowy) gwałtowna burza połączona z silnym wiatrem

nawet ˈnavɛt particle
fiú
…wyrażająca obojętność mówiącego wobec czyjegoś wyboru
…wyrażająca zdziwienie mówiącego wywołane jakąś nietypową lub nieoczekiwaną sytuacją

nawias ˈnavʲjas n
lúibín
(termin typograficzny) (matematyka, matematyczny) parzysty znak graficzny w postaci łuków lub klamer zwróconych w przeciwne strony, który grupuje lub wyodrębnia tekst lub symbole i pełni pewną umowną rolę – piśmienniczą, matematyczną, programistyczną, w zapisie chemicznym itp.;
(termin typograficzny) każdy z dwóch łuków będących elementem nawiasu (1.1)

nawiasem mówiąc naˈvʲjasɛ̃m ˈːuvʲjɔ̃nt͡s adv
dála an scéil
nadmieniając, dodając mimochodem, przy okazji, od niechcenia

nawiedzać v
gnáthaigh
przybywać i oddziaływać jako siła nadprzyrodzona

nawigacja n
loingseoireacht
(astronautyka, astronautyczny) (lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) prowadzenie statku, samolotu lub pojazdu kosmicznego
(astronomia, astronomiczny) (lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) nauka o prowadzeniu statków wodnych lub powietrznych

nawijać v
cor
zwijać coś na coś

nawiązywać v
ceangail
przyczepiać wiązaniem coś do czegoś
cuir ar bun
zaczynać lub wznawiać kontakt, stosunki
tagair
przywoływać jako wzór
geit
o relacjach wytwarzać obustronnie pozytywne więzi

nawozić v
leasaigh
(rolnictwo, rolniczy) wzbogacać glebę nawozem
tabhair
wożąc, zbierać co w jakimś miejscu

nawracać v
iompaitheach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pobudzać wiarę przez przyjęcie nowej religii lub poprzez powrót do życia zgodnego z zasadami swojej wiary

nawyk ˈnavɨk n
béas
(psychologia, psychologiczny) nabyta skłonność do mechanicznego wykonywania jakiejś czynności, wynikająca z częstego jej wykonywania, także: sama ta czynność;

nawzajem naˈvzajɛ̃m adv
a chéile
o wykonywaniu czynności przez podmiot zbiorowy każdy tak samo dla innego
mar an gcéanna
przy podziękowaniu za życzenia używany do życzenia tego samego życzącemu

nawóz ˈnavus n
aoileach
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) środek pochodzenia organicznego służący do polepszania jakości gleby;

nawłoć n
slat óir
(botanika, botaniczny) wieloletnia roślina rosnąca na polanach, w zaroślach i widnych lasach;

nazajutrz naˈzajuṭʃ adv
lá arna mhárach
(książkowy) na drugi dzień, kolejnego dnia

nazarejczyk n
Nasarthach
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (dawniej, dawny) Jezus Chrystus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek sekty judeochrześcijańskiej;

nazaretańczyk n
Nasarthach
mieszkaniec Nazaretu

nazaretański adj
Nasarthach
odnoszący się do Nazaretu, związany z Nazaretem

nazbierać v
bailigh
zebrać wiele, dostateczną ilość lub liczbę czego

nazewnictwo n
ainmníocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) ogół nazw w danej dziedzinie

naziemny adj
bonn
o umiejscowieniu na powierzchni ziemi
domhanda
(zoologia, zoologiczny) prowadzący tryb życia na powierzchni ziemi, a nie na drzewach czy innych poziomach

nazista naˈʑista n
Naitsí
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik nazizmu

nazistowski adj
Naitsí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z nazizmem lub nazistami, dotyczący nazizmu lub nazistów

nazizm ˈnaʑism̥ n
Naitsíochas
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) doktryna polityczna i ideologia państwowa III Rzeszy niemieckiej, charakteryzująca się m.in. nacjonalizmem, rasizmem, antykomunizmem, antyparlamentaryzmem, korporacjonizmem i kultem wodza;

nazwa ˈnazva n
ainm
wyraz lub termin określający coś

nazwa własna ˈnazva ˈvwasna n
ainmfhocal dílis
(zobacz) rzeczownik własny

nazwisko naˈzvʲiskɔ n
sloinne
nazwa własna rodziny, do której dana osoba należy;

nazywać naˈzɨvat͡ɕ v
ainm
nadawać nazwę lub imię
glaoigh
określać nazwą, mianem

nazywać rzeczy po imieniu naˈzɨvad͡ʑ ˈʒɛt͡ʃɨ ˌpɔ‿ĩˈmʲjɛ̇̃ɲu v
ná baintear an t-ainm den bhairín, den bhlonag
mówić szczerze, bez ogródek

nałogowy adj
gréasach
dotyczący nałogu, z nałogiem

nałożnica n
bean leapa
(dawniej, dawny) kobieta żyjąca bez ślubu z mężczyzną, który stoi wyżej w hierarchii społecznej

nałóg ˈnawuk n
andúil
(medycyna, medyczny) chroniczna potrzeba dostarczania szkodliwych bodźców do organizmu człowieka, zwykle sprzeczna z jego wolą i intelektem;

naśladować ˌnaɕlaˈdɔvat͡ɕ v
cóip
powtarzać po kimś jakąś czynność

naśladowca n
aithriseoir
osoba, która kogoś naśladuje, wzoruje się na kimś

naświetle n
trasnán
(architektura, architektoniczny) wąskie okienko ponad framugą drzwi albo okna

neapolitańczyk ˌnɛapɔlʲiˈtãj̃n͇t͡ʃɨk n
Napóileach
mieszkaniec Neapolu

neapolitański ˌnɛapɔlʲiˈtãj̃sʲci adj
Iodáilis Napóileach
związany z Neapolem lub neapolitańczykami

nefrektomia n
neifreachtóime
(medycyna, medyczny) chirurgiczne usunięcie nerki;

nefrolog nɛfˈrɔlɔk n
neifreolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób nerek

negatyw nɛˈɡatɨf n
claonchló
(fotografia) obraz na kliszy fotograficznej lub taśmie filmowej mający odwrócone barwy;

negatywny ˌnɛɡaˈtɨvnɨ adj
diúltach
niekorzystny dla kogoś, zły, niewłaściwy
stwierdzający nieistnienie lub brak czegoś (w badaniu, eksperymencie, doświadczeniu)
wyrażający krytykę, dezaprobatę lub sprzeciw; przeczący

nekrolog nɛˈkrɔlɔk n
scéala báis
afisz z zawiadomieniem o czyjejś śmierci i terminie pogrzebu
notatka prasowa lub artykuł poświęcony zmarłej osobie;

nekromancja n
marbhdhraíocht
(ezoteryka) wróżenie polegające na wywoływaniu duchów zmarłych w celu uzyskania od nich wiedzy o przyszłości;

nekropolia n
reilig
(książkowy) wielki i zwykle zabytkowy cmentarz, na którym pochowane są słynne osoby i znane rody

nektar ˈnɛktar n
neachtar
(botanika, botaniczny) (pszczelarstwo, pszczelarski) słodki sok wydzielany przez kwiaty
(mitologia grecka) napój bogów dający im nieśmiertelność

nektarnik n
éan gréine
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny Nectariniidae;

nektarynka ˌnɛktaˈrɨ̃nka n
neachtairín
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Prunus persica var. nucipersica, Prunus persica var. nectarina odmiana brzoskwini zwyczajnej o owocach z gładką skórką;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc nektarynki (1.1)

neo- ˈnɛɔ prefix
neo-
nowy, niedawny

neodym nɛˈɔdɨ̃m n
neoidimiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nd i liczbie atomowej 60;

neologizm ˌnɛɔˈlɔɟism̥ n
nuafhocal
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub wyrażenie, które niedawno pojawiło się w danym języku;

neon ˈnɛɔ̃n n
neon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ne i liczbie atomowej 10;

neonatologia ˌnɛɔ̃natɔˈlɔɟja n
nua-naíocht
(medycyna, medyczny) specjalizacja medyczna zajmująca się noworodkami, ich rozwojem, schorzeniami i wadami rozwojowymi;

neopren nɛˈɔprɛ̃n n
neoipréin
(chemia, chemiczny) nazwa handlowa syntetycznego kauczuku chloropenowego, który w postaci spienionej jest lekkim i wytrzymałym materiałem stoswanym m.in. do produkcji skafandrów nurkowych;

nepalski nɛˈpalsʲci adj
Neipeailis
odnoszący się do państwa Nepal

nepotyzm nɛˈpɔtɨsm̥ n
finíochas
obsadzanie podległych sobie stanowisk krewnymi

neptun ˈnɛptũn n
neiptiúiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Np i liczbie atomowej 93;

nerd nɛrt n
saoithín
osoba pasjonująca się naukami ścisłymi, informatyką, grami komputerowymi itp. kosztem nieprzystosowania do życia społecznego, niezdolności utrzymywania stosunków towarzyskich lub niedbałości o formę fizyczną;

nerecznica samcza n
raithneach mhadra
(botanika, botaniczny) Dryopteris filix-mas L., gatunek paproci z rodziny nerecznicowatych;

nerka ˈnɛrka n
duán
(anatomia, anatomiczny) narząd w układzie wydalniczym zwierząt;

nerkowy nɛrˈkɔvɨ adj
duánach
(anatomia, anatomiczny) dotyczący nerek

nerw nɛrf n
néaróg
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) splot włókien okrytych wspólną otoczką, którego zadaniem jest przewodzenie bodźców czuciowych i ruchowych;
(botanika, botaniczny) włókno w roślinach, głównie liściach, służące przewodzeniu i wzmacnianiu;

nerwica n
néaróis
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) zaburzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego charakteryzujące się nadmierną jego pobudliwością i wzmożonymi reakcjami na negatywne bodźce zewnętrzne;

nerwowy nɛrˈvɔvɨ adj
faiteach
(anatomia, anatomiczny) związany z nerwami, dotyczący nerwów
drisíneach
o człowieku: taki, który szybko się denerwuje, ma słabe nerwy

netto ˈnɛtːɔ adv
follas
o cenie, pensji itp.: po odliczeniu wszelkich dodatkowych kosztów

neurastenia n
néaraistéine
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) nerwica polegająca na pobudliwości, drażliwości i szybkim wyczerpywaniem się układu nerwowego;

neurasteniczny adj
néaraistéineach
(psychologia, psychologiczny) właściwy neurastenii

neurastenik n
néaraistéineach
(psychologia, psychologiczny) mężczyzna cierpiący na neurastenię

neurobiologia n
néarbhitheolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) termin na określenie różnych dziedzin nauki, których przedmiotem badań jest układ nerwowy;

neurochirurg ˌnɛwrɔˈxʲirurk n
néar-mháinlia
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się operacjami układu nerwowego

neurochirurgia ˌnɛwrɔxʲiˈrurʲɟja n
néar-mháinliacht
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się leczeniem operacyjnym i diagnostyką części chorób układu nerwowego;

neuroleptyk n
druga néaraileipteach
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek psychotropowy, który stosuje się w leczeniu psychoz i nerwic

neurolog nɛwˈrɔlɔk n
néareolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób układu nerwowego

neurologia ˌnɛwrɔˈlɔɟja n
néareolaíocht
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się schorzeniami układu nerwowego;

neurologiczny adj
néareolaíoch
(medycyna, medyczny) dotyczący neurologii

neuropatyczny adj
néarapatach
związany z neuropatią

neurotoksyczność n
néarthocsaineacht
(medycyna, medyczny) (biochemia, biochemiczny) niepożądane oddziaływanie na układ nerwowy wynikające z narażenia na substancje toksyczne

neutralność ˌnɛ<sup>w</sup>uˈtralnɔɕt͡ɕ n
neodracht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sytuacja państwa, które nie bierze udziału w wojnie toczącej się między innymi państwami

neutralny nɛwˈtralnɨ ˌnɛ<sup>w</sup>uˈtralnɨ adj
neodrach
taki, który nie opowiada się za żadną ze stron w sporze, bezstronny

neutrino nɛwˈtrʲĩnɔ n
neoidríonó
(fizyka, fizyczny) trwała cząstka elementarna, należąca do leptonów, mająca zerowy ładunek elektryczny i masę bliską zeru;

neutron nɛˈ<sup>w</sup>utrɔ̃n ˈnɛwtrɔ̃n n
neodrón
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków dolnych i jednego górnego;

newralgia nɛvˈralʲɟja n
néarailge
(medycyna, medyczny) nerwoból

ni ɲi n
nocht
nazwa trzynastej litery alfabetu greckiego, „ν”;

niania ˈɲä̃ɲa n
buime
kobieta zajmująca się zawodowo dziećmi, opiekująca się nimi

nibynóżka ˌɲibɨ̃ˈnuʃka n
bréagphóidiam
(biologia, biologiczny) specjalna wypustka plazmatyczna o zmiennym kształcie, występująca u niektórych pierwotniaków;

nic ɲit͡s indefinitePronoun
neamhní
…sygnalizujący – zazwyczaj w połączeniu z przeczeniem – nieistnienie obiektu lub zdarzenia o właściwościach określonych w danym zdaniu

nic a nic adv
ar bith
zupełnie nic

nick nʲik n
ainm úsáideora
pseudonim używany w Internecie (na forach, czatach, portalach społecznościowych itp.);

niczym ˈɲit͡ʃɨ̃m conjunction
leithéid
…przyłączający wyraz lub wyrażenie, które określają podstawę porównania

niczym ˈɲit͡ʃɨ̃m preposition
leithéid
…przyłączający wyraz, który określa podstawę porównania

niderlandzki ˌɲidɛrˈlãnt͡sʲci adj
Ollainnis
związany z Niderlandami, dotyczący Niderlandów

nie ɲɛ particle
ní hea
zaprzeczenie w odpowiedzi na pytanie o prawdziwość czegoś

nie chwal dnia przed zachodem słońca ˈɲɛ‿xfal ˈdʲɲa ˌpʃɛd‿zaˈxɔdɛ̃m ˈswɔ̃j̃nt͡sa proverb
ní breac é go raibh sé ar an bport
nie ciesz się z pozytywnych efektów zbyt wcześnie, bo możesz zapeszyć

nie ma problemu interjection
fadhb dá laghad
zapewnienie drugiej strony, że jej prośba nie stwarza żadnego problemu i może być zrealizowana

nie ma sprawy interjection
fadhb dá laghad
zapewnienie drugiej strony, że jej prośba nie stwarza żadnego problemu i może być zrealizowana

nie ma za co interjection
go ndéana sé maith duit
uprzejma odpowiedź na „dziękuję”

nie mieć wszystkich w domu ˈɲɛ‿mʲjɛ̇t͡ɕ ˈfʃɨstʲciγ ˈv‿dɔ̃mu idiom
seachrán a bheith ort
(potocznie, potoczny) zachowywać się odmiennie od standardów, irracjonalnie, naiwnie, wbrew czyimś oczekiwaniom, być niespełna rozumu

nie od razu Kraków zbudowano ˌɲɛ‿ɔd‿ˈrazu ˈkrakuv ˌzbudɔˈvãnɔ proverb
i ndiaidh a chéile a thógtar na caisleáin
nie osiąga się natychmiast imponujących wyników

nie od razu Rzym zbudowano ˌɲɛ‿ɔd‿ˈrazu ˈʒɨ̃m ˌzbudɔˈvãnɔ proverb
i ndiaidh a chéile a thógtar na caisleáin
wytrwałość popłaca

nie- ɲɛ prefix
mí-
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwszy człon przymiotników złożonych oznaczający…

nieagresja n
neamhionsaitheacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewystępowanie zbrojne jednego państwa przeciwko innemu

nieaktywność n
neamhghníomhaíocht
brak aktywności, bezczynność

niebezpieczeństwo ˌɲɛbɛspʲjɛˈt͡ʃɛ̃j̃stfɔ n
contúirt
sytuacja zagrażająca czemuś lub komuś, mogąca wywołać szkody

niebezpieczny ˌɲɛbɛsˈpʲjɛt͡ʃnɨ adj
contúirteach
taki, który stanowi niebezpieczeństwo: jest groźny, szkodliwy lub taki, który może spowodować wypadek lub coś złego

niebiański adj
neamhaí
budzący zachwyt, podziw
związany z mitycznym niebem, dotyczący tego nieba

niebieskawy ˌɲɛbʲjɛˈskavɨ adj
scothghorm
w kolorze podobnym do niebieskiego

niebieski ɲɛˈbʲjɛsʲci adj
gorm
mający kolor piątego pasma tęczy, taki jak kolor pogodnego, bezchmurnego nieba, kwiatu lnu itp.; mający kolor podstawowy;

niebiesko adv
gorm
z użyciem niebieskiej barwy, z obecnością niebieskości

niebieskooki ˌɲɛbʲjɛskɔˈːci adj
gormshúileach
taki, który ma niebieskie oczy

niebieskozielony ˌɲɛbʲjɛskɔʑɛˈlɔ̃nɨ adj
cian
zielony o odcieniu niebieskim

niebinarny adj
neamh-dhénártha
taki, który nie identyfikuje się z żadną z dwóch podstawowych płci

niebo ˈɲɛbɔ n
spéir
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) część atmosfery lub kosmosu widziana z Ziemi jako otaczająca ją sfera;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczne miejsce, gdzie przebywa Bóg, bogowie

nieboskłon ɲɛˈbɔskwɔ̃n n
spéire
(książkowy) kopuła nieba, zwłaszcza jej dolna część

nieboszczka n
ar shlí na fírinne
kobieta, która umarła

nieboszczyk ɲɛˈbɔʃt͡ʃɨk n
ar shlí na fírinne
człowiek zmarły

niebywały adj
eisceachtúil
taki, który prawie się nie zdarza

niech odpoczywa w pokoju interjection
chuid eile i síocháin
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolicki akt strzelisty do Boga za zmarłą osobę

niech żyje ˈɲɛγ ˈʒɨjɛ interjection
go maire
wiwat na cześć kogoś lub czegoś

niechcący ɲɛˈxt͡sɔ̃nt͡sɨ adv
de thaisme
nieumyślnie, niezamierzenie, przypadkowo, nieświadomie

niechlujny ɲɛˈxlujnɨ adj
liobarnach
niestaranny, niedbały, byle jaki

niechrześcijański adj
ainchríostúil
taki, który nie wyznaje chrześcijańskiej religii

niechętny ɲɛˈxɛ̃ntnɨ adj
aimhleasc
nieskory, taki, który nie chcący czegoś zrobić; (także, też) wyrażający niechęć, brak entuzjazmu

niechęć ˈɲɛxɛ̃ɲt͡ɕ n
antoil
brak chęci, pragnienia czegoś
drogall
uprzedzenie, brak pozytywnych uczuć wobec jakiejś osoby lub rzeczy

niecierpek n
balsaimín
(botanika, botaniczny) Impatiens, rodzaj roślin zielnych z rodziny niecierpkowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju niecierpek (1.1)

niecierpliwość ˌɲɛ̇t͡ɕɛrˈplʲivɔɕt͡ɕ n
anbhuain
brak cierpliwości, brak umiejętności czekania na coś

niecny adj
tútach
(książkowy) haniebny, niegodziwy, nikczemny

nieco ˈɲɛt͡sɔ adv
breis
przysłówek informujący o niewielkim nasileniu bądź zakresie zjawiska lub cechy

nieco ˈɲɛt͡sɔ indefinitePronoun
daoine
zaimek informujący o niewielkiej liczbie (ilości)
zaimek informujący o niewielkim nasileniu bądź zakresie zjawiska lub cechy

nieczuły adj
aindiúideach
pozbawiony wrażliwości, współczucia, okazywania reakcji emocjonalnych

nieczystości n
bruscar
brudy, śmieci, odchody

nieczysty adj
neamhghlan
niezgodny z nakazami obowiązującej w danym środowisku etyki

niedaleki adj
in aice láimhe
położony w niedużej odległości

niedaleko ˌɲɛdaˈlɛkɔ adv
dlúth
dość blisko, niezbyt daleko

niedaleko pada jabłko od jabłoni ˌɲɛdaˈlɛkɔ ˈpada ˈjapw̥kɔ ˌːdʲ‿jabˈwɔ̃ɲi proverb
cad é a dhéanfadh mac an chait ach luch a mharú
dzieci zwykle dziedziczą skłonności i cechy charakteru po rodzicach

niedawno ɲɛˈdavnɔ adv
le déanaí
w niedalekiej przeszłości

niedawny adj
deireanach
taki, który pochodzi z nieodległej przeszłości

niedbale ɲɛˈdbalɛ adv
ar nós cuma liom
w sposób niedbały

niedbalstwo n
amaoile
niestaranność, niedbałość, brak dbałości

niedbały adj
anaireach
świadczący o braku staranności
wykonujący coś niedokładnie

niedobry adj
adhascaideach
przynoszący szkodę
bocht
bez staranności
dona
bez optymizmu
pozbawiony dobroci
fochaighdeánach
taki, który nie jest odpowiedni, nie pasuje

niedobór ɲɛˈdɔbur n
easnamh
zbyt mała ilość czegoś

niedochodowy adj
neamhbhrabúis
(ekonomia, ekonomiczny) z zasady nastawiony nie na osiąganie zysków, ale na realizację celów np. charytatywnych, oświatowych

niedojrzały ˌɲɛdɔjˈʒawɨ adj
gan chiall
o człowieku: niedorosły; taki, który nie osiągnął dojrzałości, nie jest w pełni ukształtowany psychicznie lub fizycznie
uaine
o owocu, warzywie: taki, który jeszcze nie nadaje się do jedzenia

niedokonany ˌɲɛdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
anfhoirfe
(gramatyka) opisujący czynność trwającą lub powtarzającą się

niedokończony adj
neamhchríochnaithe
nie doprowadzony do końca, nie mający zakończenia

niedokrwistość ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔɕt͡ɕ n
anaemacht
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na niższym poziomie niektórych składników krwi;

niedokładny adj
anaireach
wykonany niedbale
wykonujący coś bez dbałości o dokładność
míchruinn
niezawierający wielu elementów

niedola ɲɛˈdɔla n
aimléis
złe położenie, zły los, bieda, niepowodzenie

niedopatrzenie n
faill
brak dostatecznej czujności; omyłka wskutek nieuwagi

niedopałek ˌɲɛdɔˈpawɛk n
bun
niedopalona pozostałość papierosa lub innego przedmiotu

niedorozwinięty adj
foréalta
nie w pełni rozwinięty; niecałkowicie ukształtowany
mallintinneach
(potocznie, potoczny) (psychologia, psychologiczny) opóźniony lub zahamowany w rozwoju umysłowym

niedorzeczność n
paranóia
coś bez sensu, nie mające uzasadnienia

niedorzeczny ˌɲɛdɔˈʒɛt͡ʃnɨ adj
áiféiseach
nie do rzeczy, niemający sensu

niedoskonałość ˌɲɛdɔskɔ̃ˈnawɔɕt͡ɕ n
neamhfhoirfeacht
brak doskonałości

niedoskonały adj
anfhoirfe
niepozbawiony wad; posiadający słabe strony

niedostateczny n
meath
(urzędowy) (edukacja, edukacyjny) najniższa ocena szkolna, stopień niedostateczny

niedostatek ˌɲɛdɔˈstatɛk n
easnamh
zbyt mała ilość
laghad
brak środków do życia

niedostępny ˌɲɛdɔˈstɛ̃mpnɨ adj
doshroichte
taki, do którego nie ma dostępu, do którego nie każdy może dotrzeć

niedosyt n
easnamh
uczucie nienasycenia

niedouczony ˌɲɛdɔ<sup>w</sup>uˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
aibéiseach
mający gruntowne braki w wiedzy na jakiś temat

niedołęga n
útamálaí
(pogardliwie, pogardliwy) człowiek niezaradny życiowo

niedościgniony adj
doshroichte
taki, któremu nie da się dorównać

niedoświadczony adj
anársa
niemający doświadczenia w określonej dziedzinie

niedziela ɲɛ̇ˈd͡ʑɛla n
Domhnach An Domhnach
siódmy i ostatni dzień tygodnia;

niedzielny ɲɛ̇ˈd͡ʑɛlnɨ adj
Dé Domhnaigh
odbywający się w niedzielę (niedziele), nawiązujący do niedzieli

niedługo ɲɛˈdwuɡɔ adv
go haibéil
niebawem; o czymś, co ma się zdarzyć w niedalekiej przyszłości

niedźwiedzi ɲɛ̇ˈd͡ʑvʲjɛ̇d͡ʑi adj
béarúil
związany z niedźwiedziem, dotyczący niedźwiedzia

niedźwiedź ˈɲɛ̇d͡ʑvʲjɛ̇t͡ɕ n
béar béar donn
(zoologia, zoologiczny) duży, drapieżny ssak pokryty futrem z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae);

niedźwiedź biały ˈɲɛ̇d͡ʑvʲjɛ̇d͡ʑ ˈbʲjawɨ n
béar bán
(zoologia, zoologiczny) (zobacz) niedźwiedź polarny

niedźwiedź brunatny n
béar donn
(zoologia, zoologiczny) Ursus arctos Linnaeus, duży drapieżny ssak z rodziny niedźwiedziowatych;

niedźwiedź grizli n
béar liath
(zoologia, zoologiczny) Ursus arctos horribilis Ord, duży drapieżny ssak występujący w Ameryce Północnej, podgatunek niedźwiedzia brunatnego;

niedźwiedź himalajski n
béar dubh Áiseach
(zoologia, zoologiczny) Ursus thibetanus Cuvier, duży azjatycki ssak drapieżny z rodziny niedźwiedziowatych;

niedźwiedź polarny ˈɲɛ̇d͡ʑvʲjɛ̇t͡ɕ pɔˈlarnɨ n
béar bán
(zoologia, zoologiczny) Ursus maritimus Phipps, gatunek zwierzęcia z rodzaju Ursus, o białym futrze, zamieszkujący Arktykę;

nieformalny ˌɲɛfɔrˈmalnɨ adj
neamhnósúil
taki, który nie ma charakteru oficjalnego, nie opiera się na obowiązujących przepisach

niefortunny ˌɲɛfɔrˈtũnːɨ adj
acaointeach
nieszczęśliwy, który nie ma szczęścia

niegdyś ˈɲɛɡdɨɕ indefinitePronoun
uair amháin
w przeszłości (zwykle odległej), dawniej, kiedyś

niegodny adj
adhnáireach
bez honoru, godności

niegodziwiec ˌɲɛɡɔˈd͡ʑivʲjɛt͡s n
alfraits
(książkowy) ktoś niegodziwy, zły, nieuczciwy, nikczemny

niegodziwość ˌɲɛɡɔˈd͡ʑivɔɕt͡ɕ n
coireacht
(książkowy) haniebne, niegodziwe postępowanie; występek zasługujący na potępienie

niegodziwy adj
anuasal
taki, który postępuje nieszlachetnie, nieuczciwie; (także, też) świadczący o niegodziwości

niegospodarność n
drochbhainistiú
zarządzanie czymś w sposób przynoszący straty przez nieuczciwość lub nieumiejętność

niegościnny adj
ainfhial
taki, który nie jest gościnny

niegroźny adj
neamhdhíobhálach
nieszkodliwy, który nie stanowi zagrożenia dla nikogo ani niczego

niegrzeczny ɲɛˈɡʒɛt͡ʃnɨ adj
dalba
zachowujący się niewłaściwie, nieuprzejmy

niegustowny adj
leamh
w złym guście, bez smaku

nieistnienie ˌɲɛ<sup>j</sup>iˈstʲɲɛ̇̃ɲɛ n
uireasa
fakt, że coś nie istnieje

nieistotny ˌɲɛ<sup>j</sup>iˈstɔtnɨ adj
coimhthíoch
bez znaczenia, pozbawiony treści; nieważny, błahy

niejaki ɲɛ̇ˈjäci pronoun
daoine
jakiś, pewien, coś nieokreślonego lub ktoś nieokreślony

niejasność n
aduaine
brak jasności, dookreślenia, precyzji; dwuznaczność, niejednoznaczność, niezrozumiałość

niejasny ɲɛ̇ˈjasnɨ adj
anfhollas
trudny do zrozumienia, mętny, zawiły, budzący wątpliwości
ísligh
ciemny, słabo oświetlony

niekomfortowy adj
aineascair
pozbawiony komfortu, niewygodny

niekompetencja n
neamhfhulangacht
brak odpowiednich kompetencji

niekompletny adj
anfhoirfe
nietworzący kompletu, nietworzący całości, niepełny

niekonstytucyjny ˌɲɛkɔ̃w̃stɨtuˈt͡sɨjnɨ adj
míbhunreachtúil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) niezgodny z konstytucją

niekorzystny adj
aimhleasach
taki, który przynosi straty

niektóry ɲɛˈkturɨ indefinitePronoun
daoine
pewien należący do jakiegoś zbioru, ale nie każdy

nielegalność ˌɲɛlɛˈɡalnɔɕt͡ɕ n
aindleathacht
cecha tego, co nielegalne; sprzeczność z prawem

nielegalny ˌɲɛlɛˈɡalnɨ adj
mídhleathach
niezgodny z prawem

nielegał n
aindleathach
(z rosyjskiej terminologii wywiadowczej) agent albo kadrowy pracownik wywiadu („nielegalnego”), który operuje na terytorium obcego państwa pod przykryciem, bez statusu dyplomatycznego

nieletni adj
ógánach
(potocznie, potoczny) który nie osiągnął pełnoletniości

nieletni n
mionaoiseach
w prawie karnym: osoba, która w momencie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17. roku życia

nieliczny ɲɛˈlʲit͡ʃnɨ adj
beag
który nie jest liczny, którego nie jest dużo

nielojalność ˌɲɛlɔˈjalnɔɕt͡ɕ n
mídhílseacht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest nielojalne; cecha tych, którzy są nielojalni

nielubiany ˌɲɛluˈbʲjãnɨ adj
antoil
taki, którego się nie lubi, nie wzbudzający sympatii

nieludzki ɲɛˈlut͡sʲci adj
mídhaonnachtúil
nie taki, jaki powinien cechować człowieka i stosunki między ludźmi

niemal ˈɲɛ̃mal particle
beagnach
partykuła oznaczająca, że wyrażenie, którego dotyczy nie jest zgodne z prawdą, jednak niewiele brakuje, aby było

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡sʲci adj
Gearmáinis Gearmánach
związany z Niemcami, dotyczący Niemców lub Niemiec

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡sʲci n
Gearmáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Niemczech, Austrii i części Szwajcarii (język niemiecki);

niemiłosierny ˌɲɛ̃mʲiwɔˈɕɛrnɨ adj
neamhthrócaireach
(książkowy) pozbawiony miłosierdzia, nieodczuwający litości ani współczucia

niemiły ɲɛ̃ˈmʲiwɨ adj
míphléisiúrtha
wywołujący nieprzyjemne uczucie

niemniej jednak
mar sin féin
…przyłączająca zdanie lub wyrażenie, którego treść nie jest zgodna z tym, co można by wywnioskować z wcześniejszego kontekstu

niemoc ˈɲɛ̃mɔt͡s n
easpa cumhachta
bezsilność
fágáil
słabość

niemoralność n
mímhoráltacht
cecha tego, co jest niemoralne; cecha tego, kto jest niemoralny

niemoralny ˌɲɛ̃mɔˈralnɨ adj
mímhorálta
niezgodny z zasadami postrzeganymi w danej społeczności za dobre i słuszne

niemota n
bailbhe
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na niemożności mówienia

niemowlak n
leanbh
(potocznie, potoczny) małe dziecko nieumiejące jeszcze mówić

niemowlę ɲɛ̃ˈmɔvlɛ n
babaí
małe dziecko nie umiejące jeszcze mówić;

niemrawy adj
ceanntrom
zbyt powolny i bez energii
laige
o niewielkiej intensywności

niemy ˈɲɛ̃mɨ adj
balbh
taki, który nie może mówić

niemądry ɲɛ̃ˈmɔ̃ndrɨ adj
neamhchríonna
mający małą wiedzę, niezbyt mądry

niemęski adj
mífhearúil
tchórzliwy, o słabym charakterze

nienasycony adj
neamhsháithithe
(chemia, chemiczny) posiadający atomy węgla połączone z innymi atomami wiązaniami wielokrotnymi

nienawidzić ˌɲɛ̃naˈvʲid͡ʑit͡ɕ v
fuathaigh is fuath le
czuć nienawiść do jakiegoś obiektu (osoby czy przedmiotu) lub pojęcia; być do czegoś lub kogoś bardzo negatywnie nastawionym; mieć silną awersję, niechęć wobec czegoś lub kogoś

nienawistnik n
fuathaitheoir
ktoś, kto nienawidzi

nienawistny adj
fuafar
budzący nienawiść
wyrażający nienawiść

nienawiść ɲɛ̃ˈnavʲiɕt͡ɕ n
fuath gráin
silna niechęć, awersja, wrogość;

nienormalność n
ainspiantacht
odchylenie od normy

nienormalny ɲɛnɔrˈmalnɨ adj
mínormálta
taki, który odbiega od pewnej normy

nieobecność ˌɲɛɔˈbɛt͡snɔɕt͡ɕ n
uireasa
brak kogoś w jakimś miejscu
(urzędowy) opuszczenie lekcji, zajęć, dnia pracy itp.

nieobecny ˌɲɛɔˈbɛt͡snɨ adj
dearmadach
(przenośnie, przenośnia) będący myślami gdzie indziej

nieoczekiwany ˌɲɛɔt͡ʃɛciˈvãnɨ adj
gan choinne
taki, którego nikt nie oczekiwał, nie spodziewał się

nieodparty adj
dobhréagnaithe
taki, którego nie sposób odeprzeć

nieodpowiedni ˌɲɛɔtpɔˈvʲjɛdʲɲi adj
aindílis
niewłaściwy, niespełniający warunków

nieodpowiedzialność n
neamhfhreagracht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest nieodpowiedzialne; cecha tych, którzy są nieodpowiedzialni

nieodpowiedzialny ˌɲɛɔtpɔvʲjɛ̇ˈd͡ʑalnɨ adj
neamhfhreagrach
taki, który nie poczuwa się do odpowiedzialności za swoje czyny, nie przewiduje konsekwencji, na którym nie można polegać

nieodwracalny adj
dochúlaithe
taki, którego nie można usunąć, cofnąć; uniemożliwiający przywrócenie do poprzedniego stanu

nieodzowny ˌɲɛɔdˈzɔvnɨ adj
riachtanach
taki, bez którego nie można przetrwać, normalnie funkcjonować; konieczny, niezastąpiony

nieodłączny adj
níl dul idir
taki, który zawsze towarzyszy komuś lub czemuś

nieograniczony ˌɲɛɔɡrãɲiˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
neamhtheoranta
nie mający żadnych ograniczeń, niczym nie skrępowany

nieokreślony ˌɲɛɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ adj
neamhchinntithe
niejasny, nieprecyzyjny, niezupełnie zdefiniowany, niezupełnie określony

nieokrzesany ˌɲɛɔkʃɛˈsãnɨ adj
tútach
nieposiadający ogłady towarzyskiej

nieopodal ˌɲɛɔˈpɔdal preposition
dlúth
w sąsiedztwie, otoczeniu

nieorganiczny adj
neamhorgánach
powstający bez konieczności udziału organizmów żywych

nieosiągalny ˌɲɛɔɕɔ̃ŋˈɡalnɨ adj
doshroichte
taki, którego nie da się osiągnąć

nieostrożny ˌɲɛɔˈstrɔʒnɨ adj
anfhaiteach
taki, który nie jest ostrożny, który nie uważa

nieparzysty ˌɲɛpaˈʒɨstɨ adj
corr
(matematyka, matematyczny) niedzielący się przez dwa

niepewność ɲɛˈpɛvnɔɕt͡ɕ n
neamhdhiongbháilteacht
brak pewności

niepewny ɲɛˈpɛvnɨ adj
abhógach
taki, na którym nie można polegać, nie zaufany
éiginnte
ciężki do przewidzenia, niebezpieczny, ryzykowny; taki, który nie jest pewny, oczywisty, jasny

niepełnoletni ˌɲɛpɛwnɔˈlɛtʲɲi adj
faoi aois
niebędący dojrzałym

niepełnosprawny ˌɲɛpɛwnɔˈspravnɨ adj
faoi mhíchumas
nieosiągający wystarczających władz fizycznych lub umysłowych wskutek ułomności swego ciała

niepełnosprawny ˌɲɛpɛwnɔˈspravnɨ n
faoi mhíchumas
osoba niepełnosprawna (1.1)

niepełny adj
anfhoirfe
nieobejmujący całości

niepodległość ˌɲɛpɔdˈlɛɡwɔɕt͡ɕ n
neamhspleáchas
niezależność państwa od innych państw pod względem stosunków zewnętrznych i spraw wewnętrznych;

niepodległy ˌɲɛpɔdˈlɛɡwɨ adj
neamhspleách
mający niepodległość; niezależny

niepodobny adj
difriúil
niewykazujący podobieństwa

niepodważalny adj
dobhréagnaithe
taki, którego nie da się podważyć

niepodzielny ˌɲɛpɔˈd͡ʑɛlnɨ adj
doroinnte
nie dający się podzielić, nie do podziału

niepokojący adj
aimpléiseach
wzbudzający niepokój; zakłócający spokój

niepokój ɲɛˈpɔkuj n
imní
stan emocjonalny, który charakteryzuje się napięciem, pobudzeniem psychicznym, brakiem równowagi

niepomyślny ˌɲɛpɔ̃ˈmɨɕl̥nɨ adj
anrathach
który nie jest po czyjejś myśli, który komuś nie sprzyja

niepoprawny adj
mícheart
niezgodny częściowo lub zupełnie z ustalonymi regułami

nieporadny adj
ciotrúnta
świadczący o braku radzenia sobie
fágtha
niepotrafiący sobie poradzić

nieporządek n
ainriail
brak porządku

nieporządny adj
amscaí
cechujący się brakiem porządku
míshlachtmhar
taki, który nie utrzymuje porządku; niedbale wykonujący coś

nieporównywalny adj
dosháraithe
nie dający się porównać, zbyt różny/odmienny

nieposłuszeństwo ˌɲɛpɔswuˈʃɛ̃j̃stfɔ n
easumhlaíocht
cecha kogoś, kto jest nieposłuszny; brak posłuszeństwa

nieposłuszny adj
aimhriarach
odznaczający się nieposłuszeństwem

niepotrzebny ˌɲɛpɔˈṭʃɛbnɨ adj
gan mhaith
taki, który nie jest potrzebny

niepoważny adj
neamhfhreagrach
niezachowujący powagi i odpowiedzialności
áiféiseach
niedający się traktować poważnie

niepowodzenie ˌɲɛpɔvɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
meath
przeciwieństwo powodzenia, sukcesu; przegrana, porażka

niepowstrzymany adj
dochloíte
niedający się powstrzymać, powściągnąć

niepowtarzalny adj
uathúil
wyjątkowy, nadzwyczajny, jedyny w swoim rodzaju

nieprawda ɲɛˈpravda n
ainbhfíor
coś co jest niezgodne z prawdą

nieprawdopodobność n
andóigh
cecha tego, co nieprawdopodobne

nieprawdopodobny ˌɲɛpravdɔpɔˈdɔbnɨ adj
dochreidte
bardzo duży, niezwykły, niesłychany
ní móide
pozbawiony cech prawdopodobieństwa, niedający się uznać za prawdziwy

nieprawdziwy ˌɲɛpravʲˈd͡ʑivɨ adj
ainfhíor
taki, który nie jest prawdziwy

nieprawidłowość n
aimhrialtacht
brak prawidłowości

nieprawidłowy ˌɲɛpravʲidˈwɔvɨ adj
mícheart
niezgodny z normą; niezgodny z tym, co prawidłowe

nieprecyzyjny ˌɲɛprɛt͡sɨˈzɨjnɨ adj
neamhbheacht
pozbawiony precyzji, niedokładny, nieścisły

nieprzechodni ˌɲɛpʃɛˈxɔdʲɲi adj
neamhaistreach
(gramatyka) o czasowniku: niemający formy strony biernej

nieprzeciętny adj
gan réiteach
taki, który się wyróżnia

nieprzemakalny ˌɲɛpʃɛ̃maˈkalnɨ adj
uisce-obach
nieprzepuszczający wody ani wilgoci

nieprzerwany adj
neamhcheansaithe
trwający bez przerwy

nieprzygotowany ˌɲɛpʃɨɡɔtɔˈvãnɨ adj
anullamh
taki, który zaniedbał przygotowań

nieprzyjaciel ˌɲɛpʃɨˈjät͡ɕɛl n
namhaid
(wojskowość, wojskowy) wroga armia, ogół wrogich wojsk
ktoś wrogo nastawiony wobec kogoś lub czegoś

nieprzyjacielski adj
namhaid
związany z nieprzyjacielem militarnym

nieprzyjazny ˌɲɛpʃɨˈjaznɨ adj
anróiteach
taki, który nie sprzyja, stanowiący przeszkodę
doicheallach
nastawiony niechętnie, wrogo

nieprzyjemność n
anaiteas
nieprzyjemna sytuacja albo rzecz

nieprzyjemny ˌɲɛpʃɨˈjɛ̃mnɨ adj
míphléisiúrtha
sprawiający przykrość, wywołujący niemiłe odczucia

nieprzystępny adj
doshroichte
(psychologia, psychologiczny) zachowujący dystans w relacjach z ludźmi
taki, do którego trudno dotrzeć

nieprzytomny ˌɲɛpʃɨˈtɔ̃mnɨ adj
gan mhothú
taki, który stracił przytomność, świadomość

nieraz ˈɲɛras adv
amanna
czasami, niekiedy

nieregularność n
mírialtacht
cecha tego, co nieregularne

nieregularny adj
mírialta
pojawiający się, działający, występujący w nierównych odstępach czasu

niereligijny ˌɲɛrɛlʲiˈɟijnɨ adj
díreiligiúnach
taki, który nie dotyczy religii
neamhchráifeach
charakteryzujący się brakiem religijności

nierozdzielny adj
níl dul idir
nie dający się rozdzielić, nie do podziału

nierozerwalny adj
níl dul idir
taki, który nie daje się rozerwać; trwale wiążący

nierozsądny adj
neamhchríonna
bez rozsądku

nierozważnie ˌɲɛrɔzˈvaʒʲɲɛ adv
ar nós cuma liom
w sposób nierozważny, bezmyślnie, nierozsądnie, lekkomyślnie

nierozłączka ˌɲɛrɔzˈwɔ̃n͇t͡ʃka n
éan suirí
(ornitologia, ornitologiczny) mała papuga żyjąca w Afryce, zawsze w parze z inną;

nieruchomość ˌɲɛruˈxɔ̃mɔɕt͡ɕ n
seilbh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) grunt, budynek trwale związany z gruntem lub część budynku, które stanowią odrębny przedmiot własności;

nieruchomy ˌɲɛruˈxɔ̃mɨ adj
anscuithe
bez ruchu, nie zmieniający pozycji, położenia

nierząd n
adhaltranas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czyny seksualne niezgodne z normami obyczajowymi i moralnymi

nierządnica ˌɲɛʒɔ̃ndʲˈɲit͡sa n
drúth
(przestarzałe, przestarzały) kobieta uprawiająca nierząd

nierób n
liairne
(pogardliwie, pogardliwy) człowiek stroniący od pracy

nieróbstwo n
leisce
(książkowy) uchylanie się od pracy, obowiązków

nierówny ɲɛˈruvnɨ adj
aimhréidh
mający zmienne tempo
niemający równej, gładkiej, jednolitej powierzchni
mírialta
mający nieregularny kształt

niesamowity ˌɲɛsãmɔˈvʲitɨ adj
diail
bardzo intensywny, wyróżniający się nasileniem
singilteach
wyróżniający się, niezwykły, bardzo nietypowy

niesforny adj
aimhleasta
nieposłuszny, niegrzeczny, niezdyscyplinowany

nieskazitelny adj
gan on
bez skazy, bez zanieczyszczeń
niemający żadnej skazy moralnej

nieskończoność n
éigríoch
(matematyka, matematyczny) dowolna liczba kardynalna większa od każdej liczby naturalnej
(matematyka, matematyczny) punkt leżący "na horyzoncie" do którego może dążyć funkcja lub ciąg
(matematyka, matematyczny) właściwość zbioru liczniejszego od każdego zbioru n-elementowego, gdzie n jest liczbą naturalną
brak końca i granic w czasie
brak końca i granic w przestrzeni

nieskromny ɲɛˈskrɔ̃mnɨ adj
mí-umhal
bez oznak zawstydzenia

nieskuteczny adj
mí-éifeachtach
pozbawiący skuteczności, niedziałający

niesmaczny ɲɛˈsmat͡ʃnɨ adj
leamh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) źle smakujący
(przenośnie, przenośnia) niegrzeczny, ordynarny, wzbudzający niesmak, w złym smaku

niesmak ˈɲɛsmak n
déistin
(przenośnie, przenośnia) przykre wrażenie

niespodzianka ˌɲɛspɔˈd͡ʑãŋka n
ionadh
coś, czego się ktoś nie spodziewa

niespodziewany ˌɲɛspɔd͡ʑɛˈvãnɨ adj
gan choinne
taki, którego się nie spodziewano; który nie był oczekiwany ani planowany

niespokojnik n
achrannach
(dawniej, dawny) człowiek niespokojny, powodujący zamęt, niepokój

niespokojny ˌɲɛspɔˈkɔjnɨ adj
aistreach
nerwowy
anacair
przejęty niepokojem, lękiem, troską

niesporczak n
béar uisce
(zoologia, zoologiczny) Tardigrada, typ bardzo małych zwierząt bezkręgowych;
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z typu niesporczak (1.1)

niesprawiedliwy ˌɲɛspravʲjɛˈdlʲivɨ adj
aincheart
taki, który nie jest sprawiedliwy; postępujący wbrew zasadom sprawiedliwości

niespójny adj
scaoil
niebędący zwartą całością

niestaranny adj
amscaí
wynikający z braku staranności; świadczący o pośpiechu i niedokładności
anaireach
niedokładający starań, aby wykonać coś dobrze

niestałość ɲɛˈstawɔɕt͡ɕ n
aeracht
zmienność, brak stałości, trwałości (np. w przekonaniach)

niestały adj
anacair
taki, który często zmienia upodobania, poglądy, świadczący o braku stałości

niestrawność n
mí-dhíleá
(medycyna, medyczny) ostre zaburzenie w trawieniu, dyspepsja

nieszczęsny adj
aimlithe
taki, którego napotkało nieszczęście, pokrzywdzony przez los
dearóil
wzbudzający i współczucie, i lekceważenie jednocześnie

nieszczęście ɲɛˈʃt͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕɛ n
míshásamh
pechowy, niepomyślny dla kogoś zbieg zdarzeń
przykre, nieszczęśliwe, pechowe zdarzenie

nieszczęśliwy ˌɲɛʃt͡ʃɛ̃w̃ɕˈlʲivɨ adj
acaointeach
prowadzący do niekorzystnego przebiegu wydarzeń

nieszczęśnik n
aimleoir
osoba nieszczęśliwa, wzbudzająca litość i współczucie

nieszkodliwość ˌɲɛʃkɔˈdlʲivɔɕt͡ɕ n
neamhurchóid
cecha tego, co jest nieszkodliwe; co nikomu lub niczemu nie szkodzi

nieszkodliwy adj
neamhdhíobhálach
niestanowiący zagrożenia

nieszpułka ɲɛˈʃpuwka n
meispeal Gearmánach
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Eriobotrya, nieśplik japoński, miszpelnik japoński
(botanika, botaniczny) Mespilus, krzew lub niewielkie drzewko o białych kwiatach i pomarańczowych owocach; w Polsce roślina o charakterze ozdobnym, w cieplejszym klimacie owocodajna
owoc nieszpułki (1.1) nadający się do jedzenia po przemarznięciu

niesłodzony adj
neamh-mhilsithe
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bez dodatku cukru

niesłyszalny ˌɲɛswɨˈʃalnɨ adj
dochloiste
taki, którego nie da się usłyszeć

nietaktowny ˌɲɛtakˈtɔvnɨ adj
amscaí
pozbawiony taktu, nieuprzejmy, niekulturalny, niezręczny

nietolerancja ˌɲɛtɔlɛˈrãnt͡sʲja n
éadulaingt
brak tolerancji, nieakceptowanie/nietolerowanie czegoś lub kogoś
negatywne reagowanie organizmu na pokarm, szczepionkę itd.

nietolerancyjny adj
éadulangach
wykazujący się brakiem tolerancji

nietoperz ɲɛˈtɔpɛʃ n
ialtóg sciathán leathair ialtóg leathair leadhbóg leathair
(zoologia, zoologiczny) niewielki, latający ssak, kierujący się echolokacją;

nietrzeźwy ɲɛˈṭʃɛʑvɨ adj
druncaeir
pijany, będący w stanie upojenia alkoholowego

nietuzinkowy adj
éagsúlach
wyróżniający się z ogółu, rzadki, osobliwy

nietykalny adj
imdhíonach
taki, którego coś chroni, nie można go tknąć

nieuczciwość n
ainionracas
cecha tego, kto jest nieuczciwy

nieuczciwy ˌɲɛ<sup>w</sup>ut͡ʃʲˈt͡ɕivɨ adj
ainionraic
taki, który nie jest uczciwy; postępujący niewłaściwie lub świadczący o niewłaściwym zachowaniu

nieudolny adj
ainléannta
świadczący o braku radzenia sobie
amhlabhrach
nie potrafiący dobrze czegoś zrobić

nieugięty adj
daingean
o rzeczy, sytuacji… niedający się zmienić czy podważyć

nieuk ˈɲɛ<sup>w</sup>uk n
abhlóir
ktoś, kto nie ma zamiłowania do nauki, także niedouczony

nieumyślny adj
aimseach
wyrządzony bez uprzedniego zamysłu

nieupoważniony ˌɲɛ<sup>w</sup>upɔvaʒʲˈɲɔ̃nɨ adj
neamhúdaraithe
taki, który nie posiada oficjalnego pozwolenia na zrobienie czegoś

nieuprawny ˌɲɛ<sup>w</sup>uˈpravnɨ adj
fódbhán
o terenie, ziemi, polu: nie nadający się do uprawy lub nie objęty uprawą; taki, który leży odłogiem

nieuprzejmy adj
drochbhéasach
niemiły, nieżyczliwy, zachowujący się wobec innych w sposób pozbawiony uprzejmości

nieurodzajność n
aimride
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest nieurodzajne

nieurodzajny adj
aimrid
wydający niski plon

nieustannie ˌɲɛ<sup>w</sup>uˈstãɲːɛ adv
de ghréas
bez przerwy, non-stop, bez ustanku

nieustanny adj
síor-
taki, który nie ustaje, trwający ciągle

nieustępliwość ˌɲɛ<sup>w</sup>ustɛ̃mˈplʲivɔɕt͡ɕ n
diongbháilteacht
cecha kogoś lub czegoś nieustępującego, opornego, upartego, bezkompromisowego

nieustępliwy adj
ceanndána
taki, który łatwo lub wcale nie ustępuje
righin
świadczący o tym, że ktoś łatwo albo w niczym nie ustępuje

nieuważny adj
anaireach
wykazujący brak uwagi
świadczący o braku uwagi

niewdzięczny ɲɛˈvʲd͡ʑɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
neamhbhuíoch
pozbawiony wdzięczności, nieokazujący wdzięczności; (także, też) świadczący o wdzięczności

niewiara ɲɛˈvʲjara n
ainchreideamh
brak wiary w boga, odrzucanie dogmatów religijnych, niewierzenie

niewiarygodny ˌɲɛvʲjarɨˈɡɔdnɨ adj
abhógach
któremu trudno uwierzyć, niegodny zaufania
dochreidte
w który trudno uwierzyć, graniczący z nieprawdopodobieństwem

niewidomy ˌɲɛvʲiˈdɔ̃mɨ adj
dall
taki, który trwale nie widzi

niewidzialny ˌɲɛvʲiˈd͡ʑalnɨ adj
gan fheiceáil
niemożliwy do zaobserwowania wzrokiem lub, ogólniej, instrumentami pomiarowymi

niewiedza ɲɛˈvʲjɛd͡za n
ainbhios
brak dostatecznej wiedzy, niedouczenie

niewiele ɲɛˈvʲjɛlɛ indefiniteCardinalNumeral
cúpla
nieduża ilość kogoś lub czegoś

niewielki ɲɛˈvʲjɛlʲci adj
beag
taki, który jest mały w rozmiarze, objętości lub fizycznym nasileniu

niewierność ɲɛˈvʲjɛrnɔɕt͡ɕ n
mídhílseacht
zdrada, bycie niewiernym
cecha tego, co jest niewierne, tego kto jest niewierny; sprzeniewierzenie się czemuś

niewierny adj
aindílis
taki, który sprzeniewierzył się, zdradził kogoś lub coś

niewierny n
ainchreidmheach
(pejoratywnie, pejoratywny) ktoś innej wiary religijnej

niewierzący ˌɲɛvʲjɛˈʒɔ̃nt͡sɨ participleAdjective
díreiligiúnach
(teologia, teologiczny) w kontekście wiary, wyznania: który nie wyznaje żadnej religii, niereligijny

niewinny ɲɛˈvʲĩnːɨ adj
neamhchiontach
taki, który nie ma poważnych konsekwencji
taki, który nie popełnił czegoś złego; taki, który nie ma winy
taki, który nie zna zła, postępuje czysto, jest nieskalany

niewola ɲɛˈvɔla n
broid
areszt dla żołnierzy drugiej strony podczas wojny
brak wolności, suwerenności; zamknięcie

niewolnica n
sclábhaí
kobieta będąca własnością innej osoby

niewolnictwo ˌɲɛvɔlʲˈɲit͡stfɔ n
sclábhaíocht
(socjologia, socjologiczny) system społeczny oparty na pozbawieniu pewnej grupy ludzi wolności i uczynieniu ich czyjąś własnością, zwykle w celu wykorzystywania do przymusowej pracy bez wynagrodzenia;

niewolniczy ˌɲɛvɔlʲˈɲit͡ʃɨ adj
moghach
dotyczący niewolnika lub niewolnictwa

niewolnik ɲɛˈvɔlʲɲik n
sclábhaí
osoba będąca w niewoli

niewrażliwy adj
fuarchúiseach
pozbawiony wrażliwości
niepodatny na działanie

niewybaczalny ˌɲɛvɨbaˈt͡ʃalnɨ adj
doleithscéil
taki, którego nie można wybaczyć

niewydolność ˌɲɛvɨˈdɔlnɔɕt͡ɕ n
easnamh
(medycyna, medyczny) niezdolność do skutecznego działania

niewygodny adj
aineascair
o odzieży sprawiający uczucie dyskomfortu, uciskający
o sytuacji nieprzyjemny, krępujący
aistreach
o narzędziach sprawiający uczucie dyskomfortu, niepasujący
ciotrúnta
o osobach sprawiający trudności, będący przeszkodą

niewykształcony ˌɲɛvɨkʃtawˈt͡sɔ̃nɨ adj
gan oideachas
niemający wykształcenia

niewystarczający adj
díothach
niedostateczny, nieodpowiadający określonym wymaganiom

niewzruszony adj
daingean
odporny na wpływy, ataki

niewątpliwie ˌɲɛvɔ̃ntˈplʲivʲjɛ adv
gan amhras
najprawdopodowniej tak jest (taki jest stan rzeczy lub wyrażający daną opinię jest o tym przekonany)

niewłaściwy ˌɲɛvwaɕˈt͡ɕivɨ adj
contráilte
inny, niż oczekiwano; inny niż powinien być

niezachwiany adj
dochloíte
taki, który nie zmienia swoich przekonań, nie daje się zachwiać

niezadowolenie ˌɲɛzadɔvɔˈlɛ̃ɲɛ n
míshásta
brak zadowolenia; negatywne uczucie będące rezultatem tego, że coś dzieje się niezgodnie z czyimś życzeniem, planem, zamiarem

niezadowolony ˌɲɛzadɔvɔˈlɔ̃nɨ adj
míshásta
odczuwający niezadowolenie

niezainteresowanie ˌɲɛza<sup>j</sup>ĩntɛrɛsɔˈvãɲɛ n
neamhshuim
(rzeczownik odczasownikowy) od nie zainteresować

niezależność ˌɲɛzaˈlɛʒnɔɕt͡ɕ n
neamhspleáchas
(statystyka, statystyczny) brak wpływu jednego zdarzenia losowego na warunkowe prawdopodobieństwo drugiego;
bycie niezależnym od kogoś lub czegoś

niezależny ˌɲɛzaˈlɛʒnɨ adj
neamhspleách
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) o państwach: niebędący pod niczyim zwierzchnictwem, decydujący sam o sobie
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nienależący do żadnej z rywalizujących partii
niepowiązany, niemający ze sobą związku
samodzielny, niepodporządkowany, niebędący w zależności od nikogo ani niczego
bezstronny, niezwiązany z żadną z grupą społeczną, niekierujący się jej interesem

niezamieszkały adj
aistreach
nieposiadający mieszkańców

niezamężny ˌɲɛzãˈmɛ̃w̃ʒnɨ adj
neamhphósta
zwykle o kobiecie: nie mająca męża, będąca panną; nie będąca żoną, małżonką

niezapominajka ˌɲɛzapɔ̃mʲĩˈnajka n
lus míonla
(botanika, botaniczny) Myosotis L., rodzaj roślin z rodziny ogórecznikowatych;

niezapomniany adj
dodhearmadta
taki, którego nie można zapomnieć

niezaprzeczalny adj
dobhréagnaithe
taki, któremu nie można zaprzeczyć, nie budzący wątpliwości

niezaradny adj
gan fónamh
nie potrafiący radzić sobie z czymś

niezatapialny adj
dobháite
taki, którego nie da się zatopić

niezawisły adj
neamhspleách
niepodlegający komuś lub czemuś

niezawodny adj
dearfa
taki, który nie zawodzi

niezbity adj
dofhreagartha
niemożliwy do zbicia, obalenia, podważenia

niezborny ɲɛˈzbɔrnɨ adj
aistiogmatach
związany z astygmatyzmem
ciotrúnta
nie łączący się w harmonijną całość

niezbędny ɲɛˈzbɛ̃ndnɨ adj
riachtanach
taki, bez którego nie można przetrwać, normalnie funkcjonować; taki, który jest bardzo potrzebny

niezdara n
cábóg
(lekceważąco, lekceważący) osoba niezręczna albo niezaradna

niezdarność n
ainnise
bycie niezdarnym

niezdarny ɲɛˈzdarnɨ adj
amscaí
charakteryzujący się brakiem zręczności lub sprawności

niezgodny ɲɛˈzɡɔdnɨ adj
achrannach
kłótliwy, nieustępliwy, żyjący w niezgodzie
contrártha
taki, który jest w sprzeczności z czymś
źle dobrany, niepasujący do czegoś

niezgrabny adj
amscaí
niezręczny, charakteryzujący się brakiem zręczności; niezdarny, niewprawny
ciotrúnta
świadczący o braku zręczności

niezguła n
hais
osoba nieporadna

nieziemski adj
aerga
niczym niepodobny do tego, co ziemskie

niezmiernie adv
cumasach
w sposób niezmierny; bardzo, wielce, intensywnie

niezmierny adj
ábhal
ogromny, niezwykle intensywny

niezmierzony adj
ábhal
tak duży, że trudno zmierzyć, określić wielkość

niezmordowany adj
dochloíte
nieulegający zmęczeniu, nieustający w wysiłku lub pracy

nieznajomy ˌɲɛznaˈjɔ̃mɨ n
strainséir
osoba nieznana, obca

niezrozumiały ˌɲɛzrɔzũˈmʲjawɨ adj
anfhollas
(przenośnie, przenośnia) niedający się zinterpretować, niejasny

niezrównoważony adj
míchothrom
(psychologia, psychologiczny) pozbawiony równowagi psychicznej; niepanujący nad sobą

niezręczny adj
ciotrúnta
który wprowadza w zakłopotanie
niemający sprytu, biegłości, znajomości czegoś
niemający zręczności, (także, też) świadczący o braku zręczności

niezwyciężony ˌɲɛzvɨt͡ɕɛ̃w̃ˈʒɔ̃nɨ adj
dochloíte
taki, którego nie da się zwyciężyć

niezwykle ɲɛˈzvɨklɛ adv
cumasach
bardzo, silnie, mocno, intensywnie

niezwykły ɲɛˈzvɨkwɨ adj
annamh
rewelacyjny
draíocht
baśniowy, czarodziejski
saoithiúil
dziwny
urghnách
wyróżniający się, wybitny
éagsúlach
rzadko spotykany, nietypowy

niezłomny adj
buanseasmhach
taki, którego nie można zwyciężyć

niezły ˈɲɛzwɨ adj
deas
mający dość dobry charakter

nieład ˈɲɛwat n
praiseach
brak ładu, uporządkowania

nieładny adj
ainnis
taki, który nie jest ładny; pozbawiony urody

niełaska ɲɛˈwaska n
adhnáirigh
brak poparcia lub względów ze strony kogoś

niełupka ɲɛˈwupka n
aicéin
(botanika, botaniczny) suchy, niepękający, jednonasienny owoc, posiadający skórzastą lub zdrewniałą owocnię otaczającą luźno nasienie;

nieśmiałość ɲɛ̇ˈɕmʲjawɔɕt͡ɕ n
cotadh
cecha tego, kto jest nieśmiały, wstydliwy, nie ma pewności siebie

nieśmiały ɲɛ̇ˈɕmʲjawɨ adj
coimhthíoch
niemający pewności siebie, wstydliwy

nieśmiertelnik n
clib aitheantais
(wojskowość, wojskowy) metalowy identyfikator żołnierski noszony na szyi

nieśmiertelny ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
neamhbhásmhar
wiecznie żywy, żyjący, nieumierający

nieświadomie ˌɲɛ̇ɕfʲjaˈdɔ̃mʲjɛ adv
gan fhios
w sposób nieświadomy

nieświadomość n
ainbhios
brak uświadamiania sobie lub wiedzy o czym

nieświadomy adj
fo-chomhfhios
powstający lub istniejący bez czyjejś świadomości

nieświeży adj
cáidheach
o zauważalnych cechach zbyt długiego używania
dona
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) taki, który utracił świeżość

nieść ɲɛ̇ɕt͡ɕ v
iompair
zmieniać położenie jakiegoś przedmiotu, idąc i będąc nim obciążonym

nieżonaty ˌɲɛʒɔ̃ˈnatɨ adj
neamhphósta
zwykle o mężczyźnie: niemający żony

nieżyczliwy adj
doicheallach
usposobiony nieprzyjaźnie, nieuprzejmy

nieżyt ˈɲɛʒɨt n
réama
pospolite zapalenie błony śluzowej

nieżywy ɲɛˈʒɨvɨ adj
marbh
pozbawiony życia, martwy

nigdy ˈɲiɡdɨ pronoun
ariamh go deo
w żadnym czasie, momencie, sytuacji

nigdzie ˈɲiɟd͡ʑɛ adv
in áit ar bith
w żadnym miejscu

nigerski ɲiˈɡɛrsʲci adj
Nígireach
odnoszący się do państwa Niger

nigeryjski ˌɲiɡɛˈrɨjsʲci adj
Nigéarach
odnoszący się do państwa Nigeria

nihilista ˌɲixʲiˈlʲista n
nihilí
(filozofia, filozoficzny) zwolennik nihilizmu

nihilistyczny adj
nihilíoch
właściwy nihiliście lub nihilizmowi

nihilizm n
nihileachas
(filozofia, filozoficzny) postawa polegająca na całkowitej relatywizacji ogólnie przyjętych norm i wartości;

nijaki ɲiˈjäci adj
neodrach
(gramatyka) rodzaj nijaki

nikaraguański ˌɲikaraɡuˈ<sup>w</sup>ãj̃sʲci adj
Nicearaguach
odnoszący się do państwa Nikaragua

nikczemnik n
rógaire
ktoś postępujący niegodziwie

nikczemność n
cneámhaireacht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest nikczemne; cecha tych, którzy są nikczemni

nikiel ˈɲicɛl n
nicil
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ni i liczbie atomowej 28;

nikotyna ˌɲikɔˈtɨ̃na n
nicitín
bezbarwny, płynny alkaloid spotykany przede wszystkim w liściach tytoniu;

nikotynizm n
nicitíneacht
nałóg palenia lub, rzadziej, żucia tytoniu

nikt ɲikt pronoun
aon duine
żadna osoba

nikły adj
laige
słabo zauważalny; o niewielkim natężeniu

nimfa ˈɲĩw̃fa n
bé choille
(mitologia, mitologiczny) w mitologii greckiej i rzymskiej boginka mająca postać pięknej, młodej dziewczyny, będąca uosobieniem sił przyrody
(zoologia, zoologiczny) ostatnie stadium larwalne niektórych pajęczaków i owadów

niniejszy ɲĩˈɲɛ̇jʃɨ pronoun
seo
(książkowy) ten oto właśnie

niob ɲɔp n
niaibiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nb i liczbie atomowej 41;

nirwana ɲirˈvãna n
nirbheána
w buddyzmie: oświecenie, wyzwolenie, cel praktyki buddyjskiej;

niski ˈɲisʲci adj
íseal
mający mały wymiar w pionie
mały w porównaniu z innymi na skali jakiejś wartości

nisko ˈɲiskɔ adv
íseal
na niedużej wysokości

nisza n
almóir
(architektura, architektoniczny) wnęka w ścianie budynku, zwykle będąca ramą architektoniczną dla rzeźby
(geologia, geologiczny) zagłębienie w skale
coś względnie małego, co jest nieco niżej położone w obrębie większej powierzchni
niezajęta i mniejsza część jakiejś dziedziny, postaci przejawu życia
clúid
(architektura, architektoniczny) odrębna część większego pomieszczenia, powstała poprzez załamanie i cofnięcie ściany

niszczenie ɲiʃˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
argain
(rzeczownik odczasownikowy) od niszczyć

niszczyciel ɲiʃˈt͡ʃɨt͡ɕɛl n
argthóir
ten, kto niszczy
(marynarka) (wojskowość, wojskowy) szybki okręt przystosowany do zwalczania małych jednostek pływających;

niszczyć ˈɲiʃt͡ʃɨt͡ɕ v
loit
pozbawiać rzecz jej kształtu bądź funkcji

nit ɲit n
seam
(technologia, technika, techniczny) metalowy element łączący w połączeniu nitowanym;

nitrogliceryna n
nítriglicrín
(chemia, chemiczny) oleista, wybuchowa ciecz o wzorze sumarycznym C3H5N3O9, używana głównie w produkcji dynamitu oraz jako lek rozszerzający naczynia krwionośne;

nitryfikacja n
nítriú
(biochemia, biochemiczny) utlenienie amoniaku do azotynów i azotynów do azotanów przeprowadzany przez bakterie nitryfikacyjne;

nius ɲus n
nuacht
świeża wiadomość

niweczyć v
scaoil
pozbawiać wartości, obracać wniwecz

nizina ɲiˈʑĩna n
ísealchríoch
(geografia, geograficzny) obszar leżący na wysokości od 0 do 200 m n.p.m.

niziołek ɲiˈʑɔwɛk n
hobad
(fantasy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) istota niskiego wzrostu charakteryzująca się krępą budową ciała i dużymi stopami

nić ɲit͡ɕ n
snáth
cienkie włókno używane np. do szycia

niż ɲiʃ conjunction
ná
…używany przy porównaniach, służący do wyrażenia, że dana cecha opisująca wyrażenia przed i za spójnikiem silniej występuje w zwrocie przed spójnikiem; służący do podkreślania różnic między takimi wyrażeniami

no nɔ particle
bhuel
(potocznie, potoczny) …oznaczająca przyzwolenie
(potocznie, potoczny) …oznaczająca zakłopotanie
seo leat!
(potocznie, potoczny) …oznaczająca ponaglenie

no to co ˈnɔ ˈtɔ ˈt͡sɔ
nach cuma?
(potocznie, potoczny) sygnalizuje, że mówca uważa dane zdarzenie lub argument za nieistotne, lub ma do niego lekceważący stosunek

nobel ˈnɔbɛl n
nóbailiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu No i liczbie atomowej 102;

noc nɔt͡s n
oíche
okres od zmierzchu do świtu;

nocnik ˈnɔt͡sʲɲik n
áras fuail
naczynie do wypróżniania się, używane zwłaszcza przez małe dzieci;

nocny ˈnɔt͡snɨ adj
oíche
związany z nocą – mający miejsce w nocy, żyjący w nocy, pracujący w nocy, przeznaczony do użycia w nocy

noga ˈnɔɡa n
cos
(anatomia, anatomiczny) kończyna dolna człowieka lub jedna z kończyn czworonoga;
element budowy mebla

nogawka nɔˈɡafka n
cos
(krawiectwo) część spodni okrywająca nogę

nominacja n
ainmniú
oficjalne powołanie na stanowisko, szczególnie na wysoki urząd państwowy; (także, też) dokument stwierdzający powołanie
zgłoszenie kandydatury do nagrody lub stanowiska

nominalny adj
ainmfhoclach
(ekonomia, ekonomiczny) wyrażony wartością przypisaną czemuś, ale niekoniecznie zgodną ze stanem rzeczy
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z częścią mowy odmieniającą się przez przypadki
istniejący tylko z nazwy dla pełnienia danej funkcji, lecz niekoniecznie realnie ją wykonujący

nominat n
ainmnitheach
osoba nominowana na urząd

nominał nɔ̃ˈmʲĩnaw n
aicme
(ekonomia, ekonomiczny) wartość wyszczególniona na danym papierze wartościowym, monecie, znaczku pocztowym itp.

nonsens ˈnɔ̃w̃sɛ̃w̃s n
amaidí
zupełny brak sensu, niedorzeczność;

nonszalancja n
braise
bezceremonialne, niedbałe zachowywanie się połączone z lekceważącym stosunkiem do ludzi i przyjętych norm

nonszalancki adj
fuarbhruite
(książkowy) świadczący o czyjejś nonszalancji, traktujący innych lekceważąco

nonszalancko adv
ar nós cuma liom
w sposób lekceważący

nora ˈnɔra n
poll
(zoologia, zoologiczny) podziemne schronienie zwierząt

nordycki nɔrˈdɨt͡sʲci adj
Nordach
(książkowy) północnoeuropejski;

norka n
minc
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z każdego z dwóch gatunków z rodziny łasicowatych: norka europejska lub norka amerykańska;

norka amerykańska n
minc Mheiriceánach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neovison vison Schreber, gatunek drapieżnych ssaków z rodziny łasicowatych;
(zoologia, zoologiczny) drapieżnik z gatunku norek amerykańskich (1.1)

norma ˈnɔrma n
caighdeán
(technologia, technika, techniczny) dokument standaryzujący działalność badawczą, technologiczną, produkcyjną, usługową;

normalizować v
normalaigh
doprowadzać do normalnego stanu
powracać do normalnego stanu

normalność n
normáltacht
cecha tego, co normalne; brak dziwactw

normalny nɔrˈmalnɨ adj
gnách
(chemia, chemiczny) odnoszący się do stężenia normalnego, określający stężenie normalne
zgodny z normą, uchodzący za taki, jaki powinien być

normatywny adj
normatach
(językoznawstwo, językoznawczy) określający zewnętrzne normy bądź zalecenia językowe
określający obowiązujące normy

normotwórstwo n
oideas
(rzadki, rzadko używany) ustanawianie norm, prawideł, wytycznych (i tym podobne, i temu podobne)

nornica nɔrʲˈɲit͡sa n
vól
(zoologia, zoologiczny) drobny, pospolity gryzoń półkuli północnej, prowadzący głównie nocny tryb życia

norweski nɔrˈvɛsʲci adj
Ioruach
odnoszący się do państwa Norwegia lub Norwegów

norweski nɔrˈvɛsʲci n
Ioruach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Norwegii;

nos nɔs n
srón
(anatomia, anatomiczny) część twarzy powyżej ust, między oczami, narząd zmysłu węchu, część układu oddechowego, również u zwierząt;
dziób samolotu

nosacizna n
boilg fola
(weterynaria, weterynaryjny) przewlekła, zakaźna i zaraźliwa choroba zwierząt nieparzystokopytnych;

nosić ˈnɔɕit͡ɕ v
caith
o ubraniu, okularach, znakach, itd mieć na sobie
iompair
fizycznie trzymając zmieniać położenie zewnętrznego obiektu

nosorożec ˌnɔsɔˈrɔʒɛt͡s n
srónbheannach
(zoologia, zoologiczny) Rhinoceros, duży ssak z rzędu nieparzystokopytnych;

nosowy nɔˈsɔvɨ adj
srónach
(fonetyka, fonetyczny) o głosce, przy wymawianiu której część lub całość wydychanego powietrza przechodzi przez jamę nosową
(przymiotnik) od nos

nosze n
sínteán
(medycyna, medyczny) sprzęt do ręcznego przenoszenia chorych lub rannych;

noszenie nɔˈʃɛ̃ɲɛ n
caith
(rzeczownik odczasownikowy) od nosić

notabene ˌnɔtaˈbɛ̃nɛ particle
dála an scéil
nawiasem mówiąc, zresztą, poza tym

notacja nɔˈtat͡sʲja n
nodaireacht
pewien ściśle określony sposób zapisu

notariusz n
nótaire
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urzędnik sporządzający akty prawne na żądanie stron

notatka nɔˈtatka n
nótáil
robocze, odręczne zapiski, np. z wykładów, z pracy koncepcyjnej

notatnik nɔˈtatʲɲik n
leabhar nótaí
zeszyt do zapisków

notebook ˈnɔdbuk ˈnɔwdbuk n
ríomhaire glúine
niewielki komputer przenośny, składany jak książka

notes ˈnɔtɛs n
leabhar nótaí
plik zszytych kartek papieru, zwykle w sztywnej oprawie, który służy do zapisywania osobistych notatek;

notka ˈnɔtka n
nótáil
krótki tekst z uwagami lub dodatkowymi informacjami

notoryczny ˌnɔtɔˈrɨt͡ʃnɨ adj
cáiliúil
(pejoratywnie, pejoratywny) powszechnie znany
rialta
nieustanny

notować nɔˈtɔvat͡ɕ v
nótáil
zapisywać wykład, czyjąś wypowiedź

nowatorstwo n
nuáil
wprowadzanie czegoś nowego

nowina nɔˈvʲĩna n
scéal
nowa wiadomość

nowiutki nɔˈvʲjutʲci adj
amach ón deil
nowy, świeżo kupiony lub zrobiony, nie używany

nowobogacki adj
sotaire
(pejoratywnie, pejoratywny) od niedawna wzbogacony i ostentacyjnie to ukazujący

nowoczesny ˌnɔvɔˈt͡ʃɛsnɨ adj
nua-aimseartha
charakterystyczny dla nowych czasów, współczesny

nowofundland n
madra Thalamh an Éisc
(kynologia, kynologiczny) rasa psa wyhodowana na Nowej Fundlandii w Kanadzie;

nowonarodzony adj
nuabheirthe
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nowo narodzony (wyłącznie o Jezusie jako dziecięciu)

noworoczny ˌnɔvɔˈrɔt͡ʃnɨ adj
athbhliain
związany z dniem Nowego Roku
związany z rozpoczynającym się rokiem kalendarzowym

noworodek ˌnɔvɔˈrɔdɛk n
leanbh
człowiek lub zwierzę tuż po przyjściu na świat;

nowotwór nɔˈvɔtfur n
siad
(medycyna, medyczny) choroba rozrostowa ludzi, zwierząt i roślin polegająca na niekontrolowanej proliferacji komórek wywodzących się z danej tkanki;

nowość ˈnɔvɔɕt͡ɕ n
adhnua
coś nowego
nua
cecha czegoś nowego

nowożeniec ˌnɔvɔˈʒɛ̃ɲɛt͡s n
nuaphósta
mężczyzna świeżo po ślubie

nowożeńcy n
nuaphósta
para małżeńska bezpośrednio lub krótko po ślubie

nowożytny ˌnɔvɔˈʒɨtnɨ adj
nua-aimseartha
od: nowożytność: należący do nowożytności, określający nowożytność, używany w związku z nowożytnością

nowy ˈnɔvɨ adj
nua úr
istniejący od niedawna
taki, który pojawił się na miejscu poprzedniego

nozdrze ˈnɔzḍʒɛ n
poll sróine
(anatomia, anatomiczny) jeden z dwóch otworów nosa

nośny adj
athshondach
mający duży zasięg; docierający daleko

nożyczki nɔˈʒɨt͡ʃʲci n
siosúr
małe nożyce;

nożyczki do paznokci n
siosúr ingne
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) narzędzie służące do obcinania paznokci u rąk i u stóp

nuda ˈnuda n
píotsa
stan, gdy jest nudno, gdy nie dzieje się nic ciekawego;

nudności n
adhascaid
(medycyna, medyczny) mdłości, stan poprzedzający wymioty

nudny ˈnudnɨ adj
leadránach
wywołujący nudę, niebudzący zainteresowania, powodujący apatię i zmęczenie

nudziarz n
leadránaí
człowiek zanudzający innych

nudzić ˈnud͡ʑit͡ɕ v
cró
powodować nudę

nuklearny adj
núicléach
(fizyka, fizyczny) dotyczący jądra atomu
(wojskowość, wojskowy) dotyczący broni działającej na zasadzie rozszczepienia jądra atomu
(wojskowość, wojskowy) dotyczący konfliktu zbrojnego z użyciem broni nuklearnej (1.2)

numer ˈnũmɛr n
uimhir
egzemplarz czasopisma z daną datą
liczba naturalna, która identyfikuje jakiś element ze zbioru
pozycja w programie (zwykle w cyrku)
(przenośnie, przenośnia) żart, przekręt, oszustwo
identyfikator zawierający, między innymi, cyfry;

numer telefoniczny n
uimhir fóin
(telekomunikacja) ciąg cyfr identyfikujących abonenta telefonicznego

numerować ˌnũmɛˈrɔvat͡ɕ v
uimhrigh
nadawać czemuś kolejne numery, oznaczać coś numerami

numeryczny ˌnũmɛˈrɨt͡ʃnɨ adj
uimhriúil
składający się z liczb lub cyfr

nur nur n
foitheach
(ornitologia, ornitologiczny) ptak wodny zamieszkujący Amerykę Północną i północną część Europy;
tum
skok do wody

nurek ˈnurɛk n
tum
skok w wodę

nurkować nurˈkɔvat͡ɕ v
tum
pływać pod powierzchnią wody

nurt nurt n
fánsruth
(hydrologia, hydrologiczny) strumień wody w rzece na jej środku, który płynie szybciej niż reszta
réim
ciąg wydarzeń
sruth
tendencje w sztuce, filozofii itp.

nuta ˈnuta n
nótáil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak graficzny oznaczający długość trwania dźwięku, a po umieszczeniu na pięciolinii także jego wysokość

nutacja n
nútaíocht
(fizyka, fizyczny) zjawisko drgania osi obrotu ciała poddanego precesji;

nuty ˈnutɨ n
fiche
zapis nutowy melodii

nuworysz nuˈvɔrɨʃ n
lucht an nuashaibhris
(książkowy) (lekceważąco, lekceważący) albo (pogardliwie, pogardliwy) osoba, która dorobiła się majątku lub pozycji społecznej, ale nie jest akceptowana przez nowe środowisko

nużyca n
claimhe
(weterynaria, weterynaryjny) choroba skóry wywoływana przez nużeńce mogąca dotykać wiele gatunków zwierząt;

nużyć v
traoith
wywoływać znudzenie lub wyczerpanie swoją jednostajnością
odczuwać zmęczenie, ulegać stopniowemu wyczerpaniu

nużący adj
liosta
wywołujący znużenie

nylon ˈnɨlɔ̃n n
níolón
(włókiennictwo) tkanina syntetyczna o dużej wytrzymałości, stosowana głównie do wyrobu spadochronów i pończoch;

nypel n
dide
(technologia, technika, techniczny) rurka gwintowana zewnętrznie z dwóch stron, używana jako złączka w połączeniach rurowych;

nów nuf n
gealach úr
(astronomia, astronomiczny) faza Księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez Słońce w taki sposób, że z Ziemi widać wyłącznie jego zacienioną część;

nóż nuʃ n
scian
krótkie i ostre narzędzie ręczne do krojenia lub cięcia;

nęcić ˈnɛ̃ɲt͡ɕit͡ɕ v
meang
działać przyciągająco

nędza ˈnɛ̃nd͡za n
díothacht
stan ubóstwa w najwyższym stopniu, brak środków do życia

nędzny ˈnɛ̃nd͡znɨ adj
aimlithe
niewiele wart, będący w złym stanie; ubogi, zapuszczony

nękać ˈnɛ̃ŋkat͡ɕ v
ciap
dręczyć, trapić

o ɔ preposition
ag
…wskazujący treść, zawartość znaczeniową, sens (z niektórymi czasownikami)
i gcoinne
…wskazujący fizyczną przeszkodę w ruchu

o ile
chomh fada is
łączy zdanie nadrzędne z podrzędnym, które wyraża warunek treści

o mało ɔ‿ˈmawɔ adv
beagnach
(potocznie, potoczny) prawie, ledwo

o mały włos ɔ‿ˈmawɨ ˈvwɔs adv
idir cleith agus ursain
omal, niewiele brakowało

o rety interjection
gort
okrzyk zdziwienia, zaskoczenia, oburzenia

o wiele ɔ ˈvjɛ.lɛ adv
an-
wyraża zauważalną rozbieżność w rzeczywistym natężeniu jakiejś cechy względem oczekiwanego natężenia tej cechy

o wilku mowa ɔ‿ˈvʲilku ˈmɔva idiom
tagann gach aon rud lena iomrá ach madadh rua agus marbhán
wyrażenie używane, gdy osoba, o której mówimy, nagle się pojawia; zobacz też: o wilku mowa w Wikicytatach

oaza ɔˈaza n
ósais
(geografia, geograficzny) odosobniony teren o bardzo bujnej roślinności wegetującej na obszarze pustyń i półpustyń dzięki lokalnej obecności wody;

oba ˈɔba collective
araon
dwa konkretne przedmioty lub zwierzęta, określone rzeczownikiem rodzaju męskiego lub nijakiego; i jeden, i drugi

obaj ˈɔbaj collective
araon
dwie konkretne osoby określone rzeczownikiem rodzaju męskoosobowego; i jeden, i drugi

obawa ɔˈbava n
drochamhras
niepokój o przyszłość połączony z lękiem; przewidywanie, że coś może się nie powieść

obawiać się ɔˈbavʲjät͡ɕ‿ɕɛ v
eagla
mieć obawę, bać się czegoś

obcas ˈɔpt͡sas n
sáil
(obuwnictwo, obuwniczy) część buta w tylnej jego części, pod piętą, często unoszący ją do góry;

obchody n
cuimhneachán
uroczyste świętowanie czegoś

obchodzić ɔpˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
ceiliúir
świętować, uczcić jakąś rocznicę, radosne wydarzenie, sukces
sníomh
obchodzić kogoś: interesować się czymś, chcieć wiedzieć o czymś

obchód n
cruinn
kontrolne obejście danego miejsca

obcinacz ɔpʲˈt͡ɕĩnat͡ʃ n
cuitéar
narzędzie do obcinania (różnego typu)

obcinać ɔpʲˈt͡ɕĩnat͡ɕ v
bearradh
skracać komuś włosy, zwykle nadając im jakąś fryzurę
tnąc skracać coś lub oddzielać coś od czegoś
meang
zmniejszyć ilość pieniędzy na jakiś cel

obciąg n
diúl
(grubiański, grubiańsko) fellatio

obciążać ɔpʲˈt͡ɕɔ̃w̃ʒat͡ɕ v
ualach
zwiększać ciężar

obciążenie ˌɔpʲt͡ɕɔ̃w̃ˈʒɛ̃ɲɛ n
ualach
ciężar spoczywający na kimś lub czymś

obcokrajowiec ˌɔpt͡sɔkraˈjɔvʲjɛt͡s n
eachtrach
osoba pochodząca z innego kraju

obcy ˈɔpt͡sɨ adj
coimhthíoch
nienależący do jakiegoś kręgu

obcy ˈɔpt͡sɨ n
coimhthíoch
ktoś nienależący do danej grupy

obczyzna n
thar lear
kraje poza ojczyzną

obcęgi n
tlú
(technologia, technika, techniczny) narzędzie ręczne wykonane z metalu, złożone z dwóch ruchomych na zawiasach uchwytów z ostrymi rękojeściami, służące do przytrzymywania czego, przecinania metalu, wyciągania gwoździ, itp.

obdarzać v
bronntanas
dawać w darze; przekazywać komuś coś cennego
okazywać komuś pozytywne uczucie

obecnie ɔˈbɛt͡sʲɲɛ adv
anois
teraz, aktualnie, w tym momencie

obecność ɔˈbɛt͡snɔɕt͡ɕ n
fianaise láithreacht
bycie, przebywanie gdzieś

obecny ɔˈbɛt͡snɨ adj
i láithir
dzisiejszy, teraźniejszy, współczesny
osobiście przy czymś będący, znajdujący się gdzieś w danej chwili

obejmować ˌɔbɛjˈmɔvat͡ɕ v
barróg a thabhairt dá chéile
otaczać ramionami
suirbhé
o spojrzeniu, wzroku: zobaczyć coś w całości
timpeallaigh
mieścić w sobie
tóg suas
rozpoczynać sprawowanie funkcji, urzędu, stanowiska itp.
urghabh
o emocjach: owładnąć

obejrzeć ɔˈbɛjʒɛt͡ɕ v
cathais
patrzeć w ekran lub na scenę przez cały film lub przedstawienie
dreach
zapoznać się z czymś oglądając to

obelga ɔˈbɛlɡa n
achasán
obraźliwe słowo skierowane do kogoś

obelisk ɔˈbɛlʲisk n
oibilisc
pomnik w formie wysokiego, smukłego słupa, najczęściej o czworobocznej podstawie, wykonanego z jednego bloku skalnego;

oberwanie chmury ˌɔbɛˈrvãɲɛ ˈxmurɨ n
maidhm bháistí
(potocznie, potoczny) krótkotrwałe, gwałtowne i bardzo obfite opady deszczu

oberża n
brú
(przestarzałe, przestarzały) dom zajezdny przy głównym trakcie, w którym podróżny mógł zatrzymać się na posiłek i nocleg

oberżysta n
óstóir
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna prowadzący oberżę

obfitość ɔpˈfʲitɔɕt͡ɕ n
flúirse
duża, w zupełności wystarczająca ilość czegoś

obfity ɔpˈfʲitɨ adj
fairsing
występujący w dużej ilości lub w dużym natężeniu, składający się z dużej liczby czegoś

obgadywać v
pláta
(potocznie, potoczny) mówić niepochlebne rzeczy o kimś

obiad ˈɔbʲjat n
lón
gorący posiłek spożywany zwykle w środku dnia;

obiadokolacja ɔbʲˈjadɔkɔˈlat͡sʲja n
dinnéar
posiłek o charakterze obiadu spożywany w porze kolacji

obiadować v
dinnéar
(przestarzałe, przestarzały) jeść obiad

obiadowy ˌɔbʲjaˈdɔvɨ adj
dinnéar
służący do obiadu, związany z obiadem

obiecujący ˌɔbʲjɛt͡suˈjɔ̃nt͡sɨ adj
tréitheach
dobrze się zapowiadający, dający duże nadzieje, rokujący nadzieje

obiecywać ˌɔbʲjɛˈt͡sɨvat͡ɕ v
gealltanas
mówić, że coś się z pewnością zrobi; dawać obietnicę

obiegowy ˌɔbʲjɛˈɡɔvɨ adj
coimín
akceptowany powszechnie, choć niekoniecznie zawsze zgodny z prawdą

obiekt ˈɔbʲjɛkt n
deis
teren będący wydzieloną, logiczną całością, zwłaszcza miejsce publiczne, budowla
oibiacht
(informatyka, informatyczny) istniejąca w pamięci komputera reprezentacja klasy lub struktury
osoba lub przedmiot będące adresatem lub celem wykonywanej czynności
rzecz fizycznie istniejąca

obiektyw ɔˈbʲjɛktɨf n
réadlionsa
(technologia, technika, techniczny) (fotografia) soczewka, układ optyczny lub magnetyczny, przenoszący obraz przedmiotu do dalszej części urządzenia

obiektywizm n
oibiachtúlacht
głoszenie poglądów lub oceny czegoś zgodnie z faktami, bez wyrażania osobistych przekonań czy doświadczeń

obiektywność n
oibiachtúlacht
cecha tego, co jest obiektywne, bezstronność

obiektywny ˌɔbʲjɛkˈtɨvnɨ adj
oibiachtúil
odznaczający się obiektywizmem, wolny od uprzedzeń

obierać ɔˈbʲjɛrat͡ɕ v
bain
wybierać kogoś na stanowisko, funkcję drogą głosowania
snamh
usuwać wierzchnią, zewnętrzną warstwę: łupinę, łuski, skórę lub skorupę itp.

obietnica ˌɔbʲjɛtʲˈɲit͡sa n
gealltanas
wypowiedź zapewniająca kogoś o zrobieniu czegoś w przyszłości

obijać v
araoid
pokrywać materiałem
brúigh
powodować obrażenia, uszkadzać, uderzając o coś
ulec uszkodzeniu, uderzając o coś

objawiać ɔbʲˈjavʲjät͡ɕ v
taispeántas
dawać wyraz czemuś; ukazywać, ujawniać coś

objazd ˈɔbʲjast n
athbhealach
(motoryzacja) tymczasowa trasa wyznaczona w celu ominięcia miejsca zablokowanego przez roboty drogowe lub wypadek

objazdowy adj
rogha
służący do omijania czegoś

objaśniać ɔbʲˈjäɕɲät͡ɕ v
mínigh
czynić coś zrozumiałym dla kogoś

objęcie ɔbʲˈjɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
Deastógáil
przyjęcie wysokiego stanowiska, funkcji, tronu
cuach
otoczenie rękami, uścisk

objętościowy adj
imleabhar
odnoszący się do objętości

objętość ɔbʲˈjɛ̃ntɔɕt͡ɕ n
acmhainn
(fizyka, fizyczny) wielkość fizyczna określająca rozmiar zajmowanej przez układ fizyczny przestrzeni (wyrażana w metrach sześciennych, litrach itp.); (potocznie, potoczny) rozmiar zajmowanej przez coś przestrzeni
cuid
odmierzona ilość substancji, we względnych jednostkach objętości (1.1)
imleabhar
(matematyka, matematyczny) miara przestrzeni
méid
wielkość książki (wyrażana np. w stronach), tekstu (wyrażana np. w słowach) itp.

oblegać v
imdhruid
(wojskowość, wojskowy) otaczać zbrojnie
timpeallaigh
otaczać gromadnie

oblewać ɔbˈlɛvat͡ɕ v
ceiliúir
świętować jakieś wydarzenie alkoholem
ciumhais
o rzece, jeziorze, morzu: otaczać z kilku stron
meath
nie zaliczać komuś egzaminu

oblicze ɔbˈlʲit͡ʃɛ n
aghaidh
(przenośnie, przenośnia) charakter czegoś; zarys, postać czegoś
gnúis
(książkowy) twarz jakiejś osoby i jej wyraz

obliczenie n
ríomh
(rzeczownik odczasownikowy) od obliczyć

obligacja ˌɔblʲiˈɡat͡sʲja n
oibleagáid
(ekonomia, ekonomiczny) papier wartościowy o charakterze dłużnym dający posiadaczowi prawo do otrzymania świadczenia od emitenta w określonym terminie;

oblężenie ˌɔblɛ̃w̃ˈʒɛ̃ɲɛ n
léigear
(wojskowość, wojskowy) otoczenie siłami zbrojnymi jakiejś twierdzy lub miasta w celu ich zdobycia

obmywać v
anspülen
opłukiwać zabrudzoną powierzchnię
rabharta
otaczać coś napływającą i odpływającą wodą

obmyć v
anspülen
usunąć zanieczyszczenie z powierzchni przy użyciu cieczy

obniżać ɔbʲˈɲiʒat͡ɕ v
claonas
umieszczać na niższym poziomie
laghdaigh
czynić niższym
aife
ulegać obniżeniu, opadać poniżej poziomu

obniżenie ˌɔbʲɲiˈʒɛ̃ɲɛ n
easca
teren położony niżej od tych, które go otaczają
laghdú
(rzeczownik odczasownikowy) od obniżyć

obniżka ɔbʲˈɲiʃka n
lacáiste
obniżenie ceny

obniżyć ɔbʲˈɲiʒɨt͡ɕ v
ísligh
uczynić coś niższym

obojczyk ɔˈbɔjt͡ʃɨk n
dealrachán
(anatomia, anatomiczny) kość obręczy barkowej, która łączący mostek z łopatką;

obojętnie ˌɔbɔˈjɛ̃ntʲɲɛ adv
ar nós cuma liom
w sposób nie wyrażający zainteresowania, bez przejęcia

obojętność ˌɔbɔˈjɛ̃ntnɔɕt͡ɕ n
fuarchúis
brak zainteresowania czymś, brak czułości wobec czegoś, kogoś

obojętny ˌɔbɔˈjɛ̃ntnɨ adj
fuarchúiseach
taki, który nie wykazuje zainteresowania czymś, nie jest wrażliwy na coś

obok ˈɔbɔk preposition
in aice le
w niedużej odległości

obopólny adj
frithpháirteach
dotyczący obu zainteresowanych stron

obora ɔˈbɔra n
cró beithíoch
(zootechnika, zootechniczny) budynek gospodarski dla bydła, miejsce jego przebywania;

obosieczny ˌɔbɔˈɕɛt͡ʃnɨ adj
défhaobhrach
(przenośnie, przenośnia) niebezpieczny dla obu stron konfliktu, mogący zwrócić się przeciwko obu stronom
mający ostrze z obu stron

obostrzenie n
teorannú
przepis, zarządzenie czyniące surowszymi dotychczasowe prawa, zakazy

obowiązek ˌɔbɔˈvʲjɔ̃w̃zɛk n
oibleagáid
nakaz, konieczność wykonania czegoś, czasami też pod groźbą kary

obowiązujący adj
bailí
który ma moc prawną
sruth
stanowiący normę, wypływający z ustalonego zwyczaju

obozować v
campáil
przebywać gdzieś, rozbiwszy tam obóz

obozowisko n
bothchampa
miejsce rozbijania obozu

obrabiać ɔbˈrabʲjät͡ɕ v
obair
nadawać kształt

obracać ɔbˈrat͡sat͡ɕ v
cas
wprawiać w ruch obrotowy, utrzymywać w takim ruchu, powodować obrót

obraz ˈɔbras n
pictiúr
(sztuka) dzieło plastyczne, wykonane ręcznie dwuwymiarowe odwzorowanie rzeczywistości lub wizji
widok na ekranie urządzenia
(informatyka, informatyczny) cyfrowy zapis obrazu (1.1);
wyobrażenie, wizja, koncepcja danego zagadnienia
íomhá
(informatyka, informatyczny) dokładna kopia płyty kompaktowej, dysku twardego lub partycji;
(matematyka, matematyczny) zbiór wartości funkcji dla argumentów z zadanego zbioru;
całościowy opis osoby, przedmiotu lub zagadnienia
scena rozgrywająca się w wyobraźni lub pamięci

obraza ɔbˈraza n
tarcaisne
urażenie czyjejś godności osobistej

obrazowy adj
beoga
oddziałujący na wyobraźnię

obrażać ɔbˈraʒat͡ɕ v
maslaigh
sprawiać komuś przykrość

obrażenie ˌɔbraˈʒɛ̃ɲɛ n
gortú
uszkodzenie tkanek lub narządów ciała, np. poprzez złamanie, zranienie, działanie promieniowania itp.

obrok ˈɔbrɔk n
móinéar
(potocznie, potoczny) pasza dla zwierząt pociągowych, zazwyczaj dla koni

obrona ɔbˈrɔ̃na n
cosaint
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja w procesie sądowym mająca na celu uchronienie oskarżonego przed wysoką karą
(sport, sportowy) część drużyny utrudniająca przeciwnikowi zdobywanie punktów
(sport, sportowy) działanie, które bezpośrednio zapobiega utracie bramki / punktu
(szachy, pojęcie szachowe) przeciwdziałanie stracie figury lub pola na szachownicy
(szachy, pojęcie szachowe) rodzaj debiutu, w którym o charakterze gry zadecydował szachista grający czarnymi
(wojskowość, wojskowy) przeciwdziałanie atakowi zbrojnemu;
przeciwdziałanie atakowi, chronienie się przed obcą agresją
przeciwstawianie się zarzutom lub wrogim argumentom

obrotnica ˌɔbrɔtʲˈɲit͡sa n
caschlár
(kolejnictwo) urządzenie służące do zmiany kierunku pojazdu dokonywanej przez obrót platformy, na której pojazd stoi;

obrotowy ˌɔbrɔˈtɔvɨ adj
udalán
(fizyka, fizyczny) związany z ruchem dookoła osi, obracania
(technologia, technika, techniczny) taki, który może się obracać; obracający się

obrońca ɔbˈrɔ̃j̃nt͡sa n
cosantóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, której pracą jest obrona interesów oskarżonego podczas sprawy karnej
osoba, która broni, chroni przed czymś, wstawia się za kimś lub zajmuje się obroną czegoś przed zagrożeniem, krzywdą, napaścią itp.
cúlaí
(sport, sportowy) gracz broniący dostępu do bramki swojej drużyny

obroża ɔbˈrɔʒa n
coiléar madra
taśma albo łańcuszek zapinany na szyi zwierzęcia domowego

obrus ˈɔbrus n
scaraoid
wykończony i zazwyczaj zdobiony materiał używany do przykrycia jadalnego stołu;

obrzezanie ˌɔbʒɛˈzãɲɛ n
imghearradh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (medycyna, medyczny) zabieg częściowego usunięcia napletka ze względów rytualnych, religijnych, leczniczych, higienicznych bądź estetycznych;

obrzezać ɔbˈʒɛzat͡ɕ v
imghearr
(książkowy) u mężczyzn: dokonać zabiegu usunięcia części napletka w celach leczniczych, higienicznych bądź estetycznych, a u żydów, muzułmanów oraz niektórych ludów afrykańskich i australijskich także ze względów rytualnych

obrzeże ɔbˈʒɛʒɛ n
buinne
okolice kończącego się zjawiska czy czynności
wąski pas przy linii odgraniczającej dwie przestrzenie

obrzydlistwo n
uch
coś paskudnego, brzydkiego

obrzydliwiec ˌɔbʒɨˈdlʲivʲjɛt͡s n
bruscar
(potocznie, potoczny) osoba mająca w zwyczaju robienie rzeczy obrzydliwych; osoba oceniana negatywnie, wzbudzająca niesmak lub obrazę, obrzydzenie

obrzydliwy ˌɔbʒɨˈdlʲivɨ adj
in anchruth
(książkowy) budzący odrazę

obrzydzenie ˌɔbʒɨˈd͡zɛ̃ɲɛ n
gnás
bardzo silne uczucie niechęci

obrzęd ˈɔbʒɛ̃nt n
deasghnáth
uporządkowany akt o znaczeniu symbolicznym, element uroczystości, wynikający z tradycji

obrzędowy adj
deasghnáth
mający znaczenie obrzędu, związany z obrzędem, oparty na obrzędach

obrzęk n
at
(medycyna, medyczny) nagromadzenie się płynu w przestrzeni pozakomórkowej, powodujące zauważalne powiększenie narządu lub części ciała;

obróbka ɔbˈrupka n
próiseáil
proces nadawania obiektowi założonych właściwości;

obrót ˈɔbrut n
acmhainn
(potocznie, potoczny) blp w złożeniu z przymiotnikiem: prędkość pracy silnika lub urządzenia zawierającego silnik, (przenośnie, przenośnia) prędkość pracy człowieka, instytucji
sníomh
(geometria) odwzorowanie geometryczne, jedna z izometrii, obok przesunięcia i symetrii;
ruch zmieniający kierunek, w jakim zwrócony jest obiekt materialny
trácht
(ekonomia, ekonomiczny) transakcje kupna-sprzedaży oraz wymiany towaru;

obrączka ɔbˈrɔ̃n͇t͡ʃka n
fáinne
(jubilerstwo, jubilerski) ozdoba najczęściej wykonana ze szlachetnego metalu w formie kółka bez oczka noszona na palcu

obrączkować v
cró troda
(zoologia, zoologiczny) zakładać obrączkę, znakując np. ptaki lub nietoperze

obręb n
achar
wyraźnie odgraniczony obszar wewnętrzny
réim
zakres działań, możliwości, obszar wpływów

obręcz ˈɔbrɛ̃n͇t͡ʃ n
fleasc
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny w kształcie okręgu;
sztywny pas z połączonymi końcami, opasujący coś

obsada n
foireann
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) zespół ludzi, który wciela się w role w sztuce, filmie, przedstawieniu baletowym, kabaretowym, operowym itp.

obsadzić ɔpˈsad͡ʑit͡ɕ v
claonfhéachaint
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dać rolę w jakimś przedstawieniu, filmie
lus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) posadzić rośliny na jakiejś wyznaczonej powierzchni

obsceniczny ˌɔpst͡sɛ̃ˈɲit͡ʃnɨ adj
graosta
nieprzyzwoity, nieodpowiedni do pokazywania w miejscach publicznych

obserwant n
súilaibí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) członek Zakonu Braci Mniejszych Obserwantów

obserwatorium ˌɔpsɛrvaˈtɔrʲjũm n
réadlann
miejsce lub budowla do obserwowania czegoś, zwykle placówka naukowa;

obserwować ˌɔpsɛrˈvɔvat͡ɕ v
fair
uważnie, przez dłuższy czas przyglądać się czemuś
tabhair faoi deara
spostrzegać

obsesyjny adj
dúghafach
właściwy obsesji, taki, jak w obsesji

obstrukcja n
bhacainn
hamowanie sprawnego przebiegu czegoś
iatacht
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) trudność z wydaleniem stolca

obszar ˈɔpʃar n
ceantar
ograniczona część powierzchni, zwykle dużych rozmiarów

obszerny ɔpˈʃɛrnɨ adj
fairsing
dużych rozmiarów

obsługa ɔpˈswuɡa n
feidhmeannas
czynność obchodzenia się z czymś lub kimś
foireann
zespół osób upoważnionych do zajmowania się czymś

obsługiwać ˌɔpswuˈɟivat͡ɕ v
branra
o urządzeniach bądź oprogramowaniu: współpracować, umożliwiać działanie
lámhaigh
wykonywać usługi na rzecz kogoś lub na rzecz jakiegoś przedsięwzięcia

obuch n
aghaidh
(technologia, technika, techniczny) tępo zakończona część robocza narzędzia

obudowa n
araoid
część zewnętrzna urządzenia
cásáil
zespół budowli otaczających jakąś przestrzeń albo stojący wzdłuż jakiejś drogi

obudzić ɔˈbud͡ʑit͡ɕ v
dúisigh
przestać spać, zakończyć sen, wyrwać się ze snu

obumarły ˌɔbũˈmarwɨ adj
marbh
który stał się martwy, który przestał spełniać funkcje życiowe

oburzać v
fearg
wywoływać oburzenie – wzbudzać sprzeciw połączony z gniewem

oburęczny ˌɔbuˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
comhdheas
posługujący się z równą sprawnością obiema rękami

obustronny adj
dúbail
występujący po obydwu stronach
frithpháirteach
zachodzący pomiędzy dwiema stronami relacji

obuwie ɔˈbuvʲjɛ n
coisbheart
(obuwnictwo, obuwniczy) wierzchnie okrycie stóp, z podeszwami chroniącymi stopy przed obrażeniami

obwieś n
alfraits
(dawniej, dawny) (pogardliwie, pogardliwy) osoba postępująca źle

obwiniać ɔbˈvʲĩɲät͡ɕ v
a
przypisywać, zarzucać komuś winę; oskarżać kogoś o zrobienie czegoś złego

obwodnica ˌɔbvɔdʲˈɲit͡sa n
bóthar cuarach
droga poprowadzona wokół obszarów miejskich, umożliwiająca ich ominięcie;

obwód ˈɔbvut n
ciorcad
(elektryczność) układ, w którym może stale płynąć prąd;
colbha
brzeg, krawędź, otaczająca coś z każdej strony, obejmująca obiekt zwykle w poziomie

obyczaj ɔˈbɨt͡ʃaj n
béas
powszechnie przyjęty, tradycyjny sposób postępowania w danych okolicznościach
nawyk, sposób postępowania, zachowania charakterystyczny dla danego człowieka lub zwierzęcia
zazwyczaj w liczbie mnogiej: sposób życia, zasady, którymi ktoś się kieruje

obywatel ˌɔbɨˈvatɛl n
saoránach
członek społeczeństwa danego państwa, mający określone uprawnienia i obowiązki zastrzeżone przez prawo i konstytucję;

obywatelstwo ˌɔbɨvaˈtɛlstfɔ n
cathróireacht saoránacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) związek prawny osoby fizycznej z jakimś państwem, który daje jej określone prawa i obowiązki;

obój ˈɔbuj n
óbó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu dętego drewnianego z grupy aerofonów dwustroikowych;

obóz ˈɔbus n
campa
wydzielony teren, na którym tymczasowo ustawia się namioty lub inne zwykle prowizoryczne konstrukcje

obóz koncentracyjny ˈɔbus ˌkɔ̃nt͡sɛ̃ntraˈt͡sɨjnɨ n
campa géibhinn
miejsce, w którym są przetrzymywane grupy ludności w celu ich izolacji, wykonywania niewolniczej pracy albo eksterminacji tych grup;

obóz zagłady n
campa an bháis
miejsce zbiorowej eksterminacji ludzi;

obóz śmierci n
campa an bháis
miejsce zbiorowej eksterminacji ludzi;

obłok ˈɔbwɔk n
brat bróin
zagęszczenie czegoś lotnego w powietrzu
néal
(meteorologia, meteorologiczny) chmura niewielkich rozmiarów

obłudnik ɔbˈwudʲɲik n
dúblálaí
ktoś, kto jest nieszczery, fałszywy

obłąkanie n
buile
zaburzenie psychiczne lub choroba psychiczna, obłęd, niepoczytalność

obłąkany adj
seafóideach
będący w stanie obłąkania

obłąkany n
cuach
człowiek psychicznie chory

obłędny adj
urghnách
(potocznie, potoczny) podobający się

obżarstwo ɔbˈʒarstfɔ n
craos
nadmierne spożywanie pokarmów

obżartuch n
amplóir
(potocznie, potoczny) osoba, która się obżera

ocaleć v
tar
(książkowy) uniknąć unicestwienia

ocean ɔˈt͡sɛãn n
aigéan
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rozległy obszar słonej wody, pokrywający większą część powierzchni Ziemi

oceaniczny adj
aigéanach
dotyczący oceanu, związany z oceanem

oceanograf ˌɔt͡sɛãˈnɔɡraf n
aigéaneolaí
specjalista w dziedzinie oceanografii (oceanologii)

oceanografia ˌɔt͡sɛãnɔˈɡrafʲja n
aigéaneolaíocht
nauka o oceanach i morzach;

oceanograficzny adj
aigéaneolaíoch
(geografia, geograficzny) związany z oceanografią, dotyczący oceanografii

ocelot ɔˈt͡sɛlɔt n
osalat
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus Gray, rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) kot z rodzaju ocelotów (1.1)

ocelot nadrzewny n
margae
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus wiedii Schinz, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot nadrzewny (1.1)

ocelot tygrysi n
cat beag ballach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus tigrinus Schreber, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej i Ameryce Środkowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot tygrysi (1.1)

ocelot wielki n
osalat
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus pardalis Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej, Ameryce Środkowej i południu Ameryki Północnej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot wielki (1.1)

ocena ɔˈt͡sɛ̃na n
grád
(edukacja, edukacyjny) nota dawana uczniowi lub studentowi

ocet ˈɔt͡sɛt n
fínéagar
(spożywczy) spożywczy kwas octowy o stężeniu 5-10%, czasem z domieszkami smakowymi lub aromatyzującymi;

ocet balsamiczny n
fínéagar balsamach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty ocet o ciemnej barwie powstający z zagęszczonego moszczu winogronowego poddanego długotrwałemu dojrzewaniu w drewnianych beczkach

ocet winny n
fínéagar fíona
(spożywczy) produkt spożywczy wytwarzany z wina w procesie fermentacji octowej, w którym stężenie kwasu octowego wynosi zwykle od 6 do 10%

och ɔx interjection
á
…służący wyrażaniu stanów uczuciowych (zachwytu, zaskoczenia, przestrachu)

ochota ɔˈxɔta n
dúil
pragnienie osiągnięcia, posiadania lub doświadczenia czegoś

ochotnik n
óglach
ktoś dobrowolnie zgłaszający się do udziału w czymś

ochra ˈɔxra n
ócair
barwa żółtobrunatna

ochraniacz n
cosantóir
(technologia, technika, techniczny) przedmiot chroniący coś przed uszkodzeniem

ochraniać ɔ'xraɲät͡ɕ v
ainic
strzec lub zabezpieczać przed zagrożeniem

ochrona ɔxˈrɔ̃na n
anacal
dbanie o to, aby coś się nie zniszczyło; pilnowanie, aby coś nie uległo szkodzie, skrzywdzeniu
lucht slándála
służba odpowiedzialna za bezpieczeństwo

ochroniarz ɔxˈrɔ̃ɲaʃ n
doirseoir slándála
(potocznie, potoczny) pracownik służb ochrony

ochronny ɔxˈrɔ̃nːɨ adj
díonmhar
stanowiący ochronę przed czymś; chroniący, dający ochronę

ochrypły adj
cársánach
(medycyna, medyczny) taki, który ochrypł

ochładzać ɔxˈwad͡zat͡ɕ v
fuaraigh
obniżać temperaturę czegoś

ochłoda n
fuarú
schłodzenie się, orzeźwienie

ochłodzenie n
fuarú
uczynienie mniej intensywnymi jakiś pozytywnych uczuć lub relacji

ociężały adj
anásta
wykonywany powolnie, bez energii
ceanntrom
niemający energii do działania

octan ˈɔktãn n
aicéatáit
(chemia, chemiczny) ester albo sól kwasu octowego;

octowy ɔt͡sˈtɔvɨ adj
aicéiteach
(przymiotnik) od ocet

oczar wirginijski n
coll Virginiach
(botanika, botaniczny) Hamamelis virginiana gatunek krzewu lub drzewa z rodziny oczarowatych, pochodzący ze wschodnich stanów USA i z Kanady, uprawiany jako roślina ozdobna, wykorzystywany także jako roślina lecznicza i do wyrobu kosmetyków;

oczarowywać v
draíocht ar
wywoływać u kogo uczucie fascynacji, urzeczenia

oczekiwanie ˌɔt͡ʃɛciˈvãɲɛ n
dúil
czekanie na kogoś lub na coś z nadzieją lub niecierpliwością
pragnienie, żądanie

oczekiwać ˌɔt͡ʃɛˈcivat͡ɕ v
bí ag súil
dłużej czekać
coinne a bheith agat ar
spodziewać się czegoś, liczyć na coś, chcieć czegoś

oczko ˈɔt͡ʃkɔ n
dréimire
dziura w pończosze lub rajstopach
súil
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) zawiązek pędu, w stanie spoczynku
(ogrodnictwo, ogrodniczy) pączek w bulwie ziemniaka
kropka na kostce do gry

oczodół ɔˈt͡ʃɔduw n
log súile
(anatomia, anatomiczny) jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a twarzoczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna;

oczyszczać ɔˈt͡ʃɨʃt͡ʃat͡ɕ v
ar fad
usuwać nieczystości, brudy; doprowadzać do stanu czystości

oczyszczenie ˌɔt͡ʃɨʃˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
ar fad
przywrócenie porządku, higieny

oczywisty ˌɔt͡ʃɨˈvʲistɨ adj
follasach
taki, który jest bezsporny, jasny, pewny, określony; taki, co do którego nie ma wątpliwości, którego nie trzeba objaśniać

oczywiście ˌɔt͡ʃɨˈvʲiɕt͡ɕɛ interjection
ar ndóigh
wykrzyknik wyrażający aprobatę, potwierdzenie

oczywiście ˌɔt͡ʃɨˈvʲiɕt͡ɕɛ particle
ar ndóigh
partykuła wyrażająca brak wątpliwości

od ɔt preposition
ó
…tworzący konstrukcje opisujące źródło, z którego pochodzi podmiot

od czasu do czasu ɔt‿ˈt͡ʃasu dɔ‿ˈt͡ʃasu adv
ó am go ham
co jakiś czas, niezbyt regularnie lub niezbyt często

od niechcenia ˌɔdʲ‿ɲɛˈxt͡sɛ̃ɲa idiom
ar nós cuma liom
niedbale, bez większego zaangażowania

od niedawna adv
le déanaí
od krótkiego czasu

od ręki ɔd‿ˈrɛ̃ŋʲci adv
ar an spota
bez czekania, zaraz, natychmiast

od wielkiego dzwonu ˌɔd‿vʲjɛlʲˈcɛɡɔ ˈd͡zvɔ̃nu adv
uair sna naoi n-aird
rzadko, tylko przy szczególnej okazji, w szczególnych przypadkach

odbicie ɔdˈbʲit͡ɕɛ n
cóip
wierna kopia kogoś lub czegoś
frithchaitheamh
(fizyka, fizyczny) refleks świetlny;
obraz w lustrze lub innej błyszczącej powierzchni

odbiegać v
teith
biegnąc, oddalać się skądś

odbierać ɔdˈbʲjɛrat͡ɕ v
bailigh
zabierać kogoś z jakiegoś miejsca
caith
odczytywać coś (słowa, zachowanie, reakcje) w określony indywidualny sposób
faigh
o telewizorze, radiu: przyjmować fale ze stacji nadawczej
freagair
podnosić słuchawkę telefonu i rozpoczynać rozmowę

odbijacz ɔdˈbʲijat͡ʃ n
cliathán
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) elastyczny przedmiot mocowany na nabrzeżu lub na burcie statku w celu ochrony burty przed uszkodzeniem wskutek tarcia i zgniotu;

odbijać ɔdˈbʲijät͡ɕ v
athfhill
o powierzchniach mających właściwości zwierciadła: odtwarzać, dawać obraz czegoś
uderzeniem nadawać inny kierunek czemuś będącemu w ruchu

odbiorca ɔdˈbʲjɔrt͡sa n
seolaí
osoba, do której dociera przekaz artystyczny, intelektualny lub informacyjny
osoba upoważniona do odbioru czegoś

odbiornik n
gabhdán
(technologia, technika, techniczny) urządzenie elektryczne odbierające fale elektromagnetyczne

odbitka n
prionta
zapis graficzny otrzymany określoną metodą techniczną, np. odciskową, drukarską, fotochemiczną

odbiór ˈɔdbʲjur interjection
arís
słowo używane podczas korzystania z radia na końcu wypowiedzi, aby poinformować rozmówcę o jej zakończeniu

odbiór ˈɔdbʲjur n
deasc fáiltithe
(elektronika, elektroniczny) wychwycenie sygnału radiowego lub telewizyjnego
(fizjologia, fizjologiczny) odczuwanie sygnałów ze zmysłów
fáltas
wzięcie czegoś, co jest nasze lub przeznaczone dla nas, a przejściowo było w cudzych rękach (np. było pożyczone, albo przesyłane pocztą ze sklepu)

odbudowa ˌɔdbuˈdɔva n
athdhéanamh
odnowienie, wzniesienie czegoś, co zostało zniszczone

odbyt ˈɔdbɨt n
anas
(anatomia, anatomiczny) końcowy otwór, ujście układu pokarmowego;

odbytnica ˌɔdbɨtʲˈɲit͡sa n
athán
(anatomia, anatomiczny) końcowy odcinek jelita grubego ssaków;

odbywać ɔdˈbɨvat͡ɕ v
ag
robić coś lub brać udział w wykonywaniu czegoś; uczestniczyć w czymś

odcedzić ɔtˈt͡sɛd͡ʑit͡ɕ v
freang
oddzielić od siebie płyn i znajdujące się w nim cząstki stałe

odchodzić ɔtˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
fág
oddalać się od jakiegoś miejsca
imigh sall
(eufemistycznie) umierać

odcinać ɔtʲˈt͡ɕĩnat͡ɕ v
aisfhreagra
(przenośnie, przenośnia) trafnie i szybko odpowiadać na postawiony zarzut, na krytykę itp.
díthiomsaigh
(przenośnie, przenośnia) zrywać z czymś lub z kimś

odcinek ɔtʲˈt͡ɕĩnɛk n
clár
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) jeden fragment powieści, filmu itp., należący do większej całości, publikowany lub emitowany osobno
deighleog
(geometria) zbiór wszystkich punktów leżących pomiędzy dwoma punktami krzywej (w domyśle: prostej), włącznie z tymi punktami;
rannóg
fragment czegoś podłużnego, na podobieństwo odcinka (1.2)
fragment większej całości, odcięty od niej

odcisk ˈɔtʲt͡ɕisk n
fadharcán
(medycyna, medyczny) zgrubienie skóry powstałe na skutek ucisku

odcisk palca ˈɔtʲt͡ɕisk ˈpalt͡sa n
méarlorg
wzór linii papilarnych palca odciśnięty na jakiejś powierzchni w celu identyfikacji osoby

odcięta n
aibsíse
(geometria) jedna ze współrzędnych, wykreślana na osi poziomej i oznaczana symbolem x;

odczasownikowy adj
briathartha
(gramatyka) utworzony od czasownika, pochodzący od czasownika

odczucie ɔṭˈt͡ʃut͡ɕɛ n
airigh
wrażenie, które się odczuwa

odczuwalny adj
céadfach
dający się odczuć, wyczuwalny

odczuwać ɔṭˈt͡ʃuvat͡ɕ v
airigh
reagować na coś zmysłowo, doświadczać czegoś za pomocą zmysłów
interpretować coś

odczyt n
léacht
wykład publicznie wygłoszony zwykle na temat popularnonaukowy
léitheoireacht
sprawdzenie wartości zarejestrowanej na przyrządzie pomiarowym

odczytywać ˌɔṭt͡ʃɨˈtɨvat͡ɕ v
léigh
publicznie czytać na głos

oddalać v
cúlaigh
zwiększać własną odległość od czego lub kogo

oddalenie n
ciandacht
odległość
dearadh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) odrzucenie (np. wniosku, protestu)

oddalony adj
iargúlta
położony w znacznej odległości przestrzennej albo czasowej od czegoś

oddanie ɔdˈːãɲɛ n
crábhadh
wierność, poświęcenie określonej sprawie, idei lub osobie
fill
(rzeczownik odczasownikowy) od oddawać

oddany adj
díograiseach
gotów do poświęceń dla kogoś lub czegoś; wierny, lojalny, przywiązany

oddawanie ˌɔdːaˈvãɲɛ n
fill
odpłacanie komuś za coś w podobny sposób
zwracanie czegoś komuś

oddawać ɔdˈːavat͡ɕ v
fill
dawać coś komuś z powrotem, zwracać właścicielowi
iompair
przekazywać, dostarczać coś komuś

oddech ˈɔdːɛx n
anáil
pobranie tlenu poprzez wciągnięcie go do płuc

oddechowy adj
riospráide
(fizjologia, fizjologiczny) dotyczący oddechu i oddychania

oddychanie ˌɔdːɨˈxãɲɛ n
riospráid
(rzeczownik odczasownikowy) od oddychać

oddychać ɔdˈːɨxat͡ɕ v
análaigh
(fizjologia, fizjologiczny) (zoologia, zoologiczny) (biologia, biologiczny) pobierać tlen z naturalnego dla danego gatunku środowiska

oddział ˈɔdʲd͡ʑaw n
acaire
grupa ludzi jako część pewnej formacji
craobh
odrębna i samodzielnie działająca część jakiejś organizacji lub urzędu

oddziaływanie ˌɔdʲd͡ʑawɨˈvãɲɛ n
airnéis
(książkowy) wywierany wpływ
caidreamh
(fizyka, fizyczny) zjawisko przyciągania lub odpychania obiektów

oddziaływać ˌɔdʲd͡ʑaˈwɨvat͡ɕ v
téigh i bhfeidhm ar
wpływać, powodować skutek

oddzielać ɔdʲˈd͡ʑɛlat͡ɕ v
deighil
separować jedną rzecz od drugiej
separować kogoś od jakiejś grupy
oddzielać (1.2) siebie od jakiejś grupy

oddzielenie n
deighilt
(rzeczownik odczasownikowy) od oddzielić

oddzielnie adv
ar leith
nie razem, osobno

oddzielny ɔdʲˈd͡ʑɛlnɨ adj
deighil
taki, który stanowi samodzielną całość

odezwa n
fógra
apel do społeczeństwa

odgadnąć ɔdˈɡadnɔ̃ɲt͡ɕ v
tomhais
aspekt dokonany od: odgadywać

odgadywać v
fuascail
znajdować rozwiązanie poprzez rozumowanie
tomhais
starać się przeniknąć, poznać; myśleć, że samemu rozpoznano sytuację; próbować przewidzieć

odgałęzienie n
craobh
część odchodząca w bok od trzonu

odgrywać ɔdˈɡrɨvat͡ɕ v
athachtaigh
odtwarzać w inscenizacji rzeczywiste wydarzenia
dráma
odtwarzać utwór muzyczny
pełnić w czymś jakąś funkcję, mieć znaczenie
tworzyć jakąś postać w przedstawieniu teatralnym lub filmie

odgłos ˈɔdɡwɔs n
fuaimnigh
dźwięk towarzyszący jakiejś czynności lub wydawany przez coś, brzmienie czegoś

odhaczać v
ceartán
stawiać znaczek w kształcie litery v dla potwierdzenia jakiegoś stanu lub wykonania danej czynności

odjazdowy adj
bréan (de)
(potocznie, potoczny) podobający się

odjeżdżać ɔdʲˈjɛʒd͡ʒat͡ɕ v
fág
jadąc, oddalać się

odjąć ˈɔdʲjɔ̇̃ɲt͡ɕ conjunction
bain
(matematyka, matematyczny) minus (spójnik stawiany między odjemną i odjemnikiem)

odjąć ˈɔdʲjɔ̇̃ɲt͡ɕ v
bain
(matematyka, matematyczny) wykonać działanie odejmowania;
zabrać część jakiejś całości

odkażać v
dí-éilligh
niszczyć drobnoustroje chorobotwórcze lub gnilne

odkrycie ɔtˈkrɨt͡ɕɛ n
aireag
napotkanie i opisanie prawa lub rzeczy istniejącej w naturze, ale przez nikogo do tej pory nieopisanej

odkryty adj
oscailteach
taki, który nie ma przykrycia
wystawiony na środowisko zewnętrzne

odkrywać ɔtˈkrɨvat͡ɕ v
faigh
poznawać coś nowego

odkurzacz ɔtˈkuʒat͡ʃ n
folúsghlantóir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zbierania kurzu i drobnych śmieci poprzez wsysanie ich do specjalnego zbiornika;

odkurzać ɔtˈkuʒat͡ɕ v
folús
odkurzaczem usuwać kurz, brud, śmieci itd.
púdráil
usuwać kurz

odkuć v
ceárta
wykuć
scaoil
odłączyć za pomocą kucia

odkąd ˈɔtkɔ̃nt pronoun
ó
od kiedy

odkład n
núicléas
(pszczelarstwo, pszczelarski) celowo wydzielona przez pszczelarza część plastrów z istniejącej rodziny pszczelej np. w celu utworzenia nowej

odkładać ɔtˈkwadat͡ɕ v
ainic
oszczędzać pieniądze lub inne zasoby na określony cel
aischuir
kłaść na bok rzeczy, które trzymało się w ręku
tiomsaigh
o mule, tłuszczu, osadzie: gromadzić się w coraz większej ilości

odległość ɔdˈlɛɡwɔɕt͡ɕ n
aga
długość krzywej (w domyśle: odcinka) pomiędzy dwoma punktami

odległy ɔdˈlɛɡwɨ adj
coimhthíoch
taki, który wydarzył się dawno temu lub wydarzy się w dalekiej przyszłości
iargúlta
znajdujący się daleko

odlew ˈɔdlɛf n
claonfhéachaint
przedmiot powstały z wypełnienia formy płynną masą, która po zakrzepnięciu, wyschnięciu lub wypaleniu przyjmuje kształt tej formy

odlewać v
claonfhéachaint
wykonywać przedmiot poprzez wlewanie ciekłego surowca do specjalnej formy
draein
usuwać płyn z naczynia, lejąc go w jakieś miejsce
mún
(wulgarnie, wulgaryzm) oddawać mocz

odlotowy ˌɔdlɔˈtɔvɨ adj
fuaraigh
(slangowo) wspaniały, rewelacyjny

odmawiać ɔdˈmavʲjät͡ɕ v
abair
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wypowiadać słowa modlitwy
aife
nie zgadzać się

odmiana ɔdˈmʲjãna n
comhchuingiú
(językoznawstwo, językoznawczy) zmiana formy wyrazu w zależności od przypadku, osoby itp.
sórt
rodzaj, gatunek, wariant, klasa

odmieniec n
carrachán linbh
(mitologia, mitologiczny) (ludowy) diabli lub wiedźmi podrzutek;

odmienność n
éagsúlacht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest odmienne; cecha tych, którzy są odmienni

odmienny ɔdˈmʲjɛ̃nːɨ adj
difriúil
różny

odmowa ɔdˈmɔva n
eiteach éaradh
niewyrażenie zgody

odnaleźć ɔdˈnalɛɕt͡ɕ v
aimsigh
trafić na to, czego się szuka

odnawiać ɔdˈnavʲjät͡ɕ v
athnuaigh
ponownie nadawać wygląd nowości, tak by coś wyglądało znów jak nowe

odnieść ˈɔdʲɲɛ̇ɕt͡ɕ v
bain amach
zyskać coś, mieć jakiś wynik
cóireáil
potraktować coś lub kogoś w pewien sposób

odnoga ɔdˈnɔɡa n
armas
odgałęzienie, podłużna część biegnąca w bok od jakiejś całości

odnosić ɔdˈnɔɕit͡ɕ v
bain do
dotyczyć czegoś

odnotować ˌɔdnɔˈtɔvat͡ɕ v
nótáil
powiedzieć o czymś przy okazji
przyjąć do wiadomości
sporządzić notatkę
zrobić znak przy czymś istotnym celem pamiętania o tym
zwrócić na coś uwagę

odnowa ɔdˈnɔva n
athnuachan
przywrócenie czemuś świeżego, nowego wyglądu

odnośnik n
fonóta
przypis opatrzony odnośnikiem (1.1)

odnóże n
crág
(zoologia, zoologiczny) parzyste przydatki u stawonogów pełniące różne funkcje, m.in. motoryczne;

odonto- ɔdˈɔ̃ntɔ
ódónta-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z zębami lub zębiną

odontologia ˌɔdɔ̃ntɔˈlɔɟja n
ódónteolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (stomatologia, stomatologiczny) nauka badająca budowę, rozwój, fizjologię i patologię zębów

odosobnienie n
iargúltacht
stan odizolowania od innych

odosobniony adj
aonarach
będący na uboczu, odizolowany od innych

odpad ˈɔtpat n
vásta
pozostałość po zużyciu czegoś lub resztka jakiegoś surowca odrzucana przy produkcji (najczęściej w liczbie mnogiej);

odpadać v
caill
przestawać brać udział wskutek przegrania, wyeliminowania

odpalać ɔtˈpalat͡ɕ v
geit
zapalać / uruchamiać coś
lámhach
uruchamiać broń palną lub rakietową

odpieprzyć ɔtˈpʲjɛpʃɨt͡ɕ v
focáil leat!
(wulgarnie, wulgaryzm) zostawić kogoś w spokoju, odczepić się od kogoś

odpierać v
bréagnaigh
bronić się skutecznie przed zarzutami
ruaig
bronić się w sposób skuteczny przed ciosami, napaścią
używać siły do odsunięcia niebezpieczeństwa; zmuszać do odwrotu

odpierdalać ˌɔtpʲjɛrˈdalat͡ɕ v
focáil leat!
(wulgarnie, wulgaryzm) zostawiać w spokoju

odpoczynek ˌɔtpɔˈt͡ʃɨ̃nɛk n
scíth
przerwa podczas jakiegoś wysiłku, mająca na celu ponowne nabranie sił

odpoczywać ˌɔtpɔˈt͡ʃɨvat͡ɕ v
glac suaimhneas
przerwać czynność fizyczną w celu zrelaksowania się i nabrania sił

odporność ɔtˈpɔrnɔɕt͡ɕ n
acmhainn
(medycyna, medyczny) zdolność do czynnej i biernej obrony organizmu przed patogenami

odporny ɔtˈpɔrnɨ adj
cruadhéanta
mający wysoką odporność i wytrzymałość; silny, wytrzymały
fulangach
taki, na którego dana rzecz nie ma wpływu; obojętny

odpowiadać ˌɔtpɔˈvʲjadat͡ɕ v
diongbháil
być równoważnym czemuś
fill
reagować, odwzajemniać się
freagair
udzielać odpowiedzi
odpisywać (np. na list)
ponosić za coś konsekwencje
spełniać jakieś warunki, oczekiwania
oir
podobać się

odpowiedni ˌɔtpɔˈvʲjɛdʲɲi adj
diongbháilte
spełniający wymagane warunki

odpowiednik ˌɔtpɔˈvʲjɛdʲɲik n
luach-chomaoin
pojęcie, przedmiot lub osoba o podobnych cechach, elementach, mające to samo zastosowanie, mogące pełnić tę samą funkcję

odpowiednio ˌɔtpɔˈvʲjɛdʲɲɔ adv
faoi seach
(książkowy) w tej samej kolejności
mar sin de
w sposób odpowiedni; właściwie, stosownie

odpowiedzialność ˌɔtpɔvʲjɛ̇ˈd͡ʑalnɔɕt͡ɕ n
freagracht
obowiązek odpowiadania za swoje działanie, bycia odpowiedzialnym za coś

odpowiedzialny ˌɔtpɔvʲjɛ̇ˈd͡ʑalnɨ adj
cuntasóir
przeznaczony do poniesienia konsekwencji

odpowiedź ɔtˈpɔvʲjɛ̇t͡ɕ n
freagra
reakcja na pytanie

odprawa celna n
custam
(handel, handlowy) procedura towarzysząca przechodzeniu przez granicę państwową, której towarzyszą wylegitymowanie pasażerów oraz rewizja bagażu;

odprawiać v
béasa
czynić coś według ustalonego wcześniej protokołu lub zwyczaju
follas
poddawać kontroli celnej
lámhach
dać komuś wypowiedzenie, zwolnić kogoś

odprowadzać ˌɔtprɔˈvad͡zat͡ɕ v
comóir
towarzyszyć komuś idąc z nim do jakiegoś miejsca; zaprowadzić kogoś gdzieś

odprężać ɔtˈprɛ̃w̃ʒat͡ɕ v
scaoil
uczynić mniej naprężonym, rozluźnić

odpust n
fionn
(etnografia, etnograficzny) (kościelny) uroczystość kościelna ku czci patrona danego kościoła połączona z kiermaszem bądź festynem;

odpuścić ɔtˈpuɕt͡ɕit͡ɕ v
scaoil (de)
aspekt dokonany od: odpuszczać

odpychający adj
doicheallach
taki, który wzbudza niechęć; zrażający do siebie

odpychać v
ruaig
powodować niechęć

odpłacać ɔtˈpwat͡sat͡ɕ v
aisíoc
oddawać w zamian coś, odwzajemniać się czynem, zachowaniem

odpływ ˈɔtpwɨf n
draein
ujście, otwór, przez który odpływa skądś woda

odra ˈɔdra n
bruitíneach
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego, której objawami są: wysoka gorączka, stan zapalny górnych dróg oddechowych, plamista wysypka;

odradzać v
athghin
(biologia, biologiczny) tworzyć się znowu jako część organizmu

odraza ɔdˈraza n
déistin
uczucie wstrętu, obrzydzenia, niechęci do kogoś lub czegoś

odrażający ˌɔdraʒaˈjɔ̃nt͡sɨ adj
aimhréireach
wzbudzający odrazę, obrzydzenie; ohydny, wstrętny

odrobina ˌɔdrɔˈbʲĩna n
leid
bardzo mała ilość czegoś

odrodzenie ˌɔdrɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
athbheochan
(rzeczownik odczasownikowy) od odrodzić

odrośl n
stoc
(przenośnie, przenośnia) jedna z linii potomstwa, konkretny jej przedstawiciel, także w sensie materialnym w odniesieniu do kierunku rozwoju sztuki, przemysłu itp.

odruch n
moiminteam
spontaniczna reakcja na coś

odruchowy adj
ainneonach
taki, który powstaje nagle w zmierzeniu się z kimś lub czymś, bez zamierzenia
aisfhillteach
(fizjologia, fizjologiczny) dotyczący odruchu jako reakcji organizmu na bodźce

odrywać v
scar
odłączać część od danej całości poprzez ciągnięcie lub szarpanie
bain de
przestawać stykać się; tracić styczność

odrzucać ɔḍˈʒut͡sat͡ɕ v
claonchló
unikać potwierdzenia a nawet zaprzeczać
claonfhéachaint
oddalać gwałtownie od siebie
zmieniać położenie ruchem gwałtownym czy rzutem
eitigh
(medycyna, medyczny) nie przyjmować przeszczepu
wykonywać czynność świadczącą o nieakceptowaniu czegoś

odrzucenie n
diúltú
(rzeczownik odczasownikowy) od odrzucić

odrzutowiec n
scaird
(lotnictwo, lotniczy) samolot, który ma silnik odrzutowy – wykorzystujący energię odrzutu gazów spalinowych;

odróżniać ɔdˈruʒʲɲät͡ɕ v
dealaigh
identyfikować odmienne rodzaje czegoś

odróżnienie n
ní gnách le
(rzeczownik odczasownikowy) od odróżnić

odrębny ɔdˈrɛ̃mbnɨ adj
ar leith
różniący się od innych
deighil
stanowiący samodzielną całość

odręczny ɔdˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
lámhdhéanta
wykonany ręcznie

odsetek ɔtˈsɛtɛk n
comhréir
określony procent całości

odsiadka n
sín
(potocznie, potoczny) odbywanie kary w zakładzie karnym

odstęp ˈɔtstɛ̃mp n
eadar-àm
odległość w czasie między jakimiś wydarzeniami
spás
odległość między dwoma przedmiotami, obiektami lub dwiema osobami

odstępować v
díol
przekazywać coś, odsprzedając to na dogodnych warunkach
tabhair
oddawać coś komuś (bez zapłaty)
caith amach
odchodzić od postanowień
zostawiać kogoś samego

odsyłać v
cuir
kierować w jakieś miejsce lub do jakiejś osoby

odszkodowanie ˌɔṭʃkɔdɔˈvãɲɛ n
cúiteamh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj świadczenia, które wynika z odpowiedzialności za szkodę;

odszpuntowywać odszpuntować v
buacaire
otwierać, wyjmując szpunt

odsączać v
draein
oddzielać ciecz od części stałych przez sączenie

odsłaniać v
clár
powodować, że coś staje się widoczne
foilsigh
sprawiać, że coś wychodzi na jaw
taibhsigh
dawać się poznać
pozbawiać się zakrycia

odtrutka ɔtˈːrutka n
frithnimh
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek likwidujący lub zmniejszający działanie trucizny;

odtwarzacz n
imreoir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie odtwarzające dźwięk lub obraz i dźwięk

odtwarzać ɔtˈːfaʒat͡ɕ v
athghin
ponownie tworzyć
seinn
wykonywać naśladując

odtąd ˈɔtːɔ̃nt pronoun
uaidh seo amach
od tej chwili, od teraz

odurzać v
splanc
doprowadzać do częściowego lub pełnego stanu nieświadomości lub niepoczytalności

odwaga ɔdˈvaɡa n
misneach
zdolność zrobienia czegoś, podjęcia ryzyka, mimo silnych obaw lub strachu czy niebezpieczeństwa

odwar n
urbhruith
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wyciąg wodny z kłączy, korzeni, kory lub ziela, wymagających dłuższego gotowania;

odważać v
dúshlán
decydować się na coś niebezpiecznego, niełatwego

odważnik ɔdˈvaʒʲɲik n
meáchan
przedmiot służący do pomiaru masy innych przedmiotów na wadze szalkowej;

odważny ɔdˈvaʒnɨ adj
calma
taki, który ma odwagę

odwet n
díoltas
odwzajemnienie za zło

odwiedzać ɔdˈvʲjɛd͡zat͡ɕ v
ar cuairt
składać wizytę, pójść na spotkanie z kimś

odwiedziny ˌɔdvʲjɛ̇ˈd͡ʑĩnɨ n
ar cuairt
czyjeś przybycie do kogoś, aby zobaczyć się z nim
wizyta u chorego w szpitalu

odwołanie ˌɔdvɔˈwãɲɛ n
achomharc
pismo zawierające prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy
zwrócenie się osoby nieakceptującej decyzji jakichś władz do wyższej instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę lub uchylenie wydanej decyzji

odwoływać v
cealaigh
oznajmiać, że coś się nie odbędzie (np. zebranie, przedstawienie)
lámhach
usuwać kogoś ze stanowiska (np. dyrektora, ambasadora)

odwracać ɔdˈvrat͡sat͡ɕ v
deil
przekręcać, obracać na drugą stronę

odwrotny ɔdˈvrɔtnɨ adj
aisiompaigh
odbywający się w przeciwnym kierunku
ar aghaidh
mający cechy przeciwne w stosunku do cech danej rzeczy
stanowiący drugą stronę czegoś

odwrót n
aistarraingt
wyjście z trwania w czymś
cúlaigh
(wojskowość, wojskowy) wycofanie się wojska

odwłok ˈɔdvwɔk n
abdóman
(zoologia, zoologiczny) tylny odcinek ciała stawonogów

odyniec ɔˈdɨ̃ɲɛt͡s n
collach
(łowiectwo, łowiecki) stary samiec samotnie żyjący, najczęściej w odniesieniu do dzika, a rzadziej żubra

odziarniarka n
inneall scartha cadáis
(technologia, technika, techniczny) urządzenie odziarniające bawełnę i len

odzież ˈɔd͡ʑɛʃ n
éadach
ubranie, okrycie, tkanina służąca do ochrony przed zimnem, wilgocią oraz okrywająca intymne miejsca

odznaczać ɔdˈznat͡ʃat͡ɕ v
maisigh
nadawać odznaczenie

odzwierciedlać v
frithchaith
(przenośnie, przenośnia) przedstawiać obraz, oddawać zestaw cech
dawać zwierciadlany obraz, lustrzane odbicie

odzwierciedlenie n
athmhachnamh
dokładne przedstawienie, wyrażenie czegoś; wierny obraz
obraz odbity w tafli czegoś

odzysk n
athchúrsáil
pozyskiwanie lub pozyskanie surowców wtórnych

odzywać się v
cró troda
wydawać dźwięk, być słyszalnym
graf
nawiązywać kontakt, by przekazywać wieści
labhair
mówić, zwykle w odpowiedzi do czego
uachtar
pojawiać się lub występować ponownie

odór ˈɔdur n
tuth
(książkowy) nieprzyjemny zapach

odłam n
ceap
duża część odłamana od całości

odłamek n
scealpóg
mała część odłamana od całości

odłożyć v
aischuir
położyć na bok lub na miejsce coś, co przestało być potrzebne
tiomsaigh
o mule, tłuszczu, osadzie: zgromadzić się

odłóg n
branar
(rolnictwo, rolniczy) nieuprawiany grunt orny

odśrodkowy adj
lártheifeach
skierowany od środka czegoś w kierunku zewnętrznym

odświeżać v
athnuaigh
powracać do czegoś po przerwie i czynić na nowo aktualnym
beoigh
czynić coś świeżym, rześkim
czynić ponownie świeżym, przywrócić nowy lub nadać pożądany stan czemuś

odświętny adj
ar leith
(przenośnie, przenośnia) odznaczający się czymś niecodziennym
fleá
przeznaczony na święto

odżegnać v
tabhair suas
(dawniej, dawny) w wierzeniach ludowych: znakiem krzyża lub jakimś zaklęciem odwrócić działanie złego; oddalić, odegnać diabła, uroki, złe duchy itp.

odżywczy ɔḍˈʒɨft͡ʃɨ adj
beathúil
taki, który służy do odżywiania; pożywny
taki, który wzmacnia skórę, włosy, paznokcie, itp.

odżywianie ˌɔḍʒɨˈvʲjä̃ɲɛ n
ith
(rzeczownik odczasownikowy) od odżywiać

odżywka ɔḍˈʒɨfka n
folíon
(spożywczy) produkt zawierający składniki odżywcze w skomasowanej ilości, najczęściej w postaci syropu, pasty, mączki lub granulatu

oferma n
hais
(potocznie, potoczny) osoba niezaradna lub niezdarna

oferować ˌɔfɛˈrɔvat͡ɕ v
ofráil
proponować coś, składać ofertę

oferta ɔˈfɛrta n
ofráil
(potocznie, potoczny) to, co się komuś oferuje
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) propozycja zawarcia umowy o pewnej ściśle sprecyzowanej treści

offline adj
as líne
(informatyka, informatyczny) niezwiązany z siecią internetową, odbywający się poza siecią internetową

offline adv
as líne
(informatyka, informatyczny) poza Internetem

ofiara ɔˈfʲjara n
noodle
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) człowiek, który nie umie sobie radzić, jest niezdarny

ofiarować v
foscríobh
dać bezinteresownie
íobairt
złożyć ofiarę

oficjum n
feidhmeannas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obowiązkowa modlitwa liturgiczna odmawiana przez duchownych i osoby konsekrowane

oftalmolog ˌɔftalˈmɔlɔk n
oftailmeolaí
(medycyna, medyczny) okulista

oganeson n
óganasan
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Og i liczbie atomowej 118;

ogar ˈɔɡar n
cú
gończy pies myśliwski

ogarniać ɔˈɡarʲɲät͡ɕ v
timpeallaigh
(książkowy) otaczać

ogier ˈɔɟɛr n
stail
(zootechnika, zootechniczny) niekastrowany samiec konia i innych koniowatych;

ogień ˈɔɟɛ̇̃ɲ n
tine
płomienie i żar powstające podczas procesu gwałtownego utleniania;

oglądanie ˌɔɡlɔ̃nˈdãɲɛ n
feiceáil
(rzeczownik odczasownikowy) od oglądać

oglądać ɔɡˈlɔ̃ndat͡ɕ v
fair
przypatrywać się komuś lub czemuś

ognioodporny adj
dódhíonach
niewrażliwy, niepodatny na działanie ognia

ogniowy adj
lámhach
odnoszący się do ognia

ognisko ɔɟˈɲiskɔ n
fócas
(optyka, optyczny) punkt na zewnątrz soczewki lub zwierciadła, w którym skupiają się przechodzące przez nią promienie;
tine chnámh
ułożony, płonący stos drewna

ogniskowa ˌɔɟɲiˈskɔva n
fad fócasach
(fizyka, fizyczny) (fotografia) odległość ogniska układu optycznego od soczewki lub zwierciadła;

ogniwo ɔɟˈɲivɔ n
cill
(technologia, technika, techniczny) źródło prądu elektrycznego działającego na zasadzie reakcji chemicznej, cieplnej lub promieniowania elektromagnetycznego
nasc
kółko w łańcuchu

ogon ˈɔɡɔ̃n n
eireaball
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część ciała niektórych zwierząt, składająca się z włosów, piór lub kręgów, także futro z tej części ciała;

ogonowy adj
eireabaill
związany z ogonem, dotyczący ogona

ograniczać ˌɔɡrãˈɲit͡ʃat͡ɕ v
teorannaigh
zmniejszać coś, redukować dostępność czegoś, uszczuplać coś

ograniczenie ˌɔɡrãɲiˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
teorannú
norma, przepis, zarządzenie krępujące czyjąś swobodę działania

ograniczony ˌɔɡrãɲiˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
múisiamach
o człowieku, jego umyśle: taki, który ma wąskie horyzonty myślowe lub jest mało inteligentny, ma ciasny umysł
teoranta
taki, który ma jasno określone granice, mieszczący się w określonym zakresie (najczęściej niewielkim)

ogrodnictwo ˌɔɡrɔdʲˈɲit͡stfɔ n
garraíodóireacht
(rolnictwo, rolniczy) uprawa drzew owocowych, roślin ozdobnych i warzyw

ogrodniczki n
dungaraí
(potocznie, potoczny) (krawiectwo) rodzaj spodni z charakterystycznym karczkiem z przodu i szalkami;

ogrodniczy adj
gairdín
(ogrodnictwo, ogrodniczy) związany z ogrodnictwem, dotyczący ogrodnictwa

ogrodnik ɔˈɡrɔdʲɲik n
garraíodóir
(ogrodnictwo, ogrodniczy) osoba zajmująca się ogrodem

ogrodzenie ˌɔɡrɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
airbhe
przeszkoda ogradzająca jakiś teren, np. w postaci płotu, parkanu, muru
banrach
(potocznie, potoczny) przestrzeń, która została ogrodzona

ogromny ɔˈɡrɔ̃mnɨ adj
anmhór
mający bardzo duży rozmiar

ogryzek ɔˈɡrɨzɛk n
croí
ogryziony, niedojedzony kawałek czegoś (np. jabłka)

ogrzewać ɔˈɡʒɛvat͡ɕ v
adhall
zwiększać temperaturę czegoś, dostarczać czemuś ciepła, czynić coś cieplejszym

ogród ˈɔɡrut n
gairdín
(ogrodnictwo, ogrodniczy) miejsce, gdzie uprawia się rośliny – np. kwiaty, drzewa, krzewy – w celach konsumpcyjnych lub estetycznych;

ogród zoologiczny ˈɔɡrud ˌzɔːlɔˈɟit͡ʃnɨ n
gairdín ainmhithe
(oficjalnie) teren do ekspozycji i hodowli zwierząt z różnych stron świata;

ogólnie ɔˈɡulʲɲɛ adv
de ghnáth
powszechnie, w sposób przyjęty przez ogół określonych ludzi lub grupy
w sposób pozbawiony wnikania w szczegóły

ogólnodostępny adj
daoine
dostępny dla wszystkich

ogórecznik lekarski ˌɔɡuˈrɛt͡ʃʲɲik lɛˈkarsʲci n
borráiste
(botanika, botaniczny) Borago officinalis, roślina z rodziny ogórecznikowatych pochodząca z krajów śródziemnomorskich, w Polsce uprawiana, czasami występuje w formie zdziczałej;

ogórek ɔˈɡurɛk n
cúcamar
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Cucumis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych;

ogół ˈɔɡuw n
go léir
pewna całość; zbiór zjawisk, przedmiotów

ogółem adv
ar fad
uwzględniając całość, wszystkie elementy

ogłoszenie ˌɔɡwɔˈʃɛ̃ɲɛ n
tabhair faoi deara
pisemny komunikat umieszczony w miejscu publicznym lub wiadomość rozpowszechniona przez środki masowego przekazu

ogłowie ɔˈɡwɔvʲjɛ n
srian
(jeździectwo, jeździecki) element uprzęży zakładany na głowę konia;

ogłuszać v
bodhraigh
czynić głuchym; upośledzać słuch

ohar ˈɔxar n
seil lacha
(ornitologia, ornitologiczny) Tadorna tadorna, wędrowny, eurazjatycki ptak wodny;

ohydny ɔˈxɨdnɨ adj
in anchruth
obrzydliwy, budzący wstręt

oj ɔj interjection
adrásta
…wyrażający napomnienie, reprymendę albo pogróżkę
hoips
…wyrażający spontaniczną reakcję, zaskoczenie

ojciec ˈɔjt͡ɕɛt͡s n
athair
mężczyzna mający własne dziecko (w stosunku do tego dziecka);
(biologia, biologiczny) samiec mający potomstwo
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) forma tytularna zakonników, rzadziej księży;
założyciel, pierwszy przedstawiciel;

ojciec chrzestny ˈɔjt͡ɕɛt͡s ˈxʃɛstnɨ n
athair baistí
(kościelny) mężczyzna przedstawiający do chrztu osobę chrzczoną
(kryminologia, kryminologiczny) przywódca mafijny we Włoszech i w Stanach Zjednoczonych

ojcowski ɔjˈt͡sɔfsʲci adj
muinteartha
właściwy ojcu

ojczenasz ɔjˈt͡ʃɛ̃naʃ n
Ár nAthair
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijan zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”

ojczym ˈɔjt͡ʃɨ̃m n
leasathair
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) mąż matki, który nie jest ojcem biologicznym

ojczysty ɔjˈt͡ʃɨstɨ adj
máthairtheanga
dotyczący ojczyzny, charakteryzujący ojczyznę, wywodzący się z ojczyzny

ojczyzna ɔjˈt͡ʃɨzna n
tír dhúchais
kraj, w którym ktoś się urodził;

ok ɔ‿ˈkɛj adj
ceart go leor
(potocznie, potoczny) w porządku, dobry

ok ɔ‿ˈkɛj adv
ceart go leor
(potocznie, potoczny) w porządku, dobrze

ok ɔ‿ˈkɛj interjection
ceart go leor
(potocznie, potoczny) oznaczający zgodę

okaryna ˌɔkaˈrɨ̃na n
ócairín
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj fletu naczyniowego o jajowatym korpusie;

okazały adj
costasach
odznaczający się przepychem

okazja ɔˈkazʲja n
deis
sytuacja sprzyjająca komuś lub czemuś

okazjonalny adj
ócáideach
dotyczący danej okazji
rzadko występujący

okazywać ˌɔkaˈzɨvat͡ɕ v
taibhsigh
dawać się poznać jako ktoś lub coś; odnosić określony rezultat
stawać się oczywistym

okiennica ˌɔcɛ̇̃ɲˈːit͡sa n
comhla
rozchylane na boki zamknięcie okna w postaci skrzydła, służące do zabezpieczania lub zacieniania okna od zewnątrz;

okienny ɔˈcɛ̃nːɨ adj
deis
(przymiotnik) od okno

okno ˈɔkna ˈɔknɔ n
fuinneog
oszklony otwór w ścianie
(informatyka, informatyczny) wydzielony obszar na ekranie obsługiwany przez jeden program
(przenośnie, przenośnia) (matematyka, matematyczny) czas, w którym pobierane są wartości sygnałów do danego filtra

oknówka ɔkˈnufka n
gabhlán binne
(ornitologia, ornitologiczny) Delichon urbica, pospolity w Polsce gatunek jaskółki;

oko ˈɔkɔ n
súil
(anatomia, anatomiczny) narząd wzroku;
(meteorologia, meteorologiczny) centrum cyklonu tropikalnego
w grze go, niezajęty punkt lub punkty otoczone przez kamienie tego samego koloru;

oko cyklonu ˈɔkɔ t͡sɨkˈlɔ̃nu n
béal na stoirme
centrum burzliwych, niebezpiecznych wydarzeń
obszar ciszy w centrum cyklonu;

okoliczność ˌɔkɔˈlʲit͡ʃnɔɕt͡ɕ n
toisc
coś, co towarzyszy czemuś; kontekst sytuacji, zdarzenia

okop ˈɔkɔp n
díog
(wojskowość, wojskowy) odkryty, ogniowy obiekt fortyfikacyjny, zwykle mający postać wykopu ziemnego;

okowy ɔˈkɔvɨ n
iarnach
(poetycki, poetycko) łańcuchy, kajdany, pęta

około ɔˈkɔwɔ particle
um
… wskazująca przybliżenie liczby, miary, czasu

około ɔˈkɔwɔ preposition
um
… wskazujący przybliżenie liczby, miary, czasu

okoń ˈɔkɔ̃ɲ n
péirse
(ichtiologia, ichtiologiczny) Perca fluviatilis Linnaeus, słodkowodna ryba drapieżna;

okra ˈɔkra n
ocra
(botanika, botaniczny) Abelmoschus moschatus Medik., roślina jednoroczna o wyprostowanych pędach o wysokości jednego metra i żółtych kwiatach, stosowana jako roślina ozdobna, warzywo i zioło;

okrakiem ɔˈkracɛ̃m adv
gabhalscartha
obejmując coś rozstawionymi nogami

okres ˈɔkrɛs n
peiriad
(fizyka, fizyczny) czas, po którym jakieś zjawisko się powtarza; czas trwania jakiegoś zjawiska, po którym się ono powtórzy;
(potocznie, potoczny) (fizjologia, fizjologiczny) u kobiety: część cyklu menstruacyjnego, która wiąże się z krwawieniem
przedział czasu, czas trwania czegoś

okres półtrwania n
leathré
(chemia, chemiczny) czas, w którym połowa atomów pierwiastka promieniotwórczego ulega rozpadowi

okresowy ˌɔkrɛˈsɔvɨ adj
tréimhsiúil
cyklicznie powtarzający się

określać ɔˈkrɛɕlat͡ɕ v
sonraigh
definiować, ustalać cechy czegoś

określenie ˌɔkrɛɕˈlɛ̃ɲɛ n
agús
wyrażenie charakteryzujące lub nazywające przedmiot bądź osobę

określnik n
cinntitheach
(językoznawstwo, językoznawczy) słowo lub wyrażenie określające

określony ˌɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ adj
sonrach
zdefiniowany, pewien, sprecyzowany

okropnie adv
go diail
(potocznie, potoczny) niezmiernie, bardzo, ogromnie
źle, strasznie, przerażająco

okropny ɔˈkrɔpnɨ adj
gránna
wywołujący strach, odrzucający
mór
(potocznie, potoczny) intensywny, olbrzymi (często w negatywnym kontekście)

okruch ˈɔkrux n
bruscar
(przenośnie, przenośnia) (o zjawiskach, stanach, uczuciach, informacji) bardzo mała ilość czegoś, pozostałość po czymś
mały, odkruszony kawałek czegoś

okrucieństwo ˌɔkruˈt͡ɕɛ̇̃j̃stfɔ n
cruálacht
skłonność do zadawania cierpień ludziom i zwierzętom;

okruszyna n
bruscar
(zdrobniale) od okruch

okrutny ɔˈkrutnɨ adj
ainiochtach
nie znający litości, nieludzki, charakteryzujący się okrucieństwem

okrycie ɔˈkrɨt͡ɕɛ n
brat
przedmiot służący do okrywania

okrywać ɔˈkrɨvat͡ɕ v
araoid
kładąc coś na czymś, osłaniać jego powierzchnię
znajdować się na powierzchni czego

okrzyk ˈɔkʃɨk n
allagar
głośny dźwięk wydany przez człowieka, wyrażający silne emocje lub mające zwrócić uwagę innych

okrąg ˈɔkrɔ̃ŋk n
ciorcal
(geometria) krzywa na płaszczyźnie wyznaczona przez wszystkie punkty leżące w jednakowej odległości od danego punktu (środka okręgu);

okrągły ɔˈkrɔ̃ŋɡwɨ adj
cruinn
mający kształt okręgu, owalu, elipsy, kuli lub zbliżony do nich

okrążać v
ciorcal
zataczać kręgi wokół kogoś albo czegoś
ciorclaigh
rozstawiać się dookoła kogoś (czegoś), szczelnie odcinając go (to) od świata
ciumhais
okalać, stanowić koliste obramowanie czegoś

okrążenie n
ucht
droga, trasa, którą ktoś przebył dookoła czegoś

okręg ˈɔkrɛ̃ŋk n
barda
(administracja) jednostka administracyjna w niektórych krajach, zwykle odpowiadająca polskiemu powiatowi; obszar geograficzny o takiej wielkości

okręt ˈɔkrɛ̃nt n
galún
(potocznie, potoczny) duży statek morski
long
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) jednostka pływająca pod banderą wojenną, należąca do marynarki wojennej państwa;

okręt podwodny n
fomhuireán
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) okręt wojenny, który może pływać i walczyć w zanurzeniu;

okrężnica n
drólann
(anatomia, anatomiczny) najdłuższa część jelita grubego

okrężny adj
ciorclach
okrążający coś poprzez ruch, przemieszczenie
compal
taki, który swoim położeniem okrąża coś

oksytocyna ˌɔksɨtɔˈt͡sɨ̃na n
ocsaiteoisin
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) hormon powodujący skurcze mięśni gładkich, będący fizjologicznym bodźcem do rozpoczęcia porodu;

oktan ˈɔktãn n
ochtán
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, jeden ze składników benzyny;

okulary ˌɔkuˈlarɨ n
spéaclaí
przedmiot służący do korekty wzroku lub ochrony oczu;

okulary przeciwsłoneczne ˌɔkuˈlarɨ ˌpʃɛt͡ɕifswɔ̃ˈnɛt͡ʃnɛ n
gloiní gréine
(optyka, optyczny) rodzaj okularów z przyciemnianymi szkłami, chroniących przed słońcem;

okulista ˌɔkuˈlʲista n
oftailmeolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób oczu

okulistyka n
oftailmeolaíocht
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się okiem;

okultyzm n
asarlaíocht
doktryna ezoteryczna zakładająca istnienie w przyrodzie i człowieku sił tajemnych, które można pobudzić poprzez stosowanie odpowiednich praktyk;

okup ˈɔkup n
fuascail
pieniądze dawane porywaczom w zamian za uwolnienie zakładników

okupacja ˌɔkuˈpat͡sʲja n
gabháil
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przejęcie władzy nad obcym terytorium

okupować ˌɔkuˈpɔvat͡ɕ v
áitigh
zbrojnie zajmować terytorium innego państwa

okład n
dlúthaigh
(medycyna, medyczny) opatrunek

okładka ɔˈkwatka n
clúdach
wierzchnia, trwała część książki lub zeszytu

okładzina n
líneáil
(górnictwo, górniczy) materiały umiejscawiane za obudową wyrobiska, zabezpieczające jego ściany lub strop

olbrzym ˈɔlbʒɨ̃m n
fathach
człowiek o wyjątkowo dużym wzroście i sile
tíotáiniam
(mitologia, mitologiczny) istota fantastyczna, zwykle mająca postać ludzką, ogromnego wzrostu i o niezwykłej sile;
fathach
rzecz o bardzo dużych rozmiarach

olbrzymka n
banfhathach
kobieta o dużym wzroście

olcha ˈɔlxa n
fearnóg
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Alnus Mill., drzewo z rodziny brzozowatych, rosnące na terenach podmokłych;

oleander ˌɔlɛˈãndɛr n
oiliandar
(botanika, botaniczny) Nerium, krzew lub niskie drzewo o lancetowatych, skórzastych, wiecznie zielonych liściach oraz dużych, białych, różowych lub czerwonych kwiatach zebranych w baldachogrona;

oleić v
ola
pokrywać coś olejem w celu upiększenia, zmniejszenia siły tarcia lub ochrony przed zniszczeniem

olej ˈɔlɛj n
ola
(spożywczy) płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo
(technologia, technika, techniczny) produkt rafinacji ropy naftowej, przerobu smoły węglowej lub węgla kamiennego służący jako paliwo lub smar

olej palmowy n
ola phailme
(spożywczy) olej spożywczy i techniczny o czerwonej barwie uzyskiwany z nasion lub miąższu owoców olejowca gwinejskiego;

olejek ɔˈlɛjɛk n
atar
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) gęsty, tłusty płyn o intensywnym zapachu, będących wyciągem roślinnym i używany w celach kosmetycznych, leczniczych lub w aromaterapii, masażu

olejny ɔˈlɛjnɨ adj
ola
związany z farbami sporządzanymi na olejach

olejowy ˌɔlɛˈjɔvɨ adj
ola
odnoszący się do oleju

olewać v
díog
(pospolicie) nie przejmować się czymś lub kimś, wykazując lekceważenie

olibanum n
túis
(botanika, botaniczny) żywica drzew rodzaju kadzidla (Boswellia) rosnących na półpustyniach i obrzeżach pustyń północno-wschodniej Afryki oraz na Półwyspie Indyjskim;

oligarchia ˌɔlʲiˈɡarxʲja n
olagarcacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielka grupa uprzywilejowanych ludzi sprawująca władzę lub mająca na nią duży wpływ
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system rządów, polegający na sprawowaniu władzy w państwie przez wąską grupę uprzywilejowanych obywateli;

oligopol ˌɔlʲiˈɡɔpɔl n
olagaplacht
(ekonomia, ekonomiczny) forma monopolizacji rynku, polegająca na opanowaniu określonej gałęzi gospodarki przez kilka niezależnych od siebie przedsiębiorstw;

olimpiada ˌɔlʲĩmˈpʲjada n
Oilimpiad
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji: odstęp czasu między dwoma następującymi po sobie igrzyskami, trwający zazwyczaj cztery lata;
(sport, sportowy) igrzyska olimpijskie
zawody, rozgrywki, konkursy o wysokiej randze lub dużym znaczeniu

olimpijczyk ˌɔlʲĩmˈpʲijt͡ʃɨk n
Oilimpeach
(sport, sportowy) zawodnik biorący udział w igrzyskach olimpijskich

oliwa ɔˈlʲiva n
ola
(technologia, technika, techniczny) olej mineralny, którym oliwi się urządzenia mechaniczne
ola olóige
(spożywczy) ciekły tłuszcz wytłaczany z oliwek;

oliwka ɔˈlʲifka n
ológ
(spożywczy) owoc oliwki (1.1)

oliwkowy ˌɔlʲifˈkɔvɨ adj
ológ
mający kolor dojrzałego owocu zielonej, marynowanej oliwki;

olszyna ɔlˈʃɨ̃na n
fearnóg
(leśnictwo) las olchowy (olszowy) porastający żyzne, bagienne siedliska, o wysokim poziomie wody stojącej;

om ɔ̃m n
óm
(jednostka miary) (elektryczność) jednostka oporu elektrycznego;

omal ˈɔ̃mal adv
beagnach
wskazanie, iż do jakiegoś wydarzenia było bardzo blisko

omal ˈɔ̃mal particle
beagnach
wyrażenie przybliżenia

omawiać ɔ̃ˈmavʲjät͡ɕ v
an
wypowiadać się szczegółowo na jakiś temat
pléigh
rozpatrywać daną sprawę

omański ɔ̃ˈmãj̃sʲci adj
Ómanach
odnoszący się do państwa Oman

omdlenie ɔ̃ˈmdlɛ̃ɲɛ n
aisnéal
(medycyna, medyczny) chwilowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem dopływu krwi do mózgu na skutek wyczerpania, wykrwawienia, bólu, niedoboru tlenu itp.;
(rzeczownik odczasownikowy) od omdleć
fágáil
(pospolicie) chwilowe opadnięcie z sił

omen ˈɔ̃mɛ̃n n
droch-tuar
zdarzenie lub zjawisko interpretowane jako zapowiedź przyszłych zdarzeń, dobrych lub złych;

omijać ɔ̃ˈmʲijät͡ɕ v
seach-chonair
okrążyć coś, żeby do tego nie podejść, nie zbliżać się; przejść obok czegoś nie zatrzymując się

omikron ɔ̃ˈmʲikrɔ̃n n
oimiocrón
nazwa piętnastej litery alfabetu greckiego, ο;

omlet ˈɔ̃mlɛt n
uibheagán
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa przyrządzona z ubitych jajek z dodatkiem mleka i mąki, smażona, przypominająca gruby naleśnik; podawana samodzielnie lub z nadzieniem, na słodko lub pikantnie;

omnibus ɔ̃mʲˈɲibus n
oll-
(motoryzacja) dawny wieloosobowy pojazd;

omnipotencja ˌɔ̃mʲɲipɔˈtɛ̃nt͡sʲja n
uilechumhacht
wszechmoc, wszechwładza

omocznia ɔ̃ˈmɔt͡ʃʲɲa n
allantóis
(biologia, biologiczny) jedna z błon płodowych;

omomierz n
óm-mhéadar
(elektronika, elektroniczny) przyrząd służący do pomiaru oporu elektrycznego;

omyłka n
botún
sprawa niezamierzona a niewłaściwa

on ɔ̃n personalPronoun
sé é
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj męski

ona ˈɔ̃na personalPronoun
sí
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński

one ˈɔ̃nɛ personalPronoun
siad
3 (osoba) lm rodzaju niemęskoosobowego

oni ˈɔ̃ɲi personalPronoun
siad
trzecia osoba liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego

onkolog ɔ̃ŋˈkɔlɔk n
oinceolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób nowotworowych

onkologia ˌɔ̃ŋkɔˈlɔɟja n
oinceolaíocht
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się nowotworami

online adj
ar líne
(informatyka, informatyczny) związany z siecią internetową, dotyczący sieci internetowej, przekazywany za pomocą sieci internetowej

online adv
ar líne
(informatyka, informatyczny) za pomocą Internetu

ono ˈɔ̃nɔ personalPronoun
ea
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj nijaki

ono ˈɔ̃nɔ pronoun
seo
(przestarzałe, przestarzały) to, owo

onomatopeja ˌɔ̃nɔ̃matɔˈpɛja n
fuaimfhoclaíocht
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wyraz dźwiękonaśladowczy;

ontologia ˌɔ̃ntɔˈlɔɟja n
onteolaíocht
(filozofia, filozoficzny) dziedzina wiedzy, która stara się odpowiadać na pytania o strukturę rzeczywistości i problematykę związaną z pojęciem bytu;

opactwo ɔˈpat͡stfɔ n
mainistir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) klasztor katolicki pod zarządem opata;

opad ˈɔpat n
comhdhlúthú
(meteorologia, meteorologiczny) spadająca na ziemię woda w postaci ciekłej lub stałej;
dríodrú
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) oddzielanie się krwinek od osocza we krwi oraz badanie przeprowadzone by zaobserwować to zjawisko
tit
coś, co opadło
czynność lub zjawisko opadania, opadnięcia czegoś

opad atmosferyczny n
comhdhlúthú
(meteorologia, meteorologiczny) dowolny produkt kondensacji pary wodnej opadający z chmur w wyniku przyciągania grawitacyjnego;

opadać ɔˈpadat͡ɕ v
claonas
usiąść wygodnie
sileadh
tracić wysokość, osuwać się z góry na dół, obniżać się
síothlaigh
o emocjach, burzy: powoli zanikać

opakowanie ˌɔpakɔˈvãɲɛ n
pacáiste
to, co służy do przechowywania

opal ˈɔpal n
ópal
(mineralogia, mineralogiczny) mieniący się barwami minerał zaliczany do krzemianów, uwodniony dwutlenek krzemu;

opalać ɔˈpalat͡ɕ v
déan bolg le gréin
poddawać siebie działaniu promieni słonecznych, w celu uzyskania ciemnego koloru skóry

opalenizna ˌɔpalɛ̃ˈɲizna n
dath
ciemniejsze zabarwienie skóry uzyskane poprzez działanie promieni słonecznych lub UV;

opalony adj
crón
taki, który się opalił

opanowanie ˌɔpãnɔˈvãɲɛ n
srianadh
spokój, panowanie nad swoimi emocjami

opanowany adj
fuarchúiseach
będący wyrazem opanowania
socair
taki, który panuje nad swoim zachowaniem

opanowywać v
ceansaigh
przejmować kontrolę psychiczną
zdobywać kontrolę nad czymś lub nad kimś
gabháil
przejmować władzę nad danym obszarem

opar n
stíméar
zwykle w lm; to co się unosi na skutek różnicy temperatur

oparcie ɔˈparʲt͡ɕɛ n
branra
(przenośnie, przenośnia) osoba lub rzecz pomocna w trudnej sytuacji
cúlaigh
część mebla służąca do podtrzymywania pleców

oparzenie n
dóigh
(medycyna, medyczny) rana od oparzenia (1.2)
(medycyna, medyczny) uraz spowodowany ciepłem
(rzeczownik odczasownikowy) od oparzyć

opaska n
cuibhrigh
wstążka / taśma / bandaż

opasywać v
ceangail
otaczać pasem lub innym wiązaniem
timpeallaigh
znajdować się dookoła czegoś

opasły adj
il-leabhrach
znacznych rozmiarów

opat ˈɔpat n
ab
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony opactwa

opatka n
ban-ab
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożona monasteru mniszek

opatrzność ɔˈpaṭʃnɔɕt͡ɕ n
fadcheann
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) opieka Boga

opał ˈɔpaw n
breosla
to, czym pali się w piecu, aby ogrzać pomieszczenie; materiał do opalania

opera ˈɔpɛra n
ceoldráma
utwór muzyczny, przedstawienie z fabułą, przeznaczone dla orkiestry i śpiewaków, będących jednocześnie aktorami;
budynek przeznaczony do wystawiania oper (1.1);

opera mydlana ˈɔpɛra mɨˈdlãna n
sobalchlár
(telewizja, telewizyjny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) długi, „tasiemcowy” serial telewizyjny o niewyszukanej fabule, nadawany najczęściej wczesnym popołudniem

operacja ˌɔpɛˈrat͡sʲja n
obráid
(medycyna, medyczny) zabieg chirurgiczny;
działania skierowane na wykonanie określonego zadania

operować ˌɔpɛˈrɔvat͡ɕ v
lámhaigh
posługiwać się czymś

operowy adj
ceoldrámach
związany z operą, dotyczący opery

opieka ɔˈpʲjɛka n
bardacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) nadzór prawny nad osobą małoletnią
cúraimí
dbanie o kogoś lub coś;

opiekować się ˌɔpʲjɛˈkɔvat͡ɕ‿ɕɛ v
bí i bhfeighil
sprawować opiekę nad kimś lub czymś; chronić coś / kogoś

opiekun ɔˈpʲjɛkũn n
banchúramóir
osoba, która się kimś lub czymś opiekuje
coimirceoir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) osoba sprawująca z ramienia sądu opiekę nad dzieckiem

opiekuńczy adj
díonmhar
sprawujący opiekę

opieprz n
bréagfholt
(pospolicie) ostre zwymyślanie kogoś

opierać ɔˈpʲjɛrat͡ɕ v
branra
przystawiać coś do czegoś, przysuwać tak, aby dotykało czegoś, np. aby się nie przewróciło, podtrzymywać, wspierać
neamhlómhar
(przenośnie, przenośnia) brać coś za podstawę, uzasadniać coś czymś
cuir i gcoinne
przeciwstawiać się, stawiać opór
dóchas a bheith agat as
(przenośnie, przenośnia) mieć podstawę lub uzasadnienie w czymś

opieszałość ˌɔpʲjɛˈʃawɔɕt͡ɕ n
sácráilteacht
ociąganie się z wykonaniem pracy, z terminowym wypełnieniem obowiązków

opinia ɔˈpʲĩɲja n
tuairim
sąd, zdanie na jakiś temat

opis ˈɔpʲis n
comharthaí
określenie podstawowych cech czegoś
reacaireacht
relacja z jakichś wydarzeń

opium ˈɔpʲjũm n
óipiam
wysuszony sok mleczny z ponacinanych, niedojrzałych makówek;

opodatkować v
cáin
(ekonomia, ekonomiczny) nałożyć podatek, obłożyć, obciążyć podatkiem

opona ɔˈpɔ̃na n
aerbhonn
(motoryzacja) zewnętrzna część koła nakładana na felgę lub obręcz;

oponka ɔˈpɔ̃nka n
taoschnó
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) okrągłe ciastko o złotawej barwie, z otworem w środku, wykonane z ciasta drożdżowego lub serowego, smażone na głębokim tłuszczu, często posypywane cukrem pudrem

opora n
branra
(dawniej, dawny) rzecz, na której coś lub ktoś się opiera
(książkowy) osoba, na której można się wesprzeć w trudnej sytuacji

opornik ɔˈpɔrʲɲik n
friotóir
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) element elektroniczny zamieniający energię elektryczną w ciepło;

oporny adj
aimhleasta
niepoddający się żadnym wpływom
aimpléiseach
taki, który stawia opór

oportunista ˌɔpɔrtũˈɲista n
brabúsaí
(książkowy) człowiek niekierujący się żadnymi stałymi zasadami, dostosowujący się do aktualnych okoliczności dla osiągnięcia własnych korzyści

opos n
apasam
(zoologia, zoologiczny) ssak z rodzaju opos (1.1)

opowiadanie ˌɔpɔvʲjaˈdãɲɛ n
gearrscéal
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór epicki;
scéal
coś, co zostało opowiedziane

opowiadać ˌɔpɔˈvʲjadat͡ɕ v
inis
mówić o jakiejś historii, przedstawiać słowami jakieś wydarzenie, relacjonować

opowieść ɔˈpɔvʲjɛ̇ɕt͡ɕ n
scéal
opowiadana historia

opozycja ˌɔpɔˈzɨt͡sʲja n
urchomhaireacht
przeciwstawienie, przeciwdziałanie

opracowanie n
comharthaí
(rzeczownik odczasownikowy) od opracować

oprawa n
ceartú
elementy towarzyszące czemuś (np. wydarzeniu) i uatrakcyjniające je
cuir i bhfráma
to, w czym dany przedmiot jest osadzony
cumhdach
okładka książki, zeszytu itp.

opresja n
ansmacht
trudna sytuacja

opresyjny adj
aintréan
związany z opresją, stawiący kogoś w kłopotliwym położeniu, powodujący ucisk, uciemiężenie

oprogramowanie ˌɔprɔɡrãmɔˈvãɲɛ n
bogearraí
(informatyka, informatyczny) ogół programów komputerowych

opryskliwość n
boirbe
cecha osoby, która prowadzi rozmowy w sposób nieuprzejmy, burkliwy, używając półsłówek

opryskliwy adj
bodúil
odpowiadający nieuprzejmie

opryszczka n
rísín
(medycyna, medyczny) (Herpes simplex) choroba zakaźna wywołana przez wirusy HSV1 i HSV2;

oprócz ˈɔprut͡ʃ preposition
ach
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś zbiorze, poza, z wyłączeniem, nie licząc

oprószać v
easraigh
posypując, pokrywać cienką warstewką czegoś drobnego

opróżniać ɔˈpruʒʲɲät͡ɕ v
bánaigh
usuwać zawartość czegoś, czynić coś pustym

optometrysta n
optaiméadraí
(medycyna, medyczny) mężczyzna, specjalista medyczny wykonujący pomiary parametrów układu wzrokowego

optyczny ɔpˈtɨt͡ʃnɨ adj
optúil
związany z optyką, dotyczący optyki – działu fizyki traktującego o świetle

optyk ˈɔptɨk n
radharceolaí
naukowiec fizyk, specjalista w dziedzinie optyki
rzemieślnik wykonujący soczewki i okulary
sprzedawca okularów

optyka n
optaic
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dział fizyki będący nauką o świetle

optymalny ˌɔptɨ̃ˈmalnɨ adj
dícheall
najlepszy

opublikować v
foilsigh
ogłosić publicznie jakiś tekst
wydać dzieło drukiem

opuchlizna n
at
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) miejsce obrzmiałe

opuncja ɔˈpũnt͡sʲja n
piorra deilgneach
(botanika, botaniczny) Opuntia, roślina z rodziny kaktusowatych o okazałych kwiatach i zielonych soczystych pędach i często jadalnych owocach;

opustoszały adj
fágtha
o obszarze, regionie, budynku itd.: który został opuszczony przez ludzi i pozostaje niezamieszkały

opuszczać ɔˈpuʃt͡ʃat͡ɕ v
caill
pomijać
fág
zostawiać coś, odchodzić od czegoś / kogoś
ísligh
zniżać coś, spuścić coś, przesunąć coś w dół

opuszczenie n
caill
(rzeczownik odczasownikowy) od opuścić

opuszczony adj
fágtha
taki, którego opuszczono
zniszczony wskutek zaniedbania

opuszka n
ceap
(anatomia, anatomiczny) końcowa, zaokrąglona część palca

opór ˈɔpur n
dúshlán
w lm przeszkody, utrudnienia
friotóir
(fizyka, fizyczny) siła bierna pojawiająca się w trakcie wprawiania ciała w ruch lub spowodowana ruchem tego ciała, skierowana w stronę przeciwną od kierunku ruchu
akt przeciwstawiania się cudzej przemocy, woli, rozkazom itp.

opóźniać v
faillí
powodować zwolnienie tempa robienia lub osiągnięcia czego

opóźnienie ˌɔpuʑˈɲɛ̇̃ɲɛ n
faillí
odsunięcie zdarzenia w czasie

opóźniony adj
mallintinneach
(potocznie, potoczny) nieprawidłowo rozwinięty umysłowo

opętanie n
gabháltas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stan bycia owładniętym przez demona;

opłacalny adj
cost-éifeachtúil
taki, który się opłaca i przynosi zysk albo oszczędność

opłacać ɔpˈwat͡sat͡ɕ v
díol
przez pewien czas (lub kilkakrotnie) płacić za coś

opłakiwać ˌɔpwaˈcivat͡ɕ v
caoin
płakać, doznawać bólu, wyrażać go po utracie kogoś lub czegoś

opłata ɔˈpwata n
costas
kwota płacona za usługę, świadczenie

opłotki n
cliath
drewniany płot z chrustu lub żerdzi

orangutan ˌɔrãŋˈɡutãn n
órang-útan
(zoologia, zoologiczny) rodzaj nadrzewnej małpy człekokształtnej;

oratorium ˌɔraˈtɔrʲjũm n
aireagal
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część klasztoru przeznaczona na modlitwę;
(pedagogika, pedagogiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce spotkań wychowawczych z dziećmi i młodzieżą w placówkach salezjańskich;
oratóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wielka forma muzyczna wokalno-instrumentalna, pozbawiona akcji scenicznej, o tematyce głównie religijnej;

orać ˈɔrat͡ɕ v
treabh
(rolnictwo, rolniczy) przygotowywać ziemię pod zasiew poprzez przerzucenie górnej jej warstwy pługiem

orbita ɔrˈbʲita n
fithisigh
(astronomia, astronomiczny) tor ciała krążącego lub przelatującego obok innego ciała, zakrzywiony w wyniku ich wzajemnego przyciągania;

orbital ɔrˈbʲital n
fithiseán
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (potocznie, potoczny) obszar pokazujący na najbardziej prawdopodobne położenie elektronu w atomie bądź cząsteczce
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) rozwiązanie równania Schrödingera opisujące zachowanie elektronu w atomie bądź cząsteczce

orbitalny adj
fithiseán
(astronomia, astronomiczny) dotyczący orbity, powiązany z orbitą, znajdujący się na orbicie

orbitować ˌɔrbʲiˈtɔvat͡ɕ v
fithisigh
krążyć po orbicie

orchidea ˌɔrxʲiˈdɛa n
lus na magairlí
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) egzotyczny storczyk;

order ˈɔrdɛr n
bail
wysokiej rangi odznaczenie, wywodzące się z dawnych zakonów rycerskich (religijnych i świeckich);

ordynariusz n
coitianta
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w Kościele katolickim wyższy przełożony mający władzę kościelną nad jakimś obszarem lub grupą wiernych;

ordynować v
achtaigh
(medycyna, medyczny) przepisywać leki, kurację (i tym podobne, i temu podobne)
dyktować sposób postępowania

oregano ˌɔrɛˈɡãnɔ n
máirtín fiáin
(botanika, botaniczny) lebiodka pospolita, gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jasnotowatych, Origanum vulgare L.
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) liście lebiodki stosowane jako przyprawa

organ ˈɔrɡãn n
orgán
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja powoływana w celu sprawowania władzy lub nadzoru czegoś;
część organizmu ludzkiego, zwierzęcego lub roślinnego

organella n
orgánaid
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) struktura występująca w cytoplazmie komórki, wyspecjalizowana do pełnienia określonej funkcji;

organiczny ˌɔrɡãˈɲit͡ʃnɨ adj
orgánach
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) będący częścią świata zwierzęcego lub roślinnego, właściwy organizmom żywym lub z nich pochodzący

organista ˌɔrɡãˈɲista n
orgánaí
(kościelny) pracownik kościelny odpowiedzialny za prowadzenie śpiewu i zwykle przygrywający na organach
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk grający na organach;

organizacja ˌɔrɡãɲiˈzat͡sʲja n
eagraíocht
grupa społeczna funkcjonująca według określonych reguł, współpracująca ze sobą w celu osiągnięcia określonych celów

organizacyjny adj
eagraíochtúil
dotyczący organizacji

organizator ˌɔrɡãɲiˈzatɔr n
dialann
instytucja lub osoba, do której należy zorganizowanie czegoś (np. wydarzenia)

organizm ɔrˈɡãɲism̥ n
orgánach
(biologia, biologiczny) istota żywa charakteryzująca się procesami życiowymi;

organy n
orgán
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny stosowany głównie w kościołach, posiadający wiele piszczałek, klawiaturę i pedały;

orgazm ˈɔrɡasm̥ n
súnás
(seksuologia, seksuologiczny) szczytowy moment podniecenia w stosunku płciowym, związany z odczuwaniem rozkoszy;

orientacja seksualna n
claonadh gnéasach
(psychologia, psychologiczny) pociąg erotyczny odczuwany do osób określonej płci;

origami ˌɔrʲiˈɡãmʲi n
oragámaí
(sztuka) technika artystycznego składania papieru, pochodząca z Chin, rozwinięta w Japonii;

ork ɔrk n
cráin dhubh
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (fantasy) rosły człekokształtny potwór z zieloną skórą;

orka ˈɔrka n
arathar
(rolnictwo, rolniczy) czynność rozdrabniania i odwracania wierzchniej warstwy gleby;
cráin dhubh
(zoologia, zoologiczny) Orcinus orca L., drapieżny gatunek delfina, ubarwiony w czarno-białe plamy;
meil
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) ciężka bądź wyczerpująca praca

orkiestra ɔrʲˈcɛstra n
ceolfhoireann
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wieloosobowy zespół instrumentalny, który pod kierownictwem dyrygenta wykonuje utwory muzyczne;

orkisz ˈɔrʲciʃ n
speilt
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Hordeum distichon L., jęczmień dwurzędowy, gatunek rośliny zbożowej z rodziny wiechlinowatych
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Triticum spelta L., pszenica orkisz, gatunek rośliny zbożowej z rodziny wiechlinowatych
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z gatunku orkisz (1.1)
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z gatunku orkisz (1.4)
ziarno orkiszu (1.2)
ziarno orkiszu (1.5)

orkiszowy adj
speilt
dotyczący orkiszu (Triticum spelta L.)

orlica n
raithneach
(botanika, botaniczny) paproć z rodzaju Pteridium;

orlik ˈɔrlʲik n
colaimbín
(botanika, botaniczny) Aquilegia L., roślina zielna o dużych, różnobarwnych kwiatach;

ormiański ɔrˈmʲjä̃j̃sʲci adj
Airméinis
związany z Ormianami

ormiański ɔrˈmʲjä̃j̃sʲci n
Airméinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Armenii;

ornament ɔrˈnãmɛ̃nt n
breáthán
(sztuka) motyw zdobniczy stosowany w architekturze, sztuce, rzemiośle artystycznym;

ornat n
casal
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna prezbiterów;

ornitolog ˌɔrʲɲiˈtɔlɔk n
éaneolaí
(biologia, biologiczny) specjalista w zakresie ornitologii
(biologia, biologiczny) specjalistka w dziedzinie ornitologii

ornitologia ˌɔrʲɲitɔˈlɔɟja n
éaneolaíocht
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o ptakach;

ornitologiczny ˌɔrʲɲitɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
éaneolaíoch
(biologia, biologiczny) związany z ornitologią, dotyczący ornitologii

orogeneza ˌɔrɔɡɛ̃ˈnɛza n
oraigineas
(geologia, geologiczny) proces powstawanie gór z przyczyn tektonicznych;

orogeniczny adj
oraigineach
(geologia, geologiczny) dotyczący orogenezy, górotwórczości

orografia ˌɔrɔˈɡrafʲja n
oragrafaíocht
(geografia, geograficzny) (naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o górach

orszak ˈɔrʃak n
comhluadar
grupa ludzi uroczyście towarzyszących komuś

ortodoksyjny ˌɔrtɔdɔˈksɨjnɨ adj
ceartchreidmheach
(o doktrynie, ideologii) ściśle wierny zasadom
rygorystycznie przestrzegający zasad jakiejś doktryny

ortografia ˌɔrtɔˈɡrafʲja n
ortagrafaíocht
zbiór umownych przepisów regulujących sposób posługiwania się systemem pisma, normalizowanych i przystosowywanych do danego języka

ortopeda ˌɔrtɔˈpɛda n
máinlia ortaipéideach
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista w dziedzinie ortopedii

ortopedyczny ˌɔrtɔpɛˈdɨt͡ʃnɨ adj
ortaipéideach
związany z ortopedią lub ortopedami

oryginalność n
bunúlacht
cecha tego, co jest oryginalne

oryginał ˌɔrɨˈɟĩnaw n
carachtar
(potocznie, potoczny) osoba o ekscentrycznym wyglądzie lub zachowaniu

oryks n
oracs
(zoologia, zoologiczny) afrykańska antylopa o krępej budowie i długich rogach;

oryks arabski n
oracs Arabach
(zoologia, zoologiczny) Oryx leucoryx Pallas, duża antylopa dawniej występująca powszechnie na Bliskim Wschodzie;

orzech ˈɔʒɛx n
cnó meas
suchy owoc o zdrewniałej łupinie;

orzech laskowy n
cnó coill
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) jadalny owoc leszczyny

orzech włoski n
gallchnó
(spożywczy) jadalne nasiono z drzewa orzecha włoskiego (1.2)

orzech ziemny ˈɔʒɛγʲ ˈʑɛ̃mnɨ n
pis talún
(botanika, botaniczny) Arachis hypogaea, brazylijska roślina zielna uprawiana w klimacie ciepłym ze względu na jadalne nasiona;

orzeczenie ˌɔʒɛˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
barúil
jakaś opinia, osąd, ekspertyza
faisnéis
(językoznawstwo, językoznawczy) część zdania informująca o czynności lub stanie podmiotu

orzekać v
achtaigh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wydawać postanowienie lub wyrok

orzeszek piniowy n
cnó péine
(spożywczy) jadalne drobne nasiono niektórych gatunków sosny, w szczególności sosny pinii;

orzesznica n
dallóg fhéir
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Muscardinus Kaup, rodzaj niedużego ssaka z rodziny popielicowatych;

orzeł ˈɔʒɛw n
iolar fiolar
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z podrodziny Aquilinae, o zakrzywionym dziobie, mocnych szponach i szerokich, deskowatych skrzydłach;
iolar
(przenośnie, przenośnia) zdolna, bystra osoba

orzeł przedni n
iolar fíréan
(ornitologia, ornitologiczny) Aquila chrysaetos Linnaeus, duży ptak szponiasty z rodziny jastrzębiowatych;

orędownik n
abhcóide
osoba orędująca, popierająca bądź wstawiająca się za kimś lub czymś

orędzie n
teachtaireacht
uroczyste przemówienie osobistości

osa ˈɔsa n
foiche
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula, uskrzydlony owad o żółto-czarnym ubarwieniu, posiadający żądło;

osad ˈɔsat n
dríodar
(chemia, chemiczny) substancja nierozpuszczalna, wydzielająca się z roztworu w postaci ciała stałego;

osada ɔˈsada n
criú
(sport, sportowy) załoga łodzi sportowej, sanek lub bobsleja
lonnaíocht
niewielkie, odosobnione skupisko zabudowań mieszkalnych

osadzać v
comhdhlúthaigh
(chemia, chemiczny) dodając odczynnik do roztworu, wytrącać osad
foireann
umieszczać coś gdzieś, mocować na czymś lub w czymś
plás
tworzyć realia dla czegoś
umieszczać kogoś gdzieś
sil-leagan
powodować naniesienie osadu, powstanie złóż czegoś
comhdhlúthaigh
(chemia, chemiczny) tworzyć osad w roztworze; wytrącać osad
socraigh
ulegać osiedleniu gdzieś

oschły adj
stalcánta
nieskłonny do przeżywania i okazywania uczuć

osesek n
babaí
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) małe dziecko karmione jeszcze mlekiem matki

oset ˈɔsɛt n
feochadán
(botanika, botaniczny) Carduus, rodzaj roślin z rodziny astrowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju ostów (1.1)

osetyjski ˌɔsɛˈtɨjsʲci adj
Oiséatach
(przymiotnik) od Osetia, Osetyjczyk

osełka n
burra
narzędzie służące do ręcznego ostrzenia narzędzi
panna
(etnografia, etnograficzny) owalna bryłka masła

osiadać v
bonn
zatrzymywać się na jakimś miejscu
socraigh
obierać sobie miejsce zamieszkania, siedzibę
zbierać się na czym poprzez opadanie nań

osiadły adj
neamhaistreach
(biologia, biologiczny) mający stałe miejsce życia, nieprzemieszczający się gdzie indziej

osiedle ɔˈɕɛdlɛ n
lonnaíocht
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) nieduże skupisko budynków miejskich lub wiejskich

osiedle mieszkaniowe n
eastát
(architektura, architektoniczny) jednostka urbanistyczna z ujednoliconą zabudową mieszkaniową;

osiedlić v
socraigh
pozwolić komuś gdzieś zamieszkać

osiem ˈɔɕɛ̃m cardinalNumeral
ocht
liczba 8

osiemnaście ˌɔɕɛ̃mˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
a hocht déag
18

osierocać v
aindílleachta
umierając, czynić kogoś sierotą

osika ɔˈɕika n
crann creathach
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) gatunek drzewa należący do rodziny wierzbowatych;

osioł ˈɔɕɔw n
asal
(zoologia, zoologiczny) Equus asinus Linnaeus, zwierzę domowe z rodziny koniowatych;
(potocznie, potoczny) głupi człowiek
(potocznie, potoczny) uparty człowiek

osiągalny ˌɔɕɔ̃ŋˈɡalnɨ adj
infhaighte
możliwy do osiągnięcia

osiągać ɔˈɕɔ̃ŋɡat͡ɕ v
ionsaigh
docierać do określonego miejsca
docierać lub doprowadzać coś do pewnego punktu
realizować pewien cel
uzyskiwać pewną minimalną lub maksymalną wartość jakiejś cechy

oskarżać ɔˈskarʒat͡ɕ v
coirigh
obwiniać kogoś o coś
cúram
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wnosić oskarżenie (do sądu)

oskarżenie ˌɔskarˈʒɛ̃ɲɛ n
cúiseamh
zarzut dokonania czynu nagannego lub niezgodnego z prawem

oskarżony ˌɔskarˈʒɔ̃nɨ n
cosantóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, przeciw której rozpoczęto postępowanie karne

oskarżyciel n
gearánaí
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w procesie karnym osoba wnosząca do sądu akt oskarżenia przeciw komuś

oskrzele n
broncas
(anatomia, anatomiczny) parzysty narząd rurowaty położony poniżej tchawicy, stanowiący część dolnych dróg oddechowych, rozgałęziający się dychotomicznie

osm ɔsm̥ n
oismiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Os i liczbie atomowej 76;

osmotyczny ˌɔsmɔˈtɨt͡ʃnɨ adj
osmóiseach
oparty na procesie osmozy; dotyczący osmozy

osmoza n
osmóis
(biologia, biologiczny) (fizyka, fizyczny) ruch cząsteczek rozpuszczalnika z obszaru o niższym stężeniu substancji rozpuszczonej do obszaru o wyższym stężeniu substancji rozpuszczonej przez częściowo przepuszczalną membranę;
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) przenikanie wpływów kulturowych itp. z jednego obszaru na drugi

osnowa ɔsˈnɔva n
deilbh
(włókiennictwo) sposób ułożenia nici w tkaninie, w które wplata się nici wątku; także same nici tworzące ten układ;

osoba ɔˈsɔba n
duine pearsa
pojedynczy człowiek, ktoś

osoba fizyczna ɔˈsɔba fʲiˈzɨt͡ʃna n
aonánach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wobec prawa: każdy człowiek od chwili urodzenia do chwili śmierci;

osobisty ˌɔsɔˈbʲistɨ adj
pearsanta
dokonany przez daną osobę
intymny, dostępny tylko dla najbliższych
odnoszący się do pojedynczej osoby
stanowiący własność danej osoby

osobliwość n
aduaine
immanentny, niezwykły, oryginalny charakter kogoś lub czegoś
leithleachas
osoba lub rzecz niezwykła, oryginalna

osobliwy adj
saoithiúil
nietypowy, oryginalny, dziwaczny, inny niż reszta

osobnik ɔˈsɔbʲɲik n
aonánach
(biologia, biologiczny) jednostkowy okaz gatunku;

osobny ɔˈsɔbnɨ adj
deighil
oddzielony, oddalony od innych, mający specjalne przeznaczenie
uathúil
(dawniej, dawny) szczególny, wyjątkowy, osobliwy

osobowość ˌɔsɔˈbɔvɔɕt͡ɕ n
tréithe pearsanta
(psychologia, psychologiczny) zespół najbardziej trwałych cech psychicznych lub dyspozycji psychicznych człowieka, odróżniających go od innych ludzi;

osobowy ˌɔsɔˈbɔvɨ adj
pearsanta
(gramatyka) związany z kategorią gramatyczną osoby
dotyczący osoby

osobowy ˌɔsɔˈbɔvɨ n
turasóireacht
rodzaj pociągu pasażerskiego

osocze n
plasma
(biologia, biologiczny) zasadniczy płynny składnik krwi, w którym zawieszone są krwinki

ospa prawdziwa n
bolgach
(medycyna, medyczny) ostra wirusowa choroba zakaźna charakteryzująca się występowaniem plamkowo-grudkowej wysypki mające czarne zabarwienie;

ospa wietrzna n
deilgneach
(medycyna, medyczny) bardzo zakaźna choroba wirusowa głównie wieku dziecięcego, wywoływana przez VZV;

ospały adj
codlatach
taki, który ma potrzebę snu
leisciúil
powolny, pozbawiony energii, ociężały

ostatecznie ˌɔstaˈtɛt͡ʃʲɲɛ adv
i ndeireadh na dála
wreszcie, w końcu

ostateczny ˌɔstaˈtɛt͡ʃnɨ adj
ceannchluiche
(książkowy) kończący jakiś cykl, ciąg, szereg, serię; ostatni i definitywny

ostatki ɔˈstatʲci n
an Inid
ostatnie dni karnawału

ostatni ɔˈstatʲɲi adj
seo caite
znajdujący się na końcu listy, kolejności

ostatnimi czasy adv
le déanaí
ostatnio, w ostatnich dniach/latach

ostatnio ɔˈstatʲɲɔ adv
le déanaí
w niedalekiej przeszłości
seo caite
ostatnim razem

ostentacja ˌɔstɛ̃nˈtat͡sʲja n
mustar
(książkowy) demonstracyjny, manifestacyjny sposób zachowania się, mający na celu zwrócenie czyjejś uwagi, na pokaz

ostentacyjny ˌɔstɛ̃ntaˈt͡sɨjnɨ adj
gáifeach
(książkowy) robiony na pokaz, w sposób mający zwrócić czyjąś uwagę

osteo- ɔˈstɛɔ prefix
oisté-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z kością, kośćcem, tkanką kostną

osteoblast n
oistéablast
(biologia, biologiczny) komórka wytwarzająca osseinę i kontrolująca jej mineralizację;

osteoklast n
oistéaclast
(biologia, biologiczny) wielojądrzasta komórka zdolna do resorpcji tkanki kostnej;

osteomalacja ˌɔstɛɔ̃maˈlat͡sʲja n
oistéamalaice
(medycyna, medyczny) zwykle związana z niedoborem witaminy D choroba metaboliczna kości, której istotą jest brak wapnia w kośćcu, co powoduje zmniejszenie właściwości mechanicznych kośćca i odkształcanie kości;

osteopatia n
oistéapaite
metoda medycyny alternatywnej zajmująca się leczeniem zespołów bólowych układu mięśniowo-szkieletowego

osteoporoza ˌɔstɛɔpɔˈrɔza n
oistéapóróis
(medycyna, medyczny) stan chorobowy charakteryzujący się postępującym ubytkiem masy kostnej, osłabieniem struktury kości i większą podatnością na ich złamania;

ostoja ɔˈstɔja n
gabháil
ten lub to, co nie zawodzi, stanowi podporę, oparcie dla kogoś lub czegoś

ostroga n
brod
(jeździectwo, jeździecki) ostro zakończony metalowy kabłąk przypinany do butów, wspomagający działanie łydki;

ostrokrzew ɔˈstrɔkʃɛf n
crann cuilinn
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ilex L., rodzaj roślin z rodziny ostrokrzewowatych; krzew lub drzewo zimozielone o pojedynczych, skórzastych, ciemnozielonych, całobrzegich lub kolczasto ząbkowanych liściach i kulistych owocach;

ostrokrzew kolczasty ɔˈstrɔkʃɛf kɔlˈt͡ʃastɨ n
crann cuilinn
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ilex aquifolium L., gatunek krzewu zimozielonego z rodziny ostrokrzewowatych, o ciemnozielonych, pojedynczych, skórzastych, kolczasto ząbkowanych liściach, kwiatach rozdzielnopłciowych i czerwonych, kulistych owocach, uprawianego jako roślina ozdobna i lecznicza;

ostrosłup ɔˈstrɔswup n
pirimid
(geometria) bryła o wielokącie w podstawie i trójkątnych ścianach bocznych zbiegających się w jednym punkcie;

ostrość n
aichre
przejaw bycia ostrym (jak nóż)
wyrazistość rysów twarzy
fócasaigh
(fotografia) wyrazistość szczegółów obrazu

ostrożnie ɔˈstrɔʒʲɲɛ adv
go haireach
w sposób ostrożny, uważny

ostrożność n
sníomh
zdolność do działania z rozwagą

ostrożny ɔˈstrɔʒnɨ adj
aireach
postępujący, zachowujący się i podejmujący decyzje z rozwagą, mający się na baczności

ostry ˈɔstrɨ adj
géar
taki, który ma kłujące lub tnące zakończenie

ostryga ɔˈstrɨɡa n
oisre
(zoologia, zoologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) osiadły małż morski żyjący w ławicach na przybrzeżnych skałach płytkich mórz, o dużym znaczeniu w przemyśle spożywczym;

ostrygojad ˌɔstrɨˈɡɔjat n
roilleach
(ornitologia, ornitologiczny) czarno-biały ptak nadmorski o czerwonych nogach i dziobie;

ostrzał ˈɔsṭʃaw n
lámhach
(wojskowość, wojskowy) strzelanie do kogoś, prowadzenie ognia skierowanego na jakiś cel; ostrzeliwanie

ostrze ˈɔsṭʃɛ n
bileog
część robocza narzędzia do krajania, ostre zakończenie lub krawędź przedmiotu

ostrzegać ɔˈsṭʃɛɡat͡ɕ v
fainic a chur ar
informować o potencjalnym niebezpieczeństwie

ostrzeżenie ˌɔsṭʃɛˈʒɛ̃ɲɛ n
fógra
akt ostrzegania; przestroga przed czymś

ostrzyć ˈɔsṭʃɨt͡ɕ v
faobhraigh
czynić ostrym (krawędź czegoś)

osuszać v
draein
pozbawiać wilgoci
triomaigh
powodować, że coś staje się suche; usuwać ciecz

osuwisko ˌɔsuˈvʲiskɔ n
maidhm thalún
(geologia, geologiczny) forma rzeźby terenu powstała w wyniku przemieszczenia materiału skalnego w dół stoku wzdłuż powierzchni poślizgu, efekt osuwania;

oswobodzić v
poc saor
przywrócić swobodę

oswojony ˌɔsfɔˈjɔ̃nɨ adj
ceansaigh
o dzikim zwierzęciu: takie, które straciło dzikość

oszacowanie n
meastachán
wynik szacowania
measúnú
(rzeczownik odczasownikowy) od oszacować

oszałamiać v
splanc
wywoływać stan częściowej utraty przytomności; wprowadzać w stan zamroczenia

oszczep ˈɔʃt͡ʃɛp n
sleá
(sport, sportowy) długi, zaostrzony pręt używany w lekkoatletyce do rzucania;
(łowiectwo, łowiecki) (wojskowość, wojskowy) (dawniej, dawny) broń wojenna lub myśliwska, o długim drzewcu i twardym, metalowym a wcześniej kamiennym, grocie;

oszczerczy adj
aithiseach
będący oszczerstwem lub zawierający oszczerstwa

oszczerstwo ɔʃˈt͡ʃɛrstfɔ n
guilmne
kłamliwa wypowiedź, która ma na celu poniżenie lub ośmieszenie kogoś

oszczędność ɔʃˈt͡ʃɛ̃ndnɔɕt͡ɕ n
barainn
cecha osoby, która ogranicza swoje wydatki

oszczędny adj
spárálach
nietrwoniący pieniędzy, majątku
taki, przy którym zużywa się niewiele jakichś zasobów lub środków

oszczędzać ɔʃˈt͡ʃɛ̃nd͡zat͡ɕ v
ainic
zużywać w niewielkiej ilości

oszukańczy ˌɔʃuˈkãj̃n͇t͡ʃɨ adj
séitéartha
opierający się na oszustwie, nieuczciwości

oszukaństwo n
aisiléireacht
(potocznie, potoczny) wprowadzenie kogoś w błąd dla uzyskania korzyści

oszukiwać ˌɔʃuˈcivat͡ɕ v
cúigleáil
doprowadzać kogoś do niekorzystnego rozporządzenia jego mieniem przez podanie nieprawdy lub ukrycie nieznanych mu faktów
mówić komuś nieprawdę, kłamać
celowo i potajemnie nie przestrzegać reguł podczas gry celem uzyskania lepszego wyniku; oszukiwać (1.1) partnerów gry

oszust ˈɔʃust n
cealgaire
ten, kto oszukuje

oszustwo ɔˈʃustfɔ n
bréag
(potocznie, potoczny) świadome wprowadzenie kogoś w błąd dla własnej korzyści
calaois
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej;

osłabiać v
laghdaigh
sprawiać, że coś lub ktoś staje się słabszy

osłabienie n
fágáil
(medycyna, medyczny) stan złego samopoczucia fizycznego
lagú
(rzeczownik odczasownikowy) od osłabić

osłaniać v
ainic
(przenośnie, przenośnia) chronić kogoś lub coś przed odpowiedzialnością albo czymś nieprzyjemnym, niebezpiecznym
araoid
okrywać coś czymś, odgradzać od czegoś, czynić coś niewidocznym
sciath
swoim położeniem uniemożliwiać zaatakowanie kogoś albo zabezpieczać kogoś lub coś przed czymś szkodliwym, niebezpiecznym

osłona ɔˈswɔ̃na n
araoid
coś, co osłania daną rzecz w celu chronienia jej lub przed nią

ot ɔt particle
go díreach
…podkreślająca lub wskazująca na nieistotność, błahość, zwyczajność następującego po niej składnika zdania

otaczać ɔˈtat͡ʃat͡ɕ v
timpeallaigh
rozciągać się wokół, znajdować się dookoła (statyczny stan)
zajmować ze wszystkich stron tereny wokół określonego miejsca, okrążać (ruch)

otchłań ˈɔtxwãɲ n
aibhéis
realna pusta, ogromna, głęboka lub wręcz bezdenna przestrzeń

oto ˈɔtɔ particle
an-
wzmocnienie zaimka

oto ˈɔtɔ pronoun
ann
w połączeniu z czasownikiem „być” wskazuje coś lub kogoś w bezpośrednim otoczeniu

otoczak ɔˈtɔt͡ʃak n
méaróg
(geologia, geologiczny) kamień wygładzony i zaokrąglony podczas transportu przez wodę;

otoczenie ˌɔtɔˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
timpeallacht
ludzie, z którymi ma się najczęstsze kontakty, którzy są najbardziej znaczący
zbiór elementów, które nie wchodzą w skład danego systemu, organizacji, itp., jednak mają na niego wpływ
łącznie to, co znajduje się blisko ze wszystkich stron

otologia n
oiteolaíocht
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) specjalizacja zajmująca się fizjologią uszu i leczeniem ich chorób;

otomana n
otamán
niska kanapa lub sofa z bocznymi wałkami i miękkim oparciem

otomański adj
Otamánach
(dawniej, dawny) turecki z epoki Imperium Otomańskiego

otrzewna n
seicin
(anatomia, anatomiczny) błona surowicza wyścielająca jamę brzuszną i jamę miednicy;

otrzymywać ˌɔṭʃɨ̃ˈmɨvat͡ɕ v
faigh
dostawać, być odbiorcą

otręby ɔˈtrɛ̃mbɨ n
bran
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) łuski nasion i zarodki ziarna pozostałe po jego zmieleniu, używane jako cenna pasza treściwa lub dodawane do potraw;

ottomański adj
Otamánach
(dawniej, dawny) turecki z epoki Imperium Otomańskiego

otucha ɔˈtuxa n
spreagadh
nadzieja wynikająca z przekonania, że będzie lepiej

otwarcie ɔtˈfarʲt͡ɕɛ adv
ar oscailt
w sposób otwarty, szczery, uczciwy, jawny

otwarcie ɔtˈfarʲt͡ɕɛ n
oscailt
(szachy, pojęcie szachowe) początkowa faza partii szachów;
uroczystość założenia, uruchomienia czegoś

otwartość n
oscailteacht
cecha tego, co jest otwarte, skierowane do wszystkich
cecha tego, kto jest otwarty: gotowy na przyjęcie nowych idei lub nieskrywający swoich uczuć lub myśli
szczerość, bezpośredniość

otwarty ɔtˈfartɨ adj
ar oscailt
(informatyka, informatyczny) mający dostępny kod źródłowy
niestawiający przeszkód do wejścia / przejścia, niczym nieokolony
o problemie, kwestii: do tej pory nierozwiązany, wciąż podlegający dyskusji;
o sklepie: czynny, działający
ogólnie dostępny, nieobłożony ograniczeniami
frainc
o człowieku: nieukrywający swoich intencji, uczuć

otwierać ɔtˈfʲjɛrat͡ɕ v
oscail
powodować, że coś przestaje być zamknięte

otwór ˈɔtfur n
poll
dziura lub wgłębienie

otyłość ɔˈtɨwɔɕt͡ɕ n
murtall otracht
(medycyna, medyczny) szkodliwy dla zdrowia skutek spożywania zbyt dużych ilości jedzenia przy braku ruchu; poważna nadwaga;

otyły ɔˈtɨwɨ adj
feolmhar
o człowieku lub zwierzęciu: ważący o wiele za dużo; o dużej nadwadze

owad ˈɔvat n
feithid
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielkie zwierzę, zaliczane do stawonogów, posiadające trzy pary odnóży oraz zazwyczaj dwie pary skrzydeł;

owadożerny ˌɔvadɔˈʒɛrnɨ adj
feithiditeach
(zoologia, zoologiczny) żywiący się owadami

owadzi ɔˈvad͡ʑi adj
feithid
charakterystyczny dla owada; dotyczący, odnoszący się do owada

owal ˈɔval n
ubhchruth
(geometria) krzywa płaska, zamknięta, kształtem przypominająca elipsę;

owalny ɔˈvalnɨ adj
ubhach
(geometria) mający kształt owalu
przypominający kształtem owal

owca ˈɔft͡sa n
caora
(zoologia, zoologiczny) Ovis, zwierzę hodowlane o białej wełnie;
(zoologia, zoologiczny) samica owcy (1.1)

owczarek ɔfˈt͡ʃarɛk n
aoirigh
(kynologia, kynologiczny) duży, silny pies o różnym przeznaczeniu (pasterski, stróżujący, tropiący itp.), występujący w kilkudziesięciu odmianach

owczarek niemiecki ɔfˈt͡ʃarɛc ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡sʲci n
Alsáiseach
(kynologia, kynologiczny) rasa psa należąca do grupy owczarków;

owczarnia n
cró caorach
(zootechnika, zootechniczny) pomieszczenie gospodarskie dla owiec;

owczy ˈɔft͡ʃɨ adj
caora
związany z owcami, pochodzący od owcy

owies ˈɔvʲjɛs n
coirce
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Avena L., roślina zbożowa należąca do rodziny wiechlinowatych, mających kwiatostan w kształcie wiechy;

owijać v
bindealán
otaczać szczelnie, osłaniać dookoła

owoc ˈɔvɔt͡s n
meas toradh
(przenośnie, przenośnia) skutek pewnych działań
toradh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięsisty i słodki owoc (1.1) lub owocostan różnych roślin, który można spożywać na surowo
toradh meas
(botanika, botaniczny) organ rozrodczy roślin, powstający z zalążni, zawierający nasiona;

owoc cytrusowy n
citreas
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) soczysty owoc tropikalnego drzewa lub krzewu z rodzaju Citrus;

owocnia ɔˈvɔt͡sʲɲa n
croí
(botanika, botaniczny) część owocu, powstająca ze ściany zalążni;

owocny ɔˈvɔt͡snɨ adj
méiniúil
dający rezultaty, przynoszący korzyści

owocować ˌɔvɔˈt͡sɔvat͡ɕ v
meas
rodzić owoce

owsianka ɔfʲˈɕãnka n
leite
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zupa z płatków owsianych na mleku lub wodzie;

owsiany adj
coirce
dotyczący owsa; zrobiony z owsa

owsik ˈɔfʲɕik n
snáthphéist
(zoologia, zoologiczny) Enterobius vermicularis, owsik ludzki, nicień pasożytujący w jelicie człowieka;

owszem ˈɔfʃɛ̃m conjunction
ambaiste
(książkowy) wprowadzenie zdania będącego potwierdzeniem i intensyfikacją zdania poprzedniego

owszem ˈɔfʃɛ̃m particle
ambaiste
odpowiedź twierdząca, potwierdzająca słowa rozmówcy (także na pytanie z partykułą nie)
ar ndóigh
z dodatkowym zdaniem, zaprzeczającym słowom rozmówcy: odpowiedź przecząca

owulacja n
ubhsceitheadh
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) proces wytwarzania komórek jajowych u ssaków płci żeńskiej;

owulować v
ubhsceith
(biologia, biologiczny) przechodzić owulację

owłosienie ˌɔvwɔˈɕɛ̇̃ɲɛ n
clúmh
włoski na liściach lub innych częściach roślin
włosy na ciele człowieka lub zwierzęcia

owłosiony ˌɔvwɔˈɕɔ̃nɨ adj
clúmhach
taki, który ma włosy, owłosienie

oz ɔs n
eiscir
(geologia, geologiczny) wał lub silnie wydłużony pagórek, powstały wskutek osadzania piasku i żwiru przez płynące wody polodowcowe;

ozdabiać ɔzˈdabʲjät͡ɕ v
gréasaigh
czynić coś ładniejszym lub strojniejszym

ozdoba ɔzˈdɔba n
maisiú
coś, co ozdabia; dodatek upiększający coś

ozdobny ɔˈzdɔbnɨ adj
gréagáin
stanowiący ozdobę; o cechach właściwych ozdobie

ozdrowienie n
aisghabháil
powrót do zdrowia, zwalczenie choroby

oziębienie n
fuarú
(fizyka, fizyczny) spadek temperatury

oziębłość ɔˈʑɛ̃mbwɔɕt͡ɕ n
fuacht
zobojętnienie, oschłość, brak żywszych uczuć

oziębły adj
dearóil
odnoszący się z rezerwą

oznaczać ɔzˈnat͡ʃat͡ɕ v
abair
wyrażać określoną treść
ceachartha
być oznaką
teanga chomharthaíochta
znakować, wyróżniać, robić znak

oznaczenie n
grád
(rzeczownik odczasownikowy) od oznaczyć
teanga chomharthaíochta
etykietka

oznaka ɔzˈnaka n
gread
objaw świadczący o czymś; dowód, znak czegoś

oznakowanie n
teanga chomharthaíochta
zbiór znaków dotyczących czegoś

ozon ˈɔzɔ̃n n
ózón
(chemia, chemiczny) alotropowa odmiana tlenu o trzech atomach;

ozór ˈɔzur n
cailín dearg
(spożywczy) mięso z języka zwierzęcia

ołowiany ˌɔwɔˈvʲjãnɨ adj
luaidhe
wykonany z ołowiu, związany z ołowiem, dotyczący ołowiu

ołtarz ˈɔwtaʃ n
altóir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stół lub podwyższenie, na którym składa się ofiarę bogu lub bóstwu;

ołtarzowy adj
altóir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ołtarzem; będący częścią wyposażenia ołtarza

ołów ˈɔwuf n
luaidhe
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pb i liczbie atomowej 82;

ołówek ɔˈwuvɛk n
pionsail peann luaidhe
przyrząd służący do pisania, mający rysik z grafitu, można go zmazywać;

oś ɔɕ n
acastóir
(technologia, technika, techniczny) element mechanizmu lub maszyny, służący utrzymaniu w określonym położeniu osadzonych na osi (1.1) wirujących elementów;
centralna linia danego układu

oślepiać v
caoch
pozbawiać wzroku

ośmiokąt n
ochtagán
(matematyka, matematyczny) figura geometryczna mająca osiem kątów;

ośmiokątny adj
ochtagánach
taki, który ma osiem kątów; mający kształt ośmiokąta

ośmiornica ˌɔɕmʲjɔˈrʲɲit͡sa n
ochtapas
(zoologia, zoologiczny) drapieżny głowonóg o ośmiu ramionach;

ośrodek ɔˈɕrɔdɛk n
ionad
instytucja obejmująca zasięgiem działania całokształt spraw związanych z jakąś dziedziną życia na pewnym terenie
środkowy, centralny punkt czegoś
środowisko, okręg, centrum, w którym lub wokół którego coś się skupia

ośrodek kultury n
ionad cultúir
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) instytucja prowadząca działalność społeczno-kulturalną

oświadczenie ˌɔɕfʲjaṭˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
dearbhú
oficjalna wypowiedź przedstawiająca czyjś punkt widzenia, stan wiedzy o czymś lub wolę oświadczającego
pismo zawierające oświadczenie (1.1)

oświata ɔˈɕfʲjata n
léann
proces kształcenia, upowszechnienia wiedzy i kultury w społeczeństwie

oświecenie n
léargas
(filozofia, filozoficzny) koncepcja uwypuklająca rolę rozumu i wiedzy, dominująca w filozofii europejskiej od końca XVII w.

oświetlać ɔɕˈfʲjɛtlat͡ɕ v
maisigh
rzucać, kierować na coś światło

oświetlenie ˌɔɕfʲjɛˈtlɛ̃ɲɛ n
soilsiú
system lamp zapewniający światło

ożenić ɔˈʒɛ̃ɲit͡ɕ v
pós
zawrzeć związek małżeński z kobietą

ożywiać v
beoigh
sprawiać, że coś stanie się intensywniejsze

ożywienie n
suaitheadh
podniecenie, poruszenie

ożywiony adj
ceolmhar
odznaczający się gwałtownością
wprawiony w ruch jakby żywy
cróga
z temperamentem pełnym energii

paca n
lián
(rzemiosło, rzemieślniczy) (budownictwo) narzędzie murarskie w formie krótkiej deski z rękojeścią do wyrównywania zaprawy na murze

pacha ˈpaxa n
ascaill
(anatomia, anatomiczny) wgłębienie pod stawem ramiennym;

pachnidło paxʲˈɲidwɔ n
boladh
(dawniej, dawny) olejek lub perfumy

pachnieć ˈpaxʲɲɛ̇t͡ɕ v
boladh
wydzielać jakiś zapach, zwykle przyjemny

pachnący paxˈnɔ̃nt͡sɨ adj
cumhra
taki, który wydziela łatwo wyczuwalny zapach, najczęściej przyjemny

pachołek paˈxɔwɛk n
ceap ceangail
słupek ostrzegawczy stojący przy drodze
słupek służący do obkładania cum i szpringów

pachtować v
fostaigh
(dawniej, dawny) mieć w pachcie

pachwina paxˈfʲĩna n
ascaill
(botanika, botaniczny) miejsce między górną stroną nasady liścia a łodygą
bléin
(anatomia, anatomiczny) zagłębienie między dolną (u człowieka) lub tylną (u zwierząt) boczną częścią podbrzusza a wewnętrzną powierzchnią górnej części uda

pacjent ˈpat͡sʲjɛ̃nt n
othar
osoba, która korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej;

packa ˈpat͡ska n
greadtóir
przyrząd do zabijania much

pacyfista n
síochánaí
zwolennik pacyfizmu

pacyfizm n
síochánachas
pogląd głoszący pokój i konieczność zaprzestania wojen

paczka ˈpat͡ʃka n
pacáiste
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa nie mieszcząca się lub nie nadająca się do wysłania listem;

paczkować pat͡ʃˈkɔvat͡ɕ v
bosca
umieszczać coś w paczkach lub w pudełkach

padaczka paˈdat͡ʃka n
breoiteacht mhór
(medycyna, medyczny) choroba cechująca się napadami padaczkowymi będącymi efektem przejściowych zaburzeń czynności mózgu, polegających na nadmiernych i gwałtownych, samorzutnych wyładowaniach bioelektrycznych w komórkach nerwowych;

padaczkowy ˌpadat͡ʃˈkɔvɨ adj
titimeach
(medycyna, medyczny) związany z padaczką (epilepsją)

padalec paˈdalɛt͡s n
earcán
(zoologia, zoologiczny) Anguis, rodzaj beznogiej jaszczurki;
gramaisc
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) osoba podła, której postępowanie wzbudza odrazę

padać ˈpadat͡ɕ v
cuir
(meteorologia, meteorologiczny) o opadach atmosferycznych: opadać na powierzchnię (z podmiotem domyślnym w 3 os. lp rodzaju nijakiego)
tit
w sposób gwałtowny zmieniać pozycję z pionowej na poziomą
zlatywać, lecieć w dół

padlina paˈdlʲĩna n
ablach
zwierzęce zwłoki

padlinożerca ˌpadlʲĩnɔˈʒɛrt͡sa n
bailitheoir
(zoologia, zoologiczny) zwierzę żywiące się padliną

pagaj ˈpaɡaj n
céasla
(środowiskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) krótkie wiosło z jednym piórem, służące do wiosłowania bez użycia dulki, np. w kanadyjce

pagon ˈpaɡɔ̃n n
sluasaid
(wojskowość, wojskowy) pasek materiału naszyty na ramieniu munduru

pagór n
altán
(geografia, geograficzny) wyniosłość typu pagórkowatego o wysokości względnej do 100 m;

pagórek paˈɡurɛk n
cnoc
niewielkie wzniesienie, zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu metrów

pagórkowaty ˌpaɡurkɔˈvatɨ adj
cnocach
nierówny; taki, który jest pokryty pagórkami

pajac ˈpajat͡s n
airleacán
komiczna postać w dawnej krotochwili
áilteoir
(przenośnie, przenośnia) (pogardliwie, pogardliwy) ktoś zachowujący się niepoważnie, bez godności
puipéad
figurka z drewna lub tektury, o komicznym wyglądzie, zwykle z ruchomymi kończynami poruszanymi za pomocą sznurka

pajda ˈpajda n
baog
(potocznie, potoczny) duża kromka chleba

pająk ˈpajɔ̃ŋk n
damhán alla fíodóir
(arachnologia, arachnologiczny) ośmionożny pajęczak budujący pajęczyny;

pajęczak n
araicnid
(zoologia, zoologiczny) zwierzę bezkręgowe z sześcioma nogami i odwłokiem

pajęczyna ˌpajɛ̃n͇ˈt͡ʃɨ̃na n
líon damhán alla
sieć tkana przez pająka
spaigití
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) rzecz przypominająca pajęczynę (1.1)

pakistański ˌpaciˈstãj̃sʲci adj
Pacastánach
związany z Pakistanem, dotyczący Pakistanu

pakować paˈkɔvat͡ɕ v
pacáil
umieszczać rzeczy razem w paczce, bagażu, plecaku

pakt pakt n
acht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) umowa międzynarodowa o charakterze politycznym lub wojskowym

pal pal n
caitín
gruby słup osadzony w gruncie, pełniący zwykle funkcję konstrukcyjną

palacz ˈpalat͡ʃ n
caiteoir tobac
osoba, która pali tytoń, zwykle nałogowo

palarnia paˈlarʲɲa n
seomra coire
miejsce, w którym robi się/wytwarza coś dzięki procesowi palenia

palatalizacja n
caoile
(fonetyka, fonetyczny) zjawisko wymowy polegające na zmiękczaniu spółgłoski, czyli na dodawaniu artykulacji środkowopodniebiennej, pod wpływem sąsiadującej z nią samogłoski;

palec ˈpalɛt͡s n
méar
u człowieka i zwierzęcia: jedno z pięciu cienkich zakończeń dłoni lub stopy

palec środkowy n
méar mheáin
(anatomia, anatomiczny) trzeci palec u ręki

palenie paˈlɛ̃ɲɛ n
caitheamh tobac
zwyczaj palenia papierosów, tytoniu

paleo- paˈlɛɔ prefix
pailé-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z dawnymi czasami, prehistorią

paleobotanika ˌpalɛɔbɔˈtãɲika n
pailéa-luibheolaíocht
(botanika, botaniczny) nauka o roślinach kopalnych;

paleocen n
pailéicéineach
(geologia, geologiczny) najstarsza epoka paleogenu

paleolityczny ˌpalɛɔlʲiˈtɨt͡ʃnɨ adj
Pailéiliteach
żyjący / mający miejsce w paleolicie lub pochodzący/wywodzący się z niego

paleontologia ˌpalɛɔ̃ntɔˈlɔɟja n
pailé-ointeolaíocht
(biologia, biologiczny) nauka o organizmach kopalnych;

paleozoiczny ˌpalɛɔzɔˈ<sup>j</sup>it͡ʃnɨ adj
Pailéasóch
(geologia, geologiczny) dotyczący paleozoiku, występujący, powstały w paleozoiku

paleozoik ˌpalɛɔˈzɔ<sup>j</sup>ik n
Pailéasóch
(geologia, geologiczny) era w dziejach Ziemi;

paleozoologia ˌpalɛɔzɔːˈlɔɟja n
pailé-zóeolaíocht
(zoologia, zoologiczny) nauka o zwierzętach kopalnych;

paliczek paˈlʲit͡ʃɛk n
falang
(anatomia, anatomiczny) mała kość palców stopy i dłoni;

palindrom paˈlʲĩndrɔ̃m n
palandróm
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz);

palisada n
bábhún
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) obronne ogrodzenie z pali, często zaostrzonych

paliwo paˈlʲivɔ n
breosla
substancja palna używana do napędzania silników i maszyn lub do palenia w piecach;

paliwowy ˌpalʲiˈvɔvɨ adj
breosla
związany z paliwem

palić ˈpalʲit͡ɕ v
bán-
utrzymywać coś świecącym
caith
wdychać dym tytoniowy z papierosa, fajki itp.; czynić to nałogowo
dóigh
niszczyć coś za pomocą ognia
bán-
dorzucać drewno, węgiel i inne materiały łatwopalne do ognia, aby podtrzymać płomień
tíor
(potocznie, potoczny) parzyć, piec (wywoływać ból na ciele)
dóigh
ulegać działaniu ognia, niszczeć pod wpływem ognia

pallad ˈpalːat n
pallaidiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pd i liczbie atomowej 46;

palma ˈpalma n
pailm
(botanika, botaniczny) Arecaceae, roślina drzewiasta z rodziny arekowatych z gładkim pniem i charakterystycznym pióropuszem liści na szczycie;

palma daktylowa n
pailm dhátaí
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Phoenix dactylifera L., palma z rodziny arekowatych, uprawiana w wielu krajach świata;

palnik ˈpalʲɲik n
tine
(potocznie, potoczny) element grzewczy kuchenki elektrycznej
część kuchenki gazowej, w której wytwarza się płomień, na której stawia się naczynia do gotowania

palny ˈpalnɨ adj
inadhainte
przeznaczony do palenia lub spalania

palto ˈpaltɔ n
casóg mhór
ciepłe okrycie wierzchnie do noszenia głównie zimą

paluch ˈpalux n
ordóg
(anatomia, anatomiczny) duży palec u nogi;

paluszek n
méaróg éisc
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) panierowane rybne filety w małych, podłużnych porcjach;

pamflet ˈpãw̃flɛt n
leabhrán
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) satyryczny utwór publicystyczny lub literacki mający na celu zdemaskowanie, ośmieszenie i poniżenie osoby, grupy, środowiska społecznego lub instytucji

pamiątka pãˈmʲjɔ̃ntka n
cuimhneachán
drobny przedmiot lub znak przypominający jakieś zdarzenie, miejsce albo osobę

pamiętać pãˈmʲjɛ̃ntat͡ɕ v
cuimhne a bheith agat ar
przechowywać informacje w pamięci i potrafić je odtwarzać

pamiętnik n
dialann
wspomnienia spisywane przez kogoś, zwykle na własne potrzeby

pamięć ˈpãmʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ n
cuimhne
zdolność umysłu do zapamiętywania – przechowywania wspomnień, informacji itp.;
(informatyka, informatyczny) podzespół lub urządzenie przechowujące dane;

pamięć USB n
méaróg USB
(informatyka, informatyczny) niewielkie urządzenie przenośne podłączane do komputera poprzez port USB, zawierające pamięć trwałą;

pan pãn n
an tuasal
feudał lub właściciel ziemski, również magnat; władca
pracodawca dla służby
właściciel niewolników
z czasownikiem w drugiej osobie zwrot nieco mniej bezpośredni niż „ty”, lecz raczej nieuprzejmy
zwrot grzecznościowy w stosunku do mężczyzny; w zwrotach bezpośrednich zastępuje zaimek ty

pan młody ˈpãn ˈmwɔdɨ n
grúm
mężczyzna w dniu swojego ślubu i wkrótce po nim

panama n
Panama
(odzieżownictwo) pleciony kapelusz produkowany pierwotnie w Ekwadorze;

pancernik pãnˈt͡sɛrʲɲik n
armadailín
(zoologia, zoologiczny) niewielki ssak o pancerzu złożonym z ruchomych tarczek;

panda ˈpãnda n
ollphanda
(zoologia, zoologiczny) panda mała
(zoologia, zoologiczny) panda wielka

panda wielka n
ollphanda
(zoologia, zoologiczny) Ailuropoda melanoleuca David, drapieżny ssak z rodziny niedźwiedziowatych występujący w Azji;

pandemia pãnˈdɛ̃mʲja n
paindéim
(medycyna, medyczny) globalna epidemia, obejmująca duże obszary (kraj, kontynent lub cały świat)

pandemiczny adj
paindéim
(medycyna, medyczny) związany z pandemią; mający charakter pandemii

panegiryk ˌpãnɛˈɟirɨk n
adhmholadh
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) uroczysty tekst pochwalny, sławiący konkretną osobę, czyn;

pangolin pãŋˈɡɔlʲĩn n
pangailin
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) łuskowiec

pani ˈpãɲi n
bean
zwrot grzecznościowy w stosunku do kobiety; w zwrotach bezpośrednich zastępuje zaimek ty

paniczny adj
anbhách
taki, który cechuje się paniką

panienka pãˈɲɛ̃nka n
cailín
młoda dziewczyna

panierować v
arán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) obtaczać mięso, rybę, grzyby lub warzywa w panierce

panieński possessiveAdjective
maighdeanúil
należący do panny, będący jej własnością

panika ˈpãɲika n
anbhá
nagły, nierzadko bezpodstawny strach, przerażenie (często dotyczy grup ludzi, tłumu)

panikować v
scanraigh
wpadać w panikę

panna ˈpãnːa n
ógbhean
kobieta, która nigdy nie była mężatką, dawniej tytuł grzecznościowy dla takiej kobiety (obecnie: pani)
dziewczyna, młoda kobieta

panna młoda ˈpãnːa ˈmwɔda n
brídeach
kobieta w dniu swojego ślubu

panowanie ˌpãnɔˈvãɲɛ n
réimeas
okres władzy danego monarchy
tiarnas
władza

panować pãˈnɔvat͡ɕ v
ceansaigh
być panem, przywódcą czegoś
podporządkowywać coś sobie, mieć władzę nad czymś
réim
być panem, władcą kraju, królestwa

pantera mglista n
liopard marmarach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neofelis nebulosa Griffith, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w południowo-wschodniej Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku pantera mglista (1.1)

pantera śnieżna pãnˈtɛra ˈɕɲɛʒna n
liopard sneachta
(zoologia, zoologiczny) Panthera uncia Schreber, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący na terenach Azji Środkowej;

papa ˈpapa n
daidí
(przestarzałe, przestarzały) (książkowy) tata
dol
(potocznie, potoczny) często (obraźliwie) usta

papier ˈpapʲjɛr n
páipéar
wyrób z celulozy w postaci arkusza, zwykle przeznaczony do zapisywania informacji;
(potocznie, potoczny) (biurowość, biurowy) (księgowość) (urzędowy) dokument

papier toaletowy ˈpapʲjɛr ˌtɔalɛˈtɔvɨ n
páipéar leithris
chłonny papier przeznaczony do utrzymywania higieny po wypróżnieniu;

papier wartościowy ˈpapʲjɛr ˌvartɔɕˈt͡ɕɔvɨ n
lucht slándála
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) dokument lub zapis w systemie informatycznym, który poświadcza prawo posiadacza do własności lub innych praw majątkowych;

papier ścierny ˈpapʲjɛrʲ ˈɕt͡ɕɛrnɨ n
páipéar gainimh
jeden z rodzajów wyrobów ściernych przeznaczonych do obróbki ściernej powierzchni przedmiotów wykonanych z takich materiałów jak drewno, metal, tworzywa sztuczne;

papier śniadaniowy n
páipéar céarach
specjalny papier do zawijania kanapek

papiernia n
muileann páipéir
zakład wytwarzający papier

papieros paˈpʲjɛrɔs n
toitín
wyrób tytoniowy w postaci cienkiej papierowej rurki długości kilku centymetrów wypełnionej zmielonym tytoniem;

papierowy tygrys n
tíogar páipéir
osoba lub grupa ludzi sprawiająca wrażenie silnej, lecz będąca w rzeczywistości słaba

papież ˈpapʲjɛʃ n
pápa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biskup i patriarcha Rzymu, głowa Kościoła katolickiego oraz państwa Watykan;

paplać ˈpaplat͡ɕ v
aighneas
(potocznie, potoczny) mówić dużo i bez sensu lub o mało istotnych sprawach

paprotnik samczy n
raithneach mhadra
(botanika, botaniczny) Dryopteris filix-mas L., gatunek paproci z rodziny nerecznicowatych o właściwościach leczniczych;

paproć ˈpaprɔt͡ɕ n
raithneach
(botanika, botaniczny) Polypodiopsida, klasa roślin z kladu monilofitów;

papryka ˈpaprɨka n
piobar
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) gatunek rośliny uprawnej o owocach spożywane jako warzywo lub przyprawa;

papuga paˈpuɡa n
pearóid
(ornitologia, ornitologiczny) Psittaciformes Wagler, rząd ptaków tropikalnych;
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny papug (1.1)
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto powtarza czyjeś słowa lub gesty

papugować v
pearóid
(potocznie, potoczny) naśladować kogoś bezkrytycznie

papużka długoogonowa paˈpuʃka ˌdwuɡɔːɡɔ̃ˈnɔva n
pearaicít
(ornitologia, ornitologiczny) (potocznie, potoczny) papużka o długim ogonie

papużka falista paˈpuʃka faˈlʲista n
budragár
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Melopsittacus undulatus Shaw, gatunek ptaka z rodziny papug wschodnich, występujacy w Australii, ceniony przez hodowców ze względu na różnorodne barwy upierzenia;

para ˈpara n
cúpla
dwie osoby występujące wspólnie, np. w grze, w tańcu
dwoje ludzi lub zwierząt

parabola ˌparaˈbɔla n
parabóil
(matematyka, matematyczny) zbiór punktów równo odległych od pewnej prostej (kierownicy paraboli) i pewnego punktu (ogniska paraboli) nieleżącego na tej prostej;

parada paˈrada n
coisc
(sport, sportowy) w piłce nożnej, ręcznej i hokeju: obrona bramki gdy bramkarz rzuca się całym ciałem w bok w celu złapania lub odbicia piłki
(sport, sportowy) w szermierce, boksie: odparcie ciosu lub uderzenie w odpowiedzi na cios przeciwnika
paráid
(wojskowość, wojskowy) uroczysty przegląd wojsk połączony z defiladą;
efektowny przemarsz z udziałem wielu osób;
tarraing suas
(jeździectwo, jeździecki) w ujeżdżeniu: zatrzymanie i zebranie konia;

paradyz n
parthas
(przestarzałe, przestarzały) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) najwyższy balkon w teatrze;

paradyż n
parthas
(przestarzałe, przestarzały) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) najwyższy balkon w teatrze;

parafia paˈrafʲja n
paróiste
(kościelny) najmniejsza jednostka podziału administracyjnego w niektórych wspólnotach chrześcijańskich, wspólnota eucharystyczna kierowana przez proboszcza;

paragon paˈraɡɔ̃n n
admháil
(księgowość) dokument, najczęściej kwit z bloczka kasowego, świadczący o zapłacie za zakupiony towar

paragraf paˈraɡraf n
airteagal
podstawowa jednostka redakcyjna tekstu prawnego (z wyjątkiem ustaw nieokreślanych mianem kodeksów), oznaczana w tekście symbolem §;

paralela n
comhuaineach
cechy podobne, analogiczne

paralelny ˌparaˈlɛlnɨ adj
comhuaineach
trwający, zachodzący jednocześnie z czymś innym

paralipsa n
parathagra
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na zwróceniu uwagi na przedmiot wypowiedzi poprzez zapowiedź pominięcia go lub stwierdzenie, że nie jest on warty uwagi;

paranoidalny ˌparãnɔ<sup>j</sup>iˈdalnɨ adj
paranóiach
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) mający pewne cechy paranoi, podobny do paranoi

paranoik n
paranóiach
(medycyna, medyczny) chory cierpiący na paranoję

paranoja n
paranóia
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna charakteryzująca się występowaniem urojeń o różnym podłożu;

parapet paˈrapɛt n
leac fuinneoige
fragment deski lub innego tworzywa umieszczony poziomo tuż pod oknem na zewnątrz lub wewnątrz pomieszczenia
uchtbharr
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) w fortyfikacjach: mur lub nasyp, biegnący szczytem wałów od strony zewnętrznej, osłaniający chodnik straży

parasol paˈrasɔl n
parasól
przyrząd jak parasol (1.1) do ochrony przed słońcem
scáth
przyrząd składający się z laski i czaszy, używany do ochrony przed deszczem

parasolka ˌparaˈsɔlka n
parasól
mały, rozkładany parasol dla kobiet

parawan n
criathar
rozstawialna segmentowa ścianka wydzielająca część pomieszczenia;

parcela n
cinniúint
działka gruntu utworzona poprzez wydzielenie jej z większego obszaru

parch parx n
gearbach
(biologia, biologiczny) grzybicza choroba roślin

pardwa ˈpardva n
tarmachan
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z jednego z gatunków rodzaju Lagopus;

pardwa górska ˈpardva ˈɡurska n
tarmachan
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus muta, gatunek ptaka z rodziny kurowatych;

pardwa mszarna ˈpardva ˈm̥ʃarna n
cearc fhraoigh
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus lagopus, gatunek ptaka z rodziny kurowatych;

pardwa szkocka n
cearc fhraoigh
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus lagopus scotica, podgatunek pardwy mszarnej, występujący na Wyspach Brytyjskich

park park n
páirc
(turystyka, turystyczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) duży miejski, rekreacyjny zadrzewiony teren zielony z wytyczonymi alejkami;

park handlowy n
páirc mhiondíola
spójnie zaprojektowany, zaplanowany oraz zarządzany projekt, składający się głównie ze średniej oraz dużej wielkości wyspecjalizowanych obiektów handlowych

park narodowy ˈpark ˌnarɔˈdɔvɨ n
páirc náisiúnta
obszar wydzielony przez władze państwowe w celu ochrony przyrody;

parkan ˈparkãn n
claí
ogrodzenie, najczęściej drewniane;

parking ˈparʲcĩŋk n
carrchlós
plac lub budynek przeznaczony do odstawiania (parkowania) pojazdów mechanicznych;

parkować parˈkɔvat͡ɕ v
loc
zostawiać pojazd na parkingu, miejscu przeznaczonym do zatrzymania pojazdu lub innym wolnym miejscu

parlament parˈlãmɛ̃nt n
parlaimint
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w systemach demokratycznych najwyższy organ ustawodawczy;

parmezan parˈmɛzãn n
cáis Parma
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) włoski twardy ser podpuszczkowy, dojrzewający kilka lat, utarty dodawany do potraw jako przyprawa;

parobek n
buachaill feirme
(historia, historyczny, historycznie) najemny pracownik rolny;

parodiować v
aithriseoir
dokonywać parodii czegoś

paroksyzm n
néal
(medycyna, medyczny) nasilenie się choroby
(przenośnie, przenośnia) napad żalu, gniewu lub śmiechu

paronomazja n
imeartas focal
(językoznawstwo, językoznawczy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) zestawienie wyrazów podobnie brzmiących o różnych znaczeniach;

parować paˈrɔvat͡ɕ v
gal uisce
wydzielać parę wodną

parowiec n
stíméar
(przestarzałe, przestarzały) statek z napędem parowym;

parowy paˈrɔvɨ adj
gal uisce
zasilany parą, wykorzystujący parę do działania

parsek n
parsoic
(astronomia, astronomiczny) jednostka długości w astronomii, odległość, przy której paralaksa roczna jest równa 1 sekundzie łuku;

parszywy parˈʃɨvɨ adj
gearbach
(potocznie, potoczny) podły, zły, nędzny

partacz ˈpartat͡ʃ n
ablálaí
(potocznie, potoczny) zły pracownik lub rzemieślnik; osoba źle (niedbale, niechlujnie) wykonująca pracę

partaczyć parˈtat͡ʃɨt͡ɕ v
abach a dhéanamh ar
robić coś byle jak, nieudolnie, źle

partenogeneza n
partanaigineas
(biologia, biologiczny) rozmnażanie z niezapłodnionej komórki jajowej;

partia ˈpartʲja n
cluiche
(szachy, pojęcie szachowe) (termin karciany) w niektórych grach: rozgrywka, mecz
comhluadar
(zobacz) partia polityczna

partia polityczna ˈpartʲja ˌpɔlʲiˈtɨt͡ʃna n
páirtí polaítiochta
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) grupa ludzi, zwykle zarejestrowana w odpowiedni sposób w administracji państwowej, których celem jest przejęcie władzy i rządzenie państwem;

partner ˈpartnɛr n
páirtnéir
współuczestnik w grze, rozmowie, zabawie lub przedsięwzięciu

party ˈpartɨ n
comhluadar
(książkowy) przyjęcie towarzyskie

partycja n
deighilt
(informatyka, informatyczny) wydzielona część dysku fizycznego umożliwiająca utworzenie dysku logicznego;

partyjny parˈtɨjnɨ adj
comhluadar
związany z partią polityczną, dotyczący partii politycznej

partyjski adj
Pairtiach
związany z Partami lub Partią, dotyczący Partów lub Partii

partyjski n
Pairtiach
(językoznawstwo, językoznawczy) język partyjski;

partykuła ˌpartɨˈkuwa n
páirteagal
(językoznawstwo, językoznawczy) nieodmienna i niesamodzielna część mowy wyrażająca, uwydatniająca pytanie, rozkaz, zaprzeczenie, życzenie, np. bym, byście, -li, -ż, -że, nie, czy, niech;

partyzana ˌpartɨˈzãna n
páirtiseán
(historia, historyczny, historycznie) broń drzewcowa o długim, obosiecznym grocie, używana w zachodniej Europie od XV w.;

partyzant parˈtɨzãnt n
claonpháirteach
(wojskowość, wojskowy) uczestnik konspiracyjnej walki zbrojnej na tyłach nieprzyjaciela; żołnierz oddziału partyzanckiego

partyzantka n
guairille
(wojskowość, wojskowy) forma walki zbrojnej z ukrycia

paryski paˈrɨsʲci adj
Párasach
związany z Paryżem, dotyczący Paryża

paryżanin ˌparɨˈʒãɲĩn n
Párasach
mieszkaniec Paryża

parzysty paˈʒɨstɨ adj
fiú
(matematyka, matematyczny) podzielny przez dwa;

parzyć ˈpaʒɨt͡ɕ v
bánaigh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać coś działaniu wrzątku lub gorącej wody
tíor
być odczuwanym jako gorące
dóigh
podrażniać skórę podobnie jak coś gorącego

pas pas n
crios
część ubioru służąca do trzymania spodni, koszuli itp. blisko ciała, zwykle uniemożliwiając im zsunięcie się;

pas startowy ˈpas ːtarˈtɔvɨ n
aerstiall
(lotnictwo, lotniczy) wydzielona i specjalnie oznaczona część lotniska przeznaczona do startów i lądowań samolotów

pasat ˈpasat n
trádghaoth
(meteorologia, meteorologiczny) (geografia, geograficzny) stały, ciepły wiatr wiejący w strefie międzyzwrotnikowej w kierunku równika;

paschał ˈpasxaw n
coinneal na Cásca
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) świeca poświęcona w Wigilię Paschalną z charakterystycznymi greckimi literami Α i Ω (alfa i omega);

pasek ˈpasɛk n
banna
wąska część czegoś

paser ˈpasɛr n
gabhdán
osoba handlująca kradzionymi rzeczami

paserstwo n
glacadh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przestępstwo polegające na skupie, przechowywaniu lub sprzedaży rzeczy kradzionych;

pasierb ˈpaɕɛrp n
leasmhac
syn męża lub żony pochodzący z wcześniejszego małżeństwa

pasierbica ˌpaɕɛrˈbʲit͡sa n
leasiníon
córka małżonka z innego małżeństwa

pasikonik ˌpaɕiˈkɔ̃ɲik n
dreoilín teaspaigh
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) zwykle zielony, skoczny owad;

pasja ˈpasʲja n
ainmhian
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) utwór artystyczny lub przedstawienie religijne opisujący mękę Jezusa Chrystusa
silne zainteresowania, zamiłowanie
aonachas
gniew

pasjans ˈpasʲjãw̃s n
foighne
(termin karciany) rodzaj jednoosobowej gry karcianej polegająca na układaniu w odpowiedni sposób talii kart na stole;

paskudny paˈskudnɨ adj
fuafar
bardzo brzydki

pasmanteria ˌpasmãnˈtɛrʲja n
mionearraí
sklep z odzieżowymi elementami wykończeniowymi
wyroby włókiennicze służące do obszywania i wykańczania odzieży (frędzle, wstążki, lamówki, tasiemki)

pasmo ˈpasmɔ n
banda
(fizyka, fizyczny) przedział (częstotliwości, energii, czasu)
climir
fragment powierzchni w postaci długiego pasa
réim
(geografia, geograficzny) grupa gór, wzniesień o wydłużonym kształcie;
snáithe a chur
szereg nici, włosów itp. tworzących jakąś całość

pasować paˈsɔvat͡ɕ v
meil
(termin karciany) wycofywać się z dalszej licytacji przez powiedzenie słowa „pas”
oiriúnaigh
być w sam raz wobec czegoś, zgadzać się z czymś pod określonymi względami; nie być ani za dużym, ani za małym, przylegać, mieścić się

pasożyt paˈsɔʒɨt n
seadán
(biologia, biologiczny) organizm żerujący na innym organizmie, zazwyczaj ze szkodą dla swego żywiciela;
failpéir
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba wykorzystująca innych dla osiągnięcia własnych korzyści

pasta ˈpasta n
leafaos
substancja o stałej, ale kleistej konsystencji; coś, czym można smarować

pasta do zębów ˈpasta dɔ‿ˈzɛ̃mbuf n
taos fiacla
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) półpłynna substancja przechowywana w tubce służąca do utrzymywania czystości zębów i jamy ustnej;

pasterka paˈstɛrka n
banaoire
dziewczyna pasąca bydło, gęsi, itp.

pasternak n
meacan bán
(botanika, botaniczny) Pastinaca L., roślina warzywna i pastewna o jadalnym korzeniu;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) korzeń tej rośliny

pasternak zwyczajny n
meacan bán
(botanika, botaniczny) Pastinaca sativa L., jadalna roślina z rodziny selerowatych;

pasterz ˈpastɛʃ n
aoirigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przenośnie, przenośnia) duchowy lub religijny opiekun
(zootechnika, zootechniczny) osoba, opiekująca się zwierzętami podczas wypasu

pastorał n
bachall
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ozdobna zakrzywiona laska noszona podczas liturgii przez biskupów, opatów i infułatów uprzywilejowanych jako atrybut ich urzędu;

pastuch n
aoire
człowiek wypasający hodowlane zwierzęta domowe

pastuszka paˈstuʃka n
banaoire
dziewczyna pasąca bydło, gęsi, itp.

pastwisko paˈstfʲiskɔ n
féarach
(rolnictwo, rolniczy) teren porośnięty trawą, przeznaczony do wypasania zwierząt

pastwić się v
ciap
znęcać się, postępować okrutnie z kimś lub z czymś

pastylka paˈstɨlka n
losainn
lek w postaci małego krążka

pasy ˈpasɨ n
bealach trasna
(potocznie, potoczny) przejście dla pieszych o wyglądzie białych pasów na jezdni
síog
deseń z grubych linii o zmieniających się kolorach

pasywność paˈsɨvnɔɕt͡ɕ n
neamhghníomhaíocht
(książkowy) bierna postawa, brak aktywności

pasywny adj
céasta
który nie wykazuje chęci działania

pasza ˈpaʃa n
móinéar
(dawniej, dawny) pastwisko
(zootechnika, zootechniczny) pożywienie przeznaczone dla zwierząt gospodarskich; karma;

paszkot ˈpaʃkɔt n
smólach mór
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus viscivorus, średniej wielkości ptak z rodziny drozdowatych;

paszkwil ˈpaʃkfʲil n
aoir
publikacja brukająca czyjąś reputację;

paszport ˈpaʃpɔrt n
pas
dokument tożsamości uprawniający do przekraczania granic państwowych;

pasztecik paˈʃtɛt͡ɕik n
pastae
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pieczony pierożek z ciasta francuskiego, drożdżowego lub kruchego, napełniony farszem;

pasztet ˈpaʃtɛt n
iompróir drugaí
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) brzydka dziewczyna
paist
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) potrawa z kilku gatunków duszonego lub gotowanego mięsa i podrobów, które się mieli i zwykle zapieka
praiseach
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) kłopotliwa sytuacja

paszto ˈpaʃtɔ n
Afganastánach
(językoznawstwo, językoznawczy) język Pasztunów;

pat pat n
leamhsháinn
(szachy, pojęcie szachowe) sytuacja remisowa, w której gracz, na którego przypada posunięcie, nie może wykonać ruchu, a jego król nie jest szachowany;

patafian n
amadán
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) głupek, oferma

patagoński ˌpataˈɡɔ̃j̃sʲci adj
Patagónach
od Patagonia

patat n
práta Spáinneach
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) Ipomoea batatas, bylina z rodziny powojowatych o jadalnych bulwach, rosnąca w rejonie międzyzwrotnikowym

patchwork ˈpat͡ʃwɔrk n
obair phaistí
(rzemiosło, rzemieślniczy) technika zszywania kawałków różnych tkanin, dzianiny, skóry itp. tak, aby powstał z nich wzór; także: wyrób wykonany tą techniką;

patelnia paˈtɛlʲɲa n
friochtán
naczynie kuchenne służące do smażenia potraw;

patent ˈpatɛ̃nt n
paiteanta
dokument uznający czyjeś wyłączne prawa do wynalazku;

patetyczny ˌpatɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
mórchúiseach
poważny, doniosły, uroczysty

patio ˈpatʲjɔ n
paitió
(architektura, architektoniczny) niewielki dziedziniec wewnątrz domu, z wejściami do pomieszczeń, często z krużgankami, zwykle w architekturze hiszpańskiej i portugalskiej;

patogen n
pataigin
(medycyna, medyczny) czynnik chorobotwórczy; czynnik (np. drobnoustrój) zdolny wywołać dane schorzenie

patogeneza n
pataigineas
(medycyna, medyczny) nauka, która bada powstawanie i rozprzestrzenianie się chorób

patologia ˌpatɔˈlɔɟja n
paiteolaíocht
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) nauka badająca przyczyny, mechanizmy i skutki chorób
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu
(socjologia, socjologiczny) nieprawidłowe zjawiska społeczne, prowadzące do złego funkcjonowania społeczeństwa

patologiczny ˌpatɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
galareolaíoch
(socjologia, socjologiczny) odbiegający od społecznie przyjętej normy
paiteolaíoch
(medycyna, medyczny) odbiegający od stanu fizjologicznego lub zmieniony pod wpływem choroby
(przenośnie, przenośnia) o uczuciach i reakcjach: cechujący się przesadą, skrajnością

patriarcha paˈtrʲjarxa n
ardathair
(biblijny) tytuł legendarnych praojców ludzkości i Izraela – Abrahama, Izaaka, Jakuba i jego 12 synów
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mężczyzna stojący na czele rodu w społecznościach rodowych
(przenośnie, przenośnia) sędziwy, czcigodny starzec
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność najwyższego duchownego dostojnika w Kościołach wschodnich
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność tytularna niektórych biskupów w Kościele katolickim
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł biskupów najważniejszych miast we wczesnym chrześcijaństwie

patriota paˈtrʲjɔta n
tírghráthóir
człowiek kochający swoją ojczyznę, gotów do poświęceń dla niej

patriotyzm paˈtrʲjɔtɨsm̥ n
tírghrá
miłość ojczyzny i własnego narodu, często połączona z gorliwością ofiar dla ojczczyzny;

patron ˈpatrɔ̃n n
bos
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święty opiekun kraju, miasta, profesji, osób;

patroszyć v
goiligh
usuwać trzewia z martwego zwierzęcia

patrycjuszowski adj
paitríoch
związany z patrycjatem, dotyczący patrycjatu

patrycjuszowski possessiveAdjective
paitríoch
należący do patrycjatu

patrzeć ˈpaṭʃɛt͡ɕ v
amharc
kierować wzrok na coś lub na kogoś

patrzeć przez różowe okulary ˈpaṭʃɛt͡ɕ ˌpʃɛz‿ruˈʒɔvɛ ˌɔkuˈlarɨ v
spéaclaí bándearg
być optymistą, zapomnieć o problemach; widzieć tylko pozytywne strony (aspekty)

patrzeć wilkiem ˈpaṭʃɛd͡ʑ ˈvʲilʲcɛ̃m v
púic
patrzeć wrogo, z niechęcią, nieżyczliwie

patyczek do szaszłyków paˈtɨt͡ʃɛɡ ˌdɔ‿ʃaʃˈwɨkuf n
briogún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zaostrzony, drewniany patyk używany do nabijania mięsa i innych składników szaszłyka

patyczek do uszu n
baitín cadáis
plastikowy patyczek zakończony watą przeznaczony do higieny uszu

patyk ˈpatɨk n
bata
cienkie drewienko

pauza ˈpawza n
branra
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przerwa między dźwiękami;
bris
przerwa w jakiejś czynności
eim-dais
(termin typograficzny) znak interpunkcyjny; pozioma kreska długości jednego firetu;

paw paf n
péacóg
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju pawi (1.1)

pawian ˈpavʲjãn n
babún
(zoologia, zoologiczny) Papio, małpa z charakterystycznie odsłoniętymi pośladkami i o wydłużonym pysku;

pawica n
cearc phéacóige
(ornitologia, ornitologiczny) samica pawia

pazerny adj
santach
(potocznie, potoczny) odznaczający się chciwością

paznokieć pazˈnɔcɛ̇t͡ɕ n
ionga
(anatomia, anatomiczny) płaska rogowa osłona ostatniego członu palca małp i człowieka;

pazucha paˈzuxa n
broinne
(przestarzałe, przestarzały) miejsce na piersi, schowek znajdujący się pod ubraniem

pazur ˈpazur n
crúb
(zoologia, zoologiczny) ostro zakończony, rogowy twór naskórka na końcach palców niektórych zwierząt, zwłaszcza drapieżnych;

pałac ˈpawat͡s n
pálás
(architektura, architektoniczny) okazały, pozbawiony cech obronnych budynek mieszkalny należący do władcy lub bogatego człowieka

pałający adj
galach
pełen zapału, namiętności

pałasz n
claíomh leathan
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) odmiana broni białej o prostej głowni;

pałeczka paˈwɛt͡ʃka n
bata
(zdrobniale) od: pałka
cipín itheacháin
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (zobacz) pałeczki
smachtín
(sport, sportowy) cylindryczny przedmiot przekazywany przez zawodników podczas sztafety lekkoatletycznej

pałeczki paˈwɛt͡ʃʲci n
cipín itheacháin
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) azjatycki przyrząd do nabierania jedzenia;

pałka ˈpawka n
club
kij służący do uderzania, najczęściej drewniany lub gumowy, tępo zakończony

pałkarz n
cló brúite
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) członek bojówki używający pałki

pański adj
do
odnoszący się do mężczyzny, do którego zwracamy się per pan
tiarnúil
charakterystyczny dla zachowania lub wyglądu szlachcica, arystokraty, bogacza
odnoszący się do pana – szlachcica, arystokraty, bogacza

pański possessiveAdjective
do
należący do mężczyzny, do którego zwracamy się per pan

państwo ˈpãj̃stfɔ n
tír
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) struktura polityczna obejmująca określony obszar i grupę ludzi go zamieszkującą, rządzona przez osoby reprezentujące tę grupę; ustrój takiej struktury;

państwowy pãj̃ˈstfɔvɨ adj
sonraigh
będący w posiadaniu lub pod kontrolą państwa, ustanowiony lub sprawowany przez państwo; odnoszący się do państwa, związany z państwem

pańszczyzna pãj̃ˈʃt͡ʃɨzna n
daoirse
(historia, historyczny, historycznie) bezpłatna i przymusowa praca chłopów na rzecz właściciela ziemskiego w zamian za nadział gruntu;

paść paɕt͡ɕ v
cuir ar féarach
doglądać zwierząt pożywiających się na łące

paź paɕ n
leathanach
(historia, historyczny, historycznie) chłopiec ze szlacheckiej rodziny, który stanowi czyjąś osobistą służbę na dworze magnackim lub królewskim;

październik paʑˈd͡ʑɛrʲɲik n
Deireadh Fómhair
dziesiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

październikowy ˌpaʑd͡ʑɛrʲɲiˈkɔvɨ adj
Deireadh Fómhair
dotyczący października, dziejący się w październiku

pchli targ ˈpxlʲi ˈtark n
margadh na míol
(handel, handlowy) bazar z rzeczami używanymi, artykułami dla kolekcjonerów;

pchła pxwa n
dreancaid
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, bezskrzydły, skaczący owad żywiący się krwią;

pe pɛ n
peith
nazwa litery p / P

pech pɛx n
amarrán
niepomyślny zbieg okoliczności

pechowy pɛˈxɔvɨ adj
mí-ámharach
świadczący o pechu

pedagogika ˌpɛdaˈɡɔɟika n
oideolaíocht
nauka o celach, metodach i środkach nauczania i wychowania;

pedantyczny ˌpɛdãnˈtɨt͡ʃnɨ adj
anasach
skrajnie, nadmiernie dokładny

pedał ˈpɛdaw n
troitheán
(technologia, technika, techniczny) dźwignia przeznaczona do obsługi stopą w samochodzie, samolocie, rowerze itp., także w niektórych instrumentach muzycznych;
brosna
(slangowo) (obraźliwie) określenie geja, niekiedy rozszerzane na mężczyzn postrzeganych jako homoseksualiści

pedałować ˌpɛdaˈwɔvat͡ɕ v
troitheánaigh
obracać pedałami, jadąc rowerem lub innym pojazdem

pederastia ˌpɛdɛˈrastʲja n
péidearastacht
(dawniej, dawny) kontakty erotyczne dojrzałych mężczyzn z dojrzewającymi chłopcami;

pediatra pɛˈdʲjatra n
péidiatraí
(medycyna, medyczny) lekarz dziecięcy

pediatria pɛˈdʲjatrʲja n
leanbhliacht
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się dziećmi, ich rozwojem, opieką nad nimi oraz chorobami dziecięcymi;

pedofil pɛˈdɔfʲil n
péidifileach
(seksuologia, seksuologiczny) dorosły odczuwający popęd płciowy do dzieci

pedofilia ˌpɛdɔˈfʲilʲja n
péidifilia
(seksuologia, seksuologiczny) (psychologia, psychologiczny) popęd seksualny do dzieci;

pejzaż ˈpɛjzaʃ n
tírdhreach
(sztuka) obraz, którego tematem jest krajobraz

pekińczyk pɛˈcĩj̃n͇t͡ʃɨk n
Peicinís
(kynologia, kynologiczny) rasa małych psów o długiej sierści i krótkim pysku;

peklować v
leasaigh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) konserwować mięso w solance z saletrą i przyprawami

pelargonia ˌpɛlarˈɡɔ̃ɲja n
peileargóiniam
(botanika, botaniczny) Pelargonium, popularna roślina doniczkowa

peleryna ˌpɛlɛˈrɨ̃na n
brat
wierzchnie okrycie bez rękawów, zarzucone na ramiona, niekiedy krótsze, tylko do łokci;

pelikan pɛˈlʲikãn n
peileacán
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rzędu pełnopłetwych;

pelikanica n
peileacán
(ornitologia, ornitologiczny) samica pelikana

penalizować v
pionósaigh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uznawać pewne działanie za przestępstwo i wyznaczać kary dla tych, którzy popełniliby je

pendrive n
méaróg USB
(informatyka, informatyczny) niewielkie urządzenie przenośne podłączane do komputera poprzez port USB, zawierające pamięć trwałą;

penis ˈpɛ̃ɲis n
péineas bod
(anatomia, anatomiczny) narząd kopulacyjny samców, zarówno u ludzi, jak i u niektórych zwierząt;

penitencjarny ˌpɛ̃ɲitɛ̃nˈt͡sʲjarnɨ adj
príosún
dotyczący kar, więźniów, więziennictwa

pens pɛ̃w̃s n
pingin
drobna moneta używana w Wielkiej Brytanii;

pensja ˈpɛ̃w̃sʲja n
tuarastal
płaca za wykonaną pracę wypłacana w równych odstępach czasu, dotycząca jakiegoś okresu

pensjonat pɛ̃w̃ˈsʲjɔ̃nat n
pinsean
(książkowy) dom mieszkalny, najczęściej w miejscowościach wypoczynkowych, z pokojami do czasowego wynajęcia, często zapewniający całodzienne wyżywienie;

pentagon pɛ̃nˈtaɡɔ̃n n
peinteagán
(dawniej, dawny) pięciokąt

pentagram pɛ̃nˈtaɡrãm n
peinteagram
(geometria) pięciokąt gwiaździsty;

percepcja n
braistint
(fizjologia, fizjologiczny) odbiór i postrzeganie zjawisk za pomocą zmysłów

perfekcja pɛrˈfɛkt͡sʲja n
foirfeacht
doskonałość, cecha tego, co jest perfekcyjne

perfekcyjny adj
foirfe
odznaczający się perfekcją, dopracowany w każdym detalu

performancja n
gníomhaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczywiste posługiwanie się językiem, w odróżnieniu od znajomości języka;

perfumować v
cumhrán
skrapiać perfumami, aplikować perfumy

perfumy pɛrˈfũmɨ n
cumhrán
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) roztwór alkoholowy odpowiednio dobranych substancji zapachowych, stosowany jako kosmetyk

pergamin n
pár
niegarbowana, cienka, odpowiednio przygotowana skóra owcza, cielęca lub ośla, przeznaczona do pisania lub malowania;

pergola pɛrˈɡɔla n
gabhal
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) budowla ogrodowa w postaci dwóch rzędów podpór i umieszczonej na nich poziomej ażurowej konstrukcji, po której pną się rośliny;

period ˈpɛrʲjɔt n
peiriad
(rzadki, rzadko używany) (fizjologia, fizjologiczny) okresowe fizjologiczne krwawienie z macicy, zazwyczaj co cztery tygodnie

periodyczny adj
tréimhsiúil
powtarzający się regularnie co pewien czas

periodyk pɛrʲˈjɔdɨk n
tréimhseachán
czasopismo o regularnej częstotliwości ukazywania się;

perkoz ˈpɛrkɔs n
foitheach
(ornitologia, ornitologiczny) ptak śródlądowy zmieniający upierzenie stosownie do pory roku;

perkoz dwuczuby ˈpɛrkɔz dvuˈt͡ʃubɨ n
foitheach mór
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps cristatus, gatunek ptaka z rodziny perkozów;

perkoz zausznik n
foitheach píbdhubh
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps nigricollis, gatunek ptaka wodnego

perkozek pɛrˈkɔzɛk n
lapairín locha
(ornitologia, ornitologiczny) Tachybaptus ruficollis, najmniejszy gatunek perkoza występujący w Polsce;

perkusista ˌpɛrkuˈɕista n
taistealaí tráchtála
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk grający na perkusji

perkusja pɛrˈkusʲja n
cnaguirlis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zestaw różnych instrumentów perkusyjnych;

perkusyjny adj
cnaguirlis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) o instrumencie: wymagający uderzania do wydobycia dźwięku
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odnoszący się do perkusji

perliczka pɛrˈlʲit͡ʃka n
cearc ghuine
(ornitologia, ornitologiczny) Numida meleagris, udomowiony naziemny ptak grzebiący z rodziny perlic;

permanencja n
buaine
cecha osób, rzeczy i zjawisk niezmiennych w czasie

permanentność n
buaine
cecha osób, rzeczy i zjawisk niezmiennych w czasie

perski ˈpɛrsʲci adj
Fairsis
dotyczący Persji, pochodzący z Persji

perski ˈpɛrsʲci n
Fairsis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Iranu, Afganistanu i Tadżykistanu;

personalny adj
pearsanta
osobisty, własny

personel pɛrˈsɔ̃nɛl n
foireann
zespół pracowników jakiejś instytucji, najczęściej publicznej, których celem jest wykonywanie ściśle określonych zadań nienależących do kierownika tej instytucji

perspektywa ˌpɛrspɛkˈtɨva n
mana
perspektywy widoki na przyszłość, wizje świetlanej przyszłości

persymona ˌpɛrsɨ̃ˈmɔ̃na n
dátphluma
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju persymona (1.1)
(botanika, botaniczny) Diospyros L., rodzaj tropikalnych roślin drzewiastych z rodziny hebankowatych;
(spożywczy) czerwonopomarańczowy, jadalny owoc persymony (1.2)

peruka pɛˈruka n
bréagfholt
cudze lub sztuczne włosy przystosowane do zakładania na głowę;

perwersyjny adj
ainbhreitheach
właściwy perwersji, charakteryzujący się odchyleniem reakcji psychicznych w sferze seksualnej

peryferyjny adj
bruachbhailteach
położony na peryferiach, dalej od centrum, na uboczu

perygeum n
peirigí
(astronomia, astronomiczny) punkt orbity okołoziemskiej, który znajduje się najbliżej Ziemi

peryhelium ˌpɛrɨˈxɛlʲjũm n
peirihéilean
(astronomia, astronomiczny) punkt orbity okołosłonecznej planety, planety karłowatej, planetoidy lub komety położony najbliżej Słońca;

peryskop pɛˈrɨskɔp n
peireascóp
urządzenie zbudowane z co najmniej dwóch luster, umożliwiające obserwowanie otoczenia zza zasłony;

perystyl n
peiristíl
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (starożytność) dziedziniec lub ogród wewnętrzny otoczony kolumnadą;
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (starożytność) kolumnada otaczająca dziedziniec lub ogród

perzyna n
aibhleog
(dawniej, dawny) coś właśnie niszczone albo już zniszczone przez pożar

perła ˈpɛrwa n
péarla
(biologia, biologiczny) wytwór płaszcza niektórych mięczaków, szczególnie perłopławów;
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny pochodzenia organicznego z pereł (1.1)

pestka ˈpɛstka n
cloch
(botanika, botaniczny) wewnętrzna część owocu typu pestkowca, zbudowana z twardego endokarpu obrastającego prawdziwe nasiono
(spożywczy) każde nasiono, zwykle niejadalne, w owocu przeznaczonym do konsumpcji

pesymista ˌpɛsɨ̃ˈmʲista n
duarcán
człowiek dostrzegający tylko ujemne strony życia, negatywnie oceniający rzeczywistość i przewidujący same najgorsze rzeczy

pet pɛt n
bun
(potocznie, potoczny) resztka wypalonego papierosa

petent ˈpɛtɛ̃nt n
achainíoch
człowiek ubiegający się o coś, składający swoją prośbę, podanie w urzędzie, sądzie itp.

petrochemiczny ˌpɛtrɔxɛ̃ˈmʲit͡ʃnɨ adj
peitriceimiceach
(technologia, technika, techniczny) (chemia, chemiczny) dotyczący produkcji i przerobu surowców otrzymywanych z ropy naftowej lub gazu ziemnego

petting n
peataireacht
(książkowy) (seksuologia, seksuologiczny) technika seksualna polegająca na wzajemnych pieszczotach okolic narządów płciowych bez stosunku płciowego

petycja pɛˈtɨt͡sʲja n
achainí
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pismo zawierające zbiorową prośbę, kierowane najczęściej do organów władzy;

pewien ˈpɛvʲjɛ̃n adj
dearfa
całkowicie przekonany o słuszności

pewien ˈpɛvʲjɛ̃n pronoun
cinnte
określający rzecz znaną mówiącemu, lecz nieujawnianą czy nieokreślaną dokładnie w danej wypowiedzi; niejaki, jakiś

pewnie ˈpɛvʲɲɛ interjection
amach is amach
(potocznie, potoczny) potwierdzenie

pewnik ˈpɛvʲɲik n
cinnteacht
coś co jest całkowicie udowodnione

pewno adv
is dócha (go)
pewnie, prawdopodobnie

pewność ˈpɛvnɔɕt͡ɕ n
cinnteacht
całkowite przekonanie o czymś

pewność siebie n
urrúsacht
(psychologia, psychologiczny) wiara w swoją wartość, we własne możliwości

pewny ˈpɛvnɨ adj
cinnte
nie ulegający wątpliwości; taki, który niewątpliwie nastąpi
o człowieku: całkowicie przekonany o czymś, mający silne przeświadczenie
slán
gwarantujący bezpieczeństwo, bezpieczny
urrúsach
godny zaufania, sprawdzony

pewny siebie adj
diongbháilte
przekonany o swojej wartości lub swoich możliwościach

pełen ˈpɛwɛ̃n adj
iomlán
zaokrąglony
sáith
(potocznie, potoczny) obfitujący w coś, posiadający tego dużą liczbę
cały, napełniony do końca

pełnia ˈpɛwʲɲa n
gealach lán
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez słońce w taki sposób, że z ziemi widać wyłącznie jego jasną część

pełnić ˈpɛwʲɲit͡ɕ v
an
(książkowy) sprawować jakąś funkcję, wypełniać jakieś obowiązki

pełno adv
iomlán
tak, że nic się więcej nie zmieści

pełnomocnictwo ˌpɛwnɔ̃mɔt͡sʲˈɲit͡stfɔ n
cumhacht aturnae
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawo do działania w czyimś imieniu, wydane przez tę osobę

pełny ˈpɛwnɨ adj
lán
wypełniony w największym możliwym stopniu

pełzać v
lámhacán
o ludziach poruszać się wolno, dotykając nieomal brzuchem podłoża lub na czworaka
o zwierzętach posuwać się powoli, przylegając spodem do podłoża
síob
o żywiołach przesuwać się wolno, unosząc się nisko

phishing n
fioscaireacht
(informatyka, informatyczny) typ oszustwa w którym przestępca podszywa się pod inną osobę lub instytucję w celu wyłudzenia poufnych informacji, np. haseł;

pi pʲi n
pí
(matematyka, matematyczny) stała matematyczna, równa stosunkowi długości okręgu do jego średnicy;
nazwa szesnastej litery alfabetu greckiego, π;

piana ˈpʲjãna n
sobal
masa drobnych pęcherzyków powietrza na powierzchni płynu

pianie ˈpʲjä̃ɲɛ n
caróg
głos wydawany przez koguta

pianino pʲjä̃ˈɲĩnɔ n
pianó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny ze strunami w środku ustawionymi pionowo;

pianista pʲjä̃ˈɲista n
pianódóir
osoba, która gra na pianinie lub fortepianie

pianistka pʲjä̃ˈɲistka n
oirfideach pianó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kobieta, która gra na pianinie, fortepianie

piano ˈpʲjãnɔ adv
pianó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) określenie wykonawcze: cicho, delikatnie

piarg n
sceallach
(geografia, geograficzny) osypisko skalne;

piasek ˈpʲjasɛk n
gaineamh
luźna skała osadowa złożona z ziaren i okruchów skalnych o rozmiarze od 0,0625 do 2 mm, głównie kwarcu;

piaskowiec pʲjaˈskɔvʲjɛt͡s n
gaineamhchloch
(geologia, geologiczny) zwięzła skała osadowa powstała przez scementowanie ziaren piasku spoiwem;

piaskownica ˌpʲjaskɔvʲˈɲit͡sa n
poll gainimh
(informatyka, informatyczny) środowisko testowe w programowaniu komputerowym;
wydzielone miejsce pokryte lub wypełnione piaskiem, przeznaczone do zabaw dla dzieci;

piaskowy pʲjaˈskɔvɨ adj
fionnrua
zbudowany, stworzony z piasku

piasta ˈpʲjasta n
mol
(technologia, technika, techniczny) część koła, w którą mocuje się oś;

piaszczysty pʲjaʃˈt͡ʃɨstɨ adj
fionnrua
usypany z piasku, pełen piasku

piać pʲjät͡ɕ v
gíog
(ornitologia, ornitologiczny) o kogucie wydawać charakterystyczny koguci głos

pichcić ˈpʲixʲt͡ɕit͡ɕ v
cum
(potocznie, potoczny) przygotowywać potrawy

picie ˈpʲit͡ɕɛ n
deoch
(potocznie, potoczny) napój

piec pʲjɛt͡s n
foirnéis
budowla lub konstrukcja przeznaczona do spalania

piec pʲjɛt͡s v
bácáil
poddawać coś (zwykle żywność) działaniu wysokiej temperatury powyżej 100°C bez udziału wody
quentar
działać na coś wysoką temperaturą

piechur n
coisí
(wojskowość, wojskowy) żołnierz piechoty

piecuszek pʲjɛˈt͡suʃɛk n
ceolaire sailí
(ornitologia, ornitologiczny) Phylloscopus trochilus, oliwkowozielony, mały ptak eurazjatycki o melancholijnym śpiewie;

piecza n
cumhdach
(książkowy) obejmowanie opieką

pieczarka pʲjɛˈt͡ʃarka n
bheith ag baint beacán
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalny owocnik pieczarki (1.1), surowiec kulinarny

pieczenie pʲjɛˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
cócaireacht
(rzeczownik odczasownikowy) od piec

pieczeń ˈpʲjɛt͡ʃɛ̃ɲ n
rósta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z upieczonego mięsa (z wyjątkiem ryb)

pieczony adj
rósta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyrządzony / przyrządzany w procesie pieczenia

pieczywo pʲjɛˈt͡ʃɨvɔ n
arán
(spożywczy) ogólnie o produktach spożywczych wypiekanych na bazie mąki

pieczęć ˈpʲjɛt͡ʃɛ̃ɲt͡ɕ n
gread
znak rozpoznawczy osoby prawnej lub fizycznej, wyciskany za pomocą stempla (tłoka); nadaje moc prawną pismu lub dokumentowi, stanowi świadectwo wiarygodności
rón
środek zabezpieczający nienaruszalność zamkniętego pisma lub przedmiotu

piedestał pʲjɛˈdɛstaw n
seastán
podstawa, na której umieszczono pomnik, posąg, popiersie, kolumnę;

pieg pʲjɛk n
breicne
mała plamka na skórze człowieka występująca najczęściej u osób o jasnej karnacji (blondynów i rudych);

piekarnia pʲjɛˈkarʲɲa n
bácús
miejsce pracy piekarza; zakład produkujący chleb oraz inne wyroby z mąki
sklep, w którym sprzedaje się wyroby piekarnicze

piekarnik pʲjɛˈkarʲɲik n
oigheann
(technologia, technika, techniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wbudowane w trzon kuchenny lub wolno stojące domowe urządzenie do pieczenia, głównie ciast i potraw mięsnych;

piekarz ˈpʲjɛkaʃ n
báicéir
człowiek, który pracuje w piekarni i wypieka chleb, bułki itp.

piekło ˈpʲjɛkwɔ n
ifreann
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) (filozofia, filozoficzny) miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi;
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień

pielgrzymka pʲjɛlˈɡʒɨ̃mka n
oilithreacht
wędrówka do świętego miejsca

pielgrzymować v
oilithreacht
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wędrować do miejsca kultu lub kogoś, komu się chce oddać cześć

pielucha pʲjɛˈluxa n
clúidín
(higiena, higieniczny) niegdyś niewielki kawałek płótna lub podobnego materiału, dziś specjalny rodzaj jednorazowej bielizny służącej do przewijania, najczęściej niemowląt

pieluszka pʲjɛˈluʃka n
clúidín
(higiena, higieniczny) kawałek płótna do przewijania niemowląt
(potocznie, potoczny) (higiena, higieniczny) jednorazowy artykuł higieniczny łączący funkcję pieluszki (1.1) z majtkami

pielęgniarka ˌpʲjɛlɛ̃ŋʲɟˈɲarka n
altra
kobieta sprawująca podstawową opiekę medyczną nad pacjentami;

pielęgniarski adj
altranas
związany z pielęgniarstwem, pielęgniarzem lub pielęgniarką, dotyczący pielęgniarstwa

pielęgniarstwo n
altranas
profesja polegająca na opiekowaniu się chorymi

pielęgniarz pʲjɛˈlɛ̃ŋʲɟɲaʃ n
banaltra
pracownik służby zdrowia uprawniony do pielęgnowania chorych i do wykonywania prostszych zabiegów leczniczych

pielęgnować ˌpʲjɛlɛ̃ŋɡˈnɔvat͡ɕ v
cothaigh
dbać o chorych, pomagać w leczeniu chorych

pieniądz pʲɛ̇ˈɲɔnd͡zɛ ˈpʲjɛ̇̃ɲɔ̃nt͡s n
airgead
(bankowość, bankowy) umowny środek płatniczy, obecnie w postaci monet i banknotów;

pieniądze pʲjɛ̇̃ˈɲɔ̃nd͡zɛ n
airgead
lm od: pieniądz

pieniężny pʲjɛ̇̃ˈɲɛ̃w̃ʒnɨ adj
saibhreas
w jakiś inny sposób związany z pieniędzmi
wypłacany lub płacony w pieniądzach
wyrażony w pieniądzach

pieprz pʲjɛpʃ n
piobar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) przyprawa otrzymywana z nasion pieprzu (1.1)

pieprz czarny n
piobar dubh
(botanika, botaniczny) Piper nigrum, gatunek rośliny z rodziny pieprzowatych;

pieprz kajeński ˈpʲjɛpʃ kaˈjɛ̇̃j̃sʲci n
piobar Chéin
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bardzo ostra przyprawa otrzymywana ze świeżych lub suszonych owoców papryki odmiany Cayenne;

pieprzyca siewna pʲjɛˈpʃɨt͡sa ˈɕɛvna n
biolar garraí
(botanika, botaniczny) Lepidium sativum, roślina zielna z rodziny kapustowatych, stosowana w kuchni;

pieprzyk n
ball dobhráin
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) mała, brązowa plama na skórze

pieprzyć ˈpʲjɛpʃɨt͡ɕ v
piobar
dodawać pieprzu do jedzenia
scriú
(potocznie, potoczny) pogardzać kimś lub czymś, lekceważyć kogoś
seaga
(wulgarnie, wulgaryzm) (potocznie, potoczny) uprawiać seks

pierd n
broim
śmierdzący, gazowy efekt przemiany materii o charakterze zapachowo-dźwiękowym

pierdolenie ˌpʲjɛrdɔˈlɛ̃ɲɛ n
cacamas
(wulgarnie, wulgaryzm) bzdury

pierdolić pʲjɛr.ˈdɔ.lʲit͡ɕ v
póg
(wulgarnie, wulgaryzm) uprawiać z kimś seks (jako strona aktywna)
(wulgarnie, wulgaryzm) uprawiać seks ze sobą nawzajem

pierdolnąć pʲjɛrˈdɔlnɔ̃ɲt͡ɕ v
gread
(wulgarnie, wulgaryzm) uderzyć
(wulgarnie, wulgaryzm) uderzyć się

pierdu-pierdu ˌpʲjɛrdu‿ˈpʲjɛrdu interjection
cacamas
(potocznie, potoczny) wykrzyknienie, które może wyrażać lekceważenie dla czyjejś wypowiedzi, niedowierzanie, irytację

pierdzieć ˈpʲjɛrʲd͡ʑɛ̇t͡ɕ v
broim
(wulgarnie, wulgaryzm) wypuszczać gazy trawienne

piernik ˈpʲjɛrʲɲik n
arán sinséir
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) twarde ciemnobrązowe ciasto robione z mieszaniny mąki pszennej i żytniej, mleka, jajek, skarmelizowanego cukru, miodu, silnie przyprawione cynamonem, imbirem;

piersiówka pʲjɛrʲˈɕufka n
fleasc póca
niewielki, płaski, najczęściej metalowy pojemnik na alkohol, noszony w wewnętrznej kieszeni

pierw adv
ar dtús
(książkowy) najpierw, wpierw, wcześniej

pierwiastek pʲjɛrˈvʲjastɛk n
dúil
(chemia, chemiczny) substancja składająca się z atomów o tej samej liczbie protonów w jądrze (liczbie atomowej); pierwiastek chemiczny;
fréamh
(matematyka, matematyczny) liczba, która po podniesieniu do danej potęgi, jest równa liczbie pierwiastkowanej;
(matematyka, matematyczny) miejsce zerowe funkcji;

pierwiosnek pʲjɛrˈvʲjɔsnɛk n
sabhaircín
(botanika, botaniczny) Primula L., rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju pierwiosnek (1.1)
(potocznie, potoczny) kwiat pierwiosnka (1.2)
tiuf-teaf
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) pierwiosnek zwyczajny

pierwiosnek zwyczajny pʲjɛrˈvʲjɔsnɛɡ zvɨˈt͡ʃajnɨ n
tiuf-teaf
(ornitologia, ornitologiczny) Phylloscopus collybita Vieillot, gatunek drobnego ptaka wędrownego z rodziny świstunek;

pierworodny ˌpʲjɛrvɔˈrɔdnɨ adj
céadghin
urodzony jako pierwszy z potomstwa

pierwotniak pʲjɛrˈvɔtʲɲak n
prótasón
(zoologia, zoologiczny) mikroskopijnej wielkości zwierzę jednokomórkowe

pierwotny pʲjɛrˈvɔtnɨ adj
cianaosta
taki, który pozostał w niezmienionej postaci

pierwsza n
a haon a chlog
godzina 1 po południu lub w nocy

pierwsza pomoc ˈpʲjɛrfʃa ˈpɔ̃mɔt͡s n
garchabhair
(medycyna, medyczny) pomoc przedmedyczna i medyczna udzielana ofiarom wypadków, rannym na miejscu zdarzenia;

pierwsza wojna światowa ˈpʲjɛrfʃa ˈvɔjna ɕfʲjaˈtɔva pn
Chéad Chogadh Domhanda
(historia, historyczny, historycznie) konflikt zbrojny w latach 1914-1918;

pierwszeństwo pʲjɛrfˈʃɛ̃j̃stfɔ n
ceart bealaigh
prawo do czegoś przed innymi; prawo bycia pierwszym, zrobienia czegoś na początku; przewaga, wyższość nad czymś lub nad kimś

pierwszorzędny ˌpʲjɛrfʃɔˈʒɛ̃ndnɨ adj
diail
najlepszej jakości

pierwszy ˈpʲjɛrfʃɨ adj
céad aonú
od liczby 1

pierze ˈpʲjɛʒɛ n
cluimhreach
(ornitologia, ornitologiczny) w ogólności, pióra i puch pokrywające ptaka
suas
pióra ptaków domowych, zwykle gęsi, służące do napychania poduszek, pierzyn itp.

pierzyna pʲjɛˈʒɨ̃na n
leaba chluimhrí
gruba kołdra wykonana z pierza

pierś pʲjɛrʲɕ n
brollach
(anatomia, anatomiczny) parzysty gruczoł mlekowy człowieka;
(anatomia, anatomiczny) przednia, górna część tułowia u człowieka lub innego zwierzęcia
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) mięso z przedniej części tułowia drobiu

pierścień ˈpʲjɛrʲɕt͡ɕɛ̇̃ɲ n
fáinne
(jubilerstwo, jubilerski) ozdoba nakładana na palec, masywna obrączka zazwyczaj z oczkiem;

pierścionek pʲjɛrʲɕˈt͡ɕɔ̃nɛk n
fáinne
rodzaj ozdoby na palec, wykonanej zazwyczaj z metalu szlachetnego z oczkiem

pies pʲjɛs n
madra gadhar
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris, zwierzę domowe;

pies domowy n
gadhar
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris Linnaeus, gatunek ssaka drapieżnego z rodziny psowatych, udomowiona forma wilka szarego;
(zoologia, zoologiczny) osobnik z gatunku pies domowy (1.1)

pies obronny ˈpʲjɛs ɔbˈrɔ̃nːɨ n
madra cosanta
(kynologia, kynologiczny) pies wyszkolony w celu obrony przed intruzami

pies ozdobny ˈpʲjɛs ɔˈzdɔbnɨ n
measán
(kynologia, kynologiczny) mały pies o gładkiej, często dłuższej sierści (lub włosie) trzymany jako zwierzę domowe, pupil

pies towarzyszący ˈpʲjɛs ˌtɔvaʒɨˈʃɔ̃nt͡sɨ n
madra cuidithe
pies specjalnie przeszkolony do pomocy niepełnosprawnym;

pieskować v
bladair
(przenośnie, przenośnia) zabiegać o względy kobiety niczym piesek o uwagę właściciela

pieszczota pʲjɛʃˈt͡ʃɔta n
easóg
czułe dotykanie, głaskanie, całowanie kogoś

pieszo ˈpʲjɛʃɔ adv
de chois
idąc, biegnąc, nie zaś pojazdem

pieszy ˈpʲjɛʃɨ n
coisí
osoba, która porusza się na własnych nogach

pietruszka pʲjɛˈtruʃka n
peirsil
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalne warzywo o białym korzeniu i zielonej naci;

pień pʲjɛ̇̃ɲ n
stoc
zdrewniała łodyga drzewa, nadziemna część drzewa bez gałęzi

pieścić v
muirnigh
tulić, głaskać okazując czułość

pieśń pʲjɛ̇ɕɲ̊ n
amhrán
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna utworu wokalnego, instrumentalnego lub wokalno-instrumentalnego;

pigment ˈpʲiɡmɛ̃nt n
lí
(biologia, biologiczny) substancja barwiąca wytwarzana przez komórki i tkanki organizmów żywych, która nadaje im kolor
(technologia, technika, techniczny) sproszkowana, kryjąca substancja barwiąca, nierozpuszczalna w wodzie i olejach, używana do sporządzania farb

pigwa ˈpʲiɡva n
cainche
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc pigwy (1.1) używany na przetwory

pigwowiec n
cainche
(botanika, botaniczny) rodzaj krzewu o skórzastych liściach i aromatycznych owocach

pijak ˈpʲijak n
claonas
(potocznie, potoczny) osoba będąca pod wpływem alkoholu
meisceoir
osoba nadużywająca alkoholu

pijany pʲiˈjãnɨ adj
ar meisce
pod wpływem alkoholu

pijany pʲiˈjãnɨ n
ar meisce
osoba nietrzeźwa

pijawka pʲiˈjafka n
súmaire
(zoologia, zoologiczny) drobne zwierzę wodne z typu pierścienic;

pijaństwo n
meisce
nietrzeźwość, stan upojenia alkoholowego

pik pʲik n
píce
gwałtowny i krótkotrwały wzrost wartości sygnału
szczyt (w nazwach niektórych rosyjskich gór)
spéireata
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czarnym listkiem w kształcie serca; karta tego koloru;

pika ˈpʲika n
píce
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń drzewcowa piechoty, używana przede wszystkim przeciwko kawalerii;

pikantny pʲiˈkãntnɨ adj
láidir
ostry w smaku, mający dużo drażniących język przypraw

piksel ˈpʲiksɛl n
picteilín
(informatyka, informatyczny) najmniejszy jednolity element obrazu wyświetlanego na ekranie, drukowanego lub uzyskiwanego za pomocą urządzeń przetwarzania obrazu (aparat cyfrowy, skaner);

piktyjski adj
Cruithneach
związany z Piktami, dotyczący Piktów

piktyjski n
Cruithneach
(językoznawstwo, językoznawczy) język piktyjski;

pilnie adv
go haireach
z wielką uwagą

pilnik ˈpʲilʲɲik n
comhad
(technologia, technika, techniczny) rodzaj narzędzia z hartowanej stali w kształcie płaskiej sztabki o chropowatej powierzchni, używany do ścierania, gładzenia lub obrabiana, najczęściej kawałków drewna;

pilnować pʲilˈnɔvat͡ɕ v
cathais
sprawować nadzór; strzec czegoś lub kogoś

pilny ˈpʲilnɨ adj
práinneach
wymagający pośpiechu, szybkiego działania

pilot ˈpʲilɔt n
píolóta
(lotnictwo, lotniczy) osoba kierująca pojazdem latającym – statkiem kosmicznym, śmigłowcem lub samolotem
cianrialtán
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do sterowania na odległość sprzętem elektronicznym lub maszyną;

pilotować v
treoraigh
(turystyka, turystyczny) opiekować się turystami

pinakiel pʲĩˈnacɛl n
stuaic
(architektura, architektoniczny) mała wieżyczka umieszczona na filarze przypory, często dekorowana elementami roślinnymi (np. w zwieńczeniu – kwiatonem), figurami i innymi ozdobnikami;

pinczer n
pinséir
(kynologia, kynologiczny) przedstawiciel grupy ras europejskich psów kontynentalnych o proporcjonalnej, kwadratowej sylwetce, małych wymaganiach, obdarzonych inteligencją, czujnością oraz odpornością na choroby;

pinda ˈpʲĩnda n
béabhar
(wulgarnie, wulgaryzm) zewnętrzne narządy płciowe kobiety

pinezka pʲĩˈnɛska n
tacóid ordóige
krótka szpilka z płaską lub kulistą główką;

pingwin ˈpʲĩŋɡvʲĩn n
piongain
(ornitologia, ornitologiczny) nielotny, czarno-biały ptak zamieszkujący zimne morza półkuli południowej;

pingwiny n
piongain
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Spheniscidae Bonaparte, rodzina ptaków z rzędu pingwinów (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Sphenisciformes Sharpe, rząd ptaków z infragromady ptaków neognatycznych;

pinia n
giúis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus pinea L., drzewo z rodziny sosnowatych, charakterystyczne dla krajów śródziemnomorskich;

pion pʲjɔ̃n n
aigeach
(technologia, technika, techniczny) ciężarek na sznurku, służący do wyznaczania pionu (1.1);
ceithearnach
(szachy, pojęcie szachowe) jedna z bierek w szachach, warcabach i innych grach

pionek ˈpʲjɔ̃nɛk n
ceithearnach
(szachy, pojęcie szachowe) najsłabsza bierka;
bodairlín
(przenośnie, przenośnia) ktoś nieważny, wykorzystywany przez innego człowieka i nieświadomie wypełniający jego wolę

pionowo pʲjɔ̃ˈnɔvɔ adv
suas
w grach planszowych: związany z pionem (bierką)

piorun ˈpʲjɔrũn n
tintreach
(meteorologia, meteorologiczny) wyładowanie elektryczne między dwiema chmurami lub między chmurą a ziemią;

piorunochron ˌpʲjɔrũˈnɔxrɔ̃n n
conduchtaire tintrí
(technologia, technika, techniczny) urządzenie instalowane na budynkach lub obok nich, aby chronić je przed bezpośrednim uderzeniem pioruna ;

piosenka pʲjɔˈsɛ̃nka n
amhrán
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wokalny utwór muzyczny, zwykle o rozrywkowym charakterze;

piosenkarz pʲjɔˈsɛ̃ŋkaʃ n
amhránaí
osoba zajmująca się zawodowo śpiewaniem;

piołun ˈpʲjɔwũn n
mormónta
(botanika, botaniczny) bylica piołun

piracić v
foghlaí mara
(potocznie, potoczny) niezgodnie z prawem kopiować, odtwarzać, lub rozpowszechniać pewne dzieło, utwór, program komputerowy lub inną własność intelektualną

piramida ˌpʲirãˈmʲida n
pirimid
(architektura, architektoniczny) budowla w kształcie ostrosłupa, grobowiec faraona;

pirania pʲiˈrãɲja n
piorána
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba drapieżna występująca głównie w dorzeczu Amazonki;

pirat ˈpʲirat n
píoráid
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozbójnik napadający na statki morskie lub powietrzne;
(potocznie, potoczny) przestępca nielegalnie rozpowszechniający cudzą własność intelektualną

piroksen n
pirixéin
(mineralogia, mineralogiczny) skała z grupy minerałów skałotwórczych, występujących w barwach od białej do żółtawej, zielonej lub czarnej, zawierających krzemiany wapnia, sodu, litu, magnezu, żelaza i/lub glinu;

piroliza ˌpʲirɔˈlʲiza n
pirealú
(chemia, chemiczny) proces rozkładu termicznego substancji prowadzony poprzez poddawanie ich działaniu wysokiej temperatury, ale bez kontaktu z tlenem i innymi czynnikami utleniającymi;

pirs pʲirs n
cé
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) sztuczny półwysep portowy wyposażony w urządzenia do cumowania;

piryt ˈpʲirɨt n
pirít
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, polimorficzna odmiana siarczku żelaza;

pisak ˈpʲisak n
cleite
narzędzie do pisania, którym pisze się, używając wymiennych wkładów z atramentem lub żelem

pisanie pʲiˈsãɲɛ n
scrioptúir
(rzeczownik odczasownikowy) od pisać

pisanina n
ráiméis
(lekceważąco, lekceważący) nędzny, marny utwór pisany

pisanka pʲiˈsãnka n
clúdóg
(etnografia, etnograficzny) (folklor) tradycyjnie pomalowane jajko w okresie świąt Wielkiejnocy;

pisarz ˈpʲisaʃ n
scríbhneoir
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która tworzy utwory literackie, zwłaszcza prozą;

pisać ˈpʲisat͡ɕ v
scríobh
umieszczać tekst na jakimś materiale lub medium

pisemnie pʲiˈsɛ̃mʲɲɛ adv
ar pháipéar
na piśmie, za pomocą pisma

pisemny pʲiˈsɛ̃mnɨ adj
scríofa
odbywający się na piśmie, wyrażony na piśmie

pisk pʲisk n
sceamh
cienki, przenikliwy dźwięk

pisklę ˈpʲisklɛ n
gearrcach
(ornitologia, ornitologiczny) niedawno wyklute młode ptaka;

pismo ˈpʲismɔ n
scríbhneoireacht
zbiór liter i innych znaków graficznych umożliwiający wyrażanie i przechowywanie myśli za pomocą tekstu;

pisownia pʲiˈsɔvʲɲa n
litriú
zasady dotyczące poprawnego pisania wyrazów

pistacja pʲiˈstat͡sʲja n
piostáis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pistacia L., drzewo z rodziny nanerczowatych;
(spożywczy) owoc drzewa pistacjowego

pistacja właściwa n
piostáis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z gatunku pistacja właściwa (1.1)
(systematyka) (botanika, botaniczny) Pistacia vera L., gatunek niewielkich drzew z rodziny nanerczowatych;

pistolet pʲiˈstɔlɛt n
piostal
ręczna, krótka broń palna, zasilana z magazynka lub jednostrzałowa;

pistolet maszynowy pʲiˈstɔlɛt ˌmaʃɨ̃ˈnɔvɨ n
fo-mheaisínghunna
indywidualna broń długa zasilana amunicją pistoletową, z mechanizmem spustowym umożliwiającym strzelanie seriami,

pisuar pʲiˈsu<sup>w</sup>ar n
úirinéal
muszla w ubikacji męskiej do oddawania moczu na stojąco

piszczałka pʲiʃˈt͡ʃawka n
píb
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) część składowa wielu instrumentów muzycznych
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ludowy dęty instrument muzyczny w postaci długiej, wąskiej rurki z otworami z boku

piszczałkowy adj
píb
składający się z piszczałek, oparty na zasadzie działania piszczałek lub w jakiś inny sposób związany z piszczałkami

piszczeć ˈpʲiʃt͡ʃɛt͡ɕ v
sceamh
powodować przenikliwy dźwięk, odgłos

pitagorejczyk n
Píotagarásach
(filozofia, filozoficzny) kultywator pitagoreizmu

pitagorejski adj
Píotagarásach
(filozofia, filozoficzny) związany z pitagoreizmem – nauką, poglądami głoszonymi przez Pitagorasa

pitaja n
dragantoradh
(spożywczy) jadalny owoc kaktusów z rodzajów Hylocereus i Stenocereus, o różowej, czerwonej lub żółtej skórce;

pitbulterier n
tarbh-bhrocaire
(kynologia, kynologiczny) rasa psów powstała ze skrzyżowania buldoga i kilku ras terierów

pitrasić pʲiˈtraɕit͡ɕ v
cuir caoi ar
(potocznie, potoczny) przygotowywać potrawy

piwiarnia pʲiˈvʲjarʲɲa n
teach tábhairne
lokal, w którym sprzedaje się piwo

piwnica pʲivʲˈɲit͡sa n
íoslach
podziemne piętro budynku
pomieszczenie przeznaczone do przechowywania wina, piwa i innych trunków

piwo ˈpʲivɔ n
beoir leann
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) niskoalkoholowy napój orzeźwiający;

piwowarstwo ˌpʲivɔˈvarstfɔ n
bríbhéireacht
sztuka warzenia piwa;

pizza ˈpʲiʦ̑ːa n
píotsa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płaski placek z ciasta drożdżowego z dodatkami, danie o włoskim rodowodzie;

pióro ˈpʲjurɔ n
cailín dearg
(technologia, technika, techniczny) męska część połączenia ciesielskiego typu „pióro i wpust”
cleite
(ornitologia, ornitologiczny) wytwór naskórka ptaków, pokrywający ich ciało, składający się z elastycznej osi i dwu chorągiewek;
peann
przyrząd do pisania
scafaire
spłaszczony, rozszerzony koniec wiosła

pióro i wpust n
teanga agus eitre
(technologia, technika, techniczny) bezgwoździowe połączenie ciesielskie, w którym wypukły profil jednej części (pióra) wchodzi w zagłębienie (wpust) drugiej części

piąte koło u wozu ˈpʲjɔ̃ntɛ ˈkɔwɔ u‿ˈvɔzu n
éan corr
(przenośnie, przenośnia) osoba lub rzecz zbędna, niepotrzebna, zawadzająca lub niepożądana

piątek ˈpʲjɔ̃ntɛk n
Aoine Dé hAoine
piąty dzień tygodnia

piątka ˈpʲjɔ̃ntka n
cúig
nazwa cyfry 5

piąty ˈpʲjɔ̃ntɨ adj
cúigiú
od 5

pić pʲit͡ɕ v
ól
spożywać płyny
pić (1.1) alkohol, również nałogowo

pięciokąt pʲjɛ̇̃ɲˈt͡ɕɔkɔ̃nt n
peinteagán
(geometria) wielokąt mający pięć boków;

pięciokątny adj
peinteagán
taki, który ma pięć kątów

pięciolinia n
foireann
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) element graficzny składający się z pięciu równoległych linii, który służy do zapisu muzyki;

piędź pʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ n
réise
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) dawna miara długości równa odległości od końca kciuka do końca palca środkowego lub małego rozpostartej dłoni dorosłego mężczyzny (ok. 8 cali);

piękno ˈpʲjɛ̃ŋknɔ n
áluinn
zbiór pozytywnych cech (harmonia, proporcja) należących do obiektu, pojęcia; coś, co podoba się, wzbudza zachwyt;

piękność ˈpʲjɛ̃ŋknɔɕt͡ɕ n
ainnir
piękna kobieta

piękny ˈpʲjɛ̃ŋknɨ adj
álainn
taki, którego cechuje piękno: bardzo ładny, wzbudzający zachwyt

pięta ˈpʲjɛ̃nta n
sáil
(anatomia, anatomiczny) tylna część stopy

piętka ˈpʲjɛ̃ntka n
sáil
(zdrobniale) od: pięta

piętnasty pʲjɛtˈnastɨ adj
an cuigú
od 15

piętnaście pʲjɛtˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
cúig déag
liczba 15

piętno n
smál
(przenośnie, przenośnia) cecha charakterystyczna, trwały ślad po czymś, znak rozpoznawczy

piętro ˈpʲjɛ̃ntrɔ n
ardán
(geologia, geologiczny) jednostka chronostratygraficzna dziejów Ziemi, część oddziału;
urlár
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) nadziemna kondygnacja budynku bezpośrednio nad parterem albo jeszcze wyżej

pięć pʲjɛ̇̃ɲt͡ɕ ordinalAdjective
cúig
(matematyka, matematyczny) liczba 5

pięćdziesiąt pʲjɛ̇̃ɲˈd͡ʑɛ̇ɕɔ̃nt cardinalNumeral
caoga
50

pięść pʲjɛ̃w̃ɕt͡ɕ n
dorn
zaciśnięta dłoń

piła ˈpʲiwa n
sábh
(technologia, technika, techniczny) narzędzie tnące z zębatym ostrzem;

piłka ˈpʲiwka n
liathróid
(sport, sportowy) kulisty lub owalny przedmiot, wykonany ze skóry lub gumy, często wypełniony powietrzem, wykorzystywany w sporcie lub do zabawy

piłka nożna ˈpʲiwka ˈnɔʒna n
peil sacar
(sport, sportowy) sport zespołowy rozgrywany na trawiastym boisku przez dwie jedenastoosobowe drużyny, które starają się wbić piłkę do bramki przeciwnika;

piłka ręczna ˈpʲiwka ˈrɛ̃n͇t͡ʃna n
láimhe
(sport, sportowy) sport zespołowy, w którym dwie siedmioosobowe drużyny starają się wrzucić za pomocą rąk piłkę do bramki przeciwnika;

piłka siatkowa n
eitpheil
(sport, sportowy) piłka używana do gry w piłkę siatkową (1.1)

piłka wodna n
póló uisce
(sport, sportowy) gra zespołowa rozgrywana piłką w basenie;

piłkarski pʲiwˈkarsʲci adj
peil
związany z piłkarstwem, dotyczący piłkarstwa

piłkarz ˈpʲiwkaʃ n
peileadóir
(sport, sportowy) sportowiec grający w piłkę nożną

piłkarzyki ˌpʲiwkaˈʒɨci n
peil bhoird
gra zręcznościowa przypominająca futbol, rozgrywana w specjalnej skrzynce z figurkami piłkarzy na ruchomych prętach;

piłować v
nath
rżnąć, przecinać coś piłą lub piłką

piśmiennictwo n
litir
ogół pisanych utworów literackich

piżama pʲiˈʒãma n
pitseámaí
strój, który zakłada się, idąc spać;

piżmak ˈpʲiʒmak n
muscfhrancach
(zoologia, zoologiczny) gryzoń półkuli północnej wytwarzający piżmo;

piżmo n
musc
(zootechnika, zootechniczny) wydzielina z gruczołów okołoodbytniczych piżmowca syberyjskiego;

plac plat͡s n
cearnóg an bhaile
wydzielona część miasta, otoczona ulicami i budynkami, zwykle wyłączona z ruchu pojazdów;

placebo plaˈt͡sɛbɔ n
placebo
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) substancja lub działanie (np. zabieg chirurgiczny) obojętne, które nie mają wpływu na stan zdrowia pacjenta, podawane choremu jako terapia;

placek ˈplat͡sɛk n
bloc
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płaski, zwykle okrągły wypiek, często słodki, z dodatkami

placówka plaˈt͡sufka n
cuaille
zakład, instytucja pełniąca rolę przedstawicielstwa handlowego, dyplomatycznego lub innego ośrodka publicznego
staic
(wojskowość, wojskowy) część wojsk przeznaczona do ubezpieczenia innych oddziałów na postoju

plafon ˈplafɔ̃n n
síleáil
malowidło na tynku, płótnie lub dekoracja stiukowa zajmujące centralną część sufitu lub sklepienia
sufit ozdobiony sztukaterią, płaskorzeźbą, freskiem lub malowidłem olejnym;

plaga ˈplaɡa n
plá
masowe, groźne zjawisko, szerzące się i trudne do opanowania

plakat ˈplakat n
póstaer
wyrób poligraficzny zazwyczaj pokaźnych rozmiarów reklamujący coś

plakatowy ˌplakaˈtɔvɨ adj
postálaí
dotyczący plakatu, wykorzystywany do produkcji plakatu

plamisty adj
ballach
mający plamy, charakteryzujący się plamistością

plamić v
salaigh
robić plamy

plamka ˈplãmka n
goirín
(zdrobniale) plama

plamka ślepa n
caochspota
(anatomia, anatomiczny) niewrażliwy na światło obszar siatkówki oka kręgowców, w którym nerw wzrokowy opuszcza gałkę oczną i biegnie w stronę mózgu;

plan plãn n
plean
to, co chcemy zrobić
układ czegoś, szkic

planeta plãˈnɛta n
pláinéad
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę;

planeta karłowata plãˈnɛta ˌkarwɔˈvata n
abhacphláinéad
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o rozmiarze pośrednim między planetą a planetoidą;

planetarium ˌplãnɛˈtarʲjũm n
pláinéadlann
(astronomia, astronomiczny) (edukacja, edukacyjny) odpowiednio wyposażony obiekt przeznaczony do popularyzacji astronomii poprzez odtwarzanie na sferycznym ekranie wyglądu nieba i ruchów ciał niebieskich;

planetka n
fophláinéad
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie obiegające Słońce, mniejsze od planety

plankton ˈplãŋktɔ̃n n
planctón
(biologia, biologiczny) (ekologia, ekologiczny) zespół organizmów żywych unoszących się w wodzie;

planować plãˈnɔvat͡ɕ v
plean
zamierzać

plansza ˈplãw̃ʃa n
clár
(książkowy) karton, deska itp. z zaznaczonymi polami, po których przesuwa się pionki w niektórych grach
graf
(książkowy) tablica, arkusz sztywnego papieru z tekstem, rysunkiem, wykresem itp., służące do zobrazowania jakiegoś tematu

plask plask n
boiseog
(potocznie, potoczny) dźwięk plaskania, który powstaje podczas uderzenia o coś płaskiego lub miękkiego

plaskacz n
boiseog
(pospolicie) uderzenie z otwartej dłoni w twarz

plaster ˈplastɛr n
cumhdaigh
(medycyna, medyczny) kawałek materiału pokryty substancją samoprzylepną, stosowany na rany
cíor mheala
(pszczelarstwo, pszczelarski) uformowany przez pszczoły zlepek sześciokątnych komórek woskowych
slis
płaski, szeroki płat, często odkrojony od pewnej całości

plasterek plaˈstɛrɛk n
slis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mały plaster (porcja czegoś)

plastik ˈplastʲik n
plaisteach
(potocznie, potoczny) tworzywo sztuczne
rodzaj materiału wybuchowego;

plastikowy ˌplastʲiˈkɔvɨ adj
plaisteach
wykonany z dowolnego rodzaju plastiku

plastyczny plaˈstɨt͡ʃnɨ adj
plaisteach
mający wyraźnie zarysowane kontury i kształty, sprawiający wrażenie trójwymiarowości
mający związek z twórczością malarza, rzeźbiarza, grafika itp.
określenie ciała stałego, oznaczające łatwość zmiany jego kształtu

platan ˈplatãn n
plána
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Platanus, wysokie drzewo o dużych, pachnących liściach i kwiatach zebranych w kuliste główki, z rodziny platanowatych;

plateau plaˈtɔ n
ardchlár
(matematyka, matematyczny) płaski obszar przebiegu funkcji

platyna plaˈtɨ̃na n
platanam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pt i liczbie atomowej 78;

playboy n
buachaill báire
hedonista prowadzący łatwe życie, także oddający się uciechom seksualnym

plazma ˈplazma n
plasma
(fizyka, fizyczny) materia powstała w bardzo wysokiej temperaturze z silnie zjonizowanego gazu, składająca się z naładowanych i obojętnych elektrycznie cząstek;

plaża ˈplaʒa n
trá
(turystyka, turystyczny) brzeg akwenu, pokryty piaskiem lub żwirem, nadający się do opalania i rekreacji;

plażowy plaˈʒɔvɨ adj
triomaigh
przeznaczony do noszenia, używania na plaży

plebiscyt plɛˈbʲist͡sɨt n
pobalbhreith
(publikatory) powszechne głosowanie określonej publiczności w celu wybrania najlepszej ich zdaniem osoby lub rzeczy

plecak ˈplɛt͡sak n
mála droma
rodzaj worka lub torby przystosowanej za pomocą dwóch pasków do noszenia na plecach;

plecy ˈplɛt͡sɨ n
droim
(anatomia, anatomiczny) tylna część tułowia, od barków do pasa;

plemię ˈplɛ̃mʲjɔna ˈplɛ̃mʲjɛ n
treibh
forma przedpaństwowej organizacji społeczeństw, grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar;
(biologia, biologiczny) kategoria systematyki roślin i zwierząt;

plemnik ˈplɛ̃mʲɲik n
speirmiteasón
(biologia, biologiczny) męska komórka rozrodcza – u ludzi, zwierząt i niektórych roślin;

pleonazm plɛˈɔ̃nasm̥ n
iomarcaíocht focal
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących;

plewa n
cáith
(rolnictwo, rolniczy) łuska ziarna zboża, odpad pozostały po przewianiu

pleć plɛt͡ɕ v
donán
(ogrodnictwo, ogrodniczy) wyrywać chwasty spośród roślin uprawnych

pleśnieć v
caonach liath
(mikologia, mikologiczny) okrywać się pleśnią

pleśniowy plɛɕˈɲɔvɨ adj
caonach liath
związany z pleśnią, dotyczący pleśni

pleśń n
múscán snas
gęsty nalot utworzony przez niektóre grzyby na produktach spożywczych i innych substancjach organicznych

plik plʲik n
comhad
(informatyka, informatyczny) zbiór danych stanowiących jedną całość;

pliszka ˈplʲiʃka n
glasóg
(ornitologia, ornitologiczny) drobny ptak z długim ogonem należący do jednego z dwóch rodzajów rodziny pliszkowatych, Motacillidae;

pliszka górska n
glasóg liath
(ornitologia, ornitologiczny) Motacilla cinerea, gatunek drobnego ptaka z rzędu wróblowatych;

pliszka siwa ˈplʲiʃka ˈɕiva n
glasóg sráide
(ornitologia, ornitologiczny) Motacilla alba, najczęściej spotykany w Polsce gatunek pliszki;

plon plɔ̃n n
fómhar
zysk z roślin uprawnych: ziaren, warzyw, owoców
meas
(przenośnie, przenośnia) konsekwencja, wynik, zysk, który jest wynikiem jakiegoś działania

plotka ˈplɔtka n
scéalaíocht
pogłoska, często nieprawdziwa i szkodliwa dla czyjejś reputacji; wiadomość powtarzana z ust do ust, która traci swoje pierwsze, prawdziwe znaczenie;

plotkarka plɔtˈkarka n
cardálaí
kobieta zajmująca się plotkami, rozsiewająca plotki

plotkować plɔtˈkɔvat͡ɕ v
scéalaíocht
opowiadać, roznosić plotki

plucie ˈplut͡ɕɛ n
bior
(rzeczownik odczasownikowy) od pluć

plugawy adj
cáidheach
budzący głęboki wstręt

plus plus n
móide
(matematyka, matematyczny) znak w postaci krzyżyka oznaczający dodawanie lub wartość powyżej zera

pluskać ˈpluskat͡ɕ v
ucht
kąpać się w płytkiej wodzie, rozchlapując ją

pluskwa ˈpluskfa n
feithid
(potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) błąd uniemożliwiający poprawne działanie programu
(potocznie, potoczny) małe urządzenie służące do podsłuchu;
míol leapa
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, żywiący się krwią, żyjący w pomieszczeniach owad z gatunku pluskwa domowa, Cimex lectularius;

pluskwiak ˈpluskfʲjak n
feithid
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) uskrzydlony owad będący pasożytem roślin i zwierząt, występujący na całym świecie w wielu, zróżnicowanych morfologicznie gatunkach;

pluszowy miś pluˈʃɔvɨ ˈmʲiɕ n
béirín
zabawka w kształcie misia wykonana z pluszu

plutokracja n
maoinlathas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma rządów, w której władzę sprawują najbogatsi

plutokratyczny adj
maoinlathach
dotyczący plutokracji

pluton ˈplutɔ̃n n
plútóiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pu i liczbie atomowej 94;

pluć plut͡ɕ v
caith seile
wyrzucać, wydalać coś z ust, najczęściej ślinę

plwocina pl̥fɔˈt͡ɕĩna n
seile
(fizjologia, fizjologiczny) płynna, śluzowata treść wydzielona podczas wypluwania

plądrowanie ˌplɔ̃ndrɔˈvãɲɛ n
argain
(rzeczownik odczasownikowy) od plądrować

plądrować plɔ̃nˈdrɔvat͡ɕ v
argain
przeczesywać jakiś obszar w poszukiwaniu łupów, dokonywać aktów grabieży na jakimś terenie

pneumatyczny ˌpnɛwmaˈtɨt͡ʃnɨ adj
aer-
zawierający sprężone powietrze lub poruszany za jego pomocą

po pɔ preposition
a
niewiele ponad
ar
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część przed przyimkiem ma miejsce ze strony określonej przez część za przyimkiem
ar tí
w wielu miejscach, w wielu przedmiotach tego samego typu
arís
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem jest materią, wzdłuż której odbył się ruch
gach
każdy dokładnie (tyle samo)
i ndiaidh
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem odbyła się wcześniej, niż część przed przyimkiem, lub znajduje się dalej w kolejności
labhair
w danym języku

po arabsku adv
Araibis
(językoznawstwo, językoznawczy) w języku arabskim

po drodze adv
ar feadh
o sytuacji tak, że bezproblemowe jest wykonanie czegoś, przy okazji innych czynności

po dzisiejszemu adv
an lá inniu
(potocznie, potoczny) według obowiązującej mody

po królewsku adv
ríoga
w sposób godny, wyszukany

po południu adv
iarnóin
w godzinach popołudniowych, przed wieczorem

po prostu pɔ‿ˈprɔstu adv
go díreach
bezpośrednio, otwarcie, w sposób prosty, nie komplikując niepotrzebnie

po wtóre idiom
cuidigh
(książkowy) przy wyliczaniu jako drugi element listy przedmiotów, zagadnień, zjawisk itp.

pobiec ˈpɔbʲjɛt͡s v
deil
(książkowy) (o spojrzeniu, myślach itp.) zwrócić się ku czemuś lub komuś
rith
(potocznie, potoczny) pospiesznie udać się gdzieś lub po kogoś
przemieścić się do przodu, biegnąc

pobieżny adj
neamhaireach
wykonany na szybko, bez wnikania w szczegóły, bez zgłębiania treści

pobić ˈpɔbʲit͡ɕ v
béim
zwyciężyć kogoś
greasáil
zadać wiele ciosów, uderzyć kogoś lub coś wiele razy

pobliski adj
in aice láimhe
znajdujący się w pobliżu, w niewielkiej odległości

pobliże pɔˈblʲiʒɛ n
dlúth
miejsce położone blisko czegoś, pobliska okolica

pobocze pɔˈbɔt͡ʃɛ n
colbha bóthair
skraj drogi; jej część przeznaczona do ruchu pieszych, niektórych pojazdów oraz do postojów

poboczny adj
ciumhais
mniej istotny, istniejący obok czegoś zasadniczego
foireann
(przestarzałe, przestarzały) będący z boku czegoś

pobojowisko ˌpɔbɔjɔˈvʲiskɔ n
blár catha
(historia, historyczny, historycznie) miejsce, na którym stoczono bitwę

poborca n
bailitheoir
urzędnik ściągający należności

poborowy n
earcach
(administracja) (wojskowość, wojskowy) mężczyzna przeznaczony do poboru, powołany do pełnienia służby wojskowej

pobożność pɔˈbɔʒnɔɕt͡ɕ n
beannaíocht
cecha tego, co pobożne lub tego, kto pobożny; religijność, oddanie wierze religijnej

pobrać ˈpɔbrat͡ɕ v
caith
wejść w posiadanie czegoś
pós
wziąć ślub

pobudka pɔˈbutka interjection
dúisigh
hasło używane przy budzeniu

pobudka pɔˈbutka n
réasún
(książkowy) zwykle w lm: coś co skłania lub pobudza do czegoś

pobudzać pɔˈbud͡zat͡ɕ v
spreag
zachęcać do czegoś
wprawiać kogoś w podniecenie seksualne

pobudzenie n
spreagthacht
(rzeczownik odczasownikowy) od pobudzić

pobór n
línitheoireacht
(administracja) (wojskowość, wojskowy) powołanie do służby wojskowej;

pocałować w dupę ˌpɔt͡saˈwɔvad͡ʑ ˈv‿dupɛ v
póg mo thóin
w trybie rozkazującym, (wulgarnie, wulgaryzm) (zobacz) pocałować w nos

pocałunek ˌpɔt͡saˈwũnɛk n
póg
serdeczne dotknięcie ustami innej osoby

pocenie pɔˈt͡sɛ̃ɲɛ n
allas
(rzeczownik odczasownikowy) od pocić się

pochlebca n
líodóir
człowiek pochlebiający komu

pochlebiać v
bladair
chwalić przesadnie

pochlebstwo n
bladar
nadmierna lub nieszczera pochwała z celem przypodobania się

pochmurny pɔˈxmurnɨ adj
néaltach
pokryty chmurami, mroczny wskutek pokrycia chmurami

pochodnia pɔˈxɔdʲɲa n
beo
smolne łuczywo lub skręcone pakuły, szmaty nasycone smołą osadzone na kawałku drewna, używane dawniej do oświetlania, obecnie raczej dla efektów świetlnych;

pochodzenie ˌpɔxɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
bunús
wywodzenie się z czegoś

pochopny adj
araiciseach
zbyt szybki, nieprzemyślany

pochować v
adhlaic
pogrzebać

pochwa ˈpɔxfa n
faighin
(anatomia, anatomiczny) żeński narząd rozrodczy ssaków;
truaill
futerał na broń białą;

pochwalić v
cuach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uwielbić, uczcić
wyrazić o kimś lub o czymś pozytywną opinię

pochwała pɔxˈfawa n
clú
pochwalenie kogoś lub czegoś

pochylać pɔˈxɨlat͡ɕ v
bandán
zginać ku dołowi
zginać samego siebie ku dołowi

pochyłość pɔˈxɨwɔɕt͡ɕ n
ardú
powierzchnia ukośna względem poziomu

pochód ˈpɔxut n
máirseáil
uroczyste, grupowe przejście, zwykle ulicami miasta

pochłaniać pɔˈxwãɲät͡ɕ v
alp
łapczywie zjeść lub wypić
súigh
wchłaniać, wciągać, zasysać
zaabsorbować czyjąś uwagę

pociecha pɔˈt͡ɕɛxa n
sólás
to, co pociesza; pokrzepiające słowa, wsparcie

pocierać v
cuimil
przesuwać z naciskiem, powodując tarcie

pocieszać pɔˈt͡ɕɛʃat͡ɕ v
consól
mówić komuś zasmuconemu miłe rzeczy w celu wprawienia go w lepszy nastrój

pocisk ˈpɔt͡ɕisk n
piléar
przedmiot miotany z broni miotającej lub wyrzutni mający razić cel lub wykonać inne zadanie, np. zadymić, oświetlić pole walki;

pociąg ˈpɔt͡ɕɔ̃ŋk n
traein
(transport, transportowy) (kolejnictwo) (technologia, technika, techniczny) lokomotywa z wagonami;

pociągający adj
mealltach
wzbudzający zainteresowanie

pociągać v
aom
być dla kogoś interesującym, intrygującym, również seksualnie atrakcyjnym
caith
(potocznie, potoczny) palić (papierosy)

pocić się ˈpɔt͡ɕit͡ɕ‿ɕɛ v
allasaigh
(fizjologia, fizjologiczny) wydzielać pot wskutek działania temperatury, choroby, wysiłku

poczciwy pɔt͡ʃʲˈt͡ɕivɨ adj
mór le
życzliwy, szczery i łagodny w stosunku do ludzi, skłonny do pomagania innym

poczekalnia ˌpɔt͡ʃɛˈkalʲɲa n
feithealann
miejsce dla osób, które czekają

poczta ˈpɔt͡ʃta n
oifig an phoist oifig poist
budynek lub pomieszczenie, w którym znajduje się siedziba poczty (1.1)

poczta elektroniczna n
ríomhphost
(informatyka, informatyczny) przesyłanie wiadomości drogą internetu

poczta pantoflowa ˈpɔt͡ʃta ˌpãntɔˈflɔva n
fíniúin
nieformalny kanał przekazywania informacji; plotki

pocztówka pɔt͡ʃˈtufka n
cárta poist
karta służąca do korespondencji, zwykle z fotografią lub obrazkiem po jednej stronie, wysyłana pocztą, bez koperty;

poczucie pɔˈt͡ʃut͡ɕɛ n
ciall
świadomość czegoś, zdawanie sobie sprawy z czegoś; zdolność odbierania, odczuwania, rozumienia czegoś

poczucie humoru pɔˈt͡ʃut͡ɕɛ xũˈmɔru n
ciall do ghreann
umiejętność dostrzegania rzeczy śmiesznych, zabawnych, wrażliwość na komizm czegoś

poczucie winy n
coireacht
(psychologia, psychologiczny) zespół przykrych uczuć w stosunku do siebie, które powstają w wyniku negatywnej oceny własnego postępowania;

poczwórny adj
ceathrúil
cztery razy większy
powtórzony cztery razy

poczynić v
caith
dokonać wielu czynności, aby osiągnąć dany cel

początek pɔˈt͡ʃɔ̃ntɛk n
tosach
to, od czego się coś zaczyna

początkowo ˌpɔt͡ʃɔ̃ntˈkɔvɔ adv
ar dtús
na początku, wstępnie

początkowy ˌpɔt͡ʃɔ̃ntˈkɔvɨ adj
ceannlitir
stanowiący początek czegoś, występujący lub odbywający się na początku czegoś

początkujący adj
tosaigh
nieposiadający dużego doświadczenia; taki, który zaczyna zdobywać doświadczenie lub wiedzę w jakiejś dziedzinie

poczęcie pɔˈt͡ʃɛ̃ɲt͡ɕɛ n
coimpeart
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) zajście kobiety w ciążę

poczęstunek ˌpɔt͡ʃɛ̃w̃ˈstũnɛk n
séire
małe, skromne przyjęcie
rzeczy, którymi częstuje się gości

pod pɔt preposition
faoi
…wskazujący położenie kogoś lub czegoś poniżej omawianego wyrażenia

pod gołym niebem pɔd‿ˈɡɔwɨ̃mʲ ˈɲɛbɛ̃m adv
faoin spéir
na świeżym powietrzu, na zewnątrz budynku, bez zadaszenia

pod wodą pɔd‿ˈvɔdɔ̃w̃ adv
faoi thoinn
(dosłownie) poniżej warstwy wody
(przenośnie, przenośnia) pod powierzchnią wody

podanie pɔˈdãɲɛ n
feidhmchlár
pismo z prośbą skierowane do władz;
finscéal
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowieść o przeszłości przekazywana w ustnej formie z pokolenia na pokolenie;
meil
(sport, sportowy) przekazanie piłki w grach zespołowych

podarować v
maith do
dokonać przebaczenia
tabhair
dać jako prezent, dar

podarunek n
bronntanas
dar, prezent, to, co się komuś darowuje

podatek pɔˈdatɛk n
cáin
powszechna obowiązkowa danina uiszczana zwykle na rzecz państwa, ale również na rzecz Kościoła, władcy;

podatek od wartości dodanej pɔˈdatɛk ˌɔd‿varˈtɔɕt͡ɕi dɔˈdãnɛj n
cáin bhreisluacha
(ekonomia, ekonomiczny) podatek od towarów i usług doliczany do ich ceny na kolejnych etapach ich tworzenia w zależności od kwoty, o jaką kolejne podmioty biorące udział w procesie tworzenia zwiększą ich wartość

podatkowy ˌpɔdatˈkɔvɨ adj
cáin
związany z podatkami lub systemem poboru podatków

podatność n
leochaileacht
cecha tego, co podatne

podatny adj
ainmní
ulegający z łatwością czemuś

podać ˈpɔdat͡ɕ v
meil
(sport, sportowy) przekazać piłkę innemu graczowi
przekazać coś komuś do rąk
scaoil
przekazać informację

podaż n
lón
(ekonomia, ekonomiczny) dostępność, oferta towarów na sprzedaż; (także, też) ilość danego towaru znajdująca się na rynku;

podbiał pospolity n
adhann
(botanika, botaniczny) Tussilago farfara L., niska bylina z rodziny astrowatych o złocistożółtych kwiatach;

podbiegunowy adj
fo-artach
(geografia, geograficzny) właściwy terenom polarnym lub znajdujący się na tych terenach

podbrzusze pɔdˈbʒuʃɛ n
abdóman
(anatomia, anatomiczny) u człowieka: część ciała poniżej brzucha
bolg
(anatomia, anatomiczny) u zwierząt: spodnia część tułowia

podbródek pɔdˈbrudɛk n
smig
(anatomia, anatomiczny) dolna część twarzy poniżej warg
(anatomia, anatomiczny) miękka część twarzy pod dolną szczęką

podburzać pɔdˈbuʒat͡ɕ v
dreasaigh
namawiać do buntu przeciw komuś

podbój ˈpɔdbuj n
concas
wkroczenie i opanowanie terenów zajmowanych przez kogoś innego

podcast n
podchraol
(publikatory) (informatyka, informatyczny) audycja dźwiękowa lub wideo dostarczana za pomocą RSS;

podchodzić pɔtˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
ionsaigh
zbliżać się do czegoś, zmniejszać dystans pomiędzy sobą a jakimś obiektem
úd
rozpoczynać coś, próbować

podchwytliwy adj
beachtaíoch
zawierający element który ma zmylić, wprawić w zakłopotanie lub oszukać

podciąg ˈpɔtʲt͡ɕɔ̃ŋk n
fosheicheamh
(matematyka, matematyczny) ciąg utworzony z wybranych wyrazów danego ciągu bez zmiany ich kolejności

podczas ˈpɔṭt͡ʃas preposition
agus
…służący do wyrażenia zdarzenia, równolegle z którym dzieje się (lub odbyła się) czynność, a które trwało przez cały czas wykonywania czynności

podczas gdy ˈpɔṭt͡ʃaz ˈɡdɨ
agus
natomiast, kiedy, za to

podczerwień pɔṭˈt͡ʃɛrvʲjɛ̇̃ɲ n
infridhearg
(optyka, optyczny) zakres promieniowania elektromagnetycznego o długości fali zawierającej się pomiędzy światłem widzialnym a falami radiowymi;

podczerwony ˌpɔṭt͡ʃɛrˈvɔ̃nɨ adj
fodhearg
(optyka, optyczny) o promieniowaniu elektromagnetycznym: mający długość fali z zakresu pomiędzy światłem widzialnym a falami radiowymi

poddany n
ainmní
osoba urodzona lub osiadła na terenie należącym do władcy

poddasze pɔdˈːaʃɛ n
lochta
(budownictwo) przestrzeń znajdująca się bezpośrednio pod stromym dachem, wykorzystywana jako strych lub do celów mieszkalnych

poddać ˈpɔdːat͡ɕ v
éirigh as
uznać kogoś lub coś za pokonanego
uznać swoją porażkę

poddźwiękowy ˌpɔdʲd͡ʑvʲjɛ̃ŋˈkɔvɨ adj
foshonach
mający prędkość mniejszą od prędkości dźwięku w powietrzu

podejmować ˌpɔdɛjˈmɔvat͡ɕ v
abhlann
gościć
aistarraing
wziąć coś własnego (lub jego część), co znajduje się u kogoś
dreach
wprowadzać coś w życie
zgadzać się na zrobienie czegoś

podejrzany ˌpɔdɛjˈʒãnɨ adj
amhrasach
taki, którego się o coś podejrzewa, posądzony o coś

podejrzany ˌpɔdɛjˈʒãnɨ n
amhrasach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ktoś, kto jest posądzony o popełnienie przestępstwa, komu w wyniku śledztwa przedstawiono zarzuty

podejrzenie ˌpɔdɛjˈʒɛ̃ɲɛ n
drochamhras
posądzenie kogoś o coś, domniemanie czyjejś winy

podejrzewać ˌpɔdɛjˈʒɛvat͡ɕ v
caith amhras ar
przypuszczać

podejrzliwy adj
amhrasach
skłonny do podejrzeń lub zdradzający takie nastawienie

podejście pɔˈdɛjɕt͡ɕɛ n
ionsaí
sposób traktowania kogoś lub czegoś, stosunek do kogoś lub czegoś

podeszwa pɔˈdɛʃfa n
bonn
(obuwnictwo, obuwniczy) dolna część buta chroniąca stopę przed różnymi urazami
(potocznie, potoczny) spodnia część stopy

podfolder pɔtˈfɔldɛr n
fochomhadlann
(informatyka, informatyczny) folder znajdujący się w innym folderze, położony niżej w strukturze katalogów

podgardle n
preiceall
część ciała zwierzęcia w przedniej części szyi

podgatunek n
fospeiceas
(systematyka) (biologia, biologiczny) (subspecies), jednostka taksonomiczna;

podglebie n
fo-ithir
(rolnictwo, rolniczy) warstwa pomiędzy warstwą orną a warstwą skały macierzystej

podgorzałka ˌpɔdɡɔˈʒawka n
lacha mheirgeach
(ornitologia, ornitologiczny) Aythya nyroca, brązowy ptak wodny zamieszkujący wyspowo Eurazję;

podium ˈpɔdʲjũm n
póidiam
podwyższenie w sali albo na świeżym powietrzu przeznaczone dla mówców, na występy artystyczne;

podjazd ˈpɔdʲjast n
ardaigh
jazda pod wzniesienie
cabhsán
droga doprowadzająca bezpośrednio do budynku lub grupy zabudowań (zwykle o charakterze mieszkalnym)
in éadan an chnoic
odcinek drogi wiodący pod wzniesienie
leannlus
(rzadki, rzadko używany) przejazd krótkiego dystansu – podjechanie

podkast n
podchraol
(publikatory) (informatyka, informatyczny) audycja w formie radiowej umieszczona w internecie z kanałem RSS umożliwiającym subskrybowanie przez słuchaczy

podklasa n
fo-aicme
(systematyka) kategoria systematyczna niższa od klasy

podkoszulek ˌpɔtkɔˈʃulɛk n
veist
krótka trykotowa lub bawełniana koszulka, noszona bezpośrednio na ciele;

podkowa pɔtˈkɔva n
crú capaill crú
metalowe wzmocnienie kopyt końskich;

podkradać pɔtˈkradat͡ɕ v
gráinne
kraść komuś część czegoś, kraść coś stale w niewielkich ilościach, po trochu

podkład ˈpɔtkwat n
bunsraith
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) puder w kremie, nakładany na twarz przed zrobieniem makijażu

podkładać v
fo-ghúna
umieszczać potajemnie
foireann
(sztuka) dawać tło, ilustrację z innej dziedziny sztuki do jakiegoś utworu

podkładka n
fobhrat
rzecz podłożona pod coś
leicneán
(technologia, technika, techniczny) element pomocniczy, płytka pomiędzy oddzielnymi materiałami, wprowadzona celem wzmocnienia, zabezpieczenia lub wyrównania konstrukcji

podle ˈpɔdlɛ adv
lofa
(potocznie, potoczny) nieodpowiednio, niedobrze, nie tak, jak powinno

podległość n
leochaileacht
(dawniej, dawny) podatność na coś
spleá
zależność od kogoś lub czegoś

podlewać pɔdˈlɛvat͡ɕ v
uiscigh
(ogrodnictwo, ogrodniczy) zasilać roślinę w wodę

podlizywać się v
bladair
(potocznie, potoczny) zabiegając o czyjeś względy, pochlebić komuś, kto stoi wyżej w jakiejś hierarchii

podmenu n
fo-roghchlár
(informatyka, informatyczny) menu podrzędne w stosunku do innego

podmiejski pɔdˈmʲjɛ̇jsʲci adj
bruachbhailteach
znajdujący się na przedmieściu

podmiot ˈpɔdmʲjɔt n
ainmní
(gramatyka) wyraz lub fraza określająca wykonawcę lub odbiorcę czynności;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba lub instytucja, która wykonuje jakąś czynność prawną, mająca prawa wobec czegoś

podmorski adj
fomhuireán
leżący pod powierzchnią morza; przeznaczony do działania pod powierzchnią morza; dziejący się pod powierzchnią morza

podmuch ˈpɔdmux n
blast
strumień powietrza

podmurówka ˌpɔdmuˈrufka n
bunsraith
płytki kamienny, ceglany lub betonowy fundament, na którym opiera się konstrukcja budynku

podniebienie ˌpɔdʲɲɛˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
carball
(anatomia, anatomiczny) górna część jamy gębowej kręgowców;
(przenośnie, przenośnia) smak, gust

podniecać pɔdʲˈɲɛt͡sat͡ɕ v
ardaigh
wywoływać stan silnego radosnego pobudzenia nerwowego i uczuciowego
ardaitheoir
wzmagać intensywność czegoś

podniecenie n
ardú
(rzeczownik odczasownikowy) od podniecić

podniesienie ˌpɔdʲɲɛ̇ˈɕɛ̇̃ɲɛ n
ardaitheoir
(rzeczownik odczasownikowy) od podnieść

podnieta pɔdʲˈɲɛta n
spreagadh
wyrażenie lub działanie zachęcające do wykonania określonego czynu

podnosić pɔdˈnɔɕit͡ɕ v
tóg
unieść, wziąć coś do góry
feall ar
unosić się, wstawać

podnosić do kwadratu v
hais
(matematyka, matematyczny) mnożyć pewną liczbę przez samą siebie

podnoszenie ˌpɔdnɔˈʃɛ̃ɲɛ n
ardaitheoir
(rzeczownik odczasownikowy) od podnosić

podnóże pɔdˈnuʒɛ n
neamhlómhar
miejsce u spodu czegoś, co się wznosi

podobać się pɔˈdɔbat͡ɕ‿ɕɛ v
leithéid
odpowiadać czyjemuś gustowi, wyczuciu estetycznemu, robić na kimś dobre wrażenie; wydawać się komuś sympatycznym

podobieństwo ˌpɔdɔˈbʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
cosúlacht
zgodność pewnych cech, właściwości pomiędzy osobami lub rzeczami

podobnie pɔˈdɔbʲɲɛ adv
ar an gcuma chéanna
porównywalnie, w podobnym stopniu
w podobny sposób

podobno pɔˈdɔbnɔ
is cosúil go
wyraz komunikujący, że mówiący dystansuje się od wyrażanego sądu, nie jest pewien co do jego prawdziwości; jak mówią, jak się zdaje

podobny pɔˈdɔbnɨ adj
cosúil le chéile
wyglądający prawie tak samo, mający zbliżony wygląd

podoficer n
oifigeach neamhchoimisiúnta
(wojskowość, wojskowy) (administracja) osoba zajmująca odpowiednią pozycję w hierarchii jakiejś służby mundurowej; w Polsce: posiadająca stopień co najmniej kaprala, a niższy niż podporucznika;

podologia n
cosliacht
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się diagnozą i leczeniem chorób stóp oraz stawu skokowo-goleniowego;

podopieczny n
cúram
osoba znajdująca się pod opieką

podpalenie ˌpɔtpaˈlɛ̃ɲɛ n
coirloscadh
umyślne podłożenie ognia mające na celu wywołanie pożaru;

podparcie n
branra
rzecz, która podpiera coś, utrzymuje we właściwej pozycji
cúlstop
coś lub ktoś wspomagający kogoś innego

podpaska n
cuibhrigh
(higiena, higieniczny) chłonny wkład zewnętrznie pochłaniający krew menstruacyjną

podpieracz ścian n
lus an bhalla
(przenośnie, przenośnia) (rzadki, rzadko używany) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba nie tańcząca na imprezach, nie mająca ochoty na włączanie się do działań grupy

podpierać pɔtˈpʲjɛrat͡ɕ v
branra
służyć za podparcie
wzmacniać jakąś tezę
fos
dawać podparcie, aby coś nie przewróciło się, nie opadło

podpis ˈpɔtpʲis n
ceannscríbhinn
wyjaśniający tekst umieszczony pod zdjęciem, wykresem
síniú
własnoręcznie napisane imię i nazwisko (lub symbol)

podpisywać ˌpɔtpʲiˈsɨvat͡ɕ v
sínigh
składać swój podpis na dokumencie – np. jako akceptację, uwiarygodnienie, poświadczenie
pisać swoje imię i nazwisko

podpora pɔtˈpɔra n
gabháil
(architektura, architektoniczny) wąski, wysoki element konstrukcyjny podtrzymujący np. sufit;

podporządkowywać v
fo-ordaigh
poddawać czyjejś władzy
aighnigh
uznawać czyjąś władzę

podpowiadać ˌpɔtpɔˈvʲjadat͡ɕ v
spreag
dyskretnie udzielać komuś potrzebnej informacji, której ta osoba nie pamięta lub nie wie

podprogowy adj
fo-thairseachúil
znajdujący się pod progiem; mający wartość/ilość/natężenie itp. niższe niż poziom będący lub uznany za granicę czegoś

podpuszczka pɔtˈpuʃt͡ʃka n
binid
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (spożywczy) enzym trawienny wchodzący w skład soku żołądkowego, powodujący ścinanie się białka mleka, używany w mleczarstwie do produkcji serów;

podrabiać v
ceárta
wykonywać kopię czegoś mającą uchodzić za oryginał

podrywacz n
drúisire
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) mężczyzna starający się uwieść kobietę

podrywać pɔdˈrɨvat͡ɕ v
pioc suas
(potocznie, potoczny) zagadywać inną osobę i starać się zainteresować ją sobą w celach romantycznych lub erotycznych; uwodzić

podrzucać pɔḍˈʒut͡sat͡ɕ v
lus
zostawiać coś komuś ukradkiem
suaith
rzucać coś w górę na niezbyt dużą wysokość

podrzutek pɔḍˈʒutɛk n
carrachán linbh
dziecko opuszczone przez rodziców i podrzucone obcym ludziom

podrząd n
fo-ord
(biologia, biologiczny) (systematyka) kategoria systematyczna niższa od rzędu; grupa powstała z podzielenia rzędu na niższe;

podrzędny pɔḍˈʒɛ̃ndnɨ adj
fo-ordaithe
(gramatyka) występujący w związku zależności jako element podporządkowany elementowi nadrzędnemu

podróż ˈpɔdruʃ n
taisteal
długotrwałe przemieszczanie się z jednego miejsca do drugiego

podróż poślubna n
mí na meala
podróż odbywana przez parę nowożeńców

podróżniczek ˌpɔdruʒʲˈɲit͡ʃɛk n
ghormphíb
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia svecica, mały, eurazjatycki ptak występujący na terenach wilgotnych;

podróżnik pɔdˈruʒʲɲik n
taistealaí
ktoś, kto podróżuje, jest w podróży (szczególnie często)

podróżny pɔdˈruʒnɨ adj
taisteal
związany z podróżą, dotyczący podróży

podróżny pɔdˈruʒnɨ n
traibhléir
osoba, która podróżuje lub udaje się w podróż

podróżować ˌpɔdruˈʒɔvat͡ɕ v
taistil
przebywać drogę w celu odwiedzenia odległego miejsca

podręcznik pɔdˈrɛ̃n͇t͡ʃʲɲik n
téacsleabhar
książka służąca do nauki, podająca wiedzę z jakiejś dziedziny;

podręczny pɔdˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
lámh
łatwo dostępny, możliwy do użycia w każdej chwili lub każdych okolicznościach

podsiębierny ˌpɔtʲɕɛ̃mˈbʲjɛrnɨ adj
íos-scairde
taki, który pracując bierze, nabiera coś pod siebie

podskakiwać v
bobailín
dokonywać ruchy w górę, wyraźnie odbijając się od podłoża
caill
wykonywać skok niezbyt wysoko
geit
szybko podnosić się, wykonywać drgania

podskok ˈpɔtskɔk n
léim
wybicie się w górę, w miejscu, na niewielką wysokość

podskórny adj
fo-chraicneach
umiejscowiony pod skórą

podstawa pɔtˈstava n
ceap
pewna zasada, baza teoretyczna
to, na czym coś stoi

podstawowy ˌpɔtstaˈvɔvɨ adj
príomh
główny, elementarny

podstrunnica ˌpɔtstrũɲˈːit͡sa n
méarchlár
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w instrumentach strunowych: listwa z twardego drewna, nad którą są umieszczone struny;

podstępny pɔtˈstɛ̃mpnɨ adj
cleasach
będący fortelem, przebiegłym działaniem

podsumowanie n
achoimre
krótkie, ogólne przedstawienie jakiejś sprawy

podsumować v
achoimrigh
krótko, ogólnie przedstawić jakąś sprawę

podsycać v
breosla
zwiększać intensywność czego

podszewka pɔṭˈʃɛfka n
líneáil
(krawiectwo) cienka tkanina wszyta po wewnętrznej stronie ubrania

podsłuch ˈpɔtswux n
feithid
urządzenie, którym wykonywany jest podsłuch (1.1) lub (1.2);

podsłuchiwać v
cúléist
słuchać czyjejś rozmowy

podtytuł n
fotheideal
(bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) tytuł uzupełniający, umieszczany po tytule właściwym

poduszeczka ˌpɔduˈʃɛt͡ʃka n
adhairt
miękka podkładka z tuszem do nasączania stempli

poduszka pɔˈduʃka n
adhairt piliúr ceannadhairt
worek wypełniony miękkim materiałem używany jako część pościeli lub w celach dekoracyjnych;

podwajać v
dúbail
zwiększać dwukrotnie
zwiększać się dwukrotnie

podważać v
ceist
pomniejszać wagę; osłabiać znaczenie; poddawać w wątpliwość
luamhán
unosić coś, działając na to od spodu

podwieczorek ˌpɔdvʲjɛˈt͡ʃɔrɛk n
tae
posiłek między obiadem a kolacją

podwijać pɔdˈvʲijät͡ɕ v
crap
zginać coś - zawijać część materiału / rzeczy do / za krawędź

podwiązka pɔdˈvʲjɔ̃w̃ska n
glúin-chrios
opaska lub taśma elastyczna podtrzymująca pończochę, skarpetkę;

podwodny pɔdˈvɔdnɨ adj
faoi thoinn
będący pod powierzchnią wody; odbywający się pod wodą, w całkowitym zanurzeniu

podwozie pɔdˈvɔʑɛ n
fo-charbad
(lotnictwo, lotniczy) dolna część samolotu umożliwiająca jego postój oraz toczenie się po ziemi;

podwyżka pɔdˈvɨʃka n
ardaigh
cena, o którą zostało podwyższone uposażenie
podniesienie się ceny, kosztu
podniesienie wysokości uposażenia

podwyższać pɔdˈvɨʃːat͡ɕ v
ardaigh
sprawiać, że coś jest wyższe, zwiększać wysokość
osiągać powiększenie w liczbie, osiągać większe nasilenie
zwiększyć intensywność czegoś

podwyższenie n
ardán
miejsce podwyższone
tiontú
uczynienie wyższym, większym, obfitszym, intensywniejszym

podwójnie adv
dúbail
dwa razy tyle

podwójny pɔˈdvujnɨ adj
dúbailte
składający się z dwóch jednakowych lub podobnych części

podwójny podbródek n
athsmig
warstwy tłuszczu zbierające się na szyi, poniżej właściwego podbródka człowieka, które formując się tworzą wypukłość przypominajacą podbródek

podwójny standard pɔˈdvujnɨ ˈstãndart n
caighdeán dúbailte
niesprawiedliwe stosowanie odmiennych zasad w podobnych do siebie sytuacjach

podwórko pɔdˈvurkɔ n
clós
przestrzeń przydomowa ogrodzona lub otoczona zabudowaniami

podwórze pɔdˈvuʒɛ n
clós
plac obok domu, najczęściej otoczony ogrodzeniem i zabudowaniami

podwładny pɔdˈvwadnɨ adj
fo-ordaigh
podlegający komuś, pozostający pod czyjąś władzą

podwładny pɔdˈvwadnɨ n
fo-ordaigh
osoba podległa komuś, czyjś pracownik

podyplomowy ˌpɔdɨplɔ̃ˈmɔvɨ adj
iarchéimí
odbywający się po uzyskaniu dyplomu

podzbiór n
fo-thacar
(matematyka, matematyczny) zbiór zawarty w innym zbiorze; zbiór którego wszystkie elementy należą do innego zbioru

podzespół n
aonad
podgrupa
crua-earraí
(technologia, technika, techniczny) części zmontowane ze sobą

podział ˈpɔd͡ʑaw n
deighilt
podzielenie czegoś na dwie lub więcej części

podzielać v
roinn
przeżywać wspólnie; brać wspólnie w czymś udział
wyrażać te same przekonania

podziemie pɔdʲˈʑɛ̃mʲjɛ n
gluaiseacht faoi choim
(przenośnie, przenośnia) zbrojna lub polityczna organizacja działająca w ukryciu, przeciw urzędującej władzy

podziemny pɔdʲˈʑɛ̃mnɨ adj
gluaiseacht faoi choim
znajdujący się pod powierzchnią ziemi

podziwiać pɔˈd͡ʑivʲjät͡ɕ v
ionadh
darzyć podziwem

podziękowanie ˌpɔd͡ʑɛ̃ŋkɔˈvãɲɛ n
go raibh maith agaibh
(rzeczownik odczasownikowy) od podziękować

podzwrotnikowy adj
fo-theochriosach
leżący w pobliżu zwrotnika, właściwy dla strefy zwrotnika

podążać pɔˈdɔ̃w̃ʒat͡ɕ v
téigh
(książkowy) iść, jechać, pośpieszać w danym kierunku

podłoga pɔdˈwɔɡa n
urlár
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pozioma powierzchnia w budynku, po której chodzą ludzie, wykonana z drewna, kamienia itp.; podłoże

podłość ˈpɔdwɔɕt͡ɕ n
coireacht
cecha tego, co podłe; cecha tych, którzy są podli

podłoże pɔdˈwɔʒɛ n
dríodar caife
przyczyna
idirmheán
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) pożywka dla bakterii;
neamhlómhar
spodnia warstwa
salaigh
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) wierzchnia warstwa ziemi pod uprawę

podły ˈpɔdwɨ adj
ceachartha
pozbawiony skrupułów, postępujący nieuczciwie w sposób świadomy, celowy, popełniający czyny haniebne, zasługujący na potępienie i pogardę
wynikający z czyjejś niegodziwości
fochaighdeánach
(potocznie, potoczny) w złym gatunku, kiepskiej jakości, w złym stanie

podświadomość n
fo-chomhfhios
(psychologia, psychologiczny) element życia psychicznego, który nie jest poddawany kontroli świadomości;

podżegać v
dreasaigh
wzniecać negatywne uczucie lub czyny wobec kogo lub czego

poemat n
dán
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) dłuższy utwór pisany wierszem opisujący ciąg wątków lub refleksji

poeta pɔˈɛta n
file bard
literat piszący wiersze, tworzący poezję

poetka pɔˈɛtka n
banfhile
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) kobieta, która pisze wiersze

poetyckość ˌpɔɛˈtɨt͡skɔɕt͡ɕ n
liriciúlacht
cecha tego, co poetyckie

poezja pɔˈɛzʲja n
filíocht
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) działalność literacka obejmująca wiersze, twórczość poetycką

poganiać v
brostaigh
zmuszać do rychłego wykonania czegoś
céide
zmuszać do szybkiego udania się w określonym kierunku

poganin pɔˈɡãɲĩn n
págán
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba wyznająca religię inną niż jedna z monoteistycznych, abrahamowych (jak chrześcijaństwo, islam, judaizm)

pogarda pɔˈɡarda n
dímheas
uczucie niechęci, poczucie wyższości wobec kogoś lub czegoś

pogardzać v
drochmheas a bheith agat
traktować kogoś lub coś z pogardą

pogawędka ˌpɔɡaˈvɛ̃ntka n
caislín
krótka, lekka rozmowa

pogański pɔˈɡãj̃sʲci adj
págánach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z pogaństwem

pogaństwo pɔˈɡãj̃stfɔ n
págántacht
często (pejoratywnie, pejoratywny) określenie zazwyczaj używane przez wyznawców religii monoteistycznych (judaizmu, chrześcijaństwa i islamu) na określenie wyznawania religii niechrześcijańskich, głównie politeistycznych lub animalistycznych

pogląd ˈpɔɡlɔ̃nt n
barúil
opinia na określony temat

pogoda pɔˈɡɔda n
aimsir
chwilowy stan atmosfery;

pogodny pɔˈɡɔdnɨ adj
grianmhar
odznaczający się ładną pogodą, brakiem opadów
misniúil
(książkowy) pełen spokoju, wesoły, odznaczający się pogodą ducha

pogotowie ˌpɔɡɔˈtɔvʲjɛ n
airdeallach
alarm
otharcharr
(potocznie, potoczny) karetka

pogranicze ˌpɔɡrãˈɲit͡ʃɛ n
dúiche theorann
obszar przy granicy dzielącej przestrzenie

pogrzeb ˈpɔɡʒɛp n
sochraid
uroczyste pogrzebanie zmarłego w ziemi

pogrzebać v
adhlaic
pochować zmarłego

pogrzebowy ˌpɔɡʒɛˈbɔvɨ adj
sochraid
związany z pogrzebem, pochówkiem

pogłoska pɔˈɡwɔska n
scéal scéil
rozpowszechniana wiadomość, której autentyczność jest niepewna, niesprawdzona

pogłębiać v
fadaigh
(przenośnie, przenośnia) czynić gruntowniejszym, bardziej dokładnym
géaraigh
(przenośnie, przenośnia) powodować nasilenie
(przenośnie, przenośnia) stawać się bardziej wyraźnym

poimek pɔˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
iarfhocal
(gramatyka) nieodmienna część mowy, łącząca się z wyrazem (występująca po nim) i zmieniająca jego sens, występująca m.in. w językach ugrofińskich;

poić ˈpɔ<sup>j</sup>it͡ɕ v
dobhar
podawać napój

pojawiać się pɔˈjavʲjät͡ɕ‿ɕɛ v
rith le
stawać się widocznym, jawnym

pojawienie się ˌpɔjaˈvʲjɛ̇̃ɲɛ‿ɕɛ n
réaladh
(rzeczownik odczasownikowy) od pojawić się

pojazd ˈpɔjast n
feithicil
(potocznie, potoczny) samochód
maszyna mogąca przemieszczać się sama lub z pomocą zwierząt pociągowych;

pojechać pɔˈjɛxat͡ɕ v
téigh
(potocznie, potoczny) o środkach lokomocji, transportu: wyruszyć w drogę w jakimś kierunku; odjechać z miejsca, gdzie się zatrzymał
udać się dokądś jakimś pojazdem, lub na zwierzęciu

pojedynczy ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇t͡ʃɨ adj
aonarach
taki, który jest tylko jeden; osobny

pojedynek n
babhta
walka, spór między dwiema stronami

pojemnik pɔˈjɛ̃mʲɲik n
coimeádán
zbiornik (naczynie, skrzynia, kosz itp.), w którym przechowywane są materiały, towary, przedmioty, substancje

pojemność pɔˈjɛ̃mnɔɕt͡ɕ n
acmhainn
parametr zbiornika lub naczynia określający, ile cieczy, gazu lub materiałów sypkich może się w nim zmieścić
ábaltacht
(elektryczność) zdolność ciała do gromadzenia ładunku elektrycznego;

pojutrze pɔˈjuṭʃɛ adv
arú amárach
za dwa dni, dwa dni po dniu dzisiejszym

pojęcie pɔˈjɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
téarma
termin, określenie, hasło, nazwa czegoś istniejącego tylko w myśli

pokarm ˈpɔkarm n
bia
pożywienie organizmów żywych danego gatunku (w szczególności człowieka);

pokarmowy adj
coimpléasc
dotyczący pokarmu

pokaz ˈpɔkas n
clár
prezentacja jakichś umiejętności, przedmiotów itp.

pokazywać ˌpɔkaˈzɨvat͡ɕ v
aird
wskazywać w jakimś kierunku
taispeáin
dawać możliwość zobaczenia czegoś
wykonywać ruchy informujące kogoś o czymś
taispeántas
(technologia, technika, techniczny) o przyrządach pomiarowych: wskazywać wartość wielkości mierzonej

pokojowiec n
giolla páirceála
(historia, historyczny, historycznie) służący dworski

pokojowy ˌpɔkɔˈjɔvɨ adj
suaimhneach
dotyczący porozumienia lub zgody
o spokojnym usposobieniu

pokojowy ˌpɔkɔˈjɔvɨ n
giolla páirceála
osoba odpowiedzialna za utrzymanie porządku w pokoju

pokolenie ˌpɔkɔˈlɛ̃ɲɛ n
glúin
(biblijny) plemię

pokonać pɔˈkɔ̃nat͡ɕ v
buaigh
aspekt dokonany od: pokonywać

pokonywać ˌpɔkɔ̃ˈnɨvat͡ɕ v
buaigh ar
odnosić zwycięstwo nad kimś

pokora pɔˈkɔra n
uirísle
świadomość własnych ograniczeń i słabości skłaniająca do niesprzeciwiania się życiowym koniecznościom

pokorny adj
umhal
nie wywyższający się, skromny

pokos n
láithreán féir
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) pas, wał skoszonej roślinności, zwykle trawy lub zboża;

pokrewieństwo ˌpɔkrɛˈvʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
cleamhnas
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (biologia, biologiczny) podobieństwo właściwości

pokrewny pɔˈkrɛvnɨ adj
gaolmhar
wykazujący podobieństwo do kogoś lub czegoś pod jakimś względem

pokrycie n
bánaigh
o słowach: potwierdzenie w czynach
cumhdach
warstwa przykrywająca coś

pokrywa pɔˈkrɨva n
araoid
przedmiot służący do nakrywania, przykrywania czegoś

pokrywać pɔˈkrɨvat͡ɕ v
araoid
(handel, handlowy) płacić, zapewniać całkowite finansowanie danej części
(zootechnika, zootechniczny) zapładniać
nanosić coś na coś

pokrzywa pɔˈkʃɨva n
cál faiche
(botanika, botaniczny) jednoroczna roślina zielna lub bylina z rodzaju pokrzywa (1.1), o ząbkowatych liściach pokrytych parzącymi włoskami

pokrzywa zwyczajna n
cál faiche
(botanika, botaniczny) Urtica dioica L., gatunek pospolitej rośliny z rodziny pokrzywowatych, o zdolnościach parzących i wielu właściwościach leczniczych;

pokrój n
cineálta
zespół cech osoby

pokusa pɔˈkusa n
aimsiú
trudne do opanowania pragnienie

pokuszenie n
aimsiú
(dawniej, dawny) sytuacja skłaniająca lub kusząca kogoś do zrobienia czegoś złego, do zgrzeszenia

pokuta pɔˈkuta n
aithrí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przyjęta dobrowolnie lub narzucona kara za grzechy;

pokwitowanie ˌpɔkfʲitɔˈvãɲɛ n
fáltas
potwierdzenie odbioru czegoś

pokój ˈpɔkuj n
síocháin síth
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) stan panujący między dwoma narodami, bez działań wojennych, bez wypowiedzenia wojny
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pakt kończący wojnę
(przestarzałe, przestarzały) spokój

pokój gościnny ˈpɔkuj ɡɔɕˈt͡ɕĩnːɨ n
seomra suí
w mieszkaniu: duży pokój, salon

pokład ˈpɔkwat n
clár
wnętrze samolotu lub statku kosmicznego
droichead
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) każde poziome pokrycie kadłuba statku;
sraith
warstwa określonej kopaliny zalegająca pomiędzy warstwami innych kopalin

pokładać v
bandán
przyginać do powierzchni, do ziemi; rozkładać na płask
plás
liczyć na kogoś lub na coś poprzez coś

pokładełko n
ubhlonnaitheoir
(zoologia, zoologiczny) narząd w postaci cienkiej wydłużonej rureczki, służący do składania jaj, występujący u samic wielu gatunków owadów, pajęczaków i niektórych ryb;

pokłon ˈpɔkwɔ̃n n
bogha
(etnografia, etnograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pochylenie obrazu w procesji katolickiej na Kaszubach;
niskie pochylenie głowy lub całego tułowia na znak oddania czci

pokłosie pɔˈkwɔɕɛ n
iarmhairt
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) skutek czyjegoś działania

polana pɔˈlãna n
ceapach
(leśnictwo) pozbawione drzew miejsce w lesie;

polano pɔˈlãnɔ n
bloc
(przestarzałe, przestarzały) kawał drewna przeznaczony na opał

polatucha ˌpɔlaˈtuxa n
iora eitilte
(zoologia, zoologiczny) Pteromys volans, gatunek gryzonia z rodziny wiewiórkowatych, występuje w tajdze od Finlandii po Sachalin i Kamczatkę;

pole ˈpɔlɛ n
páirc
(rolnictwo, rolniczy) część ziemi przeznaczona pod uprawę;

pole bitwy ˈpɔlɛ ˈbʲitfɨ n
blár catha
miejsce, w którym odbyła/odbywa się bitwa, walka lub starcie

pole elektryczne ˈpɔlɛ ˌːlɛkˈtrɨt͡ʃnɛ n
réimse leictreach
(fizyka, fizyczny) pole fizyczne, stan przestrzeni, w której na ładunek elektryczny działa siła;

pole karne n
loca pionóis
(sport, sportowy) część boiska piłki nożnej położona przy bramce, oznaczona białymi liniami (większa niż pole bramkowe, które obejmuje), gdzie drużyna broniąca za określone przewinienia może zostać ukarana według specjalnych zasad

pole magnetyczne n
réimse maighnéadach
(fizyka, fizyczny) stan przestrzeni z siłami oddziałującymi na poruszające się ładunki elektryczne;

polecać pɔˈlɛt͡sat͡ɕ v
abair le
mówić komuś, co ma zrobić, wydawać komuś polecenie
cuir in iontaoibh
dawać kogoś lub coś pod czyjąś opiekę

polegać pɔˈlɛɡat͡ɕ v
braith
na kimś ufać komuś, być pewnym jego zachowania
cuir in iontaoibh
na czymś opierać się na czymś, ufać czemuś

polepszać pɔˈlɛpʃat͡ɕ v
leasaigh
zmieniać coś na lepsze
cuir feabhas ar
zmieniać się na lepsze, stawać się lepszym, poprawiać się

poler n
ceap ceangail
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) pachołek na nabrzeżu lub na pokładzie statku, do którego mocuje się cumy i szpringi;

polewa pɔˈlɛva n
bí ag innilt
(technologia, technika, techniczny) barwna powłoka dekorująca ceramikę kolorem i połyskiem
gloinigh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zastygła, słodka masa na pieczywie

poli- prefix
pola-
(ekologia, ekologiczny) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na wąski, lecz względnie wysoki zakres tolerancji na dany czynnik
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na wielość, mnogość czegoś

poliamoria ˌpɔlʲi<sup>j</sup>ãˈmɔrʲja n
il-leannánacht
(socjologia, socjologiczny) zaangażowanie w związek miłosny z więcej niż jedną osobą jednocześnie za zgodą i wiedzą wszystkich osób tworzących dany związek;

poliandria ˌpɔlʲiˈ<sup>j</sup>ãndrʲja n
polandras
forma poligamii, w której kobieta jest zamężna jednocześnie z dwoma lub więcej mężczyznami;

poliandryczny adj
polandrach
dotyczący poliandrii

policja pɔˈlʲit͡sʲja n
garda péas
instytucja państwowa mająca za zadanie ochronę obywateli przed przestępcami, wykrywanie przestępstw itp.;

policjant pɔˈlʲit͡sʲjãnt n
garda
funkcjonariusz policji

policjantka ˌpɔlʲiˈt͡sʲjãntka n
bangharda
kobieta, która pracuje w policji

policyjny ˌpɔlʲiˈt͡sɨjnɨ adj
Gardaí
związany z policją

policzek pɔˈlʲit͡ʃɛk n
grua leiceann
(anatomia, anatomiczny) każde z dwóch miejsc na twarzy pod okiem, obok nosa

polifonia n
ilfhónacht
faktura muzyczna, w której co najmniej dwa głosy prowadzone są równocześnie i niezależnie od siebie;

poligamia ˌpɔlʲiˈɡãmʲja n
ilphósadh
(socjologia, socjologiczny) związek małżeński z wieloma osobami

poligamiczny adj
polagamach
(socjologia, socjologiczny) (zoologia, zoologiczny) dotyczący poligamii

poligon pɔˈlʲiɡɔ̃n n
polagán
(przestarzałe, przestarzały) (geometria) wielobok
réim
(wojskowość, wojskowy) wydzielony obszar służący do ćwiczeń wojskowych
taobhfort
(geodezja, geodezyjny) obszar ograniczony liniami prostymi

poligynia ˌpɔlʲiˈɡɨ̃ɲja n
polaigíneas
forma poligamii, w której mężczyzna jest żonaty jednocześnie z dwiema lub więcej kobietami;

polimorficzny adj
polamorfach
mający różne postaci

polimorfizm n
polamorfacht
(biologia, biologiczny) zjawisko szczególnego zróżnicowania budowy osobników i przystosowania do pełnienia określonych ról w społeczeństwie;
(chemia, chemiczny) zjawisko występowania różnych odmian krystalograficznych tej samej substancji chemicznej. Występuje ono wtedy, gdy ta sama substancja może występować w dwóch lub nawet kilku formach krystalicznych;
(informatyka, informatyczny) mechanizmy pozwalające programiście używać wartości, zmiennych i podprogramów na kilka różnych sposobów;

polineuropatia n
polainéarapaite
(medycyna, medyczny) zespół objawów wynikłych z uszkodzenia wielu nerwów obwodowych

poliptyk n
poiliptic
(sztuka) praca artystyczna składająca się z wielu części tworzących jedno dzieło, w szczególności typ wieloczęściowej nastawy ołtarzowej charakterystyczny dla późnego gotyku;

politechniczny adj
ildánach
dotyczący politechniki, związany z politechniką

politeista ˌpɔlʲitɛˈ<sup>j</sup>ista n
ildiachaí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) człowiek wyznający politeizm, wierzący w wielu bogów

politeistyczny ˌpɔlʲitɛ<sup>j</sup>iˈstɨt͡ʃnɨ adj
ildiach
związany z politeizmem, właściwy politeizmowi i/lub politeistom

politeizm ˌpɔlʲiˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
ildiachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wielobóstwo, kult wielu bogów;

politologia ˌpɔlʲitɔˈlɔɟja n
eolaíocht pholaitiúil
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka zajmująca się ogólnie pojętą polityką;

politowanie n
bá
(książkowy) współczucie, litość, często połączone z lekceważeniem lub pobłażliwością

polityczny ˌpɔlʲiˈtɨt͡ʃnɨ adj
polaitiúil
dotyczący polityki, związany z polityką, nastawiony na osiągnięcie korzyści w polityce

polityk pɔˈlʲitɨk n
polaiteoir
osoba zajmująca się polityką

polityka pɔˈlʲitɨka n
polaitíocht
całokształt działań jakiejś grupy, partii politycznej lub organizacji związanych z dążeniem do zdobycia i utrzymania władzy;

polny ˈpɔlnɨ adj
ceantar
związany z polem walki, dotyczący pola walki
związany z polem, dotyczący pola, znajdujący się w polu

polo ˈpɔlɔ n
póló
(sport, sportowy) gra drużynowa rozgrywana konno, w której za pomocą długich kijów dąży się do umieszczenia drewnianej kuli w bramce przeciwnej drużyny;

polon ˈpɔlɔ̃n n
polóiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny promieniotwórczy o symbolu Po i liczbie atomowej 84;

polonez pɔˈlɔ̃nɛs n
polannach
(choreografia, choreograficzny) tradycyjny, ludowy taniec polski w metrum 3/4;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyczna forma oparta o polonez (1.1);

polowanie ˌpɔlɔˈvãɲɛ n
fiach
(łowiectwo, łowiecki) zespół czynności podejmowanych celem wytropienia i zabicia dzikiej zwierzyny

polować pɔˈlɔvat͡ɕ v
seilg
brać udział w polowaniu, tropić aby zabić

polski ˈpɔlsʲci adj
Polainnis polainnis
odnoszący się do Polski lub Polaków

polski ˈpɔlsʲci n
Polainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) zachodniosłowiański język używany przez Polaków;

polszczyzna pɔlˈʃt͡ʃɨzna n
Polainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język polski

pomadka n
béaldath
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyk do malowania ust

pomagać pɔ̃ˈmaɡat͡ɕ v
cabhair
ułatwiać komuś jakąś czynność, poprzez branie udziału w niej

pomarańcz pɔ̃ˈmarãj̃n͇t͡ʃ n
dath oráiste
kolor pomarańczowy

pomarańcza ˌpɔ̃maˈrãj̃n͇t͡ʃa n
oráiste
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc cytrusowy o pomarańczowej skórce

pomarańcza bergamota ˌpɔ̃maˈrãj̃n͇t͡ʃa ˌbɛrɡãˈmɔta n
beirgeamat
(botanika, botaniczny) Citrus bergamia, gatunek rośliny z rodziny rutowatych, uprawianej głównie we Włoszech;

pomarańczowy ˌpɔ̃marãj̃n͇ˈt͡ʃɔvɨ adj
oráiste flannbhuí
mający kolor drugiego pasma tęczy, taki jak kolor owocu pomarańczy itp.; żółty z czerwonym zabarwieniem;

pomelo pɔ̃ˈmɛlɔ n
pomaló
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc pomarańczy olbrzymiej

pomiarowy adj
barra
związany z lub służący do pomiaru

pomidor pɔ̃ˈmʲidɔr n
tráta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) owoc pomidora (1.2)

pomidor zwyczajny n
tráta
(botanika, botaniczny) (systematyka) Solanum lycopersicum L., gatunek rośliny z rodziny psiankowatych, uprawiany dla owoców;

pomidorowy ˌpɔ̃mʲidɔˈrɔvɨ adj
tráta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zrobiony z owoców pomidora, składający się w większej części z pomidorów

pomierzyć pɔ̃ˈmʲjɛʒɨt͡ɕ v
barra
zmierzyć kolejno wiele rzeczy

pomieszczenie ˌpɔ̃mʲjɛʃˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
cuir
(budownictwo) część budynku o określonym przeznaczeniu
iostas
(rzeczownik odczasownikowy) od pomieścić

pomijać pɔ̃ˈmʲijät͡ɕ v
caill
nie mówić czegoś, opuścić temat, który chciało lub miało się poruszyć

pomknąć ˈpɔ̃mknɔ̃ɲt͡ɕ v
deabhadh
ruszyć szybko naprzód, (na przykład) pobiec, pojechać (i tym podobne, i temu podobne)

pomnażać v
neartaigh
czynić większą ilość lub liczbę czegoś
stawać się liczniejszym, większym

pomniejszać v
beagaigh
czynić mniej znaczącym; uznawać za mniej wartościowego
laghdaigh
czynić coś mniejszym w rozmiarach, liczbie, natężeniu

pomnik ˈpɔ̃mʲɲik n
íomhá
rzeźba, posąg utworzony w celu upamiętnienia jakiegoś wydarzenia lub osoby;

pomoc ˈpɔ̃mɔt͡s n
cabhair cuidiú
ułatwienie komuś życia lub wykonania określonej czynności

pomoc społeczna n
slándáil shóisialach
instytucja odpowiadająca za pomoc osobom i rodzinom w radzeniu sobie w trudnych sytuacjach życiowych

pomocnica n
cúntóir
kobieta pomagająca w czymś, wyręczająca kogoś

pomocniczy ˌpɔ̃mɔt͡sʲˈɲit͡ʃɨ adj
cúntach
stanowiący pomoc dla kogoś lub czegoś

pomocnik pɔ̃ˈmɔt͡sʲɲik n
cúntóir
osoba do pomocy przy jakiejś pracy
pracownik pracujący pod czyimś kierunkiem

pomocny pɔ̃ˈmɔt͡snɨ adj
cúntach
(o osobach) taki, który pomaga w czymś
úsáideach
(o rzeczach) taki, który jest przydatny do czegoś, który coś ułatwia

pomocy pɔ̃ˈmɔt͡sɨ interjection
cabhair
wołanie o pomoc w sytuacji zagrożenia

pomorski pɔ̃ˈmɔrsʲci adj
Pomaerach
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dotyczący Pomorza; pochodzący z Pomorza;

pompa ˈpɔ̃mpa n
caidéal
(ironicznie) bardzo wystawne przyjęcie, uroczystość
(mechanika) maszyna do wymuszania przepływu cieczy lub gazu;
mustar
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) silny, ulewny deszcz

pompatyczny adj
mórchúiseach
przesadnie wystawny, uroczysty i ceremonialny

pompka ˈpɔ̃mpka n
caidéal
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na uginaniu i prostowaniu ramion, wykonywane z dłońmi i palcami stóp opartymi o podłogę;
taosc
(mechanika) niewielkie urządzenie do pompowania, najczęściej wody lub powietrza

pompon ˈpɔ̃mpɔ̃n n
bobailín
przyszywana ozdoba z włóczki w formie puszystej kulki;

pomponik n
bobailín
(zdrobniale) mały pompon

pompować v
taosc
wtłaczać dokądś
wydobywać skądś

pomruk n
tormán
niski, głuchy dźwięk wydawany przez człowieka, zwierzęta lub przyrodę nieożywioną

pomysł ˈpɔ̃mɨsw̥ n
smaoineamh
myśl zawierająca plan działania lub rozwiązanie jakiegoś problemu

pomysłowy ˌpɔ̃mɨˈswɔvɨ adj
airgtheach
mający wiele pomysłów

pomywacz n
miasniteoir
pracownik zajmujący się zmywaniem naczyń

pomywaczka n
miasniteoir
pracownica restauracji myjąca naczynia

pomyłka pɔ̃ˈmɨwka n
dearmad
błąd w rozumowaniu lub w postępowaniu

pomyśleć pɔ̃ˈmɨɕlɛt͡ɕ v
ceap
myśleć przez jakiś czas, zastanawiając się nad czymś
wziąć coś pod uwagę, zadbać o coś, zająć się czymś
zdać sobie sprawę z czegoś, uświadomić sobie coś

pomyślność pɔ̃ˈmɨɕl̥nɔɕt͡ɕ n
folláine
sprzyjający los, korzystny bieg wydarzeń

pomyślny adj
ádhúil
niebędący złym, negatywnym

pomścić v
díoltas a imirt ar
odpłacić komuś złem za zło, którego się dopuścił

ponad ˈpɔ̃nat preposition
arís
…tworzący konstrukcję opisującą położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia
…tworzący konstrukcję opisującą relację większości w stosunku do jakiejś wielkości

ponadprzeciętny adj
urghnách
większy lub lepszy od przeciętnego

ponadto pɔ̃ˈnatːɔ particle
diomaite de
nawiązuje do poprzedniego kontekstu wypowiedzi i wprowadza nową informację na omawiany już temat

poncz n
puins
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój z wymieszanych różnych rodzajów alkoholi, soków owocowych i innych składników;

ponczo ˈpɔ̃n͇t͡ʃɔ n
painseó
(etnografia, etnograficzny) wierzchnie okrycie z czworobocznego kawałka tkaniny z wyciętym pośrodku otworem na głowę, pierwotnie noszone przez Indian w Ameryce Łacińskiej;

pond pɔ̃nt n
dabhach
(przestarzałe, przestarzały) (fizyka, fizyczny) (metrologia, metrologiczny) jednostka siły odpowiadająca jednemu gramowi

poniedziałek ˌpɔ̃ɲɛ̇ˈd͡ʑawɛk n
Luan Dé Luain
pierwszy dzień tygodnia;

ponieważ pɔ̃ˈɲɛvaʃ conjunction
ó
…wyrażający przyczynę czegoś z takiego powodu, że…

ponieść v
béar
zostać obarczonym
iompair
niosąc coś lub kogoś udać się gdzieś

poniżać v
náirigh
uwłaczać czyjejś godności

poniżej pɔ̃ˈɲiʒɛj preposition
faoi
niżej w stosunku do jakiegoś punktu odniesienia

poniżenie n
náiriú
stan bycia poniżonym, odbierania komuś godności

ponosić pɔ̃ˈnɔɕit͡ɕ v
béar
zostawać obciążonym czymś

ponowny pɔ̃ˈnɔvnɨ adj
athnuaigh
występujący po raz kolejny

ponton ˈpɔ̃ntɔ̃n n
pontún
nadmuchiwana łódź o płaskim dnie;

ponury pɔ̃ˈnurɨ adj
duairc
pełen smutku, przygnębienia

ponętny adj
caithiseach
wzbudzający pożądanie, bardzo atrakcyjny

pop pɔp n
pléasc
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odmiana muzyki rozrywkowej, rytmiczna i melodyjna, wykorzystująca zwykle instrumenty elektroniczne

poparcie pɔˈparʲt͡ɕɛ n
branra
pomoc, akceptacja, wsparcie otrzymywane od kogoś

poparzenie n
dóigh
(medycyna, medyczny) obrażenie skóry wskutek działania wysokiej tempteratury lub substancji żrącej

popcorn n
grán rósta
prażona kukurydza

popełnić pɔˈpɛwʲɲit͡ɕ v
déan dearmad
zrobić coś złego

popielaty ˌpɔpʲjɛˈlatɨ adj
glas
mający kolor jasnoszary, taki jak kolor popiołu

popielica n
dallóg fhéir
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodzaju popielic (1.1)

popielniczka ˌpɔpʲjɛlʲˈɲit͡ʃka n
luaithreadán
otwarty pojemnik służący do strząsania do niego popiołu z papierosa;

popierać pɔˈpʲjɛrat͡ɕ v
branra
udzielić komuś swojego poparcia, pomagać komuś w działaniu, osiąganiu czegoś

popiersie pɔˈpʲjɛrʲɕɛ n
busta
(sztuka) rzeźbiarskie lub malarskie przedstawienie postaci od tułowia w górę;

popijać v
bolgam
pić małymi łykami, wolno

popisywać v
paráid
czynić na pokaz; robić co, żeby zwrócić czyjąś uwagę

popiół ˈpɔpʲjuw n
luaith
szary proszek pozostający po spaleniu czegoś

popołudnie ˌpɔpɔˈwudʲɲɛ n
tráthnóna iarnóin
okres pomiędzy południem a wieczorem

poprawa pɔˈprava n
biseach
zmiana stanu czegoś na lepszy; ulepszenie, poprawienie

poprawiać pɔˈpravʲjät͡ɕ v
beachtaigh
usuwać błędy, np. z tekstu
ceartaigh
czynić coś lepszym, doskonalszym
regulować lub ustawiać coś

poprawka n
athdhéanamh
wersja tekstu
ceartú
skorygowanie czegoś

poprawność n
cruinneas
zgodność z normami

poprawny pɔˈpravnɨ adj
beacht
zgodny z poprawnością, z normą lub zasadami, nie mający błędów, nie wykraczający poza określoną normę

poprowadzić v
ollúnacht
zająć się przewodniczeniem czegoś
treoraigh
pójść z kimś lub czymś wyznaczając trasę przez lub do jakiegoś miejsca

poprzeczka pɔˈpʃɛt͡ʃka n
bíoma trasna
belka albo listwa umocowana w poprzek czegoś
trasnán
(sport, sportowy) belka układana na stojakach do skoków wzwyż i skoków o tyczce
(sport, sportowy) poprzeczna belka łącząca górne końce pionowych słupków bramki

poprzeczny pɔˈpʃɛt͡ʃnɨ adj
crosáil
ułożony poziomo, prostopadle do czegoś

poprzedni pɔˈpʃɛdʲɲi adj
seo caite
taki, który był uprzednio (w czasie)

poprzednio pɔˈpʃɛdʲɲɔ adv
roimh ré
przed określonym czasem

poprzez ˈpɔpʃɛs preposition
ar fud
…dołączający obszar, przez który z trudem ktoś/coś przemieszcza się
trí
…dołączający osobę, instytucję lub rzecz, z której ktoś/coś korzysta; której ktoś używa; za pomocą czegoś, za pośrednictwem czegoś

popularny ˌpɔpuˈlarnɨ adj
aithnidiúil
taki, który jest powszechnie używany; znany ogółowi społeczeństwa, cieszący się uznaniem; ceniony
taki, który jest stworzony, przedstawiony w sposób przystępny i zrozumiały dla ogółu

popychadło n
sclábhaí
(potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) osoba wykorzystywana w społeczności lub miejscu pracy

popęd n
brostaigh
nieopanowana potrzeba czegoś, nagła chęć
céide
(psychologia, psychologiczny) wewnętrzny mechanizm motywacyjny, uwarunkowany biologicznie, służący zaspokajaniu podstawowych potrzeb i przetrwaniu organizmu
spreagadh
(fizyka, fizyczny) wektorowa wielkość fizyczna określająca działanie siły w danym przedziale czasu

popędliwy adj
faghartha
charakteryzujący się popędliwością, porywczością, impulsywnością

popędzać v
céide
zmuszać do ruchu w określonym kierunku
deabhadh
skłaniać do pośpiesznego wykonywania czegoś
feag
oddalać się pędem

popłoch n
anbhá
nagły strach, który wywołuje nieracjonalne zachowanie, obezwładnia

por pɔr n
cainneann
(botanika, botaniczny) Allium porrum L., roślina dwuletnia z rodziny amarylkowatych, uprawiana w celach konsumpcyjnych;

pora ˈpɔra n
tráth
pewien okres, czas trwania czegoś
stosowny moment, właściwa chwila na jakąś czynność

pora roku ˈpɔra ˈrɔku n
séasúr
okres, w którym na skutek ruchu Ziemi i zmian jej oświetlenia występują zbliżone warunki klimatyczne, wpływające na wegetację roślin i zwierząt;

porada pɔˈrada n
airle
wskazówka, zalecenie komuś czegoś

poradnictwo n
díriú
zorganizowana działalność związana z udzielaniem porad w jakimś zakresie; działalność poradni;

poradzić pɔˈrad͡ʑit͡ɕ v
abhcóide
udzielić komuś rady, wskazówki
lámhaigh
pokonać trudności, rozwiązać problemy

poranek pɔˈrãnɛk n
maidin
pora dnia następująca po nocy

poranny pɔˈrãnːɨ adj
maidin
taki, który ma miejsce o poranku

porażenie n
suaitheadh intinne
(medycyna, medyczny) zaburzenie pracy układu nerwowego dające liczne objawy ubytkowe

porażka pɔˈraʃka n
briseadh
przegrana bitwa
meath
poważne niepowodzenie

porcelana ˌpɔrt͡sɛˈlãna n
poirceallán
materiał ceramiczny służący do wyrobu delikatnych naczyń stołowych lub ozdób;

porcelanowy ˌpɔrt͡sɛlãˈnɔvɨ adj
lachtach
o cerze: gładki, biały, jasny; blady, lecz w atrakcyjny sposób
poirceallán
wykonany z porcelany

porcja ˈpɔrt͡sʲja n
cuid
określona ilość (płynu, pokarmu, leku) przeznaczona np. do spożycia, użycia

pornografia ˌpɔrnɔˈɡrafʲja n
pornagrafaíocht
wizerunek osób lub przedmiotów, wywołujący podniecenie seksualne;

pornograficzny ˌpɔrnɔɡraˈfʲit͡ʃnɨ adj
pornagrafach
związany z pornografią, dotyczący pornografii

poronienie ˌpɔrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
anabaíocht
(fizjologia, fizjologiczny) przedwczesne zakończenie ciąży wskutek wydalenia obumarłego zarodka lub płodu;

poronić v
beir go hanabaí
(medycyna, medyczny) urodzić przedwcześnie martwy płód

porost ˈpɔrɔst n
léicean
(przestarzałe, przestarzały) (biologia, biologiczny) symbiotyczny organizm składający się z grzyba i zielenicy lub cyjanobakterii;

porozmawiać ˌpɔrɔzˈmavʲjät͡ɕ v
caint
przeprowadzić rozmowę

porozumienie ˌpɔrɔzũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
aontas
uzgodnienie, zgoda
lonnaíocht
dokument potwierdzający uzgodnione warunki

porozumiewać się v
Comaoineach a ghlacadh
dochodzić do zgody, do wspólnych ustaleń
nawiązywać łączność

poroże n
adharc
(łowiectwo, łowiecki) oba rogi samca jeleniowatych

port pɔrt n
port
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyznaczone miejsce, wyposażone w odpowiednią infrastrukturę, umożliwiające załadunek i wyładunek statków wodnych;

portal ˈpɔrtal n
tairseach
(architektura, architektoniczny) ozdobne obramowanie otworu drzwiowego;
(informatyka, informatyczny) rozbudowany internetowy serwis informacyjny – ogólny lub poświęcony wąskiej tematyce;

porter ˈpɔrtɛr n
pórtar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) styl piwa charakteryzujący się ciemną barwą i wysoką zawartością ekstraktu oraz alkoholu;

portfel ˈpɔrtfɛl n
sparán
najczęściej skórzany przedmiot o spłaszczonym kształcie służący do przechowywania pieniędzy, kart płatniczych, biletów i innych dokumentów (jak np. dowód osobisty, legitymacja)

portier ˈpɔrtʲjɛr n
doirseoir
(urzędowy) osoba pełniąca służbę przy wejściu do budynku (instytucji, hotelu, itp.)

portmonetka n
vallait
mała, kieszonkowa, zamykana torebka na bilon

portowy pɔrˈtɔvɨ adj
leaba nasctha
związany z portem, dotyczący portu

portrecista ˌpɔrtrɛˈt͡ɕista n
portráidí
artysta (malarz, rysownik, fotografik) wykonujący portrety

portret ˈpɔrtrɛt n
portráid
(przenośnie, przenośnia) charakterystyka postaci (zwłaszcza literackiej)
(sztuka) dzieło plastyczne przedstawiające konkretną osobę lub grupę osób

portret pamięciowy ˈpɔrtrɛt ˌpãmʲjɛ̇̃ɲˈt͡ɕɔvɨ n
fearas sainaithne
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) portret osoby wykonany według wskazówek świadka, który tę osobę widział; używany zwłaszcza do odtwarzania wyglądu nieznanych sprawców przestępstw;

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci adj
Portaingéilis
odnoszący się do państwa Portugalia, wywodzący się z Portugalii, związany z Portugalią

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci n
Portaingéilis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Portugalii;

portugał n
Portaingéileach
(dawniej, dawny) (numizmatyka, numizmatyczny) potoczna nazwa złotej monety wielodukatowej, używanej w handlu europejskim w XVI-XVII wieku, bitej na wzór monet portugalskich także w Polsce;

portulaka pospolita n
nuaireacht
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Portulaca oleracea L. rozprzestrzeniony na całej kuli ziemskiej gatunek rośliny jednorocznej z rodziny portulakowatych;

portyk n
póirse
(architektura, architektoniczny) przednia część budowli przed wejściem głównym, z rzędem kolumn;

porucznik pɔˈrut͡ʃʲɲik n
leifteanant
(wojskowość, wojskowy) jeden z oficerskich stopni wojskowych;

poruszać pɔˈruʃat͡ɕ v
bog
wprawiać coś w ruch

poruszenie ˌpɔruˈʃɛ̃ɲɛ n
anfais
(książkowy) stan wzburzenia spowodowany jakimiś wydarzeniami, informacją itp.

porwanie pɔˈrvãɲɛ n
fuadach
działanie podjęte w celu uprowadzenia kogoś lub czegoś; wywiezienie kogoś lub czegoś, a następnie przetrzymywanie (często w ukryciu)

poryw n
sruthlaigh
gwałtowne uczucie lub zapał

porywacz pɔˈrɨvat͡ʃ n
haidhléaraithe
człowiek, który uprowadził środek transportu z pasażerami

porywać pɔˈrɨvat͡ɕ v
fuadach
uprowadzać kogoś lub coś wbrew czyjejś woli

porywczy pɔˈrɨft͡ʃɨ adj
tobann
taki, którego reakcje lub zachowanie jest gwałtowne

porywisty adj
anfach
o wietrze silny

porzeczka pɔˈʒɛt͡ʃka n
cuirín
(botanika, botaniczny) Ribes, rodzaj roślin z rodziny agrestowatych;
(spożywczy) owoc porzeczki (1.1)

porzucać pɔˈʒut͡sat͡ɕ v
tabhair suas
opuszczać kogoś lub coś; zostawiać, odchodzić od kogoś lub czegoś

porządek pɔˈʒɔ̃ndɛk n
bail
stan, w którym jest czysto, coś jest ułożone według jakiegoś planu

porządkować ˌpɔʒɔ̃ntˈkɔvat͡ɕ v
ar fad
doprowadzać do ładu
bail
układać według określonego planu, np. w określonej kolejności

porządnie pɔˈʒɔ̃ndʲɲɛ adv
breá
bardzo, mocno, silnie

porządny pɔˈʒɔ̃ndnɨ adj
aithrinneach
mocny, duży, intensywny
coimeádán
lubiący porządek
gnaíúil
uczciwy, dobry, szlachetny, prawy, czysty
solad
dobrze urządzony, wykonany; solidny

poród ˈpɔrut n
breith clainne
(fizjologia, fizjologiczny) (ginekologia, ginekologiczny) zakończenie ciąży, wydanie dojrzałego płodu z organizmu matki;

porównanie ˌpɔruvˈnãɲɛ n
comparáid
(rzeczownik odczasownikowy) od porównać
konstrukcja semantyczna i figura retoryczna, w której cechy jednego przedmiotu zestawione są z cechami innego;

porównawczy adj
comparáideach
opierający się na porównaniu

poręba n
réiteach
(leśnictwo) obszar lasu, na którym zostały wycięte drzewa

poręcz ˈpɔrɛ̃n͇t͡ʃ n
armas
boczny uchwyt ławki, niekiedy krzesła lub fotela
ráille
balustrada balkonu

poręczać v
ráthaíocht
dawać urzędowe potwierdzenie czyjejś wypłacalności

poręczny pɔˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
acrach
dostosowany do kształtu ręki i wygodny w użyciu

poręczyciel n
urra
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ktoś, kto poręcza czyjeś wierzytelności

posada pɔˈsada n
cuaille
miejsce pracy dające stały dochód

posadzić pɔˈsad͡ʑit͡ɕ v
corcán
umieścić sadzonki w ziemi
foireann
umiejscowić na czymś

posadzka pɔˈsat͡ska n
urlárlach
wierzchnia warstwa podłogi;

posag ˈpɔsak n
coibhche
rzeczy, które panna dostawała dawniej od rodziców, kiedy wychodziła za mąż

posesja n
gabháltas
teren stanowiący czyjąś własność

posiadacz pɔˈɕadat͡ʃ n
coimeádán
ktoś, kto coś ma, posiada

posiadanie ˌpɔɕaˈdãɲɛ n
seilbh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) faktyczne władztwo nad rzeczą;
(rzeczownik odczasownikowy) od posiadać

posiadać pɔˈɕadat͡ɕ v
bí + object + ag + subject
(książkowy) o człowieku: być właścicielem czegoś o dużej wartości

posiadłość pɔˈɕadwɔɕt͡ɕ n
gabháltas
teren i zabudowania należące do kogoś

posiedzenie ˌpɔɕɛˈd͡zɛ̃ɲɛ n
suigh
(rzeczownik odczasownikowy) od posiedzieć
suí
zebranie jakiegoś gremium

posiłek pɔˈɕiwɛk n
béile
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) coś do zjedzenia, pożywienia się

poskramiać v
ceansaigh
czynić uległym, łagodnym, pohamowanym
coisc
ograniczać lub wytłumiać nadmierne odczucia albo uczucia

posoczniczy adj
seipteach
(medycyna, medyczny) związany z posocznicą, dotyczący posocznicy

pospieszny adj
araiciseach
będący lub czyniony w pośpiechu, tj. szybko
ceangailte
działający lub przemieszczający się szybciej od innych
comhdhlúthaigh
odbywający się lub dokonywany zbyt prędko, przedwcześnie

pospolicie adv
de ghnáth
powszechnie, ogólnie

pospolity ˌpɔspɔˈlʲitɨ adj
coimín
jeden z wielu, zwyczajny
wszędzie lub powszechnie spotykany, często się zdarzający, powszechnie znany

posrebrzać pɔˈsrɛbʒat͡ɕ v
airgead
pokrywać coś warstwą srebra

post pɔst n
ceangailte
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dobrowolna rezygnacja ze spożywania niektórych lub wszystkich pokarmów i z rozrywek;
czas obowiązywania postu (1.1)
cuaille
(informatyka, informatyczny) wiadomość na grupie dyskusyjnej lub forum

postanowienie ˌpɔstãnɔˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
agó
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) orzeczenie proceduralne wydawane przez sądy lub organy administracji, które nie rozstrzyga sprawy co do istoty;
breith
coś, co zostało postanowione; decyzja, konkretny zamiar

postawa pɔˈstava n
deasaigh
każda pozycja ciała
mana
sposób zachowania
typowy dla danego człowieka stosunek do czegoś;

postawić pɔˈstavʲit͡ɕ v
ardcheannach
podnieść do góry, przywrócić lub nadać komuś lub czemuś postawę stojącą
wybudować, wznieść jakąś budowlę, konstrukcję
zbudować coś na czyjąś cześć
cuir
stawiając, umieścić coś lub kogoś na czymś
deasaigh
sformułować coś, wystąpić z czymś
tabhair
o stopniach szkolnych: dopisać nowy stopień do ocen danego ucznia
tóg
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) o żaglach: sprawić aby zaczęły pracować

postawny adj
strapaire
muskularny i wysoki, budzący respekt posturą

postać ˈpɔstat͡ɕ n
carachtar
bohater utworu literackiego, filmu
pearsa
określenie istoty, wyglądu, sylwetki

posterunek ˌpɔstɛˈrũnɛk n
cuaille
miejsce pełnienia straży lub służby

posterunkowy n
constábla
policjant mający najniższy rangą stopień w policji

postmodernista ˌpɔstmɔdɛrʲˈɲista n
iarnua-aoiseach
osoba związana z postmodernizmem, działająca w nurcie postmodernizmu; współtwórca postmodernizmu

postmodernistyczny adj
iarnua-aoiseach
związany z postmodernizmem, dotyczący postmodernizmu

postmodernizm n
iarnua-aoiseachas
(sztuka) (filozofia, filozoficzny) (historia, historyczny, historycznie) XX-wieczny ruch artystyczny, kulturowy i filozoficzny odrzucający modernistyczny sposób myślenia;

postować v
cuaille
(neologizm) zamieszczać post w Internecie

postrach n
scanradh
stan ogarniającego strachu, wzbudzanego przez kontakt z czymś lub kimś nieprzyjemnym lub niosącym zagrożenie

postrzegać pɔˈsṭʃɛɡat͡ɕ v
airigh
widzieć coś w dany sposób, mieć na jakiś temat określone zdanie

postulat pɔˈstulat n
foshuíomh
(logika, logiczny) (matematyka, matematyczny) teza, która nie wymaga udowodnienia i stanowi podstawę w dalszym wnioskowaniu;
(oficjalnie) żądanie, wniosek, propozycja, życzenie

postulować ˌpɔstuˈlɔvat͡ɕ v
foshuíomh
proponować lub domagać się czegoś

postęp ˈpɔstɛ̃mp n
forás
rozwój, osiągnięcie kolejnego etapu

postępowanie ˌpɔstɛ̃mpɔˈvãɲɛ n
béasa
(rzeczownik odczasownikowy) od postępować

postępować ˌpɔstɛ̃mˈpɔvat͡ɕ v
cóireáil
obchodzić się z kimś w jakiś sposób
iompair
zachowywać się
ionsaigh
dokonywać postępu
téigh
pójść w jakimś kierunek, albo za kimś

posunięcie ˌpɔsũˈɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
bog
(szachy, pojęcie szachowe) ruch bierką, pionem, figurą w szachach, warcabach i innych grach planszowych

posuwać v
bog
przemieszczać co do przodu, sunąc to
céir
(wulgarnie, wulgaryzm) odbywać stosunek seksualny jako osobnik aktywny
ionsaigh
znacznie zwiększać nasilenie jakiegoś stanu lub czynu
forás
osiągać wyższy poziom
orlach
zmieniać wolno swoje położenie

posyłać v
cuir
kierować coś dokądś szybkim ruchem
polecać komuś udanie się gdzieś dla załatwienia czegoś
przekazywać za pośrednictwem

poszczególny adj
aonánach
postrzegany indywidualnie (a nie jako członek swojej grupy)

poszukiwacz ˌpɔʃuˈcivat͡ʃ n
sirtheoir
osoba, która czegoś poszukuje

poszukiwanie ˌpɔʃuciˈvãɲɛ n
cuardach
(rzeczownik odczasownikowy) od poszukiwać

poszukiwać ˌpɔʃuˈcivat͡ɕ v
cuardach
starać się znaleźć coś ukrytego lub zgubionego

poszwa ˈpɔʃfa n
clúdach piliúir
(krawiectwo) element pościeli, którym powleka się pierzynę, kołdrę lub poduszkę

posąg ˈpɔsɔ̃ŋk n
dealbh
(sztuka) rzeźba przedstawiająca człowieka lub zwierzę

posępność n
riteacht
cecha tego, kto posępny; cecha tego, co posępne

posępny adj
dearóil
okazujący smutek lub przygnębienie
duairc
wywołujący przykre uczucia: smutek, przybicie, itp.

posłaniec pɔˈswãɲɛt͡s n
eachlach
(książkowy) albo (podniośle) osoba posłana przez kogoś w celu przekazania wiadomości albo wykonania jakiejś misji

posłuch n
umhlaíocht
poddawanie się czyimś wymaganiom
urlámhas
uznawanie czyjego autorytetu

posługa n
ministreacht
(kościelny) w Kościele urząd powierzany wiernemu świeckiemu dla wypełnienia określonych zadań, przede wszystkim podczas liturgii lub w związku z nią;

posługiwać ˌpɔswuˈɟivat͡ɕ v
úsáid
(książkowy) używać czegoś przy wykonywaniu jakiejś czynności lub do osiągania jakiegoś celu

posłuszeństwo n
umhlaíocht
postawa zgody na wykonywanie cudzych poleceń, rozkazów

posłuszny pɔˈswuʃnɨ adj
géill do
spełniający bez protestu polecenia

pot pɔt n
allas
(fizjologia, fizjologiczny) wydzielina gruczołów potowych;

potajemnie ˌpɔtaˈjɛ̃mʲɲɛ adv
gan fhios
ukrywając coś przed kimś, bez wiedzy innych, w tajemnicy

potas ˈpɔtas n
potaisiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu K i liczbie atomowej 19;

potem ˈpɔtɛ̃m adv
tar éis
później, w chwili następnej

potencjalny ˌpɔtɛ̃nˈt͡sʲjalnɨ adj
féideartha
możliwy do zrealizowania, osiągnięcia

potencjał pɔˈtɛ̃nt͡sʲjaw n
acmhainneacht
(fizyka, fizyczny) miara energii potrzebnej do przeniesienia jednostkowego ładunku (np. ładunku elektrycznego lub masy) z nieskończoności do danego punktu
tkwiący w kimś lub czymś zasób możliwości

potencjometr ˌpɔtɛ̃nˈt͡sʲjɔ̃mɛtr̥ n
poitéinsiméadar
(technologia, technika, techniczny) opornik z możliwością zmiany (poprzez zmianę położenia styku na ścieżce oporowej) rezystancji przez użytkownika;

potentat n
monarc
(ekonomia, ekonomiczny) osoba lub instytucja o wysokiej pozycji i znaczeniu

potnieć v
allasaigh
(fizjologia, fizjologiczny) wydzielać pot, pokrywać się potem

potoczny pɔˈtɔt͡ʃnɨ adj
coiteann
(książkowy) zwykły, codzienny, pospolity, powszechny, popularny

potok ˈpɔtɔk n
sruth
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) ciek wodny o wartkim nurcie, płynący skalnym lub kamienistym korytem o dużym spadku;
(informatyka, informatyczny) sposób połączenia procesów, tak że wyjście jednego jest wejściem drugiego;

potokowy adj
abhainn
dotyczący potoku, związany z potokiem

potomek pɔˈtɔ̃mɛk n
clann
(książkowy) dziecko (w stosunku do rodziców), także dalszy następca (wnuk, prawnuk)

potomstwo pɔˈtɔ̃mstfɔ n
clann
(książkowy) dzieci w stosunku do rodziców

potop ˈpɔtɔp n
Díle
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wielka powódź opisana w Starym Testamencie (Rdz 6–8), jako kara zesłana przez Boga;
tuile
(hydrologia, hydrologiczny) powódź powstała na rozległych terenach
(przenośnie, przenośnia) duże ilości czegoś

potrafić pɔˈtrafʲit͡ɕ v
féad
umieć coś zrobić, wiedzieć, jak coś zrobić

potrawa pɔˈtrava n
pláta
posiłek stworzony z jadalnych składników

potrzeba pɔˈṭʃɛba n
gá
cel jakiegoś działania
uczucie konieczności wykonania lub zrobienia czegoś

potrzebny pɔˈṭʃɛbnɨ adj
riachtanach
taki, bez którego trudno jest się obyć, niezbędny lub przydatny

potrzebować ˌpɔṭʃɛˈbɔvat͡ɕ v
teastaigh ó
mieć potrzebę/pragnienie posiadania/zrobienia czegoś; pragnąć kogoś w jakimś celu

potrząsać v
croith
wstrząsać czymś wiele razy, poruszać gwałtownie

potrójny pɔˈtrujnɨ adj
triarach
składający się z trzech jednakowych lub podobnych części

potrącenie n
astú
(finanse, finansowy) część odjęta od należności

potwierdzenie ˌpɔtfʲjɛrˈd͡zɛ̃ɲɛ n
diongbháil
pismo, wypowiedź lub podpis, które coś potwierdzają

potwierdzić pɔˈtfʲjɛrʲd͡ʑit͡ɕ v
daingnigh
stwierdzić prawdziwość (autentyczność, istnienie) czegoś, dać potwierdzenie

potwornie adv
go diail
w sposób budzący przerażenie
uafásach
w sposób wywołujący odrazę

potworność n
anchúinseacht
rzecz odrażająca, przerażające zjawisko

potworny adj
gránna
bardzo brzydki
léanmhar
taki, który budzi przerażenie, strach

potwór ˈpɔtfur n
ainbheithíoch
straszny stwór

potykacz n
sreang thuisle
drut umieszczony tuż nad ziemią

potykać pɔˈtɨkat͡ɕ v
cor coise a thabhairt
zaczepiać o coś nogą i tracić równowagę lub przewracać się
tuisligh
(przenośnie, przenośnia) popełniać błąd, postępować niesłusznie

potylica ˌpɔtɨˈlʲit͡sa n
cúlphlaic
(anatomia, anatomiczny) kość potyliczna, kość czaszki, w której znajduje się otwór łączący jamę mózgoczaszki z kanałem kręgowym kręgosłupa;

potyliczny adj
ocsapatach
(anatomia, anatomiczny) dotyczący potylicy

potęga pɔˈtɛ̃ŋɡa n
cumhacht
(matematyka, matematyczny) wynik potęgowania;
coś potężnego
przeważająca siła i skuteczność

potęgować ˌpɔtɛ̃ŋˈɡɔvat͡ɕ v
géaraigh
wzmacniać, wzmagać

potępiać pɔˈtɛ̃mpʲjät͡ɕ v
feann
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) skazywać na potępienie, skazywać na piekło

potężny pɔˈtɛ̃w̃ʒnɨ adj
ard
znacznych rozmiarów
bríomhar
o wielkiej mocy

potłuc v
bris
rozbić na kawałek albo uszkodzić w licznych miejscach

pouczający adj
eolasach
mogący być wzorem; taki, który kształtuje zachowania

pouczać pɔˈ<sup>w</sup>ut͡ʃat͡ɕ v
seanmóir
dawać komuś pouczenie, informować kogoś jak należy się zachowywać (jak postępować)

poufały adj
aithnidiúil
taki, który jest wyrazem zażyłości, bliskich stosunków

poufność n
rúndacht
cecha tego, co poufne; cecha tych, którzy są poufni

poufny pɔˈ<sup>w</sup>ufnɨ adj
rúnda
tajny, powierzony w sekrecie

powab ˈpɔvap n
briocht
ogół cech wywołujący miłe wrażenie

powaga pɔˈvaɡa n
imtharraingt
zrównoważony, opanowany sposób bycia, nieuleganie emocjom
urlámhas
znaczenie, ważność jakichś spraw lub wydarzeń

poważanie ˌpɔvaˈʒãɲɛ n
ardmheas
poszanowanie, szacunek, uznanie, którym darzy się kogoś lub coś

poważać pɔˈvaʒat͡ɕ v
meas a bheith agat ar
darzyć szacunkiem, uznaniem

poważny pɔˈvaʒnɨ adj
dáiríre
budzący obawy, groźny dla życia; (także, też) skomplikowany, obarczony dużym ryzykiem
mający uznanie u innych osób
o człowieku, sytuacji, opinii itp.: charakteryzujący się powagą
odpowiedzialny, godny zaufania

powiedzenie ˌpɔvʲjɛˈd͡zɛ̃ɲɛ n
seanfhocal
przysłowie, maksyma, popularne zdanie

powiedzieć pɔˈvʲjɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ v
abair
wyrazić coś słowami, oznajmić
abair le
wyrazić w jakikolwiek sposób komunikatywny

powieka pɔˈvʲjɛka n
caipín súile
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kawałek skóry zakrywający oko;

powiernik pɔˈvʲjɛrʲɲik n
anamchara
człowiek zaufany, któremu ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych czy tajemnic

powierzać v
cuir in iontaoibh
zlecać komu sprawowanie określonej funkcji lub zrobienie czegoś
roinn
wyznawać komuś coś w zaufaniu
aighnigh
(podniośle) poddawać się komuś lub czemuś z ufnością

powierzchnia pɔˈvʲjɛʃxʲɲa pɔˈvʲjɛʃxʲɲɛ n
achar
(potocznie, potoczny) miara wielkości zbioru na płaszczyźnie, pole powierzchni
dromchla
zewnętrzna strona
określony obszar, o ograniczonych rozmiarach
wierzchnia warstwa masy jakiejkolwiek substancji, cieczy

powierzchniowy adj
uachtar
pojawiający się/występujący na powierzchni

powierzchowność n
aithnid
wygląd zewnętrzny człowieka

powierzchowny adj
neamhaireach
taki, który opiera się na płytkiej, pobieżnej obserwacji, który nie wnika w istotę rzeczy

powietrze pɔˈvʲjɛṭʃɛ n
aer
mieszanina gazów, z której składa się atmosfera Ziemi;
w związkach z przyimkami miejsce ponad ziemią

powietrznodesantowy adj
aerbheirthe
(wojskowość, wojskowy) związany z desantem z powietrza, dotyczący desantu z powietrza

powietrzny pɔˈvʲjɛṭʃnɨ adj
aerach
związany z powietrzem, dotyczący powietrza

powiew ˈpɔvʲjɛf n
aerbhrat
(przenośnie, przenośnia) objaw zmian w (na ogół pozytywnym) kierunku

powiewać pɔˈvʲjɛvat͡ɕ v
casadh
poruszać się na wietrze, falować

powieściopisarka pɔˈvʲjɛ̇ɕt͡ɕɔpʲiˈsarka n
úrscéalaí
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) kobieta, która pisze powieści

powieściopisarz ˌpɔvʲjɛ̇ɕt͡ɕɔˈpʲisaʃ n
úrscéalaí
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) autor powieści

powieść ˈpɔvʲjɛ̇ɕt͡ɕ n
úrscéal
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) długi utwór narracyjny opisujący rozbudowany ciąg zdarzeń; zwykle udostępniany w formie książki;

powikłanie n
aimpléis
(medycyna, medyczny) schorzenie stanowiące następstwo jakiejś innej choroby, operacji lub sytuacji wymagającej interwencji medycznej

powinność pɔˈvʲĩnːɔɕt͡ɕ n
oibleagáid
obowiązek wynikający z pełnionej funkcji lub z nakazu moralnego

powiązanie n
cleamhnas
(rzeczownik odczasownikowy) od powiązać

powiązany adj
gaolmhar
mający związek z czymś; zależny od czegoś
mający związek z kimś; będący w kontakcie z kimś; zależny od kogoś

powiązać v
coiléar
związać pętami poszczególne jednostki
nasc
połączyć jedno z drugim za pomocą węzła

powić v
béar
(książkowy) (przestarzałe, przestarzały) wydać potomka na świat

powiększenie ˌpɔvʲjɛ̃ŋˈkʃɛ̃ɲɛ n
ardaigh
(rzeczownik odczasownikowy) od powiększyć

powlekać v
brat
nakładać powłokę

powodować ˌpɔvɔˈdɔvat͡ɕ v
réasún
być powodem czegoś, przyczyną

powodzenia ˌpɔvɔˈd͡zɛ̃ɲa interjection
go n-éirí an t-ádh leat
wyraża życzenie udanej pracy, szczęścia

powodzenie ˌpɔvɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
áitheas
sukces

powolność n
leadrán
cecha bycia powolnym; właściwość rozwijania się nieśpiesznie

powolny pɔˈvɔlnɨ adj
mall
odbywający się, wykonywany lub przebiegający powoli

powozownia n
teach cóiste
(architektura, architektoniczny) budynek przeznaczony do przechowywania pojazdów zaprzęgowych;

powołaniowy adj
gairmiúil
odnoszący się do powołania, związany z powołaniem

powoływać v
ceap
wyznaczać do roli, stanowiska
dréacht
wzywać do służby

powrót ˈpɔvrut n
fill
ponowne osiągnięcie tego samego stanu, sytuacji
ponowne przybycie do tego samego miejsca
wznowienie wykonywania czegoś po przerwie

powróz n
teaghrán
gruby, mocny sznur z plecionego włókna

powrózek n
ruóg
cienki powróz

powstawanie ˌpɔfstaˈvãɲɛ n
fíor
(rzeczownik odczasownikowy) od powstawać

powstawać pɔˈfstavat͡ɕ v
éirigh
zaczynać istnieć, być utworzonym, rozpoczętym

powstrzymywać ˌpɔfsṭʃɨ̃ˈmɨvat͡ɕ v
coisc
pohamowywać kogoś lub coś zapobiegając czemuś
zatrzymywać coś lub kogoś w miejscu
daingean
rezygnować ze zrobienia czegoś, nie pozwalać sobie na coś

powszechnie pɔˈfʃɛxʲɲɛ adv
de ghnáth
w sposób powszechny

powszechny pɔˈfʃɛxnɨ adj
coimín
dotyczący większości osób, spraw; publiczny, ogólny
iondúil
ogólnie stosowany, często używany; codzienny

powszedni pɔˈfʃɛdʲɲi adj
coitianta
codzienny, pospolity, zwykły

powtórka n
athdhéanamh
(potocznie, potoczny) (edukacja, edukacyjny) przypomnienie sobie materiału edukacyjnego już przerobionego

powtórnie adv
arís
ponownie, znowu

powtórny adj
cuidigh
będący lub zrobiony po raz drugi

powtórzenie n
atarlú
wykonanie czegoś powtórnie
athdhéanamh
ponowne przejrzenie materiału do nauki

powyżej pɔˈvɨʒɛj preposition
arís
więcej niż określona wartość liczbowa
os cionn
znajdujący się wyżej czegoś, umieszczony nad czymś

powód ˈpɔvut n
ábhar
coś, co uzasadnia podjęcie jakiegoś działania lub zmianę stanu emocjonalnego
gearánach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ten, kto wnosi sprawę cywilną, kto oczekuje skutków prawnych;

powództwo n
gníomhaíocht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wniosek wniesiony do sądu o rozpoczęcie postępowania w jakiejś sprawie; wniesienie sprawy do sądu

powódź ˈpɔvut͡ɕ n
tuile
(meteorologia, meteorologiczny) (hydrologia, hydrologiczny) zalanie wodą pewnego obszaru;

powłoka pɔˈvwɔka n
araoid
to, co okrywa, powleka jakiś przedmiot

powściągliwość ˌpɔfʲɕt͡ɕɔ̃ŋɡˈlʲivɔɕt͡ɕ n
cuir in áirithe
umiejętność panowania nad sobą

powściągliwy adj
araíonach
potrafiący zachować opanowanie, mający umiar

poza ˈpɔza n
deasaigh
postawa, stan ciała w danej chwili

poza ˈpɔza preposition
taobh amuigh de
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś pomieszczeniu, na zewnątrz

pozagalaktyczny adj
eachtar-réaltrach
(astronomia, astronomiczny) pochodzący z / położony poza galaktyką lub w innej galaktyce

pozajelitowy adj
paireintreach
(medycyna, medyczny) taki, który pomija jelita, zachodzi poza nimi

pozasłoneczny adj
eachtarghréine
(astronomia, astronomiczny) znajdujący się poza Układem Słonecznym

pozaziemski adj
eachtardhomhandach
pochodzący spoza Ziemi

pozbawienie wolności n
braighdeanas
kara polegająca na zamknięciu skazanego w zakładzie karnym

pozew ˈpɔzɛf n
oir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pismo procesowe wszczynające proces cywilny, zawierające żądanie oraz uzasadnienie przytaczające okoliczności faktyczne na poparcie powództwa;

poziom ˈpɔʑɔ̃m n
airde
etap gry komputerowej
położenie, układ czegoś względem jakiejś płaszczyzny
stan zaawansowania czegoś, faza rozwoju
stopień wykształcenia osoby, stan czyjejś kultury, wiedzy
wartość jakiejś mierzalnej wielkości

poziom morza ˈpɔʑɔ̃m ˈːɔʒa n
leibhéal na farraige
(geografia, geograficzny) umowny punkt wyjścia do pomiarów wysokości lub głębokości;

poziomica ˌpɔʑɔ̃ˈmʲit͡sa n
comhrian
(kartografia, kartograficzny) linia na mapie łącząca punkty znajdujące się na tym samym poziomie;
leibhéal biotáille
(technologia, technika, techniczny) przyrząd do wyznaczania poziomu lub pionu;

poziomo adv
sall
równolegle do podłoża

poziomy pɔˈʑɔ̃mɨ adj
cothrománach
prostopadły do kierunku siły grawitacji

poznanie n
déan cairdeas
(rzeczownik odczasownikowy) od poznać

poznawać v
foghlaim
dowiadywać się w wyniku doświadczenia lub obserwacji

poznać ˈpɔznat͡ɕ v
aithin
rozpoznać kogoś lub coś

pozornie adv
de réir cosúlachta
sprawiając wrażenie prawdziwego

pozorny pɔˈzɔrnɨ adj
dealramhach
nieprawdziwy, ale sprawiający wrażenie prawdziwego

pozostawać ˌpɔzɔˈstavat͡ɕ v
fan
być częścią czegoś; pozostałością, resztą po czymś lub kimś
być dalej takim samym, bez zmian; nie zmieniać się
zostać w jakimś miejscu, nie ruszać się skądś

pozostałość ˌpɔzɔˈstawɔɕt͡ɕ n
taisí
coś, co zostało w danym miejscu po czymś

pozostały ˌpɔzɔˈstawɨ adj
eile
taki, który nie należy do grupy; stanowiący resztę

pozować pɔˈzɔvat͡ɕ v
deasaigh thú féin
przyjmować nieruchomą pozycję do zdjęcia lub obrazu

pozwalać pɔˈzvalat͡ɕ v
ceadaigh
zgadzać się, aby ktoś mógł coś zrobić
tabhair
umożliwiać, sprawiać, że coś staje się możliwe, wykonalne

pozwany pɔˈzvãnɨ n
cosantóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, przeciw której wniesiono pozew lub wytoczono powództwo

pozycja pɔˈzɨt͡sʲja n
feidhmeannas
(ekonomia, ekonomiczny) stanowisko kupującego/sprzedającego wobec przewidywanego przez niego przyszłego kursu instrumentu pochodnego wyrażone przez kupno bądź sprzedaż nieposiadanych kontraktów terminowych
konkretne ułożenie ludzkiego ciała
położenie kogoś lub czegoś w przestrzeni określane za pomocą współrzędnych lub odległości od innych obiektów

pozycja misjonarska n
suíomh misinéireachta
(seksuologia, seksuologiczny) klasyczna pozycja seksualna, w której mężczyzna jest na górze, a kobieta pod nim;

pozyskiwać v
bua
przekonywać do siebie
stawać się posiadaczem czego

pozyton n
posatrón
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna będąca antycząstką elektronu;

pozytyw n
dearbhchló
(fotografia) otrzymywany z negatywu obraz fotograficzny, na którym rozkład ciemnych i jasnych miejsc oraz barw jest taki jak fotografowanego obiektu

pozytywka n
ceolbhosca
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pudełko lub skrzynka z nakręcanym, mechanicznym instrumentem muzycznym odtwarzającym dźwięki dzięki wypustkom na obrotowym elemencie szarpiącym o zęby metalowego grzebienia;

pozytywny ˌpɔzɨˈtɨvnɨ adj
ceart
kierujący się wartościami budzącymi szacunek; o wysokich walorach
przychylnie nastawiony
przynoszący korzyści
z potwierdzoną obecnością w badaniu

pozywać v
agair
wnosić przeciwko komuś skargę do sądu
wzywać kogoś do stawienia się na procesie jako oskarżony lub świadek

pozór ˈpɔzur n
aithnid
to, co jest widoczne na zewnątrz, nierzadko udane

pozłacany adj
óraigh
taki, który został pokryty warstwą złota

pozłacać v
óraigh
pokrywać warstwą złota lub malować na złoty kolor

połać ˈpɔwat͡ɕ n
ceantar
(książkowy) duża część jakiegoś obszaru lub jakiejś przestrzeni

połowa pɔˈwɔva n
leath
jedna z dwóch równych części całości

położenie ˌpɔwɔˈʒɛ̃ɲɛ n
cás
warunki, w jakich znajduje się dana osoba lub obiekt
feidhmeannas
miejsce znajdowania się czegoś

położna pɔˈwɔʒna n
bean chabhrach
(medycyna, medyczny) kobieta pomagająca przy porodach

położnictwo n
cnáimhseachas
(medycyna, medyczny) gałąź medycyny zajmująca się przebiegiem ciąży, porodu i połogu
(medycyna, medyczny) oddział szpitalny przeznaczony dla położnic

położnik pɔˈwɔʒʲɲik n
cnáimhseoir
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się zdrowiem kobiety w okresie ciąży, porodu i połogu

południe pɔˈwudʲɲɛ n
deisceart
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez lewą rękę przy patrzeniu na zachód;
nóin
chwila, kiedy Słońce jest najwyżej nad horyzontem w ciągu dnia; godzina dwunasta;

południk pɔˈwudʲɲik n
fadlíne
(geografia, geograficzny) umowna linia na powierzchni Ziemi łącząca bieguny;

południowiec n
deisceartach
(historia, historyczny, historycznie) (potocznie, potoczny) osoba z południowych stanów USA, zwłaszcza w kontekście wojny secesyjnej
osoba z południa, z krajów na południu

południowo-wschodni ˌpɔwudʲɲɔvɔ‿ˈfsxɔdʲɲi adj
oirdheisceart
będący na południowym wschodzie

południowo-zachodni ˌpɔwudʲˈɲɔvɔ zaˈxɔdʲɲi adj
iardheisceart
będący na południowym zachodzie

południowoafrykański ˌpɔwudʲˈɲɔvɔˌafrɨˈkãj̃sʲci adj
Afracach Theas
odnoszący się do Republiki Południowej Afryki

południowy ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ adj
deisceartach
(geografia, geograficzny) mający miejsce na południu, dotyczący południa (kierunek)

południowy wschód ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ ˈfsxut n
oirdheisceart
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między południowym a wschodnim

południowy zachód ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ ˈzaxut n
iardheisceart
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między południowym a zachodnim

połykać v
slog
przesuwać pokarm do żołądka w sposób fizjologiczny

połysk ˈpɔwɨsk n
gluais
(potocznie, potoczny) błyszczenie się czegoś

połyskiwać v
loinnir
wyróżniać się połyskiem z otoczenia

połóg ˈpɔwuk n
breith clainne
(medycyna, medyczny) (ginekologia, ginekologiczny) okres po porodzie;

połów ˈpɔwuf n
beir ar
efekt łowienia
iascaireacht
czynność łowienia

połączenie ˌpɔwɔ̃n͇ˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
ceangal
(rzeczownik odczasownikowy) od połączyć

pończocha pɔ̃j̃n͇ˈt͡ʃɔxa n
stoca
obcisła, elastyczna część garderoby, okrywająca nogę;

pościel ˈpɔɕt͡ɕɛl n
cóir leapa
wyposażenie łóżka rozkładane do spania – poduszki, prześcieradło, przykrycie

pościg n
tóir
(przenośnie, przenośnia) przesadne staranie się, by coś zdobyć
ściganie kogo lub czego

pościć ˈpɔɕt͡ɕit͡ɕ v
bí ag troscadh
przestrzegać postu nakazanego przez religię

pośladek pɔˈɕladɛk n
tóin
(anatomia, anatomiczny) jeden z dwóch umięśnionych obszarów z tyłu ciała między kręgosłupem a udami;

poślizg n
faillí
(potocznie, potoczny) trwanie w wykonywaniu czego ponad zaplanowany czas
sleamhnaigh
ruch posuwisty po śliskiej powierzchni

poślizgnąć się v
fo-ghúna
utracić równowagę na śliskiej powierzchni

poślubić pɔˈɕlubʲit͡ɕ v
pós
wziąć z kimś ślub, ożenić się lub wyjść za mąż

pośmiertny adj
iarbháis
zrobiony po czyjejś śmierci; zachodzący po śmierci

pośmiewisko n
airí an mhagaidh
obiekt kpin i szyderstw
sgeig
drwiny i szyderstwa z kogoś

pośpiech ˈpɔɕpʲjɛx n
deabhadh
spieszenie się, robienie czegoś szybko

poświęcać pɔˈɕfʲjɛ̃nt͡sat͡ɕ v
íobairt
(książkowy) oddawać coś w ofierze; wyrzekać się czegoś dla czyjegoś dobra
tabhair
zajmować się czymś, zwłaszcza zawodowo, oddawać swój czas jakiemuś celowi

poświęcenie ˌpɔɕfʲjɛ̃nˈt͡sɛ̃ɲɛ n
crábhadh
skierowanie na coś uwagi, wyrażenie zainteresowania czymś
tíolacadh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dokonanie obrzędu święcenia poprzez pokropienie czegoś wodą święconą i wypowiedzenie odpowiednich formuł religijnych
íobairt
(książkowy) oddawanie czegoś w ofierze; wyrzeczenie się czegoś dla czyjegoś dobra
(książkowy) pełen bohaterstwa czyn; ofiara
(szachy, pojęcie szachowe) celowe posunięcie, którego konsekwencją jest utrata bierki w celu uzyskania innych korzyści, np. inicjatywy, forsownego wariantu wiodącego do mata itd.

pożar ˈpɔʒar n
tine
niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia;

pożarny adj
lámhach
(przestarzałe, przestarzały) związany z pożarem lub pożarnictwem

pożegnanie n
beannacht Dé leat
(rzeczownik odczasownikowy) od pożegnać

pożerać pɔˈʒɛrat͡ɕ v
alp
(potocznie, potoczny) o ludziach: jeść łapczywie
(potocznie, potoczny) o zwierzętach drapieżnych: zjadać coś

pożoga n
dóiteán
(książkowy) wielki ogień szerzący się na znacznej przestrzeni, wielki pożar

pożycie pɔˈʒɨt͡ɕɛ n
lánúnas
wspólne życie z kimś
stíl mhaireachtála
(przestarzałe, przestarzały) rodzaj, tryb życia

pożyczać pɔˈʒɨt͡ʃat͡ɕ v
faigh ar iasacht
brać coś od kogoś na pewien czas za jego zgodą

pożyczka pɔˈʒɨt͡ʃka n
iasacht
danie komuś albo wzięcie od kogoś na pewien czas pieniędzy lub innych dóbr pod warunkiem ich zwrotu w określonym terminie; (także, też) to, co zostało pożyczone;

pożyteczny ˌpɔʒɨˈtɛt͡ʃnɨ adj
úsáideach
przynoszący pożytek lub przydatny do czegoś

pożywienie ˌpɔʒɨˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
bia
jedzenie, pokarm, strawa

pożywny pɔˈʒɨvnɨ adj
beathúil
posilny, wzmacniający, sycący

pożądanie ˌpɔʒɔ̃nˈdãɲɛ n
dúil
pociąg fizyczny; pragnienie obcowania seksualnego z kimś

pożądany adj
dúil
taki, jakiego ktoś oczekuje

pożądać pɔˈʒɔ̃ndat͡ɕ v
dúil
bardzo silnie czegoś pragnąć, chcieć
czuć silny pociąg fizyczny do kogoś; czuć pożądanie

pożądliwość n
drúisiúlacht
cecha tego, co pożądliwe; cecha tych, którzy są pożądliwi

pożądliwy adj
ainmhianach
będący wyrazem pożądania

prababcia praˈbapʲt͡ɕa n
sin-seanmháthair
matka dziadka lub babci

prababka praˈbapka n
sin-seanmháthair
matka dziadka lub babki

praca ˈprat͡sa n
obair
wykonywanie jakiejś czynności, służącej uzyskaniu dóbr;
miejsce pracy (1.1); funkcja pełniona w takim miejscu
(fizyka, fizyczny) energia potrzebna do przesunięcia ciała o danych parametrach z jednego punktu pola do drugiego;
artykuł, tekst lub dzieło plastyczne
obráid
funkcjonowanie czegoś

praca domowa ˈprat͡sa dɔ̃ˈmɔva n
obair bhaile
(edukacja, edukacyjny) praca zadana uczniom w szkole do zrobienia w domu

pracochłonny ˌprat͡sɔˈxwɔ̃nːɨ adj
saothrach
wymagający relatywnie dużego nakładu pracy w stosunku do efektu

pracodawca ˌprat͡sɔˈdaft͡sa n
fostóir
osoba lub przedsiębiorstwo zatrudniające pracowników;

pracować praˈt͡sɔvat͡ɕ v
oibrigh bheith ag obair
wykonywać jakąś pracę; być zatrudnionym

pracowity ˌprat͡sɔˈvʲitɨ adj
saothrach
taki, który jest skłonny do długiej pracy; taki, który umie/lubi dużo pracować; charakteryzujący się pracowitością

pracownia praˈt͡sɔvʲɲa n
saotharlainne
(edukacja, edukacyjny) (studencki) odpowiednio urządzone pomieszczenie do prowadzenia badań i doświadczeń naukowych
stiúideo
(sztuka) pomieszczenie, w którym pracuje artysta: malarz, rzeźbiarz, pisarz itp.

pracownik praˈt͡sɔvʲɲik n
fostaí
osoba, która została zatrudniona za wynagrodzenie – przez instytucję, firmę lub inną osobę;

pracownik seksualny n
oibrí gnéis
mężczyzna, który świadczy płatne usługi seksualne (określenie neutralne, niedeprecjonujące)

praczka ˈprat͡ʃka n
bean níocháin
kobieta zawodowo piorąca

pradziadek praˈd͡ʑadɛk n
garathair
ojciec dziadka lub babci

pragmatyzm n
réadúlacht
postawa polegająca na faktycznej ocenie możliwości i podejmowaniu takich działań, które gwarantują skuteczność

pragnienie praˈɟɲɛ̇̃ɲɛ n
tart
(fizjologia, fizjologiczny) jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych człowieka i zwierząt przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody do organizmu;

pragnąć ˈpraɡnɔ̃ɲt͡ɕ v
dúil
(oficjalnie) chcieć czegoś, mieć pragnienie, życzyć sobie

praindoeuropejski ˌpra<sup>j</sup>ĩndɔɛwrɔˈpɛjsʲci adj
Próta-Ind-Eorpach
(językoznawstwo, językoznawczy) indoeuropejski pierwotny, odnoszący się do pierwotnego okresu wspólnoty indoeuropejskiej

praktycznie adv
beagnach
blisko stanu rzeczywistego

praktyka ˈpraktɨka n
abairt
świadoma i celowa działalność ludzka
crábhadh
doświadczenie zdobyte dzięki działalności ludzkiej
okres szkolenia lub nabywania wprawy w jakimś zawodzie
wykonywanie zawodu

praktykować v
crábhadh
stosować coś w praktyce
zazwyczaj o lekarzu, adwokacie: wykonywać swój zawód

pralka ˈpralka n
meaisín níocháin
(technologia, technika, techniczny) mechaniczne urządzenie piorące tkaniny;

pralnia ˈpralʲɲa n
níochán
miejsce, w którym pierze się odzież

pranie ˈprãɲɛ n
níochán
porcja ubrań przygotowanych do prania (1.1) lub już wypranych

prank prãŋk n
cleas
psikus, figiel, nabranie kogoś

prasa ˈprasa n
preas
(publikatory) (ekonomia, ekonomiczny) ogół przedsiębiorstw i osób związanych z redagowaniem i wydawaniem czasopism;
(publikatory) ogół czasopism
(technologia, technika, techniczny) urządzenie wywierające nacisk np. do spłaszczenia substancji, wykonania odbitki;

prasowacz n
iarnálaí
(technologia, technika, techniczny) pracownik zajmujący się prasowaniem odzieży (zwykle u krawca)

prasowaczka n
iarnálaí
(technologia, technika, techniczny) kobieta zajmująca się zawodowo prasowaniem bielizny lub odzieży

prasowanie ˌprasɔˈvãɲɛ n
práinneach
tłoczenie, ściskanie czegoś za pomocą prasy

prasować praˈsɔvat͡ɕ v
dlúthaigh
tłoczyć, ściskać coś za pomocą prasy
iarann
wygładzać tkaninę za pomocą rozgrzanego żelazka, prasowalnicy itp.

prasowy praˈsɔvɨ adj
prios
dotyczący prasy (gazet, czasopism), związany z prasą

prawa człowieka ˈprava t͡ʃwɔˈvʲjɛka n
cearta an duine
niezbywalne, nienaruszalne, naturalne i niepodzielne prawa przysługujące każdemu człowiekowi wynikające z jego godności;

prawa ręka ˈprava ˈrɛ̃ŋka n
deasóg
(przenośnie, przenośnia) najbliższy, zaufany współpracownik

prawda ˈpravda n
fírinne
treść zgodna z rzeczywistością;

prawdopodobnie ˌpravdɔpɔˈdɔbʲɲɛ adv
is dócha (go)
przypuszczalnie, być może

prawdopodobny ˌpravdɔpɔˈdɔbnɨ adj
is dóigh
przypuszczalnie prawdziwy; taki, o którym można sądzić, że jest prawdziwy

prawdziwość pravʲˈd͡ʑivɔɕt͡ɕ n
bailíocht
zgodność z prawdą, z rzeczywistością

prawdziwy pravʲˈd͡ʑivɨ adj
duiniúil
naturalny
fíor
rzeczywisty
typowy dla naszych wyobrażeń

prawica praˈvʲit͡sa n
deasóg
(książkowy) prawa dłoń, prawa ręka
den eite deis
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) siła polityczna o programie, odwołującym się do tradycji, autorytetów, religii i istniejącej hierarchii społecznej

prawicowy ˌpravʲiˈt͡sɔvɨ adj
den eite deis
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z prawicą, właściwy prawicy, wywodzący się z prawicy

prawiczek n
maighdean
mężczyzna, który nie odbył jeszcze stosunku płciowego

prawidło praˈvʲidwɔ n
riail
(przestarzałe, przestarzały) zasada, przepis, norma zapewniająca prawidłowość czegoś

prawidłowy ˌpravʲidˈwɔvɨ adj
beacht
bezbłędny, poprawny (zgodny z prawdą)
zgodny z przyjętymi prawidłami lub założeniami
oiriúnach
słuszny, odpowiedni, właściwy (pasujący do danej sytuacji)
rialta
dobrze uformowany, foremny

prawie ˈpravʲjɛ particle
beagnach
…informująca o niecałkowitym osiągnięciu danego stanu

prawić ˈpravʲit͡ɕ v
léacht
mówić o czymś nauczając

prawnie ˈpravʲɲɛ adv
breithiúnach
sądownie, przed sądem, wobec prawa

prawnik ˈpravʲɲik n
dlíodóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba mająca wykształcenie prawnicze

prawny ˈpravnɨ adj
dleathach
taki, który dotyczy prawa, wywodzi się z prawa, jest z nim zgodny
taki, który zajmuje się prawem jako nauką; jest stosowany w tej dziedzinie

prawo ˈpravɔ n
ceart
w wyrażeniach przyimkowych: prawa strona
dlí
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór przepisów, zezwoleń, obowiązków, przywilejów oraz kar związanych z ich nieprzestrzeganiem;

prawo jazdy ˈpravɔ ˈjazdɨ n
ceadúnas tiomána
(motoryzacja) dokument potwierdzający umiejętności jego posiadacza do prowadzenia pojazdów mechanicznych, wydawany przez odpowiednie organy państwowe;

praworządność n
riail agus reacht
cecha tego, co praworządne; cecha tych, którzy są praworządni;

praworęczny ˌpravɔˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
deasach
posługujący się głównie prawą ręką

praworęczny ˌpravɔˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ n
deasóg
osoba praworęczna (1.1)

prawowity ˌpravɔˈvʲitɨ adj
dleathach
legalny, uzasadniony prawnie, zgodny z prawem, właściwy

prawoznawstwo n
dlí-eolaíocht
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ogół wiedzy o prawie

prawość ˈpravɔɕt͡ɕ n
ionracas
cecha tego, kto jest prawy

prawy ˈpravɨ adj
deas
znajdujący się po przeciwnej stronie ciała człowieka w stosunku do tej, gdzie jest serce

prazeodym ˌprazɛˈɔdɨ̃m n
praiséidimiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pr i liczbie atomowej 59;

prać prat͡ɕ v
anallas
usuwać brud z ubrań, tkanin

prażyć ˈpraʒɨt͡ɕ v
rósta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać żywność działaniu wysokiej temperatury bez użycia tłuszczu

preambuła n
brollach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uroczysty wstęp do aktu prawnego;

precesja prɛˈt͡sɛsʲja n
luainíocht
(fizyka, fizyczny) zjawisko jednostajnej zmiany kierunku osi obrotu wirującego ciała;

precyzja prɛˈt͡sɨzʲja n
cruinneas
dokładność, staranność

precyzować v
sonraigh
określać dokładnie, z precyzją

precyzyjny ˌprɛt͡sɨˈzɨjnɨ adj
beacht
charakteryzujący się precyzją, dokładnością; taki, który dba o szczegóły
cruinneas
taki, który wyrabia narzędzia tego typu

precz prɛt͡ʃ adv
ar fad
w połączeniu z czasownikiem nakazuje lub opisuje oddalenie się, wyrzucenie czegoś lub kogoś

precz prɛt͡ʃ interjection
as
gwałtowne wyrażenie niechęci, sprzeciwu, tego że ma się czegoś dość

preeklampsja n
réamheaclaimsia
(medycyna, medyczny) zespół objawów chorobowych o nieznanej etiologii, występujący u kobiet ciężarnych po dwudziestym tygodniu ciąży lub podczas połogu, mogący doprowadzić do zgonu

prefekt ˈprɛfɛkt n
maor
(historia, historyczny, historycznie) wysoki urzędnik (m.in. naczelnik prowincji, policji miejskiej) w starożytnym Rzymie;
w niektórych krajach uczeń odpowiedzialny za porządek w klasie i szkole;

preferować ˌprɛfɛˈrɔvat͡ɕ v
fabhar
dawać komuś/czemuś pierwszeństwo, preferencje

prefiks ˈprɛfʲiks n
réimír
(językoznawstwo, językoznawczy) afiks występujący przed rdzeniem, przedrostek;

premier ˈprɛ̃mʲjɛr n
taoiseach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) szef, kierownik rządu;

prenumerata ˌprɛ̃nũmɛˈrata n
liostáil
przedpłata za czasopismo na określony czas, gwarantująca, że dana osoba będzie otrzymywać przez ten czas określoną liczbę numerów tego czasopisma; ten czas

prenumerator ˌprɛ̃nũmɛˈratɔr n
foscríobhaí
osoba, która wykupiła prenumeratę

prenumerować v
foscríobh
otrzymywać jakąś publikację regularnie przez określony czas

preparat prɛˈparat n
folíon
substancja lub mieszanina związków przygotowana do konkretnego zastosowania
inleadh
obiekt biologiczny zakonserwowany celem badań lub dydaktyki

preskrypcja prɛˈskrɨpt͡sʲja n
oideas
(dawniej, dawny) przedawnienie
(dawniej, dawny) przepis prawny, nakaz urzędowy
(językoznawstwo, językoznawczy) wydawanie norm językowych; kodyfikacja normatywna;
wypisywanie, ordynowanie czegoś, (także, też) recepta lekarska

pretekst ˈprɛtɛkst n
leithscéal
powód, który ukrywa rzeczywistą przyczynę

pretensja n
fala
żal, uraza lub ansa do kogoś z jakiegoś powodu; (także, też) słowa wyrażające to uczucie

prewencyjny ˌprɛvɛ̃nˈt͡sɨjnɨ adj
toirmeascach
służący zapobieganiu, prewencji

prezbiter n
preispitéir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny drugiego stopnia święceń w chrześcijaństwie;

prezbiteriański adj
Preispitéireach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z prezbiterianizmem, prezbiterianami

prezbiterium ˌprɛzbʲiˈtɛrʲjũm n
córlann
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa i służby liturgicznej;

prezencja n
fianaise
wygląd i sposób zachowania się jakiejś osoby, zazwyczaj atrakcyjny

prezent ˈprɛzɛ̃nt n
bronntanas
rzecz wręczona komuś z jakiejś okazji lub bez okazji, jako wyraz sympatii

prezentacja ˌprɛzɛ̃nˈtat͡sʲja n
láithreoireacht
wystawienie czegoś na pewnym forum

prezentować ˌprɛzɛ̃nˈtɔvat͡ɕ v
am i láthair
pokazywać coś

prezerwatywa ˌprɛzɛrvaˈtɨva n
condam
(seksuologia, seksuologiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) mechaniczny środek antykoncepcyjny stosowany głównie przez mężczyzn, wykonany z lateksu;

prezes ˈprɛzɛs n
cathaoirleach
osoba przewodząca jakiejś instytucji, organizacji lub jakiemuś stowarzyszeniu

prezydencja n
uachtaránacht
prezydentura
przewodniczenie

prezydent ˈprɛzɨdɛ̃nt n
uachtarán
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głowa państwa, najważniejsza osoba w kraju w niektórych ustrojach;

prezydentka n
uachtarán
(rzadki, rzadko używany) kobieta prezydent

prezydentura ˌprɛzɨdɛ̃nˈtura n
uachtaránacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) okres, gdy ktoś jest prezydentem
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) urząd, tytuł lub funkcja prezydenta

prima aprilis ˈprʲĩma ːˈprʲilʲis n
Lá Aibreáin
dzień żartów obchodzony pierwszego kwietnia w wielu krajach, w tym w Polsce;

primadonna n
primadonna
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pierwsza, najlepsza śpiewaczka operowa

prion n
prión
(biochemia, biochemiczny) nieprawidłowo pofałdowane białko mające zdolność do samodzielnego rozprzestrzeniania się poprzez zmianę struktury innych białek, wywołujące u zwierząt i ludzi choroby neurodegeneracyjne;

probierstwo prɔˈbʲjɛrstfɔ n
measúnacht
sztuka mająca na celu dochodzenie wartości rud, metalów i innych produktów hutniczych

problem ˈprɔblɛ̃m n
deacracht
interesujące zagadnienie
fadhb
coś co jest trudne do rozwiązania lub zrozumienia

probówka n
promhadán
(chemia, chemiczny) naczynie laboratoryjne, zwykle szklane, o wąskim, cylindrycznym kształcie, służące do przeprowadzania badań i eksperymentów;

procent ˈprɔt͡sɛ̃nt n
spéis
(finanse, finansowy) oprocentowanie, odsetki, dochód od kapitału

proces ˈprɔt͡sɛs n
próiseas
(informatyka, informatyczny) każdy egzemplarz wykonywanego programu;
uporządkowany ciąg zdarzeń zachodzących po sobie
tástáil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie w sądzie

procesja prɔˈt͡sɛsʲja n
mórshiúl
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wiernych w pochodzie, często ze śpiewem eksponująca przedmioty kultu;

procesować ˌprɔt͡sɛˈsɔvat͡ɕ v
próiseáil
(informatyka, informatyczny) przetwarzać się

procesowy adj
próiseáil
dotyczący procesu
tástáil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) związany z procesem sądowym

proch prɔx n
deannach
rozdrobniona, sypka substancja

proch strzelniczy ˈprɔx sṭʃɛlʲˈɲit͡ʃɨ n
púdar gunna
materiał wybuchowy, służący głównie jako ładunek miotający w broni palnej;

prochy ˈprɔxɨ n
luaith
stałe produkty rozkładu lub spopielenia zwłok

producent prɔˈdut͡sɛ̃nt n
táirgeoir
(biologia, biologiczny) organizm wytwarzający związki pokarmowe z prostych substancji nieorganicznych
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) przedsiębiorca filmowy będący głównym inwestorem produkcji filmowej
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) osoba odpowiedzialna za całokształt nagrania muzycznego bądź spektaklu
osoba lub firma zajmująca się produkcją, wytwarzaniem, wyrobem towarów skierowanych do sprzedaży

produkcyjny adj
bisiúil
związany z produkcją, dotyczący produkcji

produkować ˌprɔduˈkɔvat͡ɕ v
táirg
tworzyć, wytwarzać coś, często w masowych ilościach

produkt ˈprɔdukt n
táirge
(chemia, chemiczny) substancja powstała w wyniku reakcji chemicznej
(matematyka, matematyczny) uogólnienie iloczynu kartezjańskiego;
rezultat pracy twórczej
rezultat procesu produkcji lub ogólniej działalności przedsiębiorstwa
w marketingu: wszystko, co można zaoferować na rynku;

produktywność n
bisiúlacht
(ekonomia, ekonomiczny) wielkość efektu produkcyjnego uzyskanego z danych nakładów, wyrażona za pomocą wartości ułamka, w którym licznik zawiera wielkość produkcji, a mianownik – wielkość poniesionych na nią nakładów;

produktywny adj
bisiúil
który daje dobre efekty lub wytwarza duże ilości czegoś

profanować v
salaigh
(podniośle) popełniać profanację

profesja prɔˈfɛsʲja n
gairm
zawód;

profesjonalista n
gairmí
osoba mająca bardzo duże umiejętności w danej dziedzinie

profesjonalny adj
gairmiúil
(o uprawiającym jakąś dziedzinę) będący specjalistą, wykonujący swój zawód fachowo (np. personel)
(o uprawianej dziedzinie) uprawiany fachowo jako zawód (np. teatr)

profesor prɔˈfɛsɔr n
ollamh
(edukacja, edukacyjny) tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym;

profesorski adj
ollúnta
związany z osobą lub tytułem profesora, dotyczący profesora

profil ˈprɔfʲil n
imchruth
(technologia, technika, techniczny) kontur, obrys przekroju przedmiotu
linia obwodząca zarys, kontur czegoś
próifíl
(geologia, geologiczny) przekrój pionowy ukazujący budowę geologiczną danego odcinka skorupy ziemskiej;
(informatyka, informatyczny) zbiór ustawień, które dostosowują wygląd ekranu i zachowanie komputera do osobistych preferencji
twarz widziana z boku; także: jej wizerunek;

profilaktyczny adj
próifiolacsach
(medycyna, medyczny) dotyczący profilaktyki i zapobiegania chorobom

profilaktyka ˌprɔfʲiˈlaktɨka n
urchoscacht
środki i działania w celu zapobiegania niepożądanym zdarzeniom, szkodom; likwidacja przyczyn złych zjawisk

profit ˈprɔfʲit n
brabach
(finanse, finansowy) zysk

progenitura ˌprɔɡɛ̃ɲiˈtura n
clann
(przestarzałe, przestarzały) (dziś zwykle (żartobliwie)) potomstwo, dzieci

prognoza prɔˈɡnɔza n
tairngreacht
przewidywanie czegoś oparte na określonych danych lub obliczeniach

program ˈprɔɡrãm n
bealach
(potocznie, potoczny) stacja telewizyjna
clár
(informatyka, informatyczny) zestaw komend zrozumiałych dla komputera służących wykonywaniu jakichś zadań
plan działań

program komputerowy n
ríomhchlár
(informatyka, informatyczny) zestaw komend zrozumiałych dla komputera służących wykonywaniu konkretnych zadań;

programować ˌprɔɡrãˈmɔvat͡ɕ v
clár
(informatyka, informatyczny) tworzyć programy komputerowe

progresja n
gluaiseacht
(ekonomia, ekonomiczny) wzrastanie jakiegoś współczynnika
osiągnięcie następnego stadium rozwoju

prohibicja n
crosadh
(urzędowy) zakaz prowadzenia działalności społecznie niepożądanej lub szkodliwej, szczególnie zakaz sprzedaży (a także produkcji) alkoholu w danym kraju lub na danym terytorium;

projekcja prɔˈjɛkt͡sʲja n
caitheamh amach
(psychologia, psychologiczny) narcystyczny mechanizm obronny polegający na przypisywaniu innym własnych poglądów, zachowań lub cech, najczęściej negatywnych; rzutowanie własnych cech i przypisywanie swoich motywacji drugiej osobie;

projekt ˈprɔjɛkt n
dearadh
szkic, makieta, dokumentacja przedstawiający pomysł na wykonanie czegoś
plean
plan działania lub postępowania
tionscadal
(zarządzanie) zorganizowany ciąg działań, ograniczony w czasie, zmierzający do osiągnięcia założonego celu

projektor n
teilgeoir
(astronomia, astronomiczny) aparat wyświetlający mapę nieba na sklepieniu planetarium;
(technologia, technika, techniczny) aparat do rzutowania obrazów na ekran;

projektowanie ˌprɔjɛktɔˈvãɲɛ n
aidhmeannach
(rzeczownik odczasownikowy) od projektować

projektować v
tionscadal
opracowywać projekt

prokariont n
prócarót
(biologia, biologiczny) (systematyka) organizm należący do królestwa prokariontów
(biologia, biologiczny) mikroorganizm, najczęściej jednokomórkowy, którego komórka nie zawiera jądra komórkowego oraz organelli komórkowych

prokurator ˌprɔkuˈratɔr n
ard-aighne
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) funkcjonariusz czuwający nad ściganiem przestępstw i oskarżający przed sądem;

prom prɔ̃m n
bád calaidh
statek przewożący pasażerów, samochody i towary i kursujący wahadłowo;

promet ˈprɔ̃mɛt n
próiméitiam próméitiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pm i liczbie atomowej 61;

promienica n
bualadh teanga
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba zakaźna ludzi i zwierząt;

promienieć prɔ̃ˈmʲjɛ̇̃ɲɛ̇t͡ɕ v
bíoma
wyrażać jakiś pozytywny stan swoim wyglądem, postawą
gealán
świecić się, błyszczeć, odbijać światło

promieniowanie ˌprɔ̃mʲjɛ̇̃ɲɔˈvãɲɛ n
radaíocht
(fizyka, fizyczny) strumień cząstek lub fal wysyłanych przez ciało;

promieniować v
leath
(medycyna, medyczny) rozchodzić się z chorego miejsca do przyległej okolicy
obair
wywierać wpływ na środowisko

promienny adj
lonrach
dotyczący emisji energii, promieniowania

promień ˈprɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
ga
wiązka światła wychodząca ze źródła światła;

promocja prɔ̃ˈmɔt͡sʲja n
ardú
ocena kwalifikująca ucznia do przejścia do następnej klasy

promotor n
maor
pracownik naukowy kierujący pracą dyplomową

promować prɔ̃ˈmɔvat͡ɕ v
cuir chun cinn
działać w celu podniesienia popularności czegoś

prompter ˈprɔ̃mptɛr n
uathleideoir
(telewizja, telewizyjny) urządzenie służące do wyświetlania tekstu czytanego przez prezentera telewizyjnego czy inną osobę przemawiającą publicznie lub stojącą przed kamerą;

promulgować v
scaip
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ogłaszać akt normatywny w dzienniku urzędowym, dokonać promulgacji

propaganda ˌprɔpaˈɡãnda n
bolscaireacht
działanie mające na celu szerzenie, wyjaśnianie i rozpowszechnianie pewnych poglądów, idei, haseł w celu pozyskania zwolenników;

propagandzista n
bolscaire
osoba zajmująca się szerzeniem propagandy

propagandzistka n
bolscaire
kobieta zajmująca się szerzeniem propagandy

propagować v
leath
prowadzić propagandę
póraigh
czynić powszechnym

propan ˈprɔpãn n
própán
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezwonny i bezbarwny gaz, jego mieszanina z butanem znana jest jako LPG;

propolis n
gliú beach
(zoologia, zoologiczny) kit pszczeli, balsamiczna substancja wyrabiana przez pszczoły

proponować ˌprɔpɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
mol
zgłaszać, wysuwać, zachwalać propozycję (ofertę, pomysł, projekt)

proporcja prɔˈpɔrt͡sʲja n
comhréir
wzajemny stosunek danych wielkości; stosunek części danej całości wobec siebie nawzajem

proporcjonalny adj
cionmhar
mający lub wyrażający określony stosunek do jakiejś wielkości

propozycja ˌprɔpɔˈzɨt͡sʲja n
moladh
coś, co się komuś proponuje

proroctwo prɔˈrɔt͡stfɔ n
fáistine
przepowiednia przyszłości, najczęściej wygłaszana przez proroka

prorok ˈprɔrɔk n
fáidh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczny przywódca lub reformator religijny, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolności wizjonerskie;

prorokini ˌprɔrɔˈcĩɲi n
banfháidh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczna przywódczyni religijna, której przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolność przepowiadania przyszłości

prorokować ˌprɔrɔˈkɔvat͡ɕ v
réamhaithris
(przenośnie, przenośnia) przewidywać przyszłe wydarzenia
tairngir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mówić proroctwa

prosić ˈprɔɕit͡ɕ v
iarr
zwracać się uprzejmie do kogoś w celu uzyskania czegoś

prosię ˈprɔɕɛ n
banbh
(zoologia, zoologiczny) młoda świnia, do ok. 12 tygodnia życia (później: warchlak)

proso ˈprɔsɔ n
muiléad
(botanika, botaniczny) Panicum miliaceum, roślina zbożowa;

prosta ˈprɔsta n
líne dhíreach
(geometria) (matematyka, matematyczny) nieposiadająca końców krzywa, która dla każdych dwóch swoich punktów zawiera w całości najkrótszą drogę pomiędzy nimi;

prostacki prɔˈstat͡sʲci adj
garbh
właściwy prostakowi

prostactwo n
boirbe
zespół cech właściwych prostakowi lub prostackiem zachowaniu

prostaczek n
gan chealg
(książkowy) ktoś niewykształcony, ubogi

prostak ˈprɔstak n
abhlóir
(pejoratywnie, pejoratywny) osoba płci męskiej zachowująca się w sposób prymitywny, niekulturalny bądź chamski

prostata prɔˈstata n
próstatach
(anatomia, anatomiczny) gruczoł płciowy męski położony w miednicy mniejszej, wydzielający składniki nasienia;

prosto ˈprɔstɔ adv
díreach
w prostej linii

prosto spod igły ˈprɔstɔ spɔd‿ˈiɡwɨ idiom
amach ón deil
o przedmiocie, często o ubraniu: nowy, niedawno uszyty, wyprodukowany

prosto w nos adv
díreach
wprost, dosłownie, bezpośrednio

prosto w oczy adv
díreach
wprost, dosłownie, bezpośrednio

prosto z mostu ˈprɔstɔ ˈz‿mɔstu adv
díreach
wprost, dosłownie, bezpośrednio

prostoduszny adj
soineanta
odznaczający się prostotą, szczerością i łatwowiernością; (także, też): świadczący o takich cechach

prostokąt prɔˈstɔkɔ̃nt n
dronuilleog
(geometria) czworokąt, który ma wszystkie wewnętrzne kąty proste;

prostolinijny adj
bunúsach
postępujący w sposób uczciwy, szczery i otwarty; (także, też): świadczący o takich cechach

prostota prɔˈstɔta n
aibéiseach
(dawniej, dawny) brak ogłady i wykształcenia, nieokrzesanie
nádúrthacht
(przestarzałe, przestarzały) naturalność, bezpośredniość, skromność w obyciu

prostować v
ceartaigh
(fizyka, fizyczny) przekształcać ze zjawiska zmieniającego się w czasie w stałe
beacht
dokonywać korekty; usuwać pomyłki, wady

prosty ˈprɔstɨ adj
díreach
niemający zakrzywień, prowadzący w jednym kierunku
pléineáilte
niewykształcony; zwykły
równy
simplí
łatwy, o niewielkiej trudności
nieskomplikowany, o niewielkiej złożoności

prostytutka ˌprɔstɨˈtutka n
abarlach
kobieta świadcząca usługi seksualne

proszek ˈprɔʃɛk n
púdar a chur ar
substancja roztarta, rozkruszona, zmielona lub w inny sposób podzielona na wiele bardzo drobnych cząsteczek

proszek do pieczenia n
púdar bácála
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) substancja spulchniająca do wypieków, której podstawowym składnikiem jest soda oczyszczona czyli wodorowęglan sodu;

proszę ˈprɔʃɛ
le do thoil
zwrot używany zamiast trybu rozkazującego

protaktyn prɔˈtaktɨ̃n n
prótachtainiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pa i liczbie atomowej 91;

protekcjonizm ˌprɔtɛkˈt͡sʲjɔ̇̃ɲism̥ n
cosantachas
(ekonomia, ekonomiczny) polityka ochrony przemysłu i handlu krajowego przed konkurencją zagraniczną, głównie za pomocą ceł nakładanych na przywożone towary;

protektor n
cosantóir
człowiek wpływowy, który popiera kogoś

protel n
faolchú talún
(zoologia, zoologiczny) Proteles cristata, drapieżnik lądowy;

proterozoik n
Prótarasóch
(geologia, geologiczny) najdłuższy eon geologicznej skali czasu Ziemi, trwający od pojawienia się tlenu w atmosferze do rozwoju złożonych organizmów

protest ˈprɔtɛst n
agóid
demonstracyjny sprzeciw wobec czegoś

protestancki ˌprɔtɛˈstãnt͡sʲci adj
Protastúnach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z protestantami lub protestantyzmem

protestant prɔˈtɛstãnt n
Protastúnach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) człowiek wyznający protestantyzm, członek któregoś z kościołów protestanckich

protestantyzm ˌprɔtɛˈstãntɨsm̥ n
Protastúnachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z głównych kierunków chrześcijaństwa, składający się z wierzeń powstałych głównie na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych w XVI wieku;

protestować ˌprɔtɛˈstɔvat͡ɕ v
agóid
wyrażać sprzeciw, pokazywać, że się z czymś nie zgadza

protokolant ˌprɔtɔˈkɔlãnt n
taifeadán
osoba, która sporządza protokół ze spotkania, rozprawy itp.

protokół prɔˈtɔkuw n
miontuairisc
sprawozdanie na piśmie z posiedzenia, konferencji, sesji, rozprawy sądowej itp. zawierające streszczenie przebiegu, zapis wniosków i uchwał;

proton ˈprɔtɔ̃n n
prótón
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków górnych i jednego dolnego;

prowadzenie ˌprɔvaˈd͡zɛ̃ɲɛ n
stiúradh
(rzeczownik odczasownikowy) od prowadzić

prowadzić prɔˈvad͡ʑit͡ɕ v
tiomáin
kierować jakimś pojazdem (w domyśle: samochodem)
treoraigh
kierować czymś, być inicjatorem, organizatorem czegoś; wykonywać coś
(sport, sportowy) także (przenośnie, przenośnia) być pierwszym w trakcie wyścigu
być czyimś przewodnikiem, kierować kogoś do jakiegoś miejsca

prowansalski ˌprɔvãw̃ˈsalsʲci n
Ocsatánais
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z dialektów języka oksytańskiego używany w południowo-wschodniej Francji;

proweniencja ˌprɔvɛ̃ˈɲɛ̃nt͡sʲja n
foinse
(książkowy) pochodzenie (kogoś lub czegoś) i przejawianie charakterystycznych cech uwarunkowanych tym pochodzeniem

prowincja prɔˈvʲĩnt͡sʲja n
cúige
(administracja) jednostka administracyjna w niektórych krajach
(biologia, biologiczny) obszar posiadający charakterystyczną florę i faunę
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kościelna jednostka administracyjna pod zarządem metropolity lub arcybiskupa;
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zakonna jednostka administracyjna pod jurysdykcją przełożonego prowincjalengo;

prowizoryczny ˌprɔvʲizɔˈrɨt͡ʃnɨ adj
sealadach
(książkowy) niemający stałego charakteru; mający trwać tylko pewien czas

prowokacja ˌprɔvɔˈkat͡sʲja n
gríosú
podstępne czyny, których celem jest nakłonienie kogoś do określonego działania
podstępny czyn tajnych agentów, podszywających się pod członków jakiejś organizacji w celu wyrządzenia jej szkody

prozodia prɔˈzɔdʲja n
prosóid
(językoznawstwo, językoznawczy) brzmieniowe właściwości mowy nakładające się na głoskowy, sylabiczny i wyrazowy ciąg wypowiedzi

prośba ˈprɔʑba n
iarr
uprzejme zwrócenie się do kogoś w celu uzyskania czegoś; skierowanie do kogoś jakiegoś życzenia

pruski ˈprusʲci adj
Prúiseach
(historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do Prus lub ich mieszkańców

pruć prut͡ɕ v
scaoil
usuwać szwy; rozdzielać dwa materiały (tkaniny)
buille
(potocznie, potoczny) jechać, płynąć czymś z dużą szybkością

prycza ˈprɨt͡ʃa n
bunc
prymitywne drewniane lub metalowe łóżko, czasem piętrowe

prymat ˈprɨ̃mat n
príomhacht
pierwszeństwo, zwierzchność lub przewodzenie w czymś, posiadanie dominującej roli

prymityw prɨ̃ˈmʲitɨf n
barbarach
(pogardliwie, pogardliwy) człowiek niekulturalny, ograniczony intelektualnie

prymitywny ˌprɨ̃mʲiˈtɨvnɨ adj
amhlabhrach
(pejoratywnie, pejoratywny) odznaczającym się niskim poziomem kultury

prymka n
bolscaireacht a dhéanamh
(przestarzałe, przestarzały) porcja sprasowanego tytoniu przeznaczonego do żucia

pryncypał prɨ̃nˈt͡sɨpaw n
príomhoide
(potocznie, potoczny) przełożony

pryskać ˈprɨskat͡ɕ v
easraigh
wywoływać w powietrzu ruch kropel lub drobnych cząstek czegoś
imigh as amharc
(przenośnie, przenośnia) o uczuciach, nastrojach: rozwiewać się, znikać, nagle przemijać
pléasc
pękać, rozpadać się na kawałki, niszczeć
scuaid
poruszać się w powietrzu w formie kropel lub drobnych cząstek

pryszcz prɨʃt͡ʃ n
goirín
krosta

prysznic ˈprɨʃʲɲit͡s n
cith
aparat do kąpieli natryskowej, w którym woda przechodząca przez rury spada gęstym deszczem kropli;

prywatność n
príobháideachas
życie, sprawy prywatne, osobiste, prawo do życia intymnego, chronionego przed ingerencją obcych;

prywatny prɨˈvatnɨ adj
neamhspleách
niereprezentujący żadnej instytucji
príobháideach
będący czyjąś osobistą własnością
(informatyka, informatyczny) o dostępie ograniczonym do metod z tej samej klasy
dotyczący czyichś osobistych spraw
niebędący własnością skarbu państwa ani państwowej instytucji (lub przynajmniej państwo nie ma większości w akcjonariacie)
wynajęty do osobistego użytku

pryzmat n
priosma
(fizyka, fizyczny) (optyka, optyczny) graniastosłup wykonany z przezroczystego materiału, często mający trójkątną podstawę, używany do załamywania, rozszczepiania i odbijania wiązek światła;

przebaczenie ˌpʃɛbaˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
maithiúnas
odpuszczenie czyichś win

przebieg ˈpʃɛbʲjɛk n
próiseáil
odbywanie się czegoś, rozwijanie się w czasie
slí
trasa, kierunek biegu czegoś, linia, wzdłuż której jest coś położone, przeprowadzone

przebiegać pʃɛˈbʲjɛɡat͡ɕ v
bí ar bun
o linii, trasie: prowadzić przez coś, być wytyczonym gdzieś, ciągnąć się dokądś
forás
postępować, rozwijać się w czasie, odbywać się
rith
będąc w ruchu, biegiem przemieścić się z jednego punktu na drugi
przebywać daną drogę biegiem

przebiegłość pʃɛˈbʲjɛɡwɔɕt͡ɕ n
amhainse
cecha tego, kto jest przebiegły

przebiegły pʃɛˈbʲjɛɡwɨ adj
cleasach
postępujący chytrze, przemyślnie

przebierać pʃɛˈbʲjɛrat͡ɕ v
fothragadh
wybrzydzać, grymasić, nie móc zdecydować się

przebijać v
cró
robić przejście w jakiejś przeszkodzie
mámh
(termin karciany) bić kartę starszą od niej
poll
robić otwór czymś ostrym; przeszywać na wylot

przebić ˈpʃɛbʲit͡ɕ v
mámh
podczas licytacji lub gry: zaoferować więcej
podczas negocjacji: przedstawić lepszą ofertę

przebiśnieg pʃɛˈbʲiɕɲɛk n
plúirín sneachta
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku śnieżyczka przebiśnieg, Galanthus nivalis L.

przebodźcowanie n
róspreagthacht
(rzeczownik odczasownikowy) od przebodźcować

przebudowa n
athdhéanamh
dokonywanie zmian w budowie danego obiektu

przebywać pʃɛˈbɨvat͡ɕ v
cónaigh
być gdzieś przez pewien czas; pozostawać gdzieś dłużej; spędzać gdzieś czas

przebój n
gread
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (telewizja, telewizyjny) coś bardzo popularnego, szczególnie w odniesieniu do utworów muzycznych

przechadzać się v
meallac
odbywać przechadzkę

przechadzka n
spaisteoireacht
chodzenie dla relaksu, wypoczynku

przechodni pʃɛˈxɔdʲɲi adj
aistreach
(gramatyka) o czasowniku: posiadający formy strony biernej
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) o relacji: taki, że jeśli zachodzi dla pary (x,y) oraz pary (y,z), to zachodzi również dla pary (x,z)

przechodzić pʃɛˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
araoid
przebywać jakąś drogę
crosáil
przekraczać coś w poprzek
eispéireas
być przekazywanym, krążyć między obiektami lub osobami
ladhróg
zmieniać stan
meil
minąć w czasie, stawać się przeszłością
o propozycji: zostać zatwierdzoną

przechowywanie ˌpʃɛxɔvɨˈvãɲɛ n
costas
(rzeczownik odczasownikowy) od przechowywać

przechowywać ˌpʃɛxɔˈvɨvat͡ɕ v
coinnigh
chować coś przed zniknięciem, zginięciem lub zepsuciem w jakimś miejscu

przechrzta n
iompaitheach
(przestarzałe, przestarzały) ktoś, kto zmienił wyznanie, ((zwłaszcza) na katolicyzm)

przeciek ˈpʃɛt͡ɕɛk n
poll
(przenośnie, przenośnia) niekontrolowane, nielegalne przedostanie się poufnych informacji do mediów lub opinii publicznej
wypływ cieczy lub uchodzenie gazu z miejsca, w którym powstała nieszczelność

przeciekać v
poll
cieknąc, przenikać przez coś
przepuszczać ciecz z powodu nieszczelności

przecież ˈpʃɛt͡ɕɛʃ particle
fós
…mająca nawiązywać do danej sytuacji, wypowiedzi i podważyć jej prawdziwość, słuszność

przecinać v
bain
dzielić na części ostrym narzędziem
przerywać ciągłość jakiejś powierzchni
bris
gwałtownie kończyć (np. dyskusję, ciszę)
crosáil
o drogach, trasach, szlakach, liniach, itp.: krzyżować się

przecinek pʃɛˈt͡ɕĩnɛk n
camóg
(językoznawstwo, językoznawczy) znak interpunkcyjny służący do oddzielania pojęć przy ich wymienianiu lub do oddzielania zdań w zdaniu złożonym;

przeciskać pʃɛˈt͡ɕiskat͡ɕ v
prios
przesuwać, przekładać coś poprzez coś innego (najczęściej ciasnego, zwartego)

przeciw ˈpʃɛt͡ɕif preposition
in aghaidh
… używany do określenia celu czynności lub stanów związanych z walką lub grą z wyrażeniem stojącym za przyimkiem
… używany do określenia celu działania czegoś
… używany do wyrażenia poglądów lub stanowisk odmiennych wobec wyrażenia za przyimkiem

przeciwciało ˌpʃɛt͡ɕifʲˈt͡ɕawɔ n
antashubstaintí
(medycyna, medyczny) substancja znajdująca się w organizmach kręgowców lub wytwarzana w odpowiedzi na wprowadzenie antygenów, przed którymi broni organizm;

przeciwieństwo ˌpʃɛt͡ɕiˈvʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
aisiompaigh
odwrotność (czegoś), odmienność w porównaniu z czymś innym

przeciwległy ˌpʃɛt͡ɕivˈlɛɡwɨ adj
urchomhaireach
znajdujący się, leżący po przeciwnej stronie czegoś

przeciwnik pʃɛˈt͡ɕivʲɲik n
namhaid
(wojskowość, wojskowy) (sport, sportowy) także przenośnie ten, przeciwko któremu się walczy lub rozgrywa grę

przeciwny pʃɛˈt͡ɕivnɨ adj
ar aghaidh
(matematyka, matematyczny) o znaku zmienionym z plus na minus lub odwrotnie;
o sprzecznych z kimś celach
znajdujący się naprzeciw czegoś
ciotrúnta
(logika, logiczny) stwierdzający, że zaprzeczenie założenia danego twierdzenia pociąga za sobą zaprzeczenie jego tezy;
urchomhaireach
skierowany w odwrotną stronę

przeciwstawny adj
aisiompaigh
stanowiący kontrast

przeciwwaga n
frithmheáchan
(technologia, technika, techniczny) ciężar zastosowany dla zrównoważenia innego;

przeciągać pʃɛˈt͡ɕɔ̃ŋɡat͡ɕ v
sín
wyciągać swoje członki w boki lub do góry

przecięcie pʃɛˈt͡ɕɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
crosaire
miejsce, w którym coś się z czymś krzyżuje

przeciętna pʃɛˈt͡ɕɛ̃ntna n
ceachartha
(matematyka, matematyczny) średnia arytmetyczna lub wartość oczekiwana;

przeciętny pʃɛˈt͡ɕɛ̃ntnɨ adj
ceachartha
(matematyka, matematyczny) będący wynikiem średniej arytmetycznej, czyli podzielenia sumy wartości przez ich liczbę;
coitianta
(potocznie, potoczny) banalny, nieskomplikowany, prosty
(statystyka, statystyczny) reprezentatywny, typowy
niczym się nie wyróżniający, zwykły, nie wykraczający poza przeciętną

przecznica n
acomhal
ulica przecinająca prostopadle jakąś inną ulicę

przeczyszczający adj
scaoilteach
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wywołujący biegunkę, powodujący przeczyszczenie

przeczyć v
tabhair dúshlán
być w sprzeczności z czymś, wykluczać się z czymś

przed pʃɛt preposition
ar aghaidh
…określający, że coś znajduje się bliżej punktu patrzenia niż wyrażenie za przyimkiem; znajduje się bliżej w kolejności
…służący do opisania ruchu w kierunku miejsca znajdującego się przed (1.1) kimś lub czymś
faoi bhráid
…służący do wyrażenia, że wydarzenie miało, ma lub będzie miało miejsce wcześniej niż wydarzenie opisane za przyimkiem

przedchrześcijański ˌpʃɛtxʃɛɕt͡ɕiˈjä̃j̃sʲci adj
réamh-Chríostaí
poprzedzający chrześcijaństwo, następujący przed pojawieniem się chrześcijaństwa

przede wszystkim ˌpʃɛdɛ‿ˈfʃɨstʲcĩm adv
ar an gcéad dul síos
o czym mówiący chce przekazać w pierwszej kolejności, co jest dla niego najistotniejsze

przedimek nieokreślony pʃɛdʲˈĩmɛc ˌɲɛɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ n
alt éiginnte
(gramatyka) przedimek, który stoi przed rzeczownikiem nieznanym z kontekstu

przedimek określony pʃɛdʲˈĩmɛk ˌɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ n
alt cinnte
(gramatyka) przedimek, który stoi przed rzeczownikiem znanym z kontekstu

przedmieście pʃɛdˈmʲjɛ̇ɕt͡ɕɛ n
bruachbhaile
(urbanistyka, urbanistyczny) jednostka osadnicza tuż poza miastem;

przedmiot ˈpʃɛdmʲjɔt n
ainmní
(edukacja, edukacyjny) zajęcia edukacyjne w szkole, posiadające własną nazwę i opracowany program nauczania
rud
cel czynności, obiekt (rzadziej człowiek lub istota żywa), na którym jest wykonywana czynność; (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rzecz, wobec której działania opisuje dane prawo
rzecz, obiekt nieożywiony

przedmiotowy adj
aidhm
(gramatyka) odnoszący się do przedmiotu czynności, tj. dopełnienia
dotyczący przedmiotu, materialnego wytworu rzeczywistości
cuspóireach
odznaczający się rzeczowością, wynikający z obiektywizmu
dílseacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) stanowiący przedmiot prawa

przedmowa n
réamhrá
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wypowiedź zamieszczona przed głównym tekstem, stanowiąca autorską bądź redakcyjną dyskusję dotyczącą utworu

przedpokój pʃɛtˈpɔkuj n
dorchla
pomieszczenie w mieszkaniu, z którego można dostać się do pozostałych pomieszczeń

przedpołudnie ˌpʃɛtpɔˈwudʲɲɛ n
eadra
okres pomiędzy rankiem a południem

przedramię pʃɛdˈrãmʲjɛ n
rí
(anatomia, anatomiczny) odcinek kończyny piersiowej (przedniej, górnej) od stawu łokciowego do nadgarstka

przedsionek n
aitriam
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) u kręgowców część serca oddzielona zastawką od komory;

przedsiębiorca ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrt͡sa n
fiontraí
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba prowadząca własną działalność gospodarczą, posiadająca własne przedsiębiorstwo;

przedsiębiorczość ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrt͡ʃɔɕt͡ɕ n
borrúlacht
ogół przedsiębiorców i przedsiębiorstw

przedsiębiorczy adj
borrúil
zdolny do podejmowania kolejnych działań w sposób pomyślny

przedsiębiorstwo ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrstfɔ n
diongbháilte
samodzielna jednostka prowadząca działalność gospodarczą, najczęściej w celu osiągnięcia zysku;

przedsięwzięcie ˌpʃɛtʲɕɛ̃w̃vʲˈʑɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
gabháil
zaplanowane działanie wykonane w jakimś celu, rzecz zamierzona i realizowana

przedstawiać pʃɛtˈstavʲjät͡ɕ v
am i láthair
podawać co do wiadomości, dawać do obejrzenia, do wglądu
an
zapoznawać kogoś z kimś, prezentować komuś kogoś

przedstawiciel ˌpʃɛtstaˈvʲit͡ɕɛl n
uiríollaí
osoba działająca w imieniu kogoś lub czegoś
typowy członek danej grupy, typowy okaz danej kategorii

przedstawienie ˌpʃɛtstaˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
gníomhaíocht
występ wykonywany na scenie przed publicznością, widowisko
láithreoireacht
prezentacja czegoś

przedszkole pʃɛṭˈʃkɔlɛ n
naíscoil
(edukacja, edukacyjny) dzienna placówka o charakterze opiekuńczo-wychowawczym, do której uczęszczają dzieci w wieku od trzech lat do chwili rozpoczęcia obowiązku szkolnego;

przedtem ˈpʃɛtːɛ̃m pronoun
cheana
w czasie poprzedzającym jakieś wydarzenie; przed nastąpieniem czegoś

przedwczesność n
réamhaibíocht
cecha tego, co przedwczesne

przedwczesny pʃɛtˈft͡ʃɛsnɨ adj
anabaí
pojawiający się wcześniej niż powinien; będący za wcześnie

przedwczoraj pʃɛtˈft͡ʃɔraj adv
arú inné
dwa dni przed dniem dzisiejszym; dzień przed wczoraj

przedwieczny adj
cianaosta
bardzo stary; taki, który istniał już przed wiekami

przedział ˈpʃɛd͡ʑaw n
réim
(matematyka, matematyczny) podzbiór zbioru liczb rzeczywistych, ograniczony z jednej lub z dwóch stron;
urrann
(kolejnictwo) jedno z pomieszczeń dla pasażerów, na które podzielony jest wagon;

przedłużenie n
folíne
(rzeczownik odczasownikowy) od przedłużyć

przegląd ˈpʃɛɡlɔ̃nt n
suirbhé
czynność przeglądania czegoś w celu dokonania oceny, kontroli itp.

przegradzać pʃɛˈɡrad͡zat͡ɕ v
deighilt
stawiać przegrodę między danymi obiektami; dzielić jakąś przestrzeń

przegrana pʃɛˈɡrãna n
anachain
przegrane środki pieniężne lub przedmiot
briseadh
poniesiona porażka w grze, rywalizacji lub rozgrywce

przegrany adj
easpach
doznający niepowodzenia
stanowiący porażkę

przegroda n
bulcaid
coś co dzieli lub oddziela
urrann
odgrodzone, wydzielone miejsce

przegrywać pʃɛˈɡrɨvat͡ɕ v
caill
okazywać się słabszym, odnosić porażkę, doznawać niepowodzenia, zostawać pokonanym w jakiejś rywalizacji
cóip
nagrywać coś na nowy nośnik z nośnika z zarejestrowanym wcześniej materiałem

przegub n
bábóg
(anatomia, anatomiczny) (potocznie, potoczny) ruchome połączenie kości w kończynie, zwykle w odniesieniu do nadgarstka
siúnta
(technologia, technika, techniczny) ruchome połączenie dwóch części konstrukcyjnych pozwalające na ich obrót wokół osi

przegłos ˈpʃɛɡwɔs n
umlabht
(językoznawstwo, językoznawczy) zmiana barwy samogłoski pod wpływem otoczenia fonetycznego zachodząca w językach indoeuropejskich;

przejaw ˈpʃɛjaf n
réaladh
oznaka czegoś, zewnętrzny znak

przejawić pʃɛˈjavʲit͡ɕ v
taispeántas
okazać na zewnątrz
clár
wyjść na jaw

przejazd ˈpʃɛjast n
céide
przebywanie jakiejś drogi pojazdem lub konno

przejażdżka pʃɛˈjaʃt͡ʃka n
síob
krótka jazda, zwykle dla przyjemności, np. samochodem, konno

przejechać pʃɛˈjɛxat͡ɕ v
téigh trasna
jadąc, przebyć jakiś odcinek drogi

przejezdny adj
duthain
będący przejazdem; zatrzymujący się na chwilę przed dalszą podróżą

przejeżdżać pʃɛˈjɛʒd͡ʒat͡ɕ v
crosáil
dostawać się na drugą stronę czegoś jadąc, przekraczać coś w czasie jazdy
meil
jadąc, mijać określone miejsce

przejmować v
idirlínigh
zatrzymywać kogoś lub coś w drodze
cuir imní ar
odczuwać strach o co lub wzruszenie

przejrzały adj
cianaibí
o roślinach i ich owocach: zbyt dojrzały, nadpsuty

przejrzystość n
gléine
cecha tego, co przejrzyste; cecha tych, którzy są przejrzyści

przejrzysty pʃɛjˈʒɨstɨ adj
glé
łatwy do zrozumienia, o prostej i logicznej konstrukcji
gléineach
taki, który przepuszcza promienie słoneczne

przejście ˈpʃɛjɕt͡ɕɛ n
dorchla
miejsce, przez które można przejść

przejście dla pieszych n
trasrian coisithe
miejsce na trasie ruchu pojazdów wyznaczone do pokonywania przez pieszych;

przejście podziemne n
traein faoi thalamh
budowla zapewniająca możliwość przejścia pod szlakiem komunikacyjnym;

przejściowy adj
idirmheánach
mający charakter tymczasowy, prowizoryczny

przekaz ˈpʃɛkas n
aistreog
(technologia, technika, techniczny) przesył, przekazanie czegoś
foinse
tekst, nagranie, film bądź w inny sposób zapisane informacje historyczne będące źródłem wiedzy o przeszłości; także przedmiot

przekazanie n
aistreog
(rzeczownik odczasownikowy) od przekazać

przekazywanie n
aistreog
(rzeczownik odczasownikowy) od przekazywać

przekazywać ˌpʃɛkaˈzɨvat͡ɕ v
fág
dawać komuś uprawnienia do czegoś
iompair
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) przesyłać sygnał, informację
dawać komuś coś (jakiś przedmiot)
powtarzać / przesyłać informację
tabhair
(o emocjach) wzbudzać w odbiorcy

przekaźnik pʃɛˈkaʑɲik n
tarchuradóir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zamiany sygnału o małej mocy na taki sam sygnał o większej mocy celem przesłania go dalej

przekleństwo pʃɛˈklɛ̃j̃stfɔ n
crístín
wulgaryzm lub obelga używana w celu wyrażenia gniewu lub obrażenia kogoś
eascaine
klątwa, życzenie komuś źle

przeklęty adj
corcraigh
tak trudny do zniesienia, że powodujący chęć przeklinania

przekomarzać się ˌpʃɛkɔ̃ˈmaʒat͡ɕ‿ɕɛ v
cáith
spierać się z kimś, najczęściej żartobliwie

przekonanie ˌpʃɛkɔ̃ˈnãɲɛ n
barúil
przeświadczenie o słuszności czegoś, sąd oparty na takim przeświadczeniu

przekonywać ˌpʃɛkɔ̃ˈnɨvat͡ɕ v
cuir abhaile ar
zmieniać czyjś stosunek do czegoś przez wykazywanie pewnych racji, dowodzenie słuszności

przekop n
cladán
rów w ziemi wykopany celem połączenia jednego miejsca z innym

przekora n
aicis
skłonność do postępowania odwrotnego, niezgodnego z oczekiwaniem innych

przekoziołkować v
aer-rothlú
kilkakrotnie zrobić koziołki

przekraczać pʃɛˈkrat͡ʃat͡ɕ v
téigh trasna
przechodzić, przedostawać się przez coś

przekrój ˈpʃɛkruj n
rannóg
abstrakcyjny rysunek techniczny pokazujący przekrój (1.1) przedmiotu, urządzenia lub budowli według pewnej określonej płaszczyzny lub płaszczyzn
widok przedmiotu powstały w wyniku przecięcia

przekręcać v
bí ag lúbarnaíl
przedstawiać niewłaściwie, niezgodnie z rzeczywistością
deil
wykonywać obrót czegoś, przechylać na bok
bí ag lúbarnaíl
kręcąc się, zmieniać swoją pozycję

przekształcać pʃɛˈkʃtawt͡sat͡ɕ v
athordaigh
zmieniać coś w coś innego, nadawać czemuś inną formę

przekształcenie ˌpʃɛkʃtawˈt͡sɛ̃ɲɛ n
tiontú
(rzeczownik odczasownikowy) od przekształcić

przekupstwo n
breabaireacht
uzyskiwanie korzyści poprzez przekazywanie komuś innej korzyści

przekupywać v
breab a thabhairt
zjednywać sobie kogo, dając mu coś wartościowego

przekwitać v
tréig
(przenośnie, przenośnia) ulegać przemijaniu

przekąska pʃɛˈkɔ̃w̃ska n
raisín
niewielka porcja jedzenia, spożywana między regularnymi posiłkami dla zaspokojenia głodu lub ze względów smakowych;

przekątna pʃɛˈkɔ̃ntna n
trasnán
(geometria) odcinek łączący dwa wierzchołki wielokąta lub wielościanu, nieleżące na jego jednym boku lub ścianie i znajdujące się całkowicie wewnątrz tego wielokąta lub wielościanu

przekład n
aistriú
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) dzieło, tekst przetłumaczony z innego języka
aistriúchán
proces tłumaczenia tekstu z jednego języka na inny

przekładalny adj
inaistrithe
taki, który da się przełożyć

przekładać pʃɛˈkwadat͡ɕ v
bain
(termin karciany) przesuwać potasowane karty w talii przed rozpoczęciem gry
bog
kłaść w inne miejsce, przemieszczać coś z jednego miejsca na drugie
faillí
zmieniać termin na późniejszy

przekłuwacz pʃɛˈkwuvat͡ʃ n
polltóir
(archeologia, archeologiczny) paleolityczne narzędzie posiadające wyodrębniony wąski, lecz zaokrąglony wierzchołek powstały na skutek retuszu (obróbki) zwykle dwóch krawędzi bocznych, służący do przekłuwania;

przekłuwać v
poll
przebić poprzez ukłucie czymś ostrym

przelatywać v
bréagchuil
lecąc, przebywać jakąś drogę
iompair
przemieścić się prędko; minąć szybko kogoś lub coś
ionam
(pospolicie) odbywać stosunek płciowy

przelew ˈpʃɛlɛf n
aistreog
(bankowość, bankowy) przeniesienie danej sumy środków pieniężnych z jednego rachunku (konta) na inny

przelewać pʃɛˈlɛvat͡ɕ v
aistreog
(bankowość, bankowy) dokonywać przelewu, umieszczać pieniądze na koncie

przelot pospolity ˈpʃɛlɔt ˌpɔspɔˈlʲitɨ n
duilleog na saor
(botanika, botaniczny) Anthyllis vulneraria L., gatunek rośliny z rodziny bobowatych występujący w Europie, Azji Mniejszej i Afryce Północnej;

przelotny adj
eitilte
szybko przemijający, nietrwały

przemakalny adj
tréscaoilteach
przepuszczający wodę

przemawiać pʃɛ̃ˈmavʲjät͡ɕ v
labhair
wygłaszać mowę do grupy ludzi

przemiana pʃɛ̃ˈmʲjãna n
deil
przejście w stan inny niż poprzedni

przemianować v
athainmnigh
zmienić nazwę czegoś

przemieniać v
athraigh
zmieniać w co innego

przemienny adj
ailtéarnaigh
pojawiający się na przemian; systematycznie zmieniający się

przemierzać pʃɛ̃ˈmʲjɛʒat͡ɕ v
taobhfort
pokonywać znaczną przestrzeń

przemieszczać pʃɛ̃ˈmʲjɛʃt͡ʃat͡ɕ v
bog
zmieniać położenie jakiegoś przedmiotu

przemijać v
meil
kończyć się bezpowrotnie

przemilczeć pʃɛ̃ˈmʲilt͡ʃɛt͡ɕ v
coinnigh siar
aspekt dokonany od: przemilczać

przemoc ˈpʃɛ̃mɔt͡s n
foréigean
zastosowanie przewagi siły wobec kogoś, aby zmusić go do posłuszeństwa

przemoc domowa n
foréigean baile
(socjologia, socjologiczny) zjawisko społeczne zachodzące, gdy członek rodziny (mąż, żona (i tym podobne, i temu podobne)) próbuje zdominować fizycznie lub psychicznie drugiego członka rodziny;

przemowa n
caint
okolicznościowa, uroczysta wypowiedź przed zgromadzeniem

przemysł ˈpʃɛ̃mɨsw̥ n
tionscal
dział gospodarki, obejmujący produkcję dóbr na dużą skalę;

przemysłowy ˌpʃɛ̃mɨˈswɔvɨ adj
tionsclaoíoch
dotyczący przemysłu, będący efektem przemysłu, stosowany w przemyśle

przemywać pʃɛ̃ˈmɨvat͡ɕ v
anallas
zwilżać, oczyszczać coś za pomocą płynu (np. środka dezynfekującego, wody); myć z wierzchu

przemówienie ˌpʃɛ̃muˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
óráid
oficjalna wypowiedź skierowana do jakiegoś gremium

przenajświętszy adj
dosháraithe
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najbardziej święty

przeniesienie n
aistreog
(rzeczownik odczasownikowy) od przenieść

przenikać v
treáigh
przechodzić przez pewną barierę lub rozprzestrzeniać się w czym

przenikliwy ˌpʃɛ̃ɲikˈlʲivɨ adj
aithrinneach
intensywnie odczuwany, uderzający swoją mocą, intensywnością
críonna
o człowieku taki, który potrafi trafnie ujmować zjawiska, mający dobry zmysł obserwacji, wnikliwość

przenosić pʃɛ̃ˈnɔɕit͡ɕ v
Comaoineach a ghlacadh
(medycyna, medyczny) o chorobie: rozprzestrzeniać
aistreog
(ekonomia, ekonomiczny) lokować środki w innym miejscu
(psychologia, psychologiczny) rzutować nieuświadomione myśli, uczucia i wzorce zachowania na psychoterapeutę;
kopiować z jednego egzemplarza, lub nośnika na inny
bog
(informatyka, informatyczny) kopiować, następnie usuwając z poprzedniej lokalizacji
o wzroku, spojrzeniu: zmieniać obiekt, na który się patrzy
umieszczać coś lub kogoś w innym miejscu lub warunkach
iompair
(elektronika, elektroniczny) przetwarzać, wzmacniać, lub odtwarzać dane pasmo częstotliwości
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) (elektronika, elektroniczny) transportować przy udziale pewnego nośnika (substancji, fali nośnej, itp.).
(fizyka, fizyczny) posiadać określoną właściwość, podlegającą prawom zachowania
(fizyka, fizyczny) w odniesieniu do oddziaływania: być kwantem jego pola
(matematyka, matematyczny) stosować przy obliczaniu kolejnej cyfry wartość zapamiętaną przy obliczaniu cyfry poprzedniej (np. podczas dodawania lub odejmowania)
przemieszczać coś niosąc
is fearr le
(dawniej, dawny) preferować
oiriúnaigh
w odniesieniu do rozumowania, schematu zachowania: stosować w nowym kontekście
tíolaic
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) udzielać komuś swoich praw, jednocześnie samemu je tracąc
bog
o wzroku, spojrzeniu: zmieniać obiekt, na który jest skierowane
zmieniać miejsce pobytu
zmieniać szkołę, pracę, lub inne miejsce, do którego regularnie się uczęszcza
zostać umieszczonym w innym miejscu lub warunkach
iompair
(elektronika, elektroniczny) o sygnale lub paśmie: być przetwarzanym, wzmacnianym lub odtwarzanym
leath
(biologia, biologiczny) o gatunku: zmieniać obszar występowania
rozprzestrzeniać się
oiriúnaigh
w odniesieniu do rozumowania, schematu zachowania: dawać się zastosować w innym kontekście

przenoszenie ˌpʃɛ̃nɔˈʃɛ̃ɲɛ n
bog
(rzeczownik odczasownikowy) od przenosić

przeoczenie n
faill
niezauważenie czegoś, co powinno było zostać dostrzeżone

przeor n
prióir
(kościelny) zastępca opata

przeorat n
prióireacht
(dawniej, dawny) (kościelny) teren podległy przeorowi lub przeoryszy

przeorysza ˌpʃɛɔˈrɨʃa n
banphrióir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożona klasztoru

przepadać v
imigh as amharc
stawać się niełatwym do odnalezienia, niewidocznym
meath
nie osiągać celu

przepaska pʃɛˈpaska n
bréid gabhail
(zobacz) przepaska biodrowa

przepaska biodrowa pʃɛˈpaska bʲjɔˈdrɔva n
bréid gabhail
skąpe odzienie zakładane w pasie, w formie paska z tkaniny, chusty lub sznurka

przepastny adj
dea-láin
pojemny, obszerny

przepaść ˈpʃɛpaɕt͡ɕ n
aibhéis
obszar obok stromej ściany góry

przepis ˈpʃɛpʲis n
oideas
tekst zawierający zbiór wiadomości potrzebnych do zrobienia czegoś, zwłaszcza przyrządzenia potrawy
wypróbowany sposób na osiągnięcie określonego celu

przepisywać v
achtaigh
o lekarzu zalecać do stosowania
iompair
przekazywać na własność

przepiórka pʃɛˈpʲjurka n
gearg
(ornitologia, ornitologiczny) Coturnix coturnix, średni ptak ze smugami na upierzeniu grzbietowej stronie ciała;

przepiękny pʃɛˈpʲjɛ̃ŋknɨ adj
aoibhinn
niezwykle, wyjątkowo piękny

przepona pʃɛˈpɔ̃na n
scairt
(anatomia, anatomiczny) duży mięsień w kształcie kopuły, oddzielający klatkę od niżej położonych narządów

przepowiednia ˌpʃɛpɔˈvʲjɛdʲɲa n
fáistine
wypowiedź o wydarzeniach, które mają nastąpić, określająca ich szczegóły

przepowiedzieć v
tairngir
przewidzieć przyszłe wydarzenia w nadnaturalny sposób, wyprorokować

przepraszam pʃɛˈpraʃãm interjection
gabh mo leithscéal
uprzejme zwrócenie na siebie uwagi
tá brón orm
wyrażenie żalu, przeprosin za wyrządzoną przez siebie krzywdę, niezręczność

przeprawiać pʃɛˈpravʲjät͡ɕ v
aistrigh
przechodzić, przenosić na przeciwną stronę przez rzekę, jezioro lub morze

przeprowadzać ˌpʃɛprɔˈvad͡zat͡ɕ v
bog
pomagać w przeniesieniu się do nowej siedziby
béasa
kierować czymś, wykonywać coś
treoraigh
kierować kimś, wskazując mu drogę
bog
przenosić się do nowego miejsca (siedziby, mieszkania, domu); zmieniać adres (zamieszkania)

przeprowadzka ˌpʃɛprɔˈvat͡ska n
bog
zmiana miejsca zamieszkania lub siedziby

przepuklina n
heirne
(medycyna, medyczny) patologiczne przemieszczenie się tkanki, części narządu poza naturalne umiejscowienie, wpuklając się w sąsiednią okolicę anatomiczną

przepustka n
ceadaigh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) dokument zezwalający na wejście i przebywanie gdzieś lub wwiezienie czegoś;
scor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) dokument zezwalający na wyjście skądś lub wywiezienie czegoś

przepustnica n
scóig
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) w silniku tłokowym: urządzenie regulujące dopływ powietrza, mieszanki paliwowej, pary wodnej do cylindrów

przepustowość n
acmhainn
cecha tego, co przepustowe

przepuścić pʃɛˈpuɕt͡ɕit͡ɕ v
airigh ó
(potocznie, potoczny) przeoczyć coś, nie wykorzystać czegoś z powodu przeoczenia
cuir
spowodować przemieszczenie się czegoś przez coś (często wąskiego) w określonym celu

przepych n
ardchéim
wielka ilość, różnorodność czegoś

przepyszny adj
calma
bardzo dobry, doskonały, świetnej jakości
okazały, dekoracyjny, wyszukany

przepłacić pʃɛˈpwat͡ɕit͡ɕ v
breab a thabhairt
(przestarzałe, przestarzały) zapłacić za świadczenie nieformalnej lub nielegalnej usługi

przepływ ˈpʃɛpwɨf n
sileadh
(przenośnie, przenośnia) przemieszczanie się jednego miejsca do drugiego
przemieszczanie się cieczy lub gazu z jednego miejsca do drugiego;

przepływać pʃɛˈpwɨvat͡ɕ v
snigh
pokonywać, przez długość lub szerokość, ciek albo zbiornik wodny

przerabiać v
an
(potocznie, potoczny) zapoznawać się z pewną wiedzą zgodnie z wyznaczonym planem
(technologia, technika, techniczny) zdobić tkaninę poprzez przeplatanie jej czymś
iompaitheach
stosować surowiec do otrzymania produktu lub półproduktu

przeraźliwy adj
aithrinneach
o znacznej i niepokojącej intensywności
brúidiúil
wzbudzający przerażenie

przerażający adj
scanrúil
taki, który budzi grozę, strach

przerażenie ˌpʃɛraˈʒɛ̃ɲɛ n
adhfhuath
nagły i silny strach

przerost n
ainmheasarthacht
nadmierne powiększenie rozmiarów; przesadne zwiększenie czegoś
hipeartrófacht
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) powiększenie tkanki lub narządu wskutek powiększenia poszczególnych komórek

przerwa ˈpʃɛrva n
bearna
wolna przestrzeń otoczona czymś
bris
czas wolny między godzinami pracy, nauki w szkole

przerwanie pʃɛˈrvãɲɛ n
bris
naruszenie fizycznej ciągłości czegoś

przerywać pʃɛˈrɨvat͡ɕ v
cuir ar scor
wstrzymywać działanie, proces na pewien czas
roiseadh
rwąc, dzielić coś

przerzutka n
aistreoir slabhra
mechanizm rowerowy umożliwiający zmianę biegu;

przesada pʃɛˈsada n
áibhéil
wyolbrzymione przedstawianie czegoś, pojmowanie czegoś z nadmierną afektacją, nienaturalność

przesadny pʃɛˈsadnɨ adj
gáifeach
taki, który przesadza, charakteryzuje się przesadą

przesadzać pʃɛˈsad͡zat͡ɕ v
aistrigh
kazać komuś, aby siadł w innym miejscu

przesilenie n
grianstad
(astronomia, astronomiczny) skrajny punkt odchylenia Słońca od równika;

przesilenie letnie n
grianstad an tsamhraidh
(astronomia, astronomiczny) przesilenie przypadające na koniec czerwca (około 24.), gdy Słońce znajduje się najbliżej bieguna północnego

przesilenie zimowe n
grianstad an gheimhridh
(astronomia, astronomiczny) moment górowania Słońca w zenicie w możliwie najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej półkuli północnej;

przeskakiwać ˌpʃɛskaˈcivat͡ɕ v
geit
pokonywać skokiem jakąś przeszkodę

przesmyk ˈpʃɛsmɨk n
cuing
(geografia, geograficzny) wąski pas lądu łączący dwa większe obszary lądowe;
sil
(technologia, technika, techniczny) przestrzeń między nitkami osnowy, przez którą przechodzi czółenko

przestarzały ˌpʃɛstaˈʒawɨ adj
seanchaite
taki, który wyszedł z użycia, ze zwyczaju

przestawać pʃɛˈstavat͡ɕ v
coisc
przerywać jakąś czynność, nie robić czegoś dłużej

przestawiać v
athordaigh
zmieniać położenie czegoś

przestraszyć pʃɛˈstraʃɨt͡ɕ v
cuir eagla ar
wzbudzić w kimś strach, wywołać w kimś przerażenie, obawę

przestroga n
fógra
uwaga ostrzegająca przed czymś

przestronny pʃɛˈstrɔ̃nːɨ adj
spásmhar
taki, który ma dużo wolnego miejsca, wolnej przestrzeni

przestrzegać pʃɛˈsṭʃɛɡat͡ɕ v
fainic a chur ar
ostrzegać kogoś przed czymś
géill do
stosować się do czegoś, być w zgodzie z jakimś przepisem

przestrzenny adj
spásúil
dotyczący przestrzeni

przestrzeń ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ n
spás
określony obszar – dwu- lub trójwymiarowy
(fizyka, fizyczny) miejsce, w którym odbywają się zjawiska fizyczne;
(geometria) nieograniczona co najmniej trójwymiarowa rozciągłość, jedno z podstawowych pojęć geometrii;
(matematyka, matematyczny) zbiór, na którym określono dodatkową strukturę;

przestrzeń kosmiczna ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ kɔsˈmʲit͡ʃna n
spás
przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery

przestworze pʃɛˈstfɔʒɛ n
spásáil
(książkowy) rozległa, nieograniczona przestrzeń (zwykle w liczbie mnogiej)

przestępca pʃɛˈstɛ̃mpt͡sa n
coirpeach
osoba, która dopuściła się przestępstwa

przestępczość pʃɛˈstɛ̃mpt͡ʃɔɕt͡ɕ n
cion
(kryminologia, kryminologiczny) ogół popełnionych przestępstw
(kryminologia, kryminologiczny) popełnianie przestępstw

przestępczy pʃɛˈstɛ̃mpt͡ʃɨ adj
coirpeach
związany z przestępczością i przestępcami; właściwy przestępcom

przestępstwo pʃɛˈstɛ̃mpstfɔ n
cion
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czyn zabroniony pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek, przez ustawę karną obowiązującą w czasie jego popełnienia, bezprawny, zawiniony, społecznie szkodliwy;

przesuwać pʃɛˈsuvat͡ɕ v
bog
zmieniać położenie

przesyt n
anlucht
stan odczuwania nieprzyjemności w wyniku nadmiernego spożycia jedzenia lub picia

przesyłka pʃɛˈsɨwka n
litir
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) zapakowana rzecz przeznaczona do wysyłki i dostarczenia odbiorcy

przeszczep ˈpʃɛʃt͡ʃɛp n
athphlandáil
(medycyna, medyczny) przeniesienie narządu w całości lub w części z jednego ciała do innego
beangán
(medycyna, medyczny) (przenośnie, przenośnia) przeszczepiana część ciała

przeszkadzać pʃɛˈʃkad͡zat͡ɕ v
amparán
sprawiać, że ktoś nie może wykonywać poprawnie jakiejś czynności lub coś nie działa prawidłowo

przeszkoda pʃɛˈʃkɔda n
constaic
(sport, sportowy) płot, rów lub inne utrudnienie na trasie biegu
éaradh
coś, co przeszkadza, utrudnia

przeszukiwanie ˌpʃɛʃuciˈvãɲɛ n
cuardach
(rzeczownik odczasownikowy) od przeszukiwać

przeszukiwać v
cuardaigh
szukając, przeglądać dokładnie, zaglądać w wiele miejsc

przeszło particle
arís
…informująca o większej ilości czegoś, niż to zostaje określone przez wyraz po niej następujący

przeszłość ˈpʃɛʃwɔɕt͡ɕ n
i ndiaidh
wszystko to, co już się wydarzyło;

przeszły ˈpʃɛʃwɨ adj
caite
(gramatyka) odnoszący się do czasu przeszłego
taki, który już minął
seo caite
(przestarzałe, przestarzały) poprzedni, ubiegły

przesąd ˈpʃɛsɔ̃nt n
baothchreideamh
wiara w tajemnicze, nadprzyrodzone związki między zjawiskami, w fatalną moc słów, rzeczy i znaków;
piseog
praktyki wynikające z przesądu (1.1)

przesądny pʃɛˈsɔ̃ndnɨ adj
piseogach
wierzący w przesądy; też: będący objawem przesądów

przesądzać v
cinn
osądzać z góry

przesłanie pʃɛˈswãɲɛ n
airigh
główna myśl zawarta w dziele literackim, dowolnym dziele artystycznym, albo w czyjejś wypowiedzi; przedmiot zamierzonej przez autora konstatacji lub refleksji u odbiorcy; sens wypowiedzi

przesłanka pʃɛˈswãnka n
sonra
okoliczność sprzyjająca realizacji, urzeczywistnienia czegoś

przesłać ˈpʃɛswat͡ɕ v
cuir
posłać, wysłać coś dokądś

przesłuchanie n
ceistiú
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czynność w procesie, która ujawnia wyjaśnienia oskarżonego, zeznania świadka lub opinie biegłego;

przesłuchiwać v
ceistigh
wypytywać kogo w czasie śledztwa
éist
słuchając, sprawdzać co lub kogo

przetacznik n
seamair chré
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju przetacznik (1.1)

przetarg ˈpʃɛtark n
frithir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) sposób wyboru wykonawcy usługi lub produktu, polegający na wyborze najkorzystniejszej dla zamawiającego oferty;

przetchlinka n
smál
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (zoologia, zoologiczny) otwór w skórze lub pancerzu umożliwiający wymianę gazową organizmu z otoczeniem;

przeto ˈpʃɛtɔ conjunction
dá bhrí sin
(książkowy) przyłącza wniosek z twierdzenia podanego w zdaniu przed nim

przetrwanie pʃɛˈtr̥fãɲɛ n
maireachtáil
(rzeczownik odczasownikowy) od przetrwać

przetrwać v
tar
przetrzymać trudny okres, utrzymać się przy życiu
tar suas
trwając, pozostać na dłużej niż coś lub ktoś

przetwarzanie n
próiseáil
(rzeczownik odczasownikowy) od przetwarzać

przetwarzać v
próiseáil
(informatyka, informatyczny) komputerowo opracowywać zebrane dane
zmieniać, nadając inne właściwości

przetwórstwo n
próiseáil
przerabianie na dużą skalę surowców, zwłaszcza płodów rolnych, na gotowe produkty

przetłumaczalność n
inaistritheacht
cecha tego, co przetłumaczalne

przetłumaczalny ˌpʃɛtwũmaˈt͡ʃalnɨ adj
inaistrithe
możliwy do przetłumaczenia, dający się przetłumaczyć na inny język

przetłuszczony adj
bealaithe
mający na sobie nadmiar tłuszczu

przewaga pʃɛˈvaɡa n
brabús
górowanie pod jakimś względem nad czymś lub nad kimś

przeważający adj
ardcheannasach
będący w większej ilości lub liczbie

przeważnie pʃɛˈvaʒʲɲɛ adv
d'fhormhór
w przeważającej części

przewidywalny adj
intuartha
taki, który daje się przewidzieć

przewidywanie ˌpʃɛvʲidɨˈvãɲɛ n
réamhaisnéis
to, co jest spodziewane, przewidywane jako najbardziej prawdopodobne

przewidywać ˌpʃɛvʲiˈdɨvat͡ɕ v
réamhaithris
prognozować przyszłe zdarzenia

przewiercić pʃɛˈvʲjɛrʲt͡ɕit͡ɕ v
toll
wywiercić w czymś otwór na wylot

przewlekły pʃɛˈvlɛkwɨ adj
leadrán
(książkowy) trwający długo, ciągnący się, przewlekający się za długo

przewodni adj
cae
stanowiący podstawę działania; wytyczający kierunek postępowania
scaradh
przewodzący komu

przewodnictwo n
uachtaránacht
rola przewodniczenia, kierowania czymś

przewodniczyć ˌpʃɛvɔdʲˈɲit͡ʃɨt͡ɕ v
dul sa chathaoir
kierować przebiegiem spotkania, zebrania, obrad

przewodnicząca n
cathaoirleach
kobieta przewodnicząca jakiejś instytucji, organizacji

przewodniczący ˌpʃɛvɔdʲɲiˈt͡ʃɔ̃nt͡sɨ n
cathaoirleach
osoba przewodnicząca jakiejś instytucji, organizacji

przewodnik pʃɛˈvɔdʲɲik n
treoraigh
(turystyka, turystyczny) osoba zajmująca się oprowadzaniem wycieczek turystycznych, pokazująca turystom miejsca warte zobaczenia, eksponaty itp.
osoba, która czemuś przewodzi, pokazuje drogę
conduchtaire
(fizyka, fizyczny) substancja, która przewodzi prąd elektryczny;
treoraigh
(turystyka, turystyczny) książka, ulotka, także nagranie audiowizualne, przeznaczone dla turystów, zawierające opis okolicy, ciekawe zabytki, mapy itp.;

przewodzić pʃɛˈvɔd͡ʑit͡ɕ v
béasa
(fizyka, fizyczny) być przewodnikiem prądu, ciepła, drgań akustycznych
treoraigh
kierować kimś lub jakąś działalnością; dowodzić, stać na przywództwie

przewozić pʃɛˈvɔʑit͡ɕ v
iompair
wioząc kogoś lub coś, dostarczać do miejsca przeznaczenia

przewoźnik pʃɛˈvɔʑɲik n
bádóir
człowiek trudniący się przewozem

przewrażliwiony ˌpʃɛvraʒlʲiˈvʲjɔ̃nɨ adj
drisíneach
(książkowy) nadmiernie wrażliwy, łatwo ulegający emocjom, przeczulony

przewrotka pʃɛˈvrɔtka n
rothar
(sport, sportowy) kopnięcie piłki z jednoczesnym wykonaniem przewrotu całym ciałem;

przewrotny adj
ainbhreitheach
działający lub zrobiony na opak
beartach
odznaczający się fałszem, obłudą

przewrót n
aer-rothlú
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na wykonaniu szybkiego obrotu ciała o 360° w płaszczyźnie pionowej
deil
(lotnictwo, lotniczy) figura akrobatyczna polegająca na przejściu samolotu z lotu poziomego w stromo wznoszący, następnie nawróceniu i zejściu lotem nurkowym na pierwotną wysokość, ale w kierunku przeciwnym
réabhlóid
(książkowy) nagła, gwałtowna zmiana w czymś, radykalny zwrot
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagła zmiana władzy państwowej, często dokonywana przy użyciu wojska

przewód ˈpʃɛvut n
cábla
(elektryczność) element obwodu służący do prowadzenia prądu;
pasáiste
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) narząd transportujący substancje wewnątrz organizmów

przewóz ˈpʃɛvus n
iompair
transport, przewiezienie

przez pʃɛs preposition
ar feadh
…czasu trwania czynności
arís
…operacji dzielenia (w matematyce)
le
…narzędzia użytego do wykonania czynności
trí
…drogi lub przeszkody, jaką się przebywa podczas wykonywania danej czynności
…przyczyny wykonania czynności

przezabawny ˌpʃɛzaˈbavnɨ adj
fíorghreannmhar
nadzwyczaj, niezwykle, bardzo zabawny

przeziębienie ˌpʃɛʑɛ̃mˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
slaghdán
(medycyna, medyczny) choroba będąca następstwem obniżenia odporności ustroju po zziębnięciu

przeznaczać pʃɛˈznat͡ʃat͡ɕ v
gearr
określać cel

przeznaczenie ˌpʃɛznaˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
aidhm
cel, dla którego służy dana rzecz
cinniúint
nieunikniona przyszłość; coś, co musi się stać

przeznaczony ˌpʃɛznaˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
cinnte
taki, który musi się stać

przezorność n
fadbhreathnaitheacht
bycie przezornym

przezroczysty ˌpʃɛzrɔˈt͡ʃɨstɨ adj
trédhearcach
taki, który przepuszcza światło

przezwyciężać v
fáinleog
pokonywać coś z wysiłkiem

przełom ˈpʃɛwɔ̃m n
déan anspás
(geologia, geologiczny) odcinek wąskiej doliny o stromych zboczach, w którym rzeka przedziera się między górami;
urfhuascailt
(książkowy) nagła, zasadnicza zmiana, zwrotny moment w czymś

przełowienie n
ró-iascaireacht
(ekologia, ekologiczny) (rybołówstwo, rybacki) ekstensywna, nadmierna i niekontrolowana eksploatacja łowisk, która doprowadza populacje poławianych gatunków zwierząt wodnych poniżej poziomu bezpiecznego dla ich odtworzenia;

przełożony ˌpʃɛwɔˈʒɔ̃nɨ n
ardchéimiúil
osoba wyższa rangą, mająca władzę nad kimś lub czymś

przełyk ˈpʃɛwɨk n
éasafagas
(anatomia, anatomiczny) odcinek przewodu pokarmowego łączący gardło z żołądkiem,

przełykać v
fáinleog
(fizjologia, fizjologiczny) przesuwać treść z jamy ustnej w kierunku żołądka

przełącznik pʃɛˈwɔ̃n͇t͡ʃʲɲik n
lasc
(informatyka, informatyczny) urządzenie łączące komputery oraz inny sprzęt w sieć komputerową

przełęcz ˈpʃɛwɛ̃n͇t͡ʃ n
meil
(geografia, geograficzny) obniżenie grzbietu górskiego, wyraźnie oddzielające dwa sąsiednie szczyty

prześcieradło ˌpʃɛɕt͡ɕɛˈradwɔ n
braillín
prostokątny płat materiału należący do bielizny pościelowej i służący do ścielenia łóżka jako pościel pod spód;

prześladowanie ˌpʃɛɕladɔˈvãɲɛ n
géarleanúint
powtarzające się przykrości, szykany przeciwko osobom o innych poglądach, wierze itp.

prześladować v
déan géarleanúint ar
nieustannie niepokoić
wyrządzać krzywdy, stale czynić przeszkody czy szykany

prześladowca ˌpʃɛɕlaˈdɔft͡sa n
stalcaire
osoba, która nieustannie sprawia komuś przykrość, robi krzywdę, nęka drugą osobę

przeżuwać v
athchogain
(fizjologia, fizjologiczny) (zoologia, zoologiczny) żuć powtórnie połknięty wcześniej pokarm
cogain
(fizjologia, fizjologiczny) żując, rozdrabniać pokarm zębami

przeżycie pʃɛˈʒɨt͡ɕɛ n
eispéireas
(rzeczownik odczasownikowy) od przeżyć

przeżytek n
taise
rzecz przestarzała, niemodna, zjawisko będące pozostałością z przeszłości

przeżyć ˈpʃɛʒɨt͡ɕ v
eispéireas
doświadczyć czegoś
tar
pozostać przy życiu

przodek ˈpʃɔdɛk n
sinsear
ktoś, od kogo ktoś pochodzi

przodem adv
cheana
statycznie: przed resztą; poprzedzając innych
dalba
dynamicznie: przed innymi; wyprzedzając resztę

przy pʃɨ preposition
ag
…opisujący miejsce, niedaleko którego odbywa się czynność
…opisujący okoliczność
…przyłączający nazwę obiektu, z którym wiążą się charakteryzowane w zdaniu czynności
i dtrátha
…opisujący orientacyjny czas, okazję

przy okazji adv
chomh fada is
o czynności jednocześnie podczas wykonywania innej czynności (jako dodatek do czynności przewodniej)
o zdarzeniu podczas innego zdarzenia

przybierać v
cuir ar
nabierać cech
maisigh
ozdabiać czymś
éirigh
o rzece lub wodzie: podnosić swój poziom, wzbierać

przybijać pʃɨˈbʲijät͡ɕ v
cineál
o statku, łodzi: podpływać do brzegu lub nabrzeża
céide
wbijając gwóźdź, kołek itp., przytwierdzać coś

przybijać gwóźdź pʃɨˈbʲijäd͡ʑ ˈɡvuɕt͡ɕ v
ionga
mocować gwóźdź silnymi uderzeniami młotka

przybity pʃɨˈbʲitɨ adj
atuirseach
załamany, smutny, zmartwiony

przybliżać v
cuideachtaigh
czynić uczuciowo bliższym

przybliżony adj
aindreanta
bliski rzeczywistemu, ale podany z pewną niedokładnością

przyboczny pʃɨˈbɔt͡ʃnɨ n
aidiúnach
(harcerski) zastępca drużynowego;

przybornik pʃɨˈbɔrʲɲik n
bosca uirlisí
pojemnik na przybory

przybrany adj
altramaigh
traktowany jako własny pomimo innego pochodzenia

przybrzeżny pʃɨˈbʒɛʒnɨ adj
cladachúil
charakterystyczny lub typowy dla terenów w pobliżu brzegu morza, jeziora lub rzeki
położony, znajdujący się w pobliżu brzegu morza, jeziora lub rzeki

przybycie pʃɨˈbɨt͡ɕɛ n
teacht
(rzeczownik odczasownikowy) od przybyć

przybytek n
brabach
przyrost czegoś
nead
miejsce, w którym uprawia się jakąś dziedzinę sztuki lub nauki

przybywać pʃɨˈbɨvat͡ɕ v
tar
docierać do pewnego miejsca

przychodzić pʃɨˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
tar
przybywać dokądś

przychylny pʃɨˈxɨlnɨ adj
mór le
podchodzący z sympatią; dający, zapewniający dobre, korzystne warunki do czegoś; korzystny

przychód n
ioncam
(ekonomia, ekonomiczny) wpływy pieniężne osiągane w danym okresie

przycinać pʃɨˈt͡ɕĩnat͡ɕ v
bearradh
ucinać część czegoś, aby to skrócić, uformować lub dopasować do czegoś

przycisk ˈpʃɨt͡ɕisk n
béim
(językoznawstwo, językoznawczy) (zobacz) akcent dynamiczny
podkreślenie wypowiedzi intonacją głosu lub gestem
cnaipe
(informatyka, informatyczny) pole na ekranie, które reaguje na wskazanie, kliknięcie, wybór itp.
część urządzenia elektrycznego, która przyciśnięta, steruje obwodem
meáchan
ciężarek do przyciskania czegoś, np. papieru

przycisnąć pʃɨˈt͡ɕisnɔ̃ɲt͡ɕ v
prios
wywrzeć fizyczny nacisk na coś, nadusić, przydusić

przyciągać pʃɨˈt͡ɕɔ̃ŋɡat͡ɕ v
aom
sprawiać, że ktoś lub coś staje się intrygującym; wartym bliższego kontaktu, poznania itd.

przyczepa n
leantóir
(motoryzacja) platforma na kołach przystosowana do ciągnięcia jej przez inny pojazd

przyczepa campingowa n
foleantóir
(motoryzacja) pojazd drogowy, bez własnego silnika, z przeznaczeniem do mieszkania;

przyczepiać v
ceangail
umocowywać coś na czym lub do czego jakąś techniką
bata
czepiając się czego lub kogo, zatrzymywać się na tym
pioc ar
(potocznie, potoczny) mieć do kogo nieuzasadnione zarzuty czy żale

przyczepny adj
greamaitheach
mający zdolność łączenia się powierzchnią z inną powierzchnią

przyczyna pʃɨˈt͡ʃɨ̃na n
réasún
powód, dla którego coś się stało; czynnik, który wywołał jakieś zjawisko

przyczółek n
ceann droichid
(wojskowość, wojskowy) teren broniony za przeszkodą wodną;

przydatność pʃɨˈdatnɔɕt͡ɕ n
éirimiúlacht
posiadanie zastosowania; cecha czegoś, co jest przydatne

przydatny pʃɨˈdatnɨ adj
acrach
mający zastosowanie
cúntach
pomocny

przydawka pʃɨˈdafka n
aitreabúid
(gramatyka) część zdania, będąca określeniem rzeczownika;

przydomek n
leasainm
dodatkowa nazwa nadana komuś, bazująca na cesze charakterystycznej tej osoby

przydrożny pʃɨˈdrɔʒnɨ adj
colbha bóthair
znajdujący się przy drodze, w pobliżu drogi

przyducha n
hiopocsa
(wędkarstwo) (rybołówstwo, rybacki) obniżenie zawartości tlenu w wodzie skutkujące m.in. śnięciem ryb;

przydział ˈpʃɨd͡ʑaw n
cuóta
to, co przydzielono
leithdháileadh
przydzielenie czegoś

przydzielać v
gearr
oddawać w posiadanie albo użytkowanie

przyganiał kocioł garnkowi, a sam smoli pʃɨˈɡãɲaw ˈkɔt͡ɕɔw ɡarn̥ˈkɔvʲi a‿ˈsãm ˈsmɔlʲi proverb
an té atá saor caitheadh sé an chéad chloch
nie powinno się pouczać innych ani wytykać im błędów, jeśli samemu nie jest się bez wad

przygarniać v
broinne
brać pod opiekę, dawać schronienie

przyglądać się pʃɨɡˈlɔ̃ndat͡ɕ‿ɕɛ v
cathais
patrzeć uważnie, obserwować coś / kogoś

przygnębiający adj
gruama
wywołujący przygnębienie

przygnębienie n
anaoibh
(psychologia, psychologiczny) obniżenie nastroju

przygnębiony ˌpʃɨɡnɛ̃mˈbʲjɔ̃nɨ adj
atuirseach
będący w obniżonym nastroju, z poczuciem kłopotów

przygnębić v
angar
dać przygnębienie, wprowadzić kogoś w zły stan psychiczny; spowodować złe samopoczucie u kogoś

przygoda pʃɨˈɡɔda n
eachtra
niecodzienne, niezwykłe zdarzenie

przygodny adj
aidbhinteach
będący wynikiem przypadku lub taki, który zdarza się przypadkiem

przygotowanie ˌpʃɨɡɔtɔˈvãɲɛ n
inleadh
((także, też) w lm) ogół czynności wykonanych z myślą o czymś, co ma nastąpić

przygotowany adj
réidh
będący gotów do czegoś

przygotowywać ˌpʃɨɡɔtɔˈvɨvat͡ɕ v
deasaigh
przyrządzać, organizować coś w określonym celu, tak, aby było gotowe na czas, aby się nadawało do czegoś

przygłuchy pʃɨˈɡwuxɨ adj
nach bhfuil an éisteacht go maith agat
trochę, częściowo głuchy; słabo, źle słyszący

przyimek pʃɨˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
réamhfhocal
(gramatyka) wyraz nieodmienny i niesamodzielny poprzedzający zawsze wyrazy odmieniające się przez przypadki (= imiona) i sygnalizujący związki składniowe między wyrazem poprzedzającym a następującym;

przyimkowy adj
réamhfhoclach
(gramatyka) związany z przyimkiem; występujący w funkcji przyimka albo w połączeniu nim

przyjaciel pʃɨˈjät͡ɕɛl n
dlúthchara
osoba obdarzana zaufaniem, żyjąca z kimś w serdecznych stosunkach

przyjaciółka ˌpʃɨjäˈt͡ɕuwka n
cailín
kobieta zaprzyjaźniona z kimś

przyjazny pʃɨˈjaznɨ adj
cairdiúil
taki, który żywi dla kogoś / czegoś uczucie przyjaźni lub jest wyrazem takiego uczucia

przyjaźń ˈpʃɨjäɕɲ̊ n
cairdeas cumann
dobra, serdeczna relacja pomiędzy osobami opierająca się na wzajemnym zaufaniu, pomocy, życzliwości;

przyjechać pʃɨˈjɛxat͡ɕ v
tar
o człowieku: przybyć za pomocą pojazdu na kołach
o pojeździe na kołach: przybyć

przyjemność pʃɨˈjɛ̃mnɔɕt͡ɕ n
pléisiúr
cecha tego, co przyjemne; dające zadowolenie, satysfakcjonujące

przyjemny pʃɨˈjɛ̃mnɨ adj
aiteasach
sprawiający przyjemność, dodatnie wrażenie

przyjmowanie ˌpʃɨjmɔˈvãɲɛ n
caith
(rzeczownik odczasownikowy) od przyjmować

przyjmować pʃɨjˈmɔvat͡ɕ v
caith
o lekach: zażywać
faigh
akceptować wizytę/rozmowę; udzielać audiencji
odbierać coś (rzecz, informację)

przyjęcie pʃɨˈjɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
comhluadar
uroczysty posiłek dla gości, zorganizowany na ogół z jakiejś okazji
glacadh
(rzeczownik odczasownikowy) od przyjąć

przyjęty adj
gnásúil
powszechnie uznany lub używany

przyjść pʃɨjɕt͡ɕ v
tar
(zobacz) przychodzić

przykleić v
bata
przytwierdzić klejem
foireann
spowodować przylgnięcie
bata
ulec przylepieniu, przylgnięciu do czegoś

przyklejać pʃɨkˈlɛjät͡ɕ v
bata
umocowywać coś przy pomocy kleju lub taśmy klejącej
foireann
powodować przywieranie do czegoś
bata
ulegać przyczepieniu do czegoś lub kogoś

przykro ˈpʃɨkrɔ adv
ní maith liom é sin chloisteáil
w sposób przykry

przykro mi interjection
brónach
(dosłownie) wyraz współczucia wobec drugiego rozmówcy, zwykle w reakcji na jego nieszczęśliwe okoliczności
(ironicznie) wyraz obojętności wobec drugiego rozmówcy, wypowiadane gdy w rzeczywistości nie jest nam przykro

przykrość ˈpʃɨkrɔɕt͡ɕ n
brón
niemiłe, nieprzyjemne uczucie, zdarzenie, wrażenie lub odczucie spowodowane negatywnymi bodźcami

przykry ˈpʃɨkrɨ adj
anacrach
wywołujący nieprzyjemne uczucia
dona
wywołujący nieprzyjemne doznania zmysłowe
míphléisiúrtha
o człowieku: posiadający sposób bycia, który wywołuje u innych nieprzyjemne uczucia

przykrywać v
araoid
kłaść coś osłaniającego na coś lub na kogoś
caidhp
tworzyć górną część, okrycie czegoś

przykuć v
slabhra
przymocować do czegoś nieruchomego kajdanami lub łańcuchem, odbierając lub ograniczając możliwość poruszania się

przykład ˈpʃɨkwat n
sampla
fakt, obrazujący lub zgodny z twierdzeniem

przylaszczka n
aelus
(botanika, botaniczny) Hepatica Mill., rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych;

przylegać v
bain do
mieć bliski lub bezpośredni kontakt w położeniu

przylądek pʃɨˈlɔ̃ndɛk n
ceann tíre
(geografia, geograficzny) fragment lądu wysunięty w kierunku dużego zbiornika wodnego;

przymiarka pʃɨ̃ˈmʲjarka n
gabháil
przymierzanie ubrania u krawca, w celu dopasowania i dokonania poprawek

przymierze n
conradh
porozumienie pomiędzy stronami

przymiotnik pʃɨ̃ˈmʲjɔtʲɲik n
aidiacht
(gramatyka) wyraz określający cechę rzeczownika np. „biały”, „niski”, „ładny”;

przymiotnikowy ˌpʃɨ̃mʲjɔtʲɲiˈkɔvɨ adj
aidiachtach
(językoznawstwo, językoznawczy) odnoszący się do przymiotnika, mający charakter przymiotnika, utworzony od przymiotnika, będący przymiotnikiem

przymocowywać v
ceangail
przyczepiać mocno

przymrozek pʃɨ̃ˈmrɔzɛk n
cuisne
spadek temperatury powietrza poniżej 0°C, podczas gdy średnia dobowa temperatura powietrza jest dodatnia

przymus ˈpʃɨ̃mus n
aistriúchán
presja wywierana na kogoś w celu zmuszenia do czegoś
éigeantas
wewnętrzna potrzeba zrobienia czegoś

przymuszać v
éifeacht
wywierać nacisk na kogoś, by zrobił co wbrew woli

przymykać pʃɨ̃ˈmɨkat͡ɕ v
cuir i bpríosún
(potocznie, potoczny) osadzić kogoś w więzieniu lub areszcie
dlúth
zamykać coś niecałkowicie, zostawiając szczelinę

przynajmniej pʃɨ̃ˈnajmʲɲɛ̇j particle
ar aon nós
najmniejszy akceptowalny zakres
nie mniej niż

przynosić pʃɨ̃ˈnɔɕit͡ɕ v
tabhair
trzymając coś w rękach dostarczać w określone miejsce

przypadek pʃɨˈpadɛk n
amhantar
losowe, nieplanowane wydarzenie
cásáil
(gramatyka) forma wyrazu w deklinacji;
przebieg jakiegoś wydarzenia (zwykle choroby)

przypadkowo ˌpʃɨpatˈkɔvɔ adv
de thaisme
wskutek przypadku lub zbiegu okoliczności

przypadkowy ˌpʃɨpatˈkɔvɨ adj
aimseach
będący wynikiem przypadku

przypalić v
tíor
spalić częściowo zewnętrzną część
dóigh
ulec przypaleniu

przypaść ˈpʃɨpaɕt͡ɕ v
tit
zdarzyć się, wypaść w danym momencie lub okresie

przypiekać v
donnaigh
piekąc coś, powodować przyrumienienie tego z wierzchu

przypisywać ˌpʃɨpʲiˈsɨvat͡ɕ v
aitreabúid
wskazywać na związek między jakimiś pojęciami, osobami

przypominać ˌpʃɨpɔ̃ˈmʲĩnat͡ɕ v
cuir i gcuimhne
przywodzić coś na myśl, przywoływać wspomnienie o czymś
zwracać komuś uwagę na coś zapomnianego, a ważnego
is cosúil le
być podobnym do czegoś, budzić skojarzenia z czymś

przyprawa pʃɨˈprava n
spíosra
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) składnik dodawany do potrawy w celu poprawienia jej smaku lub zapachu;

przyprawiać pʃɨ.ˈpra.vʲjät͡ɕ v
leasaigh
dodawać przyprawę do potrawy lub napoju

przypuszczalnie adv
de réir cosúlachta
prawdopodobnie, być może

przypuszczalny adj
dócha
oparty na przypuszczeniu

przypuszczenie n
foshuíomh
to, co przypuszczamy, czego się domyślamy

przypływ n
barr taoide
(hydrologia, hydrologiczny) podniesienie się poziomu wód morskich związane z wpływem grawitacji Księżyca i Słońca

przyroda pʃɨˈrɔda n
nádúr
świat fizyczny, ożywiony i nieożywiony, otaczający człowieka, bez wytworów jego działalności;

przyrodniczy adj
duiniúil
związany z przyrodą, dotyczący przyrody

przyrost n
ardú
wzrost ilości czegoś

przyrostek pʃɨˈrɔstɛk n
iarmhír
(językoznawstwo, językoznawczy) element słowotwórczy umieszczany po leksemie;

przyrzeczenie ˌpʃɨʒɛˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
gealltanas
(rzeczownik odczasownikowy) od przyrzec
uroczysta obietnica

przyrzekać v
gealltanas
zapewniać słownie kogoś o zrobieniu czegoś

przyrząd ˈpʃɨʒɔ̃nt n
uirlis
narzędzie, urządzenie

przyrządzać pʃɨˈʒɔ̃nd͡zat͡ɕ v
cócaire
przygotowywać potrawę lub posiłek

przysadka mózgowa pʃɨˈsatka muzˈɡɔva n
faireog phiotútach
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny, którego funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie hormonów;

przysiółek pʃɨˈɕuwɛk n
gráig
małe skupisko domów znajdujące się poza wsią, ale należące do niej administracyjnie

przysięga pʃɨˈɕɛ̃ŋɡa n
mionn
uroczyste przyrzeczenie, wypowiadane najczęściej w słowach ustalonych zwyczajowo lub prawnie; bezwzględne zapewnienie wykonania czegoś, stwierdzenie, potwierdzenie prawdziwości tego;

przysmak n
póirín guma
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) rzecz, którą ktoś bardzo lubi spożywać, która mu bardzo smakuje

przysparzać v
cineál
(książkowy) doprowadzać do czegoś

przysposobić ˌpʃɨspɔˈsɔbʲit͡ɕ v
deasaigh
(dawniej, dawny) przygotować coś do użytku
treoraigh
wyszkolić kogoś w czymś lub uczynić kogoś zdatnym do czegoś

przyssawka pʃɨˈsːafka n
cupa súcháin
miękka miseczka przysysająca się do podłoża po naciśnięciu
súiteoir
narząd, który służy niektórym zwierzętom do przyczepiania się do podłoża

przystanek pʃɨˈstãnɛk n
stad
miejsce, gdzie pasażerowie drogowego transportu publicznego mogą wsiąść lub wysiąść

przystawanie n
comhionannas
(geometria) identyczność kształtu i wielkości figury geometrycznej;

przystawać v
dathúil
przylegać dokładnie do czegoś; być dopasowanym
coisc
stawać na krótko; zatrzymywać się na chwilę

przystań ˈpʃɨstãɲ n
port
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym można znaleźć bezpieczeństwo i spokój

przystojniak pʃɨˈstɔjɲak n
fear breá
(potocznie, potoczny) przystojny mężczyzna lub chłopiec

przystojny pʃɨˈstɔjnɨ adj
dathúil
taki, który cechuje się przyjemną powierzchownością i dobrą postawą, wywołuje przyjemne odczucia estetyczne

przystosowanie ˌpʃɨstɔsɔˈvãɲɛ n
ceartú
(rzeczownik odczasownikowy) od przystosować

przystosować ˌpʃɨstɔˈsɔvat͡ɕ v
ceartaigh
uczynić coś odpowiednim dla określonych zadań lub potrzeb

przystosowywać v
oiriúnaigh
zmieniać coś odpowiednio do określonych wymagań
zmieniać się do nowych okoliczności

przystrajać v
fleasc
ubierać dla ozdoby

przystęp n
ionsaigh
możliwość nawiązania kontaktu

przystępny adj
d'acmhainn
łatwy do dotarcia lub osiągnięcia
machaire
łatwy do zrozumienia

przystępować ˌpʃɨstɛ̃mˈpɔvat͡ɕ v
ionsaigh
rozpoczynać
podchodzić, zbliżać się

przyswajać pʃɨsˈfajät͡ɕ v
súigh
(biologia, biologiczny) o organizmach żywych: wchłaniać substancje odżywcze

przysyłać pʃɨˈsɨwat͡ɕ v
cuir
dostarczać coś nieosobiście, pocztą lub przez posłańca

przyszłość ˈpʃɨʃwɔɕt͡ɕ n
todhchaí
czas, który dopiero nadejdzie, nastąpi;

przyszły ˈpʃɨʃwɨ adj
fáistineach
ten, który wydarzy się w przyszłości; taki, który należy do przyszłości
seo chugainn
następny, bliski w czasie

przysłaniać pʃɨˈswãɲät͡ɕ v
araoid
częściowo zakrywać

przysłona pʃɨˈswɔ̃na n
araoid
coś, co czyni częściowo niewidocznym, zakrytym
cró
(optyka, optyczny) (fotografia) układ regulujący wielkość otworu, przez który światło wpada do aparatu fotograficznego, kamery lub przyrządu optycznego

przysłowie pʃɨˈswɔvʲjɛ n
seanfhocal
zdanie utrwalone w tradycji ustnej, czasem w formie wierszowanej, wyrażające jakąś myśl ogólną: regułę życiową, wskazówkę, przestrogę;

przysługa pʃɨˈswuɡa n
aer
grzeczność wyświadczona komuś

przysłówek pʃɨˈswuvɛk n
dobhriathar
(gramatyka) część mowy określająca sposób, czas lub miejsce wykonywania czynności albo stopień nasycenia cechy wyrażonej przymiotnikiem;

przytaczać v
luaigh
przywoływać czyjąś wypowiedź, fragment tekstu

przytomność pʃɨˈtɔ̃mnɔɕt͡ɕ n
comhfhios
stan pełnej świadomości

przytomny pʃɨˈtɔ̃mnɨ adj
comhfhiosach
świadomy tego, co się z nim dzieje; taki, który nie stracił przytomności lub ją odzyskał

przytulia czepna n
garbhlus
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku przytulia czepna (1.1)

przytulić pʃɨˈtulʲit͡ɕ v
deasaigh isteach
okazać czułość poprzez przybliżenie do siebie i objęcie się

przytulny adj
seascair
dający poczucie przyjemności i bezpieczeństwa

przytułek n
teach altranais
placówka schronienia i opieki dla bezdomnych, pokrzywdzonych lub ubogich
tearmann
miejsce schronienia

przytwierdzać v
ceangail
przyłączać mocno coś do czegoś

przywieźć v
tabhair
przy pomocy pojazdu lub narzędzia na kołach (ewentualnie kółkach) dostarczyć coś lub umożliwić komuś przybycie w dane miejsce

przywilej pʃɨˈvʲilɛj n
pribhléid
(książkowy) szczególne uprawnienie, prawo korzystania ze szczególnych względów w jakimś zakresie;

przywiązanie ˌpʃɨvʲjɔ̃w̃ˈzãɲɛ n
astú
oddanie, uczucie, sentyment, skłonność, więź

przywozić v
tabhair
wioząc, dostarczać jakąś, rzecz lub kogoś do jakiegoś miejsca

przywracać v
athnuaigh
doprowadzać do pierwotnego czy poprzedniego stanu lub wprowadzać na nowo

przywódca pʃɨˈvutt͡sa n
ceann
osoba, która przewodzi innym dzięki swojemu autorytetowi lub posiadanej władzy

przywłaszczać v
forghabh
zabierać bezprawnie cudzą własność lub przyznawać sobie prawo do czegoś

przywłaszczyć pʃɨvˈwaʃt͡ʃɨt͡ɕ v
oiriúnach
włączyć cudzą własność do swojego majątku.

przyziemny adj
bonn
będący przy powierzchni ziemi
domhanda
dotyczący zwykłych spraw, codziennych potrzeb

przyznawać pʃɨzˈnavat͡ɕ v
tíolacadh
przydzielać coś komuś, dawać
admhaigh
potwierdzać jakiś fakt odnośnie siebie samego

przyzwalać v
toiligh
okazywać zgodę na coś

przyzwoitka ˌpʃɨzvɔˈ<sup>j</sup>itka n
éan corr
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) osoba zakłócająca intymność zakochanym

przyzwoity ˌpʃɨzvɔˈ<sup>j</sup>itɨ adj
gnaíúil
dość dobry, wystarczająco dobry, spełniający oczekiwania
porządny, dobrze się prowadzący, zachowujący się dobrze, porządnie, właściwie
właściwy, stosowny

przyzwolenie ˌpʃɨzvɔˈlɛ̃ɲɛ n
deoin
pozwolenie, zgoda na coś

przyzwyczajenie n
béas
to do czego ktoś się przyzwyczaił

przyłapywać v
beir ar
nakrywać kogoś w sytuacji która jest wstydliwa lub naganna

przyłoić v
clár
(potocznie, potoczny) uderzyć mocno

przyłączać v
ceangail
dodawać nową jednostkę do czegoś większego

przyśpieszać pʃɨɕˈpʲjɛʃat͡ɕ v
ionsaigh
sprawiać, że coś dzieje się szybciej
zwiększać prędkość

przyśpieszenie ˌpʃɨɕpʲjɛˈʃɛ̃ɲɛ n
luasghéarú
(fizyka, fizyczny) zmiana prędkości w jednostce czasu;

przód pʃut n
aghaidh
część frontowa

prząść v
sníomh
(włókiennictwo) przerabiać kłąb włókna na przędzę
o pająku, jedwabniku: wytwarzać pajęczynę, nitkę jedwabną

przędza ˈpʃɛ̃nd͡za n
abhras
(włókiennictwo) wyrób włókienniczy skręcony z wełny, bawełny lub innego włókna wykonany w procesie przędzenia;

przęsło ˈpʃɛ̃w̃swɔ n
seal
(budownictwo) fragment konstrukcji zawierający się między dwoma sąsiednimi podporami;

próba ˈpruba n
iarracht
test, sprawdzenie poprawności działania czegoś lub kogoś
tástáil
(statystyka, statystyczny) pewna ilość (ludzi lub przedmiotów) pobierana w celu zbadania określonych cech

próbka ˈprupka n
tástáil
mała porcja czegoś przeznaczona do badań
mała porcja materiału do prezentacji dla klienta

próbny ˈprubnɨ adj
scrúdú
robiony na próbę

próbować pruˈbɔvat͡ɕ v
ionsaigh
starać się coś zrobić
tástáil
sprawdzać smak potrawy lub napoju

próchnica n
húmas
(geologia, geologiczny) składnik gleby tworzący się w wyniku rozkładu obumarłych organizmów;

próg pruk n
leac dorais
listwa w podłodze na styku dwóch pomieszczeń, dolna część futryny
tairseach
wielkość graniczna
uchtóg mhoillithe
(motoryzacja) poprzeczne wybrzuszenie na drodze skłaniające kierowcę do ograniczenia prędkości

prószyć v
easraigh
o np. pyle, kurzu: sypać czymś drobnym
sneachta a chur
o drobnym śniegu: padać

próżnia ˈpruʒʲɲa n
folús
(fizyka, fizyczny) przestrzeń, w której nie ma cząsteczek obdarzonych masą (pomijając cząstki wirtualne);

próżniak n
giolla na leisce
(książkowy) człowiek prowadzący bezczynne życie, próżnujący

próżnować pruʒˈnɔvat͡ɕ v
bairín
(książkowy) nic nie robić, nie zajmować się żadną pracą, marnować czas

próżność ˈpruʒnɔɕt͡ɕ n
uaill
cecha osoby, która jest próżna; charakteryzuje ją chęć imponowania innym lub małostkowe ambicje

próżny ˈpruʒnɨ adj
arduallach
mający o sobie przesadnie dobre zdanie, lubiący żeby go podziwiać i schlebiać mu
folamh
niczym niewypełniony

prąd prɔ̃nt n
sreabh
strumień wody
tendencja, kierunek
sruth
(fizyka, fizyczny) ruch ładunków elektrycznych;
(potocznie, potoczny) energia elektryczna

prąd elektryczny n
sruth leictreach
(fizyka, fizyczny) ukierunkowany ruch ładunków elektrycznych w środowisku przewodzącym spowodowany różnicą potencjałów między punktami w polu elektrycznym;

prądnica prɔ̃ndʲˈɲit͡sa n
gineadóir
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) urządzenie do zamiany energii mechanicznej na elektryczną;

pręcik ˈprɛ̃ɲt͡ɕik n
staimín
(botanika, botaniczny) męski organ płciowy roślin znajdujący się w kwiatach;

prędki ˈprɛ̃ntʲci adj
abúil
szybki, odznaczający się dużą szybkością

prędkościomierz ˌprɛ̃ntkɔɕˈt͡ɕɔ̃mʲjɛʃ n
luasmhéadar
(metrologia, metrologiczny) urządzenie służące do pomiaru prędkości

prędkość ˈprɛ̃ntkɔɕt͡ɕ n
luas
tempo zachodzenia jakiegoś zjawiska, w tym również szybkość poruszania, przemieszczania się jakiegoś obiektu
treoluas
(fizyka, fizyczny) wielkość wektorowa wyrażająca zmianę wektora położenia w jednostce czasu;

pręga n
léas
długi i wąski ślad na czymś

pręgostrzyżyk n
dreoilín
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny strzyżyków występujący w Ameryce

pręt prɛ̃nt n
fara
(dawniej, dawny) miara długości i powierzchni
liúr
drążek, tyczka, witka
wyrób hutniczy znacznie bardziej dłuższy niż gruby i szeroki

psalm psalm n
salm
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) liryczny utwór modlitewny wzorowany na poezji starotestamentalnej
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny utwór modlitewno-hymniczny;

psałterz n
saltair
zbiór psalmów

pseudo- prefix
bréag-
…pierwszy człon wyrazów złożonych będących nazwami i określeniami osób, rzeczy lub zjawisk, które nie są tym, co udają lub naśladują

pseudoefedryna n
súideifidrín
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemiczny związek organiczny, pochodna fenyloetyloaminy, syntetyczny analog efedryny, substancja stosowana w zapaleniach górnych dróg oddechowych;

pseudonim psɛwˈdɔ̃ɲĩm n
ainm cleite
(książkowy) przybrane imię, nazwisko lub inna nazwa, używane najczęściej przez artystów lub konspiratorów zamiast lub oprócz prawdziwych;

psi psʲi pʲɕi adj
cainíneach
dotyczący psa, określający psa, używany przy psie
charakterystyczny dla psa, mający cechy psa

psi psʲi pʲɕi n
psi
dwudziesta trzecia litera alfabetu greckiego, ψ;

psiakrew interjection
feann
…powtarzany jako przekleństwo, wyraz raczej bez wulgarnego, czy grubiańskiego wydźwięku, w mowie potocznej często jako przerywnik w zdaniu lub partykuła emfatyczna (bezpośrednio po wyrazie, który mówca chce podkreślić)

psianka ˈpʲɕãnka n
lus na hoíche
(botanika, botaniczny) Solanum, roślina zielna lub krzew z rodziny psiankowatych mający kwiaty białe, żółte, fioletowe lub niebieskie i zawierający solaninę;

psikus ˈpʲɕikus n
cleas
(potocznie, potoczny) coś zrobione dla żartu

psię n
coileáinín
(dawniej, dawny) młody piesek, szczenię

psota n
cleas
coś dla jednej strony potencjalnie dowcipnego, a dla drugiej przykre, uciążliwe

psotny adj
aibéiseach
taki, który psoci

pstry pstrɨ adj
gairéadach
o rozmaitych barwach, wielokolorowy

pstrąg pstrɔ̃ŋk n
breac
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba słodkowodna z charakterystycznymi plamkami na bokach;

psuć psut͡ɕ v
loit
o dziecku: źle wychowywać
pogarszać
sprawiać, że coś przestaje spełniać swoją funkcję
meath-thinneas
sprawiać, że przestaje być właściwe

psychiatra psɨˈxʲjatra n
síciatraí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych
(medycyna, medyczny) kobieta lekarz posiadająca specjalizację w dziedzinie psychiatrii

psychiatria psɨˈxʲjatrʲja n
síciatracht
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) dział medycyny zajmujący się pochodzeniem, rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych;

psychoanalityk n
síocanailísí
psycholog, który stosuje psychoanalizę w leczeniu swoich pacjentów

psycholog psɨˈxɔlɔk n
síceolaí
(psychologia, psychologiczny) absolwent studiów w dziedzinie psychologii

psychologia ˌpsɨxɔˈlɔɟja n
síceolaíocht
nauka badająca psychikę oraz zachowanie człowieka;

psychologiczny ˌpsɨxɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
síceolaíoch
dotyczący psychologii

psychopata ˌpsɨxɔˈpata n
síceapatach
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) człowiek cierpiący na psychopatię

psychopatia n
síceapaite
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie osobowości charakteryzujące się trwałym wzorcem lekceważenia i łamania norm społecznych oraz praw innych ludzi;

psychopatyczny ˌpsɨxɔpaˈtɨt͡ʃnɨ adj
síceapatach
charakteryzujący psychopatę, o cechach psychopaty; świadczący o psychopatii

psychoterapia n
síciteiripe
(psychologia, psychologiczny) leczenie metodą bez użycia leków przy zastosowaniu np. perswazji czy sugestii;

psychoza psɨˈxɔza n
síocóis
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna objawiająca się halucynacjami, urojeniami, niezdolnością do współżycia społecznego;

pszczelarstwo pʃt͡ʃɛˈlarstfɔ n
beachadóireacht
(rolnictwo, rolniczy) hodowla pszczół;

pszczelarz ˈpʃt͡ʃɛlaʃ n
beachaire
(pszczelarstwo, pszczelarski) osoba hodująca pszczoły w celu uzyskania produktów pszczelich, takich jak miód, wosk, pyłek, pierzga, propolis lub zapewnienia dostatecznej ilości pszczół do zapylania użytków rolnych

pszczeli ˈpʃt͡ʃɛlʲi adj
beach
związany z pszczołą, dotyczący pszczoły

pszczeli ˈpʃt͡ʃɛlʲi possessiveAdjective
beach
należący do pszczoły

pszczoła ˈpʃt͡ʃɔwa n
beach
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera, pszczoła miodna, latający owad wytwarzający miód, żyjący w zorganizowanych społecznościach;
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis, rodzaj owadów z rodziny pszczołowatych

pszczoła miodna n
beach mheala
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera L, popularny gatunek pszczoły produkującej miód;

pszenica pʃɛ̃ˈɲit͡sa n
cruithneacht
Triticum L., roślina zbożowa z rodziny wiechlinowatych;
(rolnictwo, rolniczy) ziarno pszenicy (1.1)

pszeniczny adj
cruithneacht
o kolorze przypominającym dojrzałe kłosy pszenicy

pszenny ˈpʃɛ̃nːɨ adj
cruithneacht
odnoszący się do pszenicy; pszeniczny
zrobiony z ziarn pszenicy

pszenżyto pʃɛ̃n͇ˈʒɨtɔ n
triteacál
(rolnictwo, rolniczy) sztuczna hybryda żyta i pszenicy;

ptactwo ˈptat͡stfɔ n
éan
(książkowy) ogół ptaków lub ich grupa

ptak ptak n
éan
(ornitologia, ornitologiczny) zwierzę opierzone posiadające skrzydła i dziób;

ptasi ˈptaɕi adj
éan
charakterystyczny dla ptaka, posiadający cechy ptaka

ptasi ˈptaɕi possessiveAdjective
éan
taki, który należy do ptaka

ptasia grypa ˈptaɕa ˈɡrɨpa n
fliú na n-éan fliú éanúil
(weterynaria, weterynaryjny) rodzaj grypy przenoszony przez ptaki;

ptaszarnia n
éanlann
(przestarzałe, przestarzały) pomieszczenie lub woliera do hodowli ptaków

ptaszek ˈptaʃɛk n
bithiúnach
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) drobny oszust, przestępca
éan
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) ktoś sprytny
(zdrobniale) od ptak
mały ptak
ceartán
nazwa znaku ✓, służącego do zaznaczania wyboru

ptasznik n
foghlaeir
(dawniej, dawny) (łowiectwo, łowiecki) hodowca lub sprzedawca ptaków

pub n
teach tábhairne
typ baru z zakąskami i alkoholami

publicity n
bolscaireacht
popularność, rozgłos wokół kogoś lub czegoś, głównie w środkach masowego przekazu

publicznie adv
os ard
w sposób jawny, otwarty, publiczny, przy udziale osób trzecich

publiczny puˈblʲit͡ʃnɨ adj
poiblí
taki, który dotyczy ogółu ludzi, społeczności; służy ludziom, jest stworzony dla ludzi

publikacja ˌpublʲiˈkat͡sʲja n
foilsitheoireacht
tekst ((na przykład) książka, artykuł) wydane drukiem

publikować ˌpublʲiˈkɔvat͡ɕ v
deacracht
ogłaszać coś poprzez teksty wydane drukiem, podawać jakąś informację do ogólnej wiadomości, obwieszczać
foilsigh
zajmować się wydawaniem gazety lub czasopisma

puch pux n
clúmh
(ornitologia, ornitologiczny) rodzaj delikatnego pierza

puchacz ˈpuxat͡ʃ n
rí-ulchabhán
(ornitologia, ornitologiczny) największa występująca w Polsce sowa;

puchacz śnieżny n
ulchabhán sneachtúil
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo scandiacus, gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych;

puchar ˈpuxar n
cuach
naczynie, rodzaj czary z nóżką, w postaci dużego kielicha, niekiedy z grubego szkła;
cupán
(sport, sportowy) trofeum przyznawane jako nagroda;

puchnąć v
mórtas
stawać się obrzękniętym

pucować puˈt͡sɔvat͡ɕ v
taitin
starannie czyścić gładką powierzchnię, taką którą da się doprowadzić do połysku

pudel ˈpudɛl n
púdal
(kynologia, kynologiczny) rasa hodowanych w kilku odmianach psów do towarzystwa; pies należący do tej rasy;

puder ˈpudɛr n
púdar a chur ar
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyk o charakterystycznej kruchej i sypkiej konsystencji, służący do pielęgnacji i upiększania skóry, najczęściej twarzy;

pudełko puˈdɛwkɔ n
bosca
mały pojemnik, najczęściej wykonany z tektury

pudło ˈpudwɔ n
airigh ó
chybiony strzał
anam
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (potocznie, potoczny) część instrumentu wzmacniająca dźwięk
bosca
duże pudełko
cró
(potocznie, potoczny) więzienie

puginał puˈɟĩnaw n
miodóg
(historia, historyczny, historycznie) rodzaj sztyletu pochodzenia wschodniego, używany do końca XVI w.;

puklerz n
eochairsciath
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) wypukła tarcza używana przez piechotę i jezdnych;

pula ˈpula n
dabhach
suma przedmiotów lub pieniędzy do rozdysponowania
w grach losowych: suma nagród, środków do wygrania

pulchny adj
colpa
miękki jak gąbka, łatwo uginający się pod naciskiem
méith
mający wydatne kształty i miękki z powodu dużej zawartości tkanki tłuszczowej

pulpit ˈpulpʲit n
deasc
(informatyka, informatyczny) podstawowy obszar roboczy w systemach operacyjnych, których powłoka graficzna oparta jest o tzw. okna;
stolik do pisania z pochyłym blatem

puls puls n
cuisle
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) miejsce na ciele, w którym wyczucie tętna jest łatwiejsze
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) rozciąganie ściany tętnic spowodowane zmianami ciśnienia krwi, które są wynikiem skurczów i rozkurczów komór serca

pulsar ˈpulsar n
pulsár
(astronomia, astronomiczny) gwiazda neutronowa, wysyłająca regularne impulsy elektromagnetyczne;

pulsować v
cuisle
(fizjologia, fizjologiczny) ulegać skurczowi i rozkurczowi i wywoływać tętno
frithbhuail
(fizyka, fizyczny) zmieniać okresowo właściwości, np. napięcie, siłę, itp.

puma ˈpũma n
púma
(zoologia, zoologiczny) Puma, rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny kotowatych;

puma płowa n
púma
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Puma concolor Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkujący Amerykę od Kanady po Patagonię;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku puma płowa (1.1)

pumeks ˈpũmɛks n
slíogart
(geologia, geologiczny) wulkaniczna skała magmowa zbudowana z porowatego szkliwa wulkanicznego powstałego z silnie gazującej lawy;

punicki pũˈɲit͡sʲci adj
Púnais
dotyczący Kartaginy

punkt pũŋkt n
pointe áit
(geometria) najmniejszy, bezwymiarowy obiekt geometryczny;

punkt widzenia ˈpũŋɡd vʲiˈd͡zɛ̃ɲa n
dearcadh
stanowisko, z którego rozpatruje się jakąś sprawę; sposób oceniania i wyjaśniania jakichś zagadnień

punkt wyjścia ˈpũŋɡd ˈvɨjɕt͡ɕa n
tús
początkowe położenie, stan inicjujący jakiś proces, podłoże zmiany, źródło wydarzeń

punt pũnt n
cic
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) wklęśnięcie dna butelki na wino

pupa ˈpupa n
ar gcúl
dziecięce pośladki, (potocznie, potoczny) (eufemistycznie) każde inne

pupil ˈpupʲil n
déan peataireacht
osoba lub zwierzę, które ktoś lubi bardziej od innych, wyróżnia ją

purpura purˈpura n
corcra
barwnik lub pigment purpurowy
ciepły odcień fioletu

purpurowy ˌpurpuˈrɔvɨ adj
corcra
mający kolor ciemnoczerwony z odcieniem fioletowym, taki jak kolor purpury

pustelnik puˈstɛlʲɲik n
ancaire
człowiek mieszkający w odosobnieniu i oddający się modlitwie

pustka n
foilmhe
pusta, niewypełniona przestrzeń

pustkowie puˈstkɔvʲjɛ n
fiántas
(książkowy) miejsce lub obszar niezamieszkany przez ludzi, puste

pustość n
foilmhe
cecha tego, co jest puste, przeciwieństwo pełności

pustułka puˈstuwka n
pocaire gaoithe
(ornitologia, ornitologiczny) Falco tinnunculus, barwny, drapieżny ptak eurazjatycki;

pusty ˈpustɨ adj
folamh
niezawierający niczego

pustynia puˈstɨ̃ɲa n
fásach gaineamhlach
(geografia, geograficzny) teren niemal całkowicie pozbawiony roślinności na skutek małej ilości opadów;

pustynny puˈstɨ̃nːɨ adj
fásach
związany z pustynią, pochodzący z terenów pustyni

puszczać ˈpuʃt͡ʃat͡ɕ v
scaoil (de)
przestawać trzymać coś

puszczyk ˈpuʃt͡ʃɨk n
ulchabhán donn
(ornitologia, ornitologiczny) Strix aluco, najczęściej spotykana europejska sowa o donośnym hukaniu;

puszczyk zwyczajny n
ulchabhán donn
(ornitologia, ornitologiczny) Strix aluco Linnaeus, średniej wielkości ptak drapieżny z rodziny puszczykowatych;

puszka ˈpuʃka n
féad
metalowy, zamykany pojemnik – na żywność, napoje, farby itp.;

puszysty adj
clúmhach
o miękkim i gęstym owłosieniu, futrze lub sierści
méith
miękki, lekki, delikatny

puzon n
trombón
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty blaszany, w którym wysokość dźwięku reguluje się teleskopowym suwakiem;

pułap ˈpuwap n
síleáil
(książkowy) najwyższy poziom czegoś, górna granica
(lotnictwo, lotniczy) maksymalna wysokość, na jaką może wzbić się określony statek powietrzny;
(meteorologia, meteorologiczny) wysokość podstawy chmur nad ziemią

pułapka puˈwapka n
dol
kłopotliwa sytuacja, z której trudno wybrnąć
urządzenie do chwytania myszy, ptaków, innych zwierząt
zasadzka, podstęp

pułk n
reisimint
(wojskowość, wojskowy) duża jednostka wojskowa większa od batalionu i mniejsza od brygady lub dywizji;

pułkownik puwˈkɔvʲɲik n
coirnéal
(wojskowość, wojskowy) wyższy stopień oficerski niższy od generała;

pycha ˈpɨxa n
anumhlaíocht
nadmierne przekonanie o własnej doskonałości

pysk pɨsk n
béal
(zoologia, zoologiczny) przednia część głowy zwierzęcia, część trzewioczaszki
muga
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) (grubiański, grubiańsko) o twarzy człowieka (policzkach, wargach itp.)

pyszałkowaty adj
ainiontach
właściwy pyszałkowi

pysznić się v
mustar
być pysznym, wynosić się nad innych

pyszny ˈpɨʃnɨ adj
blasta
bardzo smaczny

pytający pɨ.taˈjɔn.t͡sɨ adj
ceistiú
wyrażający ciekawość, chęć uzyskania informacji

pytanie pɨˈtãɲɛ n
ceist
wypowiedź, której celem jest uzyskanie informacji
zagadnienie, problem

pytać ˈpɨtat͡ɕ v
ceistigh
wypowiadać się w formie wymagającej odpowiedzi

pyton ˈpɨtɔ̃n n
píotón
(herpetologia, herpetologiczny) wąż z rodziny pytonów

pył pɨw n
deannach
bardzo drobny proszek mogący unosić się w powietrzu
(astronomia, astronomiczny) teoretyczna, wyidealizowana forma materii, której równanie stanu odpowiada płynowi o skończonej gęstości ale zerowym ciśnieniu
(technologia, technika, techniczny) substancja mineralna pozostała po procesie spalania albo ścierania, kruszenia substancji stałych;

pyłek ˈpɨwɛk n
pailin
(botanika, botaniczny) męskie gamety u roślin;

pójdźka n
ulchabhán beag
(ornitologia, ornitologiczny) nazwa ptaków z rodzaju Athene, z rodziny puszczykowatych;

pójdźka zwyczajna n
ulchabhán beag
(ornitologia, ornitologiczny) Athene noctua, gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny puszczykowatych;

pójść pujɕt͡ɕ v
téigh
(potocznie, potoczny) potoczyć się, mieć określony przebieg
pieszo udać się w jakąś stronę
poruszając się pieszo opuścić jakieś miejsce
rozpocząć jakąś długotrwałą czynność, wstąpić do jakiejś instytucji, organizacji
udać się w jakimś kierunku lub celem wykonania jakiejś czynności

pół puw numeralFraction
leath
jedna z dwóch równych części całości

półfinał n
cluiche leathcheannais
etap rozgrywek po ćwierćfinale, w którym walczy się o udział w finale

półfinałowy adj
cluiche leathcheannais
związany z półfinałem; odbywający się wramach półfinału

półgodzinny adj
leathuair
trwający pół godziny

półka ˈpuwka n
seilf
osobny mebel lub część szafy, kredensu, regału itp., w kształcie poziomej deski, służący do trzymania na nim przedmiotów

półksiężyc puwʲˈcɕɛ̃w̃ʒɨt͡s n
corrán gealaí
(przenośnie, przenośnia) symbol w kształcie półksiężyca (1.1);
leath gealaí
Księżyc widziany tylko w części nie większej niż połowa tarczy

półkula puwˈkula n
leathsféar
(geometria) połowa kuli;

półmetal puwˈmɛtal n
miotalóideach
(chemia, chemiczny) pierwiastek posiadający cechy zarówno metali jak i niemetali;

północ ˈpuwnɔt͡s n
tuaisceart
kierunek wskazywany przez prawą rękę przy patrzeniu na zachód, przeciwny do południa;

północno-wschodni ˌpuwnɔt͡snɔ‿ˈfsxɔdʲɲi adj
thoir thuaidh
(geografia, geograficzny) (administracja) położony, znajdujący się na północnym wschodzie
(meteorologia, meteorologiczny) (geografia, geograficzny) nadchodzący z północnego wschodu

północno-zachodni ˌpuwnɔt͡snɔ‿zaˈxɔdʲɲi adj
siar ó thuaidh
(geografia, geograficzny) będący na północnym zachodzie

północnoirlandzki adj
Gaeilge Thuaidh
związany z Irlandią Północną, dotyczący Irlandii Północnej

północny puwˈnɔt͡snɨ adj
tuaisceartach
(geografia, geograficzny) dotyczący północy, jako strony świata, kierunku

północny wschód puwˈnɔt͡snɨ ˈfsxut n
oirthuaisceart
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między północnym a wschodnim

północny zachód puwˈnɔt͡snɨ ˈzaxut n
iarthuaisceart
(geografia, geograficzny) kierunek świata pośredni między północnym a zachodnim

półpauza n
ein-dais
(termin typograficzny) znak interpunkcyjny; pozioma kreska długości połowy firetu;

półpensówka ˌpuwpɛ̃w̃ˈsufka n
leathphingin
(numizmatyka, numizmatyczny) moneta o nominale pół pensa

półprosta n
ga
(geometria) każda z części prostej przedzielonej punktem umieszczonej na niej, wraz z tym punktem;

półprzewodnik ˌpuwpʃɛˈvɔdʲɲik n
leathsheoltóir
(fizyka, fizyczny) ciało stałe będące przewodnikiem, o oporze większym niż w metalach, a mniejszym niż w dielektrykach;

półroczny adj
leathbhliantúil
trwający pół roku

półsiostra puwʲˈɕɔstra n
leasdeirfiúr
(dawniej, dawny) córka jednego z rodziców z innego związku

półwysep puwˈvɨsɛp n
leithinis
(geografia, geograficzny) wysunięta część lądu otoczona z trzech stron wodami morza, jeziora lub rzeki;

półświatek n
domhan thíos
(socjologia, socjologiczny) ludzie z marginesu społecznego

pączek ˈpɔ̃n͇t͡ʃɛk n
taoschnó
(cukiernictwo) (spożywczy) wypiek przypominający kształtem kulę, smażony w głębokim tłuszczu, często lukrowany lub posypywany cukrem;

pąk pɔ̃ŋk n
bachlaigh
zawiązek liścia, pędu lub kwiatu na roślinie;

pęcherz n
clog
wypełniony płynem (ropą) podskórny bąbel, który powstał na skutek oparzenia lub otarcia
lamhnán
(anatomia, anatomiczny) zbiornik moczu u kręgowców
(dawniej, dawny) dętka piłki nadmuchiwana powietrzem

pęcherz moczowy n
fual-lamhnán
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny stanowiący zbiornik moczu

pęcherzyk żółciowy n
domlas
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny służący do gromadzenia i zagęszczania żółci;

pęd pɛ̃nt n
céide
wewnętrzna potrzeba, zamiłowanie do czegoś, wzmożona chęć dążenia do czegoś
eascróg
(botanika, botaniczny) nadziemna część rośliny składająca się z łodygi, liści, pączków, kwiatów i owoców;
feag
szybkie posuwanie się naprzód, szybki ruch, szybki bieg
móiminteam
(fizyka, fizyczny) prędkość pomnożona przez masę;

pędzel ˈpɛ̃nd͡zɛl n
cleiteán
(sztuka) (technologia, technika, techniczny) narzędzie składające się z pęczka włosia osadzonego na trzonku, służące m.in. do malowania;

pędzel do golenia n
scuab bhearrtha
(higiena, higieniczny) (fryzjerstwo, fryzjerski) pędzel używany do wyrabiania i nakładania pianki podczas golenia

pędzić ˈpɛ̃ɲd͡ʑit͡ɕ v
feag
poruszać się bardzo szybko w pewnym kierunku
bradach
wytwarzać bimber
céide
poganiać stado zwierząt

pęk pɛ̃ŋk n
allatán
zbiór jednorodnych przedmiotów związanych razem lub występujących razem w naturze

pękać ˈpɛ̃ŋkat͡ɕ v
pléasc
o czymś naciągniętym, napiętym: rozrywać się, najczęściej na dwie części
przestawać być całym na skutek powstania rysy, szczeliny lub otworu

pęknięcie pɛ̃ŋʲcˈɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
maidhm sheicne
przerwanie ciągłości jakiejś powierzchni

pępek ˈpɛ̃mpɛk n
imleacán
(anatomia, anatomiczny) blizna w środkowej części brzucha, która stanowi pozostałość po odpadniętej lub usuniętej pępowinie;

pępowina n
caol imleacáin
(anatomia, anatomiczny) przewód łączący płód z błonami płodowymi (u człowieka z łożyskiem), doprowadzający do niego treść bogatą w tlen i substancje odżywcze

pęseta n
pionsúirín
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) rodzaj szczypczyków o sprężystych ramionach służących do chwytania lub usuwania czegoś

pętak n
scaird
(potocznie, potoczny) o dziecku, zwłaszcza o dorastającym chłopcu

pętla ˈpɛ̃ntla n
dol
(informatyka, informatyczny) blok kodu wykonywany wielokrotnie
związany na powrót sznur lub drut

płaca ˈpwat͡sa n
pá
zarobek, wynagrodzenie za pracę

płaca minimalna n
pá íosta
(ekonomia, ekonomiczny) prawnie ustalony najniższy dopuszczalny poziom wynagrodzenia pieniężnego za pracę najemną;

płacić ˈpwat͡ɕit͡ɕ v
íoc
dawać (przekazywać) pieniądze za coś

płaczliwy adj
olagónach
pobudzający do płaczu

płakać ˈpwakat͡ɕ v
caoin goil
wylewać łzy, ronić łzy

płaski ˈpwasʲci adj
cothrom
nieposiadający wybrzuszeń, wgłębień

płaskorzeźba ˌpwaskɔˈʒɛʑba n
rilíf íseal
(sztuka) kompozycja rzeźbiarska na płaskim materiale, wykonana z pozostawieniem na niej tła

płaskostopie n
leifteán
(medycyna, medyczny) zniekształcenie stopy polegające na spłaszczeniu przez obniżenie się jej fizjologicznych sklepień;

płaskowyż pwaˈskɔvɨʃ n
ardchlár
(geografia, geograficzny) obszar wysoko położony o płaskiej lub lekko falistej powierzchni i o stromych stokach;

płaszcz pwaʃt͡ʃ n
cóta
(krawiectwo) wierzchnie okrycie sięgające do kolan lub dłuższe, chroniące przed zimnem lub deszczem;

płaszcz ziemski ˈpwaʒd͡ʒʲ ˈʑɛ̃msʲci n
brat
warstwa Ziemi o grubości ok. 2900 km, leżąca pomiędzy skorupą a jądrem;

płaszczka ˈpwaʃt͡ʃka n
roc
(ichtiologia, ichtiologiczny) silnie spłaszczona ryba żyjąca przy dnie morskim;

płaszczyzna pwaˈʃt͡ʃɨzna n
machaire
płaska powierzchnia
plána
(geometria) dwuwymiarowa przestrzeń euklidesowa;

płat pwat n
bog
(anatomia, anatomiczny) płaska wyodrębniona część narządu wewnętrznego

płatek ˈpwatɛk n
calóg shneachta
kryształ śniegu
cáithnín
(spożywczy) zwykle lm płatki: zbożowy produkt spożywany z mlekiem
niewielki, płaski kawałek czegoś
peiteal
(botanika, botaniczny) część korony u kwiatów:

płatek śniegu ˈpwatɛc ˈɕɲɛɡu n
calóg shneachta
struktura kryształów śniegu

płatew n
taobhán
(budownictwo) w konstrukcji dachu: element poziomy podpierający krokwie, prostopadły do wiązarów;

płatki owsiane n
coirce rollta
(spożywczy) płatki z owsa, wykorzystywane jako składnik potraw;

płatnerz ˈpwatnɛʃ n
armadóir
(historia, historyczny, historycznie) (rzemiosło, rzemieślniczy) wytwórca zbroi, tarcz i hełmów;

płatniczy adj
íocaíocht
(bankowość, bankowy) (ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) związany z płaceniem

płatność ˈpwatnɔɕt͡ɕ n
íocaíocht
efekt, akt płacenia dokonywany w wyznaczonym terminie

płaz pwas n
amfaibiach débheathach
(herpetologia, herpetologiczny) zwierzę z gromady kręgowców ziemnowodnych;

płazi adj
amfaibiach
charakterystyczny dla płaza, posiadający cechy płaza

płazi possessiveAdjective
amfaibiach
taki, który należy do płaza

płciowy ˈpw̥t͡ɕɔvɨ adj
gnéasach
zdeterminowany przez płeć, dotyczący płci

płetwa ˈpwɛtfa n
eite
(zoologia, zoologiczny) (ichtiologia, ichtiologiczny) narząd służący do utrzymywania pożądanej pozycji ciała oraz do poruszania się, występujący u ryb oraz u ssaków wodnych;

płeć pwɛt͡ɕ n
gnéas
cecha organizmów żywych w obrębie jednego gatunku charakteryzująca je pod względem ich zdolności rozrodczych;

płeć piękna ˈpwɛt͡ɕ ˈpʲjɛ̃ŋkna n
cineál baineann
(peryfrastyczny) kobiety

płodność ˈpwɔdnɔɕt͡ɕ n
bisiúlacht
(biologia, biologiczny) naturalna zdolność do posiadania potomstwa, zdolność do zajścia w ciążę

płodny adj
arúil
(książkowy) o gruncie: dający obfite plony
zdolny do płodzenia potomstwa
bisiúil
(książkowy) o twórcy: tworzący dużo dzieł
mający liczne potomstwo

płodzić v
meas
(przenośnie, przenośnia) być twórcą czegoś

płomień ˈpwɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
lasair
język ognia unoszący się nad płonącym przedmiotem;

płomykówka n
scréachóg reilige
(ornitologia, ornitologiczny) Tyto alba, średniej wielkości ptak z rodziny płomykówkowatych

płonąć ˈpwɔ̃nɔ̃ɲt͡ɕ v
dóigh
silnie świecić, błyszczeć, jaśnieć
las
być trawionym przez ogień

płot pwɔt n
claí
ogrodzenie domu lub gospodarstwa;

płotek ˈpwɔtɛk n
cliath
(sport, sportowy) sprzęt lekkoatletyczny używany w biegach płotkarskich

płoć pwɔt͡ɕ n
róiste
(ichtiologia, ichtiologiczny) Rutilus rutilus Linnaeus, niewielka srebrzysta ryba eurazjatycka;

płucny adj
scamhógach
(anatomia, anatomiczny) dotyczący płuca, związany z płucami, znajdujący się w płucach, będący częścią płuc

płuco ˈpwut͡sɔ n
scamhóg
(anatomia, anatomiczny) pojedynczy lub parzysty narząd oddechowy właściwy dla kręgowców;

pług pwuk n
céachta
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze, uprawowe, służące do przeprowadzania orki;

płyn pwɨ̃n n
leacht
substancja niemająca określonej postaci, przyjmująca kształt zbiornika, do którego jest wprowadzona
(fizyka, fizyczny) ciecz lub gaz;

płynny ˈpwɨ̃nːɨ adj
leachtach sreabhach
będący płynem
líofa
odznaczający się harmonijnym rytmem, swobodny, bez błędów, zahamowań

płynąć ˈpwɨ̃nɔ̃ɲt͡ɕ v
flóta
(przenośnie, przenośnia) o chmurach: poruszać się po nieboskłonie
meil
o czasie: upływać, mijać
snigh
o cieczy: poruszać się w jakimś kierunku
snámh
poruszać się w wodzie lub na jej powierzchni, także za pomocą łodzi

płyta ˈpwɨta n
albam
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zbiór utworów jednego wykonawcy dystrybuowany na wielu nośnikach pod jednym tytułem
leac
element konstrukcyjny, którego grubość jest mała w porównaniu do długości i szerokości, obciążony równolegle do mniejszego wymiaru
plátáil
(technologia, technika, techniczny) płaski, stosunkowo sztywny przedmiot o grubości małej w porównaniu do długości i szerokości

płyta główna ˈpwɨta ˈɡwuvna n
máthairchlár
(elektronika, elektroniczny) najważniejsza część urządzenia (w szczególności komputera) pozwalająca na komunikację wszystkich urządzeń do niej podłączonych;

płyta kompaktowa ˈpwɨta ˌkɔ̃mpakˈtɔva n
dlúthdhiosca
poliwęglanowa płyta z zakodowaną cyfrowo informacją do odczytu światłem lasera optycznego

płyta winylowa n
vinil
(potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) płaski krążek wykonany z różnych materiałów z zapisanym nagraniem dźwiękowym

płytki ˈpwɨtʲci adj
tanaí
taki, który nie ma dużej głębokości; charakteryzujący się płytkością; niegłęboki

pływ n
taoide
(hydrologia, hydrologiczny) cyklicznie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w dużych zbiornikach wodnych spowodowane oddziaływaniem grawitacyjnym Ziemi z Księżycem i Słońcem

pływak ˈpwɨvak n
flóta
(technologia, technika, techniczny) element techniczny mający za zadanie unosić się na wodzie lub innej cieczy
snámhóir
(sport, sportowy) człowiek (zwłaszcza sportowiec) zajmujący się pływaniem

pływalnia pwɨˈvalʲɲa n
linn snámha
(sport, sportowy) obiekt sportowy przeznaczony do treningu pływania

pływać ˈpwɨvat͡ɕ v
flóta
mieć cechy, które uniemożliwiają zatonięcie w wodzie
snámh
poruszać się w wodzie, po wodzie lub innym płynie

płód pwut n
féatas
(biologia, biologiczny) zarodek ssaków w późniejszym stadium rozwoju

płótno ˈpwutnɔ n
anairt
tkanina o najprosztszym splocie (płóciennym), najczęściej z surowej lub bielonej przędzy;

queer n
aiteach
osoba nieheteronormatywna lub należąca do mniejszości seksualnej, również taka, której nie obejmuje skrótowiec LGBT – np. aseksualna, poliamoryczna, interpłciowa, niebinarna

raban ˈrabãn n
anfais
(potocznie, potoczny) awantura pełna wrzasku

rabarbar raˈbarbar n
biabhóg
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Rheum L., roślina warzywna z rodziny rdestowatych;

rabat ˈrabat n
lacáiste
obniżka ceny

rabata raˈbata n
ceapach bláthanna
(ogrodnictwo, ogrodniczy) wąska grządka kwiatowa obramowująca trawnik

rabin ˈrabʲĩn n
raibí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony gminy żydowskiej, uczony w prawie żydowskim;

rabuś ˈrabuɕ n
gadaí
ten, który rabuje, kradnie

raca ˈrat͡sa n
bladhm
pirotechniczne źródło światła, zwykle także i dymu, zdatne do dzierżenia w ręku

rachunek raˈxũnɛk n
agús
kwit zawierający rozliczenie należności za towar lub usługę, zawierający sumę końcową
bille
spis należności za towar lub usługę, jako forma rozliczenia sprzedawcy, zawierający sumę końcową
suim
obliczenie matematyczne

rachunek sumienia raˈxu.nɛk suˈmjɛ.ɲa n
scrúdú coinsiasa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) połączona z modlitwą analiza osobistej kondycji moralnej praktykowana w katolicyzmie, także jako przygotowanie do spowiedzi;

rachunki raˈxũŋʲci n
uimhríocht
(potocznie, potoczny) (przestarzałe, przestarzały) (edukacja, edukacyjny) matematyka jako przedmiot w początkowym okresie nauczania

rachunkowy adj
figiúr
(matematyka, matematyczny) dotyczący obliczeń; dokonywany rachunkiem

racja ˈrat͡sʲja n
aird
najczęściej w liczbie mnogiej argument, stanowisko
beatha
określona ilość substancji

racjonalista ˌrat͡sʲjɔ̃naˈlʲista n
réasúnaí
człowiek, który w swoim postępowaniu kieruje się rozumem, nie emocjami

racjonalistyczny ˌrat͡sʲjɔ̃nalʲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
réasúnaíoch
(filozofia, filozoficzny) związany z racjonalizmem

racjonalność ˌrat͡sʲjɔ̃ˈnalnɔɕt͡ɕ n
réasúnacht
cecha tego, co racjonalne

raczej ˈrat͡ʃɛj adv
b'fhéidir
… wskazujący na to, że autor zdania nie jest pewny co do jakiejś decyzji, ale uznaje za bardziej prawdopodobne, że podejmie tę decyzję
… wskazujący na to, że autor zdania nie jest pewny co do jakiejś opinii, ale bardziej przychyla się do jej potwierdzenia
… wskazujący na to, że autor zdania nie jest pewny co do jego prawdziwości, ale uznaje za bardziej prawdopodobne, że jest prawdziwe

raczyć ˈrat͡ʃɨt͡ɕ v
an
łaskawie zechcieć coś zrobić, być łaskawym coś zrobić (często (ironicznie))
cóireáil
delektować się czymś, częstować się czymś

rad rat adj
sona
będący w dobrym nastroju

rad rat n
raidiam
(chemia, chemiczny) promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, srebrzystobiały metal;

rada ˈrada n
comhairle
grupa osób, najczęściej wydzielona formalnie w ramach jakiejś organizacji lub społeczności, której celem jest znalezienie poprzez dyskusję lub z racji posiadanego doświadczenia, rozwiązania określonego problemu
wypowiedź skierowana do kogoś, zawierająca zalecenie, jak się należy zachować w określonej sytuacji

radian ˈradʲjãn n
raidian
(matematyka, matematyczny) (jednostka miary) jednostka miary łukowej kąta płaskiego, określona w taki sposób, że jeden radian to taki kąt środkowy, którego ramiona wycinają na okręgu łuk o długości równej promieniowi tego okręgu;

radiator raˈdʲjatɔr n
radaitheoir
(technologia, technika, techniczny) element lub zespół elementów wypromieniowujących ciepło do otoczenia;

radio ˈradʲjɔ n
raidió
instytucja opracowująca i nadająca audycje emitowane w postaci fal elektromagnetycznych
urządzenie odbierające sygnały dźwiękowe nadawane w postaci fal elektromagnetycznych

radioaktywność n
radaighníomhaíocht
(fizyka, fizyczny) zdolność jąder atomowych do samorzutnej emisji promieniowania korpuskularnego alfa lub beta albo promieniowania elektromagnetycznego gamma

radioaktywny ˌradʲjɔakˈtɨvnɨ adj
radaighníomhach
związany z radioaktywnością

radioamator n
aisteoir áibhéileach
osoba niezawodowo zajmująca się budową i obsługą urządzeń radiowych;

radiolog n
raideolaí
lekarz zajmujący się radiologią

radiologiczny adj
raideolaíoch
dotyczący radiologii

radiometria n
radaiméadracht
(fizyka, fizyczny) dział nauki zajmujący się ilościowymi pomiarami energii promieniowania i wielkości fizycznych z nią związanych;

radiowy raˈdʲjɔvɨ adj
raidió
związany z radiem, charakterystyczny dla radia, przekazywany przez radio

radon ˈradɔ̃n n
radón
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rn i liczbie atomowej 86, promieniotwórczy gaz szlachetny, bezbarwny i bezwonny;

radosny raˈdɔsnɨ adj
sona
taki, który charakteryzuje się radością, ma dobry humor; nie jest smutny

radość ˈradɔɕt͡ɕ n
áthas lúcháir
uczucie zadowolenia i satysfakcji, przejawiające się śmiechem, optymistycznym spojrzeniem na rzeczywistość czy poczuciem beztroski

radykalizm n
radacachas
postawa polegająca na bezkompromisowym dążeniu do zmian postrzeganych za jedyne słuszne

rafa ˈrafa n
scairbh
zwykle podwodna przeszkoda wapienna powstała ze szkieletów organizmów morskich;

raj raj n
parthas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce wiecznej szczęśliwości, które istniało na początku ludzkości, które czeka również po śmierci;

raj podatkowy ˈraj ˌpɔdatˈkɔvɨ n
tearmann cánach
(potocznie, potoczny) kraj o łagodnych przepisach podatkowych dla obcokrajowców;

rajski adj
neamhaí
odnoszący się do raju

rajstopy rajˈstɔpɨ n
riteoga
rodzaj damskiej garderoby noszonej na nogach i dolnej części tułowia;

rak rak n
ailse
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy pochodzenia nabłonkowego;

rak płuc n
ailse scamhóg
(medycyna, medyczny) zlokalizowany w płucach najczęstszy nowotwór złośliwy;

rakieta raˈcɛta n
raicéad
(sport, sportowy) narzędzie służące do gry, odbijania piłki tenisowej
roicéad
(wojskowość, wojskowy) pocisk zbudowany z głowicy bojowej i urządzenia napędowego z silnikiem rakietowym
pojazd latający lub pocisk napędzany silnikiem rakietowym;

rakieta śnieżna n
bróg shneachta
nakładka na but pozwalająca chodzić po śniegu bez zapadania się;

rakotwórczość n
carcanaigineacht
(medycyna, medyczny) przyczynianie się do zachorowania na raka

rakotwórczy adj
carcanaigineach
(medycyna, medyczny) przyczyniający się do powstawania raka

rakowy adj
ailseach
związany z rakiem (chorobą nowotworową)

rama ˈrãma n
cuir i bhfráma
oprawa obrazu, lustra lub szyby

rambutan rãmˈbutãn n
rambútan
(botanika, botaniczny) Nephelium lappaceum, drzewo owocowe o owłosionych owocach;
owoc rambutanu (1.1)

ramienny adj
gualainn
związany z ramieniem, dotyczący ramienia

ramię ˈrãmʲjɛ n
brac
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej pomiędzy stawami: barkowym a łokciowym
gualainn
(anatomia, anatomiczny) część ciała od szyi do stawu barkowego
géag
(potocznie, potoczny) cała kończyna górna
w przyrodzie, technice – wszystko o kształcie przypominającym wyciągniętą rękę

ramię w ramię ˈrãmʲjɛ ˈv‿rãmʲjɛ adv
in uillinn a chéile
razem, wspólnie, realizując wspólny cel

ramka ˈrãmka n
ciumhais
obramowanie w tekście
cuir i bhfráma
(pszczelarstwo, pszczelarski) drewniana konstrukcja zawieszana w ulu, wewnątrz której pszczoły tworzą plaster z wosku
mała rama, obramowanie np. z listewek

rana ˈrãna n
créacht
(medycyna, medyczny) uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu, oparzenia itp.;

randka ˈrãntka n
coinne
umówione, najczęściej romantyczne spotkanie dwóch zainteresowanych sobą osób, w celu bliższego poznania się lub spędzenia razem czasu;

randkowanie n
dátú
(rzeczownik odczasownikowy) od randkować; chodzenie na randki

randomowy ˌrãndɔ̃ˈmɔvɨ adj
fánach
(neologizm) losowy, przypadkowy

rani n
bantiarna Indiach
żona radży

raniuszek rãˈɲuʃɛk n
meantán earrfhada
(ornitologia, ornitologiczny) raniuszek zwyczajny Aegithalos caudatus, mały ptak o puszystej sylwetce z czarnym wierzchem i białoróżowawym spodzie oraz długim schodkowatym ogonem;

ranić ˈrãɲit͡ɕ v
gortaigh
(przenośnie, przenośnia) sprawiać komuś przykrość; urażać czyjeś uczucia
leon
powodować kaleczenie
zadać ranę

ranny ˈrãnːɨ adj
maidin
mający miejsce o poranku; taki, który występuje na początku dnia

rano ˈrãnɔ n
maidin
wczesna pora dnia

rany boskie interjection
in ainm Dé!
(przenośnie, przenośnia) wykrzyknienie, które może wyrażać zaskoczenie, irytację, zdziwienie, gniew

raper ˈrapɛr n
ceoltóir rap
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonawca muzyki rap

raport ˈrapɔrt n
fill
szczegółowe sprawozdanie

rapsod n
rosc ceoil
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) podniosły, żałobny poemat;

raptem ˈraptɛ̃m adv
de gheit
(potocznie, potoczny) nagle, znienacka

raptowny adj
gearrbhéalach
(książkowy) pojawiający się znienacka; gwałtownie powstały
tobann
(książkowy) nieumiejący panować nad sobą

rarytas raˈrɨtas n
annaimhe
rzecz rzadko spotykana, osobliwa

raróg ˈraruk n
fabhcún Saker
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku raróg zwyczajny, Falco cherrug

raróg górski ˈraruɡ ˈːursʲci n
fabhcún lanner
(ornitologia, ornitologiczny) Falco biarmicus, gatunek ptaka z rodziny sokołowatych;

rasa ˈrasa n
cine
(zoologia, zoologiczny) dawna kategoria systematyczna zwierząt zajmująca niższy poziom niż gatunek;

rasizm ˈraɕism̥ n
ciníochas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (społeczny) ideologia oraz wypływające z niej zachowania przyjmujące założenie wyższości niektórych ras ludzi nad innymi;

rasowiec raˈsɔvʲjɛt͡s n
pórghlan
(potocznie, potoczny) (pospolicie) pies rasowy

rasowy raˈsɔvɨ adj
capall ardfhola
o zwierzęciu należący do danej rasy

ratel miodożerny n
broc meala
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Mellivora capensis Schreber, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych;

rating ˈrɛjtʲĩŋk n
grád
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) dokonana przez wyspecjalizowaną instytucję ocena wiarygodności kredytowej podmiotu gospodarczego lub państwa i ryzyka inwestycyjnego związanego z określonymi jego papierami wartościowymi bądź jego zdolnością do spłaty swoich zobowiązań w terminie;

ratować raˈtɔvat͡ɕ v
sábháil
wyciągać kogoś z kłopotów, tarapatów

ratownik raˈtɔvʲɲik n
garda tarrthála
osoba pilnująca bezpieczeństwa na kąpielisku

ratunek raˈtũnɛk n
tarrtháil
pomoc w niebezpieczeństwie
uniknięcie niebezpieczeństwa

ratunku raˈtũnku interjection
cabhair
wołanie o pomoc w sytuacji zagrożenia

ratusz ˈratuʃ n
hall an bhaile
(architektura, architektoniczny) budynek, w którym swoją siedzibę mają władze miasta;

ratyfikować v
daingnigh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zatwierdzać umowę międzynarodową przez organ państwowy

raz 'razɨ ras cardinalNumeral
aon
przy liczeniu jeden

raz 'razɨ ras n
béim
uderzenie wymierzone za pomocą przeznaczonego do tego celu narzędzia
cásáil
okoliczność, ewentualność
uair
jednostka jakiejś wielkości (podawana jako punkt odniesienia przy jej zwielokrotnianiu)
pojedyncza realizacja czynności

raz na ruski rok ˈras na‿ˈrusʲci ˈrɔk adv
uair sna naoi n-aird
(potocznie, potoczny) bardzo rzadko

razem ˈrazɛ̃m adv
le chéile
(o wielu elementach, osobach itp.) łącznie, równocześnie, wszyscy / wszystkie

razowy raˈzɔvɨ adj
caiscín
o mące: gruby, raz mielony, nieodsiewany, zawierający otręby
o pieczywie, makaronie itp.: zrobiony z mąki razowej (1.1)

rażący adj
comhlán
bardzo intensywny, wyraźny w swojej złej cesze; rzucający się w oczy

rdza rd͡za n
meirg
warstwa na powierzchni metalu lub stopu (zwykle żelaza i stali) złożona z tlenku tego metalu;

rdzawy ˈrd͡zavɨ adj
donnrua
brunatnoceglasty, rudawy, mający kolor rdzy

rdzenny adj
bundúchasach
nieobjęty zewnętrznym wpływem

rdzewieć ˈrd͡zɛvʲjɛ̇t͡ɕ v
caoch rua
(technologia, technika, techniczny) o metalu: niszczeć poprzez utlenianie się

rdzeń rd͡zɛ̃ɲ n
croí
(informatyka, informatyczny) fizyczna część procesora odpowiedzialna za realizację operacji obliczeniowych;
istota czegoś
najważniejszy element reaktora atomowego, w którym umieszczone są pręty paliwowe;
garr
(biologia, biologiczny) tkanka miękiszowa, która wypełnia pień lub łodygę rośliny;
stoc
(językoznawstwo, językoznawczy) główny morfem wyrazu, który pozostaje po oddzieleniu od niego wszystkich afiksów;

rdzeń kręgowy n
corda an dromlaigh
(anatomia, anatomiczny) narząd będący częścią ośrodkowego układu nerwowego, który przesyła informacje między mózgiem a resztą ciała;

re- rɛ prefix
a-
znowu, ponownie

reagować ˌrɛaˈɡɔvat͡ɕ v
imoibrigh
(chemia, chemiczny) wchodzić w reakcje chemiczne
odpowiadać jakimś zachowaniem na daną sytuację

reakcja rɛˈakt͡sʲja n
frithghníomhaíocht
(chemia, chemiczny) (zobacz) reakcja chemiczna
(fizyka, fizyczny) jedna z sił wywieranych przez ciała zgodnie z trzecią zasadą dynamiki
(fizyka, fizyczny) proces, przemiana
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ekonomia, ekonomiczny) opór wobec zmian
odpowiedź na coś w formie działania lub postawy
zachowanie organizmów żywych w odpowiedzi na bodźce

reakcja chemiczna n
imoibriú ceimiceach
(chemia, chemiczny) każdy proces, w wyniku którego pierwotna substancja zwana substratem przemienia się w inną substancję zwaną produktem;

reakcyjny adj
imoibríoch
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) związany z reakcjami
(pejoratywnie, pejoratywny) sprzeciwiający się wszelkim zmianom, przeciwny postępowi

reaktancja ˌrɛakˈtãnt͡sʲja n
imoibríocht
(fizyka, fizyczny) wkład do oporności układu elektrycznego pojawiający się przy przepływie prądów zmiennych, związany z obecnością w tym układzie indukcyjności i pojemności; część urojona impedancji;

reaktor rɛˈaktɔr n
imoibreoir
(chemia, chemiczny) zbiornik, w którym zachodzi reakcja chemiczna;
(fizyka, fizyczny) urządzenie do wyzwalania energii jądrowej;

reaktywność n
imoibríocht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest reaktywne; cecha tych, którzy są reaktywni

realistyczny adj
réadúil
oparty na trzeźwym patrzeniu na świat
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) odnoszący się do realizmu

realizacja ˌrɛalʲiˈzat͡sʲja n
bású
doprowadzenie do wykonania czegoś

realizm n
réalachas
postawa opierająca się na trzeźwej ocenie rzeczywistości

realizować ˌrɛalʲiˈzɔvat͡ɕ v
réadaigh
wcielać w życie, urzeczywistniać coś

rebeliancki ˌrɛbɛˈlʲjãnt͡sʲci adj
easumhal
dotyczący rebelii lub rebeliantów

recenzent n
criticeoir
osoba dokonująca recenzji, także zawodowo

recenzja rɛˈt͡sɛ̃w̃zʲja n
athbhreithniú
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) ocena wraz z krótkim omówieniem publikacji książkowej, filmu, albumu muzycznego, koncertu, imprezy artystycznej w prasie lub w innych środkach przekazu

recepcja rɛˈt͡sɛpt͡sʲja n
deasc fáiltithe
(hotelarstwo) biuro przy wejściu, które obsługuje osoby wchodzące
(książkowy) (sztuka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odbiór, przyjęcie dzieła, utworu, kierunku w sztuce

recepcjonista n
fáilteoir
osoba pracująca w recepcji, np. hotelu

recepta rɛˈt͡sɛpta n
oideas
(medycyna, medyczny) pisemne zlecenie wydania leku
(przenośnie, przenośnia) niezawodna metoda, sprawdzony sposób postępowania

receptura ˌrɛt͡sɛpˈtura n
foirmle
(technologia, technika, techniczny) wykaz składników, wzór, formuła lub przepis, normujący zestaw składników określonego produktu;

recesja rɛˈt͡sɛsʲja n
cúlú
(ekonomia, ekonomiczny) okres zahamowania i spadku rozwoju gospodarczego

rechotać rɛˈxɔtat͡ɕ v
grág
o żabie: wydawać charakterystyczny głos

recycling rʲiˈsajklʲĩŋk n
athchúrsáil
(technologia, technika, techniczny) odzyskiwanie surowców wtórnych i wykorzystywanie ich do produkcji;

recykling n
athchúrsáil
wykorzystanie odpadów technologicznych i surowców wtórnych w przemyśle;

recytacja n
aithriseoireacht reacaireacht
wydeklamowanie utworu literackiego

recytator n
aithriseoir
osoba deklamująca utwór literacki

recytatyw ˌrɛt͡sɨˈtatɨf n
ceolreacaireacht
deklamacyjna część opery, oratorium, itp., przypominająca mowę

redagować v
cuir in eagar
kierować redakcją czasopisma, dzieła zbiorowego, decydując ostatecznie o jego treści i formie
opracowywać dany tekst pod względem treści i stylu, na ogół w celu zamieszczenia w druku

redakcja n
atheagrú
czynność poprawiania, korygowania tekstu pod względem merytorycznym i stylistycznym
wersja tekstu po redakcji (1.1)
zmiana w tekście po redakcji (1.1)

redaktor rɛˈdaktɔr n
eagarthóir
pracownik redakcji, który zajmuje się redagowaniem tekstów, opracowywaniem audycji radiowych lub programów telewizyjnych

redaktorski adj
eagarfhocal
dotyczący redaktora

redlina n
iomaire
(rolnictwo, rolniczy) nasyp ziemi małej wielkości, znajdujący się między dwiema bruzdami;

redukcja rɛˈdukt͡sʲja n
laghdú
sprowadzenie czegoś do mniejszych rozmiarów

redukować v
laghdaigh
(chemia, chemiczny) wprowadzać pierwiastek do mniejszej wartościowości wskutek przyłączania elektronów, poprzez odbieranie tlenu lub wprowadzanie wodoru
powodować zmniejszenie czego
lámhach
likwidować etaty pracownicze

refektarz rɛˈfɛktaʃ n
proinnteach
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie klasztorne przeznaczone do spożywania posiłków;

referat rɛˈfɛrat n
feidhmeannas
dział instytucji, który zajmuje się określonymi sprawami

referendum ˌrɛfɛˈrɛ̃ndũm n
reifreann
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głosowanie, którego celem jest rozstrzygnięcie jakiejś kwestii przez ogół obywateli kraju, regionu lub gminy;

refleksyjny adj
cuimhneach
(podniośle) skłonny do głębszych rozważań

reflektor rɛfˈlɛktɔr n
ceannlampa
(technologia, technika, techniczny) lampa z reflektorem (1.1) dająca kierunkowy strumień światła
frithchaiteoir
(astronomia, astronomiczny) teleskop astronomiczny z reflektorem (1.1)

reforma rɛˈfɔrma n
leasú
zmiana lub szereg zmian mająca na celu ulepszenie dziedziny, której dotyczy;

reformator ˌrɛfɔrˈmatɔr n
leasaitheoir
ten, kto reformuje, dokonuje reformy

reformować v
leasaigh
dokonywać reformy

refować rɛˈfɔvat͡ɕ v
scairbh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) zmniejszać powierzchnię ożaglowania bez użycia dodatkowych żagli przez częściowe zwijanie lub składanie dolnej części żagla i umocowanie jej za pomocą linek

refren ˈrɛfrɛ̃n n
loinneog
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w utworze śpiewanym jest to powtarzająca się melodia i tekst

regał ˈrɛɡaw n
seilf
mebel z półkami

regencja n
leasríocht
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) władza sprawowana przez regenta, regentkę

regeneracja n
athghiniúint
odzyskiwanie zdrowia, sprawności, równowagi psychicznej itp.

regenerować ˌrɛɡɛ̃nɛˈrɔvat͡ɕ‿ɕɛ v
athghin
o częściach organizmów żywych: odnawiać się
wracać do pełnego zdrowia i sprawności fizycznej

regent ˈrɛɡɛ̃nt n
leasrí
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ktoś, kto sprawuje władzę za nieobecnego lub młodocianego monarchę;

regiment rɛˈɟĩmɛ̃nt n
reisimint
(dawniej, dawny) (wojskowość, wojskowy) pułk cudzoziemskiego zaciągu w wojsku polskim
(wojskowość, wojskowy) odpowiednik polskiego pułku w strukturze sił zbrojnych niektórych krajów

region ˈrɛɟɔ̃n n
achar
(książkowy) wydzielony, stosunkowo jednorodny obszar odróżniający się od terenów przyległych określonymi cechami naturalnymi lub nabytymi

regionalny ˌrɛɟɔ̃ˈnalnɨ adj
logánta
(przymiotnik) od region

regresja n
cúlú
(geografia, geograficzny) wycofanie się morza, pustyni lub lodowca z poprzednio zajętych terenów;
(informatyka, informatyczny) błąd powstały na skutek wprowadzenia zmiany w pozornie niezwiązanej części kodu;
(psychologia, psychologiczny) cofanie się do zachowania charakterystycznego dla wcześniejszego okresu rozwojowego;
(statystyka, statystyczny) zmniejszenie liczby wymiarów danych; w szczególności modelowanie zbioru danych za pomocą funkcji;
cofanie się w rozwoju

regresywny ˌrɛɡrɛˈsɨvnɨ adj
aischéimnitheach
mający tendencję do cofania się, wsteczny, niepostępowy

regulacja n
ceansaigh
sterowanie zmianą danej wielkości
ceartú
podejmowanie działań w celu poprawy funkcjonowania lub przywrócenia czegoś
riail
(językoznawstwo, językoznawczy) sprawowanie pieczy nad pewnym standardem językowym;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) obejmowanie czego przepisami prawa, normami

regulamin n
rialacháin
(administracja) zbiór przepisów obowiązujących w danym miejscu, wśród członków jakiejś grupy

regulaminowy adj
reachtúil
dotyczący regulaminu

regularność n
rialtacht
cecha tego, co regularne

regularny ˌrɛɡuˈlarnɨ adj
rialta
(gramatyka) posiadający typową odmianę
powtarzający się w stałych odstępach czasu lub przestrzeni

regulator n
rialtán
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do regulowania przebiegu różnych procesów;

regulować ˌrɛɡuˈlɔvat͡ɕ v
ceansaigh
kierować ruchem, obrotem czegoś
ceartaigh
(technologia, technika, techniczny) nastawiać przyrząd, mechanizm, urządzenie tak, aby działały w pożądany sposób
dozować ilość, moc czegoś

reguła rɛˈɡuwa ˈrɛɡuwa n
riail
zasada, według której należy postępować

reja n
cleith
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) poziome drzewce żaglowca;

rejestr ˈrɛjɛstr̥ n
sainréim teanga
(językoznawstwo, językoznawczy) forma języka zarezerwowana dla pewnych celów funkcjonalnych lub pewnej sytuacji komunikatywnej;
spis danych, wykaz, lista

rejestracja ˌrɛjɛˈstrat͡sʲja n
ceirnín
(technologia, technika, techniczny) zapisywanie sygnału (np. audio lub wideo) za pomocą urządzeń technicznych
deasc fáiltithe
miejsce dokonywania rejestracji (1.1)
plátáil
(potocznie, potoczny) tabliczka na samochodzie lub innym pojeździe, z numerem identyfikacyjnym; tablica rejestracyjna

rejestrować v
ceirnín
(technologia, technika, techniczny) utrwalać w pamięci urządzenia
sainréim teanga
wprowadzać do rejestru, wpisywać na listę
zapisywać pomiary

rejon ˈrɛjɔ̃n n
ceantar
obszar, strefa, określona część

rejs n
aistear mara
(morski) podróż statku na danej trasie, od portu początkowego do końcowego

rekin ˈrɛcĩn n
siorc
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba chrzęstnoszkieletowa żyjąca w ciepłych morzach i oceanach;
(przenośnie, przenośnia) potentat finansowy bezwzględny w interesach

reklamacja ˌrɛklãˈmat͡sʲja n
acaoineadh
(handel, handlowy) zgłoszenie się ze skargą do producenta, wykonawcy usługi; zwrócenie się w celu przedstawienia wad towaru, usługi;

reklamodawca n
fógróir
zlecający opublikowanie lub wyemitowanie reklamy

reklamować ˌrɛklãˈmɔvat͡ɕ v
bí ag clamhsán
żądać naprawy, wymiany lub refundacji wadliwego towaru lub źle wykonanej usługi, często w ramach gwarancji lub rękojmi

reklamowy ˌrɛklãˈmɔvɨ adj
bolscaireacht
związany z reklamą, dotyczący reklamy; będący reklamą; służący reklamie

rekolekcje n
cúlaigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w katolicyzmie nauki połączone z eucharystią, mające na celu umocnienie wiary i odnowę moralną;

rekolekcjonista n
seanmóirí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w katolicyzmie: głoszący rekolekcje

rekonstrukcja n
athdhéanamh
odtworzenie czegoś opierając się o zachowane fragmenty, informacje, szczątki, przekazy itd.; (także, też) rzecz, która została odtworzona/zrekonstruowana

rekord ˈrɛkɔrt n
curiarracht
(informatyka, informatyczny) fragment bazy danych
najlepszy wynik;

rekrut ˈrɛkrut n
earcach
(wojskowość, wojskowy) nowy żołnierz, świeżo powołany do wojska;

rekrutacja ˌrɛkruˈtat͡sʲja n
earcaíocht
(wojskowość, wojskowy) nabór żołnierzy do służby wojskowej
przyjmowanie pracowników do zakładów pracy, kandydatów na wyższe uczelnie, kandydatów do szkół itp.;

rekwizyt rɛˈkfʲizɨt n
prapa
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przedmiot sceniczny używany podczas przedstawienia teatralnego lub filmu, którym aktor manipuluje w czasie gry;

relacja rɛˈlat͡sʲja n
scéal
opis zdarzenia, wydarzenia, sytuacji

relegować v
ruaig
(książkowy) usuwać z jakiegoś miejsca, zwłaszcza ucznia ze szkoły lub studenta z uczelni

relewantny ˌrɛlɛˈvãntnɨ adj
ábhartha
ważny z czyjegoś punktu widzenia lub istotny w jakiejś sprawie

relief ˈrɛlʲjɛf n
rilíf
płaskorzeźba;

religia rɛˈlʲiɟja n
creideamh reiligiún
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej;
(edukacja, edukacyjny) przedmiot nauczany w szkole, wpajający uczniom podstawy określonej wiary

religijność ˌrɛlʲiˈɟijnɔɕt͡ɕ n
reiligiúnacht
życie zgodnie z zasadami religii

religijny ˌrɛlʲiˈɟijnɨ adj
creideamh
dotyczący religii, opisujący religię
postępujący zgodnie z zasadami religii

relikwia n
taise
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kawałki ciała lub płyny ustrojowe osoby uznawanej za świętą, rzadziej fragmenty rzeczy związane z tą osobą, którym jakaś religia przypisuje nadprzyrodzoną moc;

relikwiarz rɛˈlʲikfʲjaʃ n
cathach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przedmiot kultu służący do przechowywania relikwii, zazwyczaj bogato zdobiony;

reling n
ráille
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) barierka, która biegnie wokół pokładu statku;

remedium n
cógas
(książkowy) lek na schorzenie
leigheas
(książkowy) sposób na polepszenie sytuacji

remibrydż n
rumaí
(termin karciany) gra karciana pomiędzy dowolną liczbą uczestników, której celem jest wyłożenie swoich kart na stół; stosuje się starszeństwo koloru takie samo jak w brydżu

remiza rɛ̃ˈmʲiza n
stáisiún dóiteáin
budynek straży pożarnej, magazyn sprzętu przeciwpożarowego;

remont ˈrɛ̃mɔ̃nt n
athnuachan
doprowadzenie do stanu użyteczności

ren rɛ̃n n
réiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Re i liczbie atomowej 75;

rencista rɛ̃ɲˈt͡ɕista n
pinsinéir
osoba pobierająca rentę, najczęściej z powodu niezdolności do pracy

renesans n
Athbheochan
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) (architektura, architektoniczny) główny kierunek w kulturze środkowo- i zachodnioeuropejskiej, który datuje się na przełom wieku XV i XVI;
athbheochan
(książkowy) odrodzenie się czegoś

renifer rɛ̃ˈɲifɛr n
réinfhia
(zoologia, zoologiczny) Rangifer tarandus Linnaeus, ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę;

renoma rɛ̃ˈnɔ̃ma n
alladh
sława, dobra opinia o kimś lub o czymś

renowacja ˌrɛ̃nɔˈvat͡sʲja n
athnuachan
odnowienie, odświeżenie, restauracja

rentgen ˈrɛ̃ndɡɛ̃n n
X-gha
(medycyna, medyczny) (potocznie, potoczny) badanie rentgenowskie
(medycyna, medyczny) (potocznie, potoczny) zdjęcie rentgenowskie

rentgenogram n
radagraf
(medycyna, medyczny) (technologia, technika, techniczny) zdjęcie fotograficzne otrzymane na skutek działania promieni rentgenowskich

rentgenowski adj
X-gha
(fizyka, fizyczny) dotyczący promieni Röntgena
(fizyka, fizyczny) generujący lub wykorzystujący do działania promienie Röntgena
(fizyka, fizyczny) wykonany lub uzyskany za pomocą promieni Röntgena

rentowny rɛ̃nˈtɔvnɨ adj
airgeadúil
przynoszący zysk

reperacja n
cuir caoi ar
usuwanie bądź usunięcie uszkodzenia, usterek

reperować v
ceartaigh
przywracać stan użyteczności rzeczy uszkodzonej

replika ˈrɛplʲika n
macasamhail
odpowiedź na czyjeś uwagi lub zarzuty
powtórne wykonanie dzieła sztuki, pojazdu, samolotu itp. z możliwie wiernym odtworzeniem oryginału;

reprezentacyjny ˌrɛprɛzɛ̃ntaˈt͡sɨjnɨ adj
uiríollaí
służący reprezentacji, związany z reprezentowaniem

reprezentant ˌrɛprɛˈzɛ̃ntãnt n
uiríollaí
osoba działająca w imieniu jakiejś grupy, reprezentująca kogoś lub coś
(książkowy) osoba mająca cechy typowe, reprezentatywne dla jakiejś grupy

reprezentatywny ˌrɛprɛzɛ̃ntaˈtɨvnɨ adj
uiríollaí
oddający charakterystyczne właściwości populacji, z której pochodzi

reprodukcja ˌrɛprɔˈdukt͡sʲja n
atáirgeadh
(ekonomia, ekonomiczny) ciągłe odtwarzanie środków produkcji w celu jej kontynuacji
(sztuka) kopia oryginału wykonana maszynowo
odtworzenie
rozmnażanie w celach hodowlanych

reprografia n
athghrafaíocht
ogół zagadnień i metod dotyczących kopiowania materiałów graficznych i piśmienniczych, przy pomocy środków mechanicznych lub elektronicznych;

reprymenda ˌrɛprɨ̃ˈmɛ̃nda n
achasán
nagana, upomnienie, admonicja

republika rɛˈpublʲika n
poblacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas;

republikanin n
poblachtach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik republiki lub republikanizmu, ktoś popierający republikańską formę rządu

republikanizm n
poblachtachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pogląd, który uznaje republikę za najlepszą formę rządu

republikański adj
poblachtach
mający cechy przypisywane republikom i republikanizmowi

repulsja n
éaradh
(psychologia, psychologiczny) niechęć do czegoś

respekt ˈrɛspɛkt n
meas
szacunek, poważanie

respektować v
meas a bheith agat ar
brać pod uwagę, mieć wzgląd na coś lub na kogoś, przestrzegać czegoś w swoim postępowaniu

respirator ˌrɛspʲiˈratɔr n
análaitheoir
(technologia, technika, techniczny) maska z filtrem chroniąca układ oddechowy przed pyłem, gazami itp.;
gaothrán
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) urządzenie służące do mechanicznej wentylacji płuc chorego z zaburzeniami oddychania albo niezdolnego do samodzielnego oddychania;

restauracja ˌrɛstawˈrat͡sʲja n
bialann
(gastronomia) lokal gastronomiczny o stosunkowo wysokim standardzie;

restauracyjny adj
bialann
dotyczący restauracji, związany z restauracją

restrykcja n
teorannú
(książkowy) ograniczenie praw

reszka ˈrɛʃka n
ceann
(numizmatyka, numizmatyczny) strona monety ukazująca często oblicze jakiejś osoby, znak okolicznościowy lub sam nominał monety

reszta ˈrɛʃta n
fuílleach
(informatyka, informatyczny) przy dzieleniu liczb: liczba, która dodana do zaokrąglonego w stronę zera wyniku dzielenia, pomnożonego przez dzielnik daje dzielną;
(matematyka, matematyczny) przy dzieleniu liczb całkowitych: liczba, która dodana do zaokrąglonego w dół wyniku dzielenia, pomnożonego przez dzielnik daje dzielną;
elementy, które zostały

resztka ˈrɛʃtka n
fuílleach
(zdrobniale) od reszta

retorta rɛˈtɔrta n
aisfhreagra
(chemia, chemiczny) kuliste naczynie o wydłużonej, zakrzywionej szyjce, najczęściej wykonane ze szkła, używane do destylacji;
(technologia, technika, techniczny) duży, cylindryczny piec, w którym materiał poddawany jest wysokim temperaturom, służący do wypalania węgla drzewnego lub otrzymywania lotniejszych metali;

retoryka n
reitric
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa lub przesadny styl, mające przekonać słuchających
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuka posługiwania się językiem, zwłaszcza w wystąpieniach publicznych, mających na celu przekonywanie słuchaczy;
(językoznawstwo, językoznawczy) średniowieczny przedmiot wykładany na uniwersytetach jako retoryka (1.1)

retroaktywny adj
aisghníomhach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) taki, który obowiązuje z datą wsteczną, działa wstecz

reumatolog ˌrɛwmaˈtɔlɔk n
réamaiteolaí
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób reumatycznych

reumatologia ˌrɛwmatɔˈlɔɟja n
réamaiteolaíocht
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się schorzeniami reumatycznymi kości i stawów;

reumatyzm rɛwˈmatɨsm̥ n
daitheacha
(medycyna, medyczny) schorzenie narządów ruchu charakteryzujące się bólami i zmianami zwyrodnieniowymi w stawach;

rewanż n
díoltas
odwzajemnienie się komuś za coś nierzadko czymś podobnym

rewelacja n
leadhb
coś niezwykłego, nowego, zdumiewającego

rewers ˈrɛvɛrs n
aisiompaigh
(numizmatyka, numizmatyczny) druga strona monety lub medalu, przeciwieństwo głównej strony;

rewia n
clár
pokaz lub przegląd czegoś

rewizja n
achomharc
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ponowne rozpatrzenie sprawy przez sąd wyższej instancji jako następstwo odwołania od orzeczeń sądu niższej instancji
athdhéanamh
ponowne rozpatrzenie pewnych poglądów, teorii, dokumentów itp. i dokonanie w nich zmian
cuardach
(kryminologia, kryminologiczny) ogół działań, których celem jest znalezienie dowodów domniemanego przestępstwa lub wykroczenia

rewolucja ˌrɛvɔˈlut͡sʲja n
réabhlóid
gwałtowne przemiany w społeczeństwie, związane np. z przewrotem;

rewolucja francuska ˌrɛvɔˈlut͡sʲja frãnˈt͡suska n
Réabhlóid na Fraince
(historia, historyczny, historycznie) rewolucyjny okres we Francji w latach 1789-1799, w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych;

rewolucjonista ˌrɛvɔlut͡sʲjɔ̇̃ˈɲista n
réabhlóidí
uczestnik lub zwolennik rewolucji

rewolucyjny ˌrɛvɔluˈt͡sɨjnɨ adj
réabhlóideach
dotyczący rewolucji i rewolucjonistów, związany z rewolucją i rewolucjonistami

rewolwer rɛˈvɔlvɛr n
gunnán
ręczna, krótka broń palna, w której magazynek stanowi kilkukomorowy obrotowy bęben;

rezerwa n
cuir in áirithe
powściągliwość, brak serdeczności, chłód w sposobie bycia
zapas czegoś

rezerwacja ˌrɛzɛrˈvat͡sʲja n
áirithint
czynność rezerwowania czegoś
dowód zarezerwowania czegoś

rezerwat rɛˈzɛrvat n
agús
wydzielony obszar przymusowego osiedlenia ludności rdzennej
leasaigh
(biologia, biologiczny) (geografia, geograficzny) objęty ochroną ścisłą teren o szczególnych walorach przyrodniczych lub krajoznawczych

rezerwat przyrody n
cuir in áirithe
(ekologia, ekologiczny) obszarowa forma ochrony przyrody w Polsce;

rezerwować ˌrɛzɛrˈvɔvat͡ɕ v
cuir in áirithe
zapewnić z wyprzedzeniem określone miejsce w określonym czasie

rezerwowy n
bean ionaid
(sport, sportowy) gracz, który oczekuje na ewentualną zmianę poza boiskiem

rezolucja ˌrɛzɔˈlut͡sʲja n
gléine
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zbiorowa uchwała podjęta w wyniku obrad

rezultat rɛˈzultat n
iarmhairt
wynik, skutek, efekt jakiegoś działania lub braku działania

rezurekcyjny adj
aiséirí
związany z rezurekcją, dotyczący rezurekcji

rezygnacja ˌrɛzɨɡˈnat͡sʲja n
mímhisneach
stan przygnębienia, który zwykle towarzyszy sytuacji, na którą nie ma się wpływu
tréig
zrzeczenie się czegoś lub zaniechanie jakiejś czynności

rezygnować ˌrɛzɨɡˈnɔvat͡ɕ v
tabhair suas
odstępować od czegoś, zrzec się czegoś z własnej woli

reżim n
réimeas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (pejoratywnie, pejoratywny) rząd, który stosuje ucisk i przemoc
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (pejoratywnie, pejoratywny) sposób sprawowania władzy przy pomocy ucisku i przemocy
ścisły tryb postępowania w określonym przypadku

reżyser rɛˈʒɨsɛr n
diúracóir
realizator koncepcji filmu, programu telewizyjnego, sztuki teatralnej;

reżyserka n
banstiúrthóir
kobieta uprawiająca zawód reżysera

reżyserować v
deachtaigh
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (telewizja, telewizyjny) (radiofonia, radiokomunikacja, radiotechnika, radiofoniczny, radiokomunikacyjny, radiotechniczny, radiowy) opracowywać film, program, przedstawienie albo słuchowisko od pomysłu do postaci końcowej

ring rʲĩŋk n
cró troda
(sport, sportowy) kwadratowa konstrukcja, otoczona linami, służąca jako miejsce rozgrywania pojedynków niektórych dyscyplin walki wręcz, np. bokserskich;

riposta rʲiˈpɔsta n
aisfhreagra
szybka, cięta i trafna odpowiedź

ro rɔ n
ró
nazwa siedemnastej litery alfabetu greckiego, ρ;

roast n
rósta
(telewizja, telewizyjny) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) forma rozrywki scenicznej, polegająca na komediowym szkalowaniu zaproszonego celebryty, pełna wulgaryzmów i głodnych kawałków;

robak ˈrɔbak n
péist
(zoologia, zoologiczny) (przestarzałe, przestarzały) typ bezkręgowca o nitkowatym kształcie;

rober ˈrɔbɛr n
rubar
(termin karciany) część gry w brydża lub wista zakończona podliczeniem punktów

robienie rɔˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
an
zajmowanie się czymś, wykonywanie jakiejś czynności; wywoływanie jakiegoś stanu

robić ˈrɔbʲit͡ɕ v
dein
wykonywać coś, tworzyć, produkować, przyrządzać, przygotowywać
zajmować się czymś, wykonywać jakąś czynność; wywoływać jakiś stan

robić na drutach ˈrɔbʲit͡ɕ na‿ˈdrutax v
cniotáil
wykonywać robotę dzianą na drutach; dziać

roboczy rɔˈbɔt͡ʃɨ adj
obair
związany z robotą, właściwy robocie

robot ˈrɔbɔt n
róbait
(technologia, technika, techniczny) maszyna, urządzenie zbudowane do wykonywania pewnych czynności według nakazanego programu;

robota rɔˈbɔta n
obair
(potocznie, potoczny) zespół czynności podejmowanych w celu wykonania czegoś
(potocznie, potoczny) działalność zarobkowa

robota głupiego rɔˈbɔta ɡwuˈpʲjɛɡɔ n
sclábhaíocht
(potocznie, potoczny) praca bezsensowna, czasochłonna, ciężka lub nużąca i niedająca satysfakcji

robotnik rɔˈbɔtʲɲik n
oibrí
pracownik wykonujący pracę fizyczną

rock rɔk n
rac-cheol
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek silnie rytmicznej muzyki rozrywkowej granej głównie z użyciem instrumentów nagłośnionych elektrycznie;

rock and roll rɔk‿ɛ̃nt‿ˈrɔl n
rac-cheol
(choreografia, choreograficzny) wywodzący się od lindy hop taniec towarzyski w metrum 4/4, charakteryzujący się dynamicznością i zastosowaniem figur akrobatycznych
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) styl muzyczny lub utwór w tym stylu; podstawowa forma leżąca u fundamentów wszystkich stylów rockowych;

rocznica rɔt͡ʃʲˈɲit͡sa n
cothrom an lae
dzień przypadający dokładnie w rok, dwa, trzy itd. lata po jakimś fakcie, zdarzeniu;

rocznicowy adj
cothrom an lae
odnoszący się do rocznicy, związany z rocznicą

rocznie ˈrɔt͡ʃʲɲɛ adv
in éadan an bliana
w ciągu roku; dotyczy ilości czegoś

rocznik n
bliantúil
czasopismo ukazujące się raz na rok;

roczny ˈrɔt͡ʃnɨ adj
bliantúil
obejmujący czas roku
trwający przez rok

rod rɔt n
róidiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rh i liczbie atomowej 45;

rodak n
tuathánach
człowiek pochodzący z tego samego narodu
człowiek pochodzący z tej samej okolicy, regionu

rodnia ˈrɔdʲɲa n
arcagóiniam
(botanika, botaniczny) wielokomórkowe gametangium żeńskie mszaków, paprotników, nasiennych;

rodowód n
bunphointe
początek, z którego coś lub ktoś się wywodzi
ginealach
dzieje rodu, wewnętrzne powiązania i graficzne przedstawienie go

rodzaj ˈrɔd͡zaj n
gné
typ, odmiana, gatunek
géineas
(biologia, biologiczny) grupa obejmująca gatunki blisko spokrewnione, podrzędna względem rodziny;
inscne
(gramatyka) cecha rzeczownika wpływająca na jego końcówkę podczas deklinacji oraz na końcówki i formy innych części mowy, występujących obok danego rzeczownika np. w zdaniu;

rodzaj męski ˈrɔd͡zaj ˈmɛ̃w̃sʲci n
fearúil
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci męskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzaj nijaki ˈrɔd͡zaj ɲiˈjäci n
neodar
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty niedojrzałe lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzaj żeński ˈrɔd͡zaj ˈʒɛ̃j̃sʲci n
baininscne
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci żeńskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzajnik rɔˈd͡zajɲik n
alt
(gramatyka) wyraz precyzujący znaczenie rzeczownika lub wyrażenia występującego w roli rzeczownika;

rodzajnik nieokreślony rɔˈd͡zajɲic ˌɲɛɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ n
alt éiginnte
(gramatyka) rodzajnik występujący w wyrażeniach wieloznacznych (np. nie odnoszących się do konkretnego przedmiotu lub osoby)

rodzajnik określony rɔˈd͡zajɲik ˌɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ n
alt cinnte
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) rodzajnik występujący w wyrażeniach odnoszących się do konkretnych przedmiotów lub osób (np. znanych z kontekstu) oraz pojęć ogólnych

rodzeństwo rɔˈd͡zɛ̃j̃stfɔ n
deartháireacha agus/nó deirfiúracha
brat (bracia), siostra (siostry);

rodzic ˈrɔd͡ʑit͡s n
tuismitheoir
pierwszy biologiczny przodek danej osoby, ojciec lub matka

rodzice rɔˈd͡ʑit͡sɛ n
tuismitheoir
ojciec i matka

rodzice chrzestni n
cara as Críost
matka chrzestna i ojciec chrzestny

rodzimy rɔˈd͡ʑĩmɨ adj
dúchasach
o określonym pochodzeniu, wywodzący się z danego ludu, domu, kraju

rodzina rɔˈd͡ʑĩna n
teaghlach
rodzice wraz z ich dziećmi
(biologia, biologiczny) w systematyce: jednostka wyższa od rodzaju;

rodzina językowa rɔˈd͡ʑĩna ˌjɛ̃w̃zɨˈkɔva n
fine teangacha
(językoznawstwo, językoznawczy) grupa języków, co do których zakłada się lub istnieją bezpośrednie dowody, że wywodzą się one od wspólnego prajęzyka;

rodzinny rɔˈd͡ʑĩnːɨ adj
aithnidiúil
związany z rodziną, dotyczący rodziny

rodzić ˈrɔd͡ʑit͡ɕ v
beir
(fizjologia, fizjologiczny) u ssaków: wydawać potomstwo na świat
béar
(botanika, botaniczny) o roślinach, ziemi: wydawać plon
meas
(potocznie, potoczny) dawać owoce, efekty, skutek

rodzony adj
féin
bardzo blisko spokrewniony

rodzynek rɔˈd͡zɨ̃nɛk n
rísín
suszone winogrono

rogal ˈrɔɡal n
croissant
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pieczywo w kształcie półksiężyca;

rogalik rɔˈɡalʲik n
croissant
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mały rogal, często z nadzieniem

rogówka n
coirne
(anatomia, anatomiczny) wypukła zewnętrzna warstwa gałki ocznej;
pardóg
(dawniej, dawny) stelaż zwiększający szerokość sukni;

roić v
brionglóid
rozmyślać, marzyć o czymś nierealnym
przychodzić do głowy
saithe
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) wylatywać gromadnie, aby założyć nowe gniazdo
występować licznie

rojnik n
buachaill tí
(botanika, botaniczny) Sempervivum, rodzaj roślin z rodziny gruboszowatych obejmujący 40 do ok. 100 gatunków;

rok rɔk n
bliain
czas, jaki w przybliżeniu zajmuje Ziemi obiegnięcie Słońca, równy 365 lub 366 dni;

rok przestępny ˈrɔk pʃɛˈstɛ̃mpnɨ n
bliain bhisigh
(astronomia, astronomiczny) rok kalendarzowy liczący 366 dni;

rok świetlny ˈrɔc ˈɕfʲjɛtl̥nɨ n
solasbhliain
(astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa odległości, jaką przebywa w próżni światło w czasie jednego roku;

rola ˈrɔla n
ról
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) wcielenie się w postać przez aktora
funkcja, odpowiedzialność

rolada rɔˈlada n
rollóg Eilvéiseach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) ciasto biszkoptowe zawinięte wraz ze słodkim nadzieniem w rulon;

rolka ˈrɔlka n
cuach
szpula, tuba z czymś na nią nawiniętym
zwinięty papier

rolnictwo rɔlʲˈɲit͡stfɔ n
talmhaíocht
(rolnictwo, rolniczy) dział gospodarki i zajęcie, które polega na wytwarzaniu żywności i surowców przemysłowych poprzez uprawę roślin i hodowlę zwierząt;

rolniczy rɔlʲˈɲit͡ʃɨ adj
talmhaíoch
dotyczący rolnictwa lub rolnika, zajmujący się rolnictwem, stosowany w nim

rolnik ˈrɔlʲɲik n
feirmeoir
osoba zajmująca się rolnictwem i gospodarstwem rolnym

rolny ˈrɔlnɨ adj
talmhaíoch
związany z uprawą roli, pola

rolować rɔˈlɔvat͡ɕ v
bithiúnach
(potocznie, potoczny) oszukiwać, zwodzić
crap
zwijać w rulon

romans ˈrɔ̃mãw̃s n
gnó
(potocznie, potoczny) interes, sprawa
rud
związek miłosny osób niebędących parą małżeńską
scéal grá
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) gatunek literacki
scéal ridireachta
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) miłosna pieśń liryczna

romansz ˈrɔ̃mãw̃ʃ n
Raeta-Rómáinsis
(językoznawstwo, językoznawczy) język obejmujący pięć grup dialektów retoromańskich używanych w szwajcarskim kantonie Gryzonia;

romantyzm rɔ̃ˈmãntɨsm̥ n
rómánsaíocht
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) epoka w historii sztuki i literatury, trwająca od lat 90. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku, charakteryzująca się zainteresowaniem sferą indywidualnych uczuć, kulturą ludową i historią, zaprzeczająca racjonalizmowi, głosząca swobodę twórczą i odrzucająca sztywne kanony klasycyzmu;

romb rɔ̃mp n
rombas
(geometria) czworokąt o wszystkich bokach równych;

rondel ˈrɔ̃ndɛl n
panna
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) względnie płytki garnek z rączką lub uchami;

rondo ˈrɔ̃ndɔ n
compal
(motoryzacja) skrzyżowanie z wyspą środkową i jednokierunkową jezdnią wokół wyspy;
rondó
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna z powracającym refrenem i kupletami;

ronić ˈrɔ̃ɲit͡ɕ v
sil
gubić, tracić coś

ropa ˈrɔpa n
angadh
(medycyna, medyczny) wydzielina o żółtawym zabarwieniu wydobywająca się z zainfekowanej rany;
díosal
(potocznie, potoczny) rodzaj paliwa do silnika diesla
ola
(potocznie, potoczny) ropa naftowa

ropa naftowa ˈrɔpa naˈftɔva n
amhola
(geologia, geologiczny) (chemia, chemiczny) ciekła kopalina, mieszanina naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych, stanowi ważny surowiec energetyczny oraz dla przemysłu chemicznego;

ropieć v
caoin
(medycyna, medyczny) wydzielać ropę

ropień ˈrɔpʲjɛ̇̃ɲ n
easpa
zbiorowisko ropy w tkance, zwykle bardzo bolesne

ropny adj
angaíoch
(medycyna, medyczny) związany z wytwarzaniem ropy

ropuch n
buaf
(potocznie, potoczny) samiec ropuchy

ropucha rɔˈpuxa n
buaf
(herpetologia, herpetologiczny) płaz lądowy z gruczołami jadowymi;

rosa ˈrɔsa n
drúcht
krople wody osadzające się na ziemi i roślinach

rosnąć ˈrɔsnɔ̃ɲt͡ɕ v
fás
o organizmach dążyć do osiągnięcia dojrzałości
o roślinach występować
powiększać swoje rozmiary, skalę
éirigh
o cieście podnosić się

rosomak rɔˈsɔ̃mak n
glutan
(zoologia, zoologiczny) Gulo gulo, duży, zagrożony wyginięciem drapieżnik lądowy;

rostbef ˈrɔzdbɛf n
mairteoil rósta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pieczeń z rostbefu (1.1), zazwyczaj nie do końca przepieczona

rosyjski rɔˈsɨjsʲci adj
Rúisís
dotyczący Rosji lub Rosjan, charakterystyczny dla Rosji lub Rosjan

rosyjski rɔˈsɨjsʲci n
Rúisis
(potocznie, potoczny) (edukacja, edukacyjny) lekcja rosyjskiego (2.1)
(potocznie, potoczny) (językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Rosji;

roszować rɔˈʂɔ.vat͡ɕ v
caisleán
(szachy, pojęcie szachowe) wykonywać roszadę

rosół ˈrɔsuw n
anraith
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) klarowna zupa na wywarze z kości i mięsa zazwyczaj z dodatkiem warzyw;

rottweiler n
rótvaidhléir
(kynologia, kynologiczny) rasa gładkowłosych psów o silnym ciele wywodząca się z Germanii;

rotunda rɔˈtũnda n
cruinnteach
(architektura, architektoniczny) budowla wzniesiona na planie koła;

rower ˈrɔvɛr n
rothar
(transport, transportowy) jednośladowy pojazd napędzany siłą ludzkich mięśni;

rower górski ˈrɔvɛr ˈɡursʲci n
rothar sléibhe
(sport, sportowy) rower o szerokich oponach, wyposażony w amortyzację, przeznaczony do jazdy w trudnym, pagórkowatym terenie;

rowerowy ˌrɔvɛˈrɔvɨ adj
ciogal
dotyczący rowerów, tematycznie związany z rowerami, charakterystyczny dla rowerów, przeznaczony dla rowerów

rowerzysta ˌrɔvɛˈʒɨsta n
rothaí
osoba jadąca na rowerze;

rozbiór n
anailís
szczegółowe badanie, dociekanie
deighilt
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) unicestwienie bytu politycznego państwa poprzez podział jego obszaru na części i włączenie ich w granice innych państw

rozbić ˈrɔzbʲit͡ɕ v
bris
uderzeniem, uderzeniami rozłupać coś na części, na kawałki
béim
(książkowy) pokonać nieprzyjaciela w walce, rozproszyć siły nieprzyjaciela
gortaithe
uszkodzić część ciała przez uderzenie lub upadek
bris
rozpaść się na kawałki
pléasc
ulec wypadkowi

rozbudowa n
borrúlacht
powiększenie budowli

rozbudowywać v
fadaigh
powiększać o nowe obiekty

rozbój na prostej drodze ˈrɔzbuj na‿ˈprɔstɛj ˈdrɔd͡zɛ n
gadaíocht gan náire
bezprawie, rabunek
o jawnym, oczywistym wyzysku

rozbój na równej drodze ˈrɔzbuj na‿ˈruvnɛj ˈdrɔd͡zɛ n
gadaíocht gan náire
bezprawie, rabunek
o jawnym, oczywistym wyzysku

rozbój w biały dzień ˈrɔzbuj ˈv‿bʲjawɨ ˈd͡ʑɛ̇̃ɲ n
gadaíocht gan náire
o jawnym, oczywistym wyzysku

rozbójnik n
gadaí bóthair
(przestarzałe, przestarzały) osoba parająca się rozbojem

rozchodzić v
easraigh
iść od siebie w różnych kierunkach
leath
być przekazywanym
wydobywać się z jakiegoś źródło w wielu kierunkach

rozchód n
costas
ogół wydatków (głównie pieniężnych) jakiejś jednostki dokonywanych w określonym czasie

rozcieńczać v
caol
(chemia, chemiczny) zmniejszać stężenie roztworu, dodając rozpuszczalnik

rozcinać v
bain
kalecząc, przecinać tkanki
tnąc, dzielić całość na części

rozciągać v
cuach
rozpościerać się między punktami, brzegami
fadaigh
rozpościerać się, zajmując większy obszar
sín
(sport, sportowy) zwiększać giętkość mięśni i ciała

rozczarowanie ˌrɔʃt͡ʃarɔˈvãɲɛ n
díomá
niespełnienie oczekiwań

rozczarować ˌrɔʃt͡ʃaˈrɔvat͡ɕ v
cuir díomá ar
zawieść kogoś, nie spełnić czyichś oczekiwań; sprawić, że ktoś jest zawiedziony, rozczarowany

rozczarowywać v
cuir díomá ar
nie spełniać czyichś oczekiwań, zawodzić czyjeś oczekiwania

rozdarcie rɔzˈdarʲt͡ɕɛ n
rois
miejsce, w którym coś rozdarło się

rozdział ˈrɔʑd͡ʑaw n
caibidil
(drukarstwo, drukarski) każda z części, na które podzielona jest książka lub rękopis
etap w rozwoju, kamień milowy
deighilt
oddzielenie, separacja, rozgraniczenie
leatacht
efekt rozdzielenia czegoś
rozdzielanie, obdzielanie, przydzielanie, dokonywanie podziału między ludzi

rozdzielać rɔʑˈd͡ʑɛlat͡ɕ v
cuid
dokonywać podziału na części
dealaigh
rozgraniczać różne sprawy, kwestie, rzeczy
scaoil
rozdawać, dystrybuować coś między grupę ludzi lub zwierząt

rozdzielczość n
gléine
(informatyka, informatyczny) (poligrafia) miara dokładności obrazowania

rozdzierać v
bris
wywoływać przenikliwy ból
roiseadh
drąc, dzielić na części
ulegać samoistnie rozdarciu
scread
(potocznie, potoczny) wydawać głośne dźwięki

rozebrać rɔˈzɛbrat͡ɕ v
búistéir
podzielić tuszę zwierzęcą
feann
zdjąć ubranie z kogoś lub czegoś
zdjąć z siebie ubranie

rozegrać v
dráma
przeprowadzić grę aż do rozstrzygnięcia

rozejm n
sos cogaidh
czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych na podstawie umowy między walczącymi stronami

rozentuzjazmować v
spreag
wzbudzić w kimś entuzjazm

rozeta rɔˈzɛta n
rós
(dawniej, dawny) (hutnictwo, hutniczy) zbierana z wierzchu rudy skorupka miedziana, wyprażona i wytopiona z odtleniaczem kwarcowym, stopiona powtórnie z węglem

rozeznanie n
léargas
orientacja w jakiejś sprawie, dziedzinie

rozgniewany adj
cochallach
taki, który wyraża wzbierający gniew

rozgniewać v
fearg
wywołać u kogoś gniew
zacząć odczuwać narastający gniew

rozgoryczenie n
múisiam
żal wywołany gorzkim doznaniem zawodu

rozgromić v
maidhm
aspekt dokonany od: rozgramiać

rozgrywka rɔzˈɡrɨfka n
bruíon
zmaganie, spór, rywalizacja przeciwstawnych sił
diongbháil
(sport, sportowy) mecz

rozgrzeszenie ˌrɔzɡʒɛˈʃɛ̃ɲɛ n
aspalóid
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oczyszczenie z grzechów, odpuszczenie grzechów;

rozgrzewka rɔzˈɡʒɛfka n
réamhaclaíocht
(sport, sportowy) zestaw ćwiczeń przed treningiem służąca przygotowaniu organizmu do wysiłku;

rozgwar n
borrán
(książkowy) hałas spowodowany głośnymi rozmowami

rozgwiazda rɔzˈɡvʲjazda n
crosóg crosóg mhara
(zoologia, zoologiczny) Asteroidea, drapieżne zwierzę morskie z typu szkarłupni, kształtem przypominający gwiazdę;

rozgwieżdżony ˌrɔzɡvʲjɛʒˈd͡ʒɔ̃nɨ adj
réaltach
pokryty, usiany gwiazdami

rozgłaszać v
scaoil
opowiadać wokoło

rozgłos n
bolscaireacht
powszechne uznanie

rozjazd ˈrɔzʲjast n
acomhal
miejsce, w którym rozchodzą się tory wraz z jego oprzyrządowaniem;

rozkaz ˈrɔskas n
tiomnú
polecenie wykonania czegoś wydane przez osobę uprawnioną do tego lub mającą nad kimś jakąś przewagę

rozkazywać v
tiomnú
wydawać kategoryczne polecenia

rozkojarzenie n
cur isteach
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie toku myślenia polegające na nieskładnych i nieuzasadnionych przeskokach myśli od jednej treści do drugiej, ujawniające się jako trudność w skupieniu uwagi
díthiomsú
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) zaburzenie współdziałania składowych danego układu czy narządu, wywołujące określone skutki dla organizmu

rozkoszować ˌrɔskɔˈʃɔvat͡ɕ ˌrɔskɔˈʃɔvat͡ɕ‿ɕɛ v
anlann
odczuwać dużą przyjemność, doznawać rozkoszy z jakiego powodu

rozkład ˈrɔskwat n
amchlár
tablica zawierająca informacje o rozkładzie (1.1)
leatacht
(statystyka, statystyczny) określenie prawdopodobieństw przyjmowania określonych wartości przez zmienną losową;
meath
(chemia, chemiczny) proces lub wynik gnicia
plánach
plan czynności następujących w jakimś określonym porządku czasu

rozkład jazdy ˈrɔskwatʲ ˈjazdɨ n
amchlár
lista z godzinami odjazdów i przyjazdów jakichś środków transportu w danym miejscu;

rozkładać rɔsˈkwadat͡ɕ v
fadaigh
unosić kończyny na szerokość
leath
kłaść zbiór jakichś rzeczy na większej przestrzeni

rozległy rɔzˈlɛɡwɨ adj
fairsing
obejmujący duży obszar

rozlewisko ˌrɔzlɛˈvʲiskɔ n
cúlaigh
(książkowy) miejsce zalane wodą; także: naturalny zbiornik wody pozostały po powodzi;

rozliczny rɔzˈlʲit͡ʃnɨ adj
méadaí
(książkowy) liczny, który występuje w dużej liczbie i w wielu formach

rozluźnić rɔzˈluʑɲit͡ɕ v
lig do scíth
(przenośnie, przenośnia) uczynić mniej spiętym, gęstym lub tłocznym
(przenośnie, przenośnia) uczynić swobodniejszym, mniej rygorystycznym
scaoil
uczynić luźnym

rozmaitość n
sórt
cecha tego, co rozmaite, odznaczające się wielością

rozmaity ˌrɔzmaˈ<sup>j</sup>itɨ adj
ilchineálach
charakteryzujący się różnorodnością swoich cech, np. kształtów, kolorów, typów

rozmaryn rɔzˈmarɨ̃n n
marós
(botanika, botaniczny) Rosmarinus L., rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z jednego z gatunków rodzaju rozmaryn (1.1)
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa uzyskana ze świeżych lub wysuszonych liści rozmarynu (1.2)

rozmarzony adj
dathúil
taki, który się rozmarzył, świadczący o rozmarzeniu

rozmawiać rɔzˈmavʲjät͡ɕ v
labhair
wymieniać wzajemnie myśli i poglądy za pomocą wypowiadanych słów

rozmiar ˈrɔzmʲjar n
méid
wielkość czegoś (pod względem długości, szerokości, objętości lub wysokości)

rozmienić v
bris
wymienić pieniądze na banknoty lub monety na takie o mniejszych nominałach

rozmnażanie ˌrɔzmnaˈʒãɲɛ n
atáirgeadh
(rzeczownik odczasownikowy) od rozmnażać

rozmnażać v
póraigh
powiększać liczbę osobników swojego gatunku, mieć potomstwo na świat

rozmokły adj
báite
taki, który rozmókł; zbyt mocno nasączony płynem

rozmowa rɔzˈmɔva n
comhrá
ustna wymiana zdań

rozmowność n
aighneas
cecha bycia rozmownym, chętnym do rozmowy

rozmowny rɔzˈmɔvnɨ adj
béalráiteach
(książkowy) taki, który lubi rozmawiać, jest chętny do rozmowy

roznamiętniać ˌrɔznãˈmʲjɛ̃ntʲɲät͡ɕ v
adhain
wzbudzać w kimś namiętność

roznegliżowany ˌrɔznɛɡlʲiʒɔˈvãnɨ adj
nocht
rozebrany do bielizny, także nagi

roznosić v
Comaoineach a ghlacadh
nosząc, przekazywać w różne miejsca
leath
czynić powszechnie znanym
flóta
docierać w różne miejsca
leath
stawać się rozpowszechnionym

rozpacz ˈrɔspat͡ʃ n
éadóchas
silne uczucie wyrażające bezsilność i zwątpienie

rozpaczać v
éadóchas
pogrążać się w rozpaczy, bardzo nad czymś ubolewać, cierpieć

rozpad ˈrɔspat n
aife
podzielenie na części

rozpadlina ˌrɔspaˈdlʲĩna n
gág
(geologia, geologiczny) szeroko rozwarta i często głęboka szczelina powstała w ziemi lub w skale

rozpakowywać v
díphacáil
wyjmować z opakowania, zdejmować opakowanie

rozpalać rɔsˈpalat͡ɕ v
adhain
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) czynić intensywnym jakieś uczucie
adhall
bardzo silnie rozgrzewać
geit
powodować, że coś zacznie się palić

rozpieszczać v
aicseam
traktować zbyt pobłażliwie

rozpinać v
dínasc
rozłączać coś zapiętego

rozpiętość rɔsˈpʲjɛ̃ntɔɕt͡ɕ n
leath
odległość pomiędzy najdalszymi krańcami
réim
odległość między skrajnymi wartościami

rozpoczynać ˌrɔspɔˈt͡ʃɨ̃nat͡ɕ v
geit
inicjować coś, dawać początek
znaleźć się na początku

rozpoczęcie ˌrɔspɔˈt͡ʃɛ̃ɲt͡ɕɛ n
geit
moment w którym coś się rozpoczyna

rozporek rɔsˈpɔrɛk n
cailpís
(krawiectwo) zapinane rozcięcie w spodniach

rozporządzać v
bainistigh
nakazywać, jak ktoś ma działać w jakiejś sprawie

rozporządzenie ˌrɔspɔʒɔ̃nˈd͡zɛ̃ɲɛ n
riail
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt normatywny, stanowiący źródła powszechnie obowiązującego prawa, wydany na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego i w celu wykonania ustawy;

rozpowiadać v
scaip
dzielić się wiadomościami z wszystkimi

rozpowszechniony adj
go forleathan
występujący powszechnie, często, na dużą skalę

rozpowszechnić v
leath
uczynić coś powszechnie znanym

rozpoznawanie n
aitheantas
identyfikowanie kogoś lub czegoś

rozpoznawać v
aithin
identyfikować kogoś lub coś, wyróżniając spośród innych; badając, stwierdzić, określić coś

rozpoznawczy adj
aitheantas
dający sposobność rozpoznania

rozpościerać v
leath
rozkładać na dużej powierzchni coś przedtem złożonego
zajmować dużą powierzchnię lub przestrzeń

rozpraszać v
ruaig
powodować rozsypkę, rozejście się, rozrzut na wszystkie strony
przyczyniać się do ustąpienia niewłaściwych stanów psychicznych
rozpędzać na wszystkie strony
follas
(meteorologia, meteorologiczny) ulegać ustąpieniu
ruaig
ulegać rozproszeniu: rozdrobnieniu, rozrzutowi, rozsypce, zanikowi
scaip
(chemia, chemiczny) rozchodzić się w danym ośrodku

rozprawa rɔsˈprava n
a bhfuil éisteacht agat
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) proces sądowy

rozprawka n
aiste
pisemna praca szkolna, w której uczeń ma uzasadnić jakąś tezę

rozproszenie n
easraigh
rozniesienie na wszystkie strony; bezładne rozrzucenie

rozproszony adj
idirleata
taki, który przyjmuje bezładne rozmieszczenie, na wszystkie strony; taki, którego elementy rozmieściły się daleko od siebie

rozprowadzać v
caol
doprowadzać do rozcieńczenia czegoś
leath
nakładać cienką warstwę danej substancji na jakąś powierzchnię

rozprzestrzeniać v
leath
czynić powszechnym, znanym
powodować występowanie czego w przestrzeni
stawać się powszechnym, znanym
występować na rozległym obszarze

rozpustny rɔsˈpustnɨ adj
macnasach
o osobie: oddający się rozpuście

rozpuszczony ˌrɔspuʃˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
scaoil
(fryzjerstwo, fryzjerski) luzem, niezwiązany

rozpuścić rɔsˈpuɕt͡ɕit͡ɕ v
díscaoil
sporządzić roztwór dwóch lub więcej substancji, zwykle o różnym stanie skupienia
wywołać zmianę stanu skupienia, topnienie czegoś

rozpęd n
móiminteam
nabieranie coraz większej szybkości

rozpłód n
graíre
rozmnażanie i uzyskiwanie potomstwa zwierząt hodowlanych

rozruchy n
círéib
burzliwe manifestacje i starcia uliczne

rozrusznik serca n
séadaire
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) aparat wszczepiany w ciało chorego, służące do elektrycznego pobudzania mięsienia sercowego

rozrywać v
pléasc
rwąc, rozdzielać na części
ulegać rozdzielaniu poprzez rwanie się
ulegać gwałtownemu rozpadowi

rozrywka rɔzˈrɨfka n
siamsa
działanie, które służy zabawie, przyjemności, wypoczynkowi

rozrzucać rɔzˈʒut͡sat͡ɕ v
easraigh
rzucać niedbale lub chaotycznie rzeczami

rozrzutny adj
caifeach
wydający pieniądze lub zużywający jakieś dobra ponad miarę i bez potrzeby; (także, też) będący objawem czyjegoś marnotrawstwa

rozsadnik n
ceapach síl
(rolnictwo, rolniczy) wydzielone miejsce do tworzenia rozsad

rozsiewać v
cráin
siejąc, rozmieszczać na znacznej przestrzeni
leath
być źródłem czego
czynić bardziej znanym

rozstaw n
seal
(technologia, technika, techniczny) odległość między poszczególnymi, podobnymi częściami układu

rozstrzelić rɔsˈːṭʃɛlʲit͡ɕ v
agaigh
rozdzielić coś, zwiększyć odstępy między elementami czegoś

rozstrzygać v
breitheamh
podejmować ostateczną decyzję po etapie rozważań

rozstrzygnięcie n
socrú
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) akt administracyjny, wynik stosowania normy prawa administracyjnego
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) część aktu prawnego, np. decyzji administracyjnej lub postanowienia, zawierająca najważniejsze elementy tego aktu
(rzeczownik odczasownikowy) od rozstrzygnąć

rozsypywać v
ruaig
tracić członków grupy poprzez rozchodzenie się, rozbieganie się w różne strony

rozszerzanie ˌrɔsʃɛˈʒãɲɛ n
borrúlacht
(rzeczownik odczasownikowy) od rozszerzać

rozszerzać rɔsˈʃɛʒat͡ɕ v
leath
zwiększać zasięg czegoś

rozszerzenie n
folíne
(informatyka, informatyczny) przyrostek nazwy pliku, zwykle trzyliterowy, wskazujący jego rodzaj;
(technologia, technika, techniczny) moduł pozwalający na zwiększenie funkcjonalności urządzenia

rozsądek rɔsˈːɔ̃ndɛk n
airigh
intelektualna cecha człowieka oznaczająca umiejętność działania i podejmowania decyzji;

rozsądny rɔsˈːɔ̃ndnɨ adj
réasúnta
taki, który charakteryzuje się rozsądkiem; postępuje lub myśli rozsądnie; jest rozważny

roztargniony ˌrɔstarʲɟˈɲɔ̃nɨ adj
dearmadach
nieuważny, charakteryzujący się nieuwagą, roztargnieniem; taki, który nie może się skoncentrować

roztocz n
acairíneach
(arachnologia, arachnologiczny) drobny pajęczak z głowotułowiem zlanym z odwłokiem z podtypu szczękoczułkowców;

roztocze n
sapraifít
(biologia, biologiczny) organizm cudzożywny, którego pokarmem są martwe szczątki organiczne

roztropność n
críonnacht
działanie z namysłem

roztropny adj
críonna
kierujący się rozsądkiem, a nie postępujący pochopnie
stuama
świadczący o roztropności

roztrząsać v
leath
potrząsając, rozrzucać coś

roztwór ˈrɔstfur n
fuascailt
(chemia, chemiczny) jednorodna mieszanina dwóch lub więcej substancji tworząca jedną fazę, występującą w różnych stanach skupienia;

rozum ˈrɔzũm n
réasún
zdolność ludzkiego umysłu do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia;

rozumienie ˌrɔzũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
tuig
sposób pojmowania, sposób traktowania czegoś

rozumieć rɔˈzũmʲjɛ̇t͡ɕ v
tuig
pojmować coś, interpretować coś, mieć świadomość mechanizmów zdarzeń

rozumny rɔˈzũmnɨ adj
críonna
taki, który ma wiedzę i rozsądek; (także, też) świadczący o posiadaniu wiedzy, rozsądku i zdolności racjonalnego myślenia

rozumować v
fáth
(psychologia, psychologiczny) rozpatrywać w myślach, wyciągając w tym czasie wnioski

rozwaga rɔzˈvaɡa n
athmhachnamh
namysł, refleksja, umiejętność rozsądnego przemyślenia czegoś przed działaniem

rozważny rɔzˈvaʒnɨ adj
cuimhneach
postępujący ostrożnie, z namysłem, rozwagą
eolach
świadczący o rozwadze, roztropności

rozweselić ˌrɔzvɛˈsɛlʲit͡ɕ v
gáir
sprawić, że ktoś jest wesoły

rozwidlenie ˌrɔzvʲiˈdlɛ̃ɲɛ n
píceáil
miejsce, w którym coś się rozdziela na odnogi

rozwiertak n
fáiscire
(technologia, technika, techniczny) narzędzie do poszerzania otworów;

rozwijać rɔzˈvʲijät͡ɕ v
fadaigh
zwiększać zasób istniejącej wiedzy
neartaigh
rozbudowywać

rozwiązanie ˌrɔzvʲjɔ̃w̃ˈzãɲɛ n
fuascailt
(matematyka, matematyczny) wynik
załatwienie czegoś, poradzenie sobie z czymś; wynik, rezultat jakiegoś działania

rozwiązywać ˌrɔzvʲjɔ̃w̃ˈzɨvat͡ɕ v
fuascail
dochodzić do wyniku zadania, testu
szukać odpowiedzi na zagadkę
szukać sposobu usunięcia problemu
scaoil
likwidować pęta wiążące kogoś
likwidować węzeł lub splątanie
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zakończyć umowę
likwidować instytucję lub organizację
likwidować zgromadzenie
zakończyć małżeństwo

rozwiązły rɔzˈvʲjɔ̃w̃zwɨ adj
ilchaidreamhach
niemoralny, rozpustny

rozwlekły rɔzˈvlɛkwɨ adj
idirleata
zawierający nadmiar treści, często niespójnej

rozwodzić v
colscaradh
udzielać komuś rozwodu
dokonywać rozwodu, uzyskiwać rozwód

rozwód ˈrɔzvut n
colscaradh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozwiązanie małżeństwa w formie określonej prawem;

rozwój ˈrɔzvuj n
forás
następstwo zdarzeń, dzianie się kolejnych rzeczy
proces przemian prowadzący do osiągnięcia lepszego, bardziej zaawansowanego stanu
proces zmian w organizmie lub jego części następujący z czasem życia bądź z kolejnymi pokoleniami

rozzłościć v
fearg
spowodować u kogoś złość

rozładować ˌrɔzwaˈdɔvat͡ɕ v
fuascail
(przenośnie, przenośnia) zlikwidować gęstą atmosferę, usunąć napięcie, złagodzić konflikt lub trudną sytuację
scaoil
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) pozbawić akumulator, kondensator itp. ładunku elektrycznego; także o całym urządzeniu z akumulatorem

rozłam n
deighil
utrata jedności

rozłożyć v
bith-dhíghrádaigh
wydobyć elementy składowe z określonej całości
scaoil
postawić coś złożonego w swej okazałości

rozłączać v
bris
powodować oddzielanie się uprzednio połączonych jednostek

rozłąka n
deighilt
rozstanie się

roślina rɔɕˈlʲĩna n
lus planda
(botanika, botaniczny) wykształcony żywy organizm, który posiada zdolność wytwarzania substancji odżywczych dzięki pochłanianiu światła;

roślinny rɔɕˈlʲĩnːɨ adj
glasra
taki, który jest rośliną lub jej częścią, składa się z roślin; jest charakterystyczny dla rośliny

rośliny n
lus
(botanika, botaniczny) (systematyka) Plantae L., królestwo organizmów eukariotycznych i autotroficznych w domenie eukariontów;

rożen ˈrɔʒɛ̃n n
bior
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pręt z metalu do opiekania mięsa nad ogniem

rtęć r̥tɛ̃ɲt͡ɕ n
mearcair
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hg i liczbie atomowej 80;

rubaszny ruˈbaʃnɨ adj
borb
prosty, dosadny, bezceremonialny, swobodny w sposobie zachowania, poufale żartobliwy, frywolny

rubel ˈrubɛl n
rúbal
(jednostka monetarna) waluta Rosji i niektórych krajów dawniej wchodzących w skład ZSRR, wcześniej używana w Cesarstwie Rosyjskim;

rubid ˈrubʲit n
rúbaidiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rb i liczbie atomowej 37;

rubież ˈrubʲjɛʃ n
clólíne
(wojskowość, wojskowy) pas terenu, na którym odbywają się operacje wojenne

rubin ˈrubʲĩn n
rúibín
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) tlenek glinu, czerwona odmiana korundu;

rubinowy adj
rúibín
mający kolor rubinu

ruch rux n
bog
w grach: ruszenie bierki, figury, zagranie kartą itp., kolejka
trácht
sposób poruszania się na drodze

ruch drogowy n
trácht
(transport, transportowy) ogół ruchu pojazdów, zwierząt i pieszych prowadzonego po drogach;

ruch oporu ˈrux ɔˈpɔru n
friotóir
formacja oddziałów utworzonych do walki przeciwko okupantowi lub rządowi kraju nie posiadającemu wystarczającej legitymacji do sprawowania władzy;

ruch uliczny ˈrux uˈlʲit͡ʃnɨ n
trácht
ogół pojazdów i pieszych poruszających się drogami publicznymi, szczególnie w kontekście jego uciążliwości i negatywnych następstw

ruchliwy adj
broidiúil
charakteryzujący się wzmożonym ruchem

ruchomy ruˈxɔ̃mɨ adj
imeachtach
poruszający się

ruda ˈruda n
mianach
(geologia, geologiczny) kopalina wydobywana jako źródło uzyskiwania metali

rudawiec ruˈdavʲjɛt͡s n
cruachiseal
(geologia, geologiczny) twarda, rdzawa i żelazista warstwa gleby, utrudniająca przesiąkanie wody i hamująca rozwój korzeni;

rudera ruˈdɛra n
scrios
stary, zniszczony, walący się budynek

rudowłosy ˌrudɔvˈwɔsɨ adj
rua
mający rude włosy

rudy ˈrudɨ adj
bean rua
w kolorze rdzy
rua
o człowieku lub zwierzęciu: mający rude (1.1) włosy (sierść)

rudzik ˈrud͡ʑik n
spideog
(ornitologia, ornitologiczny) Erithacus rubecula, występujący licznie w Polsce niewielki ptak z rdzawym podgardlem;

rufa ˈrufa n
deireadh
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) tylna część kadłuba statku;

rugby ˈraɡbɨ ˈruɡbɨ n
rugbaí
(sport, sportowy) sport drużynowy z użyciem owalnej piłki;

ruina ruˈ<sup>j</sup>ĩna n
scrios
obiekt zniszczony

ruiny n
scrios
ogół pozostałości po zniszczonych budowlach

rujnować rujˈnɔvat͡ɕ v
creach
burzyć, niszczyć, doprowadzać do ruiny
doprowadzać do katastrofy finansowej
niszczyć czyjeś zdrowie fizyczne lub psychiczne

rukiew wodna n
biolar
(botanika, botaniczny) Nasturtium officinale W. T. Aiton, jadalna roślina z rodziny kapustowatych;

rukola ruˈkɔla n
ruachán
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) rokietta siewna, roślina warzywna i przyprawowa

rulon n
meilleog
cylindryczny zwój z czegoś płaskiego

rum rũm n
rum
(spożywczy) napój alkoholowy o wysokiej zawartości alkoholu, wytwarzany z trzciny cukrowej;

rumak ˈrũmak n
each
rasowy koń

rumianek rũˈmʲjãnɛk n
fíogadán
(botanika, botaniczny) Matricaria L., roślina z rodziny astrowatych, o białych kwiatach z żółtymi główkami, używana w medycynie naturalnej i kosmetyce;

rumieniec n
sruthlaigh
czasowe różowe zabarwienie policzków

rumienić v
donn
przypiekać lub przysmażać na złocistobrązowo

rumpel n
halmadóir
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) najprostsze urządzenie sterowe służące do poruszania sterem jednostki pływającej, w postaci dźwigni przymocowanej do płetwy sterowej

rumuński rũˈmũj̃sʲci adj
Rómáinis
pochodzący z Rumunii, dotyczący Rumunii lub Rumunów

rumuński rũˈmũj̃sʲci n
Rómáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) urzędowy język Rumunii;

runąć v
aigeach
gwałtownie upaść w wyniku działania siły ciężkości

rupia ˈrupʲja n
rúipí
(jednostka monetarna) nazwa waluty kilku krajów azjatyckich: Indii, Indonezji, Nepalu i Pakistanu, posiadającej różną wartość w tych krajach;

rupiecie ruˈpʲjɛ̇t͡ɕɛ n
siunca
zbiór starych, zniszczonych i nieprzydatnych rzeczy

rura ˈrura n
píopa
przewód do transportu płynów;

rusałka pokrzywnik n
ruán beag
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Aglais urticae L., gatunek pospolitego motyla z rodziny rusałkowatych;

ruszać ˈruʃat͡ɕ v
bain do
(potocznie, potoczny) uszczuplać zasoby
bog
(potocznie, potoczny) powodować silne emocje
wprawiać w ruch lub utrzymywać w ruchu, powodować wykonanie ruchu
geit
(potocznie, potoczny) dotykać
rozpoczynać działanie

rusztowanie ˌruʃtɔˈvãɲɛ n
scafall
(technologia, technika, techniczny) prowizoryczna konstrukcja szkieletowa ułatwiająca prace na wysokości przy wznoszeniu i remontowaniu budowli;

ruten ˈrutɛ̃n n
ruitéiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ru i liczbie atomowej 44;

rutherford n
rutarfoirdiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rt i liczbie atomowej 104;

rwać rvat͡ɕ v
rois
szarpiąc dzielić coś na części
wydobywać, wyrywać

ryba ˈrɨba n
iasc
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady kręgowców, żyjące w wodzie;
(spożywczy) mięso ryb (1.1) będące surowcem spożywczym i daniem;

rybacki rɨˈbat͡sʲci adj
iascaireacht
związany z rybactwem i rybakami, dotyczący rybactwa i rybaków

rybak ˈrɨbak n
iascaire
(rybołówstwo, rybacki) człowiek trudniący się zawodowo łowieniem ryb;

rybitwa rɨˈbʲitfa n
geabhróg
(ornitologia, ornitologiczny) przypominający mewę ptak zamieszkujący brzegi zbiorników wodnych;

rybny ˈrɨbnɨ adj
eiteach
(książkowy) obfitujący w ryby, pełen ryb, rybodajny
iasc
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) otrzymywany z ryb, przyrządzany z ryb lub z ich dodatkiem
związany z hodowlą ryb, połowem i handlem nimi

rybosom n
ribeasóm
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) organellum zbudowane z kwasu rybonukleinowego i białek, służące do produkcji białek w procesie translacji;

rybołów rɨˈbɔwuf n
coirneach
(ornitologia, ornitologiczny) Pandion haliaetus, ptak drapieżny rybożerny średniego rozmiaru;

rybołów zwyczajny n
coirneach
(ornitologia, ornitologiczny) Pandion haliaetus, gatunek ptaka z rodziny rybołowów występujący również w Polsce;

rybołówstwo n
iascaireacht
gałąź gospodarki obejmująca łowienie i hodowlę ryb;

rycerski rɨˈt͡sɛrsʲci adj
ridiriúil
związany z rycerzem i rycerstwem
zachowujący się w sposób przypisywany średniowiecznemu rycerstwu
świadczący o rycerstwie, rycerskości

rycerstwo n
ridireacht
(historia, historyczny, historycznie) w średniowieczu: warstwa społeczna, która stanowiłą elitę społeczeństwa feudalnego i jego siłę zbrojną;

rycerz ˈrɨt͡sɛʃ n
ridire
(historia, historyczny, historycznie) członek uprzywilejowanego stanu żołnierskiego; zwykle stawał do walki jako jeździec;

rycina rɨˈt͡ɕĩna n
prionta
(sztuka) (drukarstwo, drukarski) ilustracja w książce, dawniej wykonywana ręcznie technikami graficznymi
(sztuka) (drukarstwo, drukarski) każda odbitka graficzna z matrycy lub płyta wykonywana dowolną techniką np. stalorytu lub miedziorytu;

ryczeć ˈrɨt͡ʃɛt͡ɕ v
búir
o niektórych zwierzętach: wydawać przeciągły i donośny odgłos

rydwan ˈrɨdvãn n
carbad
dwukołowy wóz bojowy zaprzężony w dwa lub cztery konie

rygiel n
bolta
(technologia, technika, techniczny) rodzaj mechanizmu zamykającego, metalowy pręt lub sztabka wsuwane do odpowiedniego otworu lub skobla

ryjówka n
dallóg fhraoigh
(zoologia, zoologiczny) ssak z rodzaju ryjówek (1.1)

rynek ˈrɨ̃nɛk n
margadh
(ekonomia, ekonomiczny) pojęcie obejmujące cały handel jakimiś surowcami lub produktami na jakimś obszarze;
wydzielona część miasta, plac, gdzie kupcy sprzedają swoje towary ze straganów;

rynek pieniężny ˈrɨ̃nɛk pʲjɛ̇̃ˈɲɛ̃w̃ʒnɨ n
margadh airgid
(ekonomia, ekonomiczny) rynek transakcji krótkoterminowych o terminie realizacji nie dłuższym niż rok;

rynkowy adj
margaigh
(ekonomia, ekonomiczny) dotyczący rynku, tj. kupna i sprzedaży

rynna ˈrɨ̃nːa n
silteán
(budownictwo) rura, do której spływają wody zgromadzone na dachu podczas deszczu:

rys n
gearr-abartha
krótki i niezbyt szczegółowy opis

rysa n
pléasc
podłużne pęknięcie powierzchni
scríob
podłużny ślad, wgłębienie po zadrapaniu powierzchni

rysować rɨˈsɔvat͡ɕ v
peann luaidhe
tworzyć rysunek, szkic za pomocą ołówka, kredki, węgla, kredy lub innego twardego narzędzia
scríob
robić rysy na jakiejś twardej powierzchni

rysunek rɨˈsũnɛk n
dearadh
to, co zostało narysowane;
líne
(książkowy) kontur, kształt czegoś

rytm rɨtm̥ n
rithim
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z elementów dzieła muzycznego, odpowiedzialny za organizację czasową utworu;
określony porządek powtarzający się okresowo

rytualny ˌrɨtuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
deasghnáth
związany z rytuałem, dotyczący rytuału

rytuał rɨˈtu<sup>w</sup>aw n
deasghnáth
(antropologia, antropologiczny) zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury;

rywal n
leathcheann
osoba, która konkuruje w czymś

rywalizacja ˌrɨvalʲiˈzat͡sʲja n
coimhlint
(sport, sportowy) zawody, zmagania sportowe, rozgrywka
ubieganie się o pierwszeństwo, o zdobycie czegoś; konkurowanie

ryza ˈrɨza n
réam
(poligrafia) (jednostka miary) ilość papieru równa zwykle 500 arkuszom;

ryć rɨt͡ɕ v
grábháil
wyrzynać coś w płycie, kamieniu, drewnie, metalu
rómhair
kopać, robić doły w ziemi

ryś rɨɕ n
lincse
(zoologia, zoologiczny) drapieżny, cętkowany kot z pędzelkami na końcach uszu;

ryś euroazjatycki n
lincse Eoráiseach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx lynx Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Europie i Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ryś euroazjatycki (1.1)

ryś iberyjski n
lincse Ibéarach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx pardinus Temminck, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w enklawach na Półwyspie Iberyjskim;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ryś iberyjski (1.1)

ryś kanadyjski n
lincse Cheanadach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx canadensis Kerr, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkującego Alaskę, Góry Skaliste i Krainę Wielkich Jezior;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ryś kanadyjski (1.1)

ryś rudy n
bobchat
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx rufus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Północnej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku rysi rudych (1.1)

ryż rɨʃ n
rís
(botanika, botaniczny) roślina zbożowa Oryza L., z rodziny traw występująca w klimacie wilgotnym;

ryży ˈrɨʒɨ adj
rua
(potocznie, potoczny) rudy

ryży ˈrɨʒɨ n
rua
(potocznie, potoczny) mężczyzna mający ryże (1.1) włosy

rzadki ˈʒatʲci adj
annamh
zachodzący rzadko
séimhigh
półpłynny, mający półpłynną konsystencję

rzadko ˈʒatkɔ adv
annamh
prawie nigdy, z dużymi odstępami czasowymi między kolejnymi wydarzeniami

rzadkość ˈʒatkɔɕt͡ɕ n
annaimhe
coś, co jest rzadkie, nietypowe, zdarza się/występuje rzadko

rzec ʒɛt͡s v
abair
(książkowy) (przestarzałe, przestarzały) mówić, odzywać się, komunikować coś
abair le
(książkowy) powiedzieć, odezwać się, zakomunikować coś

rzecz ʒɛt͡ʃ n
ainmní
temat, treść, wątek
deacracht
sprawa, problem, zagadnienie
rud
wytwór materialny, przedmiot

rzecznictwo n
abhcóideacht
występowanie jako obrońca bądź rzecznik kogoś lub czegoś, popieranie jakiejś sprawy

rzeczny ˈʒɛt͡ʃnɨ adj
abhann
odnoszący się do rzeki, związany z rzeką

rzeczownik ʒɛˈt͡ʃɔvʲɲik n
ainmfhocal
(gramatyka) część mowy umożliwiająca rozróżnianie przedmiotów, osób, zwierząt, pojęć itp. poprzez nadanie im nazw lub imion;

rzeczownik własny ʒɛˈt͡ʃɔvʲɲiɡ ˈvwasnɨ n
ainmfhocal dílis
(gramatyka) rzeczownik będący nazwą konkretnej osoby lub innej istoty żywej, przedmiotu, miejsca lub obiektu geograficznego

rzeczownikowy adj
ábhartha
(gramatyka) odnoszący się do rzeczownika, związany z rzeczownikiem

rzeczowy adj
adhmad
odnoszący się do rzeczy (a nie osób)
ábhartha
dotyczący treści (a nie strony formalnej)

rzeczoznawca n
saineolaí
osoba wydająca orzeczenia w sprawach dotyczących jego kompetencji, a niejasnych dla innych

rzeczywistość ˌʒɛt͡ʃɨˈvʲistɔɕt͡ɕ n
nithiúlacht
prawda, prawdziwość; coś, co wydarzyło się (istnieje) naprawdę; obiektywnie
realistyczność, świat realny

rzeczywiście ˌʒɛt͡ʃɨˈvʲiɕt͡ɕɛ adv
ambaiste
zgodnie z rzeczywistością, naprawdę, faktycznie

rzeka ˈʒɛka n
abhainn
(hydrologia, hydrologiczny) ciek na powierzchni ziemi;

rzekomo
de réir cosúlachta
tak, że coś przypomina, ale jest niewiarygodne lub nieprawdziwe

rzemieślnik ʒɛ̃ˈmʲjɛ̇ɕl̥ʲɲik n
ceardaí
osoba uprawiająca rzemiosło (zajmująca się drobną wytwórczością lub naprawą, posiadająca warsztat rzemieślniczy)

rzemiosło ʒɛ̃ˈmʲjɔswɔ n
ceardaíocht
drobna wytwórczość przemysłowa, polegająca na wytwarzaniu i naprawie przedmiotów codziennego użytku przy pomocy ręcznych narzędzi i prostych maszyn; także: umiejętność prowadzenia takiej działalności
teicníc
umiejętności warsztatowe artysty, obejmujące technikę tworzenia i znajomość formy dzieła
tráchtáil
(potocznie, potoczny) zawód, profesja, zajęcie

rzep ʒɛp n
burra
owoc łopianu, pokryty małymi haczykami, łatwo czepiający się ubrań i futer

rzepa n
tornapa
(botanika, botaniczny) roślina z podgatunku rzepy (1.1)

rzepak ˈʒɛpak n
éignigh
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina oleista o jasnożółtych kwiatach, uprawiana także na paszę zieloną;

rzepka n
gealacán glúine
(anatomia, anatomiczny) nieduża kość chroniąca staw kolanowy u wielu czworonogów, również u człowieka

rzesza ˈʒɛʃa n
impireacht
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) duże państwo powstałe z połączenia mniejszych jednostek
plódaigh
mnóstwo, duża liczba ludzi

rzeszoto ʒɛˈʃɔtɔ n
rill
sito o dużych otworach

rzetelność n
cruinneas
cecha dokładnego wypełniania obowiązków

rzetelny ʒɛˈtɛlnɨ adj
fionn
należycie wykonujący swoje obowiązki

rzezimieszek ˌʒɛʑĩˈmʲjɛʃɛk n
gadaí
(książkowy) złodziej, rabuś, bandzior

rześki adj
úr
pełen orzeźwienia, świeżości

rzeź ʒɛɕ n
eirleach
brutalne morderstwo (najczęściej dokonywane na dużej ilości istnień)

rzeźba ˈʒɛʑba n
ailtireacht
ukształtowanie budynku
bréag
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) ukształtowanie terenu;
dealbhóireacht
(sztuka) dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów;
(sztuka) trójwymiarowy obiekt będący formą artystyczną

rzeźbiarz ˈʒɛʑbʲjaʃ n
dealbhóir
(sztuka) artysta tworzący przestrzenne dzieła sztuki

rzeźnia ˈʒɛʑɲa n
seamlas
miejsce, gdzie zabija się zwierzęta dla celów spożywczych, sprawia tusze i dzieli mięso;

rzeźnik ˈʒɛʑɲik n
búistéir
człowiek zajmujący się ubojem zwierząt i porcjowaniem mięsa

rzeżucha wodna ʒɛˈʒuxa ˈvɔdna n
biolar
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potoczna nazwa rukwi wodnej

rzeżączka ʒɛˈʒɔ̃n͇t͡ʃka n
gónairith
(medycyna, medyczny) zakaźna choroba weneryczna;

rzodkiew n
raidis
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna z korzeni spichrzowych uprawnych gatunków rzodkwi (1.2)

rzodkiewka ʒɔtʲˈcɛfka n
raidis
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina o jadalnych, cenionych smakowo bulwach;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bulwa rzodkiewki (1.1)

rzucawka n
eaclaimsia
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) napad drgawek

rzucać ˈʒut͡sat͡ɕ v
caith
wywoływać chwilowy lot przedmiotu

rzut ʒut n
caith
wprawienie w ruch i spowodowanie chwilowego lotu jakiegoś przedmiotu przez wyrzucenie go z pewną siłą

rzut karny ˈʒut ˈkarnɨ n
pionós
(sport, sportowy) w niektórych grach: specyficzne ukaranie strony, która popełniła przewinienie, przez znaczne ułatwienie stronie poszkodowanej zdobycia bramki, punktu (i tym podobne, i temu podobne);

rzut oka ˈʒut ˈɔka n
spléachadh
zerknięcie, szybkie spojrzenie

rzut rożny ˈʒut ˈrɔʒnɨ n
cearn
(sport, sportowy) rzut, wyrzut, wykopnięcie z rogu boiska;

rzutki ˈʒutʲci adj
fuinniúil
energiczny, pomysłowy, przedsiębiorczy

rzutnik ˈʒutʲɲik n
teilgeoir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do wyświetlania slajdów, np. filmów lub prezentacji

rzygacz ˈʒɨɡat͡ʃ n
geargáil
(architektura, architektoniczny) dekoracyjne zakończenie rynny lub odprowadzenia wody z dachu w postaci figurki lub głowy zwierzęcia, człowieka, potwora itp.;

rzygać ˈʒɨɡat͡ɕ v
caith suas
(grubiański, grubiańsko) wymiotować

rzymianin ʒɨ̃ˈmʲjä̃ɲĩn n
Rómhánach
mieszkaniec Rzymu

rzymianka ʒɨ̃ˈmʲjãnka n
Rómhánach
mieszkanka Rzymu (miasta)

rzymski ˈʒɨ̃msʲci adj
Rómhánach
odnoszący się do miasta Rzymu, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu
odnoszący się do państwa Rzymu, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu

rząd ʒɔ̃nt n
rialtas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wykonawczy organ państwa zajmujący się jego finansami oraz prowadzący jego politykę wewnętrzną i zagraniczną;

rządowy ʒɔ̃nˈdɔvɨ adj
rialtas
związany z rządem, wywodzący się z rządu

rządy n
réim
sprawowanie władzy, władanie

rzęsa ˈʒɛ̃w̃sa n
fabhra
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) jeden z włosów rosnący na brzegu powieki;
ros lachan
(botanika, botaniczny) Lemna L., rodzaj roślin unoszący się na powierzchni wody;

rzęzić v
cársán
wydawać charakterystyczny dźwięk podczas oddychania wskutek choroby dróg oddechowych

résumé n
achoimre
podsumowanie, streszczenie

ród rut n
dream
duża, wielopokoleniowa rodzina

róg ruk n
adharc
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twardy wyrostek występujący na głowie niektórych ssaków, zwykle parzyście;

róg alpejski ˈruk alˈpɛjsʲci n
alpchorn
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ludowy instrument dęty przypominający trombitę;

róg obfitości ˈruk ˌɔpfʲiˈtɔɕt͡ɕi idiom
corn na flúirse
(książkowy) źródło niekończących się dóbr; bogactwo, obfitość

róg obfitości ˈruk ˌɔpfʲiˈtɔɕt͡ɕi n
corn na flúirse
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) ułamany róg kozy Amaltei nieustannie napełniający się płodami ziemi; atrybut bóstw greckich i rzymskich: Dionizosa, Ejrene, Fortuny, Plutona, Plutosa, Tyche oraz emblemat bogactwa i dostatku;

rój ruj n
iarnach
(przenośnie, przenośnia) duże nagromadzenie ruszających się osób
saithe
duża grupa latających owadów lub (rzadziej) małych ptaków

rów ruf n
díog
podłużny dół wykopany w ziemi

rówieśnik ruˈvʲjɛ̇ɕɲik n
piara
osoba w tym samym wieku

równanie ruvˈnãɲɛ n
cothromóid
(matematyka, matematyczny) wyrażenie złożone z dwóch lub więcej części połączonych znakiem równości

równie ˈruvʲɲɛ adv
agus
w taki sam sposób

również ˈruvʲɲɛʃ particle
chomh maith
…używana do wyrażenia, że orzeczenie nie dotyczy tylko jednego elementu, ale i innych

równik ˈruvʲɲik n
meánchiorcal
(astronomia, astronomiczny) (geografia, geograficzny) część wspólna powierzchni ciała niebieskiego oraz płaszczyzny prostopadłej do osi obrotu i przechodzącej przez środek masy ciała;

równik niebieski n
meánchiorcal neamhaí
(astronomia, astronomiczny) okrąg wielki zawarty w płaszczyźnie prostopadłej do osi obrotu sfery niebieskiej;

równina ruvʲˈɲĩna n
machaire
(geografia, geograficzny) płaski lub prawie całkowicie poziomy teren;

równina aluwialna ruvʲˈɲĩna ˌːluˈvʲjalna n
má ghlárach
(geografia, geograficzny) równina ukształtowana w wyniku działalności rzecznej i zbudowana z osadów rzecznych;

równo ˈruvnɔ adv
aithrinneach
dokładnie
díreach
prosto

równocześnie ˌruvnɔˈt͡ʃɛɕɲɛ adv
ag an am céanna
w tym samym czasie; jednocześnie

równolegle ˌruvnɔˈlɛɡlɛ adv
comhuaineach
o położeniu w przestrzeni: w sposób równo odległy na całej swojej długości

równoległy ˌruvnɔˈlɛɡwɨ adj
comhthreomhar
(geometria) o prostych, półprostych, odcinkach, wektorach: mające ten sam kierunek
(geometria) o płaszczyznach, półpłaszczyznach: mające ten sam kierunek prostych prostopadłych

równoleżnik n
líne dhomhanleithid
(geografia, geograficzny) umowny okrąg powstały wskutek przecięcia powierzchni kuli ziemskiej płaszczyzną prostopadłą do jej osi;

równonoc ruvˈnɔ̃nɔt͡s n
cónocht
(astronomia, astronomiczny) moment przejścia Słońca przez punkt, w którym ekliptyka przecina równik niebieski; długość dnia i nocy jest wówczas jednakowa;

równonoc jesienna ruvˈnɔ̃nɔt͡sʲ jɛ̇ˈɕɛ̃nːa n
Túsphointe Libra
(astronomia, astronomiczny) moment, w którym promienie słoneczne padają prostopadle na równik i od którego biegun południowy będzie bliżej Słońca niż biegun północny;

równonoc wiosenna ruvˈnɔ̃nɔd͡z vʲjɔˈsɛ̃nːa n
Túsphointe Aries
(astronomia, astronomiczny) moment, w którym promienie słoneczne padają prostopadle na równik i od którego biegun północny będzie bliżej Słońca niż biegun południowy;

równoramienny adj
comhchosach
(matematyka, matematyczny) mający ramiona równej długości

równorzędny adj
comhionann
o takiej samej wartości pod jakimś względem

równouprawnienie n
comhionannas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (socjologia, socjologiczny) równość wobec prawa, możliwość korzystania z jednakowych praw

równowartościowy adj
comhionann
równy pod względem wartości

równoważny adj
ionann
mający równe znaczenie, równą wartość

równoważyć v
fiú
utrzymywać w równowadze
fuílleach
utrzymywać się w równowadze z czym innym

równość ˈruvnɔɕt͡ɕ n
comhionannas
(matematyka, matematyczny) relacja między dwiema wartościami wyrażona znakiem równania (=)
brak dyskryminacji i podziałów (tworzonych ze względu na rasę, pochodzenie, płeć)

równy ˈruvnɨ adj
diongbháil
posiadający identyczną wartość
réidh
posiadający gładką powierzchnię

rózga ˈruzɡa n
bata
cienka, elastyczna, bezlistna gałązka
ghreadadh
(przestarzałe, przestarzały) uderzenie rózgą (1.1)

róż ruʃ n
bándearg
kolor różowy

róża ˈruʒa n
rós
(botanika, botaniczny) rodzaj krzewów z rodziny różowatych;
kwiat róży (1.1)

róża dzika ˈruʒa ˈd͡ʑika n
feirdhris
(botanika, botaniczny) Rosa canina L., gatunek rośliny z rodziny różowatych; krzew dziko rosnący o złożonych, ostro ząbkowanych, zielonych liściach, kolczastych łodygach i pięciopłatkowych, różowych lub białawych kwiatach oraz wydłużonych, czerwonych owocach;

różaniec ruˈʒãɲɛt͡s n
paidrín
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) cykl modlitw odmawianych w określonej kolejności;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sznur z paciorkami, służący do liczenia odmawianych modlitw lub praktyk medytacyjnych w różnych religiach

różany ruˈʒãnɨ adj
rós
odnoszący się do róż, wykonany z róż

różdżka ˈruʃt͡ʃka n
píceáil
przedmiot wskazujący radiestecie ukryte źródło wody lub pokłady minerałów

różnica ruʒʲˈɲit͡sa n
difear
to, czym się coś od czegoś różni

różnorodność ˌruʒnɔˈrɔdnɔɕt͡ɕ n
éagsúlacht
cecha tego, co jest różnorodne

różnorodny ˌruʒnɔˈrɔdnɨ adj
ilchineálach
składający się z wielu różnych, czasem przeciwstawnych elementów

różny ˈruʒnɨ adj
éagsúil
charakteryzujący się odmiennością pewnych cech
różniący się od kogoś lub czegoś

różowy ruˈʒɔvɨ adj
bándearg
mający kolor pośredni między białym a czerwonym;

różyczka ruˈʒɨt͡ʃka n
bruitíneach dhearg
(medycyna, medyczny) głównie dziecięca choroba wirusowa;

rąbać ˈrɔ̃mbat͡ɕ v
alp
(potocznie, potoczny) jeść
smiot
ścinać przy pomocy siekiery, topora lub maczety

rączka ˈrɔ̃n͇t͡ʃka n
lámhaigh
uchwyt, rękojeść

ręce do góry ˈrɛ̃nt͡sɛ dɔ‿ˈɡurɨ interjection
lámha in airde!
kategoryczny zwrot wzywający do podniesienia rąk w geście poddania

ręcznik ˈrɛ̃n͇t͡ʃʲɲik n
tuáille
gruby kawałek tkaniny przeznaczony do wycierania ciała

ręcznik papierowy n
píosa páipéar cistine
kawałek grubego, łatwo wchłaniającego wodę papieru używany m.in. do osuszania rąk lub wycierania cieczy;

ręczny ˈrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
lámhdhéanta
wykonany ręką, rękami; powstały z pracy rąk (bez użycia maszyn)
méarchlár
o narzędziach, przyrządach: uruchamiany za pomocą rąk, nieautomatyczny

ręka rɔŋk ˈrɛ̃ŋka n
lámh
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców;

rękaw ˈrɛ̃ŋkaf n
muinchille
(krawiectwo) element odzieży przykrywający ręce

rękawica ˌrɛ̃ŋkaˈvʲit͡sa n
lámhainn
odzież wykonana z materiału lub gumy, nakładana na dłoń, żeby ją chronić od zimna, skaleczeń itp.

rękojeść rɛ̃ŋˈkɔjɛ̇ɕt͡ɕ n
lámhaigh
część jakiegoś narzędzia, przyrządu lub broni służąca do trzymania;

rękopis rɛ̃ŋˈkɔpʲis n
lámhscríbhinn
(książkowy) tekst utworu (lub inny tekst) pisany ręcznie;

rżeć rʒɛt͡ɕ v
cuach
o koniu: wydawać charakterystyczny głos

sabat ˈsabat n
Sabóid
(ludowy) tajemny zlot czarownic

sabotaż saˈbɔtaʃ n
sabaitéireacht
umyślne niewypełnienie albo wypełnianie wadliwie swoich obowiązków w zamiarze wywołania dezorganizacji, strat i szkód; niewypełnienie danego zadania;

sabotować ˌsabɔˈtɔvat͡ɕ v
sabaitéireacht
stosować sabotaż

sad sat n
úllord
ogród, w którym rosną drzewa i krzewy owocowe;

sadza ˈsad͡za n
súiche
stały, pylisty produkt niepełnego spalania zawierający głównie bezpostaciowy węgiel;

sadzawka n
dabhach
nieduży, otwarty i płytki zbiornik wodny wykopany w ziemi;

sadzeniak saˈd͡zɛ̃ɲak n
práta póir
(rolnictwo, rolniczy) bulwa ziemniaka przeznaczona do sadzenia

sadzić ˈsad͡ʑit͡ɕ v
lus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) umieszczać w ziemi bulwę lub sadzonkę tak, żeby przyjęła się i rosła

sadzonka saˈd͡zɔ̃nka n
foireann
(ogrodnictwo, ogrodniczy) wyhodowana w szklarni lub inspekcie młoda roślina przeznaczona do wysadzenia do gruntu

saficki adj
Safach
(książkowy) związany z safizmem, miłością lesbijską, dotyczący miłości lesbijskiej
związany z Safoną, dotyczący Safony

saharyjski ˌsaxaˈrɨjsʲci adj
Sahárach
odnoszący się do Sahary, związany z Saharą

sajgonka sajˈɡɔ̃nka n
rollóg earraigh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ryżowy naleśnik nadziewany warzywami i innymi składnikami;

saksofon saˈksɔfɔ̃n n
sacsafón
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dęty instrument drewniany, wykonany z metalu;

saksofonista ˌsaksɔfɔ̃ˈɲista n
sacsafónaí
muzyk, który gra na saksofonie

sala ˈsala n
halla
przestronne pomieszczenie pełniące pewną określoną funkcję użytkową;

sala chorych ˈsala ˈxɔrɨx n
seomra tinnis
(medycyna, medyczny) szpitalne pomieszczenie przeznaczone dla chorych

sala gimnastyczna n
corpoideachas
(sport, sportowy) (edukacja, edukacyjny) przestronne pomieszczenie wykorzystywane do ćwiczeń fizycznych, gier, itp.

salamandra ˌsalãˈmãndra n
salamandar
(herpetologia, herpetologiczny) rodzaj płazów ogoniastych;

salceson salˈt͡sɛsɔ̃n n
toirceoil
(spożywczy) rodzaj auszpiku lub gotowanej wędliny produkowanej z głowizny, podrobów i nóżek zawiniętych w żołądek lub pęcherz;

saldo ˈsaldɔ n
fuílleach
(księgowość) suma wszystkich przychodów (strona „Ma”) pomniejszona o sumę wszystkich wydatków i strat (strona „Winien”) w danym okresie;

saletra n
sailpítear
(chemia, chemiczny) azotan mający znaczenie techniczne

salmonelloza n
salmanallóis
(medycyna, medyczny) ostre zatrucie pokarmowe wywołane przez salmonellę

salon ˈsalɔ̃n n
seomra suí
główny, dzienny pokój w mieszkaniu

salto ˈsaltɔ n
aer-rothlú
skok polegający na obrócenie się do przodu lub do tyłu w powietrzu;

salwadorski ˌsalvaˈdɔrsʲci adj
Salvadórach
odnoszący się do państwa Salwador

sam sãm pronoun
an-
właśnie taki (a nie inny)
aonraic
bez nikogo / niczego innego, będący jedyny
céanna
podkreślenie: właśnie ten, a nie inny

samar ˈsãmar n
samairiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sm i liczbie atomowej 62;

samica sãˈmʲit͡sa n
baineannach
(zoologia, zoologiczny) zwierzę płci żeńskiej

samiec ˈsãmʲjɛt͡s n
fireannach
(zoologia, zoologiczny) zwierzę płci męskiej

samobójca ˌsãmɔˈbujt͡sa n
féinmharfóir
osoba próbująca zabić samą siebie

samobójczy ˌsãmɔˈbujt͡ʃɨ adj
féinmharfach
dotyczący samobójstwa lub samobójcy, mający na celu samobójstwo

samobójczyni n
féinmharfóir
kobieta celowo zabijająca samą siebie

samobójstwo ˌsãmɔˈbujstfɔ n
féinmharú
zabicie samego siebie;

samochodowy ˌsãmɔxɔˈdɔvɨ adj
luaileach
związany z samochodem, dotyczący samochodu

samochwalstwo n
braig
(książkowy) zachwalanie siebie

samochód sãˈmɔxut n
carr gluaisteán
(motoryzacja) (transport, transportowy) pojazd mechaniczny, wyposażony w koła, mogący poruszać się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;

samochód osobowy sãˈmɔxut ˌɔsɔˈbɔvɨ n
turasóireacht
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, silnikowy, o dopuszczalnej całkowitej masie do 3500 kg, zdolny do przewożenia do dziewięciu osób i niewielkiego bagażu;

samodzielnie ˌsãmɔˈd͡ʑɛlʲɲɛ adv
aonraic
samotnie, bez innych
i d'aonar
bez cudzej pomocy, o własnych siłach

samodzielny ˌsãmɔˈd͡ʑɛlnɨ adj
neamhspleách
oddzielny, wyłączony z reszty
radzący sobie bez cudzej pomocy

samogłoska ˌsãmɔˈɡwɔska n
guta
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska otwarta, której obecność konieczna jest do utworzenia sylaby;

samoistny adj
neamhspleách
będący odrębną całością, niezwiązaną z niczym

samolot sãˈmɔlɔt n
eitleán
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny wyposażony we własny napęd, mający skrzydła, które tworzą siłę nośną;

samolub n
féinspéisí
egoista myślący tylko o sobie

samoobsługa n
féinfhreastal
w sklepach, barach itp.: obsługiwanie samego siebie

samoobsługowy ˌsãmɔːpswuˈɡɔvɨ adj
féinfhreastal
o sklepie, usługach itp.: taki, który nie wymaga personelu obsługującego

samopoczucie ˌsãmɔpɔˈt͡ʃut͡ɕɛ n
tiúin
nastrój, humor

samorodny adj
duiniúil
wynikający z natury

samorząd n
féinriail
(administracja) samodzielne i niezależne wykonywanie pewnych funkcji o charakterze administracyjnym przez określony organizm społeczny

samostanowienie ˌsãmɔstãnɔˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
féinchinneadh
decydowanie o własnym losie

samotnie sãˈmɔtʲɲɛ adv
aonraic
w odosobnieniu, w samotności, bez towarzystwa

samotność sãˈmɔtnɔɕt͡ɕ n
uaigneas
uczucie braku bliskich osób

samouczek ˌsãmɔˈ<sup>w</sup>ut͡ʃɛk n
teagasc
podręcznik przystosowany do samodzielnego uczenia się

samowolny adj
aindleathach
świadczący o samowolnej (1.1) postawie
ansmachtúil
postępujący według własnej woli, nie licząc się z innymi, z przepisami

samowystarczalny adj
neamhthuilleamaíoch
mogący sam zaspokoić wszystkie swe potrzeby

samozatrudnienie n
féinfhostaíocht
podjęcie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną na własny rachunek i odpowiedzialność;

samoświadomość ˌsãmɔɕfʲjaˈdɔ̃mɔɕt͡ɕ n
féinfheasacht
świadomość siebie, własnych doznań, emocji, potrzeb, myśli, swoich możliwości;

samożywny adj
uatrófach
(biologia, biologiczny) odżywiający się prostymi związkami mineralnymi, tj. dwutlenkiem węgla i wodą, przy wykorzystaniu energii pobieranej ze środowiska;

samplować sãmˈplɔvat͡ɕ v
tástáil
umieszczać pocięte fragmenty utworów muzycznych zapisane w postaci cyfrowej w jednym utworze

samsara sãmˈsara n
samsara
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (w hinduizmie, buddyzmie i dżinizmie) kołowrót narodzin i śmierci (reinkarnacji);

samuraj sãˈmuraj n
samúraí
(historia, historyczny, historycznie) rycerz japoński, członek niższej szlachty japońskiej;

sandacz ˈsãndat͡ʃ n
liúsphéirse
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sander lucioperca, duża, hodowlana ryba drapieżna zamieszkująca zlewiska mórz europejskich;

sandał ˈsãndaw n
cuarán
(obuwnictwo, obuwniczy) rodzaj otwartego obuwia składającego się z podeszwy i rzemieni, które utrzymują go na stopie;

sandwicz n
ceapaire
złożona podwójnie kanapka z wędliną i/lub serem

sangwina sãŋɡˈvʲĩna n
aigeanta
miękka, czerwono-brązowa kredka używana do szkicowania lub rysowania;

sankcjonować ˌsãŋkt͡sʲjɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
admhaigh
aprobować, przyzwalać na coś, uznawać za dopuszczalne

sanktuarium ˌsãŋktuˈ<sup>w</sup>arʲjũm n
cumhdach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) otoczony czcią obiekt religijny będący miejscem przechowywania świętych przedmiotów lub relikwii oraz sprawowania kultu;
tearmann
(przenośnie, przenośnia) miejsce szczególnie ważne, bogate w pewien walor

sanskrycki sãw̃sˈkrɨt͡sʲci adj
Sanscrait
związany z sanskrytem, dotyczący sanskrytu

sanskryt ˈsãw̃skrɨt n
Sanscrait
(językoznawstwo, językoznawczy) język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii;

sapać v
uspóg
oddychać ciężko, wydając charakterystyczne odgłosy

saper ˈsapɛr n
sapar
(wojskowość, wojskowy) żołnierz lub funkcjonariusz zajmujący się materiałami wybuchowymi i ich rozbrajaniem, a także robotami inżynieryjnymi;

saprofit n
sapraifít
(ekologia, ekologiczny) (dawniej, dawny) organizm niezwierzęcy odżywiający się martwą materią organiczną
(ekologia, ekologiczny) roślina odżywiająca się martwą materią organiczną (dzięki mikoryzie)

sardela sarˈdɛla n
ainseabhaí
(ichtiologia, ichtiologiczny) Engraulis, mała ryba morska żyjąca w ławicach poławiana w celach spożywczych;

sardynka sarˈdɨ̃nka n
an pilséar
(ichtiologia, ichtiologiczny) wspólna nazwa dla małych ryb morskich poławianych w celach spożywczych;
sairdín
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) danie lub produkt spożywczy z sardynek (1.1)

sardyński sarˈdɨ̃j̃sʲci adj
Sairdínis
charakterystyczny dla Sardynii, związany z Sardynią, wywodzący się z Sardynii

sarkazm ˈsarkasm̥ n
searbhas
złośliwy, pesymistyczny sposób wyrażania się o rzeczywistości, spotęgowana ironia

sarknąć ˈsarknɔ̃ɲt͡ɕ v
bí ag clamhsán
narzekać, wyrażać niezadowolenie, utyskiwać

sarkofag sarˈkɔfak n
sarcafagas
zdobiona trumna w kształcie skrzyni, najczęściej wykonana z kamienia;

sarna ˈsarna n
fia odhar
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka parzystokopytnego;

sarnina sarʲˈɲĩna n
fiafheoil
mięso sarny

saski ˈsasʲci adj
Sacsanach
związany z Sasami (dynastią Sasów), dotyczący Sasów

satanistyczny adj
sátanach
związany z satanizmem, dotyczący satanizmu

satelita ˌsatɛˈlʲita n
satailít
(astronomia, astronomiczny) inaczej: księżyc, naturalny satelita; ciało niebieskie krążące wokół planety, planety karłowatej, planetoidy itp.;
(astronomia, astronomiczny) inaczej: sztuczny satelita; sztuczny obiekt umieszczony na orbicie ciała niebieskiego;
(fizyka, fizyczny) każde ciało o względnie małej masie, krążące wokół innego, większego;

satelitarny adj
satailít
związany z satelitą

satyra saˈtɨra n
aoir
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) gatunek literacki, tekst publicystyczny albo inna wypowiedź artystyczna, która ośmiesza i piętnuje przedstawione w utworze zjawiska, obyczaje, politykę, osoby, stosunki społeczne itp.;

satysfakcja ˌsatɨˈsfakt͡sʲja n
sástacht
(książkowy) uczucie zadowolenia ze spełnienia pewnych oczekiwań

satysfakcjonować ˌsatɨsfakt͡sʲjɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
sásaigh
dawać satysfakcję; sprawiać komuś przyjemność

sauna ˈsawna n
sabhna
rodzaj łaźni, w której panuje wysoka temperatura oraz, w zależności od rodzaju sauny, wysoka lub niska wilgotność;

sauté adj
sótáil
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o mięsie, rybie: smażony w niewielkiej ilości tłuszczu, bez panierki

sałata saˈwata n
leitís
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Lactuca L.), wiele gatunków jadalnych;
warzywo liściaste, spożywane zwykle na surowo

sałatka saˈwatka n
sailéad
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa podawana na zimno, z zazwyczaj drobno pokrojonych składników, głównie warzyw (ugotowanych lub surowych), owoców, jaj, ryb itp.;

sałatka Cezar n
sailéad chaesair
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) sałatka, której głównymi składnikami są sałata rzymska, grzanki i parmezan, a często także grillowany kurczak;

scena ˈst͡sɛ̃na n
stáitse
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przestrzeń w sali teatralnej przeznaczona do wystawiania utworów;

sceniczny adj
aisteoireacht
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dotyczący sceny lub teatru

sceptyczny adj
escéptico
wyrażający sceptycyzm, ustosunkowujący się krytycznie do czegoś

sceptyk ˈst͡sɛptɨk n
amhrasán
człowiek sceptyczny, wątpiący, niedowierzający

schemat ˈsxɛ̃mat n
plean
ogólny plan albo szkic

schematyczny adj
gnásúil
(pejoratywnie, pejoratywny) mało pomysłowy; zgodny z utartym myśleniem

schizofrenia ˌsxʲizɔˈfrɛ̃ɲja n
scitsifréine
(medycyna, medyczny) choroba psychiczna charakteryzująca się dezintegracją osobowości, utratą kontaktu z otoczeniem i urojeniami;

schlebiać v
bladair
chwalić nad wyraz celem przypodobania się komuś

schnąć v
triomaigh
stawać się suchym; tracić wilgotność

schody ˈsxɔdɨ n
staighre
konstrukcja ze stopni, z których każdy następny jest umieszczony nieco wyżej od poprzedniego, służąca do przemieszczania się pomiędzy różnymi poziomami;

schody ruchome ˈsxɔdɨ ruˈxɔ̃mɛ n
staighre beo
urządzenie do ukośnego transportu ludzi między piętrami;

schodzić ˈsxɔd͡ʑit͡ɕ v
síolaigh
iść w dół

schorzenie sxɔˈʒɛ̃ɲɛ n
aicíd
stan chorobowy lub nieprawidłowe funkcjonowanie danego organu

schowek ˈsxɔvɛk n
fáisc-chlár
(informatyka, informatyczny) pamięć zarządzana przez system operacyjny, która umożliwia kopiowanie i wklejanie danych w programie albo między programami

schronienie sxrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
foscadh
bezpieczne miejsce, w którym można się ukryć, schować

schronisko sxrɔ̃ˈɲiskɔ n
abhaile
miejsce, w którym można się schronić
dún
budynek zapewniający miejsce odpoczynku, schronienia, bazę noclegową i gastronomiczną;

schrystianizować v
críostaigh
(historia, historyczny, historycznie) (teologia, teologiczny) zaprowadzić chrześcijaństwo

schwytać ˈsxfɨtat͡ɕ v
beir ar
(książkowy) złapać

schyłek ˈsxɨwɛk n
aischéimnigh
tendencja zniżkowa
amhscarthanach
okres bliski zakończeniu, stadium końcowe

scjentyzm n
eolaíochas
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny uznający jedynie nauki przyrodnicze i eksperymentalne za zdolne do poznania i opisania rzeczywistości;

scytyjski st͡sɨˈtɨjsʲci adj
Scitiach
związany ze Scytią lub Scytami, odnoszący się do Scytii lub Scytów

scytyjski st͡sɨˈtɨjsʲci n
Scitiach
(historia, historyczny, historycznie) indoeuropejski język, używany przez plemiona Scytów;

scyzoryk st͡sɨˈzɔrɨk n
scian phóca
składany, krótki nóż, z jednym lub kilkoma ostrzami;

seaborg ˈsʲibɔrk n
seaboirgiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sg i liczbie atomowej 106;

sedes ˈsɛdɛs n
suíochán leithris
muszla klozetowa razem z pokrywą lub bez niej

sedno ˈsɛdnɔ n
salann
(książkowy) istota czegoś

sedymentacja n
dríodrú
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) osadzanie się na dnie naczynia cząstek ciała stałego rozproszonego w cieczy
(geologia, geologiczny) opadanie materiału mineralnego lub szczątków organicznych prowadzące do powstania osadów

segment n
deighleog
(geometria) część koła ograniczona łukiem oraz jego cięciwą

segregować ˌsɛɡrɛˈɡɔvat͡ɕ v
sórt
układać według określonego porządku

sejf sɛjf n
slán
zamykana, metalowa szafa, skrzynia lub pomieszczenie służące do przechowywania cennych rzeczy

sejm sɛjm n
aiste bia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa parlamentu albo jednej z izb parlamentu
oireachtas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa jednej z izb parlamentu w Polsce, Litwie i Łotwie;

sejsmograf n
seismeagraf
(technologia, technika, techniczny) (geologia, geologiczny) urządzenie zapisujące parametry drgań skorupy ziemskiej;

sejsmogram n
seismeagram
(geologia, geologiczny) zapis pomiarów wykonanych sejsmografem (sejsmometrem);

sejsmolog n
seismeolaí
(geologia, geologiczny) naukowiec zajmujący się sejsmologią

sejsmologia ˌsɛjsmɔˈlɔɟja n
seismeolaíocht
nauka o trzęsieniach ziemi;

sekator sɛˈkatɔr n
deimheas
(ogrodnictwo, ogrodniczy) nożyce o wygiętych ostrzach używane w ogrodzie;

sekcja ˈsɛkt͡sʲja n
rannóg
(technologia, technika, techniczny) element składowy, część urządzenia mająca określony zakres działania
(wojskowość, wojskowy) część plutonu
dział urzędu, organizacji, towarzystwa, związku itp.

sekretariat ˌsɛkrɛˈtarʲjat n
ardrúnaíocht
dział danej instytucji, firmy bądź organizacji, który zajmuje się obsługą bieżących spraw, zwłaszcza w kontakcie z interesantami;

sekretarka ˌsɛkrɛˈtarka n
rúnaí
kobieta zajmująca się pomocą organizacyjną w pracy kierownika, dyrektora, prowadzeniem korespondencji, przyjmowaniem interesantów

sekretarz sɛˈkrɛtaʃ n
rúnaí
pracownik, który załatwia sprawy związane z działalnością firmy, instytucji lub osoby

sekretny sɛˈkrɛtnɨ adj
rúnda
trzymany w sekrecie

seks sɛks n
comhriachtain
(potocznie, potoczny) stosunek płciowy, zazwyczaj między dwiema osobami

seks oralny ˈsɛks ɔˈralnɨ n
gnéas béil
zbliżenie seksualne opierające się na pieszczeniu narządów płciowych i innych stref erogennych partnerki lub partnera językiem i ustami

seksapil sɛksaˈpʲil n
gnéasúlacht
atrakcyjność seksualna

seksistowski ˌsɛcɕiˈstɔfsʲci adj
gnéasaíoch
związany z seksizmem, dotyczący seksizmu; dyskryminujący osoby płci przeciwnej

seksizm ˈsɛcɕism̥ n
gnéasachas gnéasaíochas
dyskryminacja ze względu na płeć;

seksować sɛˈksɔvat͡ɕ v
bualadh craicinn
określać płeć zwierząt, głównie piskląt hodowlanych

seksowny sɛˈksɔvnɨ adj
gnéasúil
atrakcyjny seksualnie, ponętny

seksta n
séú
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odległość między dźwiękami równa ośmiu lub dziewięciu półtonom;

sekstant ˈsɛkstãnt n
seiseamhán
(astronomia, astronomiczny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) optyczny przyrząd nawigacyjny stosowany niegdyś w żegludze;

seksualność n
collaíocht
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) wrodzona, naturalna funkcja organizmu, zawierająca w sobie seks, orientację seksualną, identyfikację płciową i jej rolę, reprodukcję, pożądanie, erotyzm oraz intymność;

seksualny ˌsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
gnéasach
dotyczący seksu i popędu płciowego

sekunda sɛˈkũnda n
soicind
(fizyka, fizyczny) jednostka czasu równa 1/60 minuty;

sekundant sɛˈkũndãnt n
cuidigh
(historia, historyczny, historycznie) pośrednik i świadek jednego z pojedynkujących się, negocjator warunków pojedynku, pilnujący by starcie odbywało się zgodnie z zasadami honorowymi

sekwencja n
seicheamh
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) jednostka kompozycyjna filmu lub przedstawienia, stanowiąca zamknięty fragment akcji
(książkowy) występowanie czegoś jedno po drugim

selekcja sɛˈlɛkt͡sʲja n
rogha
dobór dokonywany poprzez eliminację

selen ˈsɛlɛ̃n n
seiléiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Se i liczbie atomowej 34;

selenografia ˌsɛlɛ̃nɔˈɡrafʲja n
seiléineagrafaíocht
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, nauka zajmująca się opisem powierzchni Księżyca;

seler ˈsɛlɛr n
soilire
(botanika, botaniczny) Apium graveolens, roślina warzywna;
soiliriac
(spożywczy) korzeń lub liście selera (1.1)

selfie n
féinphic
(slangowo) fotografia zrobiona samemu sobie z ręki;

semestr ˈsɛ̃mɛstr̥ n
téarma
połowa roku akademickiego lub szkolnego;

semicki sɛ̃ˈmʲit͡sʲci adj
Seimíteach
odnoszący się do Semitów, związany z Semitami, dotyczący Semitów

semickość n
Seimíteachas
cecha tego, co semickie; semicki charakter czegoś

seminarzysta n
coláisteánach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (studencki) student seminarium duchownego

sen sɛ̃n n
brionglóid
doświadczenie przeżywane w trakcie snu (1.1)
(przenośnie, przenośnia) fantazja, marzenie, wizja, coś, co wydaje się nierzeczywiste
codladh suan
(fizjologia, fizjologiczny) stan odpoczynku, na ogół nocnego, w którym spowolnione są funkcje organizmu i obniżony poziom świadomości

senat ˈsɛ̃nat n
seanad
(historia, historyczny, historycznie) organ władzy w systemie politycznym starożytnego Rzymu;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) izba wyższa dwuizbowego parlamentu;

senator sɛ̃ˈnatɔr n
seanadóir
członek izby wyższej parlamentu (senatu)

senegalski ˌsɛ̃nɛˈɡalsʲci adj
Seineagálach
odnoszący się do państwa Senegal

senność ˈsɛ̃nːɔɕt͡ɕ n
codlatacht
potrzeba snu, pragnienie zaśnięcia

senny ˈsɛ̃nːɨ adj
codlatach
dotyczący snu, związany ze snem; trwający lub przeżywany podczas snu
taki, który chce spać; jest śpiący

sens sɛ̃w̃s n
airbheartaigh
wymowa, istota, znaczenie jakiegoś przekazu
aird
właściwość jakiejś idei, czynności, przedmiotu, sprawiająca, że jest użyteczny, wartościowy, uzasadniony
ciall
sposób rozumienia czegoś

sensacja n
bean bhreá
wydarzenie, wiadomość wywołujące żywe, powszechne zainteresowanie

sensacyjny adj
bleachtaire
(sztuka) pełen napięcia emocjonalnego ze względu na wartką akcję i tematykę

sentencja sɛ̃nˈtɛ̃nt͡sʲja n
abairt
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) najważniejsza część wyroku lub decyzji administracyjnej, zawierająca rozstrzygnięcie sprawy
nathán
zwięzłe sformułowanie pewnej ogólnej myśli, np. filozoficznej;

sentyment sɛ̃nˈtɨ̃mɛ̃nt n
caithis
poczucie przywiązania i sympatii

separacja n
deighilt
(książkowy) oddzielenie od czegoś
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozłączenie małżonków bez ich prawa wstępowania w nowy związek małżeński

separować v
deighil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uchylać wspólnotę małżeństwa wraz z zablokowaniem możliwości wstępowania w nowy związek małżeński
oddzielać od czego lub kogo

seplenić sɛˈplɛ̃ɲit͡ɕ v
labhair go briotach
błędnie wymawiać spółgłoski szczelinowe zębowe i dziąsłowe

sepsa ˈsɛpsa n
ionlann
(slangowo) ubikacja

ser sɛr n
cáis
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego;

serbski ˈsɛrpsʲci adj
Seirbiach
związany z Serbią lub Serbami, dotyczący Serbii lub Serbów

serbski ˈsɛrpsʲci n
Seirbiach
(językoznawstwo, językoznawczy) jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Serbii i BiH;

serbsko-chorwacki n
Seirbea-Chróitis
(językoznawstwo, językoznawczy) język południowosłowiański, używany w Serbii, Czarnogórze, Chorwacji i BiH;

serce ˈsɛrt͡sɛ n
croí
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) miejsce, gdzie są czyjeś uczucia, często miłości
croí chroí
(anatomia, anatomiczny) u ludzi i wielu zwierząt: organ (mięsień), którego praca powoduje przepływ krwi w organizmie;

sercowaty adj
croíchruthach
przypominający kształtem serce

sercowy adj
ansacht
dotyczący uczuć zakochania i miłości

serdeczność sɛrˈdɛt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
folláine
czułość
życzliwość, serdeczny stosunek

serdeczny sɛrˈdɛt͡ʃnɨ adj
broinne
taki, który wobec ludzi kieruje się przyjaznymi uczuciami; taki, który jest objawem dobrych, ciepłych i szczerych uczuć

serdeczny palec sɛrˈdɛt͡ʃnɨ ˈpalɛt͡s n
mac an daba
(anatomia, anatomiczny) czwarty palec u ręki

serduszkować sɛrduʃˈkɔvat͡ɕ v
croí
(potocznie, potoczny) oznaczać lub reagować na komentarz, post, wiadomość, zdjęcie, itd. symbolem serduszka (❤), wyrażając w ten sposób aprobatę

serek ˈsɛrɛk n
V-mhuineál
(krawiectwo) dekolt w kształcie trójkąta

seria ˈsɛrʲja n
pléasc
(wojskowość, wojskowy) szereg strzałów lub wybuchów szybko po sobie następujących

serial ˈsɛrʲjal n
sraith
film składający się z przynajmniej kilku odcinków

serio ˈsɛrʲjɔ adv
dáiríre
poważnie, bez żartów, prawdziwie, szczerze

sernik ˈsɛrʲɲik n
císte cáise
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) słodkie ciasto, w którym jednym ze składników jest biały ser;

serologia ˌsɛrɔˈlɔɟja n
séireolaíocht
(medycyna, medyczny) dziedzina nauk medycznych, część immunologii, zajmująca się interakcją pomiędzy antygenami i przeciwciałami;

serotonina n
séireatoinin
(biochemia, biochemiczny) neuroprzekaźnik regulujący ciśnienie krwi i działanie ośrodkowego układu nerwowego;

serpentyn sɛrˈpɛ̃ntɨ̃n n
nathairín
(geologia, geologiczny) minerał, uwodniony krzemian magnezu;

serwal sawannowy n
seirbheal
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leptailurus serval Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Afryce, na południe od Sahary;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku serwal sawannowy (1.1)

serwatka n
meadhg
(spożywczy) przejrzysty płyn pozostały po ścięciu mleka i oddzieleniu sera;

serwer ˈsɛrvɛr n
freastalaí
(informatyka, informatyczny) komputer umożliwiający działanie sieci komputerowej;

serweta sɛrˈvɛta n
brat boird
ozdobny obrus do nakrywania stołu

serwilizm n
uirísle
(pejoratywnie, pejoratywny) postawa bezkrytycznego i dobrowolnego podporządkowania się jakiejś władzy, zwierzchności;

serwis ˈsɛrvʲis n
feidhmeannas
(informatyka, informatyczny) moduł oprogramowania świadczący usługi dla innych modułów
obsługa w zakresie napraw i konserwacji czegoś
warsztat i zespół osób wykonujący takie usługi

seryjny sɛˈrɨjnɨ adj
sraith
następujący w serii, jeden po drugim
produkowany masowo, zazwyczaj wg tego samego wzoru

sesja ˈsɛsʲja n
seisiún
(fotografia) spotkanie przeznaczone na robienie serii zdjęć
posiedzenie poświęcone określonej sprawie
powtarzający się cyklicznie okres, w którym odbywają się posiedzenia, obrady, itp.

sesja zdjęciowa n
fótaisheisiún
(fotografia) spotkanie zorganizowane w celu zrobienia serii zdjęć

seszelski sɛˈʃɛlsʲci adj
Séiséalach
odnoszący się do Seszeli (państwa lub wysp)

set sɛt n
foireann
(sport, sportowy) partia gry w siatkówkę, siatkówkę plażową, tenisa
gra karciana polegająca na znajdywaniu trójek kart

setka ˈsɛtka n
céad
nazwa liczby 100 (sto); sto elementów

sexy adj
gnéasúil
(potocznie, potoczny) (zobacz) seksowny

sezam ˈsɛzãm n
seasaman
(botanika, botaniczny) Sesamum L., rodzaj roślin z rodziny połapkowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju sezam (1.1)
(spożywczy) nasiona (ziarna) sezamu (1.2)

sezon ˈsɛzɔ̃n n
ráithe
(telewizja, telewizyjny) zbiór odcinków serialu telewizyjnego zazwyczaj emitowanych w ciągu jednego roku lub półrocza
séasúr
(handel, handlowy) pora roku
(rolnictwo, rolniczy) okres dojrzewania i zbioru owoców lub innego rodzaju płodów rolnych
okres, kiedy coś się odbywa, czas o szczególnie sprzyjających warunkach do określonej działalności, wykonywania pewnych czynności itp.

señorita n
ógbhean
(grzecznościowy) hiszpański zwrot grzecznościowy, seniorita

sfatygowany ˌsfatɨɡɔˈvãnɨ adj
seanchaite
zniszczony przez długie używanie

sfera ˈsfɛra n
sféar
(matematyka, matematyczny) powierzchnia kuli;

sferyczny sfɛˈrɨt͡ʃnɨ adj
sféarúil
dotyczący sfery
mający kształt odcinka sfery

sfora ˈsfɔra n
conairt
duże stado psowatych (psów, wilków)

siad ɕat interjection
suigh
polecenie skierowane do psa, aby usiadł

siadać ˈɕadat͡ɕ v
suigh
zajmować miejsce do siedzenia, przechodzić do siedzenia

siano ˈɕãnɔ n
féar
(slangowo) (przenośnie, przenośnia) pieniądze

siara ˈɕara n
gruth buí
(zoologia, zoologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) wydzielina gruczołów mlekowych ssaków;

siarczyn ˈɕart͡ʃɨ̃n n
suilfít
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, sól lub ester kwasu siarkawego;

siarczyście adv
go láidir
z dużym natężeniem

siarka ˈɕarka n
sulfar ruibh
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu S i liczbie atomowej 16;

siarkowy adj
ruibheach
zrobiony z siarki

siatka ˈɕatka n
eangach
(matematyka, matematyczny) figura powstała z rozłożenia ścian bryły na płaszczyźnie
(sport, sportowy) w piłce nożnej, ręcznej, wodnej i w hokeju: osłona boków i tyłu bramki
(sport, sportowy) w siatkówce, tenisie, badmintonie: naciągnięta plecionka sznurowa, rozdzielająca boisko na dwie części
układ krzyżujących się ze sobą linii, np. ulic lub przewodów

siatkowaty adj
eangachúil
mający kształt lub wygląd siatki, przypominający siatkę

siatkówka ɕatˈkufka n
eitpheil
(sport, sportowy) piłka siatkowa, gra sportowa dla dwóch drużyn polegająca na odbijaniu piłki nad specjalną siatką;

siać ɕät͡ɕ v
síol a chur
rzucać nasiona w glebę

sidło n
dol
(łowiectwo, łowiecki) wnyk z drutu lub sznura używany do łapania zwierzyny

siebie ˈɕɛbʲjɛ pronoun
mé féin
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi biernikiem i dopełniaczem

sieczka n
cáith
(rolnictwo, rolniczy) pocięta drobno słoma na paszę;

siedem ˈɕɛdɛ̃m cardinalNumeral
seacht
liczba 7

siedem grzechów głównych n
seacht bpeacaí marfacha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) lista ciężkich grzechów Kościoła katolickiego;

siedemnaście ˌɕɛdɛ̃mˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
seacht déag
17

siedlisko n
lonnaíocht
(antropologia, antropologiczny) miejsce bytowania, zamieszkania

siedmiokąt ɕɛdˈmʲjɔkɔ̃nt n
heipteagán
(geometria) wielokąt o siedmiu bokach;

siedziba ɕɛ̇ˈd͡ʑiba n
ardoifig
miejsce, w którym znajduje się jakaś instytucja, firma, organizacja

siedzieć ˈɕɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ v
suigh
(potocznie, potoczny) być aresztowanym, pozbawionym wolności
suí suigh
spoczywać na krześle, kanapie, ławie itp. tak, by ciężar ciała spoczywał na pośladkach

siedzieć na ogonie ˈɕɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ ˌna‿ɔˈɡɔ̃ɲɛ v
clár deiridh
jechać lub lecieć za kimś bardzo blisko

siedzący adj
neamhaistreach
taki, który wymaga siedzenia

siekać ˈɕɛkat͡ɕ v
smiot
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) drobno kroić

siekiera ɕɛ̇ˈcɛra n
tua
ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska

siema ˈɕɛ̃ma interjection
haigh
(slangowo) forma powitania

sierota ɕɛˈrɔta n
aindílleachta
(termin typograficzny) błąd polegający na pozostawieniu pojedynczego wiersza na dole kolumny składanego tekstu
dílleachta
dziecko, któremu umarło przynajmniej jedno z rodziców

sierp ɕɛrp n
corrán
(rolnictwo, rolniczy) ręczne narzędzie rolnicze składające się z krótkiego półkoliście zakrzywionego ostrza osadzonego w drewnianym stylisku, służące do żęcia zbóż, traw itp.;

sierpień ˈɕɛrpʲjɛ̇̃ɲ n
Lúnasa
ósmy miesiąc w roku według kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego;

sierpówka n
fearán baicdhubh
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia decaocto Frivaldszky, gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych;

sierść ɕɛrʲɕt͡ɕ n
clúmh
(zoologia, zoologiczny) owłosienie ssaków;

sierżant ˈɕɛrʒãnt n
sáirsint
stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji; w polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym; następny, wyższy stopień to starszy sierżant;

siewca n
gineadóir
(rolnictwo, rolniczy) osoba siejąca ziarno w polu

sieć ɕɛ̇t͡ɕ n
eangach
(potocznie, potoczny) sieć (1.3) komputerowa, Internet
grupa instytucji, przedsiębiorstw, sklepów itp. pełniących tę samą funkcję
połączone ze sobą urządzenia, współpracujące ze sobą; grupa osób współpracujących przy czymś
siatka z linek, służąca do połowu ryb lub małych zwierząt; ;

sień ɕɛ̇̃ɲ n
halla
pomieszczenie prowadzące do wnętrza domu

sigma ˈsʲiɡma n
sigme
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa osiemnastej litery alfabetu greckiego, σ;

sikać ˈɕikat͡ɕ v
mún
(potocznie, potoczny) oddawać mocz

sikora ɕiˈkɔra n
méantán
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak z rodziny sikorowatych;

sikora bogatka ɕiˈkɔra bɔˈɡatka n
meantán mór
(ornitologia, ornitologiczny) Parus major, niewielki ptak z rodziny sikorowatych o barwnym upierzeniu;

sikora modra ɕiˈkɔra ˈmɔdra n
meantán gorm
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanistes caeruleu, Parus caeruleus, niewielki ptak z rodziny sikor, zamieszkujący część Europy, Azję Mniejszą, Iran i północną Afrykę; w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową;

sikora sosnówka ɕiˈkɔra sɔsˈnufka n
meantán dubh
(ornitologia, ornitologiczny) Parus ater Linnaeus, ptak z rodziny sikor;

siku ˈɕiku n
déan mún
(potocznie, potoczny) czynność sikania, oddawania moczu

silikon n
sileacón
(chemia, chemiczny) niepalny, syntetyczny związek polimerowy zawierający połączone atomy krzemu i węgla (w postaci grup alkilowych lub arylowych), cechujący się odpornością chemiczną, termiczną i na promieniowanie UV;

silikonowy ˌɕilʲikɔ̃ˈnɔvɨ adj
sileacón
wykonany z silikonu

silnia ˈɕilʲɲa n
iolrán
(matematyka, matematyczny) iloczyn wszystkich dodatnich liczb naturalnych nie większych niż n oraz 1 dla liczby zero;

silnie ˈɕilʲɲɛ adv
go láidir
z dużą siłą, mocno

silnik ˈɕilʲɲik n
mótar
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zamiany w energię mechaniczną innego rodzaju energii;

silny ˈɕilnɨ adj
láidir
odznaczający się siłą (w odniesieniu do istoty)

singapurski ˌsʲĩŋɡaˈpursʲci adj
Singeapórach
związany z Singapurem, dotyczący Singapuru

singiel n
singil
człowiek stanu wolnego, niebędący w związku
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (zobacz) singel

siniak ˈɕĩɲak n
ball gorm
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) miejscowy wylew krwi do skóry powstały wskutek urazu

sinus ˈsʲĩnus n
síneas
(matematyka, matematyczny) funkcja, która dla argumentu od 0 do π/2 wyraża stosunek długości przyprostokątnej leżącej naprzeciw danego kąta do długości przeciwprostokątnej;

sio ɕɔ interjection
hois
(potocznie, potoczny) wykrzyknik o znaczeniu „oddalcie się!”, używany zwłaszcza wobec ptaków, także innych zwierząt, czasem wobec dzieci

siodło ˈɕɔdwɔ n
diallait
(jeździectwo, jeździecki) część rzędu końskiego będąca siedzeniem przeznaczonym dla jeźdźca;

siostra ˈɕɔstra n
deirfiúr siúr
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodzeństwa); córka tych samych rodziców; córka tego samego ojca; córka tej samej matki
zakonnica
pielęgniarka

siostrzenica ˌɕɔsṭʃɛ̃ˈɲit͡sa n
neacht
córka siostry

siostrzeniec ɕɔˈsṭʃɛ̃ɲɛt͡s n
nia
syn siostry

sioło n
sráidbhaile
(książkowy) wieś lub osada wiejska

sitko ˈɕitkɔ n
rós
małe sito, używane w kuchni

sito ˈɕitɔ n
criathar
narzędzie do przesiewania, zwłaszcza gdy duże lub w ogólnym znaczeniu;

sitowie n
feag
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju sitowie (1.1)

siusiak ˈɕüɕak n
pilibín
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) (infantylnie) członek męski

siusiu ˈɕüɕu n
piteogach
(infantylnie) sikanie, oddawanie moczu

siwy ˈɕivɨ adj
glas
(jeździectwo, jeździecki) o maści konia: mający białą sierść na ciemnej skórze

siódemka ɕuˈdɛ̃mka n
seacht
nazwa cyfry 7

siódmy ˈɕudmɨ adj
seachtú
od 7

siąść w kucki ˈɕɔ̃w̃ɕt͡ɕ ˈf‿kut͡sʲci v
suigh ar do ghogaide
siąść na zgiętych nogach, kucnąwszy

się ɕɛ pronoun
amháin
…używany dla oznaczenia zbiorowości wykonującej czynność
ea
…używany jako forma bezosobowa

sięgać ˈɕɛ̃ŋɡat͡ɕ v
bí ag coimhlint
próbować dostać się do czegoś, wyciągać rękę, żeby dotknąć czegoś
ionsaigh
mieć określony zasięg
starać się uzyskać coś, osiągnąć coś
tagair
o twórcy, pisarzu: zapożyczać

siła ˈɕiwa n
fórsa
(fizyka, fizyczny) wektorowa miara oddziaływań fizycznych między ciałami;
urrúntacht
energia, zdolność do wysiłku
zdolność oddziaływania, wywierania wpływu

siła elektromotoryczna n
fórsa leictreaghluaisneach
(fizyka, fizyczny) czynnik powodujący przepływ prądu w obwodzie będący równy różnicy potencjałów na końcówkach otwartego źródła prądu;

siła odśrodkowa n
fórsa lártheifeach
(fizyka, fizyczny) siła w ruchu obrotowym, skierowana na zewnątrz od osi obrotu;

siła robocza n
fearchumhacht
(ekonomia, ekonomiczny) ogół pracowników, robotników, którzy są lub mogą zostać zatrudnieni

siłownia ɕiˈwɔvʲɲa n
ionad aclaíochta
(sport, sportowy) sala gimnastyczna z przyrządami do ćwiczenia mięśni

siły n
fórsaí
zorganizowana grupa ludzi walczących przeciwko czemuś

siły powietrzne n
aerarm
(wojskowość, wojskowy) siły zbrojne przeznaczone do odpierania agresji powietrznej przeciwnika lub prowadzenia ataku z powietrza;

siły zbrojne n
fórsaí armtha
(wojskowość, wojskowy) całe wojsko danego państwa;

skaber n
réadóir
(ichtiologia, ichtiologiczny) Astroscopus Brevoort, ryba morska z rodziny skaberowatych, występująca u wybrzeży obu Ameryk

skakać ˈskakat͡ɕ v
léim
przemieszczać się za pomocą odbić od podłoża, przy czym po odbiciu nogi nie mają kontaktu z podłożem (w przeciwieństwie do chodzenia, gdzie zawsze np. u ludzi jedna, a u konia dwie nogi spoczywają np. na ziemi)
zmieniać się w sposób nieciągły

skala ˈskala n
scála
(geografia, geograficzny) (technologia, technika, techniczny) ułamek określający stosunek odległości na mapie lub długości na projekcie, rysunku, modelu w stosunku do odległości rzeczywistych;
(książkowy) wielkość, zakres czegoś
(matematyka, matematyczny) metoda przekształcenia liczby na współrzędną wykresu
(metrologia, metrologiczny) (statystyka, statystyczny) system symboli (zwykle liczb) kodujących wyniki pomiaru;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szereg dźwięków ułożonych według pewnego schematu interwałowego w porządku wznoszącym lub opadającym;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakres dźwięków obejmowanych przez instrument muzyczny lub głos;
(psychologia, psychologiczny) w wielokryterialnym teście psychometrycznym każda z niezależnych ocen różnych aspektów zjawiska uzyskiwanych w jednym badaniu
(technologia, technika, techniczny) podziałka pozwalająca odczytać np. wynik pomiaru
zbiór możliwych ocen w szkole lub w określonym teście (np. psychologicznym lub medycznym)

skaleń ˈskalɛ̃ɲ n
iathchloch
(mineralogia, mineralogiczny) minerał skałotwórczy, glinokrzemian potasu, sodu albo wapnia;

skalisty adj
achrannach
pokryty skałami
utworzony ze skał

skalny ˈskalnɨ adj
achrannach
właściwy terenom pokrytym skałami
colm aille
(biologia, biologiczny) żyjący wśród skał

skalp skalp n
craiceann an chinn
skrawek skóry głowy z włosami zdjęty z głowy pokonanego wroga;

skalpować v
craiceann an chinn
zdzierać skórę z głowy pokonanego przeciwnika

skamieniałość ˌskãmʲjɛ̇̃ˈɲawɔɕt͡ɕ n
iontaise
(geologia, geologiczny) zachowane w skale szczątki organizmu zwierzęcego lub roślinnego albo też utrwalony w skale ślad jego działalności życiowej;

skamienieć skãˈmʲjɛ̇̃ɲɛ̇t͡ɕ v
cuisnigh
znieruchomieć

skand skãnt n
scaindiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sc i liczbie atomowej 21;

skandować v
andord
rytmicznie wypowiadać słowa, dzieląc je na sylaby

skandynawski ˌskãndɨ̃ˈnafsʲci adj
Lochlannach
związany ze Skandynawią, dotyczący Skandynawii

skarb skarp n
taisce
zbiór bardzo wartościowych rzeczy

skarb państwa n
stór
(ekonomia, ekonomiczny) państwowe zasoby finansowe

skarbonka n
muicín taisce
specjalny pojemnik z wąskim otworem, przeznaczony do zbierania drobnych pieniędzy, zwłaszcza przez dzieci;

skarga ˈskarɡa n
casaoid
wypowiedź, w której ktoś uskarża się na coś

skarpa n
scairp
(wojskowość, wojskowy) usypana wysoka zapora przeciwczołgowa;
spadzisty stok, stroma ściana wału, nasypu lub wykopu, np. koryta rzeki;

skarpeta skarˈpɛta n
stoca
okrycie (ubiór) stopy;

skarżyć v
agair
występować ze skargą
bí ag clamhsán
wyrażać słownie swoje skargi

skazaniec n
ciontaigh
człowiek skazany na śmierć czy inną ciężką karę

skazywać skaˈzɨvat͡ɕ v
daor
wydawać wyrok skazujący

skała ˈskawa n
carraig
(geologia, geologiczny) zespół minerałów lub wiele ziaren tego samego minerału;
zbudowana (w widoczny sposób) z litej skały (1.1) forma krajobrazu, zwłaszcza góra, urwisko, znacznej wielkości kamień lub blok

skałka ˈskawka n
carraig
(zdrobniale) skała

skałoczep skaˈwɔt͡ʃɛp n
bairneach
(zoologia, zoologiczny) mięczak żyjący na skałach

skecz n
sceitse
krótka, zabawna scenka stanowiąca zamkniętą całość

skeleton skɛˈlɛtɔ̃n n
creatlach
(sport, sportowy) dyscyplina sportu
(sport, sportowy) jednoosobowe sanki sportowe, na których zawodnik leży na brzuchu;

skiba ˈsʲciba n
iomaire
wąski pas gleby podcięty przez pług, odwrócony i odłożony na bok w czasie orki
slis
grubo ukrojona kromka chleba

skierować sʲcɛˈrɔvat͡ɕ v
cuir
nadać czemuś określony kierunek; wysłać coś w jakimś kierunku, w określoną stronę

skin sʲcĩn n
barr brutha
członek subkultury skinhead

skinhead n
barr brutha
męski członek kontrkultury skinhead (1.1)

sklep sklɛp n
siopa
(handel, handlowy) pomieszczenie z wejściem od ulicy, gdzie sprzedaje się towary

sklepowy sklɛˈpɔvɨ adj
bheith ag siopadóireacht
(przymiotnik) od: sklep

skleroza n
scléaróis
(medycyna, medyczny) (zobacz) miażdżyca

sknera n
cníopaire
ktoś skąpy, chciwiec

sknerowaty adj
ceachartha
skłonny do sknerstwa

sknerstwo n
caillteacht
(potocznie, potoczny) niechęć do rozstawania się z pieniędzmi, nadmierna oszczędność

skobel ˈskɔbɛl n
haspa
(technologia, technika, techniczny) zgięty pręt tworzący uszko, wbijany w drzwi, wieko skrzyni, w futrynę, na który zakłada się rodzaj listwy z płaskim otworem w celu zawieszenia kłódki lub założenia kołka

skoczek ˈskɔt͡ʃɛk n
léimneoir
(sport, sportowy) ktoś specjalizujący się w wykonywaniu skoków
ridire
(szachy, pojęcie szachowe) figura, zwykle w kształcie konia, poruszająca się o 2 pola w linii prostej i 1 pole w bok w jednym ruchu;

skoczny adj
aerach
zachęcający do skoków, do tańca

skojarzenie ˌskɔjaˈʒɛ̃ɲɛ n
comhchaidreamh
połączenie ze sobą wrażeń, wyobrażeń i innych zjawisk psychicznych w taki sposób, że pojawienie się w świadomości jednych z nich powoduje uświadomienie sobie innych

skok skɔk n
caill
czynność skakania, wyskakiwania, wskakiwania itp.
léim
chwilowe oderwanie się od ziemi poprzez podskoczenie do góry

skomleć v
cuach
(pogardliwie, pogardliwy) żałośnie prosić o coś
o zwierzętach (głównie psowatych) wydawać wysokie dźwięki odbierane jako żałosne proszenie, strach stworzenia, poddanie się albo wyrażanie uległości

skomplikowany ˌskɔ̃mplʲikɔˈvãnɨ adj
aimpléiseach
składający się z wielu elementów

skop skɔp n
molt
(zootechnika, zootechniczny) wykastrowany baran

skopek n
molt
(zootechnika, zootechniczny) wytrzebione jagnię

skoro ˈskɔrɔ conjunction
cathain
(przestarzałe, przestarzały) spójnik służący do rozpoczęcia zdania podrzędnego oznaczającego przyczynę, warunek czegoś
ó
spójnik wprowadzający zdanie podrzędne, komunikujący, iż treść zdania podrzędnego stanowi przesłankę dla zdania nadrzędnego

skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n n
scairp
(zoologia, zoologiczny) pokryty pancerzem pajęczak z kolcem jadowym na ostatnim segmencie odwłoku;

skorupa skɔˈrupa n
sliogán
(zoologia, zoologiczny) twarda osłona pokrywająca ciało niektórych zwierząt, zbudowana z chityny, rogu, kości itp.
twarda powłoka, pokrywająca coś z wierzchu

skorupiak skɔˈrupʲjak n
crústach
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel podtypu stawonogów, prowadzących w większości wodny tryb życia, posiadających dwugałęziste odnóża (z wyjątkiem pierwszej pary czułków), charakterystyczną budowę stadiów larwalnych i genotyp

skory ˈskɔrɨ adj
fóirsteanach
(książkowy) chętny
(książkowy) skłaniający się (ku czemuś), skłonny (do czegoś)

skotnik n
buachaill bó
(dawniej, dawny) (rolnictwo, rolniczy) wypasacz bydła

skotopaska n
banaoire
(dawniej, dawny) pasterka

skowronek skɔvˈrɔ̃nɛk n
fuiseog circín starraiceach
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny Alaudidae o perlistym, wysokim śpiewie;

skowyczeć skɔˈvɨt͡ʃɛt͡ɕ v
cuach
o ludziach: jęczeć, skarżyć się żałośnie
o psie lub innym ssaku psowatym: wydawać urywane, żałosne dźwięki

skołowany ˌskɔwɔˈvãnɨ adj
meadhránach
(potocznie, potoczny) odczuwający zamęt, pozbawiony właściwego rozeznania w danej sytuacji; zdezorientowany

skończony skɔ̃j̃n͇ˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
absalóid
całkowity, pełny, kompletny
slachtmhar
niespodziewający się niczego dobrego, niemogący liczyć na sukces; przegrany

skośny ˈskɔɕnɨ adj
trasnán
taki, który tworzy z jakąś płaszczyzną lub linią kąt ostry

skraj skraj n
broinne
(przenośnie, przenośnia) granica
colbha
brzeg jakiejś płaszczyzny, jakiegoś obszaru

skrajnie adv
cumasach
w sposób skrajny, wielce, bardzo

skraplanie skraˈplãɲɛ n
comhdhlúthú
(fizyka, fizyczny) zmiana stanu skupienia z gazowego na ciekły;

skreczować skrɛˈt͡ʃɔvat͡ɕ v
scríob
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) obracać płytą winylową w celu uzyskania efektów dźwiękowych
(sport, sportowy) w tenisie ziemnym: poddać mecz bez walki

skrobać v
scríob
(potocznie, potoczny) drapać coś lub po czymś
trąc czymś ostrym, zdrapywać wierzchnią warstwę czegoś

skrobia n
stáirse
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) główny węglowodan w diecie człowieka, polisacharyd roślinny pełniący w roślinach rolę magazynu energii;

skrobiowy adj
plúrach
związany z skrobią, dotyczący skrobii; zawierający skrobię

skromność ˈskrɔ̃mnɔɕt͡ɕ n
adhnáire
cecha kogoś, kto nie wywyższa się i nie dba o rozgłos i uznanie innych

skromny ˈskrɔ̃mnɨ adj
adhnáireach
niemający potrzeby wyróżniania się
niewielki
stuama
w prostym stylu, pozbawionym ozdób

skroń skrɔ̃ɲ n
uisinn
(anatomia, anatomiczny) boczna część głowy za oczami;

skrucha ˈskruxa n
aithrí
żal za popełnione błędy, krzywdy

skryba ˈskrɨba n
scríobhaí
(historia, historyczny, historycznie) ten, który przepisywał księgi lub dokumenty

skrycie ˈskrɨt͡ɕɛ adv
gan fhios
w tajemnicy przed kimś, ukradkiem

skryty adj
rún
utrzymywany w tajemnicy

skrywać v
ceil
czynić niewidocznym
téigh i bhfolach
trzymać w niewidocznym miejscu

skrzele ˈskʃɛlɛ n
geolbhach
(anatomia, anatomiczny) (ichtiologia, ichtiologiczny) narząd wymiany gazowej występujący u wielu zwierząt wodnych, umożliwiający pobieranie do organizmu tlenu rozpuszczonego w wodzie;

skrzydełko n
cliathán
(spożywczy) skrzydło drobiowe jako produkt spożywczy

skrzydlaty skʃɨˈdlatɨ adj
eiteach
mający skrzydła

skrzydło ˈskʃɨdwɔ n
sciathán
część samolotu tworząca siłę nośną;
część stronnictwa politycznego lub partii o nieco innych poglądach
górna kończyna lub specjalny narząd u zwierząt, który umożliwia im latanie;

skrzydłowy skʃɨdˈwɔvɨ adj
cliathán
piłka nożna: taki, który dzieje się w bocznej części boiska piłkarskiego

skrzynia ˈskʃɨ̃ɲa n
cliabhrach
drewniany lub metalowy pojemnik o kształcie prostopadłościanu z płaskim bądź wypukłym wiekiem;

skrzynka ˈskʃɨ̃nka n
bosca
mała skrzynia

skrzynka pocztowa n
bosca litreach
pocztowy pojemnik w publicznym miejscu, przeznaczony do wrzucania korespondencji do wysłania;

skrzyp skʃɨp n
eireaball capaill
Equisetum L., roślina z monotypowej rodziny skrzypowatych;

skrzyp polny ˈskʃɨp ˈːɔlnɨ n
broimín
(botanika, botaniczny) Equisetum arvense, roślina wieloletnia należąca do rodziny skrzypowatych występująca głównie w Europie i mająca zastosowanie lecznicze;

skrzypaczka skʃɨˈpat͡ʃka n
veidhleadóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kobieta, która gra na skrzypcach

skrzypce ˈskʃɨpt͡sɛ n
veidhlín fidil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych;

skrzypek ˈskʃɨpɛk n
veidhleadóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) osoba grająca na skrzypcach

skrzypieć v
gíog
wydawać swoisty dźwięk, jaki powstaje przy tarciu niegładkich i suchych powierzchni

skrzyżowanie ˌskʃɨʒɔˈvãɲɛ n
crosaire
(rzeczownik odczasownikowy) od skrzyżować
crosbhóthar
miejsce połączenia dwóch dróg;
cumasc
produkt skrzyżowania (1.1) dwóch rzeczy

skrzętność n
barainn
cecha osoby, która dokładnie wypełnia swoje obowiązki

skrócić v
comhdhlúthaigh
ograniczyć czas trwania
giorraigh
uczynić krótkim, zwięzłym
laghdaigh
(matematyka, matematyczny) podzielić wartość licznika i mianownika o tę samą liczbę całkowitą, upraszczając ułamek

skrót skrut n
aicearra
(informatyka, informatyczny) plik z ikoną, będący odnośnikiem do innego pliku;
giorrú
(językoznawstwo, językoznawczy) w piśmie oznacza skrócony zapis nazwy jednowyrazowej lub wielowyrazowej, zbudowany z jednej lub kilku liter;

skrótowiec skruˈtɔvʲjɛt͡s n
acrainm
(językoznawstwo, językoznawczy) słowo utworzone przez skrócenie wyrażenia składającego się z dwóch lub więcej słów;

skręcać ˈskrɛ̃nt͡sat͡ɕ v
cas
zmieniać kierunek poruszania się

skręt skrɛ̃nt n
róiste
(slangowo) skręt (1.1) zawierający marihuanę

skunks skũŋks n
scúnc
(zoologia, zoologiczny) pręgowany, czarno-biały ssak drapieżny, który w przypadku zagrożenia tryska cuchnącą cieczą;

skupiać v
d'aird a dhíriú
koncentrować, zwiększać zagęszczenie
dlúthaigh
zbierać w jednym miejscu
fócasaigh
(optyka, optyczny) o soczewce: kierować światło w jeden punkt (tzw. ognisko)
dlúthaigh
gromadzić się w grupie
fócasaigh
koncentrować się

skupienie n
fócasaigh
stan skoncentrowania myśli i uwagi

skupisko skuˈpʲiskɔ n
braisle
miejsce nagromadzenia czegoś lub kogoś
nagromadzenie czegoś w jednym miejscu

skupić v
d'aird a dhíriú
skoncentrować coś
dlúthaigh
zebrać coś w jednym miejscu, blisko siebie
braisligh
zebrać się, znaleźć się w jednym miejscu
fócasaigh
skoncentrować się, myśleć intensywnie

skurcz skurt͡ʃ n
féith-chrapadh
(fizjologia, fizjologiczny) skrócenie się mięśni pod wpływem bodźca;

skurczowy adj
croíchrapthach
(medycyna, medyczny) dotyczący skurczu, charakteryzujący się skurczami

skurwiel ˈskurvʲjɛl n
mac soith
(wulgarnie, wulgaryzm) (pogardliwie, pogardliwy) (obraźliwie) o mężczyźnie

skurwysyn skurˈvɨsɨ̃n n
mac striapaigh
(wulgarnie, wulgaryzm) obraźliwie do mężczyzny lub o mężczyźnie

skuteczny skuˈtɛt͡ʃnɨ adj
éifeachtach
taki, który charakteryzuje się skutecznością, daje pożądane rezultaty, wyniki; taki, który wywołuje pożądany efekt

skutek ˈskutɛk n
airnéis
wynik jakiegoś działania, efekt; rezultat, konsekwencja

skuter ˈskutɛr n
scútar
(motoryzacja) jednoślad o małych kołach, nisko zawieszonym silniku (najczęściej pod siedzeniem) i obudowanym podwoziu;

skutkiem ˈskutʲcɛ̃m preposition
ar aoi
w wyniku, konsekwencji czegoś, z jakiegoś powodu

skuwka ˈskufka n
bianna
blaszka zawinięta w tuleję, która coś wzmacnia, łączy jakieś części lub zabezpiecza

skwar n
teas
skrajnie upalna pogoda, której towarzyszy silne promieniowanie słoneczne

skóra ˈskura n
craiceann
(anatomia, anatomiczny) zewnętrzna powłoka ciała kręgowców;
zewnętrzna powłoka owocu, chleba itp.
craiceann leathar
surowiec otrzymywany z wyprawionej skóry (1.1) niektórych zwierząt;

skórka ˈskurka n
barr brutha
(informatyka, informatyczny) wygląd strony internetowej, programu, aplikacji itp.;

skórny ˈskurnɨ adj
deirmeach
dotyczący skóry

skórzany skuˈʒãnɨ adj
leathar
(rzemiosło, rzemieślniczy) wykonany ze skóry, obity skórą
dotyczący wyrobów ze skóry

skądinąd particle
diomaite de
…używana w wyrażeniu wtrąconym, nawiązującym do wcześniejszej wypowiedzi i uzupełniającym je nową, zwykle mniej istotną informacją

skąpiradło n
cníopaire
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) (pogardliwie, pogardliwy) ktoś, kto stroni od wydawania pieniędzy

skąpy ˈskɔ̃mpɨ adj
gabhálach
(pejoratywnie, pejoratywny) niechętnie oddający swoje dobra, pieniądze
gearreireaballach
(potocznie, potoczny) bardzo mały, o małej objętości

skład skwat n
siopa
miejsce gromadzenia (składowania) towarów, magazyn

składanie skwaˈdãɲɛ n
aoile
(rzeczownik odczasownikowy) od składać

składać ˈskwadat͡ɕ v
bailigh
gromadzić coś, zbierać
cruinnigh
budować coś z elementów, łączyć w jedną całość dwie lub więcej części
fill
zginać, załamywać coś, robiąc to mniejszym

składka n
bailiúchán
sposób opłacenia czegoś przez wiele osób, służącego wszystkim tym osobom, gdy każda z nich ponosi część kosztu (zwykle równą)
ranníocaíocht
wielkość części każdej osoby uczestniczącej w składce (1.1)
rannóg
zadrukowany arkusz papieru złożony zazwyczaj wielokrotnie, tworzący część książki
táille
(urzędowy) (administracja) obowiązkowa opłata związana z przynależnością do jakiejś organizacji lub instytucji najczęściej opłacana w regularnych odstępach czasu

składnia ˈskwadʲɲa n
comhréir
(informatyka, informatyczny) zestaw reguł określających budowę poprawnych wyrażeń w języku programowania
(językoznawstwo, językoznawczy) dział lingwistyki badający reguły konstrukcji zdań;
(językoznawstwo, językoznawczy) funkcja wyrazu w zdaniu
(językoznawstwo, językoznawczy) zestaw reguł rządzących budową zdań w danym języku

składnik ˈskwadʲɲik n
comhábhar
część składowa czegoś

składowy skwaˈdɔvɨ adj
costas
dotyczący składowania czegoś

skłaniać v
spreag
wpływać na czyjąś decyzję

skłonność ˈskwɔ̃nːɔɕt͡ɕ n
méin
potencjalna, niekiedy ujawniająca się cecha

skłonny ˈskwɔ̃nːɨ adj
fonnmhar
taki, który zgadza się z czymś, ma chęć na coś

slajd slajt n
sleamhnaigh
(fotografia) diapozytyw, małoobrazkowe przezrocze oprawione w tekturową lub plastikową ramkę, służące do rzutowania obrazu na ekran za pomocą rzutnika;

slogan ˈslɔɡãn n
sluán
oklepany zwrot

smaczny ˈsmat͡ʃnɨ adj
blasta
mający dobry smak; dobrze smakujący

smagać v
aoire
uderzać czymś długim oraz wiotkim
gread
(meteorologia, meteorologiczny) gwałtownie napierać; ostro uderzać

smak smak n
blas
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) właściwość pokarmu rozpoznawana przez smak (1.1)
(przenośnie, przenośnia) gust, poczucie estetyki, piękna;
zmysł, którego narządy znajdują się w jamie ustnej, odpowiedzialny za sposób reagowania na przyjmowany pokarm;

smakować smaˈkɔvat͡ɕ v
tástáil
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) próbować czegoś w celu określenia smaku

smalec ˈsmalɛt͡s n
blonag
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) białawy tłuszcz zwierzęcy o półstałej konsystencji, uzyskiwany z sadła lub słoniny, używany do smażenia lub jako dodatek do pieczywa;

smar smar n
bealadh
(technologia, technika, techniczny) substancja zmniejszająca tarcie między powierzchniami przedmiotów

smarować smaˈrɔvat͡ɕ v
bealaigh
(mechanika) dostarczać do ruchomych części smar
leath
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) pokrywać coś substancją płynną lub półpłynną

smarowidło ˌsmarɔˈvʲidwɔ n
leath
(potocznie, potoczny) substancja do smarowania lub wcierania

smartfon ˈsmartfɔ̃n n
fón cliste
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) urządzenie integrujące w sobie funkcje telefonu komórkowego i palmtopu;

smażyć ˈsmaʒɨt͡ɕ v
frioch
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać produkt żywnościowy działaniu wysokiej temperatury przez utrzymywanie go w roztopionym tłuszczu lub syropie w celu uczynienia go nadającym się do spożycia
być poddawanym działaniu wysokiej temperatury

smoczek ˈsmɔt͡ʃɛk n
dide
nasadka na butelkę, dzięki której małe dzieci mogą z niej ssać;
gobán
miękka zabawka dla małych dzieci przeznaczona do ssania;

smog smɔk n
toitcheo
(ekologia, ekologiczny) zanieczyszczenie powietrza zalegające nad terenami miejskimi;

smok smɔk n
dragan
(mitologia, mitologiczny) baśniowe groźne zwierzę, rodzaj olbrzymiego, latającego gada;

smoking ˈsmɔcĩŋk n
seaicéad dinnéir
męski strój wieczorowy bardziej elegancki od garnituru, mniej oficjalny niż frak;

smolt n
bláthán
(ichtiologia, ichtiologiczny) młody łosoś albo młoda troć w okresie od rozpoczęcia wędrówki ku morzu do pierwszych dni pobytu w przybrzeżnych wodach morskich

smoła ˈsmɔwa n
tarra
mazista, zwykle czarna ciecz, produkt odgazowania węgla, łupków bitumicznych, drewna itp.;

smrodzić ˈsm̥rɔd͡ʑit͡ɕ v
broim
(potocznie, potoczny) wydalać przez odbyt cuchnące gazy

smród sm̥rut n
bréantas
przykry zapach

smuga ˈsmuɡa n
síog
wąski pasek dymu, światła, cienia, piany lub ognia

smukłość n
caoile
cecha tego, co smukłe

smukły ˈsmukwɨ adj
seangchruthach
taki, którego budowa lub sylwetka charakteryzuje się smukłością

smutek ˈsmutɛk n
brón
stan uczuć, gdy ktoś jest smutny

smutny ˈsmutnɨ adj
brónach
odczuwający smutek, pogrążony w smutku

smycz smɨt͡ʃ n
luaidhe
taśmowy, materiałowy lub skórzany pasek zakończony z jednej strony uchwytem (rączką), a z drugiej karabińczykiem podczepianym do obroży lub szelek zwierzęcia domowego (najczęściej psa) podczas wyprowadzania na spacer;
láinnéar
mały pasek zakończony karabińczykiem, uchwytem lub klipsem, używany do trzymania kluczy bądź telefonu

smyczek ˈsmɨt͡ʃɛk n
bogha
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) element instrumentu smyczkowego w kształcie różdżki lub łuku, który służy do ręcznego wzbudzania wibracji strun;

smykałka smɨˈkawka n
féith
(potocznie, potoczny) zdolność do czegoś, umiejętność

smółka ˈsmuwka n
meacóiniam
(medycyna, medyczny) pierwsze stolce w życiu noworodka;

smętny ˈsmɛ̃ntnɨ adj
acaointeach
wzbudzający smutek, świadczący o smutku, melancholii

snapować snaˈpɔvat͡ɕ v
pléasc
(neologizm) (potocznie, potoczny) wysyłać zdjęcia, filmy i wiadomości, z użyciem aplikacji Snapchat

snowboarding n
clársciáil
(sport, sportowy) dyscyplina sportu zimowego, polegający na jeździe lub wykonywaniu ewolucji na specjalnej desce;

snoza n
briogún
(pszczelarstwo, pszczelarski) beleczka układana poziomo w gnieździe, od której pszczoły odbudowują plaster

soap opera ˈsɔwp ˈɔpɛra n
sobalchlár
(książkowy) (lekceważąco, lekceważący) (zobacz) telenowela

sobie ˈsɔbʲjɛ pronoun
mé féin
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi celownikiem i miejscownikiem

soboli adj
ciardhubh
związany z sobolem, dotyczący sobola

sobota sɔˈbɔta n
Dé Sathairn Satharn
szósty dzień tygodnia;

sobowtór sɔˈbɔftur n
dúbailt
osoba wyglądająca bardzo podobnie do innej;

soból ˈsɔbul n
sáible
(zoologia, zoologiczny) Martes zibellina, azjatyckie zwierzę futerkowe, ssak drapieżny o gęstym, jedwabistym, brązowym lub czarnym futrze;

sobór n
Teampall Mór
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) większa świątynia prawosławna;

sobą ˈsɔbɔ̃w̃ pronoun
mé féin
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi narzędnikiem

socjaldemokracja ˌsɔt͡sʲjaldɛ̃mɔˈkrat͡sʲja n
daonlathas sóisialta
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ruch społeczny, mający na celu budowę społeczeństwa i ustroju socjalistycznego poprzez demokratyczne reformy;

socjalista ˌsɔt͡sʲjaˈlʲista n
sóisialaí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik socjalizmu

socjalistyczny ˌsɔt͡sʲjalʲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
sóisialach
związany z socjalizmem, charakterystyczny dla socjalizmu

socjalizm sɔˈt͡sʲjalʲism̥ n
sóisialachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze);

socjalny adj
ócáid shóisialta
związany z zaspokojeniem potrzeb bytowych członków społeczeństwa

socjolingwistyczny ˌsɔt͡sʲjɔlʲĩŋɡvʲiˈstɨt͡ʃnɨ adj
sochtheangeolaíoch
dotyczący socjolingwistyki

socjolingwistyka ˌsɔt͡sʲjɔlʲĩŋɡˈvʲistɨka n
sochtheangeolaíocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się funkcjonowaniem języka w społeczeństwie;

socjolog sɔˈt͡sʲjɔlɔk n
socheolaí
(edukacja, edukacyjny) specjalista w dziedzinie socjologii
(edukacja, edukacyjny) specjalistka w dziedzinie socjologii

socjologia ˌsɔt͡sʲjɔˈlɔɟja n
socheolaíocht
nauka o społeczeństwie, zajmująca się badaniem struktury społeczeństwa, następujących w nim zmian, praw kierujących rozwojem społeczeństwa i różnego rodzaju zjawisk w nim występujących;

socjologiczny ˌsɔt͡sʲjɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
socheolaíoch
związany z socjologią lub socjologami; właściwy socjologii

socjopata n
sochapatach
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) mężczyzna przejawiający psychopatię – osobowość dyssocjalną

soczewica ˌsɔt͡ʃɛˈvʲit͡sa n
lintile
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju soczewica (1.1)

soczewka sɔˈt͡ʃɛfka n
lionsa
(optyka, optyczny) przezroczysty przyrząd optyczny załamujący promienie świetlne;
(anatomia, anatomiczny) część oka załamująca promienie świetlne;

soczewka kontaktowa sɔˈt͡ʃɛfka ˌkɔ̃ntakˈtɔva n
lionsa tadhill
soczewka umieszczana bezpośrednio na rogówce oka, służąca najczęściej do korygowania wad wzroku, rzadziej w celach opatrunkowych lub kosmetycznych;

soczewkowaty adj
dédhronnach
taki, który ma kształt soczewki

soczysty sɔˈt͡ʃɨstɨ adj
méith
zawierający dużo soku, pełen soku

soja ˈsɔja n
pónaire shoighe
(botanika, botaniczny) Glycine max, roślina uprawna z rodziny bobowatych posiadająca nasiona bogate w białko i tłuszcz;

sojuszniczy adj
mór le
wynikający z zawartego sojuszu, sprzymierzony

sojusznik sɔˈjuʃʲɲik n
comhghuaillí
państwo lub osoba, która zobowiązuje się do współpracy i udzielania pomocy

sok sɔk n
sú
napój robiony z owoców, czasem również z warzyw;

sok żołądkowy ˈsɔɡ ˌʒɔwɔ̃ntˈkɔvɨ n
aigéad goile
(medycyna, medyczny) jeden z soków trawiennych;

sokół ˈsɔkuw n
fabhcún
(ornitologia, ornitologiczny) ptak drapieżny o silnej budowie ciała, wąskich i krótkich skrzydłach, mocnym hakowatym dziobie oraz ostrych szponach;

sokół wędrowny n
fabhcún gorm
(ornitologia, ornitologiczny) Falco peregrinus, duży ptak drapieżny z podrodziny sokołów spotykany na niemal wszystkich kontynentach (poza Antarktydą), rzadki w Polsce;

sol sɔl n
grian
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) nazwa solmizacyjna jednego z dźwięków;
(jednostka monetarna) Peru;

sola ˈsɔla n
sól coiteann teanga chait
(ichtiologia, ichtiologiczny) płaska ryba z oczami po prawej stronie;

solanka n
sáile
(chemia, chemiczny) woda naturalnych zbiorników o dużym stężeniu soli

solidarność ˌsɔlʲiˈdarnɔɕt͡ɕ n
dlúthchomhar
poczucie wspólnoty i gotowość niesienia innym pomocy wynikające ze zgodności poglądów i dążeń

solidny sɔˈlʲidnɨ adj
leann dubh
o silnej budowie, strukturze

solista sɔˈlʲista n
ceoltóir aonair
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk wykonujący utwór muzyczny lub śpiewający pojedynczo

soliter n
cailleach ghoile
(medycyna, medyczny) (zoologia, zoologiczny) tasiemiec, pasożyt w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt;

solić ˈsɔlʲit͡ɕ v
cuir salann ar
przyprawiać potrawy solą

solowy adj
aonréad
wykonywany lub przeznaczony do wykonania przez jedną osobę

somali n
Somáilis
(językoznawstwo, językoznawczy) język somalijski

somalijski ˌsɔ̃maˈlʲijsʲci adj
Somáilis
odnoszący się do państwa Somalia

sombrero sɔ̃mˈbrɛrɔ n
soimbréaró
(odzieżownictwo) (etnografia, etnograficzny) miękki kapelusz z szerokim rondem pochodzenia hiszpańskiego, noszony w krajach Ameryki Łacińskiej i Hiszpanii;

somnolencja ˌsɔ̃mnɔˈlɛ̃nt͡sʲja n
codlatacht
(medycyna, medyczny) senność będąca pierwszym stadium zaburzeń świadomości m.in. w zatruciach oraz urazach mózgu;

sonata sɔ̃ˈnata n
sonáid
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór instrumentalny składający się z trzech lub czterech kontrastujących części;

sondaż n
dí-adharc
badanie opinii publicznej

sondować v
dí-adharc
zgłębiać informacje, przeprowadzać sondaż
feá
(technologia, technika, techniczny) dokonywać pomiarów / określać głębokość przy pomocy sondy

sonet ˈsɔ̃nɛt n
soinéad
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wiersz o pewnej charakterystycznej, kanonicznej budowie – ścisłej liczbie wersów, określonym układzie rymów i strof;

sopel ˈsɔpɛl n
briogadán coinlín reo
podłużny kawałek lodu zwisający z brzegu dachu, z gałęzi itp.;

sopranik n
méadaigh faoi thrí
(zdrobniale) cichy i delikatny sopran

sortować sɔrˈtɔvat͡ɕ v
togh
dzielić na grupy według przyjętych kryteriów
układać w kolejności według pewnej rosnącej lub malejącej wartości

sos sɔs n
anlann
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, zawiesisty płyn o różnych smakach, przyrządzany jako dodatek do potraw;

sos sojowy ˈsɔs ːɔˈjɔvɨ n
anlann soighe
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) sos fermentowany, wytwarzany z ziaren soi, prażonego ziarna ryżu lub pszenicy, wody i soli, stanowiący jedną z najważniejszych przypraw kuchni azjatyckiej

sosna ˈsɔsna n
giúis péine
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus L., drzewo lub krzew iglasty z rodziny sosnowatych;

sosna nadmorska n
péine muirí
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) (systematyka) Pinus pinaster Aiton, gatunek drzewa z rodziny sosnowatych występującego najczęściej w basenie Morza Śródziemnego;

sosnowy sɔsˈnɔvɨ adj
giúis
będący częścią sosny
odnoszący się do sosny, mający związek z sosną
składający się z sosny
wykonany z drewna lub innej części sosny

soul n
anam
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z gatunków muzycznych;

sowa ˈsɔva n
ulchabhán
(ornitologia, ornitologiczny) drapieżny ptak z rzędu Strigiformes, o dużej głowie i oczach umieszczonych z przodu, polujący nocą;

sowa śnieżna ˈsɔva ˈɕɲɛʒna n
ulchabhán sneachtúil
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo scandiacus, gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych zamieszkujący tundrę Eurazji i Ameryki Północnej;

sowiecki sɔˈvʲjɛt͡sʲci adj
sóivéid
radziecki, dotyczący Związku Radzieckiego (Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich)

sowietolog n
Sóivéideolaí
(edukacja, edukacyjny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) specjalista w dziedzinie sowietologii

spacer ˈspat͡sɛr n
siúl
niespieszne chodzenie bez konkretnego celu, dla przyjemności

spacerować ˌspat͡sɛˈrɔvat͡ɕ v
meallac
chodzić w celu rekreacji, niekoniecznie zmierzając do określonego miejsca

spacja ˈspat͡sʲja n
barra spásála
(informatyka, informatyczny) klawisz służący do wstawiania spacji (1.1)
spás
(poligrafia) odstęp między wydrukowanymi lub wyświetlonymi wyrazami

spad spat n
fuiligh
(drukarstwo, drukarski) (poligrafia) obszar druku, który wychodzi poza krawędź ostatecznej publikacji;

spadająca gwiazda n
réalta reatha
(finanse, finansowy) w giełdowej analizie technicznej: świeca z małym korpusem i długim górnym cieniem
(przestarzałe, przestarzały) (poetycki, poetycko) meteor

spadać ˈspadat͡ɕ v
tit
lecieć bezwładnie w dół

spadek ˈspadɛk n
claonas
obniżanie się poziomu, wartości itp.; upadek, regres
obniżenie poziomu ziemi (gruntu, drogi itp.)
oidhreacht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) własność zostawiana przez kogoś po śmierci dla jakiejś osoby;

spadkobierca ˌspatkɔˈbʲjɛrt͡sa n
beangán
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, na którą przechodzi spadek po kimś

spadkodawca ˌspatkɔˈdaft͡sa n
tiomnóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba pozostawiająca spadek

spadochron spaˈdɔxrɔ̃n n
paraisiút
urządzenie z mocnego materiału, które pod wpływem ciągu powietrza otwiera się w formie parasola i służy do hamowania prędkości opadania lub przemieszczania się ciał

spadówa interjection
éirigh caillte
(potocznie, potoczny) (pospolicie) (grubiański, grubiańsko) gwałtowne wyrażenie nakazu oddalenia się lub zabrania jakiejś rzeczy; także wyrażenie niechęci lub sprzeciwu; bywa używane żartobliwie

spaghetti spaˈɡɛttʲi n
spaigití
(spożywczy) włoski, długi, cienki makaron;

spalić ˈspalʲit͡ɕ v
dóigh
poddać coś działaniu ognia, zniszczyć ogniem

spam spãm n
turscar
(informatyka, informatyczny) niechciane lub niepotrzebne wiadomości elektroniczne;

spanie ˈspãɲɛ n
brach
(rzeczownik odczasownikowy) od spać
ceapach
posłanie; miejsce, w którym można spać

spaniel ˈspãɲɛl n
spáinnéar
(kynologia, kynologiczny) rasa psów myśliwskich lub pokojowych o falistej sierści i długich wiszących uszach

spasanie n
bí ag innilt
(ekologia, ekologiczny) bezpośrednie zjadanie organizmów żywych
(rolnictwo, rolniczy) karmienie / tuczenie zwierząt

spawacz ˈspavat͡ʃ n
táthaire
robotnik zajmujący się spawaniem

spawać ˈspavat͡ɕ v
táthaigh
(technologia, technika, techniczny) łączyć coś techniką spawania

spazm n
ríog
(medycyna, medyczny) nagłe, bezwiedne, bolesne, znaczne napięcie mięśnia lub grupy mięśni

spać spat͡ɕ v
codail
(fizjologia, fizjologiczny) być w stanie snu, charakteryzującym się spowolnionymi funkcjami organizmu i obniżonym poziomem świadomości
(eufemistycznie) mieć stosunek płciowy

spać jak kamień ˈspat͡ɕ ˈjak ˈːãmʲjɛ̇̃ɲ v
codladh an róin a dhéanadh
spać bardzo głęboko

spać jak suseł ˈspat͡ɕ ˈjak ˈsusɛw v
codladh an róin a dhéanadh
spać mocnym, głębokim snem, z którego trudno wybudzić

spać snem sprawiedliwego ˈspat͡ɕ ˈsnɛ̃m ˌspravʲjɛdlʲiˈvɛɡɔ v
codladh na bhfíréan
spać głęboko, mocno i spokojnie

specjalista ˌspɛt͡sʲjaˈlʲista n
speisialtóir
osoba, która się w czymś specjalizuje, ma gruntowną, dużą wiedzę w jakiejś dziedzinie

specjalistyczny adj
speisialtóir
dotyczący specjalisty, fachowy

specjalnie spɛˈt͡sʲjalʲɲɛ adv
go mór mór
w sposób wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny

specjalny spɛˈt͡sʲjalnɨ adj
ar leith
mający szczególne, wyjątkowe właściwości
odnoszący się do wybranego przedmiotu, zagadnienia lub osoby

specyficzny ˌspɛt͡sɨˈfʲit͡ʃnɨ adj
saoithiúil
typowy jedynie dla jakiejś osoby, rzeczy, okresowi czasu albo miejscu (lub ich grupie)
wyróżniający się na tle innych

specyfik n
sonrach
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) substancja działająca leczniczo na organizm
(przenośnie, przenośnia) (żartobliwie) sposób na coś

specyfika n
sonrach
zespół cech wyróżniających

spektakl ˈspɛktakl̥ n
clár
(przenośnie, przenośnia) popis, efektowne przedstawienie

spekulacja n
amhantraíocht
(ekonomia, ekonomiczny) nieuczciwe przedsięwzięcie, wykupywanie i odsprzedaż z dużym zyskiem towarów, na które popyt przewyższa podaż
myślenie oderwane od rzeczywistości, niedające się sprawdzić

spelunka n
tum
licha knajpa

sperma ˈspɛrma n
seamhan
(fizjologia, fizjologiczny) płyn, w którym plemniki wydostają się z ciała samca;

spermatogeneza n
speirmitigineas
(fizjologia, fizjologiczny) proces tworzenia plemników w jądrach

spermatozoid ˌspɛrmatɔˈzɔ<sup>j</sup>it n
speirmiteasón
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) plemnik, męska komórka rozrodcza – u ludzi, zwierząt i niektórych roślin

spełniać ˈspɛwʲɲät͡ɕ v
comhlíon
robić to, czego wymagają obowiązki, obietnice, czyjeś polecenia

spiekota n
adhall
(meteorologia, meteorologiczny) dotkliwy upał przy dużym nasłonecznieniem

spieprzać ˈspʲjɛpʃat͡ɕ v
focáil leat!
(potocznie, potoczny) uciekać

spierać v
imreas
prowadzić spór

spierdalać spʲjɛrˈdalat͡ɕ v
téigh trasna ort féin
(wulgarnie, wulgaryzm) pospiesznie oddalać się z jakiegoś miejsca

spin spʲĩn n
guairne
(fizyka, fizyczny) własny moment pędu cząstki;

spinacz ˈspʲĩnat͡ʃ n
fáiscín páipéar
(biurowość, biurowy) wygięty kawałek drutu służący do złączania kartek papieru;

spinka ˈspʲĩnka n
graíre
często zdobiony przedmiot do spinania czegoś, np. włosów, krawata, kołnierzyka lub mankietu

spinka do włosów ˈspʲĩnka dɔ‿ˈvwɔsuf n
fáisceán gruaige
(fryzjerstwo, fryzjerski) zdobiony przedmiot do spinania włosów, najczęściej dla kobiet

spirytus spʲiˈrɨtus n
alcól
(spożywczy) (chemia, chemiczny) wysokoprocentowy roztwór wodny alkoholu etylowego;

spis spʲis n
liosta
lista, zawierająca wyliczenie czegoś, zbiór czegoś

spis treści ˈspʲis ˈtrɛɕt͡ɕi n
clár ábhair
lista rozdziałów z podanymi numerami ich stron, umieszczany na początku lub końcu danej publikacji;

spisek ˈspʲisɛk n
comhcheilg
tajne porozumienie pomiędzy grupą osób (spiskowców), mających wspólny cel

spiskować v
comhcheilg
knuć, planować spisek

spiskowiec n
cogarnach
uczestnik spisku

spisywać spʲiˈsɨvat͡ɕ v
liosta
sporządzać zapiski lub listę

spiłować spʲiˈwɔvat͡ɕ v
comhad
przytępić ostre krawędzie za pomocą pilnika

spiż spʲiʃ n
gunnamhiotal
(chemia, chemiczny) stop miedzi z cyną, cynkiem i ołowiem;

spiżarka n
bialann
pomieszczenie przykuchenne do przechowywania żywności

spiżarnia spʲiˈʒarʲɲa n
bialann
(budownictwo) pomieszczenie domowe na produkty żywnościowe

splunąć v
caith seile
wyrzucić z ust ślinę bądź coś, co się tam znajduje

spluwa n
goiligh
(potocznie, potoczny) broń krótka palna (np. pistolet, rewolwer)

spluwaczka n
seileadán
naczynie przeznaczone do spluwania do niego;

spoczynek n
brach
stan snu, którego celem jest regeneracja
branra
(fizyka, fizyczny) stan, w którym ciało nie zmienia położenia
stan bezczynności celem nabrania sił po pracy
scor
okres emerytury

spoczywać v
branra
(podniośle) być pochowanym, mieć miejsce swojego pochówku
być czyimś obowiązkiem

spodek ˈspɔdɛk n
fochupán
mały talerzyk używany jako podstawka pod filiżankę lub szklankę

spodnie ˈspɔdʲɲɛ n
bríste
(odzieżownictwo) (krawiectwo) dolna część odzieży wierzchniej okrywająca nogi;

spodziewać się spɔˈd͡ʑɛvat͡ɕ‿ɕɛ v
coinne a bheith agat ar
przewidywać jakieś zjawisko lub zachowanie

spoina n
siúnta
(budownictwo) wypełniona zaprawą szczelina między płytkami ceramicznymi, cegłami lub innymi materiałami budowlanymi
táthaigh
(technologia, technika, techniczny) miejsce połączenia dwóch zespawanych metalowych fragmentów konstrukcji

spojler n
creachadóir
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) uwaga ujawniająca komuś istotne fragmenty fabuły książki lub filmu, psująca w ten sposób przyjemność ich czytania lub oglądania;
(motoryzacja) element nadwozia pojazdu, który polepsza własności aerodynamiczne;

spojrzenie spɔjˈʒɛ̃ɲɛ n
dreach
skierowanie oczu na coś, chwila patrzenia w jakimś kierunku, na coś lub kogoś

spojrzeć ˈspɔjʒɛt͡ɕ v
dreach
(książkowy) zwrócić wzrok na coś lub na kogoś, zerknąć, rzucić okiem

spoko ˈspɔkɔ interjection
furasta
(potocznie, potoczny) spokojnie, zachowaj spokój, nie denerwuj się

spoko ˈspɔkɔ particle
fuaraigh
(potocznie, potoczny) przyzwolenie lub aprobata; tak (potwierdzenie), w porządku, dobrze, zgoda

spokojnie spɔˈkɔjɲɛ adv
réidh
bez wydarzeń, które mogłyby zakłócić spokój
monotonnie, jednostajnie

spokojność n
síth
(przestarzałe, przestarzały) (dawniej, dawny) poczucie bezpieczeństwa, brak obaw, lęków
tost
(przestarzałe, przestarzały) zacisze, ustronność, cisza, milczenie

spokojny spɔˈkɔjnɨ adj
sámh
niedoznający i niepokazujący silnych uczuć
o morzu, wodzie: niezmącony

spokrewniony adj
gaolmhar
mający wspólne pochodzenie

spokój ˈspɔkuj n
suaimhneas
cisza, brak hałasu, rumorów
równowaga psychiczna; brak gniewu, zdenerwowania
stan pozbawiony kłótni, zatargów, konfliktów, sprzeczek

sponsor ˈspɔ̃w̃sɔr n
urraitheoir
osoba, która finansuje jakieś przedsięwzięcie, wydarzenie kulturalne itp.

sponsorować ˌspɔ̃w̃sɔˈrɔvat͡ɕ v
urraigh
(książkowy) finansować jakieś przedsięwzięcie

spontaniczny adj
spontáineach
działający odruchowo, bez innych wpływów

sporadyczny ˌspɔraˈdɨt͡ʃnɨ adj
anois is arís
pojawiający się lub występujący rzadko, od czasu do czasu

sporny ˈspɔrnɨ adj
conspóideach
będący przedmiotem sporu

sport spɔrt n
spórt
(sport, sportowy) forma aktywności fizycznej i umysłowej, podejmowanej dla przyjemności lub współzawodnictwa;

sportowiec spɔrˈtɔvʲjɛt͡s n
lúthchleasaí
(sport, sportowy) osoba (kobieta lub mężczyzna), która zawodowo lub amatorsko uprawia jakiś sport

sportowy spɔrˈtɔvɨ adj
spórt
dotyczący sportu, związany ze sportem

spory ˈspɔrɨ adj
oiriúnach
całkiem duży, pokaźny; dość istotny

sporządzić spɔˈʒɔ̃ɲd͡ʑit͡ɕ v
cineál
(książkowy) wykonać, przygotować coś

sposobić spɔˈsɔbʲit͡ɕ v
ceartaigh
(przestarzałe, przestarzały) urządzać, przygotowywać coś
múin
(przestarzałe, przestarzały) uczyć, kształcić kogoś do czegoś
(przestarzałe, przestarzały) czynić samego siebie czymś lub jakimś

sposobność n
deis
sprzyjające warunki ku czemuś

spostrzegawczy ˌspɔsṭʃɛˈɡaft͡ʃɨ adj
súilaibí
szybko i łatwo zauważający szczegóły

spostrzegać v
réadaigh
zdawać sobie sprawę
tabhair faoi deara
patrząc, zwracać uwagę na coś lub kogoś
réadaigh
zdawać sobie sprawę

sposób ˈspɔsup n
slí
metoda, algorytm zrobienia czegoś, rozwiązania jakiegoś problemu
styl, rodzaj zachowania, wyglądu itp.

spot spɔt n
goirín
krótki film reklamowy lub reklama w radiu

spotkanie spɔtˈkãɲɛ n
cruinniú
umówione lub przypadkowe zobaczenie kogoś, zetknięcie się z kimś (z czymś)
diongbháil
rozgrywka sportowa

spowiadać v
admhaigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawać grzechy w spowiedzi

spowiednik spɔˈvʲjɛdʲɲik n
athair faoistine
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny wysłuchujący spowiedzi;

spowiedź ˈspɔvʲjɛ̇t͡ɕ n
faoistin
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznanie grzechów przed kapłanem w celu otrzymania ich odpuszczenia

społeczeństwo ˌspɔwɛˈt͡ʃɛ̃j̃stfɔ n
tsochaí
(socjologia, socjologiczny) zorganizowana grupa ludzi zamieszkująca jakieś terytorium powiązanych ze sobą kulturowo, historycznie, religijnie, zawodowo itp.;

społeczno-gospodarczy adj
socheacnamaíoch
związany ze społeczeństwem i gospodarką

społeczność spɔˈwɛt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
cumann
ludzie skupieni w środowisku zawodowym lub społecznym;

społeczny spɔˈwɛt͡ʃnɨ adj
sóisialta
dotyczący społeczeństwa, realizowany przez społeczeństwo, związany ze społeczeństwem

spośród ˈspɔɕrut preposition
ó
przyimek informujący o ruchu z miejsca pomiędzy jakimiś obiektami

spożywać spɔˈʒɨvat͡ɕ v
caith
(książkowy) jeść albo pić coś

spożywczy spɔˈʒɨft͡ʃɨ adj
bia
związany z żywnością lub spożyciem
inite
przydatny do spożywania, jedzenia, konsumpcji w płynie, lub jako pokarm stały

spożywczy spɔˈʒɨft͡ʃɨ n
siopa grósaera
sklep z artykułami spożywczymi (1.1)

spragniony spraɟˈɲɔ̃nɨ adj
cíocrach
chcący czegoś
tart
(fizjologia, fizjologiczny) potrzebujący wody

sprasowanie n
acht
ściśnięcie, spłaszczenie czegoś w prasie, pod ciężarem

sprasować v
acht
ścisnąć, spłaszczyć coś w prasie, pod ciężarem

sprasowywanie n
acht
ściskanie, spłaszczanie czegoś w prasie, pod ciężarem

sprawa ˈsprava n
cás
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie prokuratorskie, sądowe lub administracyjne
deacracht
to, co jest dla kogoś ważne

sprawca ˈspraft͡sa n
aisteoir
ten, który dokonuje czego
ciontach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) podmiot powodujący niepożądane zdarzenia

sprawczość n
gníomhaireacht
(psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) zdolność jednostki do skutecznego oddziaływania na otoczenie

sprawdzać ˈspravd͡zat͡ɕ v
ceansaigh
kontrolować, weryfikować; upewniać się, że coś jest prawidłowe

sprawdzenie n
glao
(rzeczownik odczasownikowy) od sprawdzić

sprawdzian ˈspravʲd͡ʑãn n
scrúdú
(edukacja, edukacyjny) zestaw zadań przeznaczonych do rozwiązania przez uczniów, studentów, kursantów itp. w celu zweryfikowania ich wiedzy i umiejętności w jakimś zakresie
kryterium, sposób sprawdzenia czegoś, test

sprawiać ˈspravʲjät͡ɕ v
ceannach
(przenośnie, przenośnia) kupować
réasún
powodować, by coś się stało

sprawiedliwie ˌspravʲjɛˈdlʲivʲjɛ adv
réasúnta
w sposób sprawiedliwy

sprawiedliwość ˌspravʲjɛˈdlʲivɔɕt͡ɕ n
giúistís
(potocznie, potoczny) władza sądownicza
trwała i niewymuszona wola oddawania każdemu tego, co mu się należy;

sprawiedliwy ˌspravʲjɛˈdlʲivɨ adj
réasúnta
o człowieku: kierujący się zasadami sprawiedliwości
o wyroku, prawie itp.: zgodny ze sprawiedliwością

sprawny ˈspravnɨ adj
infheidhme
o urządzeniu taki, który działa lub działa prawidłowo (zgodnie z przeznaczeniem)
o człowieku lub części ciała o pełnej zdolności ruchowej
éifeachtúil
o człowieku dobrze wykonujący jakieś czynności
o instytucji dobrze zorganizowany

sprawowanie ˌspravɔˈvãɲɛ n
béasa
(rzeczownik odczasownikowy) od sprawować

sprawować spraˈvɔvat͡ɕ v
feidhmigh
wypełniać obowiązki, pełnić funkcję
iompair
zachowywać się w określony sposób

sprawunek n
siopadóireacht
zakup

spread n
leath
(finanse, finansowy) różnica między oferowanym przez instytucję finansową (np. bank) kursem sprzedaży a kursem kupna;

sprint sprɨ̃nt sprʲĩnt n
aga reatha
(potocznie, potoczny) szybki bieg
(sport, sportowy) bieg na krótkich dystansach (grupa dyscyplin sportowych);
(zarządzanie) (informatyka, informatyczny) odcinek czasu (zwykle dwutygodniowy) na początku którego wybiera się zadania a na końcu demonstruje ich wykonanie

sprowadzać v
ladhróg
powodować zmianę położenia
laghdaigh
powodować ograniczenie wypowiedzi
leag
pomagać zejść z góry na dół
sroich
przyczyniać się do przybycia kogo lub czego
tabhair
wywoływać określone następstwa
bog
przybywać gdzieś z zamiarem osiedlenia się
suim
przestawać różnić się od czegoś, ograniczać się do czego

sprośny ˈsprɔɕnɨ adj
graosta
cechujący się brakiem przyzwoitości, wstydu; śmiały w dziedzinie seksu

spryt n
abarthacht
umiejętność radzenia sobie w różnych sytuacjach
glic
zdolność wychodzenia z korzyścią z każdej sytuacji zwykle w sposób nieuczciwy

sprytny ˈsprɨtnɨ adj
abúil
pomysłowy, wykazujący praktyczną inteligencję, umiejący sobie radzić

sprzeciw ˈspʃɛt͡ɕif n
agóid
aktywne wyrażenie braku zgody na coś

sprzeczać się ˈspʃɛt͡ʃat͡ɕ‿ɕɛ v
áitigh
mieć sprzeczkę, spór, drobną kłótnię z kimś, spierać się

sprzeczka n
bruíon
ostra, energiczna wymiana zdań między osobami niezgadzającymi się ze sobą

sprzeczność n
bréagnú
stosunek zachodzący między zjawiskami, poglądami, interesami niezgodnymi ze sobą

sprzeczny ˈspʃɛt͡ʃnɨ adj
bréagnaitheach
niezgodny z czymś, przeciwstawny czemuś, różny, odmienny

sprzedawać spʃɛˈdavat͡ɕ v
díol
dawać coś (materialnego lub nie) i w zamian dostawać pieniądze

sprzedawca spʃɛˈdaft͡sa n
buachaill siopa
(handel, handlowy) człowiek sprzedający towary (w sklepie, na targowisku)

sprzedaż ˈspʃɛdaʃ n
díolachán
(ekonomia, ekonomiczny) zbycie towaru lub usługi w zamian za pieniądze lub inny towar

sprzej n
acmhainn
(potocznie, potoczny) sprzęt

sprzeniewierca n
cúigleálaí
(przestarzałe, przestarzały) osoba, która sprzeniewierza się komuś lub czemuś; zdrajca

sprzeniewierzyć ˌspʃɛ̃ɲɛˈvʲjɛʒɨt͡ɕ v
cúigleáil
przywłaszczyć powierzone sobie cudze mienie

sprzyjający adj
buntáisteach
tworzący odpowiednie warunki

sprzyjać ˈspʃɨjät͡ɕ v
altramaigh
być nastawionym serdecznie, przychylnie, życzliwie, przyjaźnie wobec kogoś lub czegoś

sprzączka ˈspʃɔ̃n͇t͡ʃka n
búcla
element umieszczany na końcu paska, służący do spinania, zapinania;

sprzątać ˈspʃɔ̃ntat͡ɕ v
ar fad
doprowadzać coś do porządku, usuwać bałagan

sprzęgać ˈspʃɛ̃ŋɡat͡ɕ v
cúpla
łączyć coś z czymś, stykać coś z czymś; zespalać

sprzęgło ˈspʃɛ̃ŋɡwɔ n
ál
(mechanika) mechanizm pozwalający na przenoszenie ruchu z jednej osi na drugą;

sprzęt spʃɛ̃nt n
acmhainn
zestaw przedmiotów używanych do wykonywania jakiejś czynności
deis
przedmiot, zazwyczaj urządzenie, używany w określonym celu

sprzężenie zwrotne n
aiseolas
reakcja układu funkcjonalnego na efekt jego własnego działania, który to efekt wpływa na wydajność układu w kolejnych rundach działania;

spróchniały adj
lofa
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rozkładający się w próchno

sprężać ˈsprɛ̃w̃ʒat͡ɕ v
deabhadh
robić coś szybciej
dlúthaigh
kompresować, zmniejszać objętość (o gazie), ściskać, zgniatać (przedmiot)

sprężyna sprɛ̃w̃ˈʒɨ̃na n
sprionga
(przenośnie, przenośnia) inicjator, powód jakiegoś procesu
(technologia, technika, techniczny) zwinięty w spiralę, zwykle metalowy przedmiot, który może ulegać rozprężaniu;

sprężystość sprɛ̃w̃ˈʒɨstɔɕt͡ɕ n
aclaíocht
cecha tego, co sprężyste

sprężysty adj
dinimiciúil
taki, który działa sprawnie i szybko
leaisteach
(fizyka, fizyczny) zdolny do powrotu do wyjściowego kształtu po ustaniu działania siły odkształcającej
lingeach
charakteryzujący się lekkością w ruchu

spust spust n
truicear
(technologia, technika, techniczny) (wojskowość, wojskowy) (łowiectwo, łowiecki) metalowa dźwignia uruchamiająca wystrzał z broni palnej;

spuszczać ˈspuʃt͡ʃat͡ɕ v
lainse
o łodzi: wodować
sileadh
o głowie: pochylać
sruthlaigh
o wodzie w toalecie: spłukiwać nią sedes
ísligh
opuszczać na dół

spycharka spɨˈxarka n
ollscartaire
(budownictwo) (maszynoznawstwo) pojazd budowlany poruszający się na gąsienicach służący do wyrównywania terenu przez pchanie ziemi

spód sput n
íochtar
dolna część czegoś, stanowiąca zwykle dno lub podstawę

spódnica spudʲˈɲit͡sa n
sciorta
(krawiectwo) rodzaj ubrania osłaniającego biodra i nogi;

spójnik ˈspujɲik n
cónasc
(gramatyka) wyraz służący do łączenia wyrażeń wewnątrz zdania pojedynczego (np. w wyliczeniach) oraz zdań składowych w zdaniach złożonych;

spór spur n
achrann
różnica zdań, stanowisk, interesów

spółgłoska spuwˈɡwɔska n
consan
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska powstająca w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy;

spółka ˈspuwka n
comhlacht
(zarządzanie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj podmiotu prawnego z reguły powstały na mocy umowy wspólników;

spółka zależna ˈspuwka zaˈlɛʒna n
fochomhlacht
(zarządzanie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) spółka, której minimum 50 procent akcji lub udziałów jest własnością innej spółki lub innego podmiotu

spółkować spuwˈkɔvat͡ɕ v
comrádaí
mieć stosunek płciowy

spóźniać się ˈspuʑɲät͡ɕ‿ɕɛ v
caill
o zegarze wskazywać czas opóźniony w stosunku do rzeczywistego

spóźnienie n
déanaí
przybycie po ustalonym czasie
faillí
brak wykonania czegoś w porę

spędzać ˈspɛ̃nd͡zat͡ɕ v
caith
być w towarzystwie kogoś
przebywać w jakimś miejscu dłuższy czas
wykonywać jakąś czynność, poświęcać się czemuś

spłacać v
sileadh
płacić stopniowo komu, wywiązując się w ten sposób z jakiegoś zobowiązania

spłonka n
bunleabhar
(wojskowość, wojskowy) (technologia, technika, techniczny) mały ładunek wybuchowy inicjujący wybuch właściwego materiału wybuchowego;

spłuczka n
sruthlaigh
(technologia, technika, techniczny) rezerwuar z wodą do spłukiwania muszli klozetowej wraz z syfonem

spływ spwɨf n
suaithneamh
ujście rzeki do innej rzeki

spływać v
draein
płynąć w dół (o cieczy)
flóta
płynąć z prądem, w dół rzeki, potoku

squash n
puimcín
(sport, sportowy) rodzaj gry polegającej na odbijaniu piłki o ścianę tak, by utrudnić ponowne odbicie piłki przez przeciwnika;

squat n
suigh ar do ghogaide
opuszczony budynek lub pomieszczenie, zamieszkane przez dzikich lokatorów;

sraczka ˈsrat͡ʃka n
cac
(potocznie, potoczny) (wulgarnie, wulgaryzm) biegunka, rozwolnienie

sranie w banię ˈsrãɲɛ ˈv‿bãɲɛ interjection
cacamas
(wulgarnie, wulgaryzm) wykrzyknienie, które może wyrażać lekceważenie dla czyjejś wypowiedzi, niedowierzanie, irytację

srać srat͡ɕ v
cac
(wulgarnie, wulgaryzm) (fizjologia, fizjologiczny) wypróżniać się przez otwór odbytniczy

srebrnik n
seiceal
(starożytność) (numizmatyka, numizmatyczny) moneta żydowska;

srebrny ˈsrɛbrnɨ adj
airgead
przypominający kolor srebra
(jubilerstwo, jubilerski) wykonany ze srebra

srebrny medal ˈsrɛbrnɨ ˈmɛdal n
bonn airgid
medal przyznawany za drugie miejsce w zawodach sportowych, w konkursach, na wystawach itp.

srebro ˈsrɛbrɔ n
airgead
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ag i liczbie atomowej 47;

srebrzysty srɛˈbʒɨstɨ adj
airgeadúil
mający barwę i połysk srebra
o głosie lub śmiechu mający czyste, wysokie i wyraźne brzmienie

srogi ˈsrɔɟi adj
garg
surowy, bez litości, niewyrozumiały

srogo adv
ní móide
bezlitośnie, surowo

sroka ˈsrɔka n
snag breac meaig
(ornitologia, ornitologiczny) Pica pica, czarno-biały ptak z długim ogonem;

srokaty srɔˈkatɨ adj
alabhreac
w czarno-białe łaty, cętki (głównie o maści konia)

srom srɔ̃m n
adhnáire
(przestarzałe, przestarzały) (dziś (książkowy)) wstyd, zniewaga
pit
(anatomia, anatomiczny) (seksuologia, seksuologiczny) zewnętrzne żeńskie narządy płciowe;

sromotny srɔ̃ˈmɔtnɨ adj
adhnáireach
okrywający wstydem lub hańbą, przynoszący hańbę albo wstyd

ssak sːak n
mamach
(zoologia, zoologiczny) Mammalia, zwierzę z podtypu kręgowców żyworodnych, które po urodzeniu żywi się mlekiem matki;

ssaki n
mamach
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Mammalia, gromada zwierząt należących do kręgowców;

ssać sːat͡ɕ v
súigh
(eufemistycznie) (grubiański, grubiańsko) robić fellatio, mieć stosunek oralny
o niemowlętach i młodych zwierzętach pić mleko z piersi matki
odprowadzać płyn (gaz i ciecz) lub drobne przedmioty za pomocą podciśnienia
pić wyciągając z czegoś płyn ustami
powolne spożywanie twardego i rozpuszczalnego pod wpływem śliny pokarmu
trzymać w ustach coś niejadalnego i obracać językiem

stabilność staˈbʲilnɔɕt͡ɕ n
diongbháil
cecha tego, co stabilne

stabilny staˈbʲilnɨ adj
diongbháilte
(o konstrukcjach lub przedmiotach) utrzymujący stałą pozycję
niezmieniający się przez dłuższy czas
łatwo powracający do równowagi po wcześniejszym jej zakłóceniu

stacja ˈstat͡sʲja n
céide
(informatyka, informatyczny) urządzenie do odczytu wymiennych nośników danych
stáisiún
(kolejnictwo) zespół budynków i infrastruktury umożliwiający obsługę pasażerów lub towarów przewożonych koleją
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) wyspecjalizowany ośrodek badawczy i naukowy
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z czternastu tradycyjnych wizerunków drogi krzyżowej Chrystusa umieszczanych w miejscu kultu

stacja benzynowa ˈstat͡sʲja ˌbɛ̃w̃zɨ̃ˈnɔva n
stáisiún breosla stáisiún peitril
zakład sprzedający benzynę i inne paliwa dla samochodów;

stacja kolejowa n
stáisiúin traenach
(kolejnictwo) miejsce przyjazdu, postoju i odjazdu pociągów, zwykle wyposażone w perony i budynki, w których mieszczą się kasy, poczekalnie, przechowalnie bagażu itp.;

stacja kosmiczna ˈstat͡sʲja kɔsˈmʲit͡ʃna n
stáisiún spáis
sztuczny satelita, na którego pokładzie możliwy jest długi pobyt astronautów;

stacyjka n
adhaint
(motoryzacja) przełącznik z zamkiem do uruchamiania silnika pojazdu przy pomocy klucza

stadion ˈstadʲjɔ̃n n
staid
(sport, sportowy) duża budowla z miejscami dla widzów, miejsce rozgrywania zawodów sportowych;

stadium ˈstadʲjũm n
ardán
część procesu, część czasu rozwoju

stadnina n
graíre
(zootechnika, zootechniczny) ośrodek zajmujący się hodowlą lub reprodukcją koni;

stado ˈstadɔ n
tréad
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) gromada podobnych do siebie obiektów
(zoologia, zoologiczny) grupa osobników tego samego, rzadziej różnych gatunków zwierząt, żyjąca na określonym terytorium, związana mniej lub bardziej zaawansowaną formą organizacji społecznej;
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) duża liczba ludzi (nawet nietworzących grupy)

stagflacja stakfˈlat͡sʲja n
marbh-bhoilsciú
(ekonomia, ekonomiczny) występowanie wysokiej inflacji w warunkach stagnacji gospodarczej;

stajenka staˈjɛ̃nka n
radharc bhreith Chríost
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) model żłóbka betlejemskiego, zwykle z figurkami

stajenny n
grúmaeir
pracownik zajmujący się końmi i stajnią

stajnia ˈstajɲa n
stábla
(zootechnika, zootechniczny) budynek, pomieszczenie dla koni;

stal stal n
cruach
(metaloznawstwo, metalurgia) stop żelaza z węglem;

stalagmit staˈlaɡmʲit n
aolchoinneal
(geologia, geologiczny) naciek jaskiniowy narastający od dna jaskini ku górze;

stalaktyt staˈlaktɨt n
aolchuisne
(geologia, geologiczny) naciek jaskiniowy w kształcie sopla, zwisający ze stropu jaskini;

stale ˈstalɛ adv
de ghréas
(potocznie, potoczny) bez przerwy, cały czas

stalker n
stalcaire
(kryminologia, kryminologiczny) osoba prześladująca swoją ofiarę poprzez śledzenie jej i utrudnianie życia

stalowy staˈlɔvɨ adj
cruach
wykonany ze stali
związany ze stalą, dotyczący stali

stalówka staˈlufka n
gob
końcowa, robocza część pióra;

stan stãn n
stát
(administracja) odrębna jednostka administracyjna niektórych państw federacyjnych;
(dawniej, dawny) państwo
ilość, wielkość czegoś
sytuacja, stopień czegoś, poziom sprawności w danej chwili; nastrój

standard ˈstãndart n
caighdeán
(językoznawstwo, językoznawczy) standard literacki, język standardowy;
powszechne kryterium określające poziom usług lub towarów spełniających podstawowe wymagania;

standardowy ˌstãndarˈdɔvɨ adj
caighdeánach
(językoznawstwo, językoznawczy) mieszczący się w normach mowy ogólnonarodowej
zgodny z określonym standardem, normą (i tym podobne, i temu podobne)
gnáth-
typowy, przeciętny, mało oryginalny

stangret n
maide mór
prywatny woźnica powożący końmi

stanowczy stãˈnɔft͡ʃɨ adj
diongbháilte
taki, który potrafi podjąć kategoryczną decyzję, pozbawiony wahań i wątpliwości

stanowisko ˌstãnɔˈvʲiskɔ n
feidhmeannas
pozycja w hierarchii zawodowej
punkt widzenia, sposób rozumienia czegoś

stanowić stãˈnɔvʲit͡ɕ v
cineál
składać się na coś, tworzyć coś

stanowy adj
sonraigh
(administracja) związany ze stanem

stanąć ˈstãnɔ̃ɲt͡ɕ v
ardcheannach
o budowlach: zostać zbudowanym gdzieś
coisc
zatrzymać się, przestać się poruszać, przestać działać
feall ar
o człowieku, zwierzętach: powstać, dźwignąć się na nogi

stanąć dęba ˈstãnɔ̃ɲd͡ʑ ˈdɛ̃mba v
tóg
o zwierzęciu czworonożnym, np. koniu wspiąć się na tylne kończyny

stara n
cailleach
(potocznie, potoczny) stara kobieta
mol
(potocznie, potoczny) przełożona, szefowa

stara panna n
bean shingil
(pejoratywnie, pejoratywny) niemłoda kobieta, która nie wyszła za mąż

staranie staˈrãɲɛ n
iarracht
działanie w kierunku realizacji pewnego zamiaru, pragnienia

starannie staˈrãɲːɛ adv
go haireach
w sposób staranny, dokładny, schludny; z dbałością o szczegóły

staranność n
sníomh
cecha bycia starannym

starać się ˈstarat͡ɕ‿ɕɛ v
iarracht
zabiegać o coś, dążyć do otrzymania czegoś

starcie ˈstarʲt͡ɕɛ n
glan
usunięcie czegoś ścierając
scríobchaitheamh
powierzchowna rana skóry
troid
(sport, sportowy) część walki sportowej
ostra wymiana zdań

staronordyjski n
Sean-Lochlannais
(językoznawstwo, językoznawczy) język staronordyjski;

staroświecki adj
seanchaite
wywodzący się ze starych czasów, obecnie niemodny, niepopularny

starość ˈstarɔɕt͡ɕ n
foirfeacht
stan będący efektem starzenia się, trzeci i ostatni okres życia istot żywych;

starożytny ˌstarɔˈʒɨtnɨ adj
ath-
związany ze starożytnością, dotyczący starożytności

starszy ˈstarʃɨ adj
seandaoine
w wieku dojrzałym, niemłody

start start n
geit
chwila, w której coś zaczyna się
miejsce, w którym coś zaczyna się
téigh
komenda wydawana do rozpoczęcia czegoś

startować starˈtɔvat͡ɕ v
bain de
o statku latającym lub pilocie: rozpoczynać lot
geit
rozpoczynać bieg, wyścig lub inną konkurencję sportową
rozpoczynać jakąś działalność

staruszek staˈruʃɛk n
seanduine
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) z sympatią lub współczuciem o starym mężczyźnie

staruszka staˈruʃka n
seanbhean
starsza kobieta

stary ˈstarɨ adj
sean
mający wiele lat, niemłody

starzec ˈstaʒɛt͡s n
seanduine
stary mężczyzna

starzenie staˈʒɛ̃ɲɛ n
aois
(rzeczownik odczasownikowy) od starzeć

starzeć się ˈstaʒɛt͡ɕ‿ɕɛ v
aois
o zwierzętach i ludziach: stawać się starszym, starym

statek ˈstatɛk n
long
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) duży obiekt do przewozu towarów lub ludzi drogą wodną

statek kosmiczny n
spásárthach
(astronautyka, astronautyczny) pojazd poruszający się w przestrzeni poza atmosferą Ziemi

statua staˈtu<sup>w</sup>a n
dealbh
okazała rzeźba postaci ludzkiej

statuetka ˌstatuˈ<sup>w</sup>ɛtka n
deilbhín
mała statua

statut ˈstatut n
fodhlí
(administracja) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny stanowiący zbiór przepisów dotyczących podmiotu prawa publicznego lub prywatnego;

statyczny staˈtɨt͡ʃnɨ adj
diongbháilte
niepodatny na zmiany
w stanie równowagi
seasta
(fizyka, fizyczny) dotyczący statyki
będący w bezruchu

statystyka staˈtɨstɨka n
staidreamh
nauka zajmująca się zbieraniem i analizą danych dotyczących zjawisk masowych;

statyw ˈstatɨf n
branra
(technologia, technika, techniczny) podstawa, najczęściej w postaci trójnogu ze składanymi nogami, wykonana z metalu lub drewna, służąca do stabilizowania mocowanych na niej przyrządów, np. aparatu fotograficznego, kamery, urządzeń geodezyjnych

staw staf n
linn
(hydrologia, hydrologiczny) niewielki zbiornik wody stojącej sztucznego lub naturalnego pochodzenia;

staw łokciowy ˈstaf wɔcˈt͡ɕɔvɨ n
uillinn
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem;

stawać ˈstavat͡ɕ v
tarlaigh
tylko w (aspekt dokonany): wydarzyć się, mieć miejsce, nastąpić
éirigh
przechodzić w inny stan, zmieniać się; zostawać kimś, czymś

stawiać ˈstavʲjät͡ɕ v
ardcheannach
budować
ceannaigh
kupić coś komuś, dawać za darmo – najczęściej alkohol
cuaille
określać sumę pieniędzy, którą wnosi się do zakładu
fulaing
tak przemieszczać przedmiot, by stał
plás
umieszczać coś gdzieś
taibhsigh
przybywać na żądanie

stawiennictwo n
láithreas
(urzędowy) przybycie gdzieś ((na przykład) do sądu) po uprzednim wezwaniu; stawienie się

stawka ˈstafka n
cuaille
kwota zakładu, którą można zyskać lub stracić w grze hazardowej
ráta
ustalona jednostka, według której liczy się wysokość zarobków, opłat, świadczeń itp.

stać stat͡ɕ v
seas
o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach
o przedmiocie: być ustawionym w taki sposób, że pionowy wymiar jest większy od poziomych

stała ˈstawa n
diongbháilte
(matematyka, matematyczny) (informatyka, informatyczny) symbol, któremu przyporządkowana jest pewna niezmienna wartość;

stałość ˈstawɔɕt͡ɕ n
seasmhacht
cecha osób, rzeczy i zjawisk niezmiennych w czasie

stały ˈstawɨ adj
deachtaigh
(elektryczność) o prądzie: nie zmieniający swojego napięcia z upływem czasu
diongbháilte
ciągły
niezmieniający się
rialta
bywający gdzieś często
odbywający się regularnie
soladach
(fizyka, fizyczny) o stanie skupienia: taki, w którym cząsteczki, atomy i jony nie wykazują ruchu postępowego, choć mogą wibrować

staż n
crábhadh
(urzędowy) próbny okres pracy przed objęciem samodzielnego stanowiska, praktyka

stebnować v
arraing
(krawiectwo) szyć ozdobnie widocznym ściegiem po wierzchu materiału, tworząc pojedynczą, nieprzerwaną linię

stek stɛk n
stéig
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z kawałka mięsa krojonego w poprzek włókien mięśniowych lub ryby krojonej w poprzek kręgosłupa, zazwyczaj grillowany lub smażony w głębokim oleju;

stela n
liagán greanta
(archeologia, archeologiczny) (sztuka) w starożytności wolno stojąca płyta upamiętniająca czyny władcy
(botanika, botaniczny) środkowa część korzeni i łodyg
(sztuka) pionowo ustawiona płyta nagrobna;

stempel ˈstɛ̃mpɛl n
gabháil
słup stanowiący podporę stropu, np. wyrobiska w kopalni;
gread
przyrząd, który służy do odbijania wzoru lub tekstu;
znak odbity przez stempel (1.1) na papierze, w laku

stemplować stɛ̃mˈplɔvat͡ɕ v
cladach
wstawiać stempel (podporę) pod strop
gread
przystawiać stempel (pieczątkę) do dokumentu, listu

stenografia ˌstɛ̃nɔˈɡrafʲja n
luathscríbhneoireacht
sposób pisania za pomocą umownych symboli, konwencji i skrótów, pozwalający notować w tempie ludzkiej mowy;

ster stɛr n
halmadóir
(lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) urządzenie służące do nadania i utrzymania kierunku ruchu statku wodnego lub powietrznego;

sterburta n
deasbhord
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) prawa burta statku patrząc z rufy na dziób

stereotyp ˌstɛrɛˈɔtɨp n
steiréitiopa
(informatyka, informatyczny) adnotacja grupująca inne adnotacje
(socjologia, socjologiczny) uproszczona konstrukcja myślowa zawierająca irracjonalne bądź fałszywe przeświadczenie dotyczące różnych zjawisk, instytucji, osób, a najczęściej innych grup społecznych;

sterować stɛˈrɔvat͡ɕ v
ceansaigh
kierować jakimiś działaniami, wpływać na coś, rządzić czymś
kontrolować pracę urządzenia

sterowiec stɛˈrɔvʲjɛt͡s n
aerlong
(lotnictwo, lotniczy) sterowalny, podłużny balon napełniony gazem lżejszym od powietrza, posiadający własny napęd;

sterownik stɛˈrɔvʲɲik n
ard-reachtaire
(technologia, technika, techniczny) program lub urządzenie go wykonujące służące do sterowania układem
tiománaí
(informatyka, informatyczny) program obsługujący urządzenia podłączone do komputera

sterta ˈstɛrta n
carnán
zbiór leżących na sobie przedmiotów

steryd n
stéaróideach
(biochemia, biochemiczny) lipid zbudowany z czterech pierścieni węglowych, odpowiedzialny za przepływ krwi, regulujący przemianę materii, zachowania seksualne, przyrost tkanek lub pełniący inną określoną funkcję;

sterylizacja n
aimridiú
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) niszczenie drobnoustrojów i ich zarodników za pomocą czynników fizycznych i chemicznych przeprowadzane w celach antyseptycznych, do konserwacji produktów żywnościowych itp.;
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) pozbawianie płodności (zwykle podczas zabiegu chirurgicznego) przy jednoczesnym zachowaniu czynności hormonalnej gruczołów płciowych

sterylizować v
aimridigh
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) niszczyć mikroorganizmy i ich spory
neodraigh
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) pozbawiać płodności

stetoskop n
steiteascóp
(medycyna, medyczny) przyrząd diagnostyczny służący do osłuchiwania pacjenta;

steward ˈstʲju<sup>w</sup>art n
maor
(lotnictwo, lotniczy) (morski) członek załogi statku lub samolotu obsługujący pasażerów;

stewardesa ˌstʲju<sup>w</sup>arˈdɛsa n
aeróstach
(lotnictwo, lotniczy) członkini załogi samolotu obsługująca pasażerów;

stigma ˈstʲiɡma n
stigme
(językoznawstwo, językoznawczy) litera alfabetu greckiego, obecnie nieużywana w języku greckim; w greckim systemie liczbowym oznacza liczbę 6; jest ligaturą liter sigma i tau;

stodoła stɔˈdɔwa n
scioból
(architektura, architektoniczny) (rolnictwo, rolniczy) budynek gospodarczy do przechowywania plonów w stanie suchym np. siano, zboże itp.

stojak ˈstɔjak n
fulaing
(technologia, technika, techniczny) urządzenie utrzymujące coś w pozycji pionowej, czasem też utrzymujące w pionie dzieci niepotrafiące jeszcze samodzielnie stać

stok stɔk n
ardú
(geografia, geograficzny) (sport, sportowy) każda nachylona powierzchnia rozpościerająca się między kulminacją wzniesienia a jego podnóżem

stokrotka stɔˈkrɔtka n
nóinín
(botanika, botaniczny) Bellis L., rodzaj drobnych roślin zielnych z rodziny astrowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju stokrotka (1.1)
(potocznie, potoczny) kwiat stokrotki (1.2)

stolarka n
adhmadóireacht
(budownictwo) ogół drewnianych elementów budowlanych
(potocznie, potoczny) rzemiosło stolarskie

stolarstwo stɔˈlarstfɔ n
cearpantóireacht
(rzemiosło, rzemieślniczy) profesja i rzemiosło zajmujące się obróbką drewna do celów użytkowych

stolarz ˈstɔlaʃ n
cearpantóir
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący przedmioty z drewna: meble, elementy budowlane itp., osoba zajmująca się stolarstwem;

stolec ˈstɔlɛt͡s n
cathaoir
(dawniej, dawny) tron monarchy, biskupa
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) odchody ludzkie lub zwierzęce

stolica stɔˈlʲit͡sa n
príomhchathair
(administracja) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) główne miasto jakiegoś państwa;

stolik ˈstɔlʲik n
bord
(gastronomia) stół z siedzeniami przygotowany dla klientów w restauracji, barze
(termin karciany) w brydżu: karty partnera rozgrywającego, rozłożone na stole i widoczne dla wszystkich

stonoga stɔ̃ˈnɔɡa n
céadchosach
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Oniscus, skorupiak żyjący w szczelinach, piwnicach;
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) wij lub prosionek ze względu na liczbę odnóży

stop stɔp interjection
coisc
= stój(cie), zatrzymaj(cie) się

stopa ˈstɔpa n
cos
(anatomia, anatomiczny) część ciała tworząca dolny koniec nogi, ograniczona piętą i kostką;
jednostka długości, używana w niektórych krajach;

stoper ˈstɔpɛr n
stoipéad
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) węzeł na linie lub urządzenie służące do zatrzymywania liny lub łańcucha

stopień ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ n
borb
czyjeś miejsce w pewnej hierarchii zawodowej lub organizacyjnej, zwykle w służbach mundurowych
céim
(fizyka, fizyczny) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka miary temperatury
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego stanowiąca 1/360 (jedną trzysta sześćdziesiątą) kąta pełnego, stosowana też w geografii do wyrażania współrzędnych geograficznych;
staighre
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka umożliwiająca porównywanie wielkości stopnia (1.8) cechy między kilkoma obiektami
każda z części schodów uniesiona do góry

stopień najwyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ najˈvɨʃːɨ n
sárchéim
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, oznaczająca największe nasilenie opisywanej przez niego cechy

stopień wyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ ˈvɨʃːɨ n
breischéim
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, określająca natężenie opisywanej przez niego cechy w porównaniu do czegoś

stopniowanie n
comparáid
(gramatyka) odmienianie przymiotników lub przysłówków przez stopnie, pozwalające różnicować nasilenie danej cechy

stopniowo stɔpʲˈɲɔvɔ adv
ó ghiota go giota
nie od razu, lecz po trochu, krok za krokiem

stopniowy stɔpʲˈɲɔvɨ adj
dréimreach
(książkowy) mający powolny przebieg, zachodzący etapami

stos stɔs n
breocharn
drewno ułożone do spalenia czegoś lub kogoś; miejsce, na którym dokonuje się ceremonii kremacji ciała zmarłego
carnán
większa ilość przedmiotów ułożonych jeden na drugim

stosowanie ˌstɔsɔˈvãɲɛ n
feidhmchlár
używanie czegoś w jakimś celu w określonych sytuacjach

stosować stɔˈsɔvat͡ɕ v
ócáidigh
używać czegoś w jakimś celu w określonych sytuacjach

stosownie stɔˈsɔvʲɲɛ adv
dar le
(książkowy) zgodnie z czymś, odpowiednio, właściwie; według czegoś

stosowny stɔˈsɔvnɨ adj
oiriúnach
(książkowy) najlepszy w danej sytuacji, pasujący, nadający się, odpowiadający niej

stosunek płciowy stɔˈsũnɛk ˈpw̥t͡ɕɔvɨ n
caidreamh collaí
(fizjologia, fizjologiczny) czynności i zachowania seksualne, w trakcie których dochodzi do fizycznego zbliżenia z użyciem narządów płciowych;

stosunkowo adv
réasúnta sách
w stosunku do czego lub kogo

stout n
leann dubh
(spożywczy) mocne, ciemne piwo górnej fermentacji, rodzaj ale;

stowarzyszenie ˌstɔvaʒɨˈʃɛ̃ɲɛ n
comhlacht
organizacja społeczna (zrzeszenie) powoływana przez grupę osób o wspólnych celach lub zainteresowaniach;

stołek n
stól
mebel do siedzenia: jednoosobowy, niski, twardy, bez oparcia

stołowy stɔˈwɔvɨ adj
bord
dotyczący stołu, związany ze stołem

stołówka stɔˈwufka n
bialann
miejsce zbiorowego żywienia, np. w szkole, zakładzie pracy

stożek ˈstɔʒɛk n
cón
(geometria) bryła powstała przez obrót trójkąta prostokątnego wokół jednej z przyprostokątnych;

stożkowy stɔʃˈkɔvɨ adj
cónúil
taki, który ma kształt stożka

stracenie straˈt͡sɛ̃ɲɛ n
anachain
(rzeczownik odczasownikowy) od stracić
bású
egzekucja, wykonanie kary śmierci; (także, też) kara śmierci

strach strax n
eagla
(psychologia, psychologiczny) uczucie niepokoju, lęku przed czymś, co może być groźne

strachliwy straxˈlʲivɨ adj
meata
o osobie, która często i łatwo ulega strachowi

stracony straˈt͡sɔ̃nɨ adj
easpach
taki, którego stracono, zgubiono; który nie wróci

stragan ˈstraɡãn n
bothán
(handel, handlowy) prowizoryczne lub przenośne miejsce handlu, np. na targowisku

strajk strajk n
stailc
dobrowolny i zbiorowy protest pracowników, który polega najczęściej na przerwaniu pracy, podjęty w celu spełnienia przez pracodawcę lub władzę ich postulatów;

strajk głodowy n
stailc ocrais
głodówka podjęta w ramach protestu;

strajkować strajˈkɔvat͡ɕ v
buail
uczestniczyć w strajku

straszliwie adv
go diail
w znacznej mierze

straszliwy straʃˈlʲivɨ adj
gránna
(potocznie, potoczny) bardzo zły, kiepski

strasznie ˈstraʃʲɲɛ adv
go diail
(potocznie, potoczny) bardzo, niezmiernie, nadzwyczaj
bardzo źle, okropnie

straszny ˈstraʃnɨ adj
gránna
(potocznie, potoczny) taki, który jest bardzo intensywny, duży
okropny, nieprzyjemny
taki, który wzbudza strach, grozę; jest przerażający, niebezpieczny, okrutny

straszyć v
cuir eagla ar
wzbudzać strach, lęk w kimś

strata ˈstrata n
anachain
ubytek, utracenie czegoś; coś wartościowego, co się straciło, czego już się nie ma

strategia straˈtɛɟja n
straitéis
(informatyka, informatyczny) wzorzec projektowy definiujący rodzinę wymiennych algorytmów
ogólny plan działań, szerszy od taktyki

straż straʃ n
faire
pilnowanie, strzeżenie kogoś lub czegoś przed niebezpieczeństwem

straż graniczna n
garda teorann
(wojskowość, wojskowy) formacja mundurowa administracji państwowej powołana do ochrony granic;
(wojskowość, wojskowy) jednostka lub grupa funkcjonariuszy straży granicznej (1.1)

straż pożarna ˈstraʃ pɔˈʒarna n
briogáid dóiteáin
wyspecjalizowana formacja, zawodowa lub ochotnicza, zajmująca się zwalczaniem pożarów, klęsk żywiołowych oraz innych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego, mienia lub środowiska;

straż przednia n
urgharda
(wojskowość, wojskowy) część wojska od przodu ubezpieczająca główne siły

straż przybrzeżna n
feighlí mara
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) morska formacja policyjna lub wojskowa odpowiadająca za nadzorowanie granic

strażacki adj
lámhach
związany ze strażą pożarną, dotyczący straży pożarnej

strażak ˈstraʒak n
fear dóiteáin
osoba szkolona do walki z ogniem;

strażnica n
túr faire
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (architektura, architektoniczny) budynek, niekiedy wysoki, w którym pełni się straż;

strażnik ˈstraʒʲɲik n
garda
osoba odpowiedzialna za pilnowanie mienia lub osób

strażnik dostępu n
geatóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) w prawodawstwie europejskim to firma z branży cyfrowek, która będąc dominującym podmiotem na rynku stosuje nieuczciwe praktyki ograniczające konkurencyjność i dostęp do tego rynku

strefa ˈstrɛfa n
buille
przestrzeń wydzielona ze względu na pewne cechy odróżniające ją od otoczenia

stres strɛs n
béim
(psychologia, psychologiczny) mobilizacja organizmu jako reakcja na negatywne bodźce;

streszczać ˈstrɛʃt͡ʃat͡ɕ v
achoimrigh
skracać jakąś wypowiedź lub tekst, zachowując najważniejsze jej elementy, przedstawiać w skondensowanej formie

streszczenie strɛʃˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
achoimre
wyciąg, skrót

stringi ˈstrʲĩŋʲɟi n
bídeog
(krawiectwo) rodzaj majtek, których tylną część stanowi bardzo wąski pasek materiału;

strit strʲit n
sraith
(termin karciany) układ pięciu kolejnych kart różnego koloru w grze w pokera

strofa ˈstrɔfa n
véarsa
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) część utworu lirycznego złożona z wersów

stroik ˈstrɔ<sup>j</sup>ik n
feag
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) cienka listwa z trzciny lub metalowa blaszka służąca do wprowadzania w drganie słupa powietrza w środku rezonatora lub piszczałki w niektórych instrumentach

stroić ˈstrɔ<sup>j</sup>it͡ɕ v
maisigh
ubierać ozdobnie, odświętnie
tiúin
doprowadzać do stanu gotowości czy najlepszego porządku

stromy ˈstrɔ̃mɨ adj
crochta
nachylony pod dużym kątem w stosunku do poziomu, podłoża

strona ˈstrɔ̃na n
leathanach
jedna z powierzchni kartki lub innych płaskich przedmiotów, zwykle w książce, gazecie, albumie itp.

strona bierna ˈstrɔ̃na ˈbʲjɛrna n
faí chéasta
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest obiektem czynności, określonej przez orzeczenie;

strona czynna ˈstrɔ̃na ˈt͡ʃɨ̃nːa n
faí ghníomhach
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest wykonawcą czynności;

strona internetowa ˈstrɔ̃na ˌĩntɛrnɛˈtɔva n
suíomh gréasáin
(informatyka, informatyczny) pojedynczy dokument lub prezentacja opublikowana w Internecie przez WWW;

stronnictwo n
club
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowane ugrupowanie o wspólnych poglądach, działające wspólnie dla osiągnięcia określonych celów

stronniczy adj
leataobhach
kierujący się tylko określonym interesem; pozbawiony obiektywizmu

stront strɔ̃nt n
strointiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sr i liczbie atomowej 38;

strop strɔp n
ceann
(geologia, geologiczny) górna powierzchnia ograniczająca warstwę skalną
síleáil
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) poziomy element konstrukcyjny budynku, najczęściej rozdzielający dwie kondygnacje;

strug struk n
plána
(technologia, technika, techniczny) narzędzie stolarskie z wysuwanym ostrzem, używane do wyrównywania, wygładzania powierzchni drewna

struga ˈstruɡa n
muinchille
(geografia, geograficzny) mała rzeczka
sruth
ciecz płynąca wąskim pasmem; płynąca, lejąca się woda, ciecz

strugać ˈstruɡat͡ɕ v
dráma
(potocznie, potoczny) udawać kogoś
plánáil
obrabiać drewno poprzez ścinanie podłużnych wiór

struktura strukˈtura n
struchtúr
stały układ i wzajemne relacje elementów stanowiących całość

struktura spinki do włosów n
biorán gruaige
(biologia, biologiczny) wzajemnie komplementarny fragment cząsteczki RNA stanowiący ramię składające się z nukleotydów, których zasady tworzą pary, połączony z petlą zbudowaną z nukleotydów o zasadach nie tworzących par

strukturalny adj
imchruthach
dotyczący struktury

strumień ˈstrũmʲjɛ̇̃ɲ n
sruth
(informatyka, informatyczny) transmisja dostarczająca na życzenie skompresowane dane multimedialne przez Internet
sruthán
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) mały naturalny ciek wodny;

strumyczek n
silteán
(pieszczotliwie, pieszczotliwy) (zdrobniale) od: strumień

strumyk ˈstrũmɨk n
aircín
mały strumień

struna ˈstrũna n
rópa
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naciągnięta sprężysta nić, będąca źródłem dźwięku w instrumentach strunowych;

strunowy strũˈnɔvɨ adj
sreang
(przymiotnik) od struna

strup strup n
gearb
(medycyna, medyczny) sucha pokrywa na ranach i uszkodzeniach ciała, powstająca ze skrzepłej wydzieliny;

struś struɕ n
ostrais
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak nielotny z rodziny strusiowatych;

strych strɨx n
lochta
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie w niektórych budynkach, znajdujące się pod samym dachem;

strychnina strɨxʲˈɲĩna n
stricnín
(chemia, chemiczny) (toksykologia) silnie toksyczny alkaloid występujący w nasionach kulczyby;

stryczek ˈstrɨt͡ʃɛk n
dol
(książkowy) sznur zakończony pętlą zakładaną na szyję skazanym na śmierć przez powieszenie
rópa
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) śmierć przez powieszenie

stryj strɨj n
uncail
brat ojca;

strzał sṭʃaw n
urchar
(wojskowość, wojskowy) wystrzelenie strzały lub pocisku z broni

strzała ˈsṭʃawa n
saighead
pocisk przeznaczony do łuku;

strzałka ˈsṭʃawka n
frithnód
(fizyka, fizyczny) najwyższy punkt fali stojącej
frog
każda z dwóch bruzd w kopycie konia
las
pasek białej sierści na czole konia
saighead
(matematyka, matematyczny) w teorii kategorii: morfizm
linia z grotem, symbol wskazujący kierunek albo miejsce
snáthaid
(metrologia, metrologiczny) wskazówka pokazująca wartość mierzonej wielkości fizycznej

strzebla potokowa n
bodairlín
(ichtiologia, ichtiologiczny) Phoxinus phoxinus Linnaeus, ryba rzeczna o wrzecionowatym ciele, żyjąca stadnie w płytkich wodach;

strzec sṭʃɛt͡s v
aireachasaigh
mieć pod opieką, pilnować, dozorować, opiekować się kimś lub czymś

strzecha ˈsṭʃɛxa n
tuí
(przenośnie, przenośnia) bujne, zmierzwione włosy
pokrycie dachu wykonane ze słomy lub trzciny;

strzecharz n
tuíodóir
robotnik kryjący dach strzechą

strzelanie sṭʃɛˈlãɲɛ n
lámhach
oddawanie strzału z broni

strzelanina n
lámhach
strzały z broni palnej padające jeden za drugim

strzelać ˈsṭʃɛlat͡ɕ v
scaoil
(fotografia) wykonywać zdjęcie
oddawać strzał z broni

strzelba ˈsṭʃɛlba n
gránghunna
długa, palna broń myśliwska;

strzelec ˈsṭʃɛlɛt͡s n
cic
(sport, sportowy) zawodnik, który strzelił bramkę
fear raidhfil
(wojskowość, wojskowy) żołnierz wyspecjalizowany w strzelaniu
sealgaire
osoba umiejąca się posługiwać bronią palną, łukiem lub inną bronią miotającą

strzelecki adj
creach
odnoszący się do strzelectwa (sztuki strzelania, dyscypliny sportowej), związany ze strzelectwem

strzemię ˈsṭʃɛ̃mʲjɛ n
stíoróip
(hipologia, hipologiczny) parzysta część rzędu końskiego w formie stalowego kabłąka i poprzeczki, służąca do dosiadania wierzchowca i ułatwiająca utrzymanie się w siodle;

strzyc v
bearr
skracać włosy, brodę lub sierść
bearradh
przycinać rośliny, np. trawę, gałęzie
lom
obcinać futro zwierząt na wełnę

strzykawka n
steallaire
(medycyna, medyczny) narzędzie medyczne do wprowadzania płynnych leków pod skórę lub do mięśnia albo do pobierania płynów ustrojowych;

strzykwa n
súmaire cladaigh
(zoologia, zoologiczny) Holothuroidea, zwierzę morskie z gromady zaliczanej do szkarłupni;

strzyż n
dreoilín
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny strzyżyków występujący w Ameryce

strzyżal n
dreoilín
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak z rodziny strzyżyków występujący w Ameryce

strzyżoń n
dreoilín
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny strzyżyków występujący w Ameryce Środkowej i Południowej

strzyżyczek n
dreoilín
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny strzyżyków występujący w Belize, Gwatemali, Hondurasie i Meksyku

strzyżyk n
dreoilín
(ornitologia, ornitologiczny) mały wędrowny ptak z rodziny strzyżyków, podobny do wróbla, zamieszkujący Amerykę Północną i Eurazję

strzyżyki n
dreoilín
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Troglodytidae Swainson, rodzina ptaków z rzędu wróblowych, obejmująca gatunki występujące w Ameryce i Eurazji;

strzęp sṭʃɛ̃mp n
binsín ceoil
poszarpana resztka czegoś

strój struj n
gabháil
określony rodzaj ubioru
tiúin
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odpowiednie ustawienie gitary lub innego instrumentu muzycznego

strój kąpielowy n
culaith shnámha
skąpe odzienie do publicznego zażywania kąpieli wodnych i słonecznych;

stróż struʃ n
seiceadóir
osoba pilnująca np. budynku

strąk strɔ̃ŋk n
scil
(botanika, botaniczny) suchy, pękający owoc charakterystyczny dla roślin z rodziny motylkowych;

stręczyciel n
máistir striapach
człowiek trudniący się ułatwianiem nierządu

studencki stuˈdɛ̃nt͡sʲci adj
dalta
przeznaczony dla studentów
typowy dla studentów

student ˈstudɛ̃nt n
mac léinn
osoba, która studiuje na wyższej uczelni;

studio ˈstudʲjɔ n
stiúideo
pomieszczenie przeznaczone do nagrań dźwiękowych, audycji radiowych, telewizyjnych lub filmowych itp.

studiować stuˈdʲjɔvat͡ɕ v
déan staidéar
uczyć się na uczelni wyższej; być na studiach
léigh
uważnie czytać, zgłębiać temat

studnia ˈstudʲɲa n
tobar
głęboki otwór w ziemi wraz z urządzeniem do pobierania wody;

studnia artezyjska n
fuarán airtéiseach
studnia zasilana wodą z podpowierzchniowej warstwy wodonośnej w sposób samoczynny;

stuknięty adj
duine buile
(potocznie, potoczny) niezrównoważony psychicznie

stwarzać v
cineál
stawać się przyczyną czegoś

stwierdzać v
graf
dochodzić do wniosku

stwierdzenie stfʲjɛrˈd͡zɛ̃ɲɛ n
ráiteas
wypowiedź stwierdzająca coś, wypowiedź wyrażająca przekonanie o czymś

stworzenie stfɔˈʒɛ̃ɲɛ n
créatúr
zwierzę lub człowiek

stwór stfur n
créatúr
dziwna, często odrażająca istota

styczeń ˈstɨt͡ʃɛ̃ɲ n
Eanáir
pierwszy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

stygmat ˈstɨɡmat n
stiogma
(przenośnie, przenośnia) piętno, znamię, oznaka

styl stɨl n
stíl
sposób czyjegoś postępowania, zachowania
sposób wyrażania się; sposób mówienia, pisania;

styl życia n
stíl mhaireachtála
(socjologia, socjologiczny) codzienne zachowania jednostek lub grup manifestujące ich położenie społeczne i preferencje;

stylistyka n
stíl
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (architektura, architektoniczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (sztuka) styl charakterystyczny dla danego twórcy lub dzieła

stylowy adj
galánta
taki, który jest w dobrym stylu

stymulacja n
spreagthacht
(biologia, biologiczny) wywoływanie stanu pobudzenia w organizmie przez bodziec zewnętrzny
pobudzanie do aktywności, rozwoju

stynka ˈstɨ̃nka n
cualarach
(ichtiologia, ichtiologiczny) Osmerus eperlanus, mała ryba o dużych łuskach;

stypendium stɨˈpɛ̃ndʲjũm n
scoláireacht
pomoc finansowa udzielana osobom kształcącym się lub prowadzącym badania naukowe

stypulacja ˌstɨpuˈlat͡sʲja n
agó
(dawniej, dawny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) umowa, ugoda lub inne zobowiązanie

stóg stuk n
caitín
(rolnictwo, rolniczy) duży stos siana, rzadziej słomy lub zboża, układany zazwyczaj wokół ustawionego pionowo drąga w kształt stożka lub kopuły

stójkowy stujˈkɔvɨ n
leifteán
(historia, historyczny, historycznie) policjant w stopniu szeregowca w Rosji i w zaborze rosyjskim

stół stuw n
bord tábla clár
(branża meblarska, meblarstwo, meble) mebel z podpartym na nogach blatem, służący zwykle do spożywania posiłków lub pracy;

stąd stɔ̃nt pronoun
ó anseo
wyznaczenie miejsca, w którym znajduje się osoba mówiąca, z orientacją na zewnątrz

stąpać ˈstɔ̃mpat͡ɕ v
truslóg
stawiać kroki

stękać v
ong
wydawać ciężkie westchnienia

stęp n
siúlán
(jeździectwo, jeździecki) czterotaktowy, najwolniejszy chód konia, osła i muła;
(zoologia, zoologiczny) czterotaktowy wzór chodu zwierzęcia czworonożnego;

stężenie normalne n
normalacht
(chemia, chemiczny) liczba gramorównoważników substancji w roztworze odniesiona do jednostki objętości;

stłuc stwut͡s v
bris
zniszczyć jakąś kruchą rzecz, rozbijając ją na kawałki
béim
zbić kogoś

suahili ˌsu<sup>w</sup>aˈxʲilʲi n
Ciosvahaílis
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany we wschodniej części Afryki;

subalpejski ˌsubalˈpɛjsʲci adj
fo-alpach
(geografia, geograficzny) taki, który znajduje się w wysokim piętrze gór lub dla niego charakterystyczny

subarktyczny adj
fo-artach
związany z obszarem wokół Arktyki, dotyczący obszaru wokół Arktyki

subiekt ˈsubʲjɛkt n
ainmní
(przestarzałe, przestarzały) sprzedawca w sklepie

subkontynent ˌsupkɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
fo-ilchríoch
(geografia, geograficzny) ląd wielkich rozmiarów, lecz mniejszy niż kontynent lub stanowiący jego wydzieloną, szczególną część;

subkultura n
fochultúr
(socjologia, socjologiczny) zespół zjawisk kulturowych, częściowo autonomiczny wobec kultury dominującej tworzone przez jakąś grupę osób;

subsaharyjski adj
fo-Shahárach
odnoszący się do terenów Afryki na południe od Sahary, związany z tymi terenami

subskrybować v
foscríobh
(urzędowy) zobowiązywać się do kupna czegoś, np. akcji, publikacji
skorzystać, korzystać z subskrypcji

subskrypcja n
liostáil
formalne (pisemne lub elektroniczne) zobowiązanie do nabycia lub wykupienia czegoś cyklicznie wydawanego

substancja supˈstãnt͡sʲja n
mianach
(chemia, chemiczny) klasa przedmiotów materialnych, mających w danych warunkach jednakowe właściwości fizyczne i chemiczne, mikroskopowo zaś - identyczną budowę molekularną (cząsteczkową)

substytucja ˌsupstɨˈtut͡sʲja n
malartaíocht
(chemia, chemiczny) reakcja chemiczna polegająca na wymianie jednego lub kilku atomów w cząsteczce związku chemicznego;
(psychologia, psychologiczny) jeden z mechanizmów obronnych, polegający na zastępowaniu nieosiągalnych celów celami łatwiejszymi;
przeniesienie pełnomocnictwa na inną osobę
wzajemna zastępowalność dóbr o podobnych właściwościach
zastąpienie jednych rzeczy, pojęć, usług itp. innymi

substytut n
bean ionaid
coś stosowanego zastępczo

subtelność supˈtɛlnɔɕt͡ɕ n
leiceacht
cecha tego, co subtelne

subtelny supˈtɛlnɨ adj
caolchúiseach
odznaczający się delikatnością (o człowieku)
taktowny
o niewielkim natężeniu, nieznaczny

subwoofer sabˈwufɛr n
fo-dhordaire
(technologia, technika, techniczny) głośnik służący do odtwarzania dźwięków o bardzo małych częstotliwościach;

suchy ˈsuxɨ adj
tirim
nie wilgotny; pozbawiony wilgoci

sudański suˈdãj̃sʲci adj
Súdánach
odnoszący się do Sudanu, związany z Sudanem

sudoku suˈdɔku n
sūdoku
japońska łamigłówka, w której zadaniem jest uzupełnienie diagramu tak, aby w każdej kolumnie, każdym wierszu oraz każdym mniejszym kwadracie znalazło się po jednej cyfrze od 1 do 9;

sufiks ˈsufʲiks n
iarmhír
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) afiks występujący za rdzeniem; przyrostek;

sufit ˈsufʲit n
síleáil
(budownictwo) górna ściana pomieszczenia

sufler ˈsuflɛr n
leideoir
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) osoba podpowiadająca aktorom tekst roli na próbach i podczas przedstawień w sposób niewidoczny dla widza;

sugerować ˌsuɡɛˈrɔvat͡ɕ v
mol
czynić aluzję
podsuwać komuś nie wprost jakieś rozwiązanie
stanowić poszlakę dla jakiegoś wniosku

suhak n
antalóp saigeach
(zoologia, zoologiczny) kopytny z rodzaju suhaków (1.1)

suita n
cóisir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wieloczłonowy utwór złożony z kontrastujących ze sobą elementów;

sukces ˈsukt͡sɛs n
áitheas
korzystny wynik
osiągnięcie bogactwa, sławy; zrobienie kariery

sukcesor n
beangán
osoba dziedzicząca tron

sukcesywnie adv
as a chéile
w sposób sukcesywny

sukcesywny adj
dréimreach
taki, który dokonuje się etapami

sukienka suˈcɛ̃nka n
gúna
(krawiectwo) kobiece ubranie, okrywające tułów, częściowo lub całkowicie nogi, czasem też ręce, zazwyczaj z lekkiego materiału;

suknia ˈsucɲa n
gúna
(krawiectwo) część kobiecej garderoby okrywająca tułów, częściowo lub całkowicie nogi, czasem też ręce, wkładana zazwyczaj na uroczyste okazje;

sukno ˈsuknɔ n
éadach
gęsta, zgrzebna tkanina wełniana;

sukulent suˈkulɛ̃nt n
planda súmhar
(botanika, botaniczny) roślina przystosowana do życia na gorących półpustyniach, posiadająca grube mięsiste pędy bądź liście, służące do gromadzenia wody;

sum sũm n
cat mara
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża ryba drapieżna z charakterystycznymi wąsami;

sumak ˈsũmak n
sumach
(botanika, botaniczny) Rhus, rodzaj roślin należący do rodziny nanerczowatych i obejmujący ok. 250 gatunków;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z sumaka (1.1) o kwaśnym smaku

sumienie sũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
coinsias
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wewnętrzne odczucie pozwalające rozróżniać dobro i zło;

super ˈsupɛr adj
ar fheabhas
(potocznie, potoczny) wspaniały, świetny, doskonały

superbohater ˌsupɛrbɔˈxatɛr n
sárlaoch
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) pozytywny bohater literacki, filmowy lub komiksowy posiadający nadprzyrodzone zdolności i walczący o uratowanie ludzkości przed złoczyńcami;

superksiężyc n
mór-ré
(potocznie, potoczny) (astronomia, astronomiczny) księżyc w pełni, obserwowany w syzygijnym perygeum;

superlatyw n
sárchéim
(gramatyka) najwyższy stopień przymiotnika i przysłówka

supermarket ˌsupɛrˈmarkɛt n
ollmhargadh
(handel, handlowy) ogromny, samoobsługowy sklep wielobranżowy;

supernowa ˌsupɛrˈnɔva n
ollnóva
(astronomia, astronomiczny) gwiazda, której jasność gwałtownie wzrosła na skutek wybuchowego odrzucenia przez nią swoich zewnętrznych warstw;

supeł n
alt
splot, który powstał w miejscu związania splątania sznurka, nici, łańcuszka itd.

suplement n
forbhia
(przestarzałe, przestarzały) uzupełnienie czegoś, dodatek do czegoś

supremacja ˌsuprɛ̃ˈmat͡sʲja n
ardcheannas
zwierzchnictwo, przewaga nad kimś lub czymś

surfing n
marcaíocht toinne
(sport, sportowy) ślizganie się na specjalnie przystosowanej do tego desce unoszącej się na fali morskiej;

surfować v
bruth
(sport, sportowy) uprawiać surfing

surogat n
bean ionaid
rzecz zastępcza

surowiec suˈrɔvʲjɛt͡s n
amhábhar
substancja występująca w przyrodzie, która jest przetwarzana i wykorzystywana w przemyśle

surowo adv
amh
w sposób nieprzetworzony, prosto z natury

surowy suˈrɔvɨ adj
aithrinneach
o klimacie: zimny, ostry, o niskiej temperaturze
taki, który bezwzględnie wymaga wykonania jakiejś czynności, przestrzegania jakichś zasad, nieuznający sprzeciwu, wymagający, bezwzględny, niewyrozumiały; także będący wyrazem tej cechy
taki, który jest pozbawiony wszelkich wygód
amh
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) taki, który nie jest ugotowany, usmażony lub upieczony
o surowcach: niepoddany obróbce

surrealista ˌsurːɛaˈlʲista n
osréalaí
(sztuka) artysta tworzący zgodnie z zasadami surrealizmu, członek grupy surrealistycznej

surrealizm ˌsurːɛˈalʲism̥ n
osréalachas
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek artystyczny w literaturze i sztuce, ukształtowany w latach dwudziestych XX w., w założeniu którego wyrażano swoje wnętrze, podświadomość, wizje, sny, halucynacje itp. w oderwaniu od rzeczywistości;

surykatka ˌsurɨˈkatka n
míorchat
(zoologia, zoologiczny) mały i smukły ssak drapieżny występujący w Afryce;

sushi ˈsuʃʲi n
súisí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) japońska potrawa z ryżu zaprawionego octem ryżowym z różnymi dodatkami w postaci owoców morza, ryb, warzyw, grzybów oraz jajek;

susza ˈsuʃa n
triomach
długotrwały okres bez opadów atmosferycznych;

suszarka suˈʃarka n
raca céasta
konstrukcja, na której coś zawiesza się lub kładzie, by obeschło
triomadóir
urządzenie elektryczne do suszenia strumieniem powietrza

suszarka do włosów suˈʃarka dɔ‿ˈvwɔsuf n
triomadóir gruaige
(fryzjerstwo, fryzjerski) urządzenie elektryczne służące do suszenia włosów

suszyć ˈsuʃɨt͡ɕ v
triomaigh
powodować, że coś staje się suchsze przez odparowanie wody
stawać się suchym

sutanna suˈtãnːa n
casóg
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) długa szata noszona przez duchownych wyznań chrześcijańskich;

sutek ˈsutɛk n
sine
(anatomia, anatomiczny) gruczoł mlekowy ssaków,

sutener suˈtɛ̃nɛr n
máistir striapach
człowiek czerpiący zysk z nierządu innych osób

suterena ˌsutɛˈrɛ̃na n
íoslach
część budynku znajdująca się pod parterem, często poniżej poziomu terenu, przystosowana do celów mieszkalnych

sutra ˈsutra n
sútra
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w buddyzmie: pismo kanoniczne, z naukami Buddy lub późniejszymi komentarzami;

suw suf n
béim
(technologia, technika, techniczny) w silnikach, maszynach, urządzeniach mechanicznych: ruch jednego elementu względem drugiego na pewnej długości, np. ruch tłoka w cylindrze w silniku spalinowym

suwak n
bréagchuil
(potocznie, potoczny) zamek błyskawiczny
reithe
(technologia, technika, techniczny) ruchomy element przyrządu przesuwający się w prowadnicy

suwenir suˈvɛ̃ɲir n
cuimhneachán
(przestarzałe, przestarzały) drobny pamiątkowy upominek

suwerenność ˌsuvɛˈrɛ̃nːɔɕt͡ɕ n
ardcheannas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niezależność od innych państw, ich władz lub instytucji

suwerenny adj
neamhspleách
niezależny od innego państwa lub władzy

sułtan n
sabhdán
tytuł monarchy w krajach muzułmańskich;

sułtanat suwˈtãnat n
sabhdánacht
państwo rządzone przez sułtana;

swastyka sfasˈtɨka ˈsfastɨka n
svaistice
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niemiecki emblemat narodowosocjalistyczny i neonazistowski w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) wielokulturowy symbol szczęścia zwykle w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach;

sweter ˈsfɛtɛr n
geansaí
(odzieżownictwo) grube okrycie wierzchnie z dzianiny okrywające tułów i ręce

swing swʲĩŋk n
luascán
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kierunek muzyki jazzowej popularny na przełomie lat 30. i 40. XX wieku;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór muzyczny w rytmie swinga (1.2)

switch n
ladhróg
(informatyka, informatyczny) urządzenie łączące komputery oraz inny sprzęt w sieć komputerową;

swoboda sfɔˈbɔda n
aosáid
naturalna łatwość zachowywania się lub robienia czegoś
saoirse
poczucie braku skrępowania, postępowanie bez przymusu, zgodnie z własną wolą

swobodny sfɔˈbɔdnɨ adj
neamhnósúil
zachowujący się w sposób naturalny; (także, też) cechujący zachowanie takiej osoby
saor
mający niezajęty czas w danej chwili
niepodlegający przymusowi ani ograniczeniom

swobody n
saoirse
(książkowy) uprawnienia, przywileje, prawa

swoisty sfɔˈ<sup>j</sup>istɨ adj
saoithiúil
charakterystyczny, specyficzny, nietypowy, właściwy dla siebie samego

swój sfuj pronoun
a
należący do wykonawcy czynności

swąd n
bréantas
niemiła woń

syberyjski ˌsɨbɛˈrɨjsʲci adj
Sibéarach
(przymiotnik) od Syberia

sycylijski ˌsɨt͡sɨˈlʲijsʲci adj
an tSicilis
od Sycylia

syczeć ˈsɨt͡ʃɛt͡ɕ v
sios
emitować dźwięk przypominający głoskę s
mówić ze złością, z pasją

syderyczny ˌsɨdɛˈrɨt͡ʃnɨ adj
réaltach
(astronomia, astronomiczny) gwiazdowy

syfiarz n
alpachán
(potocznie, potoczny) osoba niedbająca o higienę

sygnować sɨɡˈnɔvat͡ɕ v
teanga chomharthaíochta
podpisywać lub oznaczać coś odpowiednim znakiem

syjonizm sɨˈjɔ̇̃ɲism̥ n
Siónachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zapoczątkowany w końcu XIX wieku ruch narodowy i towarzysząca mu ideologia stworzenia niezależnego państwa żydowskiego na terenie Palestyny oraz zahamowania procesów asymilacyjnych mniejszości żydowskiej w poszczególnych krajach;

syk sɨk n
sios
odgłos wydawany przez węża albo szybko uchodzące powietrze, podobny do długiego wymawiania litery „s”

sykatywa ˌsɨkaˈtɨva n
triomadóir
(chemia, chemiczny) środek przyspieszający schnięcie farb olejnych i olejów;

sykl n
seiceal
(starożytność) (metrologia, metrologiczny) bliskowschodnia jednostka wagi;
(starożytność) (numizmatyka, numizmatyczny) bliskowschodnia złota lub srebrna moneta

sykstyński adj
Sistíneach
związany z papieżem Sykstusem IV

sylaba sɨˈlaba n
siolla
(językoznawstwo, językoznawczy) część wyrazu lub wyraz zawierające zwykle jedną samogłoskę lub dyftong, wymawiane jako całość; jednostka mowy, zwykle dłuższa niż jedna głoska i krótsza niż wyraz;

sylabariusz n
siollabra
(językoznawstwo, językoznawczy) system pisma, w którym znaki odpowiadają zgłoskom (sylabom), a nie pojedynczym głoskom

sylabiczny adj
siollach
(językoznawstwo, językoznawczy) tworzący sylabę
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) bazujący na określonej liczbie sylab

sylogizm n
siollóg
(logika, logiczny) wnioskowanie z dwóch przesłanek, które łączy jedno wspólne pojęcie;

sylur ˈsɨlur n
an Siolúrach
(geologia, geologiczny) trzeci okres ery paleozoicznej;

sylwester sɨlˈvɛstɛr n
Oíche Chaille
dzień 31 grudnia, zwłaszcza wieczór, i noc z 31 grudnia na 1 stycznia; wigilia Nowego Roku

sylwetka sɨlˈvɛtka n
cruth
kształt, zarys postaci lub rzeczy

symbol ˈsɨ̃mbɔl n
siombail, comhartha
znak graficzny odpowiadający jakiemuś pojęciu

symboliczny ˌsɨ̃mbɔˈlʲit͡ʃnɨ adj
ainmfhoclach
o niewielkiej wartości materialnej, niewielkim znaczeniu

symbolika n
siombalachas
ogół symboli używanych w dana dziedzinie

symbolizm n
siombalachas
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek w literaturze i sztukach plastycznych występujący na przełomie XIX i XX w., posługujący się symbolem jako podstawowym środkiem wyrazu;
symboliczny charakter czegoś

symetria sɨ̃ˈmɛtrʲja n
siméadracht
(matematyka, matematyczny) właściwość figury, bryły lub ogólnie dowolnego obiektu matematycznego, polegająca na tym, iż istnieje należące do pewnej zadanej klasy przekształcenie niebędące identycznością, które odwzorowuje dany obiekt na niego samego;

symetryczny adj
comhchruthach
odznaczający się symetrią, zbudowany lub ułożony według zasad symetrii

symfonia sɨ̃w̃ˈfɔ̃ɲja n
siansa
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dużych rozmiarów utwór na orkiestrę; w klasycznym kształcie zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy;

symfoniczny adj
siansach
związany z symfonią, dotyczący symfonii

sympatia sɨ̃mˈpatʲja n
buachaill
osoba, którą się lubi lub kocha

sympatyczny ˌsɨ̃mpaˈtɨt͡ʃnɨ adj
mór le
wzbudzający sympatię; miły, życzliwy

syn sɨ̃n n
mac
dziecko płci męskiej (w stosunku do rodziców);

syn marnotrawny ˈsɨ̃n ˌmarnɔˈtravnɨ n
mac díobhlásach
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto zawinił lub zbłądził, ale w końcu się opamiętał;

synagoga ˌsɨ̃naˈɡɔɡa n
sionagóg
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowski dom modlitw;

syndrom n
siondróm
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) zespół objawów charakterystycznych dla jakiejś choroby lub chorób
zespół cech charakterystycznych dla określonego, zwykle negatywnego, zjawiska w dziedzinie nauk ścisłych lub humanistycznych

syndykat n
sindeacáit
(ekonomia, ekonomiczny) związek kilku przedsiębiorstw powołany dla wspólnego przedsięwzięcia

synestezja n
sinéistéise
stan, w którym wrażenia zmysłowe odbierane przez jeden zmysł towarzyszą również doznaniom charakterystyczne dla innych zmysłów;

syngaleski n
Siolóinis
(językoznawstwo, językoznawczy) język syngaleski;

synklinalny adj
cuaschlaonas
(geologia, geologiczny) związany z synkliną, dotyczący synkliny

synonim sɨ̃ˈnɔ̃ɲĩm n
comhchiallach
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu lub o podobnym znaczeniu; bliskoznacznik

synonimia n
comhchiallachas
(językoznawstwo, językoznawczy) bliskoznaczność wyrazów

synonimiczny ˌsɨ̃nɔ̃ɲĩˈmʲit͡ʃnɨ adj
comhchiallach
(językoznawstwo, językoznawczy) od: synonim; bliskoznaczny

synoptyczny adj
sionoptach
(meteorologia, meteorologiczny) związany z synoptyką, z prognozowaniem pogody
taki, który umożliwia porównanie dając pogląd na wszystkie części złożonej całości

synowa sɨ̃ˈnɔva n
banchliamhain
żona syna

syntetyczny ˌsɨ̃ntɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
sintéiseach
taki, który jest sztucznie osiągany poprzez syntezę

synteza n
sintéis
połączenie wielu różnych elementów w całość, całościowe ujęcie zagadnienia

syntezator n
sintéiseoir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (elektryczność) urządzenie elektroniczne wytwarzające i przekształcające dźwięki, wykorzystywane jako instrument muzyczny;

sypać ˈsɨpat͡ɕ v
biathaigh
pieniędzmi, podarunkami, pochwałami: dostarczać w dużych ilościach
cineál
o okopach, wałach, itp. budować przez sypanie
doirt
o sypkich substancjach przemieszczać

sypialnia sɨˈpʲjalʲɲa n
seomra codlata seomra leapa
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) pokój służący do spania

sypki ˈsɨpʲci adj
púdrach
złożony z bardzo drobnych, suchych i niezespolonych ze sobą cząstek, łatwo rozsypujący się

syrena sɨˈrɛ̃na n
Síréana
(mitologia, mitologiczny) stworzenie mityczne, początkowo pół kobieta, pół ptak, później pół kobieta, pół ryba; także bohaterka baśni i legend;
urządzenie alarmowe wytwarzające sygnał dźwiękowy;

syreni possessiveAdjective
Síréana
charakterystyczny dla syreny, dotyczący syreny, odnoszący się do syreny

syrop ˈsɨrɔp n
síoróip
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) roztwór leku w wodzie gęstością i smakiem przypominający syrop (1.1)
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, bardzo słodki i lepki roztwór cukru, zagęszczony sok

syrop klonowy ˈsɨrɔp klɔ̃ˈnɔvɨ n
síoróip mhailpe
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt spożywczy, wytwarzany z soku klonowego;

system ˈsɨstɛ̃m n
córas
sposób rozwiązywania, obsługi czegoś
układ urządzeń współpracujących ze sobą;
ustrój, sposób organizacji życia

system operacyjny ˈsɨstɛ̃m ˌɔpɛraˈt͡sɨjnɨ n
córas oibriúcháin
(informatyka, informatyczny) najbardziej podstawowe oprogramowanie komputera umożliwiające zarządzanie zasobami, sprzętem oraz komunikację z użytkownikiem;

systematycznie ˌsɨstɛ̃maˈtɨt͡ʃʲɲɛ adv
de ghréas
stale przez dłuższy czas

systematyczny ˌsɨstɛ̃maˈtɨt͡ʃnɨ adj
aireach
wykonywany starannie
rialta
wykonywany lub zdarzający się regularnie

sytuacja ˌsɨtuˈ<sup>w</sup>at͡sʲja n
cás
zespół okoliczności, stan, w którym ktoś lub coś się znajduje lub coś się dzieje

sytuacja patowa ˌsɨtuˈ<sup>w</sup>at͡sʲja paˈtɔva n
leamhsháinn
sytuacja bez wyjścia, bez możliwości opanowania, rozwiązania

syty adj
iomlán
taki, który zaspokoił głód, najadł się

szabat ˈʃabat n
Sabóid
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) ostatni (siódmy) dzień każdego tygodnia, obchodzony jako dzień święty;

szaber ˈʃabɛr n
sladaireacht
grabież mienia porzuconego w wyniku wojny, katastrofy itp.

szablodziób ʃaˈblɔd͡ʑup n
abhóiséad
(ornitologia, ornitologiczny) Recurvirostra avosetta, ptak przybrzeżny o charakterystycznym czarnym i cienkim dziobie zagiętym w górę;

szablon ˈʃablɔ̃n n
teimpléad
forma, wzór, według których wyrabia się seryjnie przedmioty

szabrownictwo n
sladaireacht
(potocznie, potoczny) grabież dobytku pozostawionego bez opieki przez właścicieli najczęściej w czasie wojny lub klęski żywiołowej

szabrownik ʃaˈbrɔvʲɲik n
sladaire
(potocznie, potoczny) osoba zajmująca się szabrem

szach ʃax interjection
coisc
(szachy, pojęcie szachowe) słowo wypowiadane przez gracza, gdy dał on szacha (1.1) przeciwnikowi

szach ʃax n
coisc
(szachy, pojęcie szachowe) zagrożenie króla biciem;
seá
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) tytuł monarchy w Persji a następnie w Iranie;

szachista ʃaˈxʲista n
ficheallaí
osoba grająca w szachy

szachownica ˌʃaxɔvʲˈɲit͡sa n
clár fichille
(szachy, pojęcie szachowe) plansza do gry w szachy, składająca się z kwadratowych, dwukolorowych pól umieszczonych w taki sposób, że każdy kwadrat styka się całym bokiem z kwadratem o innym kolorze;

szachowy adj
ficheall
związany z szachami, dotyczący szachów

szachy ˈʃaxɨ n
ficheall
(szachy, pojęcie szachowe) gra dwuosobowa, w której gracze wykonują na przemian ruchy bierkami na czarno-białej planszy;

szacować v
meas
podawać wartość lub wielkość w przybliżeniu

szacun n
meas
(potocznie, potoczny) swoiste uznanie i względy okazywane komuś lub czemuś

szacunek ʃaˈt͡sũnɛk n
gradam
cześć, poważanie dla kogoś lub czegoś
meas
(ekonomia, ekonomiczny) zliczenie wartości materialnej czegoś
przybliżona wartość, liczebność, wielkość lub ilość czegoś

szafa ˈʃafa n
almóir
mebel używany do przechowywania różnych przedmiotów;
raca céasta
(technologia, technika, techniczny) duża obudowa jakiegoś urządzenia technicznego, często umożliwiająca wymianę modułów wewnętrznych

szafir ˈʃafʲir n
saifír
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny oszlifowany z szafiru (1.1) mineralnego
(mineralogia, mineralogiczny) niebieska odmiana korundu;

szafirek ʃaˈfʲirɛk n
bú fíniúna
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Muscari botryoides (L.) Mill., szafirek drobnokwiatowy; ozdobna roślina cebulowa kwitnąca w warunkach naturalnych wczesną wiosną

szafirowy adj
saifír
zrobiony z szafiru, dotyczący szafiru

szafka nocna n
bord cois leapa
niski mebel ustawiany przy łóżku

szafot ˈʃafɔt n
croch
(historia, historyczny, historycznie) rodzaj podwyższenia, na którym wykonywano publiczne egzekucje;

szafran ˈʃafrãn n
cróch
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa otrzymywana z wysuszonych pręcików lub słupków krokusów
(botanika, botaniczny) (zobacz) krokus

szafranowy ˌʃafrãˈnɔvɨ adj
cróch
(książkowy) mający kolor intensywnie żółty, taki jak kolor sproszkowanego słupka kwiatu szafranu uprawnego

szajbus n
crangaid
(potocznie, potoczny) zwariowany mężczyzna

szajka n
fáinne
zorganizowana grupa przestępcza

szakal ˈʃakal n
seacál
(zoologia, zoologiczny) kilka gatunków z rodzaju Canis, drapieżnik podobny do wilka, lecz od niego mniejszy;
súmaire (fola)
(przenośnie, przenośnia) człowiek pasożytujący na nieszczęściu innych

szakłak ˈʃakwak n
paide bréan
drzewo lub krzew z rodzaju szakłak (1.1)

szal ʃal n
seál
prostokątny wyrób włókienniczy owijany wokół szyi i ramion

szaleniec ʃaˈlɛ̃ɲɛt͡s n
gealt
osoba obłąkana, chora umysłowo

szaleństwo ʃaˈlɛ̃j̃stfɔ n
buile
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna
postępowanie, zachowanie kategorycznie wykraczające poza przyjęte, przeciętne normy
stan umysłu człowieka, który nad sobą nie panuje

szalik ˈʃalʲik n
cochall
pas materiału służący do owijania szyi

szalka ˈʃalka n
bolla
(technologia, technika, techniczny) (zdrobniale) mała szala

szalony ʃaˈlɔ̃nɨ adj
gan chiall
chory umysłowo
seafóideach
charakterystyczny dla osób szalonych (1.1-2)
niekontrolowany, intensywny, gwałtowny, niepohamowany
nieszablonowy, dziwny
niezrównoważony, impulsywny, nieobliczalny
szybki (np. pościg, ruch)

szalotka ʃaˈlɔtka n
seallóid
(botanika, botaniczny) Allium ascalonicum L., gatunek byliny z rodziny czosnkowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna z cebulek tej rośliny

szaman ˈʃãmãn n
seaman
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wśród niektórych ludów azjatyckich, np. u Eskimosów i Indian, człowiek uważany za pośrednika między duchami, bóstwami, demonami a ludźmi, osoba o nadprzyrodzonej mocy, czarodziej i znachor pierwotnej religii szamanizmu;

szamanizm ʃãˈmãɲism̥ n
seamanachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wierzenia i praktyki religijne bazujące na animizmie i instytucji szamanów;

szamerować ˌʃãmɛˈrɔvat͡ɕ v
cleacht
obszywać coś galonem, sznurem itp. w celach dekoracyjnych

szampan ˈʃãmpãn n
seaimpéin
białe wino musujące, oryginalnie produkowane w Szampanii;

szampon ˈʃãmpɔ̃n n
seampú
płynny środek do mycia włosów lub sierści;

szanować ʃãˈnɔvat͡ɕ v
bí i bhfeighil
chronić coś przed zniszczeniem, dbać o coś
meas a bheith agat ar
mieć szacunek do kogoś lub czegoś, darzyć kogoś lub coś szacunkiem; odnosić się, zwracać się do kogoś z szacunkiem

szanowny adj
a chairde
przymiotnik dodawany w zwrotach grzecznościowych

szansa ˈʃãw̃sa n
amhantar
prawdopodobieństwo, możliwość powodzenia w jakiejś sprawie, osiągnięcia sukcesu lub zaistnienia jakichś pożądanych okoliczności

szantaż ˈʃãntaʃ n
dúbhál
wymuszanie czegoś na kimś pod groźbą ujawnienia jakichś kompromitujących lub wstydliwych informacji o tym kimś; także pod groźbą wykonania czynu innego typu (np. przemocy wobec bliskich)

szarak n
giorria
(łowiectwo, łowiecki) zając o płowej sierści

szarawy ʃaˈravɨ adj
scothliath
w kolorze podobnym do szarego

szarańcza ʃaˈrãj̃n͇t͡ʃa n
lócaiste
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający konika polnego, szkodnik upraw;

szarozielony adj
buí cumhra
zielony o szarym odcieniu

szarpać ˈʃarpat͡ɕ v
roiseadh
odrywać kawałek czegoś

szary ˈʃarɨ adj
liath
w kolorze pośrednim między czarnym a białym

szarytka ʃaˈrɨtka n
meantán lathaí
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z gatunku sikora uboga;

szarża ˈʃarʒa n
borb
przesadzanie w czymś
cúram
(wojskowość, wojskowy) gwałtowne natarcie kawalerii

szaser n
sealgaire
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz piechoty lub lekkiej jazdy w okresie podbojów napoleońskich;

szata ˈʃata n
cóirigh
(książkowy) podniośle o ubraniu
odświętny ubiór
libhré
rzeczy tworzące powłokę lub zewnętrzny wygląd

szatan ˈʃatãn n
An tAinspiorad
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z upadłych aniołów, przeciwnych Bogu, kuszących człowieka do grzechu

szatański adj
sátanach
związany z szatanem, dotyczący szatana, przejawiający przypisywane mu cechy

szatnia ˈʃatʲɲa n
seomra cótaí
pomieszczenie w teatrze, szkole, lokalu gastronomicznym itp., gdzie pozostawia się wierzchnie okrycia

szatyn ˈʃatɨ̃n n
donn
mężczyzna o ciemnych, brązowych, kasztanowatych włosach

szatynka ʃaˈtɨ̃nka n
donn
kobieta o brązowych włosach

szał ʃaw n
aonachas
utrata kontroli nad swym zachowaniem, wściekłość

szałamaja ˌʃawãˈmaja n
seám
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument muzyczny wydający przenikliwe dźwięki, rodzaj piszczałki z bocznymi otworami; pochodzący z Azji;

szałas ˈʃawas n
dídean
tymczasowe, prymitywne schronienie zbudowane z lokalnie dostępnego materiału, np. z liści i gałęzi;

szałwia ˈʃawvʲja n
sáiste
(botanika, botaniczny) Salvia, rodzaj roślin zielnych, półkrzewów i krzewów z rodziny jasnowatych;

szczapa ˈʃt͡ʃapa n
bloc
kawałek odłupanego lub porąbanego siekierą drewna

szczaw ʃt͡ʃaf n
bileog shráide
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju Rumex L.;

szczawian n
ocsaláit
(chemia, chemiczny) sól lub ester kwasu szczawiowego;

szczawik ˈʃt͡ʃavʲik n
seamair choille
roślina dwuliścienna z rodzaju Oxalis L.;

szczawik zajęczy n
seamair choille
(botanika, botaniczny) Oxalis acetosella L., gatunek roślin z rodziny szczawikowatych;

szczać ʃt͡ʃat͡ɕ v
mún
(grubiański, grubiańsko) oddawać mocz

szczebel ˈʃt͡ʃɛbɛl n
runga
poprzeczny drążek lub pręt w drabinie

szczecina n
síoda
(przenośnie, przenośnia) sztywne i gęste owłosienie u ludzi, zwłaszcza zarost
(zoologia, zoologiczny) sztywne włosy na ciele świniowatych;

szczeciniasty adj
guaireach
mający szczecinę, pokryty szczeciną
(przenośnie, przenośnia) mający kształt szczeciny, przypominający szczecinę

szczególnie ʃt͡ʃɛˈɡulʲɲɛ adv
go speisealta
zwłaszcza

szczególny ʃt͡ʃɛˈɡulnɨ adj
ar leith
taki, który ma dla kogoś wyjątkowe znaczenie
singilteach
taki, który charakteryzuje się czymś wyróżniającym, jest wyjątkowy ze względu na jakąś cechę

szczegółowy ˌʃt͡ʃɛɡuˈwɔvɨ adj
ar leith
mający cechy szczegółu; dokładny

szczekać ˈʃt͡ʃɛkat͡ɕ v
amhastraigh
(zoologia, zoologiczny) o psie, lisie, szakalu: wydawać krótki, urywany głos

szczekuszka ʃt͡ʃɛˈkuʃka n
pioca
(zoologia, zoologiczny) Ochotona, niewielki, skoczny ssak;

szczelina ʃt͡ʃɛˈlʲĩna n
pléasc
wąski, podłużny otwór

szczelny adj
aerdhíonach
taki, który nie przepuszcza czego lub kogo; doskonale dopasowany

szczeniak ˈʃt͡ʃɛ̃ɲak n
coileáinín
(przenośnie, przenośnia) (żartobliwie) lub (pogardliwie, pogardliwy) chłopiec postępujący niepoważnie, zachowujący się w sposób niedojrzały

szczenię ˈʃt͡ʃɛ̃ɲɛ n
coileáinín
(zoologia, zoologiczny) młode psa lub innych zwierząt z rodziny psowatych

szczep ʃt͡ʃɛp n
beangán
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina powstała w wyniku szczepienia;

szczepienie ʃt͡ʃɛˈpʲjɛ̇̃ɲɛ n
vacsaíniú
(medycyna, medyczny) podanie szczepionki w formie zastrzyku

szczepionka ʃt͡ʃɛˈpʲjɔ̃nka n
vacsaín
(medycyna, medyczny) preparat pochodzenia biologicznego, zawierający osłabione żywe lub zabite drobnoustroje chorobotwórcze lub fragmenty ich struktury stosowany w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej i odporności;

szczepić ˈʃt͡ʃɛpʲit͡ɕ v
vacsaín
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) podawać szczepionkę

szczerba ˈʃt͡ʃɛrba n
scealpóg
ubytek powstały w wyniku odpadnięcia, wyłamania fragmentu czegoś; miejsce wyszczerbione

szczerbaty ʃt͡ʃɛrˈbatɨ adj
grabach
(potocznie, potoczny) pozbawiony jednego lub kilku zębów przednich

szczerość ˈʃt͡ʃɛrɔɕt͡ɕ n
oscailteacht
cecha tego, kto jest szczery

szczery ˈʃt͡ʃɛrɨ adj
dílis
dotyczący szczerości; taki, który mówi prawdę; wyraża się szczerze, nie ukrywa tego, co myśli i czuje

szczeć n
liost
włosy pokrywające skórę zwierzęcą;

szczodrobliwy adj
flaithiúil
hojny, szczodry

szczodrość n
flaithiúlacht
(książkowy) cecha tego, co szczodre; cecha tych, którzy są szczodrzy

szczodry ˈʃt͡ʃɔdrɨ adj
flaithiúil
hojny, dający coś obficie

szczoteczka do zębów ʃt͡ʃɔˈtɛt͡ʃka dɔ‿ˈzɛ̃mbuf n
scuab fiacal
mała szczoteczka umieszczona na długiej rączce przeznaczona do mycia zębów;

szczotka ˈʃt͡ʃɔtka n
scuab
narzędzie do czyszczenia składające się z oprawki i przymocowanego do niej miękkiego włosia

szczotka do włosów ˈʃt͡ʃɔtka dɔ‿ˈvwɔsuf n
scuab ghruaige
(fryzyjski) przedmiot służący do czesania, modelowania włosów

szczudłak ˈʃt͡ʃudwak n
cos taca
(ornitologia, ornitologiczny) Himantopus himantopus, średniej wielkości ptak o bardzo długich nogach, należący do rzędu siewkowych;

szczupak ˈʃt͡ʃupak n
liús
(ichtiologia, ichtiologiczny) długa ryba drapieżna;

szczupły ˈʃt͡ʃupwɨ adj
caol
mający smukły kształt, mało tłuszczu

szczur ʃt͡ʃur n
francach dubh luch francach luchóg mhor
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny myszowatych;

szczur lądowy n
aineolaí mara
(przenośnie, przenośnia) (pogardliwie, pogardliwy) osoba nieobeznana z morzem, nieumiejąca żeglować

szczuroskoczek n
cangarú francaigh
(zoologia, zoologiczny) Dipodomys J.E. Gray, mały gryzoń północnoamerykański z rodziny karłomyszowatych;

szczurzyca n
liathán
(zoologia, zoologiczny) samica szczura

szczygieł ˈʃt͡ʃɨɟɛw n
lasair choille
(ornitologia, ornitologiczny) mały i barwny ptak eurazjatycki;

szczyny ˈʃt͡ʃɨ̃nɨ n
mún
(pospolicie) mocz

szczypawka ʃt͡ʃɨˈpafka n
gailseach
(potocznie, potoczny) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) skorek (owad)

szczypać v
gráinne
ściskać krótko i boleśnie czyjąś skórę
galánta
powodować odczucie szczypania

szczypce ˈʃt͡ʃɨpt͡sɛ n
ordóg
(technologia, technika, techniczny) narzędzie do chwytania przedmiotów w formie dwóch zaciskających się ramion
(zoologia, zoologiczny) dwudzielny narząd chwytny i obronny niektórych stawonogów;

szczypior ˈʃt͡ʃɨpʲjɔr n
siobhas
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) źdźbła cebuli używane jako dodatek do potraw

szczypta ˈʃt͡ʃɨpta n
gráinne
(przenośnie, przenośnia) niewielka ilość jakiejś niematerialnej cechy
niewielka ilość jakiejś substancji sypkiej, taka jaką można ująć końcami palców

szczyt ʃt͡ʃɨt n
mullach
(przenośnie, przenośnia) górna granica czegoś (zwykle niematerialnego)
(przenośnie, przenośnia) obrady ważnych osób
píce
(przenośnie, przenośnia) godziny największego nasilenia ruchu lub poboru energii
uachtar
najwyższy punkt góry

szczątki ˈʃt͡ʃɔ̃ntʲci n
taisí
pozostałości ciała człowieka lub zwierzęcia

szczątkowy adj
fuílleach
pozostały jako szczątek czegoś

szczęka ˈʃt͡ʃɛ̃ŋka n
giall
kość czaszki (górna nieruchoma i dolna ruchoma), w której osadzone są zęby
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) wszelkie mocne, zaciskające się narządy w obrębie otworu gębowego, przed nim albo otaczające go, przystosowane do chwytania i rozdrabniania pokarmu;

szczękościsk n
glas fiacla
(medycyna, medyczny) mocne zwarcie szczęk i niemożność ich rozwarcia wskutek skurczu mięśni żwaczy;

szczęście ˈʃt͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕɛ n
sonas
uczucie radości i zadowolenia
ádh
powodzenie w jakichś działaniach, pomyślny zbieg okoliczności

szczęścić v
fabhar
o Bogu, losie (i tym podobne, i temu podobne): darzyć kogoś szczęściem, pomyślnością

szczęśliwego Nowego Roku ˌʃt͡ʃɛ̃w̃ɕlʲiˈvɛɡɔ nɔˈvɛɡɔ ˈrɔku interjection
athbhliain faoi mhaise
…używana do życzenia komuś pomyślnego rozpoczynającego się roku

szczęśliwej drogi interjection
go n-éirí an bóthar leat go n-éirí an bóthar libh
życzenie dobrego i bezpiecznego podróżowania

szczęśliwie adv
ádhúil
na szczęście

szczęśliwość ʃt͡ʃɛ̃w̃ɕˈlʲivɔɕt͡ɕ n
sonas
uczucie silnego zadowolenia

szczęśliwy ʃt͡ʃɛ̃w̃ɕˈlʲivɨ adj
méanar
korzystny
sásta
przynoszący szczęście
áthasach
odczuwający szczęście

szef ʃɛf n
mol
osoba kierująca grupą ludzi, zespołem

szejk n
croith
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój mleczny z różnymi dodatkami smakowymi (owocami, czekoladą)

szekel ˈʃɛkɛl n
seiceal
(jednostka monetarna) waluta Izraela;

szekla n
iarnach
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) element metalowy do łączenia części takielunku;

szelf ʃɛlf n
scairbh
(geologia, geologiczny) (geografia, geograficzny) przybrzeżna strefa dna morskiego będąca częścią kontynentu zalanego wodami płytkiego morza;

szelit ˈʃɛlʲit n
sílít
(mineralogia, mineralogiczny) wolframian wapnia; biały, szary, bądź żółtawy minerał będący istotnym źródłem rudy wolframu;

szelka ˈʃɛlka n
teanntáin fiacla
pasek z elastycznej tkaniny, zakładany na ramiona w celu podtrzymywania spodni;

szelma n
draoidín
osoba cwana, bez skrupułów

szeląg n
pingin
(historia, historyczny, historycznie) (numizmatyka, numizmatyczny) drobna miedziana moneta zdawkowa w Polsce XVI–XVII wieku;

szemranie n
cnáimhseáil
(rzeczownik odczasownikowy) od szemrać

szemrany ʃɛ̃mˈrãnɨ adj
amhrasach
podejrzany, nieuczciwy, nieczysty

szept n
cogar
bezdźwięczny, cichy głos, słyszany tylko z bliska

szeptać ˈʃɛptat͡ɕ v
bí ag cogarnach
mówić szeptem (cicho, nie powodując drgań wiązadeł głosowych)

szereg ˈʃɛrɛk n
líne
ciąg osób lub przedmiotów ustawionych obok siebie w linii prostej

szeregowiec n
baill ghiniúna
(dawniej, dawny) (wojskowość, wojskowy) żołnierz najniższy rangą;

szeregowy ˌʃɛrɛˈɡɔvɨ n
baill ghiniúna
(wojskowość, wojskowy) najniższy stopień wojskowy;

szermierka ʃɛrˈmʲjɛrka n
pionsóireacht
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa, stanowiąca walkę bronią białą, jak szpada, floret i szabla
sztuka władania białą bronią

szermierz ˈʃɛrmʲjɛʃ n
abhcóide
(przenośnie, przenośnia) bojownik za jakąś sprawę czy ideę

szeroki ʃɛˈrɔci adj
leathan
mający określony wymiar poprzeczny

szeroko ʃɛˈrɔkɔ adv
fairsing
na określony wymiar w poprzek
rozlegle wszerz, na dużą odległość w poprzek

szerokość ʃɛˈrɔkɔɕt͡ɕ n
leithead
poprzeczny wymiar obiektu

szerszeń ˈʃɛrʃɛ̃ɲ n
cearnabhán
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) większy od osy owad drapieżny;

szeryf ˈʃɛrɨf n
sirriam
w Anglii: urzędnik w hrabstwie należącym do króla, pełniący funkcję administratora;
w USA: policjant lub urzędnik nadzorujący aparat policyjny na terenie hrabstwa;
seiríf
(drukarstwo, drukarski) w niektórych krojach pisma: zakończenie linii znaku, przeznaczone głównie do dekoracji;

szerzyć ˈʃɛʒɨt͡ɕ v
leath
popularyzować coś; sprawiać, że coś staje się coraz bardziej znane, powszechne

szesnastka ʃɛsˈnastka n
sé déag
nazwa liczby 16

szesnasty ʃɛsˈnastɨ adj
séú déag
od 16

szesnaście ʃɛsˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
sé déag
16

szew ʃɛf n
siúnta
miejsce zszycia dwóch fragmentów tkaniny

szewc ʃɛft͡s n
gréasaí
(rzemiosło, rzemieślniczy) człowiek, który ręcznie robi i naprawia buty;
aindílleachta
(środowiskowy) (drukarstwo, drukarski) błąd łamania tekstu, polegający na pozostawieniu na końcu łamu samotnego pierwszego wiersza akapitu;

szewnica n
bláthnaid
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z gatunku szewnica miętówka

sześcian ˈʃɛɕt͡ɕãn n
ciúb
(geometria) prostopadłościan, którego każda ze ścian jest kwadratem;
(matematyka, matematyczny) wynik podniesienia do trzeciej potęgi;

sześcienny adj
ciúbach
(matematyka, matematyczny) odpowiadający sześcianowi

sześciokrotnie ˌʃɛɕt͡ɕɔˈkrɔtʲɲɛ adv
séchodach
sześć razy

sześciokąt ʃɛɕˈt͡ɕɔkɔ̃nt n
heicseagán
(geometria) wielokąt mający sześć boków;

sześciokątny ˌʃɛɕt͡ɕɔˈkɔ̃ntnɨ adj
heicseagánach
mający sześć kątów
zbliżony kształtem do sześciokąta

sześcioraki ˌʃɛɕt͡ɕɔˈraci numeral
séchodach
dotyczący sześciu typów, rodzajów

sześć ʃɛɕt͡ɕ cardinalNumeral
sé
liczba 6

szkaplerz ˈʃkaplɛʃ n
scaball
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część stroju zakonnego, prostokątny płat sukna z otworem, nakładany przez głowę na habit
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dwa małe kawałki sukna z wyszytym imieniem Matki Boskiej lub Chrystusa, połączone tasiemkami, noszone na piersiach, pod ubraniem, przez członków bractw religijnych lub osoby świeckie
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) medalik z wizerunkiem Matki Boskiej

szkaradny ʃkaˈradnɨ adj
fuafar
(książkowy) wyjątkowo zły; budzący odrazę pod względem moralnym

szkarłat n
scarlóid
szkarłatny kolor

szkarłatny ʃkarˈwatnɨ adj
scarlóideach
(książkowy) mający kolor ciemnoczerwony, taki jak kolor szkarłatu, podobny do koloru krwi

szkic ʃʲcit͡s n
dréacht
wykonany ołówkiem delikatny zaczątek obrazu, planu architektonicznego budynku

szkicować v
graf
(sztuka) wykonywać szkic jako zarysy rysunku
przedstawiać szkic jako wstępny projekt, ogólny plan, zarys czego

szkielet ˈʃʲcɛlɛt n
creatlach
(anatomia, anatomiczny) ogół kości w danym organizmie;

szkier ʃʲcɛr n
sceir
(geografia, geograficzny) skalista wysepka o powierzchni wygładzonej przez lodowiec;

szkieł n
faró
(Poznań) policjant

szklanka ˈʃklãnka n
gloine
szklane naczynie, z którego się pije;

szklany ˈʃklãnɨ adj
gloine
zrobiony ze szkła

szkliwo ˈʃklʲivɔ n
amáille
(anatomia, anatomiczny) twarda tkanka łączna pokrywająca koronę zęba;

szkocki ˈʃkɔt͡sʲci adj
Albanach
odnoszący się do Szkocji; związany ze Szkocją, ze Szkotami

szkoda ˈʃkɔda n
anachain
krzywda, strata

szkoda ˈʃkɔda v
trua
być żal, być przykro

szkodliwość ʃkɔˈdlʲivɔɕt͡ɕ n
urchóideacht
cecha tego, co jest szkodliwe, cecha tych, którzy są szkodliwi

szkodliwy ʃkɔˈdlʲivɨ adj
aimhleasach
przynoszący szkodę, zagrożenie, niebezpieczeństwo

szkodnik ˈʃkɔdʲɲik n
crá croí
zwierzę wyrządzające szkody gospodarcze;
clampróir
osoba wyrządzająca szkody

szkolenie ʃkɔˈlɛ̃ɲɛ n
oiliúint
(edukacja, edukacyjny) jeden lub wiele (cykl) wykładów lub zajęć praktycznych służących do uzupełnienia wiedzy, wykształcenia, umiejętności

szkolić ˈʃkɔlʲit͡ɕ v
treoraigh
dokształcać w określonej dziedzinie

szkolniak n
páiste scoile
(rzadki, rzadko używany) dziecko w wieku szkolnym

szkolnictwo n
léann
ogół zagadnień związanych ze szkołami i nauczaniem

szkolny ˈʃkɔlnɨ adj
báire
związany ze szkołą, odnoszący się do szkoły

szkorbut n
scorbach
(medycyna, medyczny) ostra postać awitaminozy wywołanej brakiem witaminy C;

szkoła ˈʃkɔwa n
scoil
(edukacja, edukacyjny) instytucja edukacyjna;

szkoła podstawowa ˈʃkɔwa ˌpɔtstaˈvɔva n
bunscoil
(edukacja, edukacyjny) szkoła, w której dzieci zaczynają obowiązkową naukę;

szkoła wyższa n
coláiste
(edukacja, edukacyjny) szkoła kształcąca najwyżej kwalifikowanych pracowników w zakresie ustalonych dziedzin

szkoła średnia ˈʃkɔwa ˈɕrɛdʲɲa n
ardscoil
(edukacja, edukacyjny) szkoła ogólnokształcąca, techniczna lub zawodowa

szkuner ˈʃkũnɛr n
scúnar
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) żaglowiec mający co najmniej dwa maszty; wszystkie maszty niosą ożaglowanie skośne;

szkwał n
osóg
silny powiew wiatru nad akwenem

szkło ʃkwɔ n
gloine
twardy, kruchy i przezroczysty materiał produkowany głównie z krzemionki;

szkło powiększające n
gloine mhéadaithe
(technologia, technika, techniczny) prosty przyrząd optyczny do powiększania obrazu

szlaban ˈʃlabãn n
fál
(motoryzacja) ruchoma zapora blokująca ruch samochodów

szlachar ˈʃlaxar n
síolta rua
(ornitologia, ornitologiczny) Mergus serrator, wędrowny ptak wodny półkuli północnej z charakterystycznym czubem na głowie;

szlachcic ˈʃlaxʲt͡ɕit͡s n
ridire
członek szlachty

szlachecki ʃlaˈxɛt͡sʲci adj
uasal
związany ze szlachtą, dotyczący szlachty

szlachetny ʃlaˈxɛtnɨ adj
uasal
taki, który postępuje dobrze, uczciwie, w sposób wspaniałomyślny, prawy, sprawiedliwy, bezinteresowny

szlachta ˈʃlaxta n
uaisle
(historia, historyczny, historycznie) ludzie należący do tego stanu
(historia, historyczny, historycznie) warstwa społeczna wywodząca się z rycerstwa;

szlachtować ʃlaxˈtɔvat͡ɕ v
eirleach
(potocznie, potoczny) mordować ludzi
(przestarzałe, przestarzały) zarzynać bydło

szlafrok ˈʃlafrɔk n
fallaing folctha
(krawiectwo) domowy ubiór przypominający lekki płaszcz bez zapięć

szlak ʃlak n
slí
określona droga podróży lądem, morzem lub w inny sposób

szlam n
dríodar
(technologia, technika, techniczny) warstwa miękkich zanieczyszczeń, które pokrywają powierzchnię metali użytkowanych
láib
osad tworzący się na dnie i nieraz brzegach zbiorników wodnych

szlauch ʃlawx n
píobán
(potocznie, potoczny) bardzo długa rura gumowa

szlaufwaga n
leibhéal uisce
(regionalizm, regionalny) (potocznie, potoczny) poziomica wężowa

szloch n
cuach
krótkie, urywane odgłosy gwałtownego płaczu

szlochać v
cuach
płakać, wydając krótkie, urywane dźwięki

szmaragd ˈʃmarakt n
smaragaid
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) przezroczysta odmiana berylu barwy zielonej;

szmata ˈʃmata n
ceamach
kawałek tkaniny, zwykle brudnej
striapach
(przenośnie, przenośnia) (wulgarnie, wulgaryzm) kobieta rozwiązła seksualnie

szmer ʃmɛr n
lúb iompaithe
cichy, głuchy dźwięk przypominający szeleszczenie

szmergiel n
éimear
(mineralogia, mineralogiczny) twarda skała stosowana jako materiał ścierny;

szminka ˈʃmʲĩnka n
béaldath
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyk używany do barwienia ust

szmira ˈʃmʲira n
bruscar
coś o niskiej lub żadnej wartości artystycznej, np.: utwór literacki, przedstawienie teatralne, obraz

sznaucer ˈʃnawt͡sɛr n
sneabhsar
(kynologia, kynologiczny) typ psa pochodzący z Niemiec

sznur ʃnur n
ruóg
(potocznie, potoczny) izolowany przewód zasilający urządzenie elektryczne
sreang
grupa ludzi, zwierząt lub przedmiotów ustawionych jeden za drugim
téad
splot wielu włókien w jedno grubsze cięgno;

sznurek ˈʃnurɛk n
sreang
cienka linka zbudowana z włókien; węższy sznur

sznurowadło ˌʃnurɔˈvadwɔ n
barriall
taśma używana do wiązania (sznurowania) butów;

szok n
suaitheadh
intensywna reakcja psychiczna, która jest wywołana gwałtownym, zazwyczaj negatywnym przeżyciem lub wydarzeniem

szokować v
suaitheadh intinne
wzbudzać szok, skrajne zadziwiać lub bulwersować, dziwić, wstrząsać

szop ʃɔp n
racún
(zoologia, zoologiczny) Procyon, rodzaj ssaka z rodziny szopowatych;

szop pracz ˈʃɔp ˈːrat͡ʃ n
racún
(zoologia, zoologiczny) szop z gatunku, u którego obserwowano płukanie pokarmu przed spożyciem;

szopa ˈʃɔpa n
bothán
lekki, drewniany budynek gospodarczy lub magazynowy
tuí
(potocznie, potoczny) nieuporządkowana, wzburzona czupryna

szorować ʃɔˈrɔvat͡ɕ v
cuimil
trzeć, ocierać się o coś
trąc czymś, czyścić jakąś powierzchnię

szorstki ˈʃɔrstʲci adj
borb
o człowieku: przykry, nieprzyjemny w obejściu
cársánach
o dźwiękach, odgłosach: nieczysty, brzmiący przenikliwie
garbh
mający niegładką, chropawą powierzchnię

szorty ˈʃɔrtɨ n
bríste sciota
krótkie spodnie o sportowym kroju

szosa ˈʃɔsa n
mórbhealach
rodzaj drogi o utwardzonej powierzchni, po której poruszają się pojazdy

szot n
leathanach
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lina służąca do ustawiania żagla pod właściwym kątem do kierunku wiatru

szowinista n
seobhaineach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik szowinizmu

szowinistyczny adj
seobhaineach
wyrażający szowinizm; dotyczący szowinisty

szowinizm ʃɔˈvʲĩɲism̥ n
seobhaineachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) skrajna postać nacjonalizmu, w której bezkrytyczne uwielbienie do własnego narodu jest połączone z pogardą i wrogością wobec mniejszości narodowych i innych narodów;
(socjologia, socjologiczny) postawa charakteryzująca się nietolerancją i przyznawaniem uprzywilejowanej pozycji własnej płci, rasie czy grupie społecznej

szpadel ˈʃpadɛl n
spád
narzędzie obsługiwane dwoma rękami, służące do kopania, z metalową częścią roboczą

szpagat ˈʃpaɡat n
deighil
ćwiczenie gimnastyczne polegające na rozciągnięciu nóg do linii poziomej;
sníomh
rodzaj mocnego sznurka z juty

szpak ʃpak n
druid
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki i ciemny, prawie czarny ptak;

szpakowate ˌʃpakɔˈvatɛ n
druid
(zoologia, zoologiczny) rodzina ptaków z rzędu wróblowych;

szpara n
bearna
wąska, długa przerwa między elementami położonymi obok siebie

szparag ˈʃparak n
asparagas
(botanika, botaniczny) Asparagus L., rodzaj roślin o długich pędach i łuskowatych listkach;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalny pęd szparaga lekarskiego

szpatułka n
spadal teanga
(medycyna, medyczny) podłużna i wąska płytka do uciskania języka w trakcie badania jamy ustnej i gardła

szpic japoński ˈʃpʲit͡sʲ jaˈpɔ̃j̃sʲci n
spitse Seapánach
(kynologia, kynologiczny) rasa małych psów do towarzystwa z Japonii;

szpicel n
ball dobhráin
(pogardliwie, pogardliwy) tajny agent, szpieg

szpicruta n
bearr
(jeździectwo, jeździecki) krótki skórzany lub rzemienny pejcz do dyscyplinowania konia wierzchowego;

szpiczasty ʃpʲiˈt͡ʃastɨ adj
gobach
mający ostre, wąskie zakończenie

szpieg ʃpʲjɛk n
spiaire
osoba zajmująca się szpiegostwem;

szpiegować v
brathadóir
działać jako szpieg; przekazywać innym podmiotom tajemnice państwowe lub wojskowe

szpik ʃpʲik n
mearóg
(biologia, biologiczny) miękka, silnie ukrwiona, mająca gąbczastą konsystencję tkanka znajdująca się wewnątrz kości;

szpilka ˈʃpʲilka n
biorán
(krawiectwo) mały, cieniutki pręt zakończony główką z metalu lub kolorowego plastiku, służący do mocowania np. tkaniny
scadán
(gwara, gwarowe) (motoryzacja) śruba posiadająca z obu stron gwint
snáthaid
(botanika, botaniczny) wąski, ostry liść u drzew iglastych

szpinak ˈʃpʲĩnak n
spionáiste
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) Spinacia oleracea, szpinak warzywny, roślina warzywna o podłużnych, szpiczastych liściach

szpital ˈʃpʲital n
ospidéal
(medycyna, medyczny) zakład lecznictwa zamkniętego służący badaniu i leczeniu pacjentów wymagających hospitalizacji;

szpital polowy n
ospidéal machaire
(medycyna, medyczny) tymczasowa kliniczna instytucja medyczna obsługująca rannych żołnierzy, ofiary katastrof i klęsk żywiołowych;

szpital psychiatryczny n
gealtlann
(medycyna, medyczny) kliniczna instytucja medyczna, która zajmuje się leczeniem chorób psychicznych

szpitalny ʃpʲiˈtalnɨ adj
ospidéal
związany ze szpitalem, dotyczący szpitala

szpon ʃpɔ̃n n
gríobh
(ornitologia, ornitologiczny) ostry, zakrzywiony pazur ptaków drapieżnych;

szprotka n
bioránach
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sprattus sprattus, mała ryba morska, podobna do śledzia, żyjąca w europejskich morzach

szpulka ˈʃpulka n
roithleán
walec, na który nawija się np. nić

szrama ˈʃrãma n
colm
blizna po zagojeniu się rany, zwykle szpecąca

szron ʃrɔ̃n n
cuisne
warstwa kryształków lodu powstałych z zamarzającej pary wodnej osadzająca się na przedmiotach;

sztab ʃtap n
foireann
(wojskowość, wojskowy) organ dowodzący jednostką wojskową na różnych szczeblach;

sztaba n
bar
wąska, gruba płyta metalowa
barra
(jubilerstwo, jubilerski) bryła metalu szlachetnego o prostokątnej podstawie

sztabka ˈʃtapka n
bar
uformowana bryłka cennego metalu o określonej wadze i próbie

sztacheta n
cuaille
wąska deska będąca częścią pionowego obicia płotu

sztaluga n
tacas
(sztuka) stojak, zwykle trójnogi, służący do pokazywania obrazów, a podczas powstawania obrazu do utrzymywania go w dogodnej dla malarza pozycji;

sztandar ˈʃtãndar n
bratach
chorągiew, która jest symbolem organizacji, związku lub narodu;

sztanga ˈʃtãŋɡa n
beár
(sport, sportowy) ciężar podnoszony w zawodach ciężarowców;

sztolnia ˈʃtɔlʲɲa n
tollbhealach
sztucznie wykonany podziemny korytarz prowadzący ze stoku góry do jej wnętrza, poziomo lub pod niewielkim nachyleniem;

sztorm ʃtɔrm n
anfa
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (meteorologia, meteorologiczny) burza morska, podczas której wieje bardzo silny i porywisty wiatr, powodujący powstawanie wysokich fal

sztos ʃtɔs n
béim
(sport, sportowy) uderzenie kijem kuli bilardowej

sztuczna inteligencja n
intleacht shaorga
(technologia, technika, techniczny) (informatyka, informatyczny) inteligencja wykazywana przez urządzenia sztuczne;

sztuczna szczęka ˈʃtut͡ʃna ˈʃt͡ʃɛ̃ŋka n
cíor fiacla
(stomatologia, stomatologiczny) proteza naturalnego uzębienia

sztuczne ognie ˈʃtut͡ʃnɛ ˈɔɟɲɛ n
tine ealaíne
wyroby pirotechniczne wykorzystywane w celach widowiskowych, dające po zapaleniu efekty świetlne i akustyczne;

sztuczny ˈʃtut͡ʃnɨ adj
saorga
imitujący coś naturalnego, wytworzony przez człowieka

sztuka ˈʃtuka n
ealaín
(sztuka) twórczość artystyczna
umiejętność wymagająca szczególnych zdolności

sztuka walki n
ealaín oscartha
(sport, sportowy) umiejętność walki wręcz, niekiedy bronią białą, zdobywana poprzez trening;

sztuki piękne ˈʃtuci ˈpʲjɛ̃ŋknɛ n
ealaíona uaisle
termin obejmujący dziedziny twórczości artystycznej: sztuki plastyczne, literaturę i muzykę

szturchać v
rúisc
delikatnie pchać lub uderzać zaczepnie lub niechcący

szturm n
ionsaí
(wojskowość, wojskowy) atak zbrojny

sztylet ˈʃtɨlɛt n
miodóg
krótka broń biała o cienkim ostrzu;

sztywny ˈʃtɨvnɨ adj
stalcánta
(potocznie, potoczny) nieżywy
niepoddający się wyginaniu, odporny na zginanie, zmiany

szubienica ˌʃubʲjɛ̇̃ˈɲit͡sa n
croch
konstrukcja służąca do wykonywania kary śmierci przez powieszenie;

szufelka n
sluasaidín
łopatka z krótkim uchwytem do przerzucania sypkich materiałów, zagarniania śmieci, (i tym podobne, i temu podobne)

szufla n
sluaisteáil
łopata z ostro wygiętymi do góry krawędziami bocznymi blaszanego lub plastikowego ostrza i styliskiem zakończonym uchwytem w kształcie litery D lub T

szukać ˈʃukat͡ɕ v
cuardaigh
podejmować działanie w celu odnalezienia kogoś lub czegoś, próbować znaleźć

szukać igły w stogu siana ˈʃukat͡ɕ ˈiɡwɨ ˈf‿stɔɡu ˈɕãna v
táilliúir i mbruth faoi thír
(przenośnie, przenośnia) szukać czegoś pośród ogromnej ilości innych rzeczy

szum ʃũm n
callán
przeciągły, jednostajny szmer; hałas, zakłócający odbiór;

szum uszny n
tinniteas
(medycyna, medyczny) subiektywne, przykre doznanie dźwiękowe odczuwane w uszach lub w głowa z przyczyn wewnętrznych;

szumowina ˌʃũmɔˈvʲĩna n
gramaisc
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) piana zbierająca się na powierzchni gotowanych płynów
(potocznie, potoczny) osoba o podłym charakterze

szwaczka ˈʃfat͡ʃka n
bean fuála
kobieta zawodowo szyjąca w szwalni

szwagier ˈʃfaɟɛr n
deartháir céile
brat żony
mąż siostry

szwajcarski ʃfajˈt͡sarsʲci adj
Eilvéiseach
związany ze Szwajcarią, dotyczący Szwajcarii

szwargot n
gibiris
(potocznie, potoczny) niezrozumiała, nieprzyjemnie brzmiąca mowa, zwłaszcza w języku niemieckim

szwedzki ˈʃfɛt͡sʲci n
Sualainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Szwecji;

szyb ʃɨp n
fearsaid
(górnictwo, górniczy) szyb (1.1) wraz z instalacją naziemną, niezbędną do prowadzenia wydobycia lub innych podziemnych prac
pionowy sztuczny kanał w ziemi, budynku, itp.

szyba ˈʃɨba n
gloine fuinneoige
płyta ze szkła;

szyber ˈʃɨbɛr n
sciath
zasuwa w kominie regulująca przepływ powietrza

szybki ˈʃɨpʲci adj
luath
poruszający, odbywający się z dużą prędkością

szybko ˈʃɨpkɔ adv
aibéil
z dużą prędkością

szybkość ˈʃɨpkɔɕt͡ɕ n
luas
cecha charakteryzująca obiekty poruszające się szybko lub dziejące się szybko

szybolet n
teagasc seanchaite
hasło rozpoznawcze ułożone tak, by zawierało zgłoski, których nie potrafi poprawnie wypowiedzieć cudzoziemiec;

szybowiec ʃɨˈbɔvʲjɛt͡s n
faoileoir
(lotnictwo, lotniczy) samolot bez własnego napędu, utrzymujący się dzięki wstępującym prądom powietrza oddziałującym na skrzydła;

szycie ˈʃɨt͡ɕɛ n
fuáil
(rzeczownik odczasownikowy) od szyć, nazwa czynności

szyderczy adj
aithriseach
wyrażający kpinę, szyderstwo

szydełkować ˌʃɨdɛwˈkɔvat͡ɕ v
cróiseáil
(rękodzieło, rękodzielniczy) wytwarzać wyroby tekstylne używając szydełka, robić na szydełku

szydełkowy ˌʃɨdɛwˈkɔvɨ adj
cróise
(rzemiosło, rzemieślniczy) wykonany szydełkiem, związany z robótkami wykonywanymi szydełkiem

szydzić ˈʃɨd͡ʑit͡ɕ v
dímheas
wyśmiewać się z kogoś, drwić, odnosić się z pogardą

szydło ˈʃɨdwɔ n
meana
ostry kolec na trzonku;

szyfon ˈʃɨfɔ̃n n
sreabhann
(włókiennictwo) cienka, przewiewna i półprzezroczysta tkanina o splocie płóciennym z mocno skręconych nitek jedwabnych lub bawełnianych, używana do produkcji bielizny, sukni, szali itp.

szyfr ʃɨfr̥ n
iairiglif
(potocznie, potoczny) niezrozumiały tekst, niewyraźne pismo

szyja ˈʃɨja n
muineál
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca głowę z korpusem

szyjka n
muineál
górna, wąska część butelki, dzbanka lub konewki
scornach
(zdrobniale) od: szyja

szyjka macicy ˈʃɨjka maˈt͡ɕit͡sɨ n
ceirbheacs
(anatomia, anatomiczny) dolna część mięśniówki macicy łącząca pochwę z jamą macicy;

szyjny adj
féitheacha cuingealacha
związany z szyją, dotyczący szyi

szyling ˈʃɨlʲĩŋk n
scilling
(historia, historyczny, historycznie) moneta angielska;
(jednostka monetarna) waluta kilku krajów afrykańskich;

szympans ˈʃɨ̃mpãw̃s n
simpeansaí
(zoologia, zoologiczny) Pan, człekokształtna, bezogonowa małpa afrykańska;

szyna ˈʃɨ̃na n
bus
(informatyka, informatyczny) wewnętrzne połączenie elektroniczne, po którym transmitowane są dane
meathán
(medycyna, medyczny) urządzenie do wsparcia lub usztywnienia kończyny albo kręgosłupa
ráille
(technologia, technika, techniczny) specjalnie wyprofilowana sztaba przeznaczona do poruszania się po niej pojazdów na kołach;

szynk n
tábhairne
(przestarzałe, przestarzały) (gastronomia) miejsce sprzedaży i degustacji napojów alkoholowych;

szynka ˈʃɨ̃nka n
liamhás
(spożywczy) tylna część półtuszy wieprzowej będąca surowcem do produkcji wędlin;

szyszka ˈʃɨʃka n
buaircín
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) zdrewniały owoc większości roślin iglastych;

szyszynka ʃɨˈʃɨ̃nka n
faireog phinéalach
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny położony w mózgu;

szyć ʃɨt͡ɕ v
fuaigh
robić ubrania
łączyć dwa materiały za pomocą igły i nici

szóstka ˈʃustka n
sé
nazwa cyfry 6

szósty ˈʃustɨ adj
séú
od 6

sód sut n
sóidiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Na i liczbie atomowej 11;

sójka ˈsujka n
scréachóg
(ornitologia, ornitologiczny) średni ptak z rodzaju Garrulus;

sójka złowroga ˈsujka zwɔvˈrɔɡa n
scréachóg earr-rua
(ornitologia, ornitologiczny) Perisoreus infaustus, sójka syberyjska, gatunek ptaka z rodziny krukowatych występujący w tajdze Eurazjii;

sól sul n
salann
(spożywczy) chlorek sodu

sól fizjologiczna ˈsul ˌfʲizʲjɔlɔˈɟit͡ʃna n
salanda
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) roztwór chlorku sodowego o stężeniu 0,9 % albo 0,6 %;

sówka ˈsufka n
ulchabhán beag
mała lub młoda sowa

sączyć v
bolgam
pić powoli, małymi porcjami

sąd sɔ̃nt n
binse breithimh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) skład sędziowski (także jednoosobowy)
cúirt
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja, która zajmuje się rozstrzyganiem sporów albo orzekaniem o winie lub niewinności zgodnie z obowiązującym prawem

sądowy sɔ̃nˈdɔvɨ adj
breithiúnach
związany z sądem (instytucją)

sądzić ˈsɔ̃ɲd͡ʑit͡ɕ v
breitheamh
oceniać, jak należy zakwalifikować określony stan rzeczy z punktu widzenia prawa
ceap
mieć o czymś jakieś zdanie

sąg sɔ̃ŋk n
corda
stos drewna o objętości 4 m³;

sąsiad ˈsɔ̃w̃ɕat n
comharsa
osoba, której dom / mieszkanie jest blisko czyjegoś domu / mieszkania

sąsiadować ˌsɔ̃w̃ɕaˈdɔvat͡ɕ v
comharsa
być położonym obok czegoś

sąsiedni sɔ̃w̃ˈɕɛdʲɲi adj
comharsa
położony niedaleko
seo chugainn
leżący najbliżej

sążeń ˈsɔ̃w̃ʒɛ̃ɲ n
feá
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) jednostka długości, używana do pocz. XX w., równa odległości między dłońmi rozpostartych ramion mężczyzny, czyli około 1,7 m;

sędzia ˈsɛ̃ɲd͡ʑa n
breitheamh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która wydaje wyroki w sądzie;

sędziować v
breitheamh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pełnić funkcję sędziego w sądzie
measúnóir
(sport, sportowy) być sędzią na zawodach sportowych

sędziowski adj
breithiúnach
dotyczący sędziego lub kolegium orzekającego, związany z sędzią lub kolegium orzekającym

sędziwy sɛ̃ɲˈd͡ʑivɨ adj
seandaoine
bardzo stary

sęk sɛ̃ŋk n
alt
wrośnięta w pień drzewa część konaru, która po ścięciu stanowi wadę drewna;

sękaty sɛ̃ŋˈkatɨ adj
cnapánach
pokryty sękami

sęp sɛ̃mp n
bultúr badhbh
(ornitologia, ornitologiczny) padlinożerny ptak o szerokich skrzydłach i niemal nagiej głowie i szyi;

sępnik różowogłowy n
bultúr turcach
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku sępnik różowogłowy (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Cathartes aura Linnaeus, gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny kondorowatych, występującego w obu Amerykach;

słabnąć v
beagaigh
tracić intensywność

słabostka n
laige
czyjaś niewielka wada, zwykle jakieś przyzwyczajenie

słabowity adj
aibrisc
mający skłonność do słabego zdrowia

słabość ˈswabɔɕt͡ɕ n
aimhneart
odczucie osłabienia, braku sił fizycznych lub psychicznych
skłonność ku czemuś
wybijająca się niedoskonałość, słaba strona
leochaileacht
brak odporności na zniszczenie

słaby ˈswabɨ adj
aimhneartach
(matematyka, matematyczny) w sensie słabej topologii, czyli dla ustalonego zbioru najmniejszej w sensie inkluzji topologii, względem której każdy element ustalonej rodziny odwzorowań tego zbioru jest ciągły;
niewyraźny, mało intensywny, nieznaczny
posiadający niewielką siłę fizyczną
bocht
mający niewielką wartość, niskiej jakości, marny, kiepski

sława ˈswava n
clú
wielki rozgłos

sławić v
clú
(podniośle) głosić czyjąś sławę, wychwalać kogoś

sławny ˈswavnɨ adj
cáiliúil
taki, który ma sławę, rozgłos; jest znany wielu osobom

słać swat͡ɕ v
cuir
(książkowy) wyprawiać, kierować kogoś dokądś, przekazywać coś komuś

słodki ˈswɔtʲci adj
milis
mający smak cukru
wywołujący miłe uczucie

słodkowodny ˌswɔtkɔˈvɔdnɨ adj
fionnuisce
typowy dla wód słodkich, żyjący w wodach słodkich
zawierający wody słodkie

słodować v
braich
(technologia, technika, techniczny) przeprowadzać kontrolowany proces kiełkowania ziarna w produkcji słodu

słodycz ˈswɔdɨt͡ʃ n
binn
(cukiernictwo) wyrób cukierniczy o słodkim smaku

słodycze swɔˈdɨt͡ʃɛ n
milseán
coś słodkiego

słodzik ˈswɔd͡ʑik n
milseoir
(spożywczy) słodka substancja używana do słodzenia żywności zamiast cukru;

słodzić ˈswɔd͡ʑit͡ɕ v
milsigh
czynić coś słodkim przez dodanie cukru, miodu lub innej słodkiej substancji; nadawać czemuś słodki smak

słoma ˈswɔ̃ma n
tuí
(rolnictwo, rolniczy) łodygi i liście dojrzałych zbóż po wymłóceniu ziarna;

słomka ˈswɔ̃mka n
fadóg
kawałek słomy lub rurka o tym samym kształcie, służące do picia napojów
źdźbło słomy

słomkowy swɔ̃mˈkɔvɨ adj
cochán
żółty o odcieniu słomy; jasnożółty

słonecznik swɔ̃ˈnɛt͡ʃʲɲik n
lus na gréine
(botanika, botaniczny) Helianthus L., rodzaj roślin;
(potocznie, potoczny) słonecznik zwyczajny, Helianthus annuus L. – wysoka roślina jednoroczna o bardzo dużych (zwykle żółtych) kwiatach, uprawiana dla oleistych nasion lub jako roślina ozdobna;

słoneczność n
dealramh gréine
wielka jasność pochodząca ze Słońca

słoneczny swɔ̃ˈnɛt͡ʃnɨ adj
grian
związany ze słońcem
grianmhar
pełen słońca

słonica swɔ̃ˈɲit͡sa n
eilifint
(zoologia, zoologiczny) samica słonia

słonina swɔ̃ˈɲĩna n
bagún
(spożywczy) produkt spożywczy wytwarzany z podskórnego tłuszczu z boków i grzbietu świń;

słonka ˈswɔ̃nka n
creabhar
(ornitologia, ornitologiczny) Scolopax rusticola, eurazjatycki ptak wędrowny;

słowa ˈswɔva n
liricí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) tekst utworu

słowacki swɔˈvat͡sʲci adj
Slóvacach
związany ze Słowacją lub Słowakami, dotyczący Słowacji lub Słowaków

słowacki swɔˈvat͡sʲci n
Slóvacach
(językoznawstwo, językoznawczy) język słowacki;

słoweński swɔˈvɛ̃j̃sʲci adj
Slóivéanach
odnoszący się do Słowenii lub Słoweńców

słoweński swɔˈvɛ̃j̃sʲci n
Slóivéanach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Słowenii;

słowiański swɔˈvʲjä̃j̃sʲci adj
Slavach
(językoznawstwo, językoznawczy) związany z językami Słowian
związany ze Słowianami, słowiańszczyzną

słowik ˈswɔvʲik n
filiméala
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia, rodzaj małych ptaków śpiewających z rodziny muchołówek;

słowik rdzawy ˈswɔvʲik ˈrd͡zavɨ n
filiméala
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia megarhynchos, gatunek małego ptaka śpiewającego z rodziny muchołówek występującego w południowo-zachodniej Polsce;

słownictwo swɔvʲˈɲit͡stfɔ n
foclóirín
(językoznawstwo, językoznawczy) zasób słów składających się na jakiś język (lub dialekt, gwarę); ogół wyrazów

słownie adv
abair
poprzez wypowiedź

słownik ˈswɔvʲɲik n
foclóir
zbiór słów, pojęć z pewnej dziedziny, wszystkich lub dobranych wg jakiejś metody, wraz z ich skrótowymi opisami;
spis słów z tłumaczeniami na inny język

słownik wyrazów bliskoznacznych n
stórchiste
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów jakiegoś języka z odniesieniami do wyrazów, wyrażeń i zwrotów połączonych z nimi relacją synonimii

słownikarz n
foclóirí
(językoznawstwo, językoznawczy) specjalista układający słowniki

słowność n
dílseacht
cecha tych, którzy są słowni, dotrzymujący danego słowa, złożonej obietnicy

słowny ˈswɔvnɨ adj
briathartha
wyrażony za pomocą słów

słowo ˈswɔvɔ n
focal
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku;
obietnica, przyrzeczenie

słoń swɔ̃ɲ n
eilifint
(zoologia, zoologiczny) duży, roślinożerny ssak lądowy z chwytną trąbą

słońce ˈswɔ̃j̃nt͡sɛ n
grian
Słońce widziane jako tarcza na niebie
(astronomia, astronomiczny) główna gwiazda w układzie planetarnym, źródło światła i ciepła pojawiające się na niebie

słuch swux n
éisteacht
jeden ze zmysłów, który odbiera dźwięki;

słuchawka swuˈxafka n
gabhdán
element lub całość urządzeń emitujących dźwięki, np. aparatu telefonicznego, radia, umożliwiająca słuchanie;
steiteascóp
(medycyna, medyczny) przyrząd diagnostyczny służący do osłuchiwania chorego;

słuchawki swuˈxafʲci n
cluasáin
(technologia, technika, techniczny) zestaw głośników służący do indywidualnego odbioru dźwięku, najczęściej umieszczany w bezpośredniej bliskości ucha, a nawet wewnątrz ucha

słuchać ˈswuxat͡ɕ v
éist
odbierać dźwięk za pośrednictwem narządu słuchu

słuchowy swuˈxɔvɨ adj
clos-
dotyczący narządu słuchu, będący jego elementem
dotyczący słyszenia, funkcji narządu słuchu, odbierany za pomocą słuchu

sługa ˈswuɡa n
cúirteoir
(staropolski) dworzanin
searbhónta
(dawniej, dawny) osoba, która usługuje
(seksuologia, seksuologiczny) osoba podległa w układzie sadomasochistycznym

słup swup n
cuaille
wysoki, pionowy element konstrukcyjny;
piléar
unoszący się pionowo kłąb dymu lub gazu

słupek ˈswupɛk n
bar
prostokątny element wykresu
bata
(sport, sportowy) boczny element bramki
ceap ceangail
(zdrobniale) od: słup
colún
(fizyka, fizyczny) ciecz w pionowej rurce, np. termometru
(matematyka, matematyczny) pionowy rząd liczb, zwłaszcza do zsumowania

słusznie ˈswuʃʲɲɛ adv
ceart
właściwie, zgodnie ze stanem faktycznym, trafnie

słuszność n
bailíocht
uzasadniona opinia
cothromas
zgodność z prawdą
cruinneas
trafny, właściwy pogląd czy sprawa

słuszny ˈswuʃnɨ adj
beacht
sensowny, trafny
cóir
taki, który jest odpowiedni, spełnia określone warunki
fionn
godziwy, duży, uczciwy

służalczy adj
spleách
poddający się bezkrytycznie czyimś poleceniom lub świadczący o tym

służba ˈswuʒba n
dualgas
działanie dla jakiejś idei
seirbhís
służenie komuś

służba wojskowa n
seirbhís airm
(wojskowość, wojskowy) wykonywanie działań, obowiązków wojskowych

służba zdrowia n
seirbhís sláintíochta
(medycyna, medyczny) (administracja) system instytucji i przepisów zajmujących się opieką zdrowotną obywateli

służbowy swuʒˈbɔvɨ adj
comhlacht
(przymiotnik) od służba

służebność n
ansclábhaíocht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości;

służyć ˈswuʒɨt͡ɕ v
aontaigh
(przestarzałe, przestarzały) dobrze wpływać na kogoś lub na coś
ofráil
dawać, ofiarować coś

służąca swuˈʒɔ̃nt͡sa n
searbhónta
osoba, która komuś służy, zajmuje się czyimś domem za wynagrodzenie;

służący swuˈʒɔ̃nt͡sɨ n
searbhónta
osoba, która komuś służy, zajmuje się czyimś domem za wynagrodzeniem

słyszalny adj
inchloiste
możliwy do usłyszenia, dający się usłyszeć

słyszeć ˈswɨʃɛt͡ɕ v
cluin clois airigh
(fizjologia, fizjologiczny) odbierać dźwięk za pomocą zmysłu słuchu

słód n
braich
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) kiełkujące i wysuszone ziarna zbóż, zazwyczaj jęczmienia, podstawowy surowiec w piwowarstwie;

słój swuj n
gloine
duży słoik

ta ta pronoun
seo
zaimek wskazujący, rodzaj żeński

tabakowy adj
tobac
związany z tabaką, dotyczący tabaki

tabela taˈbɛla n
bord
uporządkowany wykaz większej liczby danych, odpowiednio posegregowanych i umieszczonych w rubrykach

tabletka taˈblɛtka n
piollaire
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) porcja sprasowanego proszku, najczęściej leku, zwykle w postaci małego krążka

tablica taˈblʲit͡sa n
clár dubh
(edukacja, edukacyjny) miejsce do pisania za pomocą kredy (czarna lub zielona deska)

tablica interaktywna taˈblʲit͡sa ˌĩntɛrakˈtɨvna n
clár bán
(technologia, technika, techniczny) (edukacja, edukacyjny) urządzenie w postaci białej tablicy połączonej z komputerem i wyświetlające (dzięki rzutnikowi) ten sam obraz co monitor, na której można poprzez dotyk wykonywać te same czynności co na komputerze

tablica rejestracyjna taˈblʲit͡sa ˌrɛjɛstraˈt͡sɨjna n
pláta cláraithe
tablica zawierająca unikalny numer umożliwiający identyfikację pojazdu;

tabliczka taˈblʲit͡ʃka n
bord
mała tablica, płyta z określonym napisem

tabliczka czekolady taˈblʲit͡ʃka ˌt͡ʃɛkɔˈladɨ n
barra seacláide
(spożywczy) (cukiernictwo) prostokątny kawałek czekolady, najczęściej w oddzielnym opakowaniu

tabliczka mnożenia taˈblʲit͡ʃka mnɔˈʒɛ̃ɲa n
tábla méadaithe
(edukacja, edukacyjny) (matematyka, matematyczny) zestawienie iloczynów liczb od 1 do 10;

tabliczka znamionowa taˈblʲit͡ʃka ˌznãmʲjɔ̃ˈnɔva n
ainmchlár
(technologia, technika, techniczny) tabliczka na obudowie urządzenia, podająca podstawowe parametry eksploatacji;

taboret taˈbɔrɛt n
stól
rodzaj krzesła bez oparcia

taca ˈtat͡sa n
bailiúchán
(kościelny) pojemnik, często koszyczek, służący do zbierania pieniędzy od wiernych w czasie mszy świętej
tráidire
(technologia, technika, techniczny) wysuwany element odtwarzacza CD i DVD
duży, płaski przedmiot służący do noszenia na nim naczyń, potraw itp.;

tachykardia ˌtaxɨˈkardʲja n
taicéacairde
(medycyna, medyczny) szybka czynność rytmu serca

taczka ˈtat͡ʃka n
barra rotha
mały wózek z jednym lub dwoma kółkami używany do transportu przedmiotów lub materiałów sypkich na niewielkich odległościach;

tadżycki taˈd͡ʒɨt͡sʲci adj
Taidsícis
odnoszący się do państwa Tadżykistan lub Tadżyków, związany z Tadżykistanem lub Tadżykami

tadżycki taˈd͡ʒɨt͡sʲci n
Taidsícis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Tadżykistanu;

tag tak n
lá
(informatyka, informatyczny) znacznik rozpoczynający i kończący tekst i zaznaczający jego odmienną funkcję lub cechy;

tailgate adj
clár deiridh
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dotyczący stosowania glissand w grze na puzonie

taić v
ceil
ukrywać, nie wyjawiać, (zobacz) zatajać

tajemnica ˌtajɛ̃mʲˈɲit͡sa n
rún
wiadomość poufna, przeznaczona dla niektórych osób lub całkowicie skryta

tajemnica handlowa n
rún ceirde
(ekonomia, ekonomiczny) informacja mająca wartość gospodarczą dla przedsiębiorstwa ze względu na to, że nie jest powszechnie znana lub łatwa do odkrycia

tajemniczy ˌtajɛ̃mʲˈɲit͡ʃɨ adj
rúndiamhair
zagadkowy i trudny do zrozumienia

tajemny adj
rúnda
skryty, owiany tajemnicą

tajfun ˈtajfũn n
tíofún
(meteorologia, meteorologiczny) cyklon tropikalny, nazwa używana na określenie cyklonów w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej;

tajlandzki tajˈlãnt͡sʲci adj
Téalainnis
odnoszący się do Tajlandii

tajny ˈtajnɨ adj
rún
ukryty i nieprzeznaczony dla wszystkich

tajski ˈtajsʲci n
Téalainnis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Tajlandii;

tajwański tajˈvãj̃sʲci adj
Téavánach
dotyczący Tajwanu, pochodzący z Tajwanu, odnoszący się do Tajwanu

tak tak adv
chomh
używany do podkreślania cechy przymiotnika
używany do podkreślania cechy przysłówka
w ten sposób

tak tak particle
sea
wyraz służący do udzielania odpowiedzi twierdzącej na pytanie zaczęte od słowa czy; potwierdzenie czegoś

tak czy owak ˈtak ˈt͡ʃɨ ˈɔvak idiom
ar aon chaoi
niezależnie od okoliczności; mimo wszystko

tak samo ˈtak ˈsãmɔ adv
ar an gcuma chéanna
podobnie, w tym samym stopniu

taki ˈtaci pronoun
chomh
…do podkreślenia zwrotu, który będzie omówiony w zdaniu podrzędnym
…do wzmocnienia przymiotnika

taki sam ˈtaci ˈsãm adj
céanna
identyczny, o tych samych właściwościach, choć niekoniecznie ten sam

takielunek n
rigín
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) system lin na żaglowcu oraz ruchomy osprzęt służący do ich obsługi

takin ˈtacĩn n
taicín
(zoologia, zoologiczny) Budorcas taxicolor, himalajski ssak z rodziny krętorogich;

taksówka taˈksufka n
tacsaí
samochód, którym za pieniądze ktoś wozi innych ludzi tam, gdzie chcą;

takt takt n
bar
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) najmniejszy odcinek tekstu muzycznego zawartego między dwiema kreskami, zwanymi kreskami taktowymi;

taktyczny takˈtɨt͡ʃnɨ adj
beartach
(wojskowość, wojskowy) (sport, sportowy) związany z taktyką

taktyka ˈtaktɨka n
beartaíocht
(wojskowość, wojskowy) teoria i praktyka posługiwania się jednostkami wojskowymi dla osiągnięcia zamierzonego celu;

tal tal n
tailliam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tl i liczbie atomowej 81; lekki, srebrzysty metal o dużej reaktywności i właściwościach toksycznych;

talent ˈtalɛ̃nt n
tallainne
starożytna jednostka masy; także jednostka monetarna;
ponadprzeciętne uzdolnienie w jakimś kierunku
osoba obdarzona nadzwyczajnymi uzdolnieniami w jakiejś dziedzinie

talerz ˈtalɛʃ n
pláta
płaskie, okrągłe naczynie, z którego je się posiłki;

talk talk n
talc
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (medycyna, medyczny) biały puder mineralny używany jako kosmetyk do pielęgnacji skóry
(mineralogia, mineralogiczny) miękki minerał z gromady krzemianów;

tam tãm pronoun
ansin
…wskazujący miejsce inne od miejsca, w którym znajduje się mówiący

tam, gdzie diabeł mówi dobranoc ˈtãm ˈɟd͡ʑɛ ˈdʲjabɛw ˈmuvʲi dɔˈbrãnɔt͡s idiom
ar an iargúil
(lekceważąco, lekceważący) o miejscu bardzo odległym, oddalonym od skupisk ludzkich

tamaryndowiec n
tamarain
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tamarindus, monotypowy rodzaj drzew z rodziny bobowatych

tamaryndowiec indyjski n
tamarain
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tamarindus indica, gatunek tropikalnych drzew z monotypowego rodzaju tamaryndowiec, pochodzących ze wschodniej Afryki;

tamburmajor ˌtãmburˈmajɔr n
maor druma
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dyrygent orkiestry marszowej

tamburyn tãmˈburɨ̃n n
tambóirín
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument perkusyjny w formie obręczy z naciągniętą membraną i blaszkami lub dzwoneczkami naokoło;

tamburynista ˌtãmburɨ̃ˈɲista n
tiompánaí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na tamburynie

tamować v
coisc
powstrzymywać upływ krwi
utrudniać swobodny ruch (zwykle przemieszczanie) lub działanie

tampon ˈtãmpɔ̃n n
súitín
(higiena, higieniczny) specjalnie ukształtowany opatrunek ze sznurkiem stosowany wewnętrznie podczas menstruacji;

tamten ˈtãmtɛ̃n pronoun
an
obiekt bardziej odległy w przestrzeni lub czasie niż ten, który jest bliżej (tu)

tamto pronoun
an
odnosi się do obiektów lub okoliczności postrzeganych jako dalsze w sensie umiejscowienia lub wystąpienia w czasie; (rodzaj nijaki) lp od tamten

tancerz ˈtãnt͡sɛʃ n
damhsóir
(choreografia, choreograficzny) osoba, której zawód polega na tańczeniu

tandeta tãnˈdɛta n
ráiméis
rzecz źle wykonana, słabej jakości

taneczny tãˈnɛt͡ʃnɨ adj
damhsa
związany z tańcem, dotyczący tańca

tango ˈtãŋɡɔ n
tangó
(choreografia, choreograficzny) taniec towarzyski pochodzący z Buenos Aires;

tani ˈtãɲi adj
saor
mający niską cenę, niewymagający dużych nakładów finansowych
niewiele wart

taniec ˈtãɲɛt͡s n
damhsa
(choreografia, choreograficzny) zespół ruchów wykonywany zwykle w rytm muzyki, zazwyczaj w parze z inną osobą, ale także indywidualnie lub w większej grupie osób;

tanio ˈtãɲɔ adv
saor
w sposób tani; niedrogo, po okazjonalnej/niskiej cenie

tantal ˈtãntal n
tantalam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ta i liczbie atomowej 73;

tanzański tãw̃ˈzãj̃sʲci adj
Tansánach
odnoszący się do państwa Tanzania

tapczan ˈtapt͡ʃãn n
tolg
rodzaj łóżka w formie skrzyni, w którym część, na której się śpi (materac), stanowi jednocześnie wieko pojemnika na pościel;

tapeta taˈpɛta n
ballapháipéar
(budownictwo) kolorowy lub wzorzysty papier, którym dekoruje się wewnętrzne ściany pomieszczeń;
(informatyka, informatyczny) grafika umieszczona jako tło roboczego obszaru pulpitu komputera;

tapioka n
taipióca
(spożywczy) mąka, białe granulki lub płatki skrobiowe otrzymane z manioku;

tapnąć v
buacaire
(informatyka, informatyczny) dotknąć palcem (w odniesieniu do urządzeń dotykowych)

tara ˈtara n
meáchan glan
(handel, handlowy) waga opakowania

taranować v
cló brúite
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) rozbijać, niszczyć lub wyważać coś przy użyciu taranu
reithe
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) uderzyć własnym pojazdem, okrętem albo samolotem obiekt wroga w celu jego uszkodzenia albo zniszczenia;

tarantowaty adj
ballach
(hipologia, hipologiczny) o koniu: biały w plamy gniade, kare lub kasztanowate

taras ˈtaras n
lochtán
(architektura, architektoniczny) otwarta przestrzeń użytkowa budynku;

tarcza ˈtart͡ʃa n
aghaidh
cyferblat, część zegara / zegarka
cuspóir
tektura lub tablica z narysowanymi koncentrycznymi okręgami przeznaczona do zawieszenia na strzelnicy (sportowej/wojskowej / policyjnej) jako cel do ostrzelania
plátáil
element konstrukcyjny, którego grubość jest mała w porównaniu do długości i szerokości, obciążony prostopadle do mniejszego wymiaru
sciath
(heraldyka, heraldyczny) element herbu w kształcie tarczy (1.1)
(wojskowość, wojskowy) obronna część uzbrojenia

tarczyca n
faireog thíoróideach
(anatomia, anatomiczny) gruczoł kręgowców, wydzielający hormony mające ważną rolę w regulowaniu przemiany materii;

tarczycowy adj
tíoróideach
(anatomia, anatomiczny) dotyczący tarczycy

targ tark n
margadh
miejsce, gdzie dokonuje się transakcji kupna i sprzedaży
margaigh
kupno i sprzedaż towarów mająca miejsce w wydzielonym miejscu w określone dni tygodnia

targi ˈtarʲɟi n
fionn
(handel, handlowy) rodzaj ekspozycji towarów na arenie krajowej lub międzynarodowej, na której wystawiane są wytwory różnych dziedzin przemysłu, której celem jest zawieranie transakcji handlowych

targować v
conradh
(handel, handlowy) prowadzić pertraktacje handlowe w celu uzyskania najdogodniejszej ceny

targowisko n
margaigh
(urbanistyka, urbanistyczny) (handel, handlowy) stałe miejsce targowe

tarnina tarʲˈɲĩna n
airne
(botanika, botaniczny) Prunus spinosa L., ciernisty krzew, dziki gatunek śliwy o drobnych, białych kwiatach i granatowych owocach;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc tarniny (1.1) o cierpkim smaku stosowany w ziołolecznictwie i używany na przetwory

tartan ˈtartãn n
breacán
tradycyjny szkocki deseń w kratę;

taryfa n
taraif
(ekonomia, ekonomiczny) oficjalny wykaz zawierający stawki różnego typu opłat, podatków lub cen produktów

tarzać ˈtaʒat͡ɕ v
cuach
ciągnąć coś po czymś, co brudzi lub pyli

tasiemiec taˈɕɛ̃mʲjɛt͡s n
cailleach ghoile
(zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) płaziniec o ciele pozbawionym przewodu pokarmowego oraz narządów zmysłów, pasożytujący w ciele kręgowców;

tasmański adj
Tasmánach
związany z Tasmanią, dotyczący Tasmanii, pochodzący z Tasmanii

tasować taˈsɔvat͡ɕ v
boscáil
(termin karciany) mieszać talię kart przed grą

tasza ˈtaʃa n
léasán leice
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba morska poławiana w celach spożywczych;

taszczyć ˈtaʃt͡ʃɨt͡ɕ v
carr
(potocznie, potoczny) nieść, ciągnąć z trudem coś (rzadziej kogoś), ciężkiego lub niewygodnego

tasznik pospolity n
lus an sparáin
(botanika, botaniczny) Capsella bursa-pastoris L., gatunek jednorocznej rośliny z rodziny kapustowatych;

tata ˈtata n
daid
(potocznie, potoczny) ojciec

tatarak zwyczajny n
ardréim
(botanika, botaniczny) Acorus calamus L., gatunek byliny błotnej z rodziny tatarakowatych;

tatuaż taˈtu<sup>w</sup>aʃ n
tatú
trwały napis, wzór lub rysunek wykonany na ciele poprzez wprowadzenie barwnika w skórę;

tatuować ˌtatuˈ<sup>w</sup>ɔvat͡ɕ v
tatuálaim
wykonywać tatuaż

tatuś ˈtatuɕ n
daid
(zdrobniale) tata

tawerna taˈvɛrna n
tàbhairne
(książkowy) knajpa portowa

taxi ˈtaksʲi n
tacsaí
(potocznie, potoczny) taksówka

tańczyć ˈtãj̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
rinc
(choreografia, choreograficzny) poruszać się rytmicznie w takt muzyki, wykonywać taniec

taśma ˈtaɕma n
banna
długi pas z jakiegoś materiału, np. gumy, plastiku itp.

taśma miernicza n
miosúr
(technologia, technika, techniczny) taśma z podziałką centymetrową służąca do mierzenia długości

taśmociąg taɕˈmɔt͡ɕɔ̃ŋk n
crios iompair
(technologia, technika, techniczny) układ przenośników taśmowych;

tchawica txaˈvʲit͡sa n
traicé píobán
(anatomia, anatomiczny) narząd układu oddechowego, sprężysta cewa stanowiąca przedłużenie krtani i zapewniająca dopływ powietrza do płuc;

tchórz txuʃ n
cladhaire
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) człowiek bojaźliwy, strachliwy
firéad
(zoologia, zoologiczny) niewielki europejski ssak drapieżny;

tchórz zwyczajny n
cat coille
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius, gatunek małego, drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych;

tchórzliwy txuʒˈlʲivɨ adj
meata
taki jak u tchórza; lękliwy, bojący się coś zrobić

team n
cuingir
(sport, sportowy) zwykle drużyna sportowa, niekiedy inny zespół

teatr ˈtɛatr̥ n
amharclann
(architektura, architektoniczny) budynek teatru (1.2);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dziedzina sztuki, w której utwory są przedstawiane publiczności przez aktorów odgrywających role według scenariusza (dramatu);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) instytucja, która odgrywa (wystawia) takie przedstawienia; ogół osób (zwykle: aktorów) zatrudnionych w tej instytucji

teatralny ˌtɛaˈtralnɨ adj
amharclannach
związany z teatrem, odnoszący się do teatru
obliczony na wywołanie efektu u obserwatora

tebanka n
Téibeach
mieszkanka Teb

tebańczyk n
Téibeach
mieszkaniec Teb

tebański adj
Téibeach
odnoszący się do Teb, związany z Tebami (greckimi lub egipskimi)

technet ˈtɛxnɛt n
teicnéitiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tc i liczbie atomowej 43;

techniczny tɛxʲˈɲit͡ʃnɨ adj
teicniúil
odnoszący się do techniki, związany z techniką

technik ˈtɛxʲɲik n
teicneoir
pracownik średniego szczebla z wykształceniem technicznym

technika ˈtɛxʲɲika n
teicneolaíocht
dziedzina działalności, obejmująca wytwarzanie zjawisk i przedmiotów nie występujących naturalnie w przyrodzie;
teicníc
sposób wytwarzania, produkcji

technokracja ˌtɛxnɔˈkrat͡sʲja n
teicnealathas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój, w którym władzę pełnią specjaliści, technicy i organizatorzy;

technokrata ˌtɛxnɔˈkrata n
teicnealathaí
zwolennik technokracji

technokratyczny ˌtɛxnɔkraˈtɨt͡ʃnɨ adj
teicnealathach
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z technokracją lub technokratą

technolog tɛxˈnɔlɔk n
teicneolaí
specjalista w zakresie technologii – procesu wytwarzania, obróbki, uprawy lub hodowli czegoś

technologia ˌtɛxnɔˈlɔɟja n
teicneolaíocht
dziedzina wiedzy zajmująca się procesami produkcji lub przetwarzania
proces wytwarzania lub przetwarzania czegoś

technologiczny ˌtɛxnɔlɔˈɟit͡ʃnɨ adj
teicneolaíoch
związany z technologią, dotyczący technologii

teczka ˈtɛt͡ʃka n
fillteán
okładka z papieru, tektury lub tworzywa sztucznego służąca do przetrzymywania akt, dokumentów, nut, rysunków itp.

tek tɛk n
téac
(botanika, botaniczny) tropikalne drzewo;

tekst tɛkst n
téacs
ciąg słów i zdań wyrażający określoną treść

tekstylny tɛkˈstɨlnɨ adj
línéadach
związany z tekstyliami, dotyczący tekstyliów

tektoniczny ˌtɛktɔ̃ˈɲit͡ʃnɨ adj
teicteonach
(geologia, geologiczny) związany z tektoniką, odnoszący się do tektoniki

tektura n
clárpháipéar
(technologia, technika, techniczny) gruby materiał papierniczy uzyskany głównie z materiałów odpadkowych, przeznaczony do innych celów niż pisanie;

tekturowy ˌtɛktuˈrɔvɨ adj
cairtchlár
zrobiony z tektury

teledysk n
físeán ceoil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) film ilustrujący pojedynczy utwór muzyczny

telefon tɛˈlɛfɔ̃n n
teileafón guthán
(telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) aparat umożliwiający prowadzenie rozmów;

telefon komórkowy tɛˈlɛfɔ̃ŋ ˌkɔ̃murˈkɔvɨ n
guthán soghluaiste
(telekomunikacja) przenośny telefon komunikujący się z siecią przy użyciu fal radiowych;

telefonia ˌtɛlɛˈfɔ̃ɲja n
teileafónaíocht
(telekomunikacja) system odbioru i przesyłania na odległość dźwięków mowy za pomocą telefonów

telefoniczny ˌtɛlɛfɔ̃ˈɲit͡ʃnɨ adj
teileafón
wykonany za pomocą lub pośrednictwem telefonu

telefonować ˌtɛlɛfɔ̃ˈnɔvat͡ɕ v
cró troda
rozmawiać z kimś przez telefon

telegeniczny adj
teiligineach
wyglądający korzystnie lub interesująco na ekranie telewizyjnym

telegraf tɛˈlɛɡraf n
teileagraf
(telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) urządzenie do przekazywania informacji, przeważnie tekstowych, na odległość;

telegraficzny ˌtɛlɛɡraˈfʲit͡ʃnɨ adj
teileagraf
dotyczący telegrafu, związany z telegrafem

telenowela ˌtɛlɛ̃nɔˈvɛla n
sobalchlár
wieloodcinkowy serial, którego akcja dzieje się wewnątrz jakiegoś środowiska;

teleologiczny adj
teileolaíoch
(filozofia, filozoficzny) związany z teleologią, dotyczący teleologii

teleprompter n
uathleideoir
(telewizja, telewizyjny) urządzenie do pokazywania lektorowi w studio tekstu do czytania;

teleskop tɛˈlɛskɔp n
teileascóp cianradharcán
(optyka, optyczny) (astronomia, astronomiczny) przyrząd astronomiczny używany do obserwacji nieba;

telewizja ˌtɛlɛˈvʲizʲja n
teilifís
metoda przekazywania ruchomego obrazu oraz dźwięku na odległość;

telewizor ˌtɛlɛˈvʲizɔr n
teilifíseán
urządzenie wyposażone w ekran umożliwiające odbiór i oglądanie sygnału telewizyjnego;

telewizyjny ˌtɛlɛvʲiˈzɨjnɨ adj
teilifís
związany z telewizją

tell n
abair le
(archeologia, archeologiczny) typ stanowiska archeologicznego w formie ściętego wzgórza utworzonego z nawarstwiających się, wskutek długotrwałego osadnictwa, pozostałości osad ludzkich;

tellur ˈtɛlːur n
teallúiriam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 52; kruchy, srebrzystobiały półmetal o właściwościach trujących;

telugu n
Teileagúis
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy południowowschodniej rodziny języków drawidyjskich;

temat ˈtɛ̃mat n
ábhar
główna myśl lub przedmiot rozmowy, pracy lub dzieła

tematyka n
cuspóir
ogół zagadnień

temperament ˌtɛ̃mpɛˈrãmɛ̃nt n
réiteacht
(psychologia, psychologiczny) charakter człowieka, jego usposobienie, stopień pobudliwości, sposób reagowania itp.

temperatura ˌtɛ̃mpɛraˈtura n
teocht
(fizyka, fizyczny) miara nagrzania ciał;
wartość temperatury (1.1) w przyjętej skali
(potocznie, potoczny) gorączka

temperatura pokojowa ˌtɛ̃mpɛraˈtura ˌpɔkɔˈjɔva n
teocht an tseomra
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) temperatura około dwudziestu pięciu stopni Celsjusza;

tempo ˈtɛ̃mpɔ n
ráta
prędkość wykonywania jakiejś czynności, zwykle powtarzanej

temu ˈtɛ̃mu preposition
ó shin
…używana po określeniu czasu, oznaczająca, że jakieś wydarzenie odbyło się przed tym odstępem czasu

ten tɛ̃n pronoun
seo
…na przedmiot, zwierzę, osobę lub pojęcie znajdujące się blisko mówiącego

tender ˈtɛ̃ndɛr n
frithir
(kolejnictwo) wagon specjalnej konstrukcji połączony z parowozem do przewozu węgla;

tenis ˈtɛ̃ɲis n
leadóg
(sport, sportowy) gra rozgrywana na korcie, polegająca na odbijaniu rakietą piłki na pole przeciwnika;

tenis stołowy ˈtɛ̃ɲis ːtɔˈwɔvɨ n
ping pang
(sport, sportowy) gra polegająca na odbijaniu paletkami plastikowej piłeczki na stole przedzielonym rozpiętą na nim siatką;

teodolit ˌtɛɔˈdɔlʲit n
teodailít
(geodezja, geodezyjny) instrument geodezyjny do pomiaru kątów;

teolog n
diagaire
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) specjalista w dziedzinie teologii

teoremat n
teoirim
(logika, logiczny) twierdzenie pochodne, który występuje w obrębie systemu dedukcyjnego i jest wyprowadzone za pomocą wnioskowania dedukcyjnego z aksjomatów tego systemu

teoretyczny ˌtɛɔrɛˈtɨt͡ʃnɨ adj
teoiriciúil
mało prawdopodobny
niesprawdzony w praktyce, oparty tylko na teorii

teoretyk n
teoiricí
naukowiec zajmujący się nauką teoretyczną

teoria tɛˈɔrʲja n
teoiric
system pojęć, definicji, aksjomatów, i twierdzeń, opisujący wybrany fragment świata fizycznego, świata kultury, bądź abstrakcyjnego obiektu;
(potocznie, potoczny) teza tłumacząca coś, ale nie udowodniona (w nauce takie użycie uważane jest za błąd, patrz uwagi)

teoria strun n
teoiric na dteaghrán
(fizyka, fizyczny) teoria, według której podstawowym budulcem materii nie są cząstki w postaci punktu, lecz struny;

teoria względności n
teoiric ghinearálta na coibhneasachta
(fizyka, fizyczny) dział fizyki współczesnej zajmujący się podstawowymi właściwościami przebiegu procesów w czasie i przestrzeni;

terapia tɛˈrapʲja n
cóir leighis
(medycyna, medyczny) przywracanie zdrowia, leczenie

teratogenny adj
teiritigineach
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) powodujący powstawanie wad rozwojowych płodu

teraz ˈtɛras adv
adrásta
w tej chwili, obecnie

teraźniejszość n
am i láthair
czas obecny; to, co dzieje się teraz

teraźniejszy ˌtɛraˈʑɲɛ̇jʃɨ adj
am i láthair
(gramatyka) dotyczący czasu teraźniejszego
odbywający się teraz

terb tɛrp n
teirbiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tb i liczbie atomowej 65;

teren ˈtɛrɛ̃n n
ithir
pewien określony obszar ziemi

terenówka ˌtɛrɛ̃ˈnufka n
jíp
(motoryzacja) (potocznie, potoczny) samochód przystosowany do jazdy w utrudnionych warunkach terenowych

terier ˈtɛrʲjɛr n
brocaire
(kynologia, kynologiczny) typ psa należącego pierwotnie do grona psów myśliwskich – norowców;

terier bostoński n
brocaire Bhostúin
(kynologia, kynologiczny) amerykańska rasa krępego, mniejszego psa;

terkot n
aighneas
(lekceważąco, lekceważący) monotonne szybkie mówienie

termiczny adj
teirmeach
mający związek z ciepłem, dotyczący ciepła

termin ˈtɛrmʲĩn n
dáta
określony moment zdarzenia
téarma
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie lub wyraz o specyficznym znaczeniu
czas przeznaczony na wykonanie czegoś

terminologia ˌtɛrmʲĩnɔˈlɔɟja n
téarmaíocht
zbiór słów z danej dziedziny, np. nauki, sztuki, wojskowości

terminowy adj
spreag
pilnujący danego terminu, wykonujący coś na czas
téarma
odbywający się w wyznaczonym terminie

termodynamiczny ˌtɛrmɔdɨ̃nãˈmʲit͡ʃnɨ adj
teirmidinimice
(fizyka, fizyczny) związany z termodynamiką

termodynamika ˌtɛrmɔdɨ̃ˈnãmʲika n
teirmidinimic
(fizyka, fizyczny) nauka zajmująca się badaniem efektów energetycznych przemian fizycznych i chemicznych;

termometr tɛrˈmɔ̃mɛtr̥ n
teirmiméadar
przyrząd do pomiaru temperatury;

termoplastyczny adj
teirmeaplaisteach
(technologia, technika, techniczny) o tworzywie sztucznym dającym się przetwarzać, kształtować dowolną liczbę razy pod wpływem ogrzewania, bez ulegania rozkładowi chemicznemu

termostat n
teirmeastat
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do utrzymywania pewnej stałej temperatury w zamkniętej przestrzeni;

terpentyna n
ola bhí
(chemia, chemiczny) łatwopalna ciecz o intensywnym zapachu, będąca mieszaniną terpenów; składnik żywic drzew i krzewów iglastych;

terror ˈtɛrːɔr n
scéin
działanie z zastosowaniem przemocy mające na celu zastraszenie drugiego człowieka

terrorysta ˌtɛrːɔˈrɨsta n
sceimhlitheoir
człowiek dokonujący aktu terrorystycznego, siejący terror, terroryzujący

terrorystyczny ˌtɛrːɔrɨˈstɨt͡ʃnɨ adj
sceimhlitheoir
dotyczący terroru, terrorystów lub terroryzmu

terroryzm tɛrˈːɔrɨsm̥ n
sceimhlitheoireacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) użycie przemocy przez osobę lub grupę z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie ustępstw;

test tɛst n
tástáil
(edukacja, edukacyjny) egzamin, sprawdzian
próba podejmowana, aby uzyskać odpowiedź na postawione pytania

testament tɛˈstãmɛ̃nt n
tiomna
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym człowiek określa, co po jego śmierci należy zrobić z jego majątkiem;

testować tɛˈstɔvat͡ɕ v
tástáil
badać z wykorzystaniem testu
sprawdzać

tetrachlorometan ˌtɛtraxlɔrɔ̃ˈmɛtãn n
teitreaclóiríd charbóin
(chemia, chemiczny) związek organiczny, bezbarwna, trująca ciecz, mająca słodkawy zapach, stosowana jako rozpuszczalnik oraz w gaśnicach;

teutoński adj
Gearmánach
(historia, historyczny, historycznie) związany z Teutonami

tezaurus tɛˈzawrus n
stórchiste
(książkowy) dzieło, które obejmuje całość określonej wiedzy, dorobku intelektualnego

teściowa tɛɕˈt͡ɕɔva n
máthair chéile
matka żony lub męża

teść tɛɕt͡ɕ n
athair céile
ojciec żony lub męża

tg ˈtãŋɡɛ̃w̃s symbol
buí
= (matematyka, matematyczny) tangens

theravada n
Teireaváda
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) jedna ze szkół buddyjskich, tzw. wczesnych, uważana za najstarszą spośród istniejących do dziś;

tiamina tʲjãˈmʲĩna n
tiaimín
(biochemia, biochemiczny) egzogenny związek organiczny niezbędny m.in. w prawidłowym metabolizmie komórkowym zaliczany do witamin z grupy B;

tioeter tʲjɔˈɛtɛr n
suilfíd
(chemia, chemiczny) związek siarkoorganiczny, siarkowy analog eteru, posiadający atom siarki połączony z dwoma atomami węgla;

tiulowy adj
rón
taki, który jest wykonany z tiulu

tkactwo n
fí
(włókiennictwo) dział przemysłu włókienniczego i rzemiosła zajmujący się wytwarzaniem tkanin oraz ich wykończeniem;

tkanina tkãˈɲĩna n
éadach
(włókiennictwo) płaski wyrób włókienniczy ze splecionych nitek wątku i osnowy;

tkanka ˈtkãnka n
fíochán
(biologia, biologiczny) zespół komórek o podobnych cechach i funkcjach;

tkanka tłuszczowa ˈtkãnka twuʃˈt͡ʃɔva n
fíochán saille
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) tkanka łączna zlokalizowana głównie w warstwie podskórnej, zbudowana w większości z komórek tłuszczowych (adipocytów) o wnętrzu wypełnionym kroplą tłuszczu;

tkanka łączna n
fíochán tacaíochta
(anatomia, anatomiczny) tkanka wypełniająca przestrzeń między innymi tkankami i je spajająca;

tkać tkat͡ɕ v
figh
sporządzać tkaninę

tkwić v
cónaigh
zostawać nadal w tym samym miejscu, przedtem tam wpadłszy, przybywszy czy będąc wetkniętym
bréag
mieć początek w czymś, być istotą czego

tlen tlɛ̃n n
ocsaigin aer-beatha
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu O i liczbie atomowej 8;

tlenek ˈtlɛ̃nɛk n
ocsaíd
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z tlenu i innego pierwiastka chemicznego;

tlenek węgla ˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
aonocsaíd charbóin
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny i bezwonny gaz o silnych właściwościach toksycznych;

tlenowy tlɛ̃ˈnɔvɨ adj
ocsaigin
związany z tlenem, dotyczący tlenu

tmeza n
timéis
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na umieszczaniu cząstek wyrazów w środku innych wyrazów

to tɔ conjunction
ansin
…oznaczający wynikanie lub przyzwolenie

to tɔ pronoun
ea
…wskazujący, rodzaj nijaki
…występujący w funkcji podmiotu

to jest
eadhon
wprowadza wyjaśnienie dla wcześniejszych treści

to znaczy conjunction
eadhon
łączy równorzędne części zdania lub zdania współrzędne, pozostające w relacji równoważności; ma za zadanie uściślić, o czym jest mowa

toaleta ˌtɔaˈlɛta n
leithreas
ubikacja w miejscu publicznym

toaletka ˌtɔaˈlɛtka n
éadaitheoir
(branża meblarska, meblarstwo, meble) stolik z lustrem i miejscem na przybory do makijażu, robienia fryzury itp.

toast ˈtɔast n
babhla
(książkowy) krótka przemowa podczas przyjęcia wygłaszana w celu złożenia życzeń pomyślności, gratulacji itp., podczas której zazwyczaj następuje wzniesienie kieliszka alkoholu

tobołek n
allatán
niewielki tobół

tobół n
allatán
spory pakunek owinięty w materiał

tocharski adj
Tocárach
związany z Tocharami, dotyczący Tocharów

tocharski n
Tocárach
(językoznawstwo, językoznawczy) język tocharski

toczyć ˈtɔt͡ʃɨt͡ɕ v
buacaire
pobierać płyn i wypuszczać go
béasa
czynić coś, prowadzić
deil
nadawać czemuś kształt, obrabiając to na tokarce
nadawać kształt wyrobom ceramicznym na kole garncarskim
roll
formować jakąś masę w kulkę
przesuwać obracając po ziemi
bí ar bun
dziać się
cósta
o pojeździe kołowym: powoli się poruszać (celowo)
roll
przesuwać się, obracając się po ziemi (bezwładnie)
sileadh
o cieczy: płynąć, zwykle w dużych ilościach

toffi ˈtɔffʲi n
taifí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciągnący się cukierek mleczny
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa przypominająca tofi (1.1), stosowana jako nadzienie do ciast

tofu ˈtɔfu n
tófú
(spożywczy) twarożek z mleka sojowego, składnik wielu potraw orientalnych i wegetariańskich;

tojad ˈtɔjat n
acainít
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin wieloletnich z rodziny jaskrowatych;

tok tɔk n
abhainn
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) układ składników tworzących metrum wiersza
réim
przebieg wydarzeń, zdarzeń
treoraigh
kierunek pewnych działań czy myśli

tokarka tɔˈkarka n
deil
(technologia, technika, techniczny) obrabiarka skrawająca, służąca do toczenia wałków, tulei, pierścieni;

toksoplazmoza n
tocsaplasmóis
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) pasożytnicza choroba ludzi i zwierząt wywoływana przez pierwotniaka Toxoplasma gondii;

toksyczność tɔˈksɨt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
tocsaineacht
(biochemia, biochemiczny) cecha związków chemicznych polegająca na powodowaniu zaburzeń funkcji lub śmierci komórek, organów lub organizmów po dostaniu się w ich pobliże;
cecha tego, co jest toksyczne ((dosłownie) i (przenośnie, przenośnia))

toksyczny tɔˈksɨt͡ʃnɨ adj
nimhiúil
(książkowy) mający właściwości trujące

toksykologia ˌtɔksɨkɔˈlɔɟja n
tocsaineolaíocht
(biochemia, biochemiczny) (toksykologia) (medycyna, medyczny) nauka o cechach substancji toksycznych, ich działaniu na żywe organizmy i o metodach ich wykrywania oraz zapobiegania zatruciom nimi;

toksyna tɔˈksɨ̃na n
tocsain
substancja chemiczna o właściwościach trujących

tolerancja ˌtɔlɛˈrãnt͡sʲja n
fulaingt
czyjaś zgoda na istnienie poglądów, zachowań, rzeczy itd., które są dla tego kogoś niemiłe lub nieprzyjemne;

tolerancyjny ˌtɔlɛrãnˈt͡sɨjnɨ adj
fulangach
szanujący czyjeś poglądy, wierzenia, upodobania, czyjeś postępowanie, różniące się od własnych

tom tɔ̃m n
imleabhar
oddzielna książka stanowiąca część jakiegoś zbioru (np. wydania, encyklopedii, kolekcji itp.)

ton tɔ̃n n
airde
jednostka odległości na skali dźwieku
cuma
charakter brzmienia dźwięku
ton
(książkowy) charakter wypowiedzi
dźwięk odpowiadający określonej częstotliwości drgań akustycznych;

tona ˈtɔ̃na n
ton
jednostka masy równa 1000 kilogramów

tonacja tɔ̃ˈnat͡sʲja n
eochair
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) konkretna gama durowa lub molowa, w której wykonywany jest dany utwór muzyczny

tonik ˈtɔ̃ɲik n
uisce íocshláinteach
(spożywczy) bezbarwny napój gazowany o gorzkawym smaku, przygotowywany z dodatkiem chininy;

tonsillektomia n
céislíneachtóime
(medycyna, medyczny) zabieg wycięcia migdałków podniebiennych;

tonąć ˈtɔ̃nɔ̃ɲt͡ɕ v
báigh
tracić życie w wodzie, topić się
doirteal
o ludziach: zapadać się pod wodę, nie umiejąc pływać
zanurzać się pod wodę, znikając w niej

top tɔp n
uachtar
(potocznie, potoczny) krótka damska bluzka, nierozpinana, zwykle dopasowana, bez rękawów lub z krótkimi rękawkami i bez kołnierzyka

topaz ˈtɔpas n
afast
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy krzemianów;
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny z oszlifowanego topazu (1.1)

topielec tɔˈpʲjɛlɛt͡s n
each-uisge
(etnografia, etnograficzny) (mitologia, mitologiczny) w podaniach ludowych: pokutujący duch utopionego człowieka, który wciąga ludzi w głębiny wód

topić v
báigh
próbować pozbawić życia poprzez zanurzanie w czymś płynnym
caith
sprawiać, że coś przemieszcza się pod powierzchnię cieczy albo w głąb ciała
leá-uisce
przemieniać ciało stałe w ciecz poprzez podgrzewanie
báigh
tracić życie w płynie lub czymś grząskim
leá-uisce
przybierać postać płynną

topnieć ˈtɔpʲɲɛ̇t͡ɕ v
leá-uisce
przechodzić ze stanu stałego w stan ciekły pod wpływem działania podwyższonej temperatury

topografia ˌtɔpɔˈɡrafʲja n
topagrafaíocht
dział geodezji zajmujący się pomiarami szczegółów sytuacyjnych i rzeźby terenu w celu sporządzenia map;

topola tɔˈpɔla n
poibleog
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Populus L., wysokie drzewo należące do rodziny wierzbowatych, mające sercowate liście i wiatropylne kwiaty;

topologia ˌtɔpɔˈlɔɟja n
toipeolaíocht
(matematyka, matematyczny) dział geometrii badający właściwości geometryczne, które nie zmieniają się przy przekształceniach takich jak rozciąganie, skręcanie albo obroty;

toponim tɔˈpɔ̃ɲĩm n
logainm
(geografia, geograficzny) (językoznawstwo, językoznawczy) nazwa własna jakiegoś punktu lub obszaru geograficznego (miasta, państwa, rzeki itd.);

toponimia ˌtɔpɔ̃ˈɲĩmʲja n
logainmníocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się badaniem znaczenia i pochodzenia nazw geograficznych, dział onomastyki;

toponomastyka ˌtɔpɔ̃nɔ̃ˈmastɨka n
logainmníocht
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka o nazwach miejscowych, zamieszkałych i niezamieszkałych

topór ˈtɔpur n
tua
narzędzie składające się z drewnianego trzonka i metalowego ostrza, służące np. do rąbania drewna lub mięsa, a dawniej także jako broń;

tor tɔr n
tóiriam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Th i liczbie atomowej 90;

torba ˈtɔrba n
mála
opakowanie wykonane ze skóry lub tworzywa sztucznego, używane do przechowywania lub transportu przedmiotów, często wyposażone w uchwyty lub paski

torbiel n
cist
(medycyna, medyczny) patologiczna przestrzeń w ciele wypełniona płynem, stanowiąca miękki guz w kształcie błoniastego woreczka;

toreador ˌtɔrɛˈadɔr n
tarbhadóir
(etnografia, etnograficzny) każdy uczestnik korridy (pikador, matador, banderillero lub kapeador);

torebka tɔˈrɛpka n
lán mála
zawartość torebki (1.2)
mála
mała torba
mniejsza torba do przechowywania osobistych drobiazgów wykonana z wytrzymałych materiałów noszona najczęściej przez kobiety na ramieniu lub w dłoni
tiachóg
(botanika, botaniczny) pękający owoc suchy podzielony w środku na komory

torf tɔrf n
móin
(geologia, geologiczny) (rolnictwo, rolniczy) organiczny materiał osadowy o kolorze od brunatnego po czarny, wykorzystywany m.in. do użyźniania gleb lub pozyskiwania paliw stałych;

torfowiec n
caonach móna
(botanika, botaniczny) Sphagnum L., roślina z klasy torfowców;

torfowisko niskie ˌtɔrfɔˈvʲiskɔ ˈɲisʲcɛ n
eanach
zagłębienie terenu, porośnięte przez roślinność bagienną lub szuwarową, zasilane głównie przez wody powierzchniowe, eutroficzne;

tornado tɔrˈnadɔ n
tornádó
(meteorologia, meteorologiczny) trąba powietrzna;

tornister tɔrʲˈɲistɛr n
mála scoile
(edukacja, edukacyjny) rodzaj usztywnianego plecaka noszonego przez uczniów klas młodszych

tort tɔrt n
bloc
(cukiernictwo) wykwintne ciasto na specjalne okazje, zazwyczaj okrągłe, przekładane masą, ozdobione z wierzchu owocami, lukrem, masą, galaretką lub kremem;

tortura tɔrˈtura n
ciap
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, męczarnia, udręka, męka, duży dyskomfort
pianadh
świadome zadawanie komuś (więźniowi, jeńcowi) ogromnego bólu fizycznego za pomocą określonych metod i narzędzi, najczęściej po to, aby wymusić na nim zeznania bądź aby wydobyć z niego informacje;

torturować ˌtɔrtuˈrɔvat͡ɕ v
pianadh
zadawać komuś tortury, świadomie zadawać komuś ogromny ból fizyczny za pomocą okrutnych metod, najczęściej w celu wymuszenia zeznań, informacji

tory ˈtɔrɨ n
slí
tor kolejowy poza stacją; konstrukcja zbudowana z szyn, podkładów itd. dla ruchu pojazdów szynowych

toskański tɔˈskãj̃sʲci adj
Tuscánach
charakterystyczny dla Toskanii, związany z Toskanią, wywodzący się z Toskanii

tost tɔst n
tósta
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) podana na ciepło kromka pieczywa opieczona w specjalnym urządzeniu, (na przykład) tosterze;

toster ˈtɔstɛr n
tóstaer
urządzenie do pieczenia tostów

totalitaryzm ˌtɔtalʲiˈtarɨsm̥ n
ollsmachtachas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system sprawowania władzy państwowej, polegający na dążeniu do pełnej kontroli wszelkich stosunków społecznych i całkowitego podporządkowania jednostki ludzkiej państwu;

totalny adj
cuir le chéile
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dotyczący totalizmu
dólámhach
obejmujący wszystko

totem ˈtɔtɛ̃m n
tótam
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zwierzę, roślina lub przedmiot, który w kulturach pierwotnych służy za godło rodziny czy klanu, uważany często za przodka lub opiekuna i otaczany czcią;

toteż ˈtɔtɛʃ conjunction
dá bhrí sin
(książkowy) …przyłączający wniosek z twierdzenia podanego w zdaniu przed nim

towar ˈtɔvar n
earra
coś, co może stanowić przedmiot transakcji handlowej;

towarowy adj
earra
związany z towarem, dotyczący towaru

towarzyski ˌtɔvaˈʒɨsʲci adj
caidreamhach
dobrze czujący się w obecności innych osób
sóisialta
będący formą rozrywki grupy osób

towarzystwo ˌtɔvaˈʒɨstfɔ n
cumann
organizacja, grupa osób o wspólnych celach lub zainteresowaniach
obecność przy kimś

towarzysz tɔˈvaʒɨʃ n
caidreamhach
ten, kto komuś towarzyszy, jest z kimś obecny, przebywa z kimś, spędza z kimś czas
comrádaí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek partii, organizacji robotniczej

towarzyszyć ˌtɔvaˈʒɨʃɨt͡ɕ v
tionlaic
być, pozostawać przy kimś, asystować komuś

tożsamość tɔʃˈsãmɔɕt͡ɕ n
ionannas
cechy, właściwości, dane konkretnej osoby, pozwalające określić, stwierdzić, zidentyfikować tę osobę

tracić ˈtrat͡ɕit͡ɕ v
caill
przestawać posiadać jakąś rzecz

tracki adj
Tráiciach
(historia, historyczny, historycznie) związany z Trakami, dotyczący Traków
związany z Tracją, dotyczący Tracji

tradycja traˈdɨt͡sʲja n
traidisiún
przekazywanie z pokolenia na pokolenie zasad, obyczajów, poglądów;

tradycyjny ˌtradɨˈt͡sɨjnɨ adj
traidisiúnta
wywodzący się z tradycji; stanowiący element tradycji, zwyczaju; wykonany w sposób nakazany tradycją

trafika ˈtrafʲika n
tobacadóir
(przestarzałe, przestarzały) sklep z wyrobami tytoniowymi;

trafić ˈtrafʲit͡ɕ v
aimsigh
o człowieku: uderzyć czymś w jakiś cel
o pocisku, nożu, ręce, piłce, itp.: uderzyć w cel
faigh
znaleźć drogę i dotrzeć gdzieś
tar
(potocznie, potoczny) przypadkiem zjawić się w jakimś szczególnym momencie
tar ar
(potocznie, potoczny) przypadkiem spotkać kogoś lub coś
tarlaigh
(potocznie, potoczny) zdarzyć się niespodziewanie

trafiła kosa na kamień traˈfʲiwa ˈkɔsa na‿ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ proverb
aithníonn ciaróg ciaróg eile
osoba preferująca ostre metody działania trafiła w końcu na kogoś, kto potraktował ją identycznie lub jeszcze gorzej; ktoś trafił na osobę (np. przeciwnika) godną / równą sobie

trafny adj
críonna
o najlepszym efekcie lub dopasowaniu, najbardziej oddający rzeczywistość

tragarz n
pórtar
osoba, której profesją jest noszenie lub ręczne przewożenie, np. towarów, ciężkiego ekwipunku, lektyki

tragedia traˈɡɛdʲja n
cinniúint
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dramatyczny utwór literacki przedstawiający konflikt między dążeniami bohatera a siłami wyższymi;
ogromne nieszczęście budzące rozpacz

tragik ˈtraɟik n
aisteoir traigéide
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) osoba pisząca tragedie
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) aktor grający role tragiczne

trajektoria n
conair
(fizyka, fizyczny) linia lotu obiektu w przestrzeni

trakt trakt n
slí bheatha
(książkowy) droga, szlak

traktat ˈtraktat n
conradh
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ważna umowa międzynarodowa uroczyście zawierana na piśmie między państwami i regulująca najistotniejsze kwestie polityczne, wojskowe, handlowe itp.

traktor ˈtraktɔr n
tarracóir
(rolnictwo, rolniczy) pojazd przeznaczony do przemieszczania pojazdów, maszyn i urządzeń pozbawionych własnego silnika, do napędzania takich maszyn i urządzeń;

traktowanie ˌtraktɔˈvãɲɛ n
anaiste
(rzeczownik odczasownikowy) od traktować

traktować trakˈtɔvat͡ɕ v
araoid
omawiać coś
cóireáil
działać czymś na kogoś lub coś
odnosić się do kogoś lub czegoś w określony sposób

traktura trakˈtura n
gníomhaíocht
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) mechanizm w organach przenoszący ruch klawiszy na wentyle otwierające dopływ powietrza do piszczałek;

tralka ˈtralka n
balastar
(architektura, architektoniczny) pionowy element balustrady, który podtrzymuje poręcz, w formie profilowanego słupka z kamienia lub drewna

tramp trãmp n
fear siúil
wędrowiec, włóczykij, obieżyświat

trampolina n
lingchlár
(sport, sportowy) sprężysta deska umożliwiająca wysokie wybicie się w górę przy skokach do wody
trampailín
(informatyka, informatyczny) kod umożliwiający funkcji zagnieżdżonej dostęp do lokalnych zmiennych bieżącej funkcji;
(sport, sportowy) pochyło ustawiona deska z podpórką, służąca do odbijania się przy skokach gimnastycznych
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny w postaci sprężystej siatki rozpiętej na dużej ramie, służący do wykonywania ewolucji akrobatycznych w powietrzu;

tramwaj ˈtrãw̃vaj n
tram
pojazd szynowy dostosowany do ruchu drogowego, przeznaczony do przewozu pasażerów;

tramwajowy ˌtrãw̃vaˈjɔvɨ adj
tram
odnoszący się do tramwaju, związany z tramwajem

transept ˈtrãw̃sɛpt n
croslann
(architektura, architektoniczny) nawa poprzeczna w kościele, oddzielająca prezbiterium od reszty budynku;

transfer n
aistreog
(sport, sportowy) przejście zawodnika do innego klubu

transformator ˌtrãw̃sfɔrˈmatɔr n
trasfhoirmeoir
(elektryczność) urządzenie do zmiany poziomu napięcia elektrycznego;

transgenderowy adj
trasinscneach
związany z transgenderyzmem, wykazujący tendencje do odbiegania od tradycyjnej roli płciowej

transgenderyzm n
trasinscneach
forma tożsamości płciowej polegająca na psychicznej identyfikacji osoby z płcią biologicznie odmienną, połączona z dążeniem do zmiany płci zgodnie z tym poczuciem

translacja n
aistriú
(biologia, biologiczny) proces w biosyntezie białka polegający na utworzeniu łańcucha peptydowego na podstawie sekwencji aminokwasów powstałej w wyniku transkrypcji;

translator trãw̃sˈlatɔr n
aistritheoir
(informatyka, informatyczny) program wykonujący tłumaczenie (translację) kodu źródłowego na kod wynikowy
(technologia, technika, techniczny) urządzenie dokonujące tłumaczeń w sposób automatyczny

transliterować v
traslitrigh
(językoznawstwo, językoznawczy) zapisywać tekst pisany w pewnym alfabecie przy użyciu liter innego alfabetu

transmigracja n
anamimirce
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) reinkarnacja, metempsychoza

transmitować v
iompair
dokonywać transmisji, nadawać obrazy i dźwięki za pośrednictwem fal elektromagnetycznych

transport ˈtrãw̃spɔrt n
iompar
ogół działań związanych z przemieszczaniem towarów i/lub ludzi za pomocą środków lokomocji;

transportować v
iompair
przewozić coś lub kogoś z jednego miejsca na drugie przy pomocy środków transportu

transportowy adj
iompair
dotyczący transportu

transpłciowy adj
trasinscneach
taki, którego tożsamość płciowa jest inna niż płeć ustalona przy urodzeniu na podstawie cech biologicznych

transseksualista ˌtrãw̃sːɛksu<sup>w</sup>aˈlʲista n
trasghnéasach
ktoś żyjący lub pragnący żyć, jako osoba płci przeciwnej

transseksualny adj
trasghnéasach
związany z transseksualizmem, dotyczący transseksualizmu

transza n
ceap
(handel, handlowy) partia towaru stanowiąca część większej całości

transzeja n
díog
(wojskowość, wojskowy) odkryty, wąski rów wykopany wzdłuż linii frontu, łączący w jednolity system inne elementy fortyfikacji (okopy, schrony itp.), ułatwiający skryte manewry wzdłuż frontu;

tranzycja trãw̃ˈzɨt͡sʲja n
sóchán
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) zmiana prawidłowych nukleotydów w DNA na inne w ramach jednej grupy zasad azotowych

tranzystor trãw̃ˈzɨstɔr n
trasraitheoir
(elektryczność) przyrząd półprzewodnikowy służący do wzmacniania sygnałów elektrycznych;

trap trap n
dol
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek muzyczny, podgatunek hip-hopu charakteryzujący się agresywnym brzmieniem, wykorzystaniem automatu perkursyjnego Roland TR-808, a także wielowarstwowym zastosowaniem syntezatorów i brzmień instrumentów smyczkowych, budzących skojarzenia z muzyką filmową;
dréimire teile
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) przenośna kładka do wchodzenia na statek

trapez ˈtrapɛs n
traipéisiam
(geometria) czworokąt, który posiada co najmniej jedną parę równoległych boków;
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny w postaci drążka zawieszonego poziomo na linach;

trapić v
cuir imní ar
przyprawiać o zmartwienie
odczuwać przygnębienie, smutek, troskę z pewnego powodu

trasa ˈtrasa n
slí
określona droga wyznaczona do przejechania
szlak, droga, arteria

trasować traˈsɔvat͡ɕ v
slí
(informatyka, informatyczny) stanowić połączenie różnych sieci komputerowych i wyznaczać trasę przepływu pakietów w nich

traszka ˈtraʃka n
earc
(herpetologia, herpetologiczny) wodnolądowy, oliwkowobrunatny, podłużny płaz;

tratwa ˈtratfa n
rafta
rodzaj płaskiej, często prowizorycznej, konstrukcji służącej do transportu po wodzie;

trawa ˈtrava n
féar
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny wiechlinowatych, zwykle w kolorze zielonym, rozłogowa lub kępiasta, o długich, wąskich liściach;
(potocznie, potoczny) marihuana

trawers ˈtravɛrs n
taobhfort
(geografia, geograficzny) pokonywanie zbocza góry w poprzek lub w skos
(lotnictwo, lotniczy) (marynarka) poruszanie się statku lub samolotu w tym kierunku

trawersować ˌtravɛrˈsɔvat͡ɕ v
taobhfort
o szlaku: biec w poprzek zbocza
pokonywać zbocze w poprzek

trawienie traˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
díleá
(fizjologia, fizjologiczny) rozkładanie spożytego pokarmu na prostsze części, które mogą być łatwo pobrane przez układ pokarmowy;

trawieniec traˈvʲjɛ̇̃ɲɛt͡s n
abomasam
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) gruczołowa część żołądka przeżuwaczy, o gruszkowatym kształcie, tworząca czwarty przedział;

trawić ˈtravʲit͡ɕ v
díleáigh
rozkładać spożyty pokarm na prostsze części

trawnik ˈtravʲɲik n
léana
poletko trawy o charakterze ozdobnym;

trefl trɛfl̥ n
club
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czarną koniczynką; karta tego koloru

tren trɛ̃n n
treoraigh
(książkowy) ogon, wydłużona część sukni lub płaszcza ciągnąca się z tyłu po ziemi; element ubioru uroczystego, ceremonialnego;

trener ˈtrɛ̃nɛr n
traenálaí
(sport, sportowy) osoba zajmująca się przygotowaniami zawodnika lub drużyny do zawodów; rzadziej także osoba przekazująca podopiecznym umiejętności z innych dziedzin;

trening ˈtrɛ̃ɲĩŋk n
oiliúint
(sport, sportowy) proces poddawania organizmu rosnącym obciążeniom fizycznym w celu poprawienia cech motorycznych sportowca;

trenować v
treoraigh
(sport, sportowy) kierować rozwojem sprawności fizycznej sportowca
(sport, sportowy) ćwiczyć celem poprawienia swojej sprawności w danej dyscyplinie
podnosić czyjeś umiejętności

tresować v
treoraigh
uczyć zwierzęta samodzielnego wykonywania konkretnych czynności

treść trɛɕt͡ɕ n
damhna
to, co jest zawarte (wyrażane) przez jakiś środek przekazu – mowę, pismo lub jakąkolwiek inną formę sztuki
ábhar
istota, sens zawartości książki; tematy zawarte w książce lub jakimś dokumencie

trias trʲjas n
Triasach
(geologia, geologiczny) jeden z okresów geologicznych;

tricykl ˈtrʲit͡sɨkl̥ n
trírothach
(historia, historyczny, historycznie) rower z trzema kołami wynaleziony w 2. połowie XIX w.;

triduum n
tréan
trzy dni

triumf trʲjũw̃f n
caithréim
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: uroczysty wjazd zwycięskiego wodza do Rzymu;
(przestarzałe, przestarzały) (termin karciany) atut
radość ze zwycięstwa, sukcesu
wspaniałe zwycięstwo, sukces
zwycięstwo jednej idei nad drugą

triumwirat trʲjũw̃ˈvʲirat n
triúracht
trójka osób, które rządzą razem;

trochę ˈtrɔxɛ indefiniteCardinalNumeral
rud beag
w niewielkiej ilości

trociny trɔˈt͡ɕĩnɨ n
min sáibh
drobne odpady po obróbce drewna;

trockista trɔt͡sʲˈcista n
bí ag sodar
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik trockizmu

trockizm n
Trotscaíochas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) lewicowy ruch polityczny bazujący na ideach Lwa Trockiego, wiążą się z nim hasła takie jak: permanentna rewolucja, niemożliwość zbudowania socjalizmu tylko w jednym kraju oraz antystalinizm;

troić v
triarach
(rzadki, rzadko używany) powiększać trzykrotnie
powiększać się trzykrotnie

trojaki trɔˈjäci numeral
trí-aonta
dotyczący trzech typów, rodzajów

trolejbus trɔˈlɛjbus n
bus tralaí
drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej;

troll trɔl n
troll
(mitologia germańska) skand. istota mająca postać olbrzyma lub karła, zamieszkująca zwykle górskie pieczary, zazwyczaj nieprzyjazna wobec ludzi
(przenośnie, przenośnia) (informatyka, informatyczny) w środowisku użytkowników Internetu: osoba zamieszczająca na publicznym forum napastliwe, kontrowersyjne, ośmieszające innych wypowiedzi, których celem jest wywołanie dyskusji i skupienie uwagi na autorze

tron trɔ̃n n
cathaoir ríoga
(przenośnie, przenośnia) stanowisko monarchy w danym kraju
fotel lub podobny mebel przeznaczony dla monarchów lub hierarchów kościelnych;

trop trɔp n
slí
ślad odciśniętych stóp

tropiciel n
rianaí
(łowiectwo, łowiecki) osoba tropiąca zwierzynę
stalcaire
(przenośnie, przenośnia) szpicel
rianaí
(kynologia, kynologiczny) (łowiectwo, łowiecki) pies tropiący zwierzynę;

tropik ˈtrɔpʲik n
teochrios
(geografia, geograficzny) gorąca i wilgotna strefa klimatyczna na Ziemi położona między zwrotnikami;

tropikalny ˌtrɔpʲiˈkalnɨ adj
trópaiceach
typowy dla strefy międzyzwrotnikowej, o klimacie gorącym i wilgotnym

tropić ˈtrɔpʲit͡ɕ v
slí
iść za kimś lub za czymś po jego śladach – tropach, zapachu

troska ˈtrɔska n
aire
chęć pomocy komuś; dbałość o czyjeś dobro

troskliwy trɔsˈklʲivɨ adj
cásmhar
wyrażający troskę, zmartwienie, niepokój

troszczyć się ˈtrɔʃt͡ʃɨt͡ɕ‿ɕɛ v
bí i bhfeighil
wykazywać troskę o kogoś lub coś

troszkę adv
rud beag
bardzo mało

trotyl n
trínítreatolúéin
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, silny materiał wybuchowy;

truciciel n
nimhitheoir
ktoś, kto kogoś truje lub otruł

trucizna truˈt͡ɕizna n
nimh
(toksykologia) substancja mogąca zakłócić funkcjonowanie organizmu lub spowodować śmierć;

trud trut n
sclábhaíocht
ciężka praca, duży wysiłek

trudno ˈtrudnɔ adv
crua
z koniecznością włożenia dużego wysiłku, uciążliwie, opornie

trudność ˈtrudnɔɕt͡ɕ n
deacracht
coś, co jest trudne
przeszkoda, coś, co utrudnia osiągnięcie celu
właściwość rzeczy trudnych

trudny ˈtrudnɨ adj
deacair
niełatwy do zrozumienia
taki, którego wykonanie wymaga wysiłku

trudzić v
stró
zmuszać do trudu
sclábhaíocht
wykonywać z trudem; pracować z dużym wysiłkiem

trufla ˈtrufla n
strufal
(mikologia, mikologiczny) grzyb jadalny wytwarzający podziemne owocniki;
(spożywczy) cukierek czekoladowy z suchym nadzieniem, najczęściej o smaku rumowym

truflowy trufˈlɔvɨ adj
strufal
związany z truflą

trujący truˈjɔ̃nt͡sɨ adj
nimhiúil
taki, który truje, szkodzi zdrowiu, powodujący zatrucie lub śmierć

trumna ˈtrũmna n
cónra
zazwyczaj drewniany pojemnik, do którego kładzie się ciało zmarłej osoby;

trunek ˈtrũnɛk n
deoch mheisciúil
(książkowy) napój alkoholowy

trup trup n
corp
ciało zmarłego człowieka; (rzadki, rzadko używany) zwierzęcia

trupa ˈtrupa n
compántas
(przestarzałe, przestarzały) grupa artystów teatralnych lub cyrkowych

trupi ˈtrupʲi adj
corp
odnoszący się do trupa, związany z trupem

trupiarnia n
marbhlann
kostnica

trupożerca n
bailitheoir
(biologia, biologiczny) zwierzę żerujące na padlinie

truskawka truˈskafka n
sú talún
(botanika, botaniczny) Fragaria grandiflora, Fragaria ananassa, roślina uprawna o czerwonych, soczystych owocach, powstała ze skrzyżowania poziomki wirginijskiej i poziomki chilijskiej;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc truskawki (1.1)

truskawkowy ˌtruskafˈkɔvɨ adj
sú talún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyrządzony z truskawek, z dodatkiem truskawek

truteń ˈtrutɛ̃ɲ n
crónán ladrann
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (pszczelarstwo, pszczelarski) samiec pszczoły miodnej;

trutka ˈtrutka n
truailligh
(potocznie, potoczny) pokarm zawierający substancję trującą, wykładany w celu pozbycia się szkodników

truć v
nimhigh
powodować objawy choroby lub śmierć poprzez działanie trucizny
(potocznie, potoczny) powodować niepokój, przygnębienie
gliogar
(pogardliwie, pogardliwy) mówić rozwlekle, natrętnie prosić
cuir imní ar
(potocznie, potoczny) ulegać złym przemyśleniom

trwać tr̥fat͡ɕ v
mair
istnieć lub odbywać się przez jakiś czas
pozostawać w niezmienionej sytuacji albo pozycji

trwałość ˈtr̥fawɔɕt͡ɕ n
acmhainn
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: trwały

trwały ˈtr̥fawɨ adj
buanfasach
taki, który nie ulega większym zmianom
diongbháilte
taki, który nadaje się do użytku przez długi czas ze względu na swoją trwałość, wytrzymałość, odporność

trwoga ˈtr̥fɔɡa n
eagla
intensywny strach, przerażenie
imní
lęk, obawa przed czymś, co ma się wydarzyć

trwonić v
vásta
tracić coś na byle co, zbytecznie

tryb trɨp n
acmhainn
koło zębate, szczególnie duże;

tryb rozkazujący ˈtrɨp ˌrɔskazuˈjɔ̃nt͡sɨ n
tiarnúil
(gramatyka) jeden z trybów czasownika wyrażający rozkaz, życzenie, prośbę lub przyzwolenie;

trybula trɨˈbula n
camán gall costóg
(botanika, botaniczny) Anthriscus, rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych, o wiotkich, pierzastych liściach przypominających nać pietruszki, o zapachu anyżku;

trybun n
treabhann
(historia, historyczny, historycznie) urząd cywilny w starożytnym Rzymie, utworzony w celu ochrony interesów obywateli, zwłaszcza plebejuszy;
(historia, historyczny, historycznie) urząd wojskowy w starożytnym Rzymie, oficer;

trybuna trɨˈbũna n
ardán
specjalne podwyższenie z pulpitem przeznaczone dla mówcy

trybunał n
binse breithimh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instancja orzekająca, kolegium sądowe;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kolegium sędziowskie o szczególnych uprawnieniach

trygonometria n
triantánacht
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący badanie związków między bokami i kątami trójkątów za pomocą funkcji zwanych trygonometrycznymi;

trygonometryczny adj
triantánúil
(matematyka, matematyczny) związany z trygonometrią, dotyczący trygonometrii

tryk trɨk n
reithe
(zoologia, zoologiczny) samiec owcy gotowy do rozpłodu

trylogia n
tríológ
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) cykl składający się z trzech utworów literackich, muzycznych lub filmowych, z których każdy stanowi odrębną całość, lecz połączonych np. wspólną tematyką, grupą bohaterów

trymestr ˈtrɨ̃mɛstr̥ n
ráithe
(urzędowy) trzymiesięczny okres stanowiący jedną trzecią roku akademickiego na niektórych uczelniach

trymować trɨ̃ˈmɔvat͡ɕ v
bearradh
(kynologia, kynologiczny) usuwać martwą sierść psa w celach estetycznych i pielęgnacyjnych

tryplikat n
triarach
(rzadki, rzadko używany) trzecia sztuka lub kopia danego dokumentu

tryskać ˈtrɨskat͡ɕ v
scaird
wydobywać się nagle, wyrzucać gwałtownie

tryśnięcie n
scaird
wylanie się nagłym i mocnym strumieniem

trzaskać v
plab
uderzać mocno, wywołując trzask
pléasc
(potocznie, potoczny) robić coś w szybkim tempie i w dużej liczbie

trzasnąć v
plab
uderzyć mocno w coś, wywołując krótki, głośny dźwięk

trzcina ˈṭʃʲt͡ɕĩna n
biorrach
(botanika, botaniczny) roślina o wysokiej łodydze, z kwiatami w postaci wiech, rosnąca przy brzegach zbiorników wodnych i na mokradłach;

trzeci ˈṭʃɛt͡ɕi adj
tríú
od 3

trzepaczka ṭʃɛˈpat͡ʃka n
greadtóir
narzędzie do ubijania piany z białek jaj lub śmietany;

trzewikodziób ˌṭʃɛvʲiˈkɔd͡ʑup n
bróg-ghob
(ornitologia, ornitologiczny) Balaeniceps rex, duży afrykański ptak o krótkim, silnym i masywnym dziobie, żywiący się wyłącznie rybami dwudysznymi;

trzeć ṭʃɛt͡ɕ v
cuimil
naciskając, pocierać
pocierać sobą o coś

trzeźwy ˈṭʃɛʑvɨ adj
neamh-mheisciúil
niepijany

trzmiel ṭʃmʲjɛl n
bumbóg
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombus Latreille, owłosiony owad żyjący w koloniach mieszkający w gniazdach zakładanych w ziemi;

trznadel zwyczajny ˈṭʃnadɛl zvɨˈt͡ʃajnɨ n
buíóg
(ornitologia, ornitologiczny) Emberiza citrinella, mały ptak częściowo wędrowny z rodziny trznadlowatych;

trzoda ˈṭʃɔda n
tréad
(zootechnika, zootechniczny) gromada zwierząt hodowlanych

trzon ṭʃɔ̃n n
croí
(architektura, architektoniczny) układ ścian w budynku zapewniający jego stateczność ogólną
najważniejszy, główny element jakiegoś przedmiotu

trzonek ˈṭʃɔ̃nɛk n
lámhaigh
uchwyt, rękojeść jakiegoś narzędzia

trzos ṭʃɔs n
crap
(dawniej, dawny) pas z kieszeniami na pieniądze

trzustka ˈṭʃustka n
paincréas
(anatomia, anatomiczny) gruczoł jamy brzusznej składający się z części hormonalnej i trawiennej;

trzustkowy adj
paincréasach
(anatomia, anatomiczny) związany z trzustką

trzy ṭʃɨ ordinalAdjective
trí
liczba 3

trzydziesty ṭʃɨˈd͡ʑɛstɨ adj
tríochadú
od 30

trzydzieści ṭʃɨˈd͡ʑɛ̇ɕt͡ɕi cardinalNumeral
tríocha
30

trzymać ˈṭʃɨ̃mat͡ɕ v
daingean
chwycić coś / kogoś (np. rękami, nogami, zębami) i nie wypuszczać
zatrudniać

trzynastka ṭʃɨ̃ˈnastka n
trí déag
liczba 13

trzynasty ṭʃɨ̃ˈnastɨ adj
tríú ... déag
od 13

trzynaście ṭʃɨ̃ˈnaɕt͡ɕɛ cardinalNumeral
trí déag
13

trząść v
croith
(potocznie, potoczny) wywoływać silne emocje
wykonywać ruchy drgania, szarpania

trzęsawisko n
bogach
podmokły i grząski teren, zwykle porośnięty szuwarami

trzęsienie ziemi ṭʃɛ̃w̃ˈɕɛ̇̃ɲɛ ˈʑɛ̃mʲi n
crith talún
(geofizyka) wstrząsy ziemi, najczęściej pochodzenia tektonicznego;

trój- truj
trí-
pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczających trzykrotne wystąpienie czegoś lub całość składającą się z trzech części

trójca ˈtrujt͡sa n
tríonóid
rzecz, byt o troistej naturze
trzy osoby

trójka ˈtrujka n
trí
nazwa cyfry 3
tríonóid
trzy osoby, troje zwierząt, lub, rzadziej, trzy przedmioty

trójkąt ˈtrujkɔ̃nt n
triantán
(geometria) wielokąt mający trzy boki;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument perkusyjny uderzany pałeczką;
rzecz mająca kształt trójkąta (1.1)

trójkąt prostokątny n
triantán dronuilleach
(geometria) trójkąt z jednym z kątów wewnętrznych prostym;

trójkąt równoramienny n
triantán comhchosach
(geometria) trójkąt o co najmniej dwóch bokach tej samej długości;

trójkątny trujˈkɔ̃ntnɨ adj
triantánach
dotyczący trójkąta (figury geometrycznej)
mający kształt podobny do trójkąta (figury geometrycznej)

trójnóg ˈtrujnuk n
branra
przedmiot, sprzęt o trzech nogach

trójrożny adj
triantánach
mający trzy rogi

trójząb ˈtrujzɔ̃mp n
trírinn
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ręczna broń drzewcowa zakończona potrójnym ostrzem;

trąba ˈtrɔ̃mba n
búit
(zoologia, zoologiczny) wydłużony i umięśniony narząd chwytny u niektórych zwierząt (np. słonia);
cuaifeach
gwałtowny wir powietrza;
tiúba
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (potocznie, potoczny) każdy duży dęty, blaszany instrument muzyczny, np. tuba lub waltornia

trąba powietrzna n
cuaifeach
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwający się wir powietrza w kształcie leja o dużej sile niszczącej;

trąbić ˈtrɔ̃mbʲit͡ɕ v
géim
wydawać dźwięk podobny do dźwięku trąbki lub trąby
wydawać dźwięk trąbką lub trąbą

trąbka ˈtrɔ̃mpka n
trumpa
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bezstroikowy, dęty, blaszany instrument muzyczny lub sygnalizacyjny z ustnikiem;

trąbka słuchowa n
feadán Eostach
(anatomia, anatomiczny) kanał, który łączy jamę bębenkową ucha środkowego z górną częścią gardła;

trącić ˈtrɔ̃ɲt͡ɕit͡ɕ v
boladh
wydzielać lekki zapach, raczej nieprzyjemny

trąd trɔ̃nt n
lobhra
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna skóry i układu nerwowego;

trądzik ˈtrɔ̃ɲd͡ʑik n
acne
(medycyna, medyczny) schorzenie skóry wywołane przez łojotok

trębacz n
trumpadóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na trąbce

tsunami tsũˈnãmʲi n
súnámaí
(geologia, geologiczny) fale morskie wywołane ruchami tektonicznymi;

tu tu pronoun
abhus
…miejsce, w którym znajduje się mówiący

tuba ˈtuba n
tiúba
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty blaszany, basowy lub kontrabasowy;

tuf tuf n
tuf
(geologia, geologiczny) rodzaj skały osadowej, składającej się z materiału piroklastycznego;

tukan ˈtukãn n
túcán
(ornitologia, ornitologiczny) Ramphastos Linnaeus, barwny ptak południowoamerykański o dużym dziobie;

tul tul n
túiliam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tm i liczbie atomowej 69;

tulipan tuˈlʲipãn n
tiúilip
(botanika, botaniczny) Tulipa L., posiadająca wiele odmian roślina cebulowa z rodziny liliowatych, z pojedynczymi dużymi kwiatami;

tulipanowiec n
crann tiúilipí
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Liriodendron L., rodzaj roślin drzewiastych z rodziny magnoliowatych;

tulić v
deasaigh isteach (le)
pieszczotliwie przyciskać do siebie
pieszczotliwie przyciskać się do kogoś

tuman ˈtũmãn n
tromán lúith
(potocznie, potoczny) człowiek niezbyt rozgarnięty, wolno myślący

tumult ˈtũmult n
borrán
sytuacja zamętu

tumulus n
dumha
(archeologia, archeologiczny) kopiec ziemny usypany nad grobowcem

tundra ˈtũndra n
tundra
(geografia, geograficzny) bezleśne zbiorowisko roślinności w zimnym klimacie strefy arktycznej i subarktycznej;

tunel ˈtũnɛl n
tollán
(budownictwo) budowla ziemna umożliwiająca poprowadzenie drogi lub torów kolejowych pod ziemią, górą, wodą itp.;
(informatyka, informatyczny) połączenie się ze zdalnym komputerem przez połączenie się z pośrednim komputerem, z którego dopiero następuje docelowe połączenie;

tunika tũˈɲika n
ionar
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) spodnia, lekka szata wełniana, zwykle z krótkim rękawem lub bez, noszona przez mężczyzn i kobiety w starożytnym Rzymie;

tupet ˈtupɛt n
brusaireacht
zbytnia pewność siebie, granicząca z bezczelnością, zuchwałość

tur tur n
áracs
(zoologia, zoologiczny) Bos primigenius Bojanus, wymarły gatunek ssaka z rodziny wołowatych;

turban ˈturbãn n
turban
męskie nakrycie głowy w postaci zwoju noszone w krajach orientalnych;

turbina turˈbʲĩna n
tuirbín
(technologia, technika, techniczny) silnik zmieniający energię kinetyczną cieczy lub gazu na ruch obrotowy;

turecki tuˈrɛt͡sʲci adj
Turcach Tuircis
odnoszący się do Turcji, do zamieszkujących ją Turków, do ich kultury, dziejów, języka itp.

turecki tuˈrɛt͡sʲci n
Tuircis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Turcji;

turkawka turˈkafka n
fearán
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia turtur, średniej wielkości ptak leśny podobny do gołębia;

turkmeński turkˈmɛ̃j̃sʲci adj
Tuircméanastánach
odnoszący się do Turkmenów lub do Turkmenistanu

turkmeński turkˈmɛ̃j̃sʲci n
Tuircméanastánach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Turkmenistanu;

turkusowy ˌturkuˈsɔvɨ adj
turcaidghorm
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący turkusu, wykonany z turkusu, związany z turkusem, ozdobiony turkusem
(książkowy) mający kolor niebieskawy lub niebieskawozielony, taki jak kolor turkusu

turnia n
creig
(gwara góralska) ostry szczyt, skałka o bardzo stromych bądź pionowych ścianach

turysta tuˈrɨsta n
turasóir
osoba uprawiająca turystykę

turystyka tuˈrɨstɨka n
turasóireacht
wyjazdy poza miejsce zamieszkania w celach krajoznawczych lub wypoczynkowych;

turzyca n
seisg
(botanika, botaniczny) Carex L., rodzaj roślin z rodziny ciborowatych;

tusz tuʃ n
dúch
farba wodna używana zwykle do napełniania wkładów w długopisach;

tusza n
ablach
(spożywczy) korpus zwierzęcia rzeźnego po sprawieniu
beathaitheacht
otyłość

tutek n
rang teagaisc
(środowiskowy) tutorial

tutor ˈtutɔr n
oide
opiekun studentów na wyższych uczelniach, adiunkt kierujący indywidualnie ich pracą

tutorial tuˈtɔrʲjal n
rang teagaisc
samouczek;

tuwiński n
Túvais
(językoznawstwo, językoznawczy) język turkijski, którym posługują się Tuwińcy;

tuzin ˈtuʑĩn n
dosaen
(jednostka miary) 12 sztuk

tułaczy adj
seachrán
właściwy tułaczowi

tułów ˈtuwuf n
bairille
(zoologia, zoologiczny) odcinek ciała u owadów i skorupiaków (zwykle pomiędzy głową a odwłokiem)
búit
(anatomia, anatomiczny) ciało ssaka oprócz głowy i kończyn;

tuńczyk ˈtũj̃n͇t͡ʃɨk n
tuinnín
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża, żyjąca w ławicach, ryba drapieżna, ważna w rybołówstwie;

tuż tuʃ adv
beagnach
prawie, blisko

twarda woda ˈtfarda ˈvɔda n
uisce crua
(chemia, chemiczny) woda zawierająca w sobie dużą ilość rozpuszczonych minerałów, szczególnie soli wapnia i magnezu; w której środki myjące trudno się pienią;

twardnieć v
cruaigh
stawać się twardym

twardo adv
crua
(przenośnie, przenośnia) w sposób zdecydowany; z upartością
odpornie na odkształcenia

twardy ˈtfardɨ adj
crua
nie miękki, nieuginający się pod naciskiem
o koniecznościach, warunkach (i tym podobne, i temu podobne) wymagający wyrzeczeń lub trudu
o człowieku odporny, niepoddający się przeciwnościom i emocjom
surowy, bezlitosny

twardziel ˈtfarʲd͡ʑɛl n
dragan
(potocznie, potoczny) ktoś niezłomny, odporny na trudy
croí-adhmad
(leśnictwo) wewnętrzna, fizjologicznie nieczynna strefa w pniu drzewa

twardówka n
gealacán
(anatomia, anatomiczny) biała błona pokrywająca wewnętrzną powierzchnię oka;

twarz tfaʃ n
aghaidh
przednia część głowy człowieka, zawierająca usta, nos, oczy

twarzą w twarz ˈtfaʒɔ̃w̃ ˈf‿tfaʃ adv
aghaidh ar aghaidh
bezpośrednio

twaróg ˈtfaruk n
gruth
(spożywczy) produkt wytwarzany z mleka po oddzieleniu serwatki; rodzaj sera, świeżego, niedojrzewającego

twierdza ˈtfʲjɛrd͡za n
daingean
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj stałej fortyfikacji obronnej, złożonej z fortów i umocnień połączonych w całość;

twierdzenie tfʲjɛrˈd͡zɛ̃ɲɛ n
teoirim
zdanie oznajmujące określające czyjeś przeświadczenie o czymś

twierdzić ˈtfʲjɛrʲd͡ʑit͡ɕ v
airbheartaigh
zapewniać o czymś ((zobacz) twierdzenie)

twist twʲist n
bí ag lúbarnaíl
(choreografia, choreograficzny) taniec towarzyski w takcie dwudzielnym, w którym partnerzy tańczą osobno, wykonując energiczne skręty nóg, bioder i rąk

tworzenie tfɔˈʒɛ̃ɲɛ n
fíor
(rzeczownik odczasownikowy) od tworzyć

tworzywo tfɔˈʒɨvɔ n
damhna
materiał do tworzenia czegoś

tworzywo sztuczne n
plaisteach
(technologia, technika, techniczny) (chemia, chemiczny) materiał łatwy w przetwórstwie, zbudowany z polimerów nie występujących w naturze, a wytworzonych przez człowieka

twój tfuj pronoun
do
2. (osoba) lp

twór tfur n
créatúr
żywe stworzenie
eagraíocht
organizm polityczny lub społeczny
fíor
element kosmosu, przyrody nieożywionej
obair
wytwór, efekt czyjejś pracy

twórca ˈtfurt͡sa n
ailtire
(książkowy) osoba, która coś stworzyła, najczęściej dzieło sztuki

ty tɨ personalPronoun
tú
(gramatyka) druga osoba liczby pojedynczej

tybetański ˌtɨbɛˈtãj̃sʲci adj
Tibéadach
odnoszący się do Tybetu; związany lub wywodzący się z Tybetu

tybetański ˌtɨbɛˈtãj̃sʲci n
Tibéadach
(językoznawstwo, językoznawczy) język Tybetańczyków;

tydzień ˈtɨd͡ʑɛ̇̃ɲ n
seachtain
okres siedmiu kolejnych dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli, będący częścią miesiąca, związany prawdopodobnie ze zmianami Księżyca, powtarzający się cyklicznie;
każdy okres siedmiu dni

tygodnik tɨˈɡɔdʲɲik n
seachtanán
czasopismo ukazujące się co tydzień;

tygodniowo ˌtɨɡɔdʲˈɲɔvɔ adv
nuachtán seachtainiúil
w ciągu tygodnia; dotyczy ilości czegoś

tygodniowy adj
nuachtán seachtainiúil
zdarzający się, ukazujący się co tydzień; przypadający raz na tydzień

tygrys ˈtɨɡrɨs n
tíogar
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, duży drapieżnik z rodziny kotowatych z wyrazistymi pręgami na sierści;

tygrys azjatycki n
tíogar
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący w Azji;

tykać ˈtɨkat͡ɕ v
ceartán
o zegarze: wydawać krótki odgłos przy przesunięciu wskazówki

tylko ˈtɨlkɔ conjunction
ach
łączy frazy o przeciwstawnym znaczeniu lub wyodrębnia dany element

tylko ˈtɨlkɔ particle
ach
oznacza ograniczenie, wyróżnienie, wyodrębnienie

tylne światło n
cúlsolas
lampa sygnalizacyjna umieszczona z tyłu pojazdu

tylny ˈtɨlnɨ adj
cúil
znajdujący się z tyłu czegoś

tym tɨ̃m adv
an
…wskazujący na większy stopień intensywności cechy lub stanu rzeczy w podanych okolicznościach

tym samym
amhlaidh
wprowadza ekwiwalencję

tymczasowy ˌtɨ̃mt͡ʃaˈsɔvɨ adj
sealadach
taki, który trwa tylko jakiś czas

tymianek tɨ̃ˈmʲjãnɛk n
tím
(botanika, botaniczny) Thymus vulgaris, gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych pochodzącej z rejonów Morza Śródziemnego i stosowanej jako przyprawa;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) liście czasem wraz z łodygą tymianku (1.1) używane jako przyprawa

tynk n
plástar
(budownictwo) powłoka odpowiednio przygotowanej zaprawy budowlanej nałożonej na surową powierzchnię ściany, filaru, sufitu, itp.

tynkować tɨ̃ŋˈkɔvat͡ɕ v
brataigh
nakładać tynk na wewnętrzną lub zewnętrzną ścianę budynku

tynktura tɨ̃ŋkˈtura n
dath
(heraldyka, heraldyczny) barwa używana w heraldyce do wypełniania pól i godeł;

typ tɨp n
bheith ag mainicíneacht
rodzaj, wzorzec
leathcheann
(potocznie, potoczny) podejrzany mężczyzna

typografia ˌtɨpɔˈɡrafʲja n
clóghrafaíocht
technika druku wypukłego, drukarstwo;

typowy tɨˈpɔvɨ adj
tipiciúil
często spotykany

tyran ˈtɨrãn n
aintiarna
(historia, historyczny, historycznie) udzielny władca starożytnej polis greckiej, dochodzący do władzy zazwyczaj na drodze przewrotu albo otrzymując swoje władztwo z zewnątrz, z rzadka przez dziedziczenie;
(przenośnie, przenośnia) człowiek okrutny, nieliczący się ze zdaniem innych, narzucający swą wolę

tyrania n
ansmacht
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy jednostki opierające się na przemocy i terrorze

tyrański adj
aintiarnúil
właściwy tyranowi, bezwzględny, związany z narzucanie, swojej woli innym

tyrolski tɨˈrɔlsʲci adj
Tiorólach
dotyczący Tyrolu, związany z Tyrolem, pochodzący z Tyrolu

tyrystor n
tíreastóir
przyrząd półprzewodnikowy stosowany w układach prostowniczych, przekaźnikowych i przełączających;

tysiąc ˈtɨɕɔ̃nt͡s n
míle
lm tysiące: (potocznie, potoczny) bardzo dużo

tysiąclecie ˌtɨɕɔ̃nt͡sˈlɛt͡ɕɛ n
mílaoise
tysiąc lat

tytan ˈtɨtãn n
tíotáiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ti i liczbie atomowej 22;

tytoniowy ˌtɨtɔ̃ˈɲɔvɨ adj
tobac
dotyczący tytoniu (rośliny)
dotyczący tytoniu (używki)

tytoń ˈtɨtɔ̃ɲ n
tobac
suszone liście tytoniu (1.1);

tytularny adj
ainmfhoclach
posiadający prawo do używania danego tytułu, ale bez pełnienia funkcji związanej z tym tytułem

tytuł ˈtɨtuw n
ábhar
podstawa czegoś, powód, racja

tył tɨw n
droim
część czegoś najdalej od przodu

tyłek ˈtɨwɛk n
bundún
(potocznie, potoczny) pośladki

tęcza ˈtɛ̃n͇t͡ʃa n
bogha báistí tuar ceatha
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko optyczne pod postacią kolorowego łuku z rozszczepionego światła;

tęczówka tɛ̃n͇ˈt͡ʃufka n
imreasc inteachán
(anatomia, anatomiczny) element budowy oka, nieprzezroczysta tarczka stanowiąca przednią część błony naczyniówkowej, w centrum zawierająca źrenicę;

tęgi ˈtɛ̃ŋʲɟi adj
alpartha
dobrze zbudowany, postawny, otyły

tępak ˈtɛ̃mpak n
blocán
(potocznie, potoczny) (obraźliwie) osoba tępa, głupia, mało inteligentna, bezmyślna

tępić ˈtɛ̃mpʲit͡ɕ v
múisiamach
czynić tępym

tępy ˈtɛ̃mpɨ adj
múisiamach
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (obraźliwie) głupi, mało inteligentny
nieostry, mający nieostrą krawędź bądź końcówkę

tęsknić ˈtɛ̃w̃sʲkɲit͡ɕ v
airigh ó
odczuwać tęsknotę; odczuwać brak czegoś dobrego, co wcześniej się miało; czuć nostalgię

tęsknota tɛ̃w̃sˈknɔta n
cumha
chęć osiągnięcia, pozyskania czegoś
cumha (i ndiaidh an bhaile)
uczucie żalu, smutku wywołane rozłąką z kimś, brakiem lub utratą kogoś albo czegoś

tętniak ˈtɛ̃ntʲɲak n
aineoras
(medycyna, medyczny) ograniczone poszerzenia światła tętnicy;

tętniczy tɛ̃ntʲˈɲit͡ʃɨ adj
artaireach
(medycyna, medyczny) dotyczący tętnicy (tętnic)

tętno n
cuisle
(medycyna, medyczny) (biologia, biologiczny) falisty, powtarzający się ruch naczyń krwionośnych wywoływany akcją serca;

tężec n
teiteanas
(medycyna, medyczny) / (weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna o ciężkim przebiegu, z długotrwałymi i bolesnymi kurczami mięśni, spowodowana toksynami produkowanymi przez bakterie beztlenowe zwane laseczkami tężca

tężeć ˈtɛ̃w̃ʒɛt͡ɕ v
cruaigh
zmieniać stan skupienia z ciekłego na stały

tło twɔ n
cúlra
dalszy widok np. obrazu, dalszy plan

tłoczyć v
prios
(technologia, technika, techniczny) pozyskiwać coś za pomocą prasy, zgniatania
éifeacht
(technologia, technika, techniczny) (hydraulika, hydrauliczny) przeciskać substancje ciekłe lub gazowe z jednego miejsca do innego
dream
być w tłoku; zbijać się w tłum

tłok twɔk n
plód
napierająca, duża masa ludzi

tłuc v
gread
(potocznie, potoczny) mocno uderzać
powodować uderzeniami powstawanie kawałków czegoś; uszkadzać w wielu miejscach
bruíon
(potocznie, potoczny) mocno bić jeden drugiego
gread
ulegać stłuczeniu, rozbiciu
síob
(potocznie, potoczny) przemieszczać się bez celu, włóczyć się

tłuczek ˈtwut͡ʃɛk n
tuairgnín
narzędzie służące do rozgniatania, rozbijania czegoś, w celu uzyskania cieńszej warstwy, drobniejszych kawałków lub jednolitej masy

tłuczek do ziemniaków ˈtwut͡ʃɛɡ ˌdɔ‿ʑɛ̃mʲˈɲakuf n
brúiteoir prátaí
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) narzędzie do ręcznego rozgniatania ziemniaków po ugotowaniu

tłum twũm n
dream
duża grupa ludzi zebrana w jednym miejscu

tłumacz ˈtwũmat͡ʃ n
aistritheoir
osoba przekładająca tekst pisany z jednego języka na inny;
teangaire
osoba dokonująca tłumaczenia wypowiedzi ustnej

tłumaczenie ˌtwũmaˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
aistriú
jakieś słowo, wyrażenie lub tekst wyrażony w innym języku
aistriúchán
(rzeczownik odczasownikowy) od tłumaczyć – przekładanie na inny język

tłumaczyć twũˈmat͡ʃɨt͡ɕ v
aistrigh
wyrażać tę samą informację za pomocą innego języka niż wyjściowy

tłumik n
ciúnadóir
(technologia, technika, techniczny) (wojskowość, wojskowy) urządzenie zakładane na lufę broni palnej tłumiące odgłos wystrzału;
(motoryzacja) podzespół motoryzacyjny służące do tłumienia hałasu wydobywania się spalin z rury wydechowej

tłumić ˈtwũmʲit͡ɕ v
coisc
(o emocjach, uczuciach, odczuciach) powstrzymywać, hamować, nie dawać upustu; starać się nie okazywać uczuć
plúch
ograniczać, zmniejszać nasilenie czegoś

tłumnie adv
le chéile
w dużej grupie osób

tłumny adj
plódaithe
taki, w którym jest lub uczestniczy dużo ludzi

tłumok n
allatán
(potocznie, potoczny) duży, nieforemny pakunek; rzeczy spakowane, zwykle prowizorycznie w płachtę, w koc itp.

tłusty ˈtwustɨ adj
bealaithe
pokryty tłuszczem albo będący w dotyku jak tłuszcz
ramhar
(pejoratywnie, pejoratywny) o człowieku lub zwierzęciu: otyły
zawierający dużo tłuszczu

tłusty czwartek ˈtwustɨ ˈt͡ʃfartɛk n
Máirt Inide
(etnografia, etnograficzny) ostatni czwartek karnawału, w którym zwyczajowo urządza się zabawy, przyjęcia i częstuje pączkami;

tłuszcz twuʃt͡ʃ n
saill
(biologia, biologiczny) (potocznie, potoczny) tkanka tłuszczowa składająca się w dużym stopniu z tłuszczów (1.1)
(chemia, chemiczny) zwyczajowa nazwa grupy związków organicznych: lipidów, estrów glicerolu i kwasów tłuszczowych;
(spożywczy) substancja uzyskana z tkanki tłuszczowej roślinnej lub zwierzęcej, mająca szerokie zastosowanie zwłaszcza w przemyśle spożywczym;

tłuszczowy twuʃˈt͡ʃɔvɨ adj
bealaithe
dotyczący tłuszczu, związany z tłuszczem

tłuścioch n
feolamán
(obraźliwie) (pogardliwie, pogardliwy) człowiek z nadwagą

u u preposition
ag
…osobę związaną ze sprawą
…umiejscowienie w bliskości
an
…bycie częścią całości
…przynależność

ubezpieczać v
cuir árachas ar
zawierać umowę o odszkodowanie w losowym przypadku

ubezpieczenie ˌubɛspʲjɛˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
árachas
zapewnienie o odszkodowaniu za poniesioną stratę; działania prowadzące do zaspokojenia potrzeb finansowych osoby, która poniosła straty materialne

ubezpieczenie na życie ˌubɛspʲjɛˈt͡ʃɛ̃ɲɛ na‿ˈʒɨt͡ɕɛ n
árachas saoil
(urzędowy) zapewnienie wypłaty odpowiedniej sumy osobie wskazanej, w razie śmierci osoby objętej tym ubezpieczeniem;

ubiegły uˈbʲjɛɡwɨ adj
seo caite
zeszły, miniony, poprzedni, ostatni

ubierać uˈbʲjɛrat͡ɕ v
gléas
zakładać, wkładać ubranie lub obuwie na kogoś

ubijać v
aoire
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zmieniać produkty płynne na gęstą masę poprzez energiczne mieszanie
céim
bijąc w coś, powodować mocniejsze powiązanie cząstek tego, zwiększać gładkość i twardość czego

ubikacja kucana ˌubʲiˈkat͡sʲja kuˈt͡sãna n
suigh ar do ghogaide
rodzaj ubikacji, w której brak muszli i wymagającej korzystania w pozycji kucznej;

ubiór ˈubʲjur n
gabháil
elementy nakładane na ciało; to, co ma się na sobie

ubocze n
colbha cathrach
spokojne miejsce pozbawione ruchu i zgiełku, oddalone od skupisk ludzkich i szlaków komunikacyjnych

uboczny adj
ciumhais
mający drugorzędne znaczenie
foireann
powstający przy okazji jakiegoś działania

ubogi uˈbɔɟi adj
bocht
posiadający mało dóbr materialnych

ubojnia n
seamlas
zakład uboju zwierząt

ubranie uˈbrãɲɛ n
éadach
wszystko, co służy do okrycia ludzkiego ciała

ubytek uˈbɨtɛk n
cuas
(stomatologia, stomatologiczny) fragment zęba zaatakowany próchnicą

ubój n
eirleach
zabijanie zdrowych zwierząt hodowlanych dla mięsa

ubóstwo uˈbustfɔ n
laghad
(przenośnie, przenośnia) brak różnorodności

uchatka n
mór-rón
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Otaria Péron, rodzaj drapieżnego ssaka morskiego z rodziny uchatkowatych występujący u południowych wybrzeży Ameryki Południowej;

ucho ˈuxɔ n
cluas
(anatomia, anatomiczny) narząd słuchu;
małżowina uszna
uchwyt kosza, garnka, filiżanki lub siatki

ucho środkowe ˈuxɔ ɕrɔtˈkɔvɛ n
chluas láir
(anatomia, anatomiczny) część ucha, w której znajdują się kosteczki słuchowe i trąbka Eustachiusza;

uchodźca uˈxɔt͡ɕt͡sa n
dídeanaí
osoba, która musiała opuścić swój kraj ze względu na wojnę, prześladowania lub klęski żywiołowe;

uchodźczy adj
dídeanaí
dotyczący uchodźcy i/lub uchodźstwa

uchwalać v
meil
podejmować uchwałę; postanawiać coś w wyniku obrad zbiorowych

uchwała uˈxfawa n
gléine
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt woli kolegialnego organu państwowego, samorządu lub organizacji, podejmowany z reguły na posiedzeniu tego gremium, po przeprowadzeniu głosowania;

uchwyt ˈuxfɨt n
lámhaigh
część przedmiotu służąca do chwytania go ręką

uchybienie n
bearna
niewypełnienie zobowiązania
dearmad gramadaí
wykroczenie przeciw normom, konwenansom, zwyczajom (i tym podobne, i temu podobne)
fabht
niedopracowanie
maslaigh
zachowanie obrażające

uchylać v
aisghair
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czynić nieważnym, nieobowiązującym
pléasc
częściowo odsłaniać lub otwierać

uchylenie n
aisghair
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uczynienie nieważnym, niemającym już mocy prawnej

uchylny adj
leathcheann
taki, który da się uchylać

uciecha uˈt͡ɕɛxa n
lúcháir
(potocznie, potoczny) uczucie zadowolenia wywołane czymś radosnym, śmiesznym
sámhas
(potocznie, potoczny) coś, z czego ktoś się cieszy

ucieczka uˈt͡ɕɛt͡ʃka n
tréigean
szybkie opuszczenie lub opuszczanie jakiegoś miejsca w celu uniknięcia realnego lub domniemanego niebezpieczeństwa

uciekać uˈt͡ɕɛkat͡ɕ v
teith
pośpiesznie opuszczać jakieś miejsce (najczęściej ze względu na niebezpieczeństwo, zagrożenie)

uciekinier ˌut͡ɕɛ̇ˈcĩɲɛr n
dídeanaí
ktoś, kto uciekł lub ucieka

ucinać v
smiot
oddzielać coś od całości, tnąc to

ucisk n
ansmacht
ograniczanie czyjejś wolności

uciskać uˈt͡ɕiskat͡ɕ v
buain
o elemencie ubioru: pasku, bucie: uwierać, być za ciasnym
crap
wywierać ucisk na coś
cuir faoi chois
prześladować, ograniczać czyjąś wolność

uciszać v
cuir ina thost
powodować, że ktoś lub coś cichnie
síothlaigh
tracić na sile; stawać się mniej intensywnym

uciążliwy ˌut͡ɕɔ̃w̃ʒˈlʲivɨ adj
aimpléiseach
taki, którego wykonanie sprawia kłopot, trudności, wymaga dużego wysiłku
aintréan
męczący, dokuczliwy

uczciwie ut͡ʃʲˈt͡ɕivʲjɛ adv
cóir
w sposób uczciwy, dobry, czysty

uczciwość ut͡ʃʲˈt͡ɕivɔɕt͡ɕ n
ionracas
cecha tego, kto jest uczciwy; cecha tego, co jest uczciwe
uczciwe zachowanie

uczciwy ut͡ʃʲˈt͡ɕivɨ adj
macánta
(o człowieku) szanujący własność innych ludzi, nie oszukujący (również w użyciu rzeczownikowym)
zgodny z przyjętymi zasadami

uczelnia uˈt͡ʃɛlʲɲa n
ollscoil
szkoła wyższa

uczelniany adj
acadúil
związany z uczelnią, odnoszący się do uczelni

uczenie uˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
múinteoireacht
przekazywanie innym wiedzy

uczennica ˌut͡ʃɛ̃ɲˈːit͡sa n
cailín scoile
forma żeńska od: uczeń

uczestniczyć ˌut͡ʃɛˈstʲɲit͡ʃɨt͡ɕ v
bí rannpháirteach
brać udział

uczestnik uˈt͡ʃɛstʲɲik n
rannpháirtí
osoba biorąca w czymś udział

uczeń ˈut͡ʃɛ̃ɲ n
dalta
(edukacja, edukacyjny) ten, kto się uczy, pobiera naukę;
deisceabal
kontynuator czyjejś teorii, nauki lub twórczości

uczony uˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
léannta
poparty lub nacechowany wiedzą

uczta ˈut͡ʃta n
cóisir
duże, wystawne przyjęcie

uczucie uˈt͡ʃut͡ɕɛ n
caithis
miłość, przyjaźń

uczuciowy ˌut͡ʃuˈt͡ɕɔvɨ adj
caithiseach
taki, który łatwo ulega uczuciom; jest czuły, wrażliwy

uczynek uˈt͡ʃɨ̃nɛk n
gníomhas
zachowanie się, postąpienie w jakiś sposób

uczyć ˈut͡ʃɨt͡ɕ v
múin
przekazywać komuś wiedzę
foghlaim
zdobywać pewną wiedzę lub umiejętności

uczęszczać uˈt͡ʃɛ̃w̃ʃt͡ʃat͡ɕ v
freastail
bywać gdzieś często (lub regularnie); brać udział w czymś

udany uˈdanɨ adj
áitheasach
zakończony powodzeniem; niezakończony klęską, niepowodzeniem, fiaskiem

udar ˈudar n
béim
(medycyna, medyczny) porażenie

udar mózgu ˈudar muzɡu n
béim
(medycyna, medyczny) zespół objawów związanych z zaburzeniem krążenia krwi w mózgu;

udaremniać v
plúch
sprawiać, że coś staje się daremne; nie dopuszczać do czegoś

udawać uˈdavat͡ɕ v
lig ar
postępować nieszczerze, podawać się za kogoś innego, pozorować nieprawdziwe okoliczności

uderzenie ˌudɛˈʒɛ̃ɲɛ n
buille
(rzeczownik odczasownikowy) od uderzyć

uderzyć uˈdɛʒɨt͡ɕ v
buail
zadać komuś cios

udo ˈudɔ n
ceathrú leis
(anatomia, anatomiczny) część nogi pomiędzy kolanem a biodrem;

udoskonalenie ˌudɔskɔ̃naˈlɛ̃ɲɛ n
feabhas
(rzeczownik odczasownikowy) od udoskonalić

udowadniać v
clár
wykazywać prawdziwość czegoś lub jej brak, przedstawiając dowody

udręka n
ciapadh
to, co kogoś dręczy i powoduje cierpienie

udział ˈud͡ʑaw n
cuid
przypadająca część własności po podziale
gabháltas
(finanse, finansowy) wkład kapitału do przedsięwzięcia finansowego, dokonany przez jego uczestnika
dokument potwierdzający udział (1.2)
rannpháirtíocht
uczestnictwo w jakimś wydarzeniu

udziałowiec n
scairshealbhóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) osoba z udziałem w przedsięwzięciu finansowym

udziec ˈud͡ʑɛt͡s n
gorún
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) udo dużego zwierzęcia przeznaczone do spożycia

udzielać uˈd͡ʑɛlat͡ɕ v
tabhair
pożyczać, dostarczać, użyczać czegoś
galraigh
o nastroju, idei: roznosić się z osoby na osobę

ufać ˈufat͡ɕ v
dóchas a bheith agat as
być przekonanym, że ktoś nie oszuka i nie zrobi niczego złego

ufny ˈufnɨ adj
misniúil
mający lub wyrażający zaufanie

ufologia n
úfó-eolaíocht
dziedzina wiedzy zajmująca się niezidentyfikowanymi obiektami latającymi;

ugandyjski ˌuɡãnˈdɨjsʲci adj
Ugandach
odnoszący się do państwa Uganda

ugoda uˈɡɔda n
lonnaíocht
porozumienie, które kończy spór;

ugrofiński ˌuɡrɔˈfʲĩj̃sʲci adj
Fionn-Úgrach
dotyczący Ugrofinów

ugrupowanie ˌuɡrupɔˈvãɲɛ n
piteogach
grupa ludzi o podobnych przekonaniach i/lub ze wspólnym celem

ugryźć ˈuɡrɨɕt͡ɕ v
bain greim as
zacisnąć na czymś zęby, wbić je w coś zaciskając

ugrzęznąć v
doirteal
nie móc się dalej poruszać
leadhbóg
(przenośnie, przenośnia) być zablokowanym

ugór ˈuɡur n
branar
(rolnictwo, rolniczy) pole nieuprawiane przez pewien czas;

ujarzmiać v
úim
pozbawiać niszczycielskiej siły
przejmować kontrolę nad czymś

ujawniać v
tabhair
podawać do wiadomości

ujednolicenie n
comhionannas
nadanie jednolitej formy

ujemny uˈjɛ̃mnɨ adj
diúltach
(matematyka, matematyczny) (ekonomia, ekonomiczny) mniejszy od zera

ujgurski ujˈɡursʲci adj
Uigiúiris
dotyczący Ujgurów albo Ujgurii

ujgurski ujˈɡursʲci n
Uigiúiris
(językoznawstwo, językoznawczy) język turkijski używany przez około 10 milionów Ujgurów, głównie w Regionie Autonomicznym Sinciang w zachodnich Chinach

ujrzeć ˈujʒɛt͡ɕ v
feic
zobaczyć

ujęcie uˈjɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
gabháil
złapanie, zatrzymanie, schwytanie
urchar
fragment filmu nakręcony bez wyłączania kamery

ujście ˈujɕt͡ɕɛ n
béal
(hydrologia, hydrologiczny) miejsce, w którym ciek wodny wpada do większego cieku lub akwenu

ukamienować ˌukãmʲjɛ̃ˈnɔvat͡ɕ v
cloch
zabić kogoś poprzez obrzucenie kamieniami

ukazywać ˌukaˈzɨvat͡ɕ v
taibhsigh
stawać się widocznym

ukierunkowywać ˌucɛrũŋkɔˈvɨvat͡ɕ v
deachtaigh
nadawać kierunek czemuś, precyzować, określać zakres

ukleja ukˈlɛja n
argail
(ichtiologia, ichtiologiczny) niewielka ryba z rodziny karpiowatych;

ukochana n
cumann
dziewczyna lub kobieta, którą łączy z kimś silna więź uczuciowa, miłość, przywiązanie

ukochany ˌukɔˈxãnɨ adj
maoineach
będący obiektem czyjejś miłości

ukochany ˌukɔˈxãnɨ n
muirneach
osoba, którą ktoś kocha

ukojenie ˌukɔˈjɛ̇̃ɲɛ n
fuascailt
(rzeczownik odczasownikowy) od ukoić

ukoronować v
baithis
dokonać aktu koronacji

ukos n
faobhar beibhealta
ukośna powierzchnia

ukończenie ˌukɔ̃j̃n͇ˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
slánú
(rzeczownik odczasownikowy) od ukończyć

ukończyć uˈkɔ̃j̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
críochnaigh
sprawić, że coś zostaje zrobione w całości
céimí
przerobić w całości materiał/program kursu/szkoły i zdać wymagane egzaminy

ukośny uˈkɔɕnɨ adj
trasnán
nachylony w stosunku do czegoś pod kątem ostrym

ukraiński ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩj̃sʲci adj
na hÚcráine
odnoszący się do Ukrainy lub Ukraińców, charakterystyczny dla Ukrainy lub Ukraińców

ukraiński ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩj̃sʲci n
na hÚcráine
(językoznawstwo, językoznawczy) wschodniosłowiański język używany na Ukrainie;

ukrycie uˈkrɨt͡ɕɛ n
ceil
(rzeczownik odczasownikowy) od ukryć

ukryty uˈkrɨtɨ adj
ceilte
taki, o którym nikt nie wie, którego ktoś nie chce ujawnić

ukrywać uˈkrɨvat͡ɕ v
ceil
nie podawać wszystkich informacji, przemilczać coś o ważnego
schować, umieścić w zasłoniętym, niewidocznym miejscu, umieścić w zamknięciu; skrywać przed wzrokiem ludzkim

ukrzyżowanie ˌukʃɨʒɔˈvãɲɛ n
crochadh
zadanie śmierci poprzez przybicie do krzyża

ukwiał n
bundún leice
(zoologia, zoologiczny) Actiniaria, bezszkieletowe zwierzę z rzędu ukwiałów, prowadzące osiadłych lub półosiadłych tryb życia;

układ ˈukwat n
aontas
porozumienie
córas
zbiór elementów powiązanych ze sobą w jakiś sposób;

układ immunologiczny n
córas imdhíonachta
(medycyna, medyczny) układ narządów umożliwiających działanie mechanizmom odporności;

układ krążenia n
cardashoithíoch
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) układ organizmu, złożony z dwóch układów: krwionośnego i chłonnego;

układ nerwowy n
néarchóras
(anatomia, anatomiczny) zbiór wyspecjalizowanych komórek, pozostających ze sobą w złożonych relacjach funkcjonalnych i strukturalnych, odpowiadający za sterowanie aktywnością organizmu;

układ okresowy ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ n
tábla peiriadach
zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowane według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości;

układ okresowy pierwiastków ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ pʲjɛrˈvʲjastkuf n
tábla peiriadach
(chemia, chemiczny) tabelaryczny układ pierwiastków chemicznych uporządkowany według rosnącej liczby atomowej;

układ planetarny ˈukwat ˌplãnɛˈtarnɨ n
córas pláinéadach
(astronomia, astronomiczny) zbiór planet i innych ciał niebieskich krążących wokół wspólnego centrum masy;

układ pokarmowy n
coimpléasc
(anatomia, anatomiczny) układ narządów człowieka i zwierząt służący do pobierania, trawienia i wchłaniania pokarmu oraz wydalania resztek;

układ scalony ˈukwat st͡saˈlɔ̃nɨ n
ciorcad iomlánaithe
(elektronika, elektroniczny) zamknięty w obudowie układ elektroniczny, gotowy do umieszczenia w innym układzie;

układ trawienny n
coimpléasc
(anatomia, anatomiczny) zespół narządów, których funkcja polega na przyjmowaniu pokarmu, trawieniu, wchłanianiu go i wydalaniu odpadów;

układać ukˈwadat͡ɕ v
cum
komponować, tworzyć utwór
tworzyć całość z określonych elementów

ukłuć v
bior
zranić za pomocą spiczastego przedmiotu

ul ul n
beachaire
(pszczelarstwo, pszczelarski) pomieszczenie przystosowane do trzymania w nim pszczół dla hodowli;

ulegać uˈlɛɡat͡ɕ v
géill slí
nie być w stanie czemuś się oprzeć, podporządkować się

uległość n
aighneacht
cecha tego, co uległe; cecha tych, którzy są ulegli

uległy adj
comhlíontach
będący wyrazem uległości
scaoilte
poddający się czyjejś woli, pozwalający sobą kierować

ulepszać uˈlɛpʃat͡ɕ v
leasaigh
udoskonalać coś, poprawiać, czynić lepszym

ulepszenie ˌulɛˈpʃɛ̃ɲɛ n
cuir feabhas ar
(rzeczownik odczasownikowy) od ulepszyć

ulewa uˈlɛva n
duartan
(meteorologia, meteorologiczny) deszcz dający w stosunkowo krótkim czasie duże ilości wody

ulga ˈulɡa n
faoiseamh
poczucie odprężenia po minięciu lub zmniejszeniu się bólu, napięcia, strachu
laghdú
(ekonomia, ekonomiczny) zmniejszenie podatków, opłat

ulica uˈlʲit͡sa n
sráid
(urbanistyka, urbanistyczny) droga wytyczona i zbudowana na terenie zurbanizowanym, głównie w mieście;

uliczka uˈlʲit͡ʃka n
caolsráid
krótka lub wąska ulica

ulicznica ˌulʲit͡ʃʲˈɲit͡sa n
striapach sráide
(przestarzałe, przestarzały) prostytutka

uliczny uˈlʲit͡ʃnɨ adj
sráid
dotyczący ulicy, związany z ulicą
odbywający się na ulicy

ulizać uˈlʲizat͡ɕ v
slíoc
(potocznie, potoczny) gładko uczesać

ulotka uˈlɔtka n
bileog
niewielka publikacja zawierająca przekaz reklamowy, społeczny lub polityczny

ulotny uˈlɔtnɨ adj
duthain
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) szybko się kończący, przemijający, niemożliwy do zachowania, krótkotrwały

ultradźwiękowy ˌultrad͡ʑvʲjɛ̃ŋˈkɔvɨ adj
ultrasonach
charakterystyczny, odnoszący się do lub związany z ultradźwiękami

ultrafioletowy ˌultrafʲjɔlɛˈtɔvɨ adj
ultraivialait
(fizyka, fizyczny) dotyczący ultrafioletu, świecący ultrafioletem

ultramaryna n
gorm ultramhuiríneach
(chemia, chemiczny) niebieski pigment o charakterystycznym odcieniu, uzyskiwany dawniej z lapis lazuli;
odcień niebieskiego taki jak ultramaryna (1.1)

ulubieniec n
déan peataireacht
o zwierzęciu domowym

ululany adj
caoch ar meisce
(potocznie, potoczny) zupełnie pijany

umacniać v
daingnigh
(wojskowość, wojskowy) budować obiekty fortyfikacyjne pod działania bojowe
neartaigh
czynić coś bardziej wytrzymałym na zniszczenie
czynić coś trwalszym
stawać się odporniejszym na zniszczenie

umarła n
ar shlí na fírinne
kobieta, która nie żyje, nieboszczka

umawiać ũˈmavʲjät͡ɕ v
amach
(potocznie, potoczny) spotykać się ze sobą, będąc parą w nieformalnym związku

umbundu n
Ciombundais
(językoznawstwo, językoznawczy) język z rodziny bantu, używany w Angoli;

umiar n
measarthacht
brak przesady, powściągliwość

umiarkowany ˌũmʲjarkɔˈvãnɨ adj
réasúnta
taki, który nie jest ani zbyt duży, ani zbyt mały

umiejętność ˌũmʲjɛ̇ˈjɛ̃ntnɔɕt͡ɕ n
aclaíocht
biegłość w danym temacie, praktyczna zdolność do robienia czegoś

umieralność n
mortlaíocht
(demografia, demograficzny) stosunek liczby zgonów w określonej jednostce czasu do ogółu mieszkańców danego obszaru;

umierać ũˈmʲjɛrat͡ɕ v
faigh bás
kończyć swoje życie, przestawać żyć

umieszczać ũˈmʲjɛʃt͡ʃat͡ɕ v
cuir
stawiać, kłaść kogoś lub coś w określonym miejscu; umiejscawiać

umieć ˈũmʲjɛ̇t͡ɕ modal
féad
potrafić coś zrobić; wiedzieć, jak coś zrobić

umięśniony adj
matánach
mający silnie rozwinięte mięśnie

umiłowany adj
maoineach
będący obiektem czyjegoś umiłowania

umiłowany n
maoineach
osoba, którą ktoś umiłował

umlaut ˈũmlawt n
umlabht
(językoznawstwo, językoznawczy) przegłos
znak przegłosu – dwie kropki nad literą

umniejszać v
beagaigh
czynić coś mniej ważnym; obniżać wartość, wielkość, znaczenie

umocnienie ˌũmɔt͡sʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
athneartú
(rzeczownik odczasownikowy) od umocnić
nasyp zabezpieczający brzeg rzeki

umocowywać v
ceangail
trwale łączyć coś z czymś

umorzenie n
díothú
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (finanse, finansowy) dobrowolne zrzeczenie się częściowe lub całkowite należności w ramach umownego porozumienia pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem

umowa ũˈmɔva n
conradh
wzajemne zobowiązanie dwóch lub więcej osób do zrobienia czegoś lub zachowywania się w określony sposób; arkusz lub inny zapis takiego zobowiązania;

umowny ũˈmɔvnɨ adj
gnásúil
wymyślony, nierzeczywisty

umożliwiać ˌũmɔʒˈlʲivʲjät͡ɕ v
admhaigh
dawać, tworzyć jakąś możliwość zrobienia czegoś

umrzeć ˈũmʒɛt͡ɕ v
faigh bás
skończyć życie

umundurowanie ˌũmũndurɔˈvãɲɛ n
aonfhoirmeach
mundury noszone przez członków danej organizacji
prawnie wyznaczony strój członków danej organizacji;

umysł ˈũmɨsw̥ n
intinn
siedlisko poznawczej i myślowej aktywności człowieka;

umywalka ˌũmɨˈvalka n
báisín níocháin
urządzenie sanitarne z bieżącą wodą i naczyniem, przeznaczone do higieny osobistej;

umówić ũˈmuvʲit͡ɕ v
aontaigh
ustalić, uzgodnić, postanowić, określić wraz z kimś

uncja n
uinge
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka masy pochodzenia rzymskiego równa około 27 gramom;

unia ˈũɲja n
aontas
dobrowolny związek dwóch lub więcej państw (także: osób, partii, stowarzyszeń itp.) przynoszący im korzyści;
(informatyka, informatyczny) typ danych w niektórych niskopoziomowych językach programowania, jak C, lub asembler, grupujący wiele różnych sposobów interpretacji tego samego fragmentu pamięci;

uniemożliwiać ˌũɲɛ̃mɔʒˈlʲivʲjät͡ɕ v
coisc
sprawiać, że coś jest niemożliwe lub bardzo trudne do zrobienia; znacznie coś utrudniać

uniesienie n
ainmhian
stan wzmożonej aktywności emocjonalnej lub uczuciowej

unieważniać v
neamhnigh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czynić coś nieobowiązującym, pozbawiać ważności

unieważnienie ˌũɲɛvaʒʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
aisghairm
zniesienie ważności czegoś; uznanie, że coś jest nieważne, niebyłe

uniform ũˈɲifɔrm n
éide
ujednolicony ubiór wyróżniający członków jakiejś organizacji lub grupy zawodowej;

unikalny adj
uathúil
unikatowy, wyjątkowy, rzadko spotykany

unikat ũˈɲikat n
uathúil
rzecz szczególna, niepowtarzalna, jedyna w swoim rodzaju

unikatowy ˌũɲikaˈtɔvɨ adj
uathúil
niepowtarzalny, wyjątkowy, szczególny

unikać ũˈɲikat͡ɕ v
seachain
starać się nie mieć kontaktu z czymś, trzymać się z daleka od czegoś

uniwersalny ˌũɲivɛrˈsalnɨ adj
comhchoiteann
obejmujący całość

uniwersał n
fógra
(historia, historyczny, historycznie) odezwa władzy zwierzchniej wystosowana do ludu;

uniwersytecki ˌũɲivɛrsɨˈtɛt͡sʲci adj
acadúil
dotyczący uniwersytetu, związany z uniwersytetem

uniwersytet ˌũɲiˈvɛrsɨtɛt n
ollscoil
(edukacja, edukacyjny) wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych

unosić ũˈnɔɕit͡ɕ v
fuadach
zabierać kogoś, coś ze sobą; uchodzić z kimś, z czymś; zagarniać coś z sobą, porywać, ponieść, przenosić, zanosić na inne miejsce
iompair
utrzymywać na sobie, przenosić pewien ciężar, wytrzymywać jego nacisk
spreag
(dawniej, dawny) o uczuciach, doznaniach: kogoś owładnąć, ugłaskać, udobruchać, ułaskawić, ukrócić, ułagodzić, okiełznać, uśmierzyć, powściągnąć , zmiękczyć
tóg
dźwigać kogoś lub coś w górę, podnosić, wznosić, dźwigać, podciągać
flóta
dawać się przenosić, utrzymywać się na lub nad czymś
éirigh
wzlatywać w powietrze

ununhexium ˌũnũnˈxɛksʲjũm n
únúinheicsiam
(chemia, chemiczny) (zobacz) liwermor

upadać uˈpadat͡ɕ v
aife
(przestarzałe, przestarzały) przestać postępować według zasad moralnych; być niemoralnym, postąpić w taki sposób
tit
momentalnie, mimowolnie zmieniać pozycję ze stojącej na leżącą
opaść, zlecieć; szybko przemieścić się w locie z góry na dół

upadek uˈpadɛk n
aife
pogorszenie się stanu, pozycji, znaczenia
cor coise a thabhairt
przewrócenie się
tit
spadnięcie

upadłość n
féimheacht
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) niewypłacalność, niemożność wywiązywania się z przyjętych zobowiązań przez dłużnika

upalnie adv
gnéasach
bardzo gorąco

upamiętniać v
grád
zachowywać dla pamięci

uparty uˈpartɨ adj
ceanndána stalcach
(o osobach) charakteryzujący się uporem; upierający się przy czymś

upał ˈupaw n
teas
(meteorologia, meteorologiczny) okres wysokich temperatur;

upiec dwie pieczenie na jednym ogniu v
dhá éan a mharú leis an urchar amháin
załatwić dwie sprawy jednocześnie

upierzenie ˌupʲjɛˈʒɛ̃ɲɛ n
cluimhreach
pióra na ciele ptaków, pierze

upijać uˈpʲijät͡ɕ v
deoch
brać łyka z wierzchu
splanc
doprowadzać kogoś do stanu upojenia alkoholowego
gearrthóir
pić alkohol, wchodzić w stan upojenia alkoholowego, stawać się pijanym

upiór ˈupʲjur n
deamhan fola
(mitologia, mitologiczny) (fantasy) wampir, zmarły atakujący w nocy żywych

upiększać uˈpʲjɛ̃ŋkʃat͡ɕ v
barr maise a chur ar
czynić coś piękniejszym, dodawać ozdobniki, dekoracje

upodobanie n
anlann
zainteresowanie, skłonność, sympatia do kogoś lub czegoś
nóisean
(rzeczownik odczasownikowy) od upodobać

upodobnienie ˌupɔdɔbʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
comhshamhlú
(językoznawstwo, językoznawczy) dostosowanie brzmienia głoski do brzmienia głosek ją otaczających;

upojny adj
meisciúil
(książkowy) taki, który wywołuje upojenie

upokarzać ˌupɔˈkaʒat͡ɕ v
náirigh
poniżać kogoś, obrażać czyjąś godność

upokorzenie n
náiriú
wywołane przez kogoś odczucie urażonej ambicji, poniżenia oraz wstydu

upominać v
aifir
skłaniać kogoś do właściwego zachowywania się
ar an gcaolchuid
zwracać się do kogoś o coś, przypominając; ponownie prosić lub zarządać

upominek n
am i láthair
zwykle nieduża rzecz ofiarowana komuś

upomnienie ˌupɔ̃mʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
achasán
karcąca uwaga

uporczywy ˌupɔrˈt͡ʃɨvɨ adj
cruamhuineálach
trwający ciągle, nie przerywany, nieustanny

uporządkowanie n
ailíniú
(rzeczownik odczasownikowy) od uporządkować

uporządkowany adj
coimeádán
taki, który wykazuje porządek, ład, dobrą organizację

uporządkowywać v
ar fad
doprowadzać do ładu
bail
układać według określonego planu, np. w określonej kolejności

upośledzać v
cis
doprowadzać do upośledzenia, naruszać sprawność funkcjonowania czegoś
stawiać w gorszej sytuacji, utrudniać lub uniemożliwiać działanie czegoś

upośledzenie ˌupɔɕlɛˈd͡zɛ̃ɲɛ n
cis
stan ograniczenia w funkcjonowaniu jakiegoś narządu, organu ciała lub jego czynności

upośledzony adj
duine faoi mhíchumas
wykazujący niedorozwój umysłowy jakiegoś stopnia

upragniony adj
Dé bhur mbeatha
oczekiwany z dużym pragnieniem

uprawa uˈprava n
saothrú
zespół zabiegów potrzebnych do zasiewu lub sadzenia

uprawianie ˌupraˈvʲjä̃ɲɛ n
saothrú
(rzeczownik odczasownikowy) od uprawiać

uprawiać uˈpravʲjät͡ɕ v
cleacht
zajmować się regularnie jakąś czynnością
saothraigh
zajmować się uprawą rośliny lub ziemi

uprawny uˈpravnɨ adj
saothróg
o roślinie: nadająca się do wykorzystania w rolnictwie
talamh feirme
o ziemi: nadająca się do uprawy na niej roślin

uprowadzać v
fuadaigh
zmuszać kogoś do pójścia ze sobą lub porywać środek lokomocji

uprowadzić v
fuadaigh
zmusić kogoś do pójścia ze sobą lub porwać środek lokomocji

uprzednio adv
roimh ré
przed danym momentem, wydarzeniem; wcześniej

uprzedzać v
fainic a chur ar
powiadamiać o niebezpieczeństwie

uprzejmie uˈpʃɛjmʲjɛ adv
duiniúil
w sposób uprzejmy

uprzejmość uˈpʃɛjmɔɕt͡ɕ n
sibhialtacht
uprzejmy, grzeczny i życzliwy stosunek do ludzi

uprzejmy uˈpʃɛjmɨ adj
béasach
zachowujący się zgodnie z zasadami dobrego wychowania

uprzywilejować v
pribhléid
obdarzyć przywilejami, nadać szczególne uprawnienia

uprzątać uˈpʃɔ̃ntat͡ɕ v
cart
doprowadzać do porządku usuwając coś

uprząż n
gabháil
(technologia, technika, techniczny) zespół lin, pasów, itp., umożliwiający sprężyste połączenie kogoś, czegoś
(zootechnika, zootechniczny) pasy zakładane na konia, dzięki którym możliwe jest użycie zwierzęcia do pracy w zaprzęgu

ups interjection
hoips
(potocznie, potoczny) … wyrażający zakłopotanie bądź zaskoczenie

upust n
gaothaire
(przenośnie, przenośnia) pokazanie skrywanego stanu wewnętrznego
lacáiste
(handel, handlowy) obniżenie ceny

upuszczać v
sileadh
pozwalać wypaść z rąk

upór n
aindiúid
niezmienne zachowanie, ciągłe trwanie przy tych samych zasadach czy poglądach

upływ n
pasáiste
o odcinkach czasu: minięcie/mijanie czasu lub wydarzeń trwających w czasie

uran ˈurãn n
úráiniam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu U i liczbie atomowej 92;

uratować ˌuraˈtɔvat͡ɕ v
sábháil
korzystnie zmienić bieg wydarzeń
tarrtháil
ochronić, ocalić, pomóc komuś uniknąć nieszczęścia

uraz ˈuras n
gortú
uszkodzenie ciała

uraza uˈraza n
fala
niechęć, żal do kogoś

urażać v
gortaithe
naruszać wrażliwe, bolące miejsce przez dotknięcie lub przez silniejszy bodziec
wyrządzać przykrość

urbanistyczny adj
aghaidhbhéasach
dotyczący urbanistyki

uregulowanie n
riail
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przepis prawny

urlop ˈurlɔp n
dul ar saoire
dni wolne od pracy przysługujące pracownikowi;

urlop ojcowski ˈurlɔp ɔjˈt͡sɔfsʲci n
saoire atharthachta
(potocznie, potoczny) urlop, z którego korzysta ojciec noworodka lub niemowlęcia w celu sprawowania nad nim opieki
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urlop udzielany ojcu dziecka w wymiarze do 2 tygodni, przysługujący do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia albo urlop udzielany ojcu dziecka przysposobionego

urlopowicz ˌurlɔˈpɔvʲit͡ʃ n
lucht aermaíochta
(potocznie, potoczny) osoba spędzająca urlop

uroczystość ˌurɔˈt͡ʃɨstɔɕt͡ɕ n
cóisir
uroczyste obchodzenie jakiegoś święta, wydarzenia itp.

uroda uˈrɔda n
aithnid
wygląd człowieka
breáichte
zespół cech wyglądu człowieka, które pociągają, budzą zachwyt

urodlin uˈrɔdlʲĩn n
pápá
(botanika, botaniczny) Asimina, rodzaj małych drzew lub krzewów z rodziny flaszowcowatych, asymina;

urodzaj n
flúirse
(potocznie, potoczny) obfitość, duża ilość czegoś

urodzajny adj
bisiúil
(rolnictwo, rolniczy) dający obfity plon
taki, w którym zebrano wysokie plony

urodziny ˌurɔˈd͡ʑĩnɨ n
breithlá
rocznica dnia narodzin

urodzić uˈrɔd͡ʑit͡ɕ v
beir
aspekt dokonany od: rodzić

urojenie n
seachrán
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) objaw wytwórczy psychozy, zaburzenie treści myślenia polegające na nierzeczywistym osądzie, błędnym przekonaniu, niepodlegającym logicznej argumentacji

urojony adj
samhailteach
będący wytworem wyobraźni, a nie rzeczywistości

urok ˈurɔk n
briocht draíochta
(dawniej, dawny) według wierzeń ludowych: negatywna siła magiczna mogąca komuś lub czemuś szkodzić
caithis
(książkowy) to, co wywiera przyjemne wrażenie

uruchamiać ˌuruˈxãmʲjät͡ɕ v
geit
włączać jakąś maszynę
úsáid
(bankowość, bankowy) zaczynać wykorzystywać jakieś środki finansowe

urugwajski ˌuruɡˈvajsʲci adj
Uraguach
związany z Urugwajem, dotyczący Urugwaju

urwis n
anmhailís
chłopiec lubiący płatać figle

urwisko urˈvʲiskɔ n
leathaill
stroma ściana skalna

urzeczywistniać ˌuʒɛt͡ʃɨˈvʲistʲɲät͡ɕ v
réadaigh
realizować coś

urzekać uˈʒɛkat͡ɕ v
draíocht ar
wzbudzać podziw

urząd ˈuʒɔ̃nt n
oifig
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół osób i środków potrzebnych do wykonywania zadań organu administracji publicznej;

urząd miasta n
hall an bhaile
(administracja) jednostka administracyjna zarządzająca miastem;
siedziba urzędu miasta (1.1)

urządzić v
acmhainn
wyposażyć coś w odpowiednie urządzenia, zorganizować wystrój
ceartaigh
ułożyć według planu, uregulować, ustanowić
zorganizować jakieś wydarzenie

urzędnik uˈʒɛ̃ndʲɲik n
cléireach
osoba pracująca w jakimś urzędzie, pełniąca jakąś funkcję w administracji; także: osoba sprawująca jakiś urząd;

urzędować v
obair
pełnić obowiązki urzędnika

urąganie n
achasán
okazywanie złości, ubliżanie komuś

usilny adj
crua
taki, w który ktoś wkłada wiele wysiłku

usiłowanie ˌuɕiwɔˈvãɲɛ n
iarracht
(rzeczownik odczasownikowy) od usiłować

usiłować ˌuɕiˈwɔvat͡ɕ v
iarracht
bardzo usilnie starać się; działać w celu osiągnięcia czegoś

uskok ˈuskɔk n
éasc
(geologia, geologiczny) pęknięcie mas skalnych, wzdłuż którego nastąpiło ich przesunięcie względem siebie;

uspać ˈus.pat͡ɕ v
téigh a chodladh
położyć kogoś spać, ułożyć, utulić do snu

uspokajać ˌuspɔˈkajät͡ɕ v
ciúnas
skłaniać, nawoływać do ciszy, milczenia, hamować, uciszać
fuaraigh
odzyskiwać spokój, stawać się spokojnym

usposobienie n
méin
temperament, zespół stałych skłonności i cech psychicznych
tiúin
nastrój, chwilowy stan psychiczny

usta ˈusta n
béal
(anatomia, anatomiczny) część ciała służąca głównie do spożywania pokarmów oraz artykulacji głosek;

ustalać uˈstalat͡ɕ v
cuir ar bun
czynić niezmiennym
stwierdzać coś po zbadaniu
foireann
pozbawiać chwiejności, usztywniać
wybierać, wyznaczać, uzgadniać coś, jakąś wartość dla czegoś

ustalenie ˌustaˈlɛ̃ɲɛ n
breith
wynik ustalania, decyzja

ustanawiać ˌustãˈnavʲjät͡ɕ v
cuir ar bun
mianować, powoływać jakiś organ władzy

ustawa uˈstava n
dlí
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt normatywny o charakterze powszechnie obowiązującym, najczęściej obecnie uchwalany przez parlament (w niektórych państwach zatwierdzany później przez organ władzy wykonawczej);

ustawać v
coisc
(podniośle) przestawać wykonywać coś z powodu zmęczenia

ustawiać uˈstavʲjät͡ɕ v
ailínigh
stawiać w jakimś porządku
airde
o namiocie: rozbić
foireann
powodować określone działanie mechanizmu, urządzenia
plás
umieszczać kogoś, coś w określonej pozycji

ustawiczny adj
gréasach
ciągle trwający

ustawienie ˌustaˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
ceartú
(rzeczownik odczasownikowy) od ustawić

ustawodawca n
reachtóir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organ, który stanowi ustawy

ustawodawczy adj
reachtach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) opracowujący i wydający ustawy; związany z wydawaniem ustaw

ustawodawstwo n
reachtaíocht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) całokształt ustaw, przepisów oraz uregulowań prawnych dotyczących danej dziedziny życia, w określonym państwie
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) opracowywanie i wydawanie ustaw

ustawowy ˌustaˈvɔvɨ adj
dleathach
uregulowany ustawą

ustać v
socraigh
będąc wpierw mętnym, stać się po pewnym czasie klarownym

usterka n
botún
niewielki błąd w tekście
éasc
nieduża wada w urządzeniu

ustnik ˈustʲɲik n
béalóg
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) część instrumentu dętego w postaci rurki trzymanej w ustach lub przykładanej do nich w celu wdmuchania powietrza;
część aparatu służącego nurkowi do oddychania
część papierosa lub fajki trzymana w ustach podczas palenia

ustny ˈustnɨ adj
briathartha
wyrażony, przekazany za pomocą ust

ustrój ˈustruj n
córas
ogół norm prawnych regulujących procesy gospodarcze w państwie
orgánach
żywy organizm
réimeas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowanej władzy publicznej w państwie, zbiór zasad określających funkcjonowanie państwa i społeczeństwa

ustęp n
ionlann
(przestarzałe, przestarzały) ubikacja, zwłaszcza gdy publiczna
pasáiste
wydzielony fragment tekstu
wydzielony fragment utworu muzycznego

ustępować v
géill slí
pod naciskiem zmieniać postępowanie lub stanowisko
laghdaigh
przestawać (lub coraz mniej) się objawiać lub występować
tabhair
dawać wolne miejsce lub drogę

usuwać uˈsuvat͡ɕ v
scaoil
sprawiać, że coś nie znajduje się już w miejscu, w którym było
scrios
(informatyka, informatyczny) kasować dane z dysku itp.

usychać v
dísle
(botanika, botaniczny) ginąć z braku wody
(przenośnie, przenośnia) bardzo przeżywać

usypiać uˈsɨpʲjät͡ɕ v
snag
powodować, że ktoś zasypia
téigh a chodladh
zasypiać, zapadać w sen

uszatka zwyczajna n
ceann cait
(ornitologia, ornitologiczny) Asio otus, gatunek średniej wielkości sowy;

uszczelniać v
rón
(technologia, technika, techniczny) czynić szczelnym; powodować ścisłe przyleganie elementów czegoś poprzez wypełnienie luk

uszczerbek uʃˈt͡ʃɛrbɛk n
damáiste
(książkowy) poniesiona strata lub szkoda

uszkadzać v
damáistigh
psuć coś
déan dochar do
niszczyć tkankę lub narząd

uszkodzenie ˌuʃkɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
damáiste
(technologia, technika, techniczny) awaria, usterka
gortú
(medycyna, medyczny) naruszenie tkanki organizmu lub jej nieprawidłowa zmiana pod wpływem choroby bądź czynników zewnętrznych np. promieniowania

uszlachetniać v
beangán
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) tworzyć lepsze odmiany hodowlane

uszny ˈuʃnɨ adj
cluas
związany z uchem

usługa uˈswuɡa n
acaire
działalność gospodarcza służąca zaspokajaniu potrzeb ludzi
okazana pomoc

usługiwać v
giolla páirceála
pełnić posługi przy kimś

usługowy adj
feidhmeannas
przeznaczony do zaspokajania ludzkich potrzeb

utalentowany adj
tréitheach
obdarzony talentem

utarty adj
coimín
powszechnie przyjęty

utopia uˈtɔpʲja n
útóipe
(filozofia, filozoficzny) nie biorący pod uwagę możliwości realizacji ideał szczęśliwego społeczeństwa, ideał doskonałego ustroju politycznego

utopijny adj
útóipeach
właściwy utopii, niemożliwy do urzeczywistnienia

utopista ˌutɔˈpʲista n
útóipeach
człowiek mający nierealne pomysły; marzyciel, fantasta

utopizm n
útóipeachas
skłonność do opierania się na utopiach

utrapieniec n
crá croí
osoba nieznośna, sprawiająca innym kłopoty

utrata uˈtrata n
anachain
(książkowy) fakt, że ktoś został pozbawiony kogoś lub czegoś

utrudnienie ˌutrudʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
caoch
to, co utrudnia wykonanie czegoś

utrwalać v
ceirnín
(technologia, technika, techniczny) zapisywać na nośniku celem późniejszego odczytania lub odtworzenia
cuir caoi ar
(fotografia) nadawać trwałość zdjęciom poprzez zastosowanie właściwych odczynników
foireann
nadawać trwałość, utwierdzać, ugruntowywać
leasaigh
przedstawiać w formach literatury lub sztuki wycinek rzeczywistości

utrzymanie ˌuṭʃɨ̃ˈmãɲɛ n
clár
wyżywienie; czasem także: możliwość pobytu, noclegu
slí bheatha
środki, pieniądze niezbędne do życia

utrzymywanie ˌuṭʃɨ̃mɨˈvãɲɛ n
cothabháil
(rzeczownik odczasownikowy) od utrzymywać

utrzymywać ˌuṭʃɨ̃ˈmɨvat͡ɕ v
caomhnaigh
zachowywać coś w określonym stanie
coinnigh
mieć kogoś lub coś na utrzymaniu
popierać pogląd, powtarzać jakąś opinię

utwardzać v
cruaigh
czynić twardym, twardszym

utworzenie ˌutfɔˈʒɛ̃ɲɛ n
bunsraith
zorganizowanie czegoś (stowarzyszenia, instytucji (et cetera))

utwór ˈutfur n
saothar
dzieło literackie lub muzyczne
sil-leagan
(geologia, geologiczny), zwykle w lm, jakiekolwiek stałe tworzywo skorupy ziemskiej, będące produktem procesów geologicznych, posiadające tę samą budowę wewnętrzną lub inną wspólną cechę

utylitarny ˌutɨlʲiˈtarnɨ adj
fóntaí
taki, który dąży do niesienia praktycznej korzyści, pożytku; jest użyteczny

uwaga uˈvaɡa interjection
aire
uwaga! → okrzyk, mający na celu zwrócić czyjąś uwagę (1.1)

uwaga uˈvaɡa n
aifir
pouczenie, upomnienie; krytyka czyjegoś zachowania
aire
skupienie nad przedmiotem, zjawiskiem lub myślą

uważać uˈvaʒat͡ɕ v
aimsigh
sądzić coś o kimś lub czymś
uznawać; poczytywać
comhchruinnigh
skupiać się
creid
mieć zdanie na jakiś temat; być zdania
tabhair aire daoibh féin
zwracać szczególną uwagę na coś; być ostrożnym

uważnie uˈvaʒʲɲɛ adv
go haireach
z uwagą, bacznie, ostrożnie

uważny uˈvaʒnɨ adj
aireach
charakteryzujący się uwagą, rozwagą, ostrożnością; taki, który czuwa, uważa

uwielbiać uˈvʲjɛlbʲjät͡ɕ v
ansacht
otaczać kogoś miłością

uwierać v
buain
gnieść, uciskać

uwiąz n
teaghrán
linka lub łańcuch, którym przywiązane jest zwierzę

uwięzić v
dol
pozbawić wolności, zamknąć w więzieniu

uwodniony adj
hiodráitithe
(chemia, chemiczny) utworzony przez przyłączenie cząsteczek wody

uwodornić v
hidriginigh
(chemia, chemiczny) poddać procesowi technologicznemu polegającemu na katalitycznej reakcji wodoru ze związkami organicznymi

uwolnienie ˌuvɔlʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
fuascailt
wypuszczenie na wolność; wyzwolenie

uwolnić uˈvɔlʲɲit͡ɕ v
poc saor
wypuścić na wolność, oswobodzić

uwzględniać v
meas
prośbę, życzenie, wniosek: spełnić, przychylić się do

uzależnienie ˌuzalɛʒʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
andúil
(psychologia, psychologiczny) chroniczna potrzeba dostarczania określonych, na ogół szkodliwych bodźców do organizmu człowieka, zwykle sprzeczna z jego wolą i intelektem

uzależniony n
andúileach
osoba, która popadła w nałóg

uzasadniać ˌuzaˈsadʲɲät͡ɕ v
bannaí
podawać argumenty, powody lub dowody na słuszność lub prawdziwość czegoś

uzasadnienie ˌuzasadʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
réasún
zbiór argumentów, powodów, motywów i dowodów wyjaśniających jakieś działanie

uzasadniony adj
eolach
oparty na słusznych podstawach, mający obiektywne uzasadnienie

uzbecki uzˈbɛt͡sʲci n
Úisbéicis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Uzbekistanu;

uzbrojenie ˌuzbrɔˈjɛ̇̃ɲɛ n
armáil
sprzęt bojowy, w który wyposażone jest wojsko
rigín
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyposażenie statku żaglowego, składające się z omasztowania, ożaglowania i olinowania

uzda n
srian
(jeździectwo, jeździecki) (zootechnika, zootechniczny) część uprzęży konia, muła lub osła;

uzdolnienie n
éirimiúlacht
zespół cech umożliwiających komuś wykonywanie działania w danej dziedzinie na niezwykłym, wysokim poziomie

uzdolniony adj
tréitheach
obdarzony ponadprzeciętnymi umiejętnościami

uzgadniać uzˈɡadʲɲät͡ɕ v
aontaigh
doprowadzać do zgody
ceartaigh
doprowadzać do zgodności

uznanie uˈznãɲɛ n
aitheantas
przyjęcie za prawdę
szacunek, poważanie, podziw
críonnacht
ocena, wyczucie

uznawać uzˈnavat͡ɕ v
aithin
zgadzać się z czymś
oirmhinnigh
potwierdzać czyjeś prawa, pozycję, suwerenność

uzupełnienie ˌuzupɛwʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
agús
to, co jest dopełnieniem, rozwinięciem, dodatkiem do czegoś

uzurpator ˌuzurˈpatɔr n
anlaith
człowiek, który bezprawnie przywłaszcza sobie tytuł, władzę albo cudze prawa do czegoś

uzurpować ˌuzurˈpɔvat͡ɕ v
forghabh
bezprawnie, samowolnie zagarniać, przywłaszczać

uzyskanie ˌuzɨˈskãɲɛ n
brabach
(rzeczownik odczasownikowy) od uzyskać

uzyskiwać ˌuzɨˈsʲcivat͡ɕ v
bain
otrzymywać coś o co się zabiegało, starało się otrzymać

uzębienie n
déad
(zoologia, zoologiczny) (stomatologia, stomatologiczny) (anatomia, anatomiczny) zestaw wszystkich zębów u danego osobnika;

ułamek uˈwãmɛk n
codán
(matematyka, matematyczny) zapis dzielenia za pomocą poziomej kreski rozdzielającej dzielną od dzielnika (zwanych w tej sytuacji licznikiem i mianownikiem)

ułatwiać uˈwatfʲjät͡ɕ v
aosáid
sprawiać, że coś staje się dla kogoś łatwiejsze

ułomność uˈwɔ̃mnɔɕt͡ɕ n
cis
kalectwo

ułomny adj
duine faoi mhíchumas
posiadający wady budowy ciała
uireasach
zawierający braki, niedoskonałości

uścisk ˈuɕt͡ɕisk n
barróg a thabhairt dá chéile
otoczenie kogoś ramionami i przytulenie

uśmiech ˈuɕmʲjɛx n
aoibh fáthadh an gháire
zmiana wyrazu twarzy, która jest przejawem odczuwania radości, zadowolenia, rozbawienia, serdeczności lub ironii;

uśmiechać się uɕˈmʲjɛxat͡ɕ‿ɕɛ v
déan miongháire
wyrażać pozytywne emocje za pomocą grymasów twarzy

uśmierzać v
fuascail
(medycyna, medyczny) zmniejszać bądź usuwać objawy

uśmieszek uˈɕmʲjɛʃɛk n
leamh-mheangadh
niewyraźny uśmiech wyrażający często drwinę, ironię albo pogardę

użycie uˈʒɨt͡ɕɛ n
úsáid
skorzystanie z czegoś, zastosowanie, posłużenie się czymś

użytek uˈʒɨtɛk n
talamh feirme
obszar ziemi będący w uprawie lub nadający się do uprawy
úsáid
użycie, używanie, użytkowanie

użytkownik ˌuʒɨtˈkɔvʲɲik n
Úsáideoir
osoba, która używa czegoś, użytkuje coś

używanie ˌuʒɨˈvãɲɛ n
úsáid
(rzeczownik odczasownikowy) od używać

używać uˈʒɨvat͡ɕ v
ócáidigh
korzystać z czegoś do zrobienia czegoś

używka uˈʒɨfka n
ardóg
produkt spożywczy, zwykle nie mający wartości odżywczej, działający pobudzająco na organizm ludzki

użyźniać uˈʒɨʑɲät͡ɕ v
leasaigh
czynić glebę bardziej urodzajną, zwiększać jej żyzność

van vãn n
veain
typ nadwozia samochodu osobowego do przewozu większej ilości osób;

vel vɛl conjunction
ailias
(książkowy) albo, czyli, albo też (używane tylko dla połączenia określeń synonimicznych, szczególnie nazwisk, pseudonimów tej samej osoby)

w f v vu n
w
(językoznawstwo, językoznawczy) dwudziesta ósma litera polskiego alfabetu;

w f v vu preposition
ag
…określający czas zaistnienia czynności; czas trwania czynności
…określający wnętrze miejsca wykonywania czynności (również przenośne: umysł, mózg, serce itp.)
isteach i
…określający kierunek czynności

w biały dzień ˈv‿bʲjawɨ ˈd͡ʑɛ̇̃ɲ adv
i lár an lae ghil
nie kryjąc się z niczym, jawnie, otwarcie

w celu ˈf‿t͡sɛlu
chun
przyłącza określenie celu, w jakim ktoś działa; aby, by

w ciągu ˈfʲ‿t͡ɕɔ̃ŋɡu
ar feadh
wskazuje odcinek czasu stanowiący ramy czasowe dla opisywanych zdarzeń

w ciąży adj
ag iompar clainne
(fizjologia, fizjologiczny) taka, która została ciężarną

w czepku urodzony ˈf‿t͡ʃɛpku ˌːrɔˈd͡zɔ̃nɨ adj
rugadh é le spúnóg airgid ina bhéal
(przenośnie, przenośnia) o kimś, kto ma dużo szczęścia

w dodatku adv
chomh maith
ponadto, dodatkowo, poza tym, oprócz tego

w dół
anuas
…informujący o miejscu, przebiegu czegoś lub o odbywaniu się jakiejś czynności w kierunku niżej od omawianej pozycji

w dół adv
anuas
w kierunku tego, co znajduje się niżej; coraz niżej

w formie ˈf‿ːɔrmʲjɛ adj
dathúil
w dobrej kondycji

w górę ˈv‿ɡurɛ adv
aníos
określenie kierunku powyżej czegoś
(hydrologia, hydrologiczny) w kierunku źródła

w imieniu v‿ĩˈmʲjɛ̇̃ɲu
in ainm
w czyimś upoważnieniu

w imię ˈv‿ĩmʲjɛ
ar mhaithe le
ze względu na jakąś wartość
in ainm
dla kogoś

w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego interjection
in ainm an Athar, agus an Mhic, agus an Sprid Naoimh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijańskie wezwanie rozpoczynające modlitwę

w koło adv
ar feadh an ama
w sposób nieustanny, ciągły
i dtrátha
dookoła własnej osi
po okręgu

w lewo adv
clé
w kierunku, który znajduje się po lewej stronie

w ogóle v‿ɔˈɡulɛ ˈv‿ɔɡulɛ adv
ar bith
z przeczeniem: zupełnie, nic a nic
go coitianta
ogólnie, w sumie, podsumowując

w pierwszej kolejności ˈf‿pʲjɛrfʃɛj ˌkɔlɛjˈnɔɕt͡ɕi idiom
ó thosach
najpierw

w poprzek
arís
przyimek wskazujący, że coś znajduje się lub porusza prostopadle do długości danego obiektu

w porządku interjection
ceart go leor
(potocznie, potoczny) zwrot wyrażający zgodę na coś
(potocznie, potoczny) zwrot wyrażający zrozumienie, uznanie czegoś (lub kogoś) za dobre, do przyjęcia, możliwe, prawidłowe

w przeciwieństwie do ˌf‿pʃɛt͡ɕiˈvʲjɛ̇̃j̃stfʲjɛ ˈdɔ
murab ionann is
przeciwnie w porównaniu do czegoś, inaczej niż coś

w przybliżeniu adv
ar tí
blisko, ale niedokładnie tak

w przód adv
ar aghaidh
w kierunku przed obserwatorem

w stosunku do f‿stɔˈsũnku ˈdɔ
a
wobec, do, względem

w sumie f‿sũmˈjɛ adv
cuir le chéile
na moment zakończenia jakiegoś przedsięwzięcia

w szczególności adv
áirithe
szczególnie, zwłaszcza

w tym f‿tɨ̃m adv
san áireamh
włącznie z

w wyniku
mar sin de
…tworząca konstrukcje opisujące przyczynę omawianego zjawiska czy wydarzenia

w środku
i mbun
wskazuje na moment w połowie jakiegoś okresu

w żywe oczy idiom
dínáireach
bezpośrednio, wprost

wabić v
aom
działać przyciągająco

wachlarz ˈvaxlaʃ n
réim
(przenośnie, przenośnia) skala, rozpiętość, różnorodność

wachta n
cathais
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) grupa marynarzy pełniących służbę
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) służba pełniona przez marynarza na statku

wacik ˈvat͡ɕik n
ceirt
(potocznie, potoczny) kulisty bądź spłaszczony kawałek waty służący m.in. do dezynfekcji lub demakijażu

wada ˈvada n
fabht
ujemna cecha charakteru

wadliwy vaˈdlʲivɨ adj
fabhtach
mający wady, usterki, defekty, braki lub błędy

waga ˈvaɡa n
scálaí
(metrologia, metrologiczny) urządzenie do pomiaru ciężaru;

wagarować v
caill
opuszczać zajęcia szkolne samowolnie, bez uzasadnionej przyczyny

wagarowicz n
múitseálaí
(edukacja, edukacyjny) uczeń chodzący na wagary, opuszczający lekcje

wagarowiczka n
múitseálaí
(edukacja, edukacyjny) uczennica chodząca na wagary, opuszczająca lekcje

wagon ˈvaɡɔ̃n n
carráiste
(kolejnictwo) pojazd szynowy, zazwyczaj bez własnego napędu, przeznaczony do przewozu pasażerów lub towarów;

wagon restauracyjny n
bialann
(kolejnictwo) wagon pociągu dalekobieżnego o wyposażeniu właściwym dla restauracji

wagon sypialny n
cóiste codlata
(kolejnictwo) wagon pociągu dalekobieżnego o wyposażeniu właściwym dla sypialni

wahadło n
luascadán
ciało poruszające się wokół nieruchomego punktu lub poziomej osi nie przechodzącej przez środek ciężkości tego ciała

wahanie vaˈxãɲɛ n
luaineacht
zmienność określonej wielkości (cen, temperatur) w określonych granicach
luascán
ruch okresowy zbliżony do ruchu wahadła

wakacje vaˈkat͡sʲjɛ n
scíth
(edukacja, edukacyjny) letnia przerwa od zajęć szkolnych

wal val n
míol mór
(zoologia, zoologiczny) nazwa niektórych gatunków wielorybów

walabia n
valbaí
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Wallabia Trouessart, rodzaj torbacza z podrodziny kangurów;

walc valt͡s n
válsa
(choreografia, choreograficzny) taniec wirowy wykonywany w parach do melodii w metrum 3/4;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) taneczny utwór muzyczny oparty o walc (1.1);

walczyć ˈvalt͡ʃɨt͡ɕ v
bruíon
toczyć walkę, uczestniczyć w walce

walczyć z wiatrakami ˈvalt͡ʃɨd͡ʑ ˌz‿vʲjatraˈkãmʲi v
dul i ngleic le samhailtí
walczyć z wytworami własnej wyobraźni

walec ˈvalɛt͡s n
sorcóir soladach
(matematyka, matematyczny) bryła o przekroju pionowym prostokąta i o podstawie będącej kołem;
przedmiot w kształcie walca (1.2)

waleczność vaˈlɛt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
calmacht
wyjątkowe poświęcenie walce, odwaga; cecha tego, kto jest waleczny

waleczny vaˈlɛt͡ʃnɨ adj
tabhair dúshlán
odznaczający się męstwem, odwagą w walce

walencja n
fochiall
(językoznawstwo, językoznawczy) zdolność otwierania pozycji w wyrazie, które mogą być zajęte przez inne elementy gramatyczne lub leksykalne;

walentynka ˌvalɛ̃nˈtɨ̃nka n
cárta Fhéile Vailintín
anonimowy drobny upominek lub kartka z życzeniami na walentynki, zwykle ozdobiona sercem, będąca wyrazem adoracji
osoba obdarowana z okazji walentynek

waleriana ˌvalɛrʲˈjãna n
caorthann
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Valeriana officinalis L., kozłek lekarski
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wyciąg, nalewka lub tabletki z korzenia kozłka lekarskiego, środek uspokajający;

walet ˈvalɛt n
cuireata
(termin karciany) najsłabsza figura w kartach, starsza od blotek, oznaczona literą W (J, V lub B w innych językach);

waleń ˈvalɛ̃ɲ n
míol mór
(zoologia, zoologiczny) zwierzę należące do rzędu waleni

walijski vaˈlʲijsʲci adj
Breatnach
związany z Walią, dotyczący Walii

walijski vaˈlʲijsʲci n
Breatnach
(językoznawstwo, językoznawczy) język walijski (1.1); język z grupy języków celtyckich, którym posługuje się ponad 600 tys. mieszkańców Walii;

walizka vaˈlʲiska n
cás
rodzaj torby podróżnej w formie sztywnego prostopadłościanu z uchwytem;

walić ˈvalʲit͡ɕ v
lámhach
(potocznie, potoczny) strzelać z broni
brúigh
(potocznie, potoczny) mocno coś lub kogoś uderzać

walić po głowie v
agóid
(żartobliwie) karcić kogoś

walka ˈvalka n
bruíon
(sport, sportowy) mecz bokserski lub mecz innego sportu kontaktowego
siłowe lub zbrojne rozstrzyganie konfliktu
sníomh
(przenośnie, przenośnia) zmaganie z czymś, zwalczanie czegoś

walny ˈvalnɨ adj
cinniúnach
mający decydujące znaczenie

walor ˈvalɔr n
ardchaighdeáin
cecha wyróżniająca, szczególnie pozytywna

waloński adj
Vallúnais
związany z Walonią lub Walonami, dotyczący Walonii lub Walonów

waloński n
Vallúnais
(językoznawstwo, językoznawczy) język waloński;

waluta vaˈluta n
airgead
(bankowość, bankowy) oficjalna jednostka monetarna danego państwa;
bonn
wymienialny środek płatniczy

wamp vãmp n
buimpéis
demoniczna, uwodzicielska kobieta

wampir ˈvãmpʲir n
vaimpír
(mitologia, mitologiczny) (fantasy) upiór wysysający krew z żyjących;
(zoologia, zoologiczny) gatunek nietoperza żywiącego się krwią ssaków;

wanad ˈvãnat n
vanaidiam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu V i liczbie atomowej 23;

wandal ˈvãndal n
creachadóir
osoba bezsensownie i bezmyślnie niszcząca rzeczy, wartości kulturalne, dzieła sztuki

wandalizm vãnˈdalʲism̥ n
loitiméireacht
akt bezmyślnego zniszczenia

wandalski adj
Vandal
(historia, historyczny, historycznie) związany z Wandalami, dotyczący Wandalów

wandalski n
Vandal
(językoznawstwo, językoznawczy) język wandalski, wymarły język germański;

wanilia vãˈɲilʲja n
fanaile
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin jednoliściennych z rodziny storczykowatych;

wanna ˈvãnːa n
dabhach fholctha
duże naczynie do kąpieli

wanta ˈvãnta n
scriúta
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lina podtrzymująca i usztywniająca maszt w płaszczyźnie prostopadłej do płaszczyzny symetrii kadłuba jachtu;

wapiennik n
tiníl
(technologia, technika, techniczny) piec służący do wypalania wapienia w celu uzyskania wapna palonego;

wapienny adj
aolchloch
dotyczący wapienia, wykonany z wapienia

wapień ˈvapʲjɛ̇̃ɲ n
aolchloch
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego lub chemicznego zbudowana z węglanu wapnia;

wapiti n
vaipití
(zoologia, zoologiczny) Cervus canadensis, duży, północnoamerykański jeleń;

wapno n
aol
(chemia, chemiczny) potoczna nazwa kilku związków wapnia i różnych surowców mających zastosowanie w budownictwie, przemyśle, rolnictwie i medycynie;

wapń vapʲɲ̊ n
cailciam
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ca i liczbie atomowej 20;

waran ˈvarãn n
laghairt mhonatóra
(herpetologia, herpetologiczny) rodzaj dużej jaszczurki

waran z Komodo n
dragan Chomódó
(herpetologia, herpetologiczny) Varanus komodoensis Ouwens, drapieżny gad z rodziny waranów zamieszkujący wyspy Archipelagu Sundajskiego;

warcab n
boim
pionek w grze w warcaby

warcaba n
boim
pionek warcabowy

warcabnica ˌvart͡sabʲˈɲit͡sa n
clár fichille
plansza do warcabów

warchlak ˈvarxlak n
banbh
młode dzika w pierwszym roku życia;
młode świni domowej w pierwszym roku życia

warczeć v
buille
o urządzeniach wydawać niskie dźwięki przy pracy
drantán
o stworzeniach wydawać gardłowe, niskie dźwięki ostrzegawcze jako forma gniewu, chęci ataku
pléasc
(potocznie, potoczny) mówić opryskliwie

warga ˈvarɡa n
liopa
(anatomia, anatomiczny) parzysty fałd skórny ograniczający usta;

wariat ˈvarʲjat n
gealt
(potocznie, potoczny) człowiek chory psychicznie

wariograf n
brathadóir éithigh
urządzenie służące do rejestrowania nieświadomych reakcji przesłuchiwanego na zadawane pytania, pomagające wnioskować o jego prawdomówności;

warkocz ˈvarkɔt͡ʃ n
cleacht
(fryzjerstwo, fryzjerski) splot zazwyczaj z trzech pasm włosów
coś zaplecionego tak jak warkocz (1.1)

warkoczyk varˈkɔt͡ʃɨk n
pónaí
(zdrobniale) od: warkocz

warownia n
dún
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) obwarowany gród, twierdza otoczona obwarowaniem

warstwa ˈvarstfa n
sraith
każda z części materii wyraźnie wyodrębniających się w postaci równoległych płaszczyzn

warszawski varˈʃafsʲci adj
Vársá
związany z Warszawą, pochodzący z Warszawy

warsztat ˈvarʃtat n
binse
(rzemiosło, rzemieślniczy) stół z kompletem narzędzi do wykonania określonej pracy, zwłaszcza rzemieślniczej, mechanicznej
ceardlann
(motoryzacja) (rzemiosło, rzemieślniczy) firma zajmująca się usługami mechanicznymi, rzemieślniczymi, naprawczymi
(rzemiosło, rzemieślniczy) pomieszczenie z kompletem narzędzi do wykonanie określonej pracy, zwłaszcza rzemieślniczej, mechanicznej

warsztat tkacki n
taibhsigh
(włókiennictwo) proste urządzenie do wytwarzania tkanin nazywane również krosnem ręcznym;

warta ˈvarta n
garda
straż pełniona przez jedną lub kilka osób;

wartki ˈvartʲci adj
aerach
szybko płynący

wartościowy ˌvartɔɕˈt͡ɕɔvɨ adj
luachmhar
o wysokiej wartości materialnej

wartość ˈvartɔɕt͡ɕ n
luach
(fizyka, fizyczny) (matematyka, matematyczny) liczba wyrażająca daną wielkość fizyczną lub będąca wynikiem wyrażenia matematycznego
kwota pieniędzy, jaką wart jest jakiś przedmiot lub usługa
określony stan danej cechy, wymiar cechy; znaczenie; to, ile coś jest warte z jakiejś przyczyny
zwykle lm zasada moralna, przekonanie

waruj ˈvaruj interjection
suas
komenda dla psa, aby ten przywarł do ziemi w pozycji oczekującej

warunek vaˈrũnɛk n
coinníoll
ograniczenie, bez którego coś nie jest możliwe

warunkować v
bail
stanowić warunek czego; wpływać na przebieg

warzywnik vaˈʒɨvʲɲik n
gort
ogród lub jego część przeznaczona na uprawę warzyw

warzywny vaˈʒɨvnɨ adj
glasra
dotyczący warzyw, zawierający głównie warzywa, zrobiony z warzyw

warzywo vaˈʒɨvɔ n
glasraí
roślina, której owoce, korzenie, liście lub kwiatostany służą człowiekowi za pokarm

wasal ˈvasal n
seirbhíseach
(historia, historyczny, historycznie) w feudalizmie: szlachcic, który złożył przysięgę innemu szlachcicowi (seniorowi), zobowiązując się do wierności, pomocy różnego rodzaju, a w zamian korzystając z jego ochrony;

wasz vaʃ pronoun
bhur
2. (osoba) lm

wata ˈvata n
flocas cadáis
masa cienkich włókien używana w celach kosmetycznych, technicznych, krawieckich i jako opatrunek;

wata cukrowa ˈvata t͡suˈkrɔva n
scamall siúcra
(spożywczy) jadalny wyrób z cukru przypominający watę;

wataha vaˈtaxa n
pacáil
(łowiectwo, łowiecki) stado wilków lub dzików;

waza ˈvaza n
bláthchuach
duże, wysmukłe i ozdobne naczynie z ceramiki, kamienia albo metalu

wazektomia ˌvazɛkˈtɔ̃mʲja n
vaiseachtóime
(medycyna, medyczny) zabieg urologiczny przeprowadzany u mężczyzn w celu trwałego pozbawienia ich płodności, polegający na przecięciu nasieniowodu (nasieniowodów);

wazelina n
veasailín
(chemia, chemiczny) mazista, biaława substancja będąca mieszaniną węglowodorów parafinowych, głównie dokozanu i trikozanu, wykorzystywana w kosmetyce i technice;

wazon ˈvazɔ̃n n
bláthchuach
ozdobne naczynie przeznaczone do przechowywania ciętych kwiatów

wał vaw n
crann
narzędzie w kształcie walca osadzonego w ramie na osi, służące do ugniatania i wyrównywania gruntu, nawierzchni dróg itp.
tonn
(technologia, technika, techniczny) element maszyny w kształcie długiego walca, służący do przekazywania obrotów

wałach ˈvawax n
gearrán
(jeździectwo, jeździecki) (zootechnika, zootechniczny) wykastrowany samiec konia o wyciszonym temperamencie;

wałek do ciasta ˈvawɛɡ dɔ‿ˈt͡ɕasta n
crann fuinte
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) drewniany przedmiot w kształcie walca służący do rozpłaszczania ciasta, w celu uzyskania cienkiej warstwy;

wałkoń n
bruachaire
osoba, której nie chce się pracować

ważka ˈvaʃka n
snáthaid mhór
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rzędu ważek (Odonata Fabricius), żyjący w okolicach zbiorników wodnych podłużny, o dwóch parach skrzydeł i dużych oczach;

ważniak n
boc mór
(potocznie, potoczny) osoba zarozumiała

ważność ˈvaʒnɔɕt͡ɕ n
bailíocht
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) cecha tego, co ważne, mające moc prawną
tábhacht
cecha tego, co ważne, mające duże znaczenie

ważny ˈvaʒnɨ adj
tábhachtach mórluachach
mający duże znaczenie

ważyć ˈvaʒɨt͡ɕ v
meáigh
określać czyjś ciężar za pomocą wagi
mieć jakiś ciężar, masę
tóg suas
(potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) mieć rozmiar

wbijać ˈvbʲijät͡ɕ v
bagair
zagłębiać coś w czymś przez uderzanie lub nacisk

wbrew vbrɛf preposition
i gcoinne
sprzecznie z czymś, na przekór komuś lub czemuś

wcale ˈft͡salɛ adv
ar chor ar bith
…używany z przeczeniem „nie”, komunikujący, że jakiś stan nie dotyczy wspomnianego obiektu
ar fad
…(potocznie, potoczny) komunikujący, że jakiś stan dotyczy wspomnianego obiektu w stopniu wystarczającym, wbrew oczekiwaniom

wcale ˈft͡salɛ particle
ach
…używana z przeczeniem „nie”, podkreślająca, że mówiący jest przekonany o wyrażanym sądzie, wbrew przypuszczeniom rozmówcy, że jest inaczej
ar chor ar bith
…(potocznie, potoczny) zaprzeczająca sądowi wyrażonemu przez rozmówcę

wchodzić ˈfxɔd͡ʑit͡ɕ v
iontráil
wstępować w obręb jakiegoś pomieszczenia, budynku, obszaru, strefy itp.

wchodzić w życie idiom
tar i bhfeidhm
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zaczynać obowiązywać, stawać się stosowanym, używanym

wchłaniać v
súigh
czynić częścią większej całości, np. grupy
wciągać w siebie, chłonąć, wsysać

wciskać v
éifeacht
(potocznie, potoczny) zmuszać do przyjęcia czegoś

wciągać ˈfʲt͡ɕɔ̃ŋɡat͡ɕ v
ardaitheoir
ciągnąc coś, unosić to do góry
súigh
o książce, filmie, grze: absorbować

wciąż fʲt͡ɕɔ̃w̃ʃ adv
i gcónaí
wykonując jakąś czynność cały czas, bez przerwy

wczasy ˈft͡ʃasɨ n
dul ar saoire
zorganizowany wielodniowy wypoczynek poza miejscem zamieszkania

wczesny ˈft͡ʃɛsnɨ adj
luath
taki, który jest u swojego początku
występujący w początkowej fazie; odbywający się na początku właściwej sobie pory

wcześnie ˈft͡ʃɛɕɲɛ adv
luath
podczas początkowego etapu trwania czegoś
rano, w pierwszych godzinach po świcie

wcześniej ˈft͡ʃɛɕɲɛ̇j adv
ó shin
przed upływem pewnego określonego czasu; przed jakimś wydarzeniem

wczoraj ˈft͡ʃɔraj adv
inné
w dniu poprzedzającym dzisiejszy

wczorajszy ft͡ʃɔˈrajʃɨ adj
inné
taki, który był wczoraj, dotyczy poprzedniego dnia; z dnia poprzedniego

wdech n
anáil
(fizjologia, fizjologiczny) akt wprowadzania powietrza do układu oddechowego

wdowa ˈvdɔva n
baintreach
kobieta, której ostatni mąż nie żyje;

wdowi grosz ˈvdɔvʲi ˈɡrɔʃ n
cianóg na baintrí
(książkowy) niewielka kwota przekazana kosztem wyrzeczeń przez osobę niezamożną

wdowiec ˈvdɔvʲjɛt͡s n
baintreach fir
mężczyzna, którego ostatnia żona nie żyje

wdowieństwo n
baintreachas
bycie wdową lub wdowcem

wdychać ˈvdɨxat͡ɕ v
análaigh
wciągać powietrze/wyziewy nosem lub ustami do płuc

wdzięczność ˈvʲd͡ʑɛ̃n͇t͡ʃnɔɕt͡ɕ n
buíochas
uczucie serdeczności w stosunku do swojego darczyńcy, dobroczyńcy, chęć odwzajemnienia się mu za dobrodziejstwa

wdzięczny ˈvʲd͡ʑɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
buíoch
pełen wdzięczności

wdzięk vʲd͡ʑɛ̃ŋk n
spéiriúlacht
sprawianie miłego wrażenia swoim wyglądem i / lub zachowaniem

według ˈvɛdwuk preposition
dar le
…oznaczający, że coś odbywa się zgodnie z jakąś instrukcją, planem, poleceniem
…wyrażający autora czegoś

weekend n
deireadh seachtaine
sobota i niedziela, także piątek wieczorem, (dosłownie) koniec tygodnia;

weganin vɛˈɡãɲĩn n
veigeán
człowiek przestrzegający zasad weganizmu, niejedzący żadnych pokarmów pochodzenia zwierzęcego

wegański vɛˈɡãj̃sʲci adj
veigeánach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bez mięsa, ryb i innych produktów pochodzenia zwierzęcego (tj. nabiału, tłuszczów zwierzęcych, jajek, owoców morza, miodu)
związany z weganizmem, dotyczący weganizmu

wegetarianin ˌvɛɡɛtarʲˈjä̃ɲĩn n
feoilséantóir
człowiek, który nie je mięsa

wegetarianizm ˌvɛɡɛtarʲˈjä̃ɲism̥ n
feoilséanadh
sposób odżywiania się charakteryzująca się wyłączeniem z posiłków produktów mięsnych;

wegetariański ˌvɛɡɛtarʲˈjä̃j̃sʲci adj
feoilséantach
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o jedzeniu: pozbawiony mięsa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o jedzeniu: pozbawiony mięsa i niektórych albo wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego
związany z wegetarianizmem, dotyczący wegetarianizmu

wehikuł vɛˈxʲikuw n
gníomhas tíolacais
(żartobliwie) środek transportu

wejściówka n
meil
(potocznie, potoczny) bilet upoważniający do wejścia bez rezerwacji miejsca siedzącego
(środowiskowy) bilet umożliwiający wejście na przedstawienie w teatrze z możliwością zajęcia wolnego miejsca

weksel ˈvɛksɛl n
bille malairte
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym dłużnik zobowiązuje się zwrócić wierzycielowi określoną sumę pieniędzy w określonym czasie;

weksylologia ˌvɛksɨlɔˈlɔɟja n
brateolaíocht
nauka zajmująca się badaniem flag, sztandarów i chorągwi;

wektor ˈvɛktɔr n
veicteoir
(biologia, biologiczny) organizm lub cząsteczka zdolna do przeniesienia fragmentu DNA do komórki biorcy;
(geometria) (fizyka, fizyczny) obiekt będący wielkością określoną przez wartość liczbową (moduł), zwrot i kierunek, ale bez punktu zaczepienia;
(geometria) (fizyka, fizyczny) para punktów, przedstawiana geometrycznie w postaci odcinka ze strzałką;
(informatyka, informatyczny) sposób, w jaki można zainfekować urządzenie
(informatyka, informatyczny) tablica jednowymiarowa;
(matematyka, matematyczny) w szerszym znaczeniu: element przestrzeni liniowej, czyli obiekt, który może być skalowany i dodawany;
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) organizm przenoszący pasożyta lub drobnoustrój zakaźny;

wektorowy ˌvɛktɔˈrɔvɨ adj
veicteoir
(matematyka, matematyczny) (fizyka, fizyczny) mający oprócz wartości liczbowej kierunek i zwrot
(matematyka, matematyczny) składający się z wektorów, uwzględniający własności wektorów

welin ˈvɛlʲĩn n
párpháipéar
dobrej jakości cienki pergamin z cielęcej skóry;

welur ˈvɛlur n
veiliúr
(włókiennictwo) tkanina osnowowa z krótkim włosem tworzącym okrywę runową, rodzaj pluszu

welurowy adj
veiliúr
(rzemiosło, rzemieślniczy) (włókiennictwo) wykonany z weluru

wena ˈvɛ̃na n
inspioráid
(książkowy) zapał twórczy, natchnienie, zdolność, łatwość tworzenia
síog
(dawniej, dawny) (anatomia, anatomiczny) żyła

wenecjanin ˌvɛ̃nɛˈt͡sʲjä̃ɲĩn n
Veinéiseach
mieszkaniec Wenecji

wenecki vɛ̃ˈnɛt͡sʲci adj
Veinéiseach
odnoszący się do Wenecji, związany z Wenecją, wywodzący się z Wenecji

wenecki vɛ̃ˈnɛt͡sʲci n
Veinéiseach
(językoznawstwo, językoznawczy) zespół dialektów używanych w północno-wschodnich Włoszech;

weneryczny adj
véinéireach
(medycyna, medyczny) przenoszony drogą płciową

wenezuelski ˌvɛ̃nɛzuˈ<sup>w</sup>ɛlsʲci adj
Veiniséalach
odnoszący się do Wenezueli lub Wenezuelczyków

wentyl n
comhla
zawór doprowadzający i odprowadzający powietrze (np. w piłce lub w kole)

wentylacja n
aeráil
(technologia, technika, techniczny) wymiana powietrza w pomieszczeniach lub maszynach

wentylacyjny adj
aeráil
związany z wentylacją

wenusjański adj
Véineasach
(astronomia, astronomiczny) związany z planetą Wenus

weranda vɛˈrãnda n
póirse
(architektura, architektoniczny) drewniana lub murowana dobudówka o funkcji rekreacyjnej, zazwyczaj dostawiona do budynku mieszkalnego, otwarta lub oszklona, z dachem na słupach

werbalny adj
briathartha
wyrażony przy pomocy słów

werbel ˈvɛrbɛl n
sreangdhruma
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bęben posiadający struny pod spodnią membraną dla uzyskania charakterystycznego dźwięku;

werbować v
earcaigh
(wojskowość, wojskowy) zaciągać do wojska
namawiać kogo do udziału w czymś
pozyskiwać zwolenników

werdykt ˈvɛrdɨkt n
breith
decyzja podjęta przez sędziów, jurorów, ławę przysięgłych, komisję itp.

wermut n
fíon mormónta
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) wino wzmacniane aromatyzowane ziołami i korzeniami;

wernakularny ˌvɛrnakuˈlarnɨ adj
dúchasach
(językoznawstwo, językoznawczy) nieliteracki, niestandardowy, terytorialny, ludowy – w odniesieniu do odmiany języka;
rodzimy, etniczny, miejscowy, w języku narodowym – w odniesieniu do literatury, kultury słowa
rodzimy, nieprofesjonalny, tworzony przez anonimowych twórców – w odniesieniu do kultury materialnej (sztuki, architektury)
zwyczajowy, potoczny, popularny, nienaukowy – w odniesieniu do nazewnictwa biologicznego;

wers vɛrs n
clólíne
podstawowa jednostka wersyfikacyjna, najczęściej złożona z jednej linijki tekstu

wersja ˈvɛrsʲja n
leagan
jeden ze sposobów przedstawienia, wykonania, powiedzenia czegoś

werwa ˈvɛrva n
tine
ochota do działania

weryfikować ˌvɛrɨfʲiˈkɔvat͡ɕ v
coisc
sprawdzać, potwierdzać lub wypróbowywać prawdziwość, prawidłowość, słuszność lub autentyczność czegoś

wesele vɛˈsɛlɛ n
pósadh
(etnografia, etnograficzny) (gastronomia) przyjęcie i zabawa urządzane po ślubie

weselny vɛˈsɛlnɨ adj
bainis
dotyczący wesela, przyjęcia z okazji ślubu

wesołość vɛˈsɔwɔɕt͡ɕ n
spéiriúlacht
(książkowy) wesoły nastrój, dobra atmosfera; radość, beztroska

wesoły vɛˈsɔwɨ adj
aerach
taki, który wprawia w dobry humor
grianmhar
taki, który odczuwa rozbawienie, ma dobry humor, nastrój; nie jest smutny

westalka n
maighdean veisteach
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłanka Westy, rzymskiej bogini ogniska domowego;

westchnienie n
cuach
głębokie odetchnięcie jako wyraz znaczącego przeżycia, emocji

western ˈwɛstɛrn n
iartharán
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) gatunek filmowy obejmujący filmy, których akcja toczy się na Dzikim Zachodzie;

wesz vɛʃ n
míol cnis
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) bezskrzydły owad pasożytujący na ssakach i sporadycznie na rybach;

weteran vɛˈtɛrãn n
ársa
(wojskowość, wojskowy) stary, zasłużony w boju żołnierz

weterynaryjny ˌvɛtɛrɨ̃naˈrɨjnɨ adj
tréidliachta
związany z weterynarią

weterynarz ˌvɛtɛˈrɨ̃naʃ n
tréidlia
(weterynaria, weterynaryjny) lekarz leczący zwierzęta;

weto ˈvɛtɔ n
cros
protest lub sprzeciw wobec czegoś;

wezwanie vɛzˈvãɲɛ n
fógra
pisemny, urzędowy nakaz, pismo wzywające do stawienia się lub dopełnienia formalności itp.
glaoch
apel, odezwa
guth
(rzeczownik odczasownikowy) od wezwać

wezyr ˈvɛzɨr n
visír
najważniejszy urzędnik na dworze kalifów;

wełna ˈvɛwna n
olann
(włókiennictwo) (krawiectwo) tkanina, wyrób z wełny (1.1)
sierść niektórych zwierząt parzystokopytnych, głównie owiec i wielbłądów

wgląd n
léargas
sposobność własnej obserwacji, bezpośredniego badania czegoś

wgłębienie vɡwɛ̃mˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
clúid
wnęka, nisza
cuas
wklęsłość, dołek

whisky n
uisce beatha fuisce
(spożywczy) mocna, wytrawna wódka produkowana głównie ze słodu jęczmiennego i żyta, leżakująca w dębowych beczkach, kojarzona głównie ze Szkocją i Irlandią;

wiadomości ˌvʲjadɔ̃ˈmɔɕt͡ɕi n
fios
jakiś obszar wiedzy
nuacht
telewizyjny lub radiowy, zwykle cykliczny, program informacyjny

wiadomość vʲjaˈdɔ̃mɔɕt͡ɕ n
eolas
nowina, informacja

wiadro ˈvʲjadrɔ n
buicéad
walcowaty pojemnik, zwykle nieco szerszy u góry, z pałąkowatym uchwytem, służący do przechowywania i ręcznego przenoszenia cieczy lub materiałów sypkich;

wiadukt ˈvʲjadukt n
uasbhealach
(urbanistyka, urbanistyczny) most przeprowadzający drogę komunikacyjną nad przeszkodą terenową inną niż woda (np. inna droga lub wąwóz);

wiara ˈvʲjara n
creideamh
(książkowy) przekonanie o słuszności twierdzeń dogmatycznych opierające się na uznaniu ich za objawione przez Boga; religia, wyznanie
przekonanie, że coś jest prawdą; ufność, zaufanie wobec rzeczy niepewnych, nie do końca znanych

wiarygodność ˌvʲjarɨˈɡɔdnɔɕt͡ɕ n
creidiúnacht
cecha tego, co wiarygodne, rzetelne, prawdziwe

wiarygodny ˌvʲjarɨˈɡɔdnɨ adj
sochreidte
godny wiary, zasługujący na wiarę i zaufanie, pewny

wiata ˈvʲjata n
ceannbhrat
budowla niekiedy ze ściankami, z zadaszeniem opartym na słupach, nad peronami, parkingami, przystankami;

wiatr vʲjatr̥ n
gaoth
(meteorologia, meteorologiczny) ruszające się masy powietrza;

wiatr słoneczny n
grianghaoth
(astronomia, astronomiczny) wydobywający się ze Słońca strumień plazmy;

wiatraczek vʲjaˈtrat͡ʃɛk n
muileann
zabawka przypominająca kształtem skrzydła wiatraka lub poruszająca się tak jak one;

wiatrak ˈvʲjatrak n
muileann gaoithe
(budownictwo) budowla ze skrzydłami obracanymi przez wiatr;

wiatrochron n
fál fothana
(rolnictwo, rolniczy) szpaler drzew, żywopłot lub ogrodzenie chroniące uprawy przed wiatrem
tkanina na palikach chroniąca ludzi od wiatru na plaży

wiatrowy adj
gaoth
związany z wiatrem

wiatrołom n
amhantar
drzewa powalone wiatrem;

wiatrówka vʲjaˈtrufka n
deilgneach
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) ospa wietrzna

wiać vʲjät͡ɕ v
séid
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwać się (o wietrze, o masach powietrza)

wicehrabia n
bíocunta
arystokrata noszący tytuł niższy niż tytuł hrabiego

wicehrabina n
bíocuntaois
arystokratka nosząca tytuł niższy niż tytuł hrabiny

wicekról n
fear ionaid an rí
(historia, historyczny, historycznie) tytuł wysokiej rangi urzędnika, będącego najczęściej bezpośrednim przedstawicielem monarchy w podległym królestwie;

wicher n
gála
(meteorologia, meteorologiczny) silny, porywisty wiatr o prędkości 60–75 km/h i o sile 8 stopni w skali Beauforta;

wichura vʲiˈxura n
gála
silny, porywisty wiatr

wiciokrzew vʲiˈt͡ɕɔkʃɛf n
féithleann
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju Lonicera L.;

wiciokrzew przewiercień vʲiˈt͡ɕɔkʃɛf pʃɛˈvʲjɛrʲt͡ɕɛ̇̃ɲ n
féithleann
(botanika, botaniczny) Lonicera caprifolium, roślina pnąca z rodzaju wiciokrzewów;

widać ˈvʲidat͡ɕ v
is cosúil go
widocznie, zapewne, pewnie

widelec vʲiˈdɛlɛt͡s n
gabhlóg forc
ostro zakończony przedmiot używany do nabierania jedzenia;

wideo n
físeán
(technologia, technika, techniczny) technika elektroniczna bazująca na sekwencji nieruchomych obrazów, które mogą być nagrywane, przetwarzane, transmitowane, a następnie odtwarzane, dając złudzenie ruchu;

wideoklip ˌvʲidɛˈɔklʲip n
físeán ceoil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (telewizja, telewizyjny) krótki film towarzyszący utworowi muzycznemu

widełki n
cliabháin
miejsce w telefonie gdzie odkłada się słuchawkę
píceáil
(środowiskowy) (szachy, pojęcie szachowe) jednoczesny atak na dwie figury, także szach z jednoczesnym atakiem na figurę

widmo ˈvʲidmɔ n
amhailt
niematerialna postać lub złudzenie takiej postaci;
speictream
(fizyka, fizyczny) rozkład wielkości fizycznej w funkcji energii lub częstotliwości, długości fali, itp.; ; ;
(matematyka, matematyczny) zbiór wartości własnych macierzy kwadratowej lub operatora liniowego; ;

widnieć ˈvʲidʲɲɛ̇t͡ɕ v
bris
(rzadki, rzadko używany) stawać się widnym, jasnym; jaśnieć

widny adj
glé
(książkowy) rozświetlony

widocznie vʲiˈdɔt͡ʃʲɲɛ particle
de réir cosúlachta
… wprowadzająca wniosek, który mówca uważa za prawdopodobne wyjaśnienie

widoczny vʲiˈdɔt͡ʃnɨ adj
feicseanach
taki, którego widać

widowisko ˌvʲidɔˈvʲiskɔ n
clár
impreza artystyczna lub rozrywkowa, która jest przeznaczona do oglądania przez publiczność

widownia vʲiˈdɔvʲɲa n
halla éisteachta
miejsce w teatrze, kinie, stadionie itp. przeznaczone dla widzów

widzenie vʲiˈd͡zɛ̃ɲɛ n
ar cuairt
odwiedziny więźnia w więzieniu

widzialny vʲiˈd͡ʑalnɨ adj
feicseanach
taki, który widać, który jest dostrzegalny

widzieć ˈvʲid͡ʑɛ̇t͡ɕ v
feic
odbierać bodźce wzrokowe
mieć dany pogląd na coś/kogoś
spotykać się

widzimisię n
fíbín
(potocznie, potoczny) czyjś pogląd nieliczący się z niczym

widły ˈvʲidwɨ n
píce
narzędzie składające się z trzech lub czterech długich zębów osadzonych na drzewcu;

wieczna zmarzlina n
talamh síorshioctha
(ekologia, ekologiczny) stale zamarznięta głębsza warstwa gleby

wieczne pióro n
peann tobair
przyrząd do pisania ze zbiorniczkiem na atrament wewnątrz obsadki;

wiecznie ˈvʲjɛt͡ʃʲɲɛ adv
an [[t-am]] ar fad
nieustannie, ciągle, bez przerwy
go bráth
bez ograniczenia w czasie

wieczniezielony adj
crann síorghlas
(botanika, botaniczny) zawsze zielony, nietracący liści

wiecznozielony adj
crann síorghlas
(botanika, botaniczny) zawsze zielony, nigdy nie tracący liści

wieczność ˈvʲjɛt͡ʃnɔɕt͡ɕ n
aois
bardzo długi czas
buaine
(książkowy) nieskończoność; trwanie poza czasem, poza początkiem i końcem;

wieczny ˈvʲjɛt͡ʃnɨ adj
síoraí
trwający wieczność; dotyczący wieczności

wieczorem vʲjɛˈt͡ʃɔrɛ̃m adv
tráthnóna
gdy zapada zmierzch

wieczorny vʲjɛˈt͡ʃɔrnɨ adj
anocht
odbywający się wieczorem, związany z końcem dnia

wieczorowy ˌvʲjɛt͡ʃɔˈrɔvɨ adj
tráthnóna
o stroju, fryzurze, makijażu: odpowiedni na eleganckie wydarzenia odbywające się zwykle wieczorem
o studiach, szkole, nauce: odbywający się wieczorami

wieczór ˈvʲjɛt͡ʃur n
tráthnóna
część doby między zachodem słońca a nocą

wieczór panieński n
cóisir na mbáb
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) zwyczajowa zabawa urządzana w przeddzień ślubu narzeczoną dla przyjaciółek

wiedza ˈvʲjɛd͡za n
fios
ogół posiadanych wiadomości

wiedzieć ˈvʲjɛ̇d͡ʑɛ̇t͡ɕ v
a fhios a bheith agat
mieć wiedzę na jakiś temat, mieć świadomość prawdziwości czegoś

wiedźma ˈvʲjɛ̇d͡ʑma n
cailleach
(etnografia, etnograficzny) od średniowiecza: kobieta mająca związek ze złymi mocami

wiejski ˈvʲjɛ̇jsʲci adj
tuathánach
związany z wsią, dotyczący wsi, pochodzący ze wsi

wiek vʲjɛk n
aois
czas, jaki ktoś już przeżył, jaki coś przeżyło
pewna charakterystyczna epoka
sto lat;

wielbić ˈvʲjɛlbʲit͡ɕ v
adhair
(przestarzałe, przestarzały) czcić, oddawać cześć

wielbłąd ˈvʲjɛlbwɔ̃nt n
camall
(zoologia, zoologiczny) Camelus Linnaeus, duży afrykański i azjatycki ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych, z charakterystycznym jednym lub dwoma garbami;

wielbłąd dwugarbny n
camall Baictriach
(zoologia, zoologiczny) Camelus ferus Przewalski, duży ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych występujący w stanie dzikim na stepach centralnej Azji;

wielce adv
an-
w sposób znaczny

wiele ˈvʲjɛlɛ adv
a lán
dużo, w dużym stopniu, zakresie

wiele ˈvʲjɛlɛ indefinitePronoun
a lán
duża ilość, duża liczba czegoś lub kogoś

wielebny adj
urramach
przydomek stosowany do grzecznościowego tytułowania osób duchownych

wielebny n
urramach
(przestarzałe, przestarzały) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ksiądz, duchowny

wielkanocny ˌvʲjɛlkãˈnɔt͡snɨ adj
Cáisc
związany z Wielkanocą, dotyczący Wielkanocy

wielki ˈvʲjɛlʲci adj
mór
bardzo ważny, znaczący
o człowieku: mocno wyróżniający się zdolnościami lub innymi cechami
o nadzwyczaj dużej skali lub natężeniu
o nadzwyczaj dużych rozmiarach

wielkoduszność n
móraigeantacht
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest wielkoduszne; cecha tych, którzy są wielkoduszni

wielkoduszny ˌvʲjɛlkɔˈduʃnɨ adj
gartach
taki, który charakteryzuje się wielkimi zaletami ducha, zwłaszcza szlachetnością i wyrozumiałością

wielkomiejski adj
uirbeach
taki, który jest charakterystyczny dla wielkiego miasta

wielkouch n
bilbí
(zoologia, zoologiczny) Macrotis J. Reid, torbacz z rodziny wielkouchowatych;

wielkouch króliczy n
bilbí
(zoologia, zoologiczny) Macrotis lagotis J. Reid, australijski torbacz z rodziny wielkouchowatych;

wielkość ˈvʲjɛlkɔɕt͡ɕ n
méid
rozmiary czegoś

wielo- ˈvʲjɛlɔ
il-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na dużą liczbę tego, co jest nazywane drugim członem

wielokrotność ˌvʲjɛlɔˈkrɔtnɔɕt͡ɕ n
méadaí
(matematyka, matematyczny) iloczyn danej liczby i dowolnej dodatniej liczby naturalnej;

wielokrotny ˌvʲjɛlɔˈkrɔtnɨ adj
méadaí
występujący więcej niż raz, powtarzający się

wielokształtny adj
ilchruthach
taki, który ma wielorakie kształty

wielokulturowość ˌvʲjɛlɔkultuˈrɔvɔɕt͡ɕ n
ilchultúrachas
(socjologia, socjologiczny) idea i model społeczny, według którego społeczeństwo powinno cechować się występowaniem grup o różnym pochodzeniu i wyznających odmienne systemy

wielokulturowy ˌvʲjɛlɔkultuˈrɔvɨ adj
ilchultúrtha
dotyczący wielokulturowości, cechujący się występowaniem grup społecznych o różnym pochodzeniu, z różnych kultur

wielokąt vʲjɛˈlɔkɔ̃nt n
polagán
(geometria) spójny obszar ograniczony przez łamaną zamkniętą;

wielokątny adj
polagánach
(geometria) mający wiele kątów

wieloletni ˌvʲjɛlɔˈlɛtʲɲi adj
ilbhliantúil
trwający lub mający wiele lat

wielonarodowy adj
il-eitneach
złożony z przedstawicieli wielu narodów, narodowości

wielonienasycony ˌvʲjɛlɔ̃ɲɛ̃nasɨˈt͡sɔ̃nɨ adj
il-neamhsháithithe
(chemia, chemiczny) o kwasach tłuszczowych: mający dwa lub więcej podwójnych wiązań między atomami węgla w łańcuchu kwasu tłuszczowego

wielopoziomowy ˌvʲjɛlɔpɔʑɔ̃ˈmɔvɨ adj
[[il-]]leibhéil
taki, który ma wiele poziomów

wieloraki adj
méadaí
mający wiele form

wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp n
míol mór
(zoologia, zoologiczny) potoczna nazwa każdego większego walenia;

wielorybiątko n
gamhain
(zdrobniale) od: wielorybię (młode wieloryba)

wielostronny adj
ilghnéitheach
mający wiele stron, aspektów; dotyczący wielu zagadnień

wielowyznaniowy adj
ilchreidmheach
złożony z przedstawicieli wielu wyznań

wieloznaczność ˌvʲjɛlɔˈznat͡ʃnɔɕt͡ɕ n
ilchiallachas
cecha tego, co ma wiele znaczeń;

wieloświat n
ilchruinne
hipotetyczny zbiór wielu wszechświatów;

wieniec ˈvʲjɛ̇̃ɲɛt͡s n
fleasc
wiązanka w kształcie kręgu upleciona z kwiatów, liści, gałązek lub kłosów

wieprz vʲjɛpʃ n
borra
(zootechnika, zootechniczny) wykastrowany samiec świni

wieprzowina ˌvʲjɛpʃɔˈvʲĩna n
muiceoil
(spożywczy) mięso ze świni;

wieprzowy vʲjɛˈpʃɔvɨ adj
muc
(przymiotnik) od wieprz

wiercić ˈvʲjɛrʲt͡ɕit͡ɕ v
druilire
wykonywać otwór przy użyciu wiertarki
bí ag lúbarnaíl
(potocznie, potoczny) nie móc usiedzieć lub leżeć w jednej pozycji, poruszać się niespokojnie

wierność ˈvʲjɛrnɔɕt͡ɕ n
dílseacht
bycie wiernym, stałym, oddanym komuś lub czemuś

wierny ˈvʲjɛrnɨ adj
fíor
o kopii, tłumaczeniu itp.: dokładny, ścisły

wiersz vʲjɛrʃ n
clólíne
linia tekstu
dán
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór poetycki, często rymowany
líne
każda z części rubryk tabeli
véarsaíocht
charakterystyczny układ graficzny tekstów poetyckich

wiertarka vʲjɛrˈtarka n
druilire
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do wiercenia lub pogłębiania otworów;

wierzba ˈvʲjɛʒba n
sail
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Salix, rodzaj drzewa, krzewu lub krzewinki z rodziny wierzbowatych;

wierzba biała n
saileach bhán
(botanika, botaniczny) Salix alba, gatunek drzewa z rodziny wierzbowatych;

wierzba płacząca ˈvʲjɛʒba pwaˈt͡ʃɔ̃nt͡sa n
saileach shilte
(botanika, botaniczny) Salix alba L. (Tristis), odmiana wierzby białej o zwisających gałęziach;

wierzch vʲjɛʃx n
uachtar
górna lub zewnętrzna powierzchnia czegoś

wierzchni ˈvʲjɛʃxʲɲi adj
imeachtrach
(książkowy) znajdujący się na wierzchu czegoś, umieszczony na górze, stanowiący zewnętrzną warstwę czegoś; górny, zewnętrzny

wierzenie vʲjɛˈʒɛ̃ɲɛ n
creid
(rzeczownik odczasownikowy) od wierzyć

wierzyciel vʲjɛˈʒɨt͡ɕɛl n
cobhthach
(potocznie, potoczny) osoba lub instytucja, od której pożyczone zostały pieniądze
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby, z którą łączy ją stosunek zobowiązaniowy;

wierzyć ˈvʲjɛʒɨt͡ɕ v
creid
ufać komuś, uważać, że ktoś ma rację
uważać coś za prawdziwe mimo braku dowodów na prawdziwość tego
wyznawać religię

wierzący n
creidmheach
osoba wyznająca jakąś religię

wieszak ˈvʲjɛʃak n
aidhleann
mebel zaopatrzony w kilka wieszaków (1.1)

wieszcz vʲjɛʃt͡ʃ n
bard
natchniony, wybitny poeta
fáidh
osoba przepowiadająca przyszłość narodu

wieszczek n
bean feasa
(dawniej, dawny) człowiek przepowiadający przyszłość

wieszczy adj
fáidhiúil
związany z wieszczeniem, dotyczący wieszczenia

wieszczyć v
tairngir
(książkowy) albo (podniośle) przepowiadać przyszłość

wietnamski vʲjɛtˈnãmsʲci adj
Fítneamach
odnoszący się do Wietnamu lub Wietnamczyków

wietnamski vʲjɛtˈnãmsʲci n
Fítneamach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Wietnamu;

wietrzeć v
aimsir
(geologia, geologiczny) (o skałach i minerałach) rozpadać się i kruszyć wskutek działania czynników chemicznych lub atmosferycznych

wietrzny ˈvʲjɛṭʃnɨ adj
gaofar
odznaczający się silnymi podmuchami wiatru

wiewiórczak n
iora
(zoologia, zoologiczny) Callosciurus Gray, nadrzewny gryzoń z podrodziny wiewiórczaków występujący w Azji Południowo-Wschodniej;

wiewiórka vʲjɛˈvʲjurka n
iora madra crainn
(zoologia, zoologiczny) sciurus, nadrzewny gryzoń o puszystym i najczęściej rudym futrze oraz długiej kicie;

wieńcowy adj
corónach
(anatomia, anatomiczny) odnoszący się do naczyń odżywiających serce

wieś vʲjɛ̇ɕ n
sráidbhaile
jednostka osadnicza nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta;

wieśniak ˈvʲjɛ̇ɕɲak n
cábóg
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) prostak, człowiek prymitywny
tuathánach
człowiek mieszkający na wsi

wieść vʲjɛ̇ɕt͡ɕ n
nuacht
(książkowy) nowina, wiadomość

wieża ˈvʲjɛʒa n
caiseal
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się tylko w rzędach i kolumnach;
túr caiseal
(architektura, architektoniczny) wysoka budowla o małej płaszczyźnie podstawy w stosunku do wysokości;

wieża Babel ˈvʲjɛʒa ˈbabɛl n
Túr Bháibil
(biblijny) olbrzymia budowla, która według Księga Rodzaju miała być wznoszona przez zjednoczoną ludzkość w krainie Szeinear;

wieża Eiffla ˈvʲjɛʒa ˈajfla n
Túr Eiffel
(architektura, architektoniczny) (turystyka, turystyczny) ogromna, stalowa wieża na Polu Marsowym w Paryżu;

wieża ciśnień ˈvʲjɛʒa ˈt͡ɕiɕɲɛ̇̃ɲ n
túr uisce
(technologia, technika, techniczny) budynek w formie wieży, ze zbiornikiem wody na szczycie, który służy do stabilizowania ciśnienia wody w sieci wodociągowej;

wieżowiec vʲjɛˈʒɔvʲjɛt͡s n
teach spéire
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) wolnostojący wielokondygnacyjny budynek o niewielkiej w stosunku do wysokości powierzchni podstawy;

wigilia vʲiˈɟilʲja n
Óiche Nollag
tradycyjna, uroczysta wieczerza w wigilię (1.1) Bożego Narodzenia

wiki n
vicí
(informatyka, informatyczny) strona internetowa, której zawartość może być modyfikowana przez użytkowników;

wiking ˈvʲicĩŋk n
Lochlannach
(historia, historyczny, historycznie) skandynawski wojownik biorący udział w wyprawach o charakterze handlowym, rabunkowym lub osadniczym w VIII-XI w.;

wikiński adj
Lochlannach
związany z wikingami, dotyczący wikingów

wikkański adj
Wicca
związany z religią wicca, dotyczący religii wicca

wiklina vʲikˈlʲĩna n
caolach
młode pędy kilku gatunków wierzb, które po obróbce wykorzystywane są w wikliniarstwie;
przedmioty z wikliny (1.2)

wikt n
clár
(przestarzałe, przestarzały) żywność, zaopatrzenie

wiktoriański adj
Victeoiriach
związany z epoką panowania królowej Wiktorii Hanowerskiej

wikunia n
viciúna
(zoologia, zoologiczny) Vicugna vicugna Molina, południowoamerykański ssak parzystokopytny o gęstej, puszystej sierści;

wilczarz n
cú faoil
(kynologia, kynologiczny) pies myśliwski używany do polowania na wilki

wilczyca vʲilˈt͡ʃɨt͡sa n
mac tíre baineann
(zoologia, zoologiczny) samica wilka

wilec ziemniaczany n
práta milis
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Ipomoea batatas; pochodzący z Ameryki gatunek rośliny uprawnej z rodziny powojowatych

wilga ˈvʲilɡa n
óiréal órga
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości, żółtoczarny ptak z rodziny wilg (Oriolidae);

wilgotność n
bogthaise
stan wyższego nasycenia czegoś wodą

wilgotny vʲilˈɡɔtnɨ adj
taisíoch
trochę mokry

wilgoć ˈvʲilɡɔt͡ɕ n
taisleach
woda zawarta w czymś, zwykle w powietrzu;

wilk vʲilk n
faolchú
(zoologia, zoologiczny) przypominające psa zwierzę drapieżne, dziko żyjące;

wilk workowaty n
tílicín
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Thylacinus cynocephalus Harris, gatunek wymarłego torbacza z rodziny wilkoworowatych, zamieszkującego niegdyś Australię, zwłaszcza Tasmanię oraz Nową Gwineę;

wilkołak vʲilˈkɔwak n
conriocht
(folklor) człowiek, który może (częściowo albo w całości) zmienić się w wilka

wina ˈvʲĩna n
ciontacht
czyn niezgodny z normami postępowania

winda ˈvʲĩnda ˈvʲĩndɨ n
ardaitheoir
(technologia, technika, techniczny) poruszająca się w pionie klatka służąca do transportu osób lub towarów;

windykacja n
bailiú fiach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przejmowanie majątku na drodze prawnej

winnica vʲĩɲˈːit͡sa n
fíonghort
(rolnictwo, rolniczy) miejsce uprawy winorośli;

winny ˈvʲĩnːɨ adj
ciontach
taki, który jest obarczony winą, będący sprawcą czegoś złego

wino ˈvʲĩnɔ n
fíon
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój alkoholowy powstający dzięki fermentacji owoców;

winogrodnictwo ˌvʲĩnɔɡrɔdʲˈɲit͡stfɔ n
fíonsaothrú
(rolnictwo, rolniczy) uprawa i hodowla winorośli;

winogrono ˌvʲĩnɔˈɡrɔ̃nɔ n
fíonchaor
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc winorośli

winorośl vʲĩˈnɔrɔɕl̥ n
fíniúin
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) krzew o długich pędach i owocach zebranych w kiście.

winowajca ˌvʲĩnɔˈvajt͡sa n
ciontach
ten, kto zawinił, kto popełnił występek, kto zrobił coś złego

winszować vʲĩw̃ˈʃɔvat͡ɕ v
santaigh
składać życzenia

winyl n
vinil
(chemia, chemiczny) substancja zawierająca rodniki powstałe poprzez oderwanie atomów wodoru od cząsteczek etenu
(potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) płyta winylowa

wiolonczela ˌvʲjɔlɔ̃n͇ˈt͡ʃɛla n
dordveidhil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument smyczkowy, większy od altówki i mniejszy od kontrabasu;

wiolonczelista ˌvʲjɔlɔ̃n͇t͡ʃɛˈlʲista n
dordveidhleadóir
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na wiolonczeli

wiosenny vʲjɔˈsɛ̃nːɨ adj
earrach
mający związek z wiosną, dotyczący wiosny, mający miejsce wiosną

wiosna ˈvʲjɔsna n
earrach
pora roku, która następuje po zimie i poprzedza lato;

wiosło ˈvʲjɔswɔ n
rámh
spłaszczony i rozszerzony u końca (lub obu końców) kij służący do nadawania biegu łodzi oraz kierowania nią;

wiosło dwupióre ˈvʲjɔswɔ dvuˈpʲjurɛ n
céasla
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wiosło o dwóch piórach, używane w kajakach

wiosłować v
céaslaigh
(sport, sportowy) wykonywać wiosłami ruchy łodzi lub kajaka w celu nadania im biegu i kierunku
iomair
(ornitologia, ornitologiczny) (o ptakach wodnych) poruszać kończynami ciało zanurzone w wodzie, nadając mu pęd

wiosłowy adj
rámhaíocht
poruszany wiosłami

wiotki adj
feolmhar
pozbawiony jędrności, napięcia

wioślarka vʲjɔ̇ɕˈlarka n
iomróir
(sport, sportowy) kobieta uprawiająca wioślarstwo; taka, która wiosłuje

wioślarstwo vʲjɔ̇ɕˈlarstfɔ n
rámhaíocht
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa obejmująca wyścigi sportowych łodzi wiosłowych;

wioślarz ˈvʲjɔ̇ɕlaʃ n
iomróir
(sport, sportowy) ktoś uprawiający wioślarstwo
ktoś, kto wiosłuje
meaisín rámhaíochta
(sport, sportowy) (środowiskowy) przyrząd treningowy, na którym ćwiczy się w sposób przypominający wiosłowanie

wir vʲir n
coire guairneáin
szybki ruch obrotowy wody lub powietrza wokół osi

wirginał n
maighdeanúil
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument muzyczny, mała odmiana klawesynu popularna w XVI i XVII wieku;

wirować vʲiˈrɔvat͡ɕ v
lártheifneoir
(potocznie, potoczny) suszyć pranie w wirówce
sníomh
poruszać się ruchem obrotowym

wirowy adj
rothlach
związany z wirowaniem, ruchem wokół osi

wirtualny ˌvʲirtuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
fíorúil
(informatyka, informatyczny) wykreowany przez komputer, odbywający się na ekranie komputera, telewizora
możliwy do zaistnienia w rzeczywistości, ale pozorny

wirtuozeria n
rímháistreacht
szczególny kunszt w robieniu czegoś

wirus ˈvʲirus n
víreas
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) (medycyna, medyczny) cząstka zakaźna, infekująca organizmy żywe, niezdolna do namnażania się poza komórką, sama niemająca struktury komórkowej;
(informatyka, informatyczny) samopowielający się program komputerowy, który przy pomocy nosiciela (np. poczty elektronicznej) wdziera się do komputera w celu zakłócania jego pracy lub niszczenia danych;

wirusologia ˌvʲirusɔˈlɔɟja n
víreolaíocht
(biologia, biologiczny) nauka o wirusach oraz o wywoływanych przez nie chorobach;

wirusowy adj
víreasach
związany z wirusami, dotyczący wirusów

wirówka vʲiˈrufka n
lártheifneoir
(technologia, technika, techniczny) urządzenie laboratoryjne lub przemysłowe do separacji mieszanin metodą wirową;
(lotnictwo, lotniczy) (astronomia, astronomiczny) urządzenie służące do wytwarzania przeciążeń, składające się z długiego ramienia, na końcu którego znajduje się kabina;
(pszczelarstwo, pszczelarski) urządzenie do pozyskiwania miodu z plastra

wisienka na torcie n
an dlaíóg mhullaigh
coś, co jest dodatkiem do czegoś dobrego i sprawia, że jest to jeszcze lepsze

wisieć ˈvʲiɕɛ̇t͡ɕ v
bí ar
(potocznie, potoczny) być winnym (pieniądze itp.)

wisior ˈvʲiɕɔr n
siogairlín
(książkowy) spory, okazały wisiorek

wiskoza n
vioscós
(włókiennictwo) włókno wyprodukowane z wiskozy (1.1)

witaj interjection
Dé bhur mbeatha
zwrot używany jako powitanie

witalność vʲiˈtalnɔɕt͡ɕ n
anamúlacht
cecha tego, co jest witalne, pełne energii życiowej

witamina ˌvʲitãˈmʲĩna n
vitimín
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) związek organiczny niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego;

witać ˈvʲitat͡ɕ v
Dé bhur mbeatha
pozdrowić kogoś na początku spotkania; okazać swoje uczucia w związku z czyimś przybyciem, odwiedzinami, spotkaniem kogoś

witlinek vʲiˈtlʲĩnɛk n
faoitín
(ichtiologia, ichtiologiczny) Merlangius merlangus, ryba atlatycka;

witryna vʲiˈtrɨ̃na n
fuinneog
duże okno sklepu przeznaczone na ekspozycję towaru;
láthair
(informatyka, informatyczny) strona internetowa, zwykle komercyjna, eksponująca coś, np. strona sklepu internetowego

wiza ˈvʲiza n
víosa
(urzędowy) (turystyka, turystyczny) pisemne pozwolenie na przekroczenie granicy państwowej wydawane przez organy odwiedzanego kraju;

wizerunek ˌvʲizɛˈrũnɛk n
pictiúr
pierwowzór, odbicie, obraz

wizjonerstwo ˌvʲizʲjɔ̃ˈnɛrstfɔ n
aislingeach
widzenie, przeżywanie wizji

wizowy adj
víosa
dotyczący wizy

wizualny adj
físeán
dostrzegalny wzrokiem

wizygocki adj
Viseagotach
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) związany z Wizygotami, dotyczący Wizygotów

wizyta vʲiˈzɨta n
ar cuairt
pobyt u kogoś jako gość w celach towarzyskich lub oficjalnych

wizytówka ˌvʲizɨˈtufka n
cárta gnó
mały kartonik z zapisanymi na nim danymi osobowymi lub firmowymi

wiórek ˈvʲjurɛk n
ruainne
mały, podłużny kawałek czegoś, zazwyczaj starty lub zestrugany

wiąz vʲjɔ̃w̃s n
leamhán
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ulmus L., drzewo lub krzew strefy umiarkowanej, należące do rodziny wiązowatych;

wiązadło vʲjɔ̃w̃ˈzadwɔ n
ballnasc
(anatomia, anatomiczny) błona lub pasmo wytrzymałej tkanki łącznej łączące kości między sobą lub wzmacniające ruchome połączenia między kośćmi (stawy)
ruóg
(pospolicie) coś, co służy do wiązania

wiązanie vʲjɔ̃w̃ˈzãɲɛ n
cumhdach
splatanie czegoś poprzez tworzenie węzłów

wiązanie chemiczne vʲjɔ̃w̃ˈzãɲɛ xɛ̃ˈmʲit͡ʃnɛ n
nasc ceimiceach
(chemia, chemiczny) każde trwałe połączenie dwóch atomów;

wiązanie kowalencyjne vʲjɔ̃w̃ˈzãɲɛ ˌkɔvalɛ̃nˈt͡sɨjnɛ n
nasc comhfhiúsach
(chemia, chemiczny) rodzaj wiązania chemicznego;

wiązanka vʲjɔ̃w̃ˈzãnka n
cumhracht
pęk związanych razem kwiatów

wiązać ˈvʲjɔ̃w̃zat͡ɕ v
cuibhrigh
splatać, tworząc węzeł
nasc
tworzyć ciąg logiczny prowadzący od czegoś do czegoś, kojarzyć

wiązka ˈvʲjɔ̃w̃ska n
allatán
pewna liczba jednakowych, zwykle podłużnych przedmiotów, ułożonych razem i związanych;
bíoma
światło lub cząstki biegnące w jednym kierunku

wiązówka błotna n
airgead luachra
(botanika, botaniczny) Filipendula ulmaria L., gatunek leczniczej i ozdobnej byliny z rodziny różowatych;

więc vʲjɛ̃nt͡s conjunction
dá bhrí sin
…służący do tworzenia konstrukcji, w których zdanie za spójnikiem opisuje czynność, która nastąpiła, ponieważ odbyła się czynność opisana w zdaniu przed spójnikiem

więc vʲjɛ̃nt͡s particle
ar fónamh
…używana do rozpoczęcia wypowiedzi

więdnąć ˈvʲjɛ̃ndnɔ̃ɲt͡ɕ v
tréig
o roślinach: tracić wodę w komórkach, wiotczeć, usychać

większość ˈvʲjɛ̃ŋkʃɔɕt͡ɕ n
tromlach
większa część jakichś rzeczy lub jakiejś grupy osób; więcej niż połowa

więzadło n
ballnasc
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) tkanka łączna włóknista łącząca ze sobą kości w stawach lub inne ruchomo połączone narządy

więzienie vʲjɛ̃w̃ˈʑɛ̇̃ɲɛ n
príosún
miejsce, w którym odbywa się karę pozbawienia wolności

więzienny vʲjɛ̃w̃ˈʑɛ̃nːɨ adj
carcair
dotyczący więzienia

więzień ˈvʲjɛ̃w̃ʑɛ̇̃ɲ n
cime
człowiek pozbawiony wolności, np. odbywający karę w więzieniu, zamknięty w areszcie, obozie lub innym miejscu odosobnienia

więzić v
cuir i bpríosún
trzymać kogoś w więzieniu (także przenośnie)

więź n
astú
to, co łączy jednostki ze sobą
banna
stan posiadania czegoś wspólnego

wiśnia ˈvʲiɕɲa n
crann silíní searbha
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cerasus Mill., rodzaj roślin należący do rodziny różowatych;
silín
(spożywczy) owoce wiśni (1.1)

wiśniowy vʲiɕˈɲɔvɨ adj
crann silíní
mający kolor dojrzałych owoców wiśni

wjazd n
iontráil
fakt wjechania dokądś, przybycia do jakiegoś miejsca
sliosbhóthar
miejsce, przez które można dokądś wjechać

wjeżdżać v
smiot
jadąc, wpadać na jakiś obiekt

wkrótce ˈfkrutt͡sɛ adv
go haibéil
w niedługim czasie, w najbliższym czasie

wkręt fkrɛ̃nt n
scriú
(technologia, technika, techniczny) śruba z nacięciem we łbie, umożliwiającym jej wkręcanie przy pomocy śrubokręta w miękki materiał bez konieczności wiercenia;

wkład fkwat n
ranníocaíocht
to, co się wkłada w jakąś działalność (np. pieniądze)

wkładać ˈfkwadat͡ɕ v
cuir ar
ubierać się w coś
plás
umieszczać w środku czegoś

wkładka ˈfkwatka n
ionsáigh
(drukarstwo, drukarski) (poligrafia) dodatek do książki lub czasopisma w postaci kolorowego prospektu, plakatu, tabeli itp., włożony luźno w środek
to, co wkłada się między jakieś powierzchnie, zwykle w celu wypełnienia, izolacji lub jako uzupełnienie czegoś

wlewać ˈvlɛvat͡ɕ v
doirt
lejąc, wprowadzać ciecz do wnętrza czegoś

wlot n
admháil
początkowa część rzeczy, do której coś wlatuje, wpada, wpływa lub wjeżdża

wmawiać v
gáslampa
przekonywać kogoś o czymś, co nie jest prawdą

wnikać v
treáigh
przedostawać się do środka, przenikać

wniosek ˈvʲɲɔsɛk n
iarr
pomysł, propozycja, projekt złożony do dyskusji i podjęcia decyzji o jego przyjęciu lub odrzuceniu

wnioskować v
dlúthaigh
wywodzić wniosek

wnosić ˈvnɔɕit͡ɕ v
tabhair
mieć swój wkład w czymś; dodawać (treści), uzupełniać
przemieszczać coś w górę lub w pewne miejsce

wnuczka ˈvnut͡ʃka n
gariníon
córka syna lub córki

wnuk vnuk n
garmhac
syn córki lub syna

wnętrzności vnɛ̃nˈṭʃnɔɕt͡ɕi n
abach
(anatomia, anatomiczny) narządy wewnętrzne jamy brzusznej, klatki piersiowej oraz miednicy człowieka lub zwierzęcia

wobec ˈvɔbɛt͡s preposition
a
względem
le hucht
przed, w obliczu, naprzeciw

woda ˈvɔda n
uisce dobhar
bezbarwna i bezzapachowa ciecz, tlenek wodoru, H₂O;

woda kwiatowa ˈvɔda kfʲjaˈtɔva idiom
bláthach
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) perfumy o lekkim zapachu kwiatów

woda po goleniu n
lóis iarbhearrtha
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) płynny kosmetyk nakładany na skórę twarzy po usunięciu zarostu

woda słodka n
fionnuisce
woda pozbawiona lub zawierająca stosunkowo niewielkie ilości soli

woda święcona n
uisce coisricthe
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) woda pobłogosławiona przez biskupa, księdza lub diakona, przeznaczona do udzielania chrztu lub błogosławieństwa osób, miejsc lub rzeczy;

wodny ˈvɔdnɨ adj
dobhar
nawiązujący do wody lub innych cieczy
poruszający się po wodzie
poruszany wodą lub inną cieczą
uisciúil
(sport, sportowy) odbywający się w wodzie
żyjący w wodzie lub na wodzie
uiscí
(chemia, chemiczny) o roztworze: rozcieńczany wodą

wodogłowie n
hiodracafalas
(medycyna, medyczny) nadmierne nagromadzenie płynów w układzie komorowym mózgu;

wodomierz vɔˈdɔ̃mʲjɛʃ n
méadar uisce
(technologia, technika, techniczny) miernik pokazujący ilość zużytej wody;

wodoodporny ˌvɔdɔːtˈpɔrnɨ adj
uiscedhíonach
odporny na działanie wody

wodopój vɔˈdɔpuj n
dabhach
miejsce, w którym zwierzęta zwykle piją wodę

wodorek n
hidríd
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z wodoru i innego pierwiastka chemicznego;

wodorost vɔˈdɔrɔst n
feamainn
(botanika, botaniczny) miękka roślina rosnąca w wodzie;

wodorowęglan ˌvɔdɔrɔˈvɛ̃ŋɡlãn n
décharbónáit
(chemia, chemiczny) sól kwasu węglowego, w której tylko jeden atom wodoru uległ podstawieniu przez atom metalu;

wodospad vɔˈdɔspat n
eas
swobodny, pionowy spadek wody rzecznej, spowodowany różnicą poziomów dna koryta rzeki

wodoszczelny ˌvɔdɔˈʃt͡ʃɛlnɨ adj
uisce-obach
nie przepuszczający wody

wodowstręt n
hidreafóibe
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) jeden z poważnych objawów wścieklizny objawiający się bolesnymi skurczami krtani podczas picia wody, a nawet na jej widok

wodór ˈvɔdur n
hidrigin
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu H i liczbie atomowej 1;

wojenny vɔˈjɛ̃nːɨ adj
cogadh
związany z wojną, odnoszący się do wojny

województwo ˌvɔjɛˈvut͡stfɔ n
cúige
(administracja) jednostka podziału administracyjnego wyższego stopnia w Polsce;

wojna ˈvɔjna n
cogadh
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowany konflikt zbrojny o dużej skali;

wojna domowa ˈvɔjna dɔ̃ˈmɔva n
cogadh cathartha
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) konflikt zbrojny, którego strony należą do tego samego państwa, plemienia lub grupy etnicznej;

wojna trojańska ˈvɔjna trɔˈjä̃j̃ska n
Cogadh na Traoi
(mitologia grecka) wojna Achajów z Trojanami;

wojowniczy adj
cogúil
skłonny do walki

wojownik vɔˈjɔvʲɲik n
gaiscíoch
ten, który walczy
(etnografia, etnograficzny) członek ludu pierwotnego, który zajmuje się walką

wojsko ˈvɔjskɔ n
arm
zorganizowana grupa uzbrojonych ludzi przygotowanych do obrony kraju i walki na wojnie
cuire
(potocznie, potoczny) grupa żołnierzy
seirbhís airm
(potocznie, potoczny) obowiązkowa służba militarna obywateli, przeszkolenie bojowe

wojskowy vɔjˈskɔvɨ adj
míleata
związany z wojskiem, dotyczący wojska

wojskowy vɔjˈskɔvɨ n
saighdiúir
żołnierz

wok vɔk wɔk n
wok
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) głęboka patelnia w kształcie misy używana w kuchniach azjatyckich;

wokalista ˌvɔkaˈlʲista n
amhránaí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) śpiewak, nauczyciel śpiewu

wokalny adj
gutha
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany ze śpiewaniem

wokół ˈvɔkuw preposition
i dtrátha
ze wszystkich stron

wola ˈvɔla n
deoin
zdolność człowieka do świadomego kontrolowania, kierowania swoim postępowaniem

wolant ˈvɔlãnt n
cuingir
(lotnictwo, lotniczy) urządzenie sterujące lotkami i sterem wysokości;

wole n
ainglis
(medycyna, medyczny) patologia tarczycy, np. powiększenie gruczołu lub lokalizacja narządu za mostkiem
prócar
(zoologia, zoologiczny) rozszerzenie przełyku służące do przechowywania i przenoszenia pokarmu

wolej ˈvɔlɛj n
rois
(sport, sportowy) odbicie lub uderzenie piłki w locie przed dotknięciem przez nią podłoża (w tenisie lub piłce nożnej)

woleć ˈvɔlɛt͡ɕ modal
is fearr le
bardziej lubić lub chcieć coś od czegoś innego

wolfram ˈvɔlfrãm n
tungstan
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu W i liczbie atomowej 74;

wolno ˈvɔlnɔ adv
leasc
w sposób wolny, powoli, bez pośpiechu
poc saor
swobodnie, w sposób luźny

wolnomularz ˌvɔlnɔ̃ˈmulaʃ n
saor
członek stowarzyszenia wolnomularskiego

wolność ˈvɔlnɔɕt͡ɕ n
saoirse
(filozofia, filozoficzny) wolna wola, możliwość samodzielnego podejmowania decyzji, brak przymusu

wolny ˈvɔlnɨ adj
saor
mogący postępować zgodnie z własną wolą
nieobciążony czymś niekorzystnym

wolny rynek ˈvɔlnɨ ˈrɨ̃nɛk n
margadh oscailte
handel, w którym ceny ustalane są między kupującymi a sprzedającymi, gdzie nie podlegają one żadnym ograniczeniom ze strony podmiotów zewnętrznych (np. państwa);

wolontariusz ˌvɔlɔ̃nˈtarʲjuʃ n
óglach
osoba, która bez wynagrodzenia i dobrowolnie poświęca czas dla innych

wolt vɔlt n
volta
(fizyka, fizyczny) jednostka potencjału elektrycznego, napięcia elektrycznego i siły elektromotorycznej;

woltomierz vɔlˈtɔ̃mʲjɛʃ n
voltmhéadar
(metrologia, metrologiczny) (elektryczność) przyrząd do pomiaru napięcia elektrycznego;

wombat ˈvɔ̃mbat n
vombat
(zoologia, zoologiczny) australijski torbacz o brunatnoszarej sierści;

worek ˈvɔrɛk n
brod
(geografia, geograficzny) wybiegnięcia terytorium państwa w głąb innych państw sąsiednich
mála
miękki, elastyczny pojemnik wykonany z kawałków materiału, folii lub papieru;

worek treningowy n
péire
(przenośnie, przenośnia) osoba regularnie dręczona fizycznie, na której ktoś się wyżywa
(sport, sportowy) wiszący lub rzadziej wolnostojący worek służący do treningu bokserskiego

wosk vɔsk n
céir
plastyczna substancja o żółtawym kolorze, łatwo topliwa, nierozpuszczalna w wodzie, używana do produkcji świec, past do obuwia itp., stosowana w przemyśle farmaceutycznym i spożywczym;

woskowina ˌvɔskɔˈvʲĩna n
céir chluaise
(fizjologia, fizjologiczny) żółtawa, woskowata substancja wydzielana w przewodzie słuchowym zewnętrznym człowieka i wielu innych ssaków;

wotować v
vóta
(dawniej, dawny) głosować

wozić ˈvɔʑit͡ɕ v
céide
przemieszczać coś przy pomocy jakiegoś pojazdu

wozić drewno do lasu v
ag tabhairt liúdar go Toraigh
wykonywać niepotrzebną pracę

wozić żyto na Zawiśle ˈvɔʑid͡ʑ ˈʒɨtɔ ˌna‿zaˈvʲiɕlɛ v
ag cuimilt saille de thóin na muice méithe
wykonywać niepotrzebną pracę

wozownia n
garáiste
(architektura, architektoniczny) budynek przeznaczony do przechowywania wozów konnych

wołacz ˈvɔwat͡ʃ n
gairmeach
(gramatyka) siódmy przypadek deklinacji polskiej, tworzy formę zwrotu do omawianego przedmiotu lub osoby, wykrzyknięcia do niego lub zwrócenia jego uwagi;

wołaczowy adj
gairmeach
(gramatyka) związany z wołaczem, dotyczący wołacza

wołać ˈvɔwat͡ɕ v
allagar
przekazywać coś krzykiem
glaoigh
nazywać kogoś
wzywać kogoś, kierować do kogoś głośne wołanie

wołowina ˌvɔwɔˈvʲĩna n
mairteoil
(spożywczy) mięso z wołu lub krowy;

wołowy vɔˈwɔvɨ adj
mairteoil
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zrobiony z wołowiny, zawierający wołowinę
odnoszący się do krowy lub wołu

woń vɔ̃ɲ n
boladh
(chemia, chemiczny) bodziec działający na zmysł powonienia

woźnica vɔʑˈɲit͡sa n
carbadóir
osoba kierująca wozem konnym lub saniami zaprzęgniętymi w konie;

wpadać ˈfpadat͡ɕ v
tit
przemieszczać się do wnętrza czegoś

wpis n
iontráil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rejestracja w księdze urzędowej
umieszczenie zapisu w jakimś tekście
táille
opłata ponoszona przy przystępowanie do jakiejś grupy

wpisać ˈfpʲisat͡ɕ v
sainréim teanga
dopisać swoje nazwisko na listę
umieścić osobiste pozdrowienia w pamiętniku, księdze pamiątkowej

wprawdzie ˈfpravʲd͡ʑɛ
cé go
składnik spójnika złożonego łączącego zdania lub wyrażenia, oznaczającego, że treść jednego z nich jest zastrzeżeniem w stosunku do tego, co wynika z treści drugiego zdania

wprawiać v
foireann
umocowywać coś w czymś
treoraigh
ćwiczeniami wdrażać kogoś, coś do czegoś
crábhadh
ćwiczyć, aby nabyć wprawy

wprost fprɔst adv
go díreach
bezpośrednio
os ard
szczerze, otwarcie, bez ogródek

wprowadzać fprɔˈvad͡zat͡ɕ v
ionchur
(informatyka, informatyczny) umieszczać dane w programie, pamięci komputera

wprowadzenie ˌfprɔvaˈd͡zɛ̃ɲɛ n
réamhrá
wstęp, prolog ((na przykład) w utworze literackim)

wpychać v
pléasc
(potocznie, potoczny) dostawać się gdzieś bez zaproszenia, na siłę, podstępem

wpół fpuw adv
leath
przy podawaniu czasu: pół godziny przed pełną godziną

wpłata n
sil-leagan
wpłacenie pieniędzy

wpływ fpwɨf n
tionchar
presja, oddziaływanie na coś lub kogoś

wpływać ˈfpwɨvat͡ɕ v
téigh i bhfeidhm ar
sprawiać, że ktoś lub coś zachowuje się w określony sposób: (także, też) pociągać za sobą zachodzenie pewnych zjawisk; wywierać wpływ

wracać ˈvrat͡sat͡ɕ v
fill
przybywać do miejsca, z którego się wyszło lub było poprzednio

wraz vras preposition
in éineacht le
(książkowy) razem, wspólnie (z kimś)

wraz z
in éindí le
(o osobach, obiektach) razem, wspólnie, łącznie z kimś / czymś

wrażenie vraˈʒɛ̃ɲɛ n
tuairim
reakcja na bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny;

wrażliwość vraʒˈlʲivɔɕt͡ɕ n
íogaireacht
(fizjologia, fizjologiczny) zdolność odbierania bodźców poprzez zmysły

wrażliwy vraʒˈlʲivɨ adj
leice
taki, który ma słabą odporność

wredny ˈvrɛdnɨ adj
aiciseach
(potocznie, potoczny) pełny podłości, fałszu

wreszcie ˈvrɛʃʲt͡ɕɛ adv
i ndeireadh na dála
nareszcie, w końcu

wrodzony vrɔˈd͡zɔ̃nɨ adj
dúchasach
właściwy istocie żywej od urodzenia

wrogi ˈvrɔɟi adj
anchroíoch
właściwy wrogowi/nieprzyjacielowi, wrogo nastawiony; nieprzyjazny, nieżyczliwy

wrona ˈvrɔ̃na n
caróg dubh caróg dhubh
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus Linnaeus, ptak z rodziny krukowatych;

wrona czarna n
caróg dhubh
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corone corone Linnaeus, ptak z rodziny krukowatych, cały czarny z zielonkawym połyskiem;

wrona siwa n
caróg liath
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku wrona siwa (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus corone Linnaeus, gatunek ptaków z rodziny krukowatych;

wrota ˈvrɔta n
geata
wielkie drzwi frontowe

wrotycz ˈvrɔtɨt͡ʃ n
franclus
(botanika, botaniczny) Tanacetum L., roślina z rodziny astrowatych o dużych, pierzastych liściach i kwiatach zebranych w koszyczki;

wrzask n
allagar
bardzo głośny krzyk

wrzawa ˈvʒava n
ardú
(przenośnie, przenośnia) wzburzenie, zamieszanie
suaitheadh
hałas, gwar różnych zmieszanych głosów lub dźwięków

wrzeciono vʒɛˈt͡ɕɔ̃nɔ n
eiteán fearsaid
(włókiennictwo) obrotowe narzędzie ręczne lub część kołowrotka do nawijania przędzy;

wrzenie n
bruith
(fizyka, fizyczny) przechodzenie ze stanu ciekłego w gazowy
corraíl
oznaki niezadowolenia lub buntu

wrzesień ˈvʒɛɕɛ̇̃ɲ n
Meán Fómhair Méan Fómhair
dziewiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

wrzeszczeć ˈvʒɛʃt͡ʃɛt͡ɕ v
allagar
krzyczeć bardzo głośno i intensywnie

wrzeć vʒɛt͡ɕ v
beirigh
(fizyka, fizyczny) gotować się, bulgotać od gorąca

wrzos vʒɔs n
fraoch
(botanika, botaniczny) wrzos zwyczajny - Calluna vulgaris, krzewinka o drobnych liściach i małych, różowofioletowych kwiatach rosnąca w dużych skupieniach, kwitnąca późnym latem i wczesną jesienią;

wrzosiec n
fraoch
(botanika, botaniczny) Erica (Ericaceae) L., krzew z rodziny wrzosowatych o zimozielonych liściach;

wrzosowate n
fraoch
(systematyka) (botanika, botaniczny) rodzina roślin krzewinkowych, krzewiastych lub drzew z rzędu wrzosowców;

wrzosowisko ˌvʒɔsɔˈvʲiskɔ n
caorán
bezleśna formacja zimozielonych krzewinek, w której dominują wrzosy;

wrzucać ˈvʒut͡sat͡ɕ v
caith
rzucając, umieszczać coś w czymś
lódáil suas
(potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) umieszczać materiały w internecie

wrzód vʒut n
othras
(medycyna, medyczny) głęboki ubytek skóry lub śluzówki, tzn. poniżej błony podstawnej naskórka / nabłonka;

wróbel ˈvrubɛl n
gealbhan
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) Passer domesticus, mały, pospolity ptak występujący w pobliżu osiedli ludzkich;

wróg vruk n
namhaid
nieprzyjaciel, osoba lub obiekt darzony negatywnymi uczuciami
państwo, które jest w stanie wojny z innym państwem, oraz jego wojska

wróżba n
droch-tuar
zjawisko uznawane za zapowiedź czegoś
fáistine
przepowiadanie przyszłości wraz z obrzędami towarzyszącymi temu

wróżbiarz ˈvruʒbʲjaʃ n
bean feasa
(ezoteryka) człowiek przepowiadający przyszłość

wróżbita n
bean feasa
(ezoteryka) osoba zajmująca się wróżeniem

wróżenie vruˈʒɛ̃ɲɛ n
fáistine
(rzeczownik odczasownikowy) od wróżyć; (ezoteryka) przepowiadanie przyszłości

wróżka ˈvruʃka n
sióg
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) baśniowa postać czyniąca czary;

wróżyć ˈvruʒɨt͡ɕ v
tairngir
(ezoteryka) przepowiadać przyszłość, dawać wróżbę

wręcz vrɛ̃n͇t͡ʃ adv
díreach
bezpośrednio, otwarcie

wręcz vrɛ̃n͇t͡ʃ particle
fiú
…podkreślająca znaczenie wyrazu lub natężenie cechy

wręczać ˈvrɛ̃n͇t͡ʃat͡ɕ v
am i láthair
dawać coś komuś, najczęściej do rąk własnych, zwykle w sposób uroczysty lub oficjalny

wręg vrɛ̃ŋk n
cuir i bhfráma
wycięcie lub załamanie w elemencie konstrukcyjnym, najczęściej drewnianym, służące do spójnego połączenia z innym elementem

wsadzać v
cuir
pomagać usadowić się
umieszczać gdzieś
cuir i dtaisce
(potocznie, potoczny) zamykać w więzieniu

wschodni ˈfsxɔdʲɲi adj
oirthear
dotyczący Europy Wschodniej, także Azji, zwykle w odniesieniu kulturowym lub ekonomicznym
mający miejsce na wschodzie, dotyczący wschodu, skierowany na wschód

wschodzić ˈfsxɔd͡ʑit͡ɕ v
éirigh
wychodzić zza horyzontu, zjawiać się na niebie (głównie o ciałach niebieskich)

wschód fsxut n
oirthear
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego wschodu (1.1) w dniu równonocy;

wschód słońca n
éirí na gréine
zjawisko wyłaniania się słońca zza horyzontu

wsiadać ˈfʲɕadat͡ɕ v
clár
wchodzić do środka lokomocji

wskazać v
aird
zwrócić czyjąś uwagę na coś
clár
pokazać, gdzie ktoś albo coś się znajduje

wskazywać fskaˈzɨvat͡ɕ v
aird
pokazywać gdzie się ktoś lub coś znajduje
ceirnín
o przyrządach pokazywać wartość wielkości mierzonej

wskazówka fskaˈzufka n
lámh
element ruchomy przyrządu pomiarowego, którego położenie określa na podziałce określoną wartość mierzonej wielkości;
treoir
skierowana do kogoś porada, pouczenie dotyczące postępowania, podpowiedź, punkt wytyczny, informacja o czymś

wskaźnik ˈfskaʑɲik n
treotháscaire
(statystyka, statystyczny) liczbowe przedstawienie pewnej wielkości

wskutek ˈfskutɛk preposition
ar aoi
(książkowy) (zobacz) na skutek

wspaniałomyślność ˌfspãɲawɔ̃ˈmɨɕl̥nɔɕt͡ɕ n
flaithiúlacht
cecha, tego kto jest wspaniałomyślny; cecha tego, co jest wspaniałomyślne

wspaniałomyślny ˌfspãɲawɔ̃ˈmɨɕl̥nɨ adj
gartach
szlachetny, potrafiący wybaczać; serdeczny, wyrozumiały

wspaniały fspãˈɲawɨ adj
diail
o czymś wyjątkowo dobrym, pięknym lub lubianym

wsparcie ˈfsparʲt͡ɕɛ n
branra
udzielenie pomocy

wspierać ˈfspʲjɛrat͡ɕ v
iompair
dawać komuś wsparcie, pomoc, opiekę

wspinaczka fspʲĩˈnat͡ʃka n
dreapadóireacht
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa polegająca na pokonywaniu stromych ścian

wspinać ˈfspʲĩnat͡ɕ v
dreap
wznosić siebie samego na coś wysokiego

wspomagać fspɔ̃ˈmaɡat͡ɕ v
branra
pomagać, wspierać materialnie; udzielać pomocy materialnej osobie, instytucji
wspierać urządzenie

wspominać fspɔ̃ˈmʲĩnat͡ɕ v
cuimhne a bheith agat ar
sięgać pamięcią do wydarzenia lub osoby z przeszłości
tagair
mówić mimochodem, wzmiankować

wspomnienie fspɔ̃mʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
cuimhne
obraz przeszłości w pamięci
dírbheathaisnéis
utwór literacki dotyczący minionych przeżyć autora
tagair
wzmianka, napomknięcie

wspomożenie n
branra
udzielenie pomocy

wspólnik n
comhchoirí
osoba wspólnie uczestnicząca w występku czy przestępstwie
páirtnéir
osoba mająca wspólny udział w czymś

wspólnota fspulˈnɔta n
comhlathas
grupa ludzi / państw związanych podobnymi poglądami / dążeniami

wspólny ˈfspulnɨ adj
coiteann
charakterystyczny w równym stopniu dla grupy osób lub rzeczy
należący lub używany przez kilka osób

współ-
comh-
pierwszy człon wyrazów złożonych, wskazujący na wspólną z kimś cechę, na wspólne działanie itp.

współbrzmienie n
comhaontas
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jednoczesne brzmienie dźwięków

współbrzmieć v
armónaigh
(książkowy) zwykle o instrumentach muzycznych: wydawać harmonijny dźwięk

współczesny fspuwˈt͡ʃɛsnɨ adj
comhaosta
istniejący obecnie, teraz, aktualnie, teraźniejszy

współcześnie fspuwˈt͡ʃɛɕɲɛ adv
an lá inniu
w obecnej epoce

współczucie fspuwˈt͡ʃut͡ɕɛ n
trua
zdolność emocjonalnej solidarności z cierpiącym, poszkodowanym

współczynnik n
comhéifeacht
(matematyka, matematyczny) wartość stanowiąca mnożnik jakiejś wielkości lub wyrażenia matematycznego
jeden z czynników oddziałujących

współlokator ˌfspuwlɔˈkatɔr n
comrádaí seomra
ktoś, z kim się wspólnie mieszka

współrzędna n
comhordán
(matematyka, matematyczny) liczba z zestawu określającego położenie punktu na linii, na płaszczyźnie, na powierzchni, w przestrzeni;

współsprawca n
comhchoirí
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) jeden ze sprawców tego samego przestępstwa

współzawodnictwo ˌfspuwzavɔdʲˈɲit͡stfɔ n
coimhlint
rywalizacja grupy osób o pierwszeństwo w jakiejś dyscyplinie

współzałożyciel n
comhbhunaitheoir
osoba mająca współudział w założeniu czegoś

współżycie fspuwˈʒɨt͡ɕɛ n
lánúnas
obcowanie z kimś, utrzymywanie z kimś kontaktu

wstawać ˈfstavat͡ɕ v
éirigh
wychodzić z posłania po śnie lub odpoczynku
zmieniać pozycję ciała z leżącej lub siedzącej do stojącej

wstawiać v
cuir
umieszczać coś w czym, na ogół w pozycji pionowej
cuir ar
(potocznie, potoczny) zaczynać gotowanie
ionsáigh
dopisywać do tekstu

wstawiennictwo n
idirghuí
bronienie kogoś, ujmowanie się za kimś, zwykle w kontekście religijnym

wstecz fstɛt͡ʃ adv
cúlaigh
do tyłu (w czasie lub przestrzeni)

wstrzemięźliwy adj
measartha
zachowujący umiar, potrafiący powstrzymać się od czego
świadczący o zachowywaniu umiaru

wstrzymywać v
coinnigh siar
odkładać na później
coisc
powodować zatrzymanie czegoś, co ma się poruszać

wstrząs fsṭʃɔ̃w̃s n
suaitheadh intinne
(medycyna, medyczny) zaburzenia czynności organizmu występujące jako reakcja na ciężkie urazy, następstwo operacji itp.;
silne, gwałtowne drgnięcie

wstręt fstrɛ̃nt n
déistin
intensywne uczucie niechęci, odraza;

wstrętny ˈfstrɛ̃ntnɨ adj
déistineach
wywołujący obrzydzenie

wstyd fstɨt n
náire
(psychologia, psychologiczny) niemiłe uczucie spowodowane świadomością zrobienia czegoś nieodpowiedniego, złego;
uczucie onieśmielenia, zażenowania

wstydliwy adj
coimhthíoch
łatwo odczuwający wstyd
świadczący o wstydliwości

wstąpić ˈfstɔ̃mpʲit͡ɕ v
ardaigh
wejść w szeregi jakiejś organizacji lub grupy
iontráil
przyjść z krótką wizytą w pewnym celu

wstążka ˈfstɔ̃w̃ʃka n
banna
ozdobny, wąski pasek tkaniny
ribín
(informatyka, informatyczny) element interfejsu użytkownika, zastępujący tradycyjne menu i paski narzędzi;
(sport, sportowy) przyrząd używany w gimnastyce artystycznej;

wstęga ˈfstɛ̃ŋɡa n
banda
duża (w szczególności szeroka) wstążka

wstęp fstɛ̃mp n
réamhrá
początkowy, wydzielony fragment książki, opisujący cel, historię jej powstania i wprowadzający w treść
w tytułach książek i nazwach wykładów: podstawowe zagadnienia

wstępniak n
eagarfhocal
artykuł wstępny

wstępny ˈfstɛ̃mpnɨ adj
réamh-
robiony na początku (wstępie)

wstępny ˈfstɛ̃mpnɨ n
sinsear
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przodek danej osoby;

wsuwać v
fo-ghúna
sunąć czymś, umieszczać to gdzieś
sunąc się, dostawać się gdzieś

wszak fʃak particle
áfach
…mająca nawiązywać do danej sytuacji, wypowiedzi i podkreślać jej prawdziwość, słuszność

wszakże ˈfʃaɡʒɛ particle
arae
… podkreślająca prawdziwość i oczywistość wypowiedzi

wszechmoc n
uilechumhacht
przymiot tego, kto posiada nieograniczoną moc

wszechmocny fʃɛxˈmɔt͡snɨ adj
mórchumhachtach
mający nieograniczoną moc, mogący wszystko

wszechmogący adj
uilechumhachtach
(książkowy) mający nieograniczoną moc, mogący wszystko

wszechnica fʃɛxʲˈɲit͡sa n
ollscoil
(edukacja, edukacyjny) uczelnia, szkoła wyższa

wszechpotężny adj
mórchumhachtach
(książkowy) taki, który odznacza się nieograniczoną potęgą

wszechwiedzący adj
uilefheasach
(książkowy) wiedzący wszystko

wszechświat ˈfʃɛxʲɕfʲjat n
cruinne
cała przestrzeń, czas, materia i energia; kosmos;

wszelki ˈfʃɛlʲci pronoun
gach
dotyczący wszystkich aspektów; każdy; wszystek

wszerz adv
sall
zgodnie z kierunkiem szerokości czegoś

wszyscy ˈfʃɨst͡sɨ indefinitePronoun
ar fad
ogół ludzi z danego zbioru

wszystek ˈfʃɨstɛk pronoun
uile
taki, który wyczerpuje cały zbiór nie pozostawiając nic

wszystko ˈfʃɨstkɔ indefinitePronoun
gach rud
ogół rzeczy i spraw

wszystko jedno ˈfʃɨstkɔ ˈjɛdnɔ adv
mar sin féin
nieistotne, bez znaczenia (ile, jak, gdzie, dokąd itp.)

wszędzie ˈfʃɛ̃ɲd͡ʑɛ adv
gach áit
w każdym miejscu
i ngach áit
do każdego miejsca

wtedy ˈftɛdɨ pronoun
ansin
w tym (określonym wcześniej w zdaniu) czasie

wtem ftɛ̃m adv
de gheit
w sposób nieoczekiwany

wtorek ˈftɔrɛk n
Máirt
drugi dzień tygodnia

wtyczka ˈftɨt͡ʃka n
plocóid
(elektryczność) element umożliwiający podłączenie urządzeń elektrycznych, zasilanych z sieci elektrycznej do gniazda elektrycznego;

wtykać ˈftɨkat͡ɕ v
bata
wkładać, wstawiać, wciskać coś między inne rzeczy

wudu n
vúdú
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia synkretyczna łącząca rdzenne wierzenia ludów Afryki z elementami katolicyzmu, popularna zwłaszcza na Haiti;

wujek ˈvujɛk n
uncail
brat matki

wulkan ˈvulkãn n
bolcán
(geologia, geologiczny) miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy i popioły;
forma terenu powstała wskutek aktywności wulkanu (1.1)

wulkaniczny ˌvulkãˈɲit͡ʃnɨ adj
bolcánach
związany z wulkanami i ich aktywnością

wy vɨ personalPronoun
sibh
druga osoba liczby mnogiej, rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy

wybaczać vɨˈbat͡ʃat͡ɕ v
maith
dawać przebaczenie, odpuszczać winę

wybiegać v
rith as
biegnąc, wydostawać się skądś

wybielacz vɨˈbʲjɛlat͡ʃ n
buac
(chemia, chemiczny) środek chemiczny służący do wybielania m.in. tkanin, urządzeń sanitarnych lub zębów;

wybielać v
aol
czynić bielszym

wybierać vɨˈbʲjɛrat͡ɕ v
roghnaigh togh
dokonywać wyboru
togh
powoływać kogoś na jakieś stanowisko poprzez głosowanie

wybijać v
bris
uderzając w coś, powodować wypadnięcie tego, co znajduje się w środku
béim
(technologia, technika, techniczny) o przyrządach wskazywać czas, rytm, takt, tempo lub liczbę czego
bain de
(sport, sportowy) skacząc, odrywać się od podłoża

wybitnie vɨˈbʲitʲɲɛ adv
cumasach
bardzo, szczególnie, niezwykle

wybitność vɨˈbʲitnɔɕt͡ɕ n
ardchéim
cecha tego, co wybitne

wybitny vɨˈbʲitnɨ adj
ar leith
wybijający się ponad przeciętność, górujący nad otoczeniem, nieprzeciętny, niezwykle uzdolniony

wybić ˈvɨbʲit͡ɕ v
bris
zniszczyć szybę w oknie
béim
uderzając, odtworzyć rytm
treo
o zegarze: biciem oznajmić godzinę
bain de
(sport, sportowy) odbić się

wyblakły adj
tréigthe
taki, który stracił intensywność światła lub barw

wyborca vɨˈbɔrt͡sa n
vóitéir
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba uprawniona do uczestnictwa w głosowaniu lub wyborach

wyborny vɨˈbɔrnɨ adj
ar fheabhas
wyróżniający się z ogółu, bardzo dobry
blasta
(spożywczy) smaczny, smakowity

wybory vɨˈbɔrɨ n
toghchán
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) proces, w którym obywatele wybierają spośród zgłoszonych kandydatów swoich przedstawicieli do organów władzy;

wybredny vɨˈbrɛdnɨ adj
achrannach
taki, który jest kapryśny, trudny do zaspokojenia, zadowolenia; taki, któremu trudno zaspokoić, dogodzić

wybryk n
ábhailleacht
zaskakujący postępek, odbiegający od przyjętych norm postępowania

wybrzeże vɨˈbʒɛʒɛ n
cósta
(geografia, geograficzny) wąski obszar znajdujący się po obu stronach linii brzegowej;

wybuch ˈvɨbux n
pléasc
rozerwanie się czegoś pod wpływem gwałtownej reakcji chemicznej lub jądrowej

wybuchowy ˌvɨbuˈxɔvɨ adj
tobann
o człowieku, charakterze: taki, którego zachowanie / reakcje są gwałtowne, impulsywne, żywiołowe, szybkie

wybór ˈvɨbur n
rogha
wybranie jednej z wielu możliwości

wychowanek ˌvɨxɔˈvãnɛk n
dalta
osoba wzięta na wychowanie przez kogoś, będąca pod czyjąś opieką; ktoś, kto został wychowany przez osoby nie będące jego rodzicami

wychowanie ˌvɨxɔˈvãɲɛ n
béasa
kultura, ogłada, zdolność do właściwego zachowania
oiliúint
całokształt działań służących ukształtowaniu człowieka pod względem moralnym, umysłowym i fizycznym; przygotowywanie kogoś do życia w społeczeństwie

wychowanie fizyczne ˌvɨxɔˈvãɲɛ fʲiˈzɨt͡ʃnɛ n
corpoideachas
(edukacja, edukacyjny) (sport, sportowy) dział pedagogiki zajmujący się badaniem, analizą i konstruowaniem programu wychowania i rozwoju fizycznego człowieka;

wychowawca ˌvɨxɔˈvaft͡sa n
teagasc
osoba kształtująca charakter i zachowanie innych

wychowywać ˌvɨxɔˈvɨvat͡ɕ v
oil
nauczać kogoś pewnej czynności lub zawodu
tóg
kształtować czyjś charakter i zachowanie, zapewniać komuś opiekę do momentu osiągnięcia przez niego samodzielności

wychwalać vɨˈxfalat͡ɕ v
adhmhol
bardzo chwalić, nie szczędzić pochwał

wychwytywać ˌvɨxfɨˈtɨvat͡ɕ v
beir ar
łapać, chwytać, wyłapywać

wycieczka vɨˈt͡ɕɛt͡ʃka n
cor coise a thabhairt
wędrówka w celach rekreacyjnych lub turystycznych

wycieczkowiec ˌvɨt͡ɕɛt͡ʃˈkɔvʲjɛt͡s n
cúrsóir
(morski) (turystyka, turystyczny) turystyczny statek pasażerski, prom

wyciek n
sileadh
wydostawanie się płynnie na zewnątrz

wycierać vɨˈt͡ɕɛrat͡ɕ v
cuimil
usuwać z czegoś nalot lub osad przez pocieranie
imigh ó mhaith
ulegać zużyciu przez tarcie

wycieńczyć vɨˈt͡ɕɛ̇̃j̃n͇t͡ʃɨt͡ɕ v
anbhainnigh
aspekt dokonany od: wycieńczać

wycinanie n
gearrthóireacht
odłączanie cięciem

wycinać v
bain
(informatyka, informatyczny) pobierać fragment pliku, by wstawiać go w inne miejsce
oddzielać od całości, usuwając cięciem
wydobywać cięciem kształt z czegoś

wyciskać v
téigh i bhfeidhm ar
odbijać ślad, wklęsły wzór

wyciąg ˈvɨt͡ɕɔ̃ŋk n
achoimre
(chemia, chemiczny) roztwór otrzymywany z substancji roślinnej lub organu zwierzęcego poprzez ich gotowanie, zalewanie wrzątkiem lub alkoholem;
achomaireacht
(potocznie, potoczny) streszczenie, krótka notatka przedstawiająca dany tekst
ardaitheoir
urządzenie lub układ urządzeń do wyciągania czegoś lub kogoś na jakąś wysokość

wyciąg narciarski ˈvɨt͡ɕɔ̃ŋk narʲˈt͡ɕarsʲci n
ardaitheoir sciála
(technologia, technika, techniczny) (sport, sportowy) kolej linowa instalowana na stokach, służąca do transportu narciarzy, snowboardzistów lub turystów

wyciągać vɨˈt͡ɕɔ̃ŋɡat͡ɕ v
an
osiągać, uzyskiwać
glac
wydobywać, wyjmować coś z czegoś

wycięcie n
gearrthóireacht
czynność mająca za cel usunięcie cięciem jakiejś części z całości
oscailt
miejsce wycięte w czym

wycofywać v
cúlaigh
zabierać coś, co było uprzednio dane
opuszczać jakieś miejsce, cofając się
téigh ar gcúl
rezygnować z czego

wyczerpany adj
tuirseach traochta
(przenośnie, przenośnia) skrajnie zmęczony
wykorzystany do końca, całkowicie spożytkowany, pozbawiony całej swej uprzedniej zawartości

wyczerpywać ˌvɨt͡ʃɛrˈpɨvat͡ɕ v
traoch
zużywać coś do końca; wydobywać coś, korzystać z czegoś aż do wyczerpania
rith as
kończyć się, zużywać się, tracić swoje właściwości, dobra (np. energię)

wyczucie n
réasún
umiejętność intuicyjnego odbierania czegoś
stuaim
umiejętność stosownego zachowania się w zależności od okoliczności

wyczyn ˈvɨt͡ʃɨ̃n n
aicsean
dokonanie czegoś niezwykłego, brawurowego

wydajny adj
feidhmiúil
opłacalny, przynoszący zyski lub mniejsze straty albo zużycie, np. prądu elektrycznego

wydalać v
deireadh
(biologia, biologiczny) usuwać szkodliwe lub zbędne produkty przemiany materii
ruaig
usuwać kogoś niepożądanego

wydanie vɨˈdãɲɛ n
atheagrú
(drukarstwo, drukarski) wszystkie egzemplarze danego dzieła wydrukowane z tego samego składu drukarskiego

wydarzać się v
tarlaigh
stawać się faktem

wydarzyć się vɨˈdaʒɨt͡ɕ‿ɕɛ v
rith le
wystąpić jako rzeczywiste zjawisko

wydatek vɨˈdatɛk n
costas
kwota, która została wydana lub ma być wydana na coś

wydawanie ˌvɨdaˈvãɲɛ n
astaíocht
(rzeczownik odczasownikowy) od wydawać

wydawać vɨˈdavat͡ɕ v
caith
wydatkować pieniądze w celu zakupu czegoś
foilsigh
publikować coś
taibhsigh
sprawiać jakieś wrażenie, przedstawiać się w jakiś sposób

wydać na świat ˈvɨdat͡ɕ na‿ˈɕfʲjat idiom
beir
urodzić dziecko

wydech n
asanálú
(fizjologia, fizjologiczny) akt wydalenia powietrza z układu oddechowego na zewnątrz ustroju
folmhaigh
(technologia, technika, techniczny) wydmuchnięcie poza cylinder mieszaniny gazów, pyłów i spalin

wydma ˈvɨdma n
dumhach
piaszczyste wzniesienie usypane przez wiatr;

wydmuszka vɨˈdmuʃka n
blaosc uibhe
skorupka jajka, którego zawartość została wydmuchana przez małą dziurkę

wydobywać ˌvɨdɔˈbɨvat͡ɕ v
bain
z trudem uzyskiwać od kogoś jakąś informację
cairéalaigh
(górnictwo, górniczy) wydostawać surowce naturalne spod ziemi na powierzchnię
fuascail
uwalniać się od problemów, znaleźć się w lepszej sytuacji

wydra ˈvɨdra n
dobharchú cú dobhráin madra uisce
(zoologia, zoologiczny) Lutrinae, ssak wód przybrzeżnych o wydłużonym ciele i brązowej sierści;

wydruk ˈvɨdruk n
asphrionta
efekt pracy drukarki, telefaksu lub innego urządzenia drukującego

wydział ˈvɨd͡ʑaw n
acaire
dział urzędu obejmujący określony zakres spraw

wydzielać vɨˈd͡ʑɛlat͡ɕ v
cum
dawać komuś pewną część czegoś
astaigh
być czegoś źródłem (zapachu, substancji)

wydzielina n
sileadh
(medycyna, medyczny) wyciek substancji powstających w stanie chorobowym

wyeksploatować ˌwɨɛksplɔaˈtɔvat͡ɕ v
folmhaigh
doprowadzić coś do całkowitego zużycia poprzez używanie przez dłuższy czas
pozbawić teren złóż lub innych zasobów naturalnych

wygasać v
dísle
przestawać być

wygaśnięcie n
díothú
zakończenie się palenia

wygibas vɨˈɟibas n
freangadh
dziwaczny ruch

wyginać v
bandán
nadawać kształt przez gięcie

wyginięcie n
díothú
(rzeczownik odczasownikowy) od wyginąć

wygięty adj
cuar
mający zakrzywiony kształt

wygląd ˈvɨɡlɔ̃nt n
aithnid
grupa cech tworzących obraz zewnętrzny człowieka, zwierzęcia lub przedmiotu

wyglądać vɨˈɡlɔ̃ndat͡ɕ v
amharc
mieć dany wygląd

wygnaniec n
deoraí
ktoś skazany na wygnanie, wypędzony

wygoda n
aosáid
coś ułatwiającego wykonywanie jakichś czynności
compord
odpowiadające komuś warunki mieszkania, przebywania; to, co zaspokaja czyjeś potrzeby

wygodny vɨˈɡɔdnɨ adj
compordach
charakteryzujący się wygodą, dający wygodę

wygrana vɨˈɡrãna n
duais
nagroda w jakimś konkursie, zysk w hazardzie
áitheas
zwycięstwo

wygrywać vɨˈɡrɨvat͡ɕ v
buaigh
grając w coś, zdobyć wygraną
o losach loteryjnych: gwarantować wygraną
zdobyć pierwsze miejsce w jakiejś rywalizacji, pokonać przeciwników, odnieść zwycięstwo

wyguglać vɨˈɡuɡlat͡ɕ v
gúgláil
wyszukać za pomocą wyszukiwarki Google

wygwizdywać ˌvɨɡvʲizˈdɨvat͡ɕ v
bí ag feadaíl
odtwarzać jakąś melodię za pomocą gwizdania

wygórowany adj
iomarcach
zbyt duży, nadmierny

wygładzać vɨˈɡwad͡zat͡ɕ v
réidh
czynić gładką powierzchnię czegoś, usuwając nierówności, zmarszczki, itp.

wygłaszać vɨˈɡwaʃat͡ɕ v
léigh
wypowiadać jakiś tekst głośno

wyhodować v
póraigh
(rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) otrzymać w hodowli roślinę lub zwierzę

wyjawiać vɨˈjavʲjät͡ɕ v
foilsigh
sprawiać, że coś staje się wiadome; dawać informację o czymś, co dotychczas było trzymane w tajemnicy

wyjaśniać vɨˈjäɕɲät͡ɕ v
mínigh
czynić coś zrozumiałym
(matematyka, matematyczny) o zmiennej losowej: mieć określony udział w obserwowanym efekcie.

wyjaśnienie ˌvɨjäɕˈɲɛ̇̃ɲɛ n
mínithe
przedstawienie, omówienie istoty problemu bądź zagadnienia; wytłumaczenie, uczynienie zrozumiałym

wyjec ˈvɨjɛt͡s n
moncaí uallach
(zoologia, zoologiczny) Alouatta, południowoamerykańska małpa o donośnym głosie;

wyjeżdżać vɨˈjɛʒd͡ʒat͡ɕ v
fág
opuszczać jakieś miejsce, przemieszczać się, udać się w inne miejsce

wyjmować v
glac
wydostawać z wnętrza

wyjątek vɨˈjɔ̃ntɛk n
eisceacht
coś, do czego nie stosuje się powszechna reguła

wyjątkowy ˌvɨjɔ̃ntˈkɔvɨ adj
eisceachtúil
wyróżniający się czymś nieprzeciętnym; taki, który jest wyjątkiem

wyjście ˈvɨjɕt͡ɕɛ n
aschur
(elektryczność) gniazdo urządzenia podające wynik pracy, dźwięk, sygnał itp.
(informatyka, informatyczny) wynik działania skryptu lub programu
bealach amach
droga lub otwór, którym się wychodzi

wyjściowy adj
aschuir
związany z początkiem
slí amach
dotyczący miejsca, z którego się wychodzi

wyjść vɨjɕt͡ɕ v
amach
opuścić jakieś miejsce

wykaz ˈvɨkas n
sainréim teanga
pismo zawierające wyliczenie osób, rzeczy, elementów, czynności, zdarzeń itp. mających jakąś wspólną cechę

wykazać vɨˈkazat͡ɕ v
clár
przejawić, ukazać, dać wyraz
foilsigh
dowieść, stwierdzić, wykryć

wykałaczka ˌvɨkaˈwat͡ʃka n
bior fiacla
cienki, zaostrzony patyczek ((dawniej, dawny) także piórko) służący do usuwania spomiędzy zębów resztek jedzenia;

wykańczać v
rith as
być zużywanym

wykidajło n
doirseoir slándála
(potocznie, potoczny) pracownik pilnujący porządku w (często podrzędnym) lokalu rozrywkowym lub gastronomicznym

wykiwać v
druibleáil
(sport, sportowy) (potocznie, potoczny) robiąc zmyłki przeprowadzić piłkę omijając zawodnika przeciwnika

wykluczać v
coisc
wyłączać coś z czegoś, pomijać coś

wykluwać się vɨˈkluvat͡ɕ‿ɕɛ v
frog
(zoologia, zoologiczny) (zootechnika, zootechniczny) wydostawać się z jaja

wykonalny ˌvɨkɔ̃ˈnalnɨ adj
féideartha
możliwy do wykonania, realizacji, wprowadzenia w życie

wykonanie ˌvɨkɔ̃ˈnãɲɛ n
gníomhaíocht
(rzeczownik odczasownikowy) od wykonać

wykonawca ˌvɨkɔ̃ˈnaft͡sa n
seiceadóir
ten, który wykonuje, urzeczywistnia, wprowadza w czyn

wykonawczyni ˌvɨkɔ̃nafˈt͡ʃɨ̃ɲi n
banseiceadóir
kobieta wykonawca, realizująca, wcielająca w życie

wykonywanie ˌvɨkɔ̃nɨˈvãɲɛ n
bású
(rzeczownik odczasownikowy) od wykonywać

wykonywać ˌvɨkɔ̃ˈnɨvat͡ɕ v
cleacht
formalnie: spełniać pewne obowiązki
cuir i bhfeidhm
urzeczywistniać, zrealizować, uczyniać, spełniać coś, wprowadzać coś w czyn, doprowadzać coś do skutku
meas
wytwarzać lub produkować coś

wykopywać ˌvɨkɔˈpɨvat͡ɕ v
rómhair
utworzyć dół poprzez kopanie, wydobywanie ziemi

wykorzystanie ˌvɨkɔʒɨˈstãɲɛ n
dúshaothrú
niemoralne uzyskanie zysku z cudzego wysiłku, pracy lub cech
úsáid
odniesienie korzyści z czegoś lub kogoś

wykorzystywanie ˌvɨkɔʒɨstɨˈvãɲɛ n
dúshaothrú
(rzeczownik odczasownikowy) od wykorzystywać

wykorzystywać ˌvɨkɔʒɨˈstɨvat͡ɕ v
ócáidigh
mieć korzyść z czegoś lub kogoś, zrobić użytek z czegoś

wykończenie n
bailchríoch
nadanie ostatecznego kształtu
bearradh
ozdobnie wykonany brzeg rzeczy
críochnaigh
doprowadzenie do końca robienia czegoś
zużycie do końca

wykończony adj
béim
(potocznie, potoczny) mocno zmęczony

wykrawacz n
cuitéar
kształtka z brachy do wykrawania ciastek z ciasta

wykres ˈvɨkrɛs n
graf
graficzne przedstawienie danych, zjawisk, zależności;

wykrywacz vɨˈkrɨvat͡ʃ n
brathadóir
urządzenie, które coś wykrywa

wykrywacz kłamstw vɨˈkrɨvat͡ʃ ˈkwãmstf n
brathadóir éithigh
(potocznie, potoczny) wariograf, poligraf

wykrywać v
aimsigh
stwierdzać obecność czego w czymś poprzez badanie
ujawniać coś nieznanego lub ukrytego

wykrzaczyć vɨˈkʃat͡ʃɨt͡ɕ v
pléasc
(środowiskowy) (potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) spowodować krytyczny błąd w programie
(środowiskowy) (potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) o programie: przestać działać z powodu błędu krytycznego

wykrzykiwać v
allagar
wydawać okrzyki

wykrzyknik vɨˈkʃɨcɲik n
intriacht
(gramatyka) nieodmienne słowo lub wyrażenie służące do wyrażenia stanu emocjonalnego, nakazu lub do imitacji odgłosu z otaczającego świata;

wykrój n
bos
(krawiectwo) forma na papierze, według której kroi się materiał na ubranie
cruth
zarys liniowy

wykręcać v
bí ag lúbarnaíl
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) nadwerężać staw na skutek nieodpowiedniego ruchu albo nieprzewidzianej czynności
deil
kręcąc czymś, zmieniać położenie
zmieniać kierunek
kręcąc się, przybierać inne położenie, zmieniać kierunek ruchu

wykręt n
fálaigh
celowe posunięcie, by uniknąć czegoś niewygodnego
leithscéal
zmyślony powód celem wprowadzenia kogoś w błąd, ukrycia prawdy

wykształcenie ˌvɨkʃtawˈt͡sɛ̃ɲɛ n
léann
poziom wiedzy nabytej na drodze nauki

wykształcenie wyższe n
ardoideachas
wykształcenie uzyskane w uniwersytecie, uniwersytecie technicznym (politechnika) lub w innych ośrodkach szkolnictwa wyższego

wykształcić vɨˈkʃtawʲt͡ɕit͡ɕ v
oil
sprawić, że ktoś nauczy się czegoś, posiądzie wiedzę, ukończy szkołę itp.

wykształcony ˌvɨkʃtawˈt͡sɔ̃nɨ adj
léannta
taki, który posiadł szeroką wiedzę, ukończył jakąś szkołę, zwłaszcza wyższą uczelnię

wykwalifikowany adj
cáilithe
posiadający odpowiednie kwalifikacje

wykwintny adj
galánta
będący w dobrym guście, wytworny, wyszukanie elegancki

wykład ˈvɨkwat n
léacht
dłuższa, zaplanowana wypowiedź ustna służąca przekazaniu słuchaczom wiedzy na jakiś temat

wykładać vɨˈkwadat͡ɕ v
araoid
wyściełać powierzchnię czegoś
cuir
wyjmować i kłaść gdzieś, rozkładać (przedmioty)
léacht
uczyć czegoś, prowadzić wykłady

wykładnik n
treotháscaire
to, co określa, wskazuje, wyraża coś

wykładowca ˌvɨkwaˈdɔft͡sa n
léachtóir
(edukacja, edukacyjny) osoba prowadząca wykłady na wyższej uczelni

wylatywać v
bain de
(lotnictwo, lotniczy) rozpoczynać skądś lot celem podróży
bréagchuil
(technologia, technika, techniczny) zostawać wystrzelonym

wylać dziecko z kąpielą ˈvɨlad͡ʑ ˈːɛt͡skɔ s‿kɔ̃mˈpʲjɛlɔ̃w̃ v
an t-asal a dhíol leis an adhastar
chcąc przeciwdziałać złu, niechcący zatracić także pozytywny aspekt jakiejś sprawy

wylewać vɨˈlɛvat͡ɕ v
creach
sprawić, że jakiś płyn wydostał się z czegoś

wylewny adj
raidhsiúil
świadczący o byciu serdecznym, życzliwym
taispeántach
skłonny do zwierzeń

wylogowywać ˌvɨlɔɡɔˈvɨvat͡ɕ v
logáil amach
(informatyka, informatyczny) zakończyć sesję pracy z systemem informatycznym

wylot ˈvɨlɔt n
béal
zakończenie drogi, tunelu, doliny, itp.
folmhaigh
dziura przez którą coś wylatuje

wyludniać v
bánaigh
czynić bezludnym

wyludnienie n
bánú
depopulacja, spadek liczby ludności

wylądowanie n
ceann an staighre
(rzeczownik odczasownikowy) od wylądować

wymachiwać v
bagair
machać czymś w sposób mający kogoś zastraszyć
luascán
machać czymś z pewną siłą w wielu kierunkach

wymaganie ˌvɨ̃maˈɡãɲɛ n
gá
wymóg, żądanie, stanowcza potrzeba

wymarcie n
díothú
śmierć do ostatniego osobnika; masowe umarcie

wymawiać vɨ̃ˈmavʲjät͡ɕ v
fuaimnigh
wyrażać coś dźwiękowo, słownie

wymaz n
smearadh
(medycyna, medyczny) próbka materiału biologicznego pobrana w celu wykonania badania morfologicznego, cytologicznego lub mikrobiologicznego;

wymazywać v
glan
mażąc, usuwać coś z czegoś

wymiana vɨ̃ˈmʲjãna n
malairt
otrzymanie czegoś od kogoś w zamian za coś innego

wymiar ˈvɨ̃mʲjar n
gné
(matematyka, matematyczny) minimalna liczba współrzędnych, którymi da się opisać położenie punktu w przestrzeni;
méid
wielkość, rozmiar, ilość

wymieniać vɨ̃ˈmʲjɛ̇̃ɲät͡ɕ v
ainm
podawać coś z nazwy, wyliczać
malairt
dokonywać wymiany, zmiany - dawać coś za coś innego

wymienny vɨ̃ˈmʲjɛ̃nːɨ adj
malairt
polegający na wymianie

wymierzać v
aimsiú
określać cel
barra
określać miarę, np. długość
fuascail
wykonywać cios
measúnaigh
określać wielkość czegoś przydzielonego komuś

wymiociny ˌvɨ̃mʲjɔ̇ˈt͡ɕĩnɨ n
aiseag
to, czym się wymiotuje

wymiotny vɨ̃ˈmʲjɔtnɨ adj
urlacach
wywołujący wymioty

wymiotowanie ˌvɨ̃mʲjɔtɔˈvãɲɛ n
orla
(rzeczownik odczasownikowy) od wymiotować

wymiotować ˌvɨ̃mʲjɔˈtɔvat͡ɕ v
aisig
(fizjologia, fizjologiczny) zwracać przez usta zawartość żołądka

wymioty vɨ̃ˈmʲjɔtɨ n
orla
gwałtowny wyrzut treści pokarmowej na zewnątrz z żołądka poprzez przełyk i jamę ustną;

wymię ˈvɨ̃mʲjɛ n
úth
(zoologia, zoologiczny) gruczoł mlekowy niektórych ssaków, zwłaszcza hodowlanych;

wymowa vɨ̃ˈmɔva n
fuaimniú
(fonetyka, fonetyczny) sposób artykulacji dźwięków mowy;

wymysł n
aireag
coś wymyślonego, nie znajdującego potwierdzenia w rzeczywistości
áibhéil
coś wymyślonego w przesadzie, powstałe z kaprysu, na ogół zbytkowne

wymóg n
gá
warunki, jakim coś lub ktoś musi sprostać

wymówka n
achasán
pretensja wyrażana słownie
leithscéal
wykrętne usprawiedliwienie

wynagradzać v
dreach
okazywać wdzięczność

wynagrodzenie ˌvɨ̃naɡrɔˈd͡zɛ̃ɲɛ n
íocaíocht
pensja, wypłata

wynajem vɨ̃ˈnajɛ̃m n
roiseadh
oddanie komuś lub wzięcie od kogoś do czasowego użytkowania pewnej własności za zapłatą

wynajmować ˌvɨ̃najˈmɔvat͡ɕ v
fostaigh
przyjąć kogoś do krótkoterminowej pracy
roiseadh
korzystać z czyjejś własności w zamian za opłatę
zezwalać komuś na korzystanie ze swojej własności w zamian za opłatę

wynalazca ˌvɨ̃naˈlast͡sa n
aireagóir
autor wynalazku, ten, który coś wynalazł

wynalazek ˌvɨ̃naˈlazɛk n
aireagán
coś, co wynaleziono;

wynaleźć v
ceap
odkryć lub opracować coś, co wcześniej było nieznane

wynik ˈvɨ̃ɲik n
iarmhairt
rezultat, skutek

wynikać vɨ̃ˈɲikat͡ɕ v
iarmhairt
być wynikiem, konsekwencją, skutkiem, rezultatem czegoś; stawać się następstwem; mieć w czymś początek

wyniosłość n
airdiúlacht
cecha bycia wyniosłym
ardú
miejsce górujące nad otoczeniem

wyniosły vɨ̃ˈɲɔswɨ adj
tiarnúil
dumny, zarozumiały i wywyższający się nad innych

wyniszczać v
slad
doprowadzać do skrajnego wyczerpania; rujnować zdrowie, pozbawiać sił
powodować ciężkie straty materialne

wynosić vɨ̃ˈnɔɕit͡ɕ v
ardaitheoir
zabierać ponad Ziemię
bain
podnosić coś i umieszczać poza jakimś obszarem
suim
osiągać jakąś wartość liczbową

wyobraźnia ˌvɨɔˈbraʑɲa n
íomháineacht
zdolność przywoływania i tworzenia w myślach wyobrażeń;

wyobrażenie ˌvɨɔbraˈʒɛ̃ɲɛ n
barúil
obraz czegoś (przedmiotu, osoby, przebieg sytuacji) stworzony w świadomości na podstawie spostrzeżeń

wyodrębniać ˌvɨɔˈdrɛ̃mbʲɲät͡ɕ v
aonraigh
czynić odrębnym lub wyrazistym

wypadek vɨˈpadɛk n
timpiste
nieszczęśliwe zdarzenie, w którym ktoś ucierpiał

wypalać vɨˈpalat͡ɕ v
bácáil
otrzymywać coś z jakiegoś surowca, prażąc go w ogniu
caith
o papierosie, węglu, świecy itp. zużywać coś przez palenie
dóigh
zrobić dziurę za pomocą wysokiej temperatury
lámhach
strzelać z broni palnej
splanc
wykonywać rozpalonym narzędziem wzór, znak na jakimś materiale, powierzchni

wypasać v
bí ag innilt
karmić zwierzęta, pasąc je
feolmhar
powodować tuczenie
féarach
żywić się, pasąc na pastwisku

wypełnianie ˌvɨpɛwʲˈɲä̃ɲɛ n
abairt
(rzeczownik odczasownikowy) od wypełniać

wypełniać vɨˈpɛwʲɲät͡ɕ v
comhlíon
wykonywać coś, spełniać

wypełnienie ˌvɨpɛwʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
abairt
(rzeczownik odczasownikowy) od wypełnić

wypiekać v
bácáil
piekąc, sporządzać coś

wypieprzać v
focáil leat!
(potocznie, potoczny) uciekać

wypierdalać ˌvɨpʲjɛrˈdalat͡ɕ interjection
focáil leat!
kategoryczne wezwanie do opuszczenia przez kogoś zajmowanego miejsca lub stanowiska

wypijać v
caith
pijąc, opróżniać coś z cieczy

wypoczynek ˌvɨpɔˈt͡ʃɨ̃nɛk n
branra
regeneracja i odzyskiwanie sił w czasie wolnym od pracy

wypoczynkowy ˌvɨpɔt͡ʃɨ̃ŋˈkɔvɨ adj
branra
służący do wypoczynku

wypoczywać v
branra
przywracać dobre samopoczucie, siły życiowe, odstępując od codziennych czynności, od pracy

wyposażać v
acmhainn
dostarczać coś potrzebnego do funkcjonowania

wyposażenie ˌvɨpɔsaˈʒɛ̃ɲɛ n
acmhainn
narzędzia, urządzenia i inne przedmioty potrzebne do prawidłowego funkcjonowania czegoś

wyposażyć ˌvɨpɔˈsaʒɨt͡ɕ v
maoinigh
dać posag córce wychodzącej za mąż

wypowiadać ˌvɨpɔˈvʲjadat͡ɕ v
cuir ar scor
rozwiązywać umowę
fuaimnigh
wyrażać coś słowami, w mowie
rith tinnis
wymawiać dźwięki
cuir in iúl
przedstawiać swoje poglądy na jakąś kwestię

wypowiedzenie ˌvɨpɔvʲjɛˈd͡zɛ̃ɲɛ n
creach
zawiadomienie o rozwiązaniu umowy, np. o pracę

wypowiedź vɨpɔˈvʲjɛd͡ʑi vɨˈpɔvʲjɛ̇t͡ɕ n
cuir in iúl
coś, co zostało powiedziane, wypowiedziane lub napisane

wypożyczać v
cúiteamh
brać do tymczasowego użytkowania

wypracowanie n
aiste
(edukacja, edukacyjny) pisemna praca ucznia na zadany temat

wyprasować ˌvɨpraˈsɔvat͡ɕ v
iarann
wygładzić tkaninę za pomocą gorącego żelazka
prios
(rzadki, rzadko używany) wycisnąć, wytłoczyć coś z użyciem prasy

wyprawa vɨˈprava n
comhluadar
(potocznie, potoczny) wycieczka
grupa osób wyposażona w odpowiedni ekwipunek udająca się w podróż

wyprawiać v
an
(potocznie, potoczny) robić coś niestosownego
buí
(technologia, technika, techniczny) poddawać obróbce surową skórę na surowiec galanteryjny
ceiliúir
urządzać uroczyste spotkanie własnym kosztem
cuir
wysyłać kogoś dokądś w określonym celu

wyprowadzać v
glac
prowadząc kogoś lub coś, opuszczać razem określone miejsce
bog
opuszczać miejsce zamieszkania

wyprzedaż vɨˈpʃɛdaʃ n
sladmhargadh
(handel, handlowy) sprzedaż towaru, zazwyczaj po obniżonych cenach, w celu pozbycia się go, najczęściej pod koniec sezonu lub w ramach likwidacji sklepu

wyprzedzać vɨˈpʃɛd͡zat͡ɕ v
tar suas
prześcigać kogoś; przyśpieszając znaleźć się przed kimś (jadąc lub idąc)

wypukłość n
at
wypukły fragment powierzchni

wypuszczać vɨˈpuʃt͡ʃat͡ɕ v
scaoil
wyswobadzać coś lub kogoś, z uwięzienia, zamknięcia, przymocowania

wypytywać v
ceist
pytając, zbierać informacje od kogo

wypędzać v
ruaig
zmuszać do opuszczenia jakiegoś miejsca

wypłacać vɨˈpwat͡sat͡ɕ v
aistarraing
pobierać pieniądze z konta
díol
wydawać należne komuś pieniądze

wypłata vɨˈpwata n
íocaíocht
wynagrodzenie za wykonaną pracę

wypływać v
doirt
pojawiać się w postaci kropel lub strużki cieczy
earrach
być skutkiem czegoś
sileadh
zaczynać swój bieg, mieć źródło gdzieś
uachtar
wydostawać się na powierzchnię (np. wody)

wyrabiać vɨˈrabʲjät͡ɕ v
meas
tworzyć coś
imigh ó mhaith
niszczyć się wskutek częstego korzystania
cad atá cearr
dziać się

wyrastać v
coisc
ukazywać się wyraźnie nad powierzchnią
eascróg
rozwijając się, pojawić się lub kształtować się na czymś
feall ar
być budowanym, zakładanym
fás
stawać się większym lub dojrzalszym
taibhsigh
pojawiać się niespodzianie
éirigh
(o cieście) zwiększać swoją objętość wskutek fermentacji

wyraz ˈvɨras n
focal
(językoznawstwo, językoznawczy) symbol fonetyczny (ciąg głosek) lub graficzny (znak lub ciąg znaków), niosący określone znaczenie bądź pełniący funkcję składniową;
nath cainte
przejaw stanu emocjonalnego człowieka, mający odzwierciedlenie w mimice lub rysach twarzy
wymowa / odbicie / uzewnętrznienie, przejaw

wyraz twarzy n
dreach
emocje ukazujące się na czyjeś twarzy nadające jej dany wygląd

wyrazistość ˌvɨraˈʑistɔɕt͡ɕ n
gléine
cecha tego, co wyraziste, wyraźne

wyraźny vɨˈraʑnɨ adj
aithrinneach
taki, który jest przejrzysty, zrozumiały, jasny, wyrazisty

wyrażenie ˌvɨraˈʒɛ̃ɲɛ n
nath cainte
(językoznawstwo, językoznawczy) zespół wyrazów mających ze sobą związek składniowy
(informatyka, informatyczny) fragment kodu programu dający w wyniku wartość
(logika, logiczny) (matematyka, matematyczny) ciąg symboli matematycznych zgodny z regułami notacji matematycznej

wyrocznia n
oracal
(historia, historyczny, historycznie) w starożytności: miejsce kultu, w którym, według ówczesnych wierzeń, bogowie za pośrednictwem kapłanów przepowiadali przyszłość i udzielali rad

wyrok ˈvɨrɔk n
abairt
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) orzeczenie sądu rozstrzygające merytorycznie sprawę będącą przedmiotem postępowania sądowego;

wyrosnąć v
éirigh suas
rozwinąć się, pokazując się w swojej okazałości

wyrostek n
gas
kilkunastoletni chłopak
aguisín
(anatomia, anatomiczny) (biologia, biologiczny) odstający twór na skórze, kości lub narządach organizmów
(potocznie, potoczny) wyrostek robaczkowy

wyrostek robaczkowy vɨˈrɔstɛk ˌrɔbat͡ʃˈkɔvɨ n
aipindic
(anatomia, anatomiczny) cienkie uwypuklenie jelita ślepego u niektórych ssaków, m.in. u człowieka;

wyrozumiałość n
fulaingt
cecha tego, kto jest wyrozumiały, cecha tego, co jest wyrozumiałe

wyrwa n
bearna
(książkowy) dziura, wyłom

wyrwać ˈvɨrvat͡ɕ v
bain
wyciągnąć na siłę; wyszarpać
pioc suas
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) zdobyć partnera, partnerkę, sympatię

wyrywać v
bolta
gwałtownie ruszyć się z miejsca
pioc suas
(slangowo) uwodzić kogoś, podrywać kogoś

wyrzeczenie n
diúltú
rezygnacja z wygód lub przyzwyczajeń

wyrzekać v
tabhair suas
ulegać rezygnacji z czegoś

wyrzucić vɨˈʒut͡ɕit͡ɕ v
crágán
pozbyć się czegoś

wyrzut n
achasán
pretensja lub żal wyraźnie pokazywane
arraing
zewnętrzny sposób wyrażania wyrzutu (1.2)
spallaíocht
gwałtowne rzucenie lub wyciągnięcie

wyrzut sumienia n
doilíos
odczuwanie winy po zrobieniu czegoś złego

wyrzutek n
díbeartach
osobnik represyjnie wykluczony z danej społeczności

wyrzutnia n
focalbhá
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) pominięcie w wyrażeniu wyrazu albo wyrazów domyślnych w szerszym kontekście

wyrób ˈvɨrup n
táirge
przedmiot będący końcowym efektem procesu produkcji

wyróżnienie n
oirmhinnigh
uhonorowanie za szczególne osiągnięcie

wysadzać v
clólíne
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) sadzić wzdłuż
pléasc
niszczyć poprzez wybuch
sileadh
zatrzymawszy środek lokomocji, umożliwiać komuś wyjście z niego lub wymuszać to

wysiadać vɨˈɕadat͡ɕ v
fág
opuszczać pojazd, łódź lub samolot

wysiadywać ˌvɨɕaˈdɨvat͡ɕ v
gor
(zoologia, zoologiczny) ogrzewać jaja przed wylęgiem

wysiłek vɨˈɕiwɛk n
iarracht
wytężenie sił lub dołożenie starań w celu zdobycia, osiągnięcia czegoś

wysmukły adj
caol
długi, wysoki oraz cienki, szczupły

wysoki vɨˈsɔci adj
ard
mający duży wymiar pionowy

wysoko vɨˈsɔkɔ adv
ard
(odprzymiotnikowy) → wysoki

wysokoczęstotliwościowy ˌvɨsɔkɔt͡ʃɛ̃w̃stɔtlʲivɔɕˈt͡ɕɔvɨ adj
ardmhinicíochta
(technologia, technika, techniczny) dotyczący wysokich częstotliwości

wysokościowiec n
ilstórach
(architektura, architektoniczny) bardzo wysoki budynek;

wysokość vɨˈsɔkɔɕt͡ɕ n
airde
odległość od pewnego odnośnika, np. gruntu

wyspa ˈvɨspa n
oileán inis
(geografia, geograficzny) ląd otoczony ze wszystkich stron wodami morza, jeziora lub rzeki;

wyspiarz ˈvɨspʲjaʃ n
oileánach
mieszkaniec wyspy

wysportowany adj
dathúil
świadczący o sprawności fizycznej dzięki uprawianiu sportu

wystarczający adj
leorga
dostateczny, odpowiadający określonym wymaganiom

wystawa vɨˈstava n
fuinneog
miejsce prezentowania towarów w sklepie
taispeántas
zbiór eksponatów, przedmioty ustawione na pokaz

wystawać vɨˈstavat͡ɕ v
tionscadal
być częściowo widocznym spoza lub z wnętrza czegoś

wystawiać vɨˈstavʲjät͡ɕ v
ardán
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) o sztuce: grać przed publicznością
tabhair
oceniać

wystawienie ˌvɨstaˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
nochtadh
położenie lub skierowanie na zewnątrz, poddając jakiemuś oddziaływaniu

wystawny vɨˈstavnɨ adj
costasach
okazale urządzony lub zorganizowany, świadczący o zamożności

wystrój n
maisiú
(architektura, architektoniczny) całokształt elementów zdobiących obiekt na zewnątrz lub wewnątrz

wystąpienie ˌvɨstɔ̃mˈpʲjɛ̇̃ɲɛ n
aithnid
pojawienie się jakiegoś zjawiska
óráid
wygłoszenie przemówienia przed jakimś audytorium

występ ˈvɨstɛ̃mp n
caitheamh amach
to, co wystaje, sterczy poza obręb czegoś
gníomhaíocht
publiczne odgrywanie roli przez aktora, muzyka lub innego artystę; udział w przedstawieniu, koncercie

występować ˌvɨstɛ̃mˈpɔvat͡ɕ v
bí
o gatunkach: zamieszkiwać dany obszar
éirigh as
opuszczać jakąś organizację, partię

wysuwać v
sleamhnaigh
przemieszczać się na zewnątrz, poza obręb

wysypisko n
láithreán líonadh talún
miejsce masowego wyrzucania i składowania odpadów

wysypka n
ainchríonna
(medycyna, medyczny) wykwity skórne lub na błonach śluzowych będące objawem jakiejś choroby;

wysyłać vɨˈsɨwat͡ɕ v
cuir
nadawać, wydawać z siebie; emitować
polecać komuś udanie się dokądś w jakimś celu
przekazywać komuś coś za pośrednictwem innych osób lub urządzeń technicznych

wysyłkowy ˌvɨsɨwˈkɔvɨ adj
iompar
związany z wysyłką, zajmujący się wysyłką

wyszczególniać v
sonraigh
wykazywać szczegółowo

wyszukany adj
galánta
mający szczególne cechy, rzadko spotykany

wyszukiwarka ˌvɨʃuciˈvarka n
inneall cuardaigh
(informatyka, informatyczny) narzędzie służące do wyszukiwania informacji w sieci www;

wysławiać v
adhmhol
(podniośle) głosić czyjąś sławę; wyrażać wielkie uznanie

wysłuchiwać v
airigh
spełniać czyjeś prośby lub żądania

wytrawny adj
saineolaí
szczególnie doświadczony, biegły w czymś
tirim
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o napojach alkoholowych, rzadziej o potrawach: niesłodki

wytrwać v
fan
dotrwać do końca, do określonego czasu w danych warunkach

wytrwałość vɨˈtr̥fawɔɕt͡ɕ n
buanseasmhacht
konsekwencja, upór, zdecydowanie w działaniu lub dążeniu do czegoś

wytrwały adj
greamúsach
cierpliwie bądź uparcie dążący do celu

wytrysk ˈvɨtrɨsk n
scaird
strumień, nagłe tryśnięcie, wytryśnięcie jakiegoś płynu na zewnątrz

wytrzymać vɨˈṭʃɨ̃mat͡ɕ v
béar
pozostać w pewnym trudnym, uciążliwym stanie

wytrzymałość ˌvɨṭʃɨ̃ˈmawɔɕt͡ɕ n
acmhainn
umiejętność zniesienia wielu problemów

wytrzymały ˌvɨṭʃɨ̃ˈmawɨ adj
cróga
taki, który jest w stanie dużo wytrzymać; wytrwały

wytrzymywać v
cuir suas le
nie poddawać się działaniu pewnych sił

wytwór ˈvɨtfur n
toradh
efekt aktywności człowieka lub natury

wytwórca vɨˈtfurt͡sa n
táirgeoir
ten, kto coś wytwarza, produkuje

wytyczna n
treoir
założenie określające kierunek i sposób działania

wytężać v
freang
zmusić mięśnie, umysł lub zmysły do bardzo dużego wysiłku

wytłumaczenie n
mínithe
(rzeczownik odczasownikowy) od wytłumaczyć

wytłumaczyć ˌvɨtwũˈmat͡ʃɨt͡ɕ v
leithscéal
usprawiedliwić czyjeś postępowanie
mínigh
wyjaśnić jakieś zagadnienie

wyuzdanie ˌvɨ<sup>w</sup>uzˈdãɲɛ n
ainriantacht
nadużywanie swobody seksualnej

wywalczyć v
brabach
walcząc, zdobyć lub osiągnąć coś

wywiad ˈvɨvʲjat n
agallamh
rozmowa prowadzona przez dziennikarza z osobą lub grupą osób, mająca na celu przybliżenie poglądów lub działań tych osób odbiorcom

wywierać vɨˈvʲjɛrat͡ɕ v
cuir i bhfeidhm
oddziaływać na kogoś lub na coś w jakiś sposób albo z określonym skutkiem
téigh i bhfeidhm ar
wywoływać określone myśli i odczucia

wywodzić vɨˈvɔd͡ʑit͡ɕ v
áitigh
dochodzić do czegoś przez rozumowanie, wysnuwać wnioski

wywoływać ˌvɨvɔˈwɨvat͡ɕ v
geit
powodować

wywracać v
iompaigh béal faoi
ulegać zmianom strony na niepożądaną

wywyższenie n
ardú
nadanie większej wagi

wywóz ˈvɨvus n
easpórtáil
wywożenie lub wywiezienie czegoś lub kogoś skądś

wyznaczać vɨˈznat͡ʃat͡ɕ v
ceap
wskazywać osobę do określonego zadania
foireann
ustalać warunki, takie, jak termin, miejsce lub cenę
teorannaigh
określać granicę, trasę lub zasięg czegoś przy pomocy znaków lub linii

wyznacznik vɨˈznat͡ʃʲɲik n
cinntitheach
(matematyka, matematyczny) jedna z funkcji w algebrze; wyróżnik, za pomocą którego prosto i krótko formułuje się reguły dotyczące istnienia i liczby rozwiązań układu algebraicznych równań liniowych;
to, co wyznacza coś lub wskazuje na coś

wyznanie vɨˈznãɲɛ n
admháil
przyznanie się do czegoś
aicme
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa religijna wewnątrz większego prądu religijnego;

wyznawać vɨˈznavat͡ɕ v
admhaigh
wyjawiać, ujawniać coś; zwłaszcza coś, co dotychczas się ukrywało
bí ag brath ar
wierzyć w coś; czcić coś; także: być wyznawcą danej religii

wyznawca vɨˈznaft͡sa n
coinfeasóir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto kultywuje jakąś religię, wyznaje ją;

wyzwanie vɨˈzvãɲɛ n
dúshlán
trudne zadanie, sytuacja sugerująca chęć zmierzenia się z nią

wyzwolenie ˌvɨzvɔˈlɛ̃ɲɛ n
fuascailt
(rzeczownik odczasownikowy) od wyzwolić

wyzwolić v
poc saor
(książkowy) uwolnić z pęt, ze skrępowania, umożliwiając swobodę ruchów
uczynić wolnym, przywrócić wolność
scaoil
spowodować pojawienie się czegoś
wytrącić z jakiegoś związku, substancji
fuascail
wytrącić się z jakiegoś związku, substancji

wyzysk n
dúshaothrú
akcja wyzyskiwania kogoś lub czegoś, eksploatacja, wykorzystywanie

wyzyskiwać v
allasaigh
osiągać korzyści czyimś kosztem

wyzywać v
dúshlán
proponować walkę

wyłaniać vɨˈwãɲät͡ɕ v
roghnaigh
wybierać spośród siebie

wyłom n
bearna
otwór, wyrwa

wyłączać vɨˈwɔ̃n͇t͡ʃat͡ɕ v
cas as
wstrzymywać pracę jakiegoś urządzenia
deighil
oddzielać (np. sprawę do osobnego rozpatrzenia)

wyłącznik vɨˈwɔ̃n͇t͡ʃʲɲik n
lasc
(elektryczność) (potocznie, potoczny) przycisk z łącznikiem umożliwiający przerwanie obwodu zawierającego jakieś urządzenie

wyłączny adj
bonn
należący do kogoś jednego lub przysługujący tylko jednej osobie

wyścig ˈvɨɕt͡ɕik n
rás
(sport, sportowy) zawody, w których usiłuje się wyprzedzić pozostałych zawodników, stara się być szybszym od nich;

wyścigi vɨˈɕt͡ɕiɟi n
caise
współzawodnictwo polegające na przebyciu określonego toru w jak najkrótszym czasie

wyśmienity adj
ar fheabhas
(książkowy) wyjątkowo dobry, doskonały, znakomity

wyśmiewać v
oirbhire
ośmieszać, wytykając braki, słabości, wady

wyświetlacz vɨˈɕfʲjɛtlat͡ʃ n
taispeántas
tablica informacyjna lub moduł urządzenia elektronicznego, który świecąc podaje informacje

wyż n
ard
(meteorologia, meteorologiczny) obszar podwyższonego ciśnienia atmosfery;

wyższość ˈvɨʃːɔɕt͡ɕ n
ardchéimíocht
przewaga, dominowanie nad kimś lub nad czymś

wyżyna vɨˈʒɨ̃na n
ardchríoch
(geografia, geograficzny) obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 metrów;

wyżłobienie n
clais
rowek, żłobek, wgłębienie w jakiejś powierzchni

wzajemnie vzaˈjɛ̃mʲɲɛ adv
mar an gcéanna
również, tak samo – w odpowiedzi na czyjeś życzenia

wzajemny vzaˈjɛ̃mnɨ adj
frithpháirteach
dokonywany przez obie strony, osoby wobec siebie nawzajem; taki, który jest odwzajemniony

wzbierać v
ar fónamh
(psychologia, psychologiczny) przybierać na sile; ujawniać się ze znacznym natężeniem
borradh
(hydrologia, hydrologiczny) podnosić się ponad zwykły poziom

wzburzenie n
ardú
(rzeczownik odczasownikowy) od wzburzyć

wzburzony adj
aindreanta
(meteorologia, meteorologiczny) przedstawiający sobą gwałtowne zmiany pogodowe

wzdręga ˈvzdrɛ̃ŋɡa n
ruán
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scardinius erythrophthalmus, ryba z rodziny karpiowatych;

wzdychać ˈvzdɨxat͡ɕ v
osna a ligean
głęboko i głośno oddychać, zazwyczaj w celu wyrażenia smutku lub ulgi

wzdłuż vzdwuʃ preposition
ar feadh
…informujący o położeniu czegoś lub o odbywaniu się jakiejś czynności równolegle do długości danego obiektu

wzgląd vzɡlɔ̃nt n
dearc ar
branie pod uwagę, liczenie się
fáth
(najczęściej w liczbie mnogiej) przyczyny, określone aspekty

względem ˈvzɡlɛ̃ndɛ̃m preposition
a
wobec czegoś lub kogoś

względność ˈvzɡlɛ̃ndnɔɕt͡ɕ n
coibhneasacht
zależność czegoś od różnych czynników

względny ˈvzɡlɛ̃ndnɨ adj
breischéim
możliwy do zaakceptowania
duine muinteartha
nieodnoszący się do wszystkiego lub wszystkich, np. ludzi, sytuacji, itp.
odniesiony do jakiegoś innego stanu, cechy, wielkości lub ogólnie: rzeczy

wzgórze ˈvzɡuʒɛ n
cnoc
(geografia, geograficzny) niewielkie wzniesienie (do stu metrów) o zaokrąglonym szczycie;
talamas
(medycyna, medyczny) część międzymózgowia znajdująca się pod spoidłem wielkim;

wziąć vʲʑɔ̇̃ɲt͡ɕ v
tóg
chwycić ręką
skorzystać z czegoś
(potocznie, potoczny) wskazuje na niespodziewaną czynność wyrażoną innym czasownikiem, często z dodatkowym znaczeniem nieprzejmowania się opinią innych osób
(potocznie, potoczny) wzmacnia tryb rozkazujący

wzięty adj
coiteann
taki, który cieszy się uznaniem i popularnością, będąc dzięki temu często angażowany, zatrudniany

wzmacniacz n
aimplitheoir
(fizyka, fizyczny) (elektronika, elektroniczny) przyrząd do zwiększania natężenia lub amplitudy drgań elektrycznych zbudowany z wykorzystaniem tranzystorów lub lamp elektronowych

wzmacniać ˈvzmat͡sʲɲät͡ɕ v
athneartaigh
sprawiać, że coś staje się mocniejsze, silniejsze, trwalsze, liczniejsze

wzmagać v
ardaigh
czynić mocniejszym, większym
géaraigh
przybierać na sile

wzmianka ˈvzmʲjãnka n
tagair
krótka informacja o czymś, napomknięcie

wzmiankować v
ailléidigh
mówić o czym mimochodem

wzmocnienie vzmɔt͡sʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
aimpliú
(elektronika, elektroniczny) stosunek amplitud lub mocy sygnału analogowego wyjściowego do sygnału wejściowego;
athneartú
(psychologia, psychologiczny) sytuacja lub bodziec pojawiający się w odruchu warunkowym klasycznym po bodźcu warunkowym, a w instrumentalnym po wymaganej reakcji;
coś dodające sił, pokrzepiające lub zwiększające możliwości

wzniecać v
adhain
powodować powstanie ognia lub światła
ardaigh
sprawiać, że coś wznosi się w powietrze

wzniesienie vzʲɲɛ̇ˈɕɛ̇̃ɲɛ n
ardú
miejsce wyższe od innych w okolicy;

wzniosłość n
ardaigeantacht
(książkowy) cecha bycia wzniosłym; wielkość moralna

wzniosły adj
eiteach
odznaczający się szlachetnością dążeń
mórchúiseach
podniosły, górnolotny, sugerujący dostojeństwo

wznosić ˈvznɔɕit͡ɕ v
ardcheannach
budować coś ku górze, coraz wyżej
tóg
unosić coś do góry
túr
o budynku, górze, maszcie: górować nad okolicą

wzorzec ˈvzɔʒɛt͡s n
bheith ag mainicíneacht
wzór wyznaczający normę dla innych przedmiotów i zjawisk;
caighdeán
jednostka porównawcza przy wyznaczaniu właściwości
eiseamláir
cechy, osoby warte naśladowania
pátrún
powtarzający się układ graficzny lub ciąg zdarzeń

wzrastać ˈvzrastat͡ɕ v
ardaigh
powiększać się, rosnąć w górę
éirigh suas
wychowywać się

wzrok vzrɔk n
amharc
zmysł umożliwiający patrzenie, widzenie; zdolność do postrzegania rzeczywistości za pomocą oczu;
dreach
(potocznie, potoczny) czyjeś spojrzenie

wzrost vzrɔst n
ardú
zwiększanie się jakiejś wartości

wzruszać v
bain do
pobudzać czyjąś wrażliwość
scaoil
poruszając czymś, zmieniać położenie składników tego

wzruszenie n
caithis
(psychologia, psychologiczny) stan emocjonalny wynikający z czułości, tkliwości, współczucia przy zetknięciu się z czym lub kim

wzywać ˈvzɨvat͡ɕ v
leathanach
przywoływać do siebie

wzór vzur n
eiseamláir
kolorystyczny motyw (najczęściej z powtarzających się elementów) nadrukowany, namalowany lub wyhaftowany na jakiejś powierzchni lub materiale (ubraniu, kartce)
foirmle
zapis matematyczny, fizyczny lub chemiczny

wódka ˈvutka n
vodca
(spożywczy) wysokoprocentowy napój alkoholowy składający się z destylatu alkoholowego i wody, czasem z dodatkiem innych składników;

wódz vut͡s n
ceann
osoba dowodząca dowolną grupą

wór n
cailleach
(potocznie, potoczny) obwisła skóra pod okiem
creach
(wulgarnie, wulgaryzm) worek mosznowy, jaja
duży worek

wówczas ˈvuft͡ʃas pronoun
ansin
odsyła do okresu czasu, o którym mowa w danej wypowiedzi
odsyła do sytuacji po spełnieniu określonego warunku

wóz vus n
carr
ciągnięty przez konie lub inne zwierzęta pociągowe pojazd używany do podróżowania lub transportu, rzadko też jako mieszkanie

wózek ˈvuzɛk n
carr
mały pojazd kołowy;

wózek dziecięcy n
cóiste linbh
ręcznie pchany pojazd do przewożenia małego dziecka;

wózek inwalidzki ˈvuzɛk ˌĩnvaˈlʲit͡sʲci n
cathaoir rothaí
wózek poruszany siłą rąk lub prowadzony przez opiekuna, na którym siedzi osoba niemogąca się poruszać na nogach ze względu na niepełnosprawność, chorobę, uraz itd.;

wózek sklepowy ˈvuzɛk sklɛˈpɔvɨ n
tralaí siopadóireachta
(handel, handlowy) specjalny wózek na duże zakupy w supermarkecie;

wózek widłowy ˈvuzɛɡ vʲidˈwɔvɨ n
forcardaitheoir
(motoryzacja) niewielki pojazd do przeładunku towarów, wyposażony w podnośnik widłowy;

wół vuw n
damh
(zoologia, zoologiczny) wykastrowany samiec bydła domowego;

wąchać ˈvɔ̃w̃xat͡ɕ v
bolaigh
badać zapach nozdrzami

wąglik n
antrasc
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ostra bakteryjna choroba zakaźna, zwłaszcza bydła, owiec i koni;

wąs vɔ̃w̃s n
croiméal
u ludzi: zarost nad górną wargą;

wąsatka n
meantán croiméalach
(ornitologia, ornitologiczny) Panurus biarmicus, niewielki ptak przypominający sikorę;

wąski ˈvɔ̃w̃sʲci adj
cúng
mający niewielką szerokość

wąsko ˈvɔ̃w̃skɔ adv
idir cleith agus ursain
(przysłówek) od: wąski

wątek ˈvɔ̃ntɛk n
inneach
sposób ułożenia nici w tkaninie, w które wplata się nici osnowy; także same nici tworzące ten układ
snáithe
(informatyka, informatyczny) ciąg wiadomości internetowych tworzących konwersację;
(informatyka, informatyczny) jednostka wykonawcza w obrębie jednego procesu, będąca kolejnym ciągiem instrukcji wykonywanym w obrębie tych samych danych (w tej samej przestrzeni adresowej);
w powieści, filmie lub innym utworze fabularnym - wydarzenia dotyczące jednej postaci, składające się na akcję;

wątpić ˈvɔ̃ntpʲit͡ɕ v
aincheas
nie wierzyć, nie dowierzać; nie mieć pewności; podawać w wątpliwość, podać w wątpliwość

wątpliwość vɔ̃ntˈplʲivɔɕt͡ɕ n
amhras aincheas
brak pewności co do prawdziwości, słuszności czegoś

wątpliwy vɔ̃ntˈplʲivɨ adj
amhrasach
taki, który wzbudza wątpliwość, nie daje pewności

wątroba vɔ̃nˈtrɔba n
ae
(anatomia, anatomiczny) duży, wielofunkcyjny gruczoł występujący u wszystkich kręgowców, a także u niektórych innych zwierząt;

wątrobowy ˌvɔ̃ntrɔˈbɔvɨ adj
aelus
(przymiotnik) od wątroba

wątróbka vɔ̃nˈtrupka n
ae
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z wątróbki (1.1)
(spożywczy) wątroba zwierzęca

wątły adj
aibrisc
słabego zdrowia
aimlithe
słabej budowy

wąwóz ˈvɔ̃w̃vus n
ailt
(geografia, geograficzny) głęboka, sucha dolina o wąskim dnie i stromych zboczach;

wąż vɔ̃w̃ʃ n
nathair
(herpetologia, herpetologiczny) przedstawiciel podrzędu beznogich gadów o podłużnym ciele;

węch vɛ̃w̃x n
srón
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) instynkt, zdolność przewidywania konsekwencji drobnych zdarzeń

wędka ˈvɛ̃ntka n
slat iascaigh
sprzęt służący do amatorskiego połowu ryb, składający się najczęściej z wędziska, żyłki, spławika i haczyka;

wędkarstwo vɛ̃ntˈkarstfɔ n
slatiascaireacht
rodzaj hobby i sportu, polegający na łowieniu ryb na wędkę;

wędkarz ˈvɛ̃ntkaʃ n
cat crainn Pennant
osoba łowiąca ryby na wędkę

wędrowiec n
rianaí
ktoś, kto wędruje, porusza się pieszo

wędrowny vɛ̃nˈdrɔvnɨ adj
fear siúil
odbywający wędrówkę; zmieniający miejsce pobytu; przenoszący się z miejsca na miejsce

wędrówka vɛ̃nˈdrufka n
cor coise a thabhairt
(turystyka, turystyczny) (sport, sportowy) piesze przemieszczanie się połączone z odwiedzaniem kolejnych miejsc

wędzić v
caith
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) konserwować żywność przy użyciu odpowiedniego dymu

wędzony adj
deataithe
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyrządzony / przyrządzany w procesie wędzenia

węgar ˈvɛ̃ŋɡar n
ursain
(budownictwo) belka, która ogranicza z boku otwór drzwiowy lub okienny wspierający łuk lub nadproże;

węgiel ˈvɛ̃ŋʲɟɛl n
carbón
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu C i liczbie atomowej 6;
gual
(geologia, geologiczny) bryłka rudy z dużą zawartością węgla (1.1), materiał opałowy;

węgiel brunatny ˈvɛ̃ŋʲɟɛl brũˈnatnɨ n
gual donn
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego, pochodząca z okresu neogenu;

węgiel drzewny n
fioghual
(chemia, chemiczny) produkt spalania drewna przy ograniczonym dostępie tlenu, lekki i czarny, złożony z węgla pierwiastkowego zanieczyszczonego popiołem i związkami organicznymi;

węgielek n
ar dhath an ghualaigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) krążek z węgla drzewnego wkładany po rozżarzeniu do trybularza

węgierski vɛ̃ŋʲˈɟɛrsʲci adj
Ungáiris
związany z Węgrami, dotyczący Węgier lub Węgrów

węgierski vɛ̃ŋʲˈɟɛrsʲci n
Ungáiris
(językoznawstwo, językoznawczy) ugrofiński język używany przez Węgrów;

węgierskojęzyczny vɛ̃ŋʲˈɟɛrskɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ adj
Ungáiris
udostępniany, spisany, utrwalony lub stworzony w języku węgierskim

węglan ˈvɛ̃ŋɡlãn n
carbónáit
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, sól lub ester kwasu węglowego;

węglarka vɛ̃ŋɡˈlarka n
frithir
(kolejnictwo) (potocznie, potoczny) tender, wagon do przewożenia węgla używanego jako paliwo lokomotywy parowej

węglowiec vɛ̃ŋɡˈlɔvʲjɛt͡s n
bád guail
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) masowiec do transportu węgla;

węglowodan ˌvɛ̃ŋɡlɔˈvɔdãn n
carbaihiodráit
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny składający się z atomów węgla, wodoru i tlenu;

węglowodór n
hidreacarbón
(chemia, chemiczny) związek chemiczny organiczny złożony wyłącznie z atomów węgla i wodoru;

węglowy vɛ̃ŋɡˈlɔvɨ adj
aibhleog
dotyczący węgla; przewożący węgiel; poruszający się na węgiel
carbónach
(chemia, chemiczny) dotyczący węgla jako pierwiastka chemicznego; składający się z węgla

węgorz ˈvɛ̃ŋɡɔʃ n
eascann
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny Anguillidae, węgorzowatych;

węza n
bunsraith
(pszczelarstwo, pszczelarski) zaczątek plastra z wosku o wyglądzie wafla, umieszczany w ramce i stanowiący podstawę do budowy plastra wosku

węzeł ˈvɛ̃w̃zɛw n
snaidhm
(marynarka) (metrologia, metrologiczny) (nawigacja) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka prędkości, równa jednej mili morskiej na godzinę; w nawigacji używana do określania prędkości statków i prądów morskich, zaś w meteorologii - prędkości wiatrów;
połączenie, umocowanie lub skrócenie lin lub podobnych materiałów poprzez związanie lub przeplecenie;
(matematyka, matematyczny) dowolna krzywa zwykła zamknięta zanurzona w przestrzeni trójwymiarowej;

węzeł chłonny ˈvɛ̃w̃zɛw ˈxwɔ̃nːɨ n
faireog limfe
(anatomia, anatomiczny) występująca licznie struktura leżące na przebiegu naczyń limfatycznych, filtrująca limfę oraz wytwarzająca przeciwciała;

władać ˈvwadat͡ɕ v
bainistigh
(przenośnie, przenośnia) (żartobliwie) szefować, kierować
réim
o królu, księciu: sprawować nad czymś władzę

władca ˈvwatt͡sa n
rí
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba, która włada (rządzi) w kraju o ustroju innym niż republika

władczy adj
máistriúil
(książkowy) wymagający posłuchu

władza ˈvwad͡za n
údarás
relacja, w której jedna strona – rządząca – ma możliwość oddziaływania na drugą

włamanie vwãˈmãɲɛ n
buirgléireacht
napad rabunkowy połączony z wyłamaniem urządzeń zamykających

włamywacz vwãˈmɨvat͡ʃ n
buirgléir
złodziej dokonujący kradzieży z włamaniem

własność ˈvwasnɔɕt͡ɕ n
maoin
prawo do rozporządzania daną rzeczą i korzystania z niej;
rzecz posiadana przez kogoś
właściwość, cecha

własny ˈvwasnɨ adj
féin
będący w czyimś wyłącznym posiadaniu
właściwy temu, o kim lub o czym jest mowa

właz vwas n
scinn
otwór do wchodzenia, szczególnie na statkach

właściciel vwaɕˈt͡ɕit͡ɕɛl n
úinéir
osoba, do której coś należy, która jest w posiadaniu danej rzeczy; ten, kto ma coś na własność

właściwie vwaɕˈt͡ɕivʲjɛ adv
fírinne
należycie, adekwatnie, tak jak się powinno, poprawnie

właściwość vwaɕˈt͡ɕivɔɕt͡ɕ n
dílseacht
cecha, zwykle jakiejś substancji

właściwy vwaɕˈt͡ɕivɨ adj
fóirsteanach
taki, który jest odpowiedni, spełnia określone warunki
gnáth-
specyficzny, charakterystyczny dla kogoś lub czegoś

właśnie ˈvwaɕɲɛ adv
go díreach
…komunikujący, że dane zdarzenie odbywa się w chwili mówienia, odbywało się bezpośrednio przed nią lub w czasie innego zdarzenia

właśnie ˈvwaɕɲɛ particle
ambaiste
…potwierdzająca słuszność przypuszczenia zawartego w pytaniu rozmówcy
go díreach
…wyróżniająca, ze względu na określoną cechę, dany obiekt lub stan rzeczy i przeciwstawiająca go innym

włochaty adj
clúmhach
pokryty sierścią, włosami, włoskami lub kudłami

włos vwɔs n
gruaig folt
(anatomia, anatomiczny) nitkowaty twór, pochodzenia naskórkowego, występujący na powierzchni skóry ssaków;

włoski ˈvwɔsʲci n
Iodáilis
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy romańskich, używany między innymi we Włoszech;

włosy ˈvwɔsɨ n
folt
owłosienie głowy ludzkiej

włość vwɔɕt͡ɕ n
mainéar
(przestarzałe, przestarzały) posiadłość, duży majątek ziemski

włócznia ˈvwut͡ʃʲɲa n
ga
ogólna nazwa długiej prostej broni drzewcowej; ; (zobacz) też włócznia w Encyklopedii staropolskiej

włóczyć ˈvwut͡ʃɨt͡ɕ v
bí ag lúbarnaíl
chodzić bez celu

włóczęga vwuˈt͡ʃɛ̃ŋɡa n
rianaí
osoba podróżująca po świecie, szukająca schronienia u innych

włóknisty adj
sreangach
składający się, zbudowany z włókien

włókno ˈvwuknɔ n
abhras
jednostka strukturalna materiału o długości znacznie większej niż przekrój;

włączać ˈvwɔ̃n͇t͡ʃat͡ɕ v
cuir ar siúl
uruchamiać jakieś urządzenie; przyłączać urządzenie do sieci elektrycznej

włącznie particle
san áireamh
… oznaczająca, że pewien element wskazany w zdaniu jako graniczny również należy do przedstawianej całości

wścieklizna fʲɕt͡ɕɛkˈlʲizna n
confadh
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna niektórych zwierząt, mogąca przenieść się na człowieka;

wściekłość ˈfʲɕt͡ɕɛkwɔɕt͡ɕ n
aonachas
bardzo silna negatywna emocja, intensywna złość

wściekły ˈfʲɕt͡ɕɛkwɨ adj
confach
o zwierzęciu: chory na wściekliznę

wśród fʲɕrut preposition
i lár
w danym otoczeniu, między określonymi elementami (w czasie lub przestrzeni)

yachting n
luamhaireacht
żeglarstwo, jachting

yerba mate ˈjɛrba ˈmatɛ n
maité
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napar z ostrokrzewu paragwajskiego, popularny głównie w krajach Ameryki Południowej (Argentynie, Paragwaju, Urugwaju, Brazylii) i w niektórych krajach Bliskiego Wschodu (głównie Syrii i Libanie);

z s z zet n
le
(językoznawstwo, językoznawczy) trzydziesta litera polskiego alfabetu;

z s z zet particle
ar tí
(potocznie, potoczny) …poprzedzająca liczbę lub określenie czasu, oznaczająca ich przybliżenie

z s z zet preposition
an
…wskazujący przyczynę
le
…opisujący związek
…wskazujący towarzystwo
…wskazujący zawartość
ó
…wskazujący okres
…wskazujący punkt początku ruchu
…wskazujący źródło

z Bogiem ˈz‿bɔɟɛ̃m interjection
go soirbhí Dia dhuit
rodzaj pożegnania

z kolei adv
as a chéile
następując w kolejności

z poważaniem ˌs‿pɔvaˈʒãɲɛ̃m idiom
is mise le meas
formuła grzecznościowa zamieszczana na końcu listu skierowanego do urzędu lub mniej znanej nadawcy osobie

z powodu s‿pɔˈvɔdu
mar gheall ar
wprowadza przyczynę wystąpienia jakiejś sytuacji lub wykonania jakiejś czynności

z powrotem s‿pɔˈvrɔtɛ̃m adv
ar ais
ponownie, lecz w przeciwnym kierunku niż za pierwszym razem
arís
znowu przywracając pierwotny stan

z przodu adv
cheana
będąc przed czymś lub kimś

z reguły z‿rɛˈɡuwɨ adv
de ghnáth
zazwyczaj, zwykle

z tyłu adv
ar chúl
od przeciwnej strony niż przód

z uwagi na
ar aoi
wprowadza przyczynę wystąpienia jakiejś sytuacji lub wykonania jakiejś czynności

z wyjątkiem z‿vɨˈjɔ̃ntʲcɛ̃m
ach
(zobacz) oprócz

za za preposition
ag
o czasie: po
podczas
w głosowaniu: zgodnie z pytaniem; popierając kogoś
zamiast
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku dalszym w stosunku do wyrażenia za przyimkiem
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku określonym przez wyrażenie za przyimkiem
…służący do tworzenia wyrażeń, w których dana czynność będzie wykonana po jakimś czasie
…służący do tworzenia wyrażeń, w których omawiana czynność, odnosząca się do całego elementu, została wykonana przez wykorzystanie jego części
…służący do tworzenia wyrażeń, w których omawiany element znajduje się dalej w stosunku do wyrażenia za przyimkiem
…służący do tworzenia wyrażeń, w których wyrażenie za przyimkiem określa przyczynę wykonywania czynności

za darmo adv
saor
bezpłatnie, gratis

za granicą ˌza‿ɡrãˈɲit͡sɔ̃w̃ adv
thar sáile
poza granicami kraju

za wszelką cenę idiom
cóir máireach
bez względu na wszystko, tak aby osiągnąć cel, nie bacząc na poniesione wysiłki i straty

zaangażowanie ˌzaãŋɡaʒɔˈvãɲɛ n
gealltanas pósta
postawa osoby, która się w coś angażuje

zaangażowany adj
gafa
mający udział w tworzeniu czegoś, oddany sprawie

zaangażować v
fostaigh
zatrudnić, przyjąć do pracy

zabarwienie ˌzabarˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
cuma
(przenośnie, przenośnia) charakter czegoś

zabawa zaˈbava n
imirt
ogół czynności, które wykonuje się dla przyjemności i wywołania zadowolenia

zabawiać v
cuir siamsaíocht ar fáil do
uprzyjemniać czas, dostarczając rozrywki
cónaigh
spędzać czas

zabawka zaˈbafka n
bréagán
rzecz służąca do zabawy;

zabawny zaˈbavnɨ adj
greannmhar
o wesołym usposobieniu
wywołujący rozbawienie, śmiech

zabezpieczać ˌzabɛˈspʲjɛt͡ʃat͡ɕ v
ainic
zapewniać ochronę przed czymś niebezpiecznym lub szkodliwym
urraigh
czynić bezpiecznym

zabezpieczenie ˌzabɛspʲjɛˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
anacal
coś, co chroni przed czymś

zabicie zaˈbʲit͡ɕɛ n
clár
zamknięcie czegoś przy pomocy młotka i gwoździ
meil
(przenośnie, przenośnia) przerwanie jakiejś czynności lub zjawiska
odebranie życia człowiekowi lub zwierzęciu

zabiegać v
bí ag coimhlint
czynić starania

zabierać zaˈbʲjɛrat͡ɕ v
bain
brać coś od kogoś, pozbawiać kogoś czegoś
idąc lub jadąc dokądś, brać coś lub kogoś ze sobą
prowadzić kogoś gdzieś bez jego woli
przenosić coś w inne miejsce, usuwać coś z jakiegoś miejsca

zabijanie ˌzabʲiˈjä̃ɲɛ n
meil
(rzeczownik odczasownikowy) od zabijać

zabijać zaˈbʲijät͡ɕ v
maraigh
pozbawiać życia

zabić ˈzabʲit͡ɕ v
maraigh
aspekt dokonany od: zabijać

zabobon n
baothchreideamh
przypisywanie mocy nadprzyrodzonej czemu lub komu

zabraniać zaˈbrãɲät͡ɕ v
coisc
nie pozwalać, odbierać prawo lub nie przyznawać prawa do robienia czegoś

zabroniony adj
coiscthe
taki, który jest objęty zakazem

zabudowa ˌzabuˈdɔva n
cásáil
ogół budynków znajdujących się na określonym obszarze

zaburzenie ˌzabuˈʒɛ̃ɲɛ n
anbhuain
nieprawidłowość w działaniu czegoś powodująca odchylenie od określonej normy

zabytek zaˈbɨtɛk n
déantán
budynek lub rzecz, wykonana na tyle dawno, że ma już wartość historyczną;

zabójca zaˈbujt͡sa n
dúnmharfóir
ktoś, kto zabił lub zabija

zabójczy zaˈbujt͡ʃɨ adj
fuaraigh
(potocznie, potoczny) świetny, wystrzałowy
marfach
powodujący śmierć

zabłądzić zaˈbwɔ̃ɲd͡ʑit͡ɕ v
éirigh caillte
stracić orientację w terenie i nie móc znaleźć dalszej drogi

zachcianka n
fíbín
nagła silna chęć na coś

zachmurzony adj
duibheagánach
(meteorologia, meteorologiczny) pokryty chmurami

zachodnioafrykański adj
Afraic Thiar
związany z Afryką Zachodnią; tam położony

zachodniosłowiański ˌzaxɔdʲɲɔswɔˈvʲjä̃j̃sʲci adj
Slavach Thiar
odnoszący się do Słowian zachodnich (Polaków, Czechów, Słowaków, Łużyczan i Kaszubów), związany ze Słowianami zachodnimi, dotyczący zachodniej Słowiańszczyzny

zachodzić zaˈxɔd͡ʑit͡ɕ v
foireann
o ciałach niebieskich: znikać za horyzontem, za chmurą
rith le
zdarzać się, odbywać się, mieć miejsce

zachorować ˌzaxɔˈrɔvat͡ɕ v
galraigh
stać się chorym, popaść w chorobę

zachowanie ˌzaxɔˈvãɲɛ n
iompraíocht
sposób bycia, postępowania, działania; reakcja na bodźce, sytuacje;

zachowawczy ˌzaxɔˈvaft͡ʃɨ adj
coimeádach
taki, który ma na celu zachowanie dotychczasowego stanu czegoś

zachowywać ˌzaxɔˈvɨvat͡ɕ v
caomhnaigh
pozostawiać coś w niezmienionej postaci; w niezmienionym stanie
daingean
być ciągle w posiadaniu czegoś (także w pamięci)
leasaigh
ochraniać coś przed czymś lub przed kimś
iompair
postępować w jakiś sposób

zachód ˈzaxut n
iarthar siar
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego zachodu (1.1) w dniu równonocy;

zachód słońca ˈzaxut ˈswɔ̃j̃nt͡sa n
tráthnóna
zjawisko chowania się słońca za horyzont

zachęcać zaˈxɛ̃nt͡sat͡ɕ v
spreag
próbować wzbudzić w kimś chęć do czegoś

zachęta zaˈxɛ̃nta n
spreagadh
czynnik zachęcający

zachłanność zaˈxwãnːɔɕt͡ɕ n
antlás
nienasycenie w pożądaniu czegoś, żądza posiadania lub doznawania czegoś ponad rzeczywiste potrzeby

zachłanny zaˈxwãnːɨ adj
cíocrach
pragnący więcej niż potrzebuje

zaciekły adj
aindreanta
toczony z zawziętością
wyrażający postawę bezwzględnego dążenia do czego, determinację

zaciemniać v
néal
(przenośnie, przenośnia) czynić niejasnym, niezrozumiałym
scáth
zasłaniać źródło światła lub ograniczać jego dostęp, czyniąc dane miejsce ciemniejszym

zacieniać zaˈt͡ɕɛ̇̃ɲät͡ɕ v
scáth
tworzyć nad czymś cień

zacisk n
crágán
(technologia, technika, techniczny) uchwyt mocujący, przytrzymujący coś

zaciskać v
fáisc
czynić ciaśniejszym, ściśle przylegającym

zaciąg n
earcaíocht
werbowanie osób chętnych do wojska lub pracy

zacny ˈzat͡snɨ adj
diongbháilte
(przestarzałe, przestarzały) godny szacunku i zaufania, szlachetny, rzetelny, uczciwy, prawy, szacowny, szanowny, czcigodny
(przestarzałe, przestarzały) właściwy komuś takiemu

zacofany adj
cruachraicneach
opóźniony w rozwoju

zaczepiać v
aimsiú
rozpoczynać agresywną prowokację czy bójkę
crúca
mocować coś na czymś wystającym
beir ar
zatrzymywać się lub zawisać, zahaczywszy o coś

zaczepny adj
trodach
zdolny prowokować i wszczynać kłótnię

zaczerpywać v
ag
nabierać powietrza, by poczuć się dobrze
bain
brać skądś, aby wykorzystać do jakiegoś celu
nabierać coś płynnego lub sypkiego

zaczynać zaˈt͡ʃɨ̃nat͡ɕ v
geit
przystępować do wykonywania jakiejś czynności

zadanie zaˈdãɲɛ n
jab
coś, co należy wykonać

zadaszyć v
ceann
wznieść dach nad czymś

zadawać zaˈdavat͡ɕ v
déanamh
sprawiać komuś coś złego
foireann
nakazywać komuś coś robić

zadowalający adj
sásúil
wystarczająco dobry

zadowalać ˌzadɔˈvalat͡ɕ v
sásaigh
zaspokajać potrzeby, odpowiadać czyimś upodobaniom

zadowolenie ˌzadɔvɔˈlɛ̃ɲɛ n
suáilceas
uczucie przyjemności wywołane spełnieniem się pragnień lub pomyślnym obrotem sprawy

zadowolony ˌzadɔvɔˈlɔ̃nɨ adj
sásta
taki, który cieszy się, czerpie zadowolenie, satysfakcję z czegoś; radosny

zadość ˈzadɔɕt͡ɕ adv
dóthain
(książkowy) wystarczająca ilość czegoś, zaspokajająca pewną potrzebę

zadrapanie n
scríob
rysa na powierzchni

zadupie zaˈdupʲjɛ n
ar an iargúil
(potocznie, potoczny) (grubiański, grubiańsko) wieś lub miasteczko ze słabo rozwiniętą komunikacją, handlem itp.

zadyma n
círéib
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) publiczna burda z udziałem wielu osób, często brutalna

zadzierać zaˈd͡ʑɛrat͡ɕ v
tarraing suas
unosić coś ku górze

zafałszować ˌzafawˈʃɔvat͡ɕ v
adhaltranaigh
sprawić, że produkt stał się gorszej jakości poprzez dodanie do niego mniej wartościowych składników

zagadka zaˈɡatka n
tomhas
łamigłówka, w której z jednych informacji należy wywnioskować inne
gatunek literatury ludowej; element fabuły baśni;

zagadnienie ˌzaɡadʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
ceist
omawiany temat, wątek, problem, kwestia

zaginiony ˌzaɟĩˈɲɔ̃nɨ adj
ar iarraidh
utracony, zagubiony w czasie lub przestrzeni

zagięcie n
aoile
miejsce, gdzie coś jest zagięte

zagorzały ˌzaɡɔˈʒawɨ adj
aindreanta
zażarty, odznaczający się gwałtownością
galach
gorliwy, zawzięty, żarliwy, zdecydowany w poglądach

zagranica ˌzaɡrãˈɲit͡sa n
eachtrach
terytorium położone poza terytorium państwa, o którym mowa

zagraniczny ˌzaɡrãˈɲit͡ʃnɨ adj
eachtrach
odbywający się za granicą, mający związek z zagranicą, pochodzący z zagranicy

zagrać ˈzaɡrat͡ɕ v
dráma
udać coś lub kogoś
wykonać czynność związaną z grą (np. uderzyć piłkę, położyć kartę, wykonać ruch)
wykonać utwór na instrumencie muzycznym
wziąć udział w grze

zagrażać zaˈɡraʒat͡ɕ v
bagair
stwarzać sytuację niebezpieczną, narażać na ryzyko

zagroda zaˈɡrɔda n
cró
wydzielony ogrodzeniem teren dla zwierząt

zagrozić v
bagair
zasugerować groźne skutki

zagrożenie ˌzaɡrɔˈʒɛ̃ɲɛ n
bagairt
coś, co jest niebezpieczne

zagubiony adj
ar strae
taki, który nie wie, co czynić dalej, jak postępować w niejasnych dlań okolicznościach

zagłosować v
vótáil
oddać głos, dokonać wyboru w czasie głosowania

zagłębienie n
cuas
obniżenie w jakiejś powierzchni

zaimek zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
forainm
(gramatyka) część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek i pełni ich funkcje w zdaniu;

zaimek dzierżawczy zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛɟ d͡ʑɛrˈʒaft͡ʃɨ n
forainm sealbhach
(gramatyka) zaimek, który wskazuje na przynależność czegoś bądź kogoś do danej osoby lub rzeczy

zaimek pytajny n
forainm ceisteach
(gramatyka) zaimek tworzący pytanie

zaimek względny n
forainm coibhneasta
(gramatyka) zaimek, który zastępuje wyraz określający obiekt lub jego właściwości

zainteresowanie ˌza<sup>j</sup>ĩntɛrɛsɔˈvãɲɛ n
spéis
zaciekawienie jakąś rzeczą, obiektem lub osobą

zainteresowany ˌza<sup>j</sup>ĩntɛrɛsɔˈvãnɨ adj
spéis
taki, którego dotyczy lub obchodzi poruszana sprawa

zainteresowany ˌza<sup>j</sup>ĩntɛrɛsɔˈvãnɨ n
spéis
osoba, której dotyczy lub którą obchodzi poruszana sprawa

zainteresować v
spéis
wzbudzić w kimś zainteresowanie

zaiste zaˈ<sup>j</sup>istɛ particle
ambaiste
(dawniej, dawny) partykuła podkreślająca prawdziwość wypowiadanego sądu

zaiwaniać ˌza<sup>j</sup>iˈvãɲät͡ɕ v
buain
(potocznie, potoczny) szybko biec

zajadły zaˈjadwɨ adj
domlasta
uparcie, zawzięcie walczący przeciwko komuś, czemuś; nieustępliwy

zajazd ˈzajast n
teach ósta
(przestarzałe, przestarzały) droga, którą podjeżdża się pod dom
(przestarzałe, przestarzały) plac, na którym zatrzymują się podjeżdżające pod dom pojazdy
karczma ze stajnią i wozownią dla koni i powozów, a współcześnie parkingiem

zajmować zajˈmɔvat͡ɕ v
daingean
rezerwować miejsce
sáith
zapełniać sobą przestrzeń, powierzchnię lub czas
tóg suas
użytkować pomieszczenie
áitigh
zainteresować czymś
obair
pracować nad czymś
tabhair aire daoibh féin
opiekować się kimś

zając ˈzajɔ̃nt͡s n
giorria
(zoologia, zoologiczny) dziki, roślinożerny ssak polny z długimi uszami;

zajączek zaˈjɔ̃n͇t͡ʃɛk n
patachán
(zdrobniale) od: zając
mały lub młody zając

zajęcia zaˈjɛ̇̃ɲt͡ɕa n
gníomhaíocht
(edukacja, edukacyjny) systematyczne lekcje, wykłady, ćwiczenia

zajęcie zaˈjɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
jab
praca, robota, czynność, zajmowanie się czymś

zajęty zaˈjɛ̃ntɨ adj
broidiúil
taki, który wykonuje pilnie jakieś zajęcie, czynność

zajść zajɕt͡ɕ v
foireann
(potocznie, potoczny) zajść w ciążę
tarlaigh
wydarzyć się

zakapior n
amhas
agresywny człowiek skłonny do zaczepek, bójek

zakaz ˈzakas n
crosadh
zabronienie czegoś komuś

zakazywać ˌzakaˈzɨvat͡ɕ v
coisc
zabraniać, ustanawiać regułę niewykonywania określonych czynności

zakaźny adj
tógálach
(medycyna, medyczny) wywołujący zakażenie
odnoszący się do zakażeń

zakażać zaˈkaʒat͡ɕ v
galraigh
powodować dostawanie się drobnoustrojów chorobotwórczych do organizmu

zakażenie ˌzakaˈʒɛ̃ɲɛ n
galar
(medycyna, medyczny) wniknięcie chorobotwórczego drobnoustroju do organizmu

zaklinać zaˈklʲĩnat͡ɕ v
pléadáil
prosić o przebaczenie, pomoc

zaklęcie n
achainí
(książkowy) żarliwa prośba
draíocht
magiczna formułka mająca nadprzyrodzoną moc

zakochanie n
meil
rozwinięcie uczucia miłości

zakochany ˌzakɔˈxãnɨ adj
i ngrá le
taki, który zakochał się w kimś; odczuwający zakochanie

zakon ˈzakɔ̃n n
bail
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) organizacja religijna osób duchownych lub świeckich związanych ślubami, działająca według ścisłych reguł, realizująca określone przez Kościół cele religijne, gospodarcze, polityczne lub militarne;

zakon żebraczy ˈzakɔ̃n ʒɛˈbrat͡ʃɨ n
ord bocht
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakon o surowej regule zabraniającej posiadania majątku, utrzymujący się z pracy i z dobrowolnych datków zbieranych głównie podczas kwest;

zakonnica ˌzakɔ̃ɲˈːit͡sa n
bean rialta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członkini zakonu żeńskiego

zakonnik zaˈkɔ̃ɲːik n
bráthair
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek męskiego zgromadzenia zakonnego;

zakonodawca n
teilgeoir
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) założyciel wspólnoty zakonnej

zakopać topór wojenny zaˈkɔpat͡ɕ ˈtɔpur vɔˈjɛ̃nːɨ v
an chloch a chaitheamh as an muinchille
przestać o coś z kimś walczyć

zakos n
bandán
ostry zakręt

zakończenie ˌzakɔ̃j̃n͇ˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
deireadh
wystający fragment jakiegoś przedmiotu
iarfhocal
ostatnia część jakiejś czynności, działań, opowieści, utworu literackiego, muzycznego, filmu
slánú
(rzeczownik odczasownikowy) od zakończyć

zakrawać zaˈkravat͡ɕ v
broinne
być do czegoś podobnym, przypominać coś

zakres ˈzakrɛs n
réim
granice zasięgu jakiegoś zjawiska
scóp
obszar działania, zainteresowań, aktywności itp.

zakrywać zaˈkrɨvat͡ɕ v
araoid
zasłaniać, przesłaniać, nie pokazywać

zakrzepica n
trombóis
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na powstawaniu w żyłach zakrzepów blokujących przepływ krwi

zakrzywiony ˌzakʃɨˈvʲjɔ̃nɨ adj
cuar
mający wygięty kształt

zakręt ˈzakrɛ̃nt n
deil
odcinek drogi, na którym zmienia ona kierunek, bieg
zmiany kierunku ruchu

zakup ˈzakup n
ceannach
czynność kupowania czegoś w sklepie lub w Internecie

zakupy zaˈkupɨ n
siopadóireacht
czynność kupowania

zakwas n
taos géar
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rozmnożona kultura bakterii stosowana do zakwaszania, np. przy produkcji przetworów mlecznych, pieczywa;

zakwaszać v
aigéadaigh
(chemia, chemiczny) (rolnictwo, rolniczy) nasycać kwaśnymi związkami chemicznymi
gabháil
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać ciasto zwykle krótkotrwałej fermentacji
aigéadaigh
(chemia, chemiczny) (rolnictwo, rolniczy) ulegać zakwaszeniu
corraíl
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ulegać fermentacji

zakwaterowanie n
iostas
(turystyka, turystyczny) czasowo zajmowane pomieszczenie mieszkalne

zakąska zaˈkɔ̃w̃ska n
raisín
potrawa, niewielkie danie podawane przed głównym posiłkiem lub do wódki

zakątek zaˈkɔ̃ntɛk n
clúid
miejsce położone na uboczu

zakład ˈzakwat n
lus
(handel, handlowy) (rzemiosło, rzemieślniczy) jednostka gospodarcza produkująca, prowadząca sprzedaż lub świadcząca usługi

zakład pogrzebowy n
adhlacóir
instytucja zajmująca się organizowaniem pogrzebów

zakładać zaˈkwadat͡ɕ v
cuir ar
ubierać się w coś, ozdabiać się czymś
cuir ar bun
organizować i rozpoczynać działalność firmy, instytucji, organizacji itp.
díol
płacić za kogoś, stając się jego wierzycielem

zakładka zaˈkwatka n
leabharmharc
(informatyka, informatyczny) pamiętany w przeglądarce internetowej skrót do strony internetowej
kawałek papieru, wstążki wkładany między kartki książki, gdy ktoś chce zaznaczyć miejsce, w którym przerwał czytanie

zakładnik zaˈkwadʲɲik n
banna
(kryminologia, kryminologiczny) osoba przetrzymywana w celu wymuszenia jakiś korzyści;

zakłopotany adj
féin-chomhfhiosach
taki, który wyraża zakłopotanie

zakłócenie ˌzakwuˈt͡sɛ̃ɲɛ n
anbhuain
niepożądany sygnał zaburzający pracę czegoś

zalać v
plúch
lejąc płyn przykryć nim coś, pogrążyć w nim, wypełnić nim coś

zalecać v
clós
próbować zainteresować sobą drugą osobę

zaledwie zaˈlɛdvʲjɛ particle
ar éigean
partykuła podkreślająca, że czegoś jest mniej niż można by oczekiwać lub niż być powinno
go díreach
partykuła podkreślająca, że pewien odcinek czasu jest krótki

zalegać v
rith le
(geologia, geologiczny) występować na danym terenie w formie złoża
áitigh
zajmować przestrzeń; pokrywać miejsce

zaległość zaˈlɛɡwɔɕt͡ɕ n
riaráiste
należne komuś pieniądze

zalesianie ˌzalɛˈɕä̃ɲɛ n
coillteoireacht
(rzeczownik odczasownikowy) od zalesiać

zalesiać zaˈlɛɕät͡ɕ v
coill
o jakimś obszarze: sadzić na nim las

zaleta zaˈlɛta n
buntáiste
cecha podwyższająca wartość przedmiotu
suáilce
dodatnia cecha charakteru

zalew n
bí ag tafann
(hydrologia, hydrologiczny) zatoka o wąskim wylocie, oddzielona od morza mierzeją
rabharta
niekontrolowany, bardzo duży napływ czego

zależeć zaˈlɛʒɛt͡ɕ v
braith
być uwarunkowanym

zależność zaˈlɛʒnɔɕt͡ɕ n
spleá
uzależnienie, bycie zależnym, niesamodzielnym

zależny zaˈlɛʒnɨ adj
ainmní
występujący pod pewnymi warunkami
spleách
o znaczeniu, wartości, intensywność, parametrach, lub przebiegu zmieniających się wraz ze zmianą innego czynnika
pod czyjąś władzą lub dużym wpływem

zaliczać zaˈlʲit͡ʃat͡ɕ v
aicme
ujmować do pewnego zbioru, zbiorowości
caith
(potocznie, potoczny) zdawać egzamin, sprawdzian lub test

zaliczenie ˌzalʲiˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
creidmheas
wpis w indeksie potwierdzający że student opanował materiał zajęć

zaliczka zaˈlʲit͡ʃka n
airleacan
część należności wpłacana lub wypłacana z góry na poczet tej należności

zalotnik n
agróir
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna zabiegający o względy kobiety, starający się o jej rękę

zaloty zaˈlɔtɨ n
cúirtéireacht
starania o czyjeś względy lub o czyjąś rękę

zamach ˈzãmax n
iarracht
targnięcie się na czyjąś własność lub czyjeś życie

zamachowiec ˌzãmaˈxɔvʲjɛt͡s n
feallmharfóir
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba dokonująca zamachu

zamartwica n
plúchadh
(medycyna, medyczny) stan znacznego niedotlenienia organizmu prowadzący do utraty świadomości lub śmierci;

zamarzać zãˈmarzat͡ɕ zãˈmaʒat͡ɕ v
cuisnigh
(fizyka, fizyczny) przechodzić ze stanu ciekłego w stan stały

zamarznąć v
cuisnigh
(fizyka, fizyczny) przejść ze stanu ciekłego w stan stały

zambijski zãmˈbʲijsʲci adj
Saimbiach
odnoszący się do Zambii, państwa w Afryce

zamek ˈzãmɛk n
caisleán
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) budynek warowny;

zamek błyskawiczny ˈzãmɛɡ ˌbwɨskaˈvʲit͡ʃnɨ n
sip
(krawiectwo) zapięcie służące do czasowego łączenia dwóch kawałków tkaniny;

zamek z piasku n
caisleán gainimh
konstrukcja z piasku spojonego wilgocią zbudowana na plaży lub w piaskownicy i przypominająca miniaturowy zamek;

zamglenie zãˈmɡlɛ̃ɲɛ n
ceo
(meteorologia, meteorologiczny) obniżona widoczność atmosferyczna w zakresie od 1 do 9 km;

zamiana n
malairt
zastąpienie jednej rzeczy lub osoby inną
tiontú
przejście z jednej postaci w drugą

zamiast ˈzãmʲjast conjunction
ina ionad
słowo wprowadzające zamiennik do słowa lub stanu wspomnianego uprzednio

zamiast ˈzãmʲjast preposition
ina ionad
słowo wprowadzające zamiennik do słowa lub stanu wspomnianego uprzednio

zamiatać zãˈmʲjatat͡ɕ v
scuab
oczyszczać jakąś powierzchnię za pomocą miotły, szczotki lub innego podobnego narzędzia

zamieniać v
malairt
(zobacz) wymieniać

zamierać v
dísle
tracić życie, żywotność; przestawać funkcjonować
suaitheadh
przestawać się ruszać
tréig
przestawać być czynnym, obecnym, zauważalnym

zamierzać zãˈmʲjɛʒat͡ɕ v
tá faoi
planować coś, mieć intencję coś zrobić

zamieszanie ˌzãmʲjɛˈʃãɲɛ n
suaitheadh
zamęt, rozgardiasz; sytuacja, w której panuje chaos

zamieszkanie ˌzãmʲjɛˈʃkãɲɛ n
aicíocht
wprowadzenie się gdzieś
iostas
miejsce, gdzie się mieszka

zamieszkać zãˈmʲjɛʃkat͡ɕ v
socraigh
wprowadzić się gdzieś, zacząć gdzieś mieszkać
síolaigh
o uczuciach, zjawiskach itp.: ukazać się, pojawić się

zamieszki zãˈmʲjɛʃʲci n
círéib
demonstracje, uliczne manifestacje i starcia wyrażające bunt przeciwko władzy;

zamieć ˈzãmʲjɛ̇t͡ɕ n
síobadh sneachta
(meteorologia, meteorologiczny) śnieg podniesiony z powierzchni ziemi i niesiony przez wiatr;

zamiłowanie ˌzãmʲiwɔˈvãɲɛ n
ainmhian
znajdowanie dużej przyjemności w zajmowaniu się czymś, interesowaniu się czymś

zamknij się ˈzãmʲcɲij‿ɕɛ interjection
dún do bhéal
(potocznie, potoczny) (pospolicie) milcz!

zamknięcie zãˈmʲcɲɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
ciabhóg
urządzenie do zamykania czegoś
dlúth
(rzeczownik odczasownikowy) od zamknąć

zamknięty zãˈmʲcɲɛ̃ntɨ adj
druidte
bez dostępu, odizolowany

zamknąć ˈzãmknɔ̃ɲt͡ɕ v
druid
sprawić, że coś przestaje być otwarte, np. okno
(informatyka, informatyczny) zakończyć działanie (programu, komputera…)
dún
skończyć działanie firmy/urzędu
zabezpieczyć coś przed otwarciem, np. przez przekręcenie klucza w zamku
dún do bhéal
(potocznie, potoczny) (pospolicie) przestać mówić, być cicho, uciszyć się

zamordować v
dúnmharaigh
pozbawić kogoś życia, zwłaszcza w okrutny sposób
meil
(przenośnie, przenośnia) zniweczyć coś, pozbawić się czegoś

zamorski zãˈmɔrsʲci adj
thar lear
taki, który znajduje się lub pochodzi z terenów leżących za morzem

zamożny zãˈmɔʒnɨ adj
maoineach
dysponujący dużym majątkiem

zamrażarka ˌzãmraˈʒarka n
reoiteoir
urządzenie do zamrażania produktów spożywczych

zamrażać v
cuisnigh
(ekonomia, ekonomiczny) wstrzymywać realizację, użytkowanie, sprzedaż czegoś
znacznie schładzać coś, doprowadzając do stopniowego zamarznięcia

zamsz zãmʃ n
craiceann fiaghabhair
(rzemiosło, rzemieślniczy) rodzaj miękkiej w dotyku, nasiąkliwej skóry z delikatnym meszkiem (często owczej lub jeleniej);

zamykać na klucz zãˈmɨkat͡ɕ na‿ˈklut͡ʃ v
glasáil
zamykać za pomocą klucza

zamyślony adj
cuimhneach
pogrążony w myślach

zamówienie ˌzãmuˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
bail
ustne lub pisemne polecenie dostarczenia lub wykonania czegoś

zamówić zãˈmuvʲit͡ɕ v
bail
zlecić sprowadzenie przedmiotu, wykonanie usługi, rezerwację miejsca itp.

zamężna zãˈmɛ̃w̃ʒna adj
pósta
(o kobiecie) taka, która ma męża

zamężny zãˈmɛ̃w̃ʒnɨ adj
pósta
mający / mająca męża

zanieczyszczać v
truailligh
czynić nieczystym

zanieczyszczenie ˌzãɲɛt͡ʃɨʃˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
ábhar salaithe
substancja lub przedmiot, który zanieczyszcza

zaniedbany adj
tréigthe
będący w stanie zaniedbania

zaniedbywać ˌzãɲɛdˈbɨvat͡ɕ v
faillí
nie troszczyć się

zaniepokojony adj
imní a bheith ort
ktoś, kto odczuwa niepokój lub niepewność, także je wyrażający

zanik ˈzãɲik n
aife
zanikanie, zamieranie czegoś

zanikać v
aife
stawać się niepostrzegalnym
dísle
przestawać istnieć

zanim ˈzãɲĩm conjunction
sula
przed jakimś wydarzeniem

zaokrąglać v
cruinn
(matematyka, matematyczny) zmniejszyć liczbę miejsc dziesiętnych

zaokrąglony adj
cruinn
(językoznawstwo, językoznawczy) wymawiany z wargami ułożonymi w kształt koła
méith
o kształcie okrągłym lub zbliżonym do niego

zaopatrzenie ˌzaɔpaˈṭʃɛ̃ɲɛ n
lón
dostarczenie komuś potrzebnych mu rzeczy

zaostrzać v
dlúthaigh
w stosunku do przepisów, reguł, sankcji: czynić mniej liberalnymi, bardziej ograniczającymi lub grożącymi wyższymi karami
faobhraigh
czynić ostrym, spiczastym, kłującym
czynić wyrazistym
o zmysłach: poprawiać swoją czułość
géaraigh
o sytuacji, konflikcie, polemice: wzmacniać intensywność, eskalować

zaoszczędzać v
ainic
(ekonomia, ekonomiczny) odkładać jakąś ilość czegoś, gospodarując w sposób rozsądny

zapach ˈzapax n
boladh
węchowe wrażenie zmysłowe;

zapakowywać v
pacáil
wkładać w opakowanie w celu podarowania komuś lub dla zabezpieczenia
wkładać w pakunek (np. w walizkę, kufer) celem podróży albo transportu

zapalenie ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ n
bruith
(medycyna, medyczny) reakcja tkanki organicznej na infekcję, podrażnienie;

zapalenie osierdzia n
peireacairdíteas
(medycyna, medyczny) stan zapalny blaszek osierdzia;

zapalenie oskrzeli ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ɔˈskʃɛlʲi n
broincíteas
(medycyna, medyczny) stan zapalny błony śluzowej oskrzeli;

zapalenie płuc ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈpwut͡s n
niúmóine aicíd na scamhóg
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) stan zapalny miąższu płucnego występujący u ludzi i zwierząt;

zapalenie spojówek n
toinníteas
(medycyna, medyczny) choroba oczu;

zapaleniec ˌzapaˈlɛ̃ɲɛt͡s n
díograiseoir
(książkowy) ktoś, kto z zapałem oddaje się jakiemuś hobby, zajęciu czy działalności

zapalić zaˈpalʲit͡ɕ v
adhain
wzniecić ogień
cuir ar siúl
sprawić, że coś zaczyna się świecić, zaczyna dawać światło
geit
(potocznie, potoczny) uruchomić, np. silnik samochodu, radio, telewizor
(potocznie, potoczny) o silniku zacząć pracować
adhain
zacząć się palić, zająć się płomieniem
beirigh
(książkowy) o uczuciu opanować kogoś
bí ar bun
zacząć się świecić

zapalniczka ˌzapalʲˈɲit͡ʃka n
lastóir
mały pojemniczek z gazem (lub z benzyną) służący do zapalania, niecenia ognia;

zapalny adj
sochorraithe
o właściwościach zapalających
skłonny do nieobliczalnych zachowań
stanowiący zarzewie konfliktu lub mogący nim się stać

zapalony adj
amhnas
wykonujący coś z zapałem

zaparcie n
iatacht
(medycyna, medyczny) utrudniona lub nieczęsta defekacja;

zapas ˈzapas n
blonag
(potocznie, potoczny) (motoryzacja) koło zapasowe
cuir in áirithe
naddatek ponad niezbędną ilość

zapał ˈzapaw n
díograis
(książkowy) stan ogromnego podniecenia, gotowość do działania

zapałka zaˈpawka n
lasán
cienki, krótki patyczek zakończony łebkiem z masy zapalającej się przy potarciu o draskę;

zapałkowy adj
lasan
związany z zapałkami, dotyczący zapałek

zapewnienie n
urrúsacht
(rzeczownik odczasownikowy) od zapewnić

zapinać zaˈpʲĩnat͡ɕ v
cnaipe
łączyć dwa brzegi tkaniny przy pomocy guzików, haftek, zatrzasków, zamka błyskawicznego itp.

zapis ˈzapʲis n
cuntas
trwały ślad powstały na skutek rejestracji lub zapisania
iontráil
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) punkt umowy, ustawy, rozporządzenia
nodaireacht
sposób zapisywania
taifeadadh
zapisanie, rejestracja czegoś
tiomna
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozporządzenie w testamencie o przeznaczeniu komuś czegoś w spadku

zapis nutowy n
foireann
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) umowny układ znaków graficznych służący do utrwalania utworów muzycznych i przekazywania ich innym

zapisywać ˌzapʲiˈsɨvat͡ɕ v
nótáil
trwale coś pisać, notować, zwykle krótką informację
sainréim teanga
włączać kogoś na listę uczestników
sábháil
(informatyka, informatyczny) zachowywać dane w pamięci

zapięcie zaˈpʲjɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
ceangal
element umożliwiający powtarzalne łączenie i rozłączanie części większej całości

zaplanować v
clár
poczynić plan, postanowić w jakich warunkach coś wykonać

zaplecze n
neamhlómhar
pomocniczy zespół osób lub środków

zapobieganie ˌzapɔbʲjɛˈɡãɲɛ n
urchoscacht
(rzeczownik odczasownikowy) od zapobiegać

zapobiegawczy adj
toirmeascach
przeznaczony do zapobiegania czemuś niekorzystnemu
urchosc
(medycyna, medyczny) służący do zapobiegania chorobom

zapobiegać ˌzapɔˈbʲjɛɡat͡ɕ v
coisc
nie dopuszczać (do czegoś), nie pozwalać (na coś), zabezpieczać się (przed czymś)

zapobiegliwość n
fadcheann
cecha tego, kto jest zapobiegliwy

zapominalski adj
dearmadach
taki, który ma skłonność do łatwego / szybkiego zapominania czegoś przez roztargnienie

zapominać ˌzapɔ̃ˈmʲĩnat͡ɕ v
dearmad
gubić coś, zostawiać coś gdzieś (= zapominać (1.1) zabrać coś ze sobą)
tracić coś z pamięci, przestawać pamiętać o czymś

zapomnieć zaˈpɔ̃mʲɲɛ̇t͡ɕ v
déan dearmad
aspekt dokonany od: zapominać

zapomoga ˌzapɔ̃ˈmɔɡa n
brabach
pomoc finansowa udzielana bezzwrotnie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, losowej

zapora zaˈpɔra n
fál
przeszkoda fizycznie uniemożliwiająca przejście, przedostanie się, lub zmianę położenia czegoś w przestrzeni

zapowiadać ˌzapɔˈvʲjadat͡ɕ v
réamhaisnéis
dawać zapowiedź – zwiastować, przewidywać coś co nastąpi w przyszłości, dawać znaki charakteryzujące zdarzenie, które ma nastąpić

zapowiedź zaˈpɔvʲjɛ̇t͡ɕ n
droch-tuar
oznaka czegoś zbliżającego się
réamhaisnéis
ogłaszanie tego, co ma stać się lub nadejść
sgandidheacht
krótki, wstępny utwór

zapożyczenie ˌzapɔʒɨˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
focal iasachta
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz, zwrot, forma gramatyczna zapożyczona z języka obcego;

zaprawa n
moirtéal
(budownictwo) półpłynny, krzepliwy lepik mineralny służący w budownictwie za spoinę lub okładzinę;

zaproszenie ˌzaprɔˈʃɛ̃ɲɛ n
cuireadh
informacja o byciu mile widzianym w roli uczestnika określonego zdarzenia

zaprowadzać v
ceartaigh
zakładać, urządzać, instalować coś
luaidhe
prowadzić do określonego miejsca
treoraigh
podpowiadać drogę

zaprzeczać zaˈpʃɛt͡ʃat͡ɕ v
taobhfort
kwestionować prawdziwość

zaprzeczenie n
diúltach
wypowiedź zaprzeczająca czemuś, przeczenie, negacja

zaprzyjaźnić się ˌzapʃɨˈjäʑɲit͡ɕ‿ɕɛ v
déan cairdeas
nawiązać z kimś bliskie, serdeczne stosunki

zaprząc ˈzapʃɔ̃nt͡s v
acmhainn
przywiązać zwierzę pociągowe do pojazdu za pomocą uprzęży

zaprzęgać v
úim
przywiązywać uprzężą w celu przewiezienia kogoś lub wykonania pracy na roli

zapuszczać zaˈpuʃt͡ʃat͡ɕ v
fás
(fryzyjski) nie obcinać, nie strzyc owłosienia

zapytać zaˈpɨtat͡ɕ v
ceistigh
zadać pytanie

zapładniać zaˈpwadʲɲät͡ɕ v
toirchigh
powodować wniknięcie plemnika do komórki jajowej i utworzenie zarodka

zapłata zaˈpwata n
íocaíocht
należność za coś
zapłacenie należnych pieniędzy

zapłodnienie ˌzapwɔdʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
toirchiú
(biologia, biologiczny) dokonanie połączenia komórki jajowej z plemnikiem;

zapłon n
adhaint
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) rozpoczęcie procesu spalania;
(fizyka, fizyczny) (motoryzacja) układ umożliwiający zapłon (1.1)

zarabiać zaˈrabʲjät͡ɕ v
cosain
dostawać regularnie pieniądze za wykonywaną pracę

zaradny adj
saor
umiejący radzić sobie

zaratusztrianizm ˌzaratuʃtrʲˈjä̃ɲism̥ n
sorastrachas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jedna z religii monoteistycznych;

zaraz ˈzaras particle
ar tí
w krótkim czasie

zarazem zaˈrazɛ̃m particle
ag an am céanna
partykuła informująca o współwystępowaniu dwóch cech dotyczących tej samej rzeczy lub osoby

zarazić zaˈraʑit͡ɕ v
galraigh
przenieść na kogoś chorobę

zaraźliwy adj
gabhálach
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) łatwo szerzący się między organizmami

zardzewiały adj
meirgeach
zniszczony przez rdzę

zarejestrować v
ceirnín
(technologia, technika, techniczny) utrwalić w pamięci urządzenia
sainréim teanga
umieścić na liście, wciągnąć do rejestru

zarobek zaˈrɔbɛk n
brabach
wynagrodzenie za wykonaną pracę

zarodek zaˈrɔdɛk n
bachlaigh
(biologia, biologiczny) organizm powstały z podziałów zygoty
síol
(botanika, botaniczny) zawiązek rośliny rozwijający się w nasieniu
(przenośnie, przenośnia) początkowy etap lub stadium

zarodnik zaˈrɔdʲɲik n
spór
(biologia, biologiczny) komórka służąca do bezpłciowego rozmnażania się roślin zarodnikowych i grzybów;

zarost ˈzarɔst n
gruaig aghaidhe
owłosienie w dolnej części twarzy

zarozumialec n
círín coiligh
(książkowy) (obraźliwie) człowiek zachowujący się w sposób zarozumiały

zarozumiały ˌzarɔzũˈmʲjawɨ adj
ainiontach
mający zbyt wysokie mniemanie o sobie, nadmiernie wychwalający swoją osobę

zarys ˈzarɨs n
dréacht
podstawy jakiegoś pomysłu lub zagadnienia
imchruth
ogólny kształt jakiegoś obiektu

zarysować ˌzarɨˈsɔvat͡ɕ v
cae
uszkodzić robiąc rysy na powierzchni czegoś

zarzucać zaˈʒut͡sat͡ɕ v
claonfhéachaint
o połowie ryb siecią lub wędką: wrzucać do wody
cuir ar
założyć ubranie na ramiona, nie wkładając rąk w rękawy

zarzut ˈzaʒut n
achasán
słownie sformułowane zastrzeżenie wobec kogoś lub czyjegoś zachowania

zarzynać v
búistéir
zabijać ostrym narzędziem

zarząd ˈzaʒɔ̃nt n
bainisteoireacht
zespół ludzi uprawnionych do kierowania działalnością instytucji

zarządca n
riarthóir
osoba zarządzająca czymś

zarządzanie ˌzaʒɔ̃nˈd͡zãɲɛ n
bainisteoireacht
sprawowanie nad czymś zarządu

zarządzać zaˈʒɔ̃nd͡zat͡ɕ v
bainistigh
kierować czymś (instytucją, zasobami), decydować o losie czegoś

zarządzenie ˌzaʒɔ̃nˈd͡zɛ̃ɲɛ n
achtaigh
polecenie wydane przez zwierzchnika lub instytucję nadrzędną

zaręczyny n
cleamhnas
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) obrzęd wyrażenia woli bycia razem w małżeństwie;

zasada zaˈsada n
bun
(chemia, chemiczny) związek chemiczny cząsteczek składających się z atomu pierwiastka metalicznego i grupy wodorotlenowej;

zasadniczy ˌzasadʲˈɲit͡ʃɨ adj
príomh
podstawowy, najważniejszy

zasiadać v
suigh
siadając, zaczynać coś robić

zasiedlać v
socraigh
zajmować dany obszar, określone siedlisko

zasiek ˈzaɕɛk n
leagarnach
(wojskowość, wojskowy) zapora lub ogrodzenie z drutu kolczastego, zwykle prowizoryczne

zasięg ˈzaɕɛ̃ŋk n
réimse
obszar występowania lub działania jakiegoś zjawiska albo czyjegoś wpływu

zasiłek n
brabach
świadczenie pieniężne przyznawane osobom w trudnej lub szczególnej sytuacji materialnej

zaskakiwać v
bain siar as
występować nieoczekiwanie
cuir ionadh ar
sprawiać niespodziankę
sciath
atakować znienacka
faigh
(potocznie, potoczny) zaczynać rozumieć
geit
(technologia, technika, techniczny) zaczynać prawidłowo działać

zaskakujący adj
uafásach
wywołujący zaskoczenie

zaskoczenie ˌzaskɔˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
ionadh
zdziwienie wywołane przez coś czego się nie spodziewamy, czego nie oczekujemy, z czym się nie liczymy

zaskoczony adj
ionadh a bheith ort
taki, który nie spodziewał się

zaskroniec zaˈskrɔ̃ɲɛt͡s n
nathair féir
(zoologia, zoologiczny) niejadowity wąż występujący na terenach podmokłych Europy, Azji i Afryki;

zaskroniec zwyczajny n
nathair féir
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Natrix natrix Linnaeus, gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych;

zasnąć ˈzasnɔ̃ɲt͡ɕ v
téigh a chodladh
przejść w stan snu, spania; zacząć spać

zasobny adj
saibhir
mający dużo czegoś, bogaty w zasoby, dostatni

zasolenie n
salandacht
ilość soli (w procentach) w danym zbiorniku wodnym,

zaspa ˈzaspa n
ráth sneachta
kopiec śniegu utworzony w wyniku zawiei śnieżnej

zaspokajać ˌzaspɔˈkajät͡ɕ v
ceansaigh
aspekt niedokonany od: zaspokoić

zastanawiać ˌzastãˈnavʲjät͡ɕ v
ceap
myśleć, rozważać coś w myślach

zastawiać v
ceap
uniemożliwiać dostęp do czegoś poprzez stawianie siebie lub czegoś
ceithearnach
przekazywać w zastaw
foireann
urządzać zasadzkę, umieszczać pułapkę, sieci, itp.

zastawka n
comhla
(anatomia, anatomiczny) błoniasty fałd zapobiegający cofaniu się płynu

zastosowanie ˌzastɔsɔˈvãɲɛ n
feidhmchlár
użycie czegoś w jakimś celu, w jakiś sposób

zastrzelić v
beangán
strzelając, pozbawić życia

zastrzeżenie ˌzasṭʃɛˈʒɛ̃ɲɛ n
agó
(rzeczownik odczasownikowy) od zastrzec
agús
krytyczna uwaga

zastąpienie n
malartaíocht
wykorzystanie czegoś zamiast innej rzeczy

zastęp ˈzastɛ̃mp n
abhlann
(książkowy) grupa osób, która ma wspólne zadanie, jest w podobnej sytuacji, albo ma podobne zapatrywania

zastępca zaˈstɛ̃mpt͡sa n
bean ionaid
ktoś, kto zastępuje jakąś osobę w obowiązkach

zastępczy zaˈstɛ̃mpt͡ʃɨ adj
bean ionaid
taki, który zastępuje coś albo kogoś

zastępować ˌzastɛ̃mˈpɔvat͡ɕ v
bean ionaid
pełnić cudzą rolę zamiast tej osoby lub rzeczy

zasuwa n
bar
(technologia, technika, techniczny) zamek złożony z ruchomej sztabki wsuwanej do odpowiedniego otworu
comhla
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do regulacji przepływu cieczy i gazów

zaszczyt ˈzaʃt͡ʃɨt n
oirmhinnigh
coś, co jest powodem do dumy; wyróżnienie, docenienie

zaszczyty n
pribhléid
wysokie stanowiska zawodowe, odznaczenia, honory wraz ze związanymi z nimi przywilejami

zasób ˈzasup n
cuir in áirithe
pewien zbiór rzeczy nagromadzonych w celu wykorzystania w przyszłości

zasłaniać zaˈswãɲät͡ɕ v
araoid
czynić niewidocznym, ograniczając pole widzenia

zasłona zaˈswɔ̃na n
cuirtín
tkanina ograniczająca ilość światła wpadającego do pomieszczenia;
garda
(sport, sportowy) ustawienie się zawodnika drużyny atakującej w celu odgrodzenia drogi obrońcy do zawodnika z piłką;

zasłona dymna n
brat deataigh
(przenośnie, przenośnia) pozorowane działanie dla odwrócenia uwagi od czegoś istotnego
(wojskowość, wojskowy) chmura dymu służąca do ukrycia własnych działań i dezorientacji przeciwnika;

zasługa zaˈswuɡa n
ranníocaíocht
godny docenienia, wartościowy rezultat czyjegoś działania

zatem ˈzatɛ̃m conjunction
dá bhrí sin
(książkowy) spójnik przyłączający wniosek z twierdzenia podanego w zdaniu przed nim. Czasami w połączeniu z a: a zatem.
(książkowy) w połączeniu ze słowem a (a zatem): spójnik przyłączający wyrażenie podające w odmienny sposób informację zawartą w zdaniu przed nim

zatem ˈzatɛ̃m particle
ansin
(książkowy) w połączeniu ze słowem a (a zatem): partykuła wprowadzająca nawiązanie do bieżącej sytuacji lub kontekstu rozmowy

zatoczka n
cuainín
mała zatoka

zatoka zaˈtɔka n
bá
(geografia, geograficzny) część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd;

zator n
eambólacht
(medycyna, medyczny) zaczopowanie naczynia krwionośnego przez wędrujące ciało obce, np. zakrzep

zatroskany adj
imní a bheith ort
przejęty troską o kogoś lub coś

zatrucie n
nimhiú
(medycyna, medyczny) (toksykologia) stan chorobowy spowodowany dostaniem się substancji trującej do organizmu

zatrucie pokarmowe n
nimhiú bia
(medycyna, medyczny) dolegliwość występująca po zjedzeniu pokarmu zarażonego wirusami lub bakteriami ((na przykład) salmonellą, gronkowcem);

zatrudniać zaˈtrudʲɲät͡ɕ v
fostaigh
dawać komuś pracę

zatrudnienie ˌzatrudʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
fostaíocht
(rzeczownik odczasownikowy) od zatrudnić

zatrudniony n
fostaí
człowiek posiadający zatrudnienie

zatruwać v
nimhigh
dodawać substancje toksyczną

zatruć v
truailligh
dodać substancje toksyczną

zatrzask n
pléasc
(krawiectwo) zapięcie ubrania, składające się z dwóch części wchodzących jedna w drugą

zatrzymanie ˌzaṭʃɨ̃ˈmãɲɛ n
coinneáil
pozbawienie kogoś wolności
coisc
(rzeczownik odczasownikowy) od zatrzymać

zatrzymywać ˌzaṭʃɨ̃ˈmɨvat͡ɕ v
coisc
aresztować
unieruchamiać coś
daingean
zachować coś dla siebie

zatwardzenie n
iatacht
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) utrudnione oddawanie stolca

zatwardziały adj
diongbháilte
pozostający uparcie przy swoich przekonaniach czy przyzwyczajeniach; świadczący o takiej postawie

zatwierdzać v
daingnigh
uznawać za obowiązujące

zaufanie ˌza<sup>w</sup>uˈfãɲɛ n
dóchas
przeświadczenie, że można komuś ufać

zauważyć ˌza<sup>w</sup>uˈvaʒɨt͡ɕ v
tabhair faoi deara
dostrzec coś, patrząc w jakimś kierunku

zawadiacki adj
meargánta
mający tendencję do awanturowania się, wybuchowości

zawadiaka ˌzavaˈdʲjaka n
clampróir
osoba skłonna do awantur, potyczek

zawartość zaˈvartɔɕt͡ɕ n
ainmní
treść książki, artykułu itp.
sásta
ilość jakiegoś składnika w czymś

zawał ˈzavaw n
béim
(medycyna, medyczny) miejscowa martwica tkanek serca lub innego narządu wskutek braku dopływu krwi;

zawał serca ˈzavaw ˈsɛrt͡sa n
taom croí
(medycyna, medyczny) (zobacz) zawał mięśnia sercowego;

zawczasu adv
roimh ré
z wyprzedzeniem, tak, aby zdążyć

zawdzięczać v
bí ar
powstać, rozwinąć się dzięki komuś lub czemuś

zawetować v
cros
zgłosić weto, formalny sprzeciw zawieszający lub uniemożliwiający wejście w życie aktu prawnego

zawias n
inse
(technologia, technika, techniczny) połączenie ruchome złożone z dwóch części złączonych przegubowo, do mocowania wiek, włazów, skrzydeł drzwi i okien

zawierać zaˈvʲjɛrat͡ɕ v
cineál
utworzyć, zawiązać jakieś porozumienie
tuig
mieć coś wewnątrz siebie, mieć coś za składnik siebie, składać się

zawieszenie ˌzavʲjɛˈʃɛ̃ɲɛ n
cuisnigh
(informatyka, informatyczny) stan programu, systemu lub komputera w którym nie reaguje on na sygnały zewnętrzne

zawieszenie broni ˌzavʲjɛˈʃɛ̃ɲɛ ˈbrɔ̃ɲi n
sos cogaidh
umówione zaprzestanie walk przez wszystkie strony na wszystkich frontach;

zawietrzna zaˈvʲjɛṭʃna n
taobh an fhoscaidh
(morski) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) burta przeciwna do tej, na którą wieje wiatr

zawietrzny zaˈvʲjɛṭʃnɨ adj
fothain
(geografia, geograficzny) / (morski) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) znajdujący się po przeciwnej stronie niż ta, na którą wieje wiatr

zawijać v
crap
zaginać brzegi lub koniec czegoś
pacáil
otaczać ze wszystkich stron

zawilec zaˈvʲilɛt͡s n
anamóine
(botanika, botaniczny) Anemone L., rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych;

zawiniątko n
allatán
niewielki pakunek owinięty papierem lub suknem

zawistny zaˈvʲistnɨ adj
éadmhar
pełen zawiści, odczuwający zawiść; (także, też) świadczący o zawiści

zawiązywać v
an
wiążąc, łączyć końce czego w węzeł, kokardę, pętlę
foireann
(botanika, botaniczny) powstawać jako zawiązek kwiatów, liści, owoców

zawiść ˈzavʲiɕt͡ɕ n
formad
uczucie silnej niechęci do osoby, której się czegoś zazdrości

zawodnik zaˈvɔdʲɲik n
iomaitheoir
(sport, sportowy) uczestnik gry zespołowej
(sport, sportowy) uczestnik zawodów

zawodny adj
abhógach
o człowieku taki, za którego nie jest się pewnym
o rzeczy, mechanizmie taki, który może nie zadziałać, mieć awarię
fabhtach
o marzeniach, planach taki, który może się nie ziścić

zawodowiec n
gairmí
osoba zajmująca się czymś zawodowo

zawodowy ˌzavɔˈdɔvɨ adj
gairmí
taki, który wykonuje określone zajęcie, traktując jako swój zawód

zawody zaˈvɔdɨ n
comórtas
impreza sportowa, podczas której zawodnicy rywalizują ze sobą

zawodzić zaˈvɔd͡ʑit͡ɕ v
cuir díomá ar
robić rzeczy, które nie są oczekiwane, nie działać sprawnie, nie spełniać się

zawodówka ˌzavɔˈdufka n
gairmscoil
(potocznie, potoczny) szkoła zawodowa

zawracać głowę zaˈvrat͡sad͡ʑ ˈɡwɔvɛ v
stró
(potocznie, potoczny) niepotrzebnie zajmować kogoś swoimi sprawami lub problemami, przeszkadzać, być natrętnym lub nie dawać spokoju

zawrotny zaˈvrɔtnɨ adj
aerach
oszałamiający, godny podziwu lub niezwykły, nieprzeciętny

zawroty głowy zaˈvrɔtɨ ˈɡwɔvɨ n
meadhrán
(medycyna, medyczny) nieprzyjemne, subiektywne odczucie wirowania lub braku równowagi;

zawstydzać zaˈfstɨd͡zat͡ɕ v
scinn
sprawiać, że ktoś czuje zawstydzenie, wstyd, zakłopotanie

zawstydzenie n
náire
uczucie wstydu

zawstydzony ˌzafstɨˈd͡zɔ̃nɨ adj
is náir leat
odczuwający zawstydzenie, wstyd

zawsze ˈzafʃɛ pronoun
i gcónaí
w każdym momencie i sytuacji, bez przerwy

zawzięty zaˈvʲʑɛ̃ntɨ adj
ceanntréan
skłonny do oddawania się jakimś zajęciom całym sobą

zawód ˈzavut n
gairm
czynność, którą ktoś wykonuje, by zdobyć pieniądze

zawór ˈzavur n
comhla
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zamykania otworów;

zazdrosny zazˈdrɔsnɨ adj
éad a bheith agat/ort
taki, który boi się o coś własnego; podejrzliwy wobec wierności osoby, z którą jest w związku
éadmhar
odczuwający zazdrość o coś; taki, który chce mieć coś całkowicie na własność

zazdrościć v
formad
odczuwać zazdrość z braku czegoś, chcieć mieć coś, co ma ktoś inny

zazdrość ˈzazdrɔɕt͡ɕ n
formad
podejrzenie, że ukochana osoba mogłaby nie być wierna
uczucie chęci posiadania czegoś należącego do innej osoby, robienia tego, co ona

zaznaczać v
béim
czynić wyraźniejszym
grád
wskazywać coś poprzez wykonanie znaku

zazwyczaj zaˈzvɨt͡ʃaj adv
de ghnáth
w większości przypadków

zaćma ˈzat͡ɕma n
fionn
(medycyna, medyczny) defekt soczewki powodujący pełną lub częściową utratę wzroku;

zaćmienie zaˈt͡ɕmʲjɛ̇̃ɲɛ n
éiclips urú
(astronomia, astronomiczny) zjawisko pozornego znikania ciała niebieskiego wywołane przez jego przesłanianie lub wejście w cień;

załadowywać v
ualach
umieszczać pocisk w broni palnej
umieszczać ładunek w środku transportu lub magazynie

załamanie ˌzawãˈmãɲɛ n
cliseadh
osłabienie lub całkowita utrata odporności psychicznej; stan silnego smutku, depresji

załatać v
paiste
aspekt dokonany od: łatać

załatwiać v
ceartaigh
podejmować różne działania w celu doprowadzenia czegoś do skutku
freastail
obsługiwać kogoś
smiot
(potocznie, potoczny) pozbawiać możliwości działania lub unicestwiać; wyrządzać komuś krzywdę

załoga zaˈwɔɡa n
criú
grupa ludzi obsługująca jakiś pojazd
foireann
ogół pracowników zakładu, instytucji itp.

załom n
cas
linia, wzdłuż której następuje wyraźna zmiana

założenie ˌzawɔˈʒɛ̃ɲɛ n
Deastógáil
teza stanowiąca punkt wyjścia do dalszych rozważań i dalszego toku rozumowania

założyciel n
teilgeoir
ktoś, kto coś założył lub dał czemuś początek

założyć zaˈwɔʒɨt͡ɕ v
cuir ar
włożyć ubranie/okulary

załączać v
ceangail
dodawać załącznik, dodatkowy dokument, fizycznie lub elektronicznie, dodawać plik do maila

załącznik zaˈwɔ̃n͇t͡ʃʲɲik n
aguisín
dokument uzupełniający treść innego dokumentu lub dzieła książkowego, część addendum
ceangaltán
plik dołączony do wiadomości e-mail

zaś zaɕ conjunction
arae
natomiast
i ndiaidh
(Poznań) potem, następnie, później

zaświadczenie ˌzaɕfʲjaṭˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
teastas
dokument potwierdzający coś

zaświaty zaˈɕfʲjatɨ n
domhan thíos
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce poza światem realnym, gdzie przebywają zmarli

zażalenie n
casaoid
oficjalna skarga

zażarty adj
aindreanta
prowadzony z wielką zaciętością
domlasta
nieskory do ustępstw i całą mocą atakujący i broniący swego

zażenowanie n
náire
poczucie zakłopotania i wstydu

zażywać v
caith
korzystać z czegoś przyjemnego
przyjmować jakąś substancję

zażyłość n
astú
(przenośnie, przenośnia) bardzo bliski stosunek z jakąś rzeczą czy dobrem

zażyły adj
caidreamhach
nacechowany bliskością

zbawiać v
ainic
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odżegnać niebezpieczeństwo potępienia wiecznego
wyciągać kogoś z opresji, uratować

zbawienie zbaˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
slánú
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) boski akt wybawienia ludzi od wiecznego potępienia;
uratowanie w trudnej sytuacji

zbawić v
fuascail
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uchronić przed potępieniem wiecznym
slánaigh
wyciągnąć kogoś z opresji, uratować

zbezcześcić v
salaigh
potraktować coś bez odpowiedniego szacunku

zbieg zbʲjɛk n
dídeanaí
ktoś, kto uciekł, zbiegł
suaithneamh
miejsce styku, zbliżenia się (np. żył wodnych, żył kruszcowych w skale, tras kolejowych, drogowych)

zbiegać v
teith
biegnąc, oddalać się
crap
ulegać skurczeniu jako tkanina
tréad
biegnąc, zbierać się w danym miejscu

zbieranie zbʲjɛˈrãɲɛ n
dlúthaigh
(rzeczownik odczasownikowy) od zbierać

zbierać ˈzbʲjɛrat͡ɕ v
bailigh
kolekcjonować, tworzyć zbiór czegoś
gromadzić
powodować, że grupa osób znajdzie się w jakimś miejscu
pioc
podnosić coś, co jest w wielu częściach; podnosić wiele jednakowych lub podobnych rzeczy
dlúthaigh
gromadzić się

zbierać śmietankę ˈzbʲjɛrat͡ɕ ɕmʲjɛˈtãnkɛ v
scinn
zbierać śmietankę z powierzchni mleka

zbieżność n
coinbhéirseacht
schodzenie się w jednym punkcie

zbijać ˈzbʲijät͡ɕ v
gread
tłuc coś zrobione z kruchej, twardej substancji

zbiorczy adj
siúnta
taki, w którym coś się zbiera

zbiornik ˈzbʲjɔrʲɲik n
coimeádán
przedmiot przeznaczony do zbierania, przechowywania lub transportu materiałów, zwłaszcza cieczy i gazów

zbiorowość zbʲjɔˈrɔvɔɕt͡ɕ n
cumann
grupa wyodrębniona ze względu na wspólną cechę;

zbiorowy zbʲjɔˈrɔvɨ adj
dream
odnoszący się do pewnej grupy ludzi lub rzeczy, złożony z wielu jednostek

zbir zbʲir n
amhas
bandyta, zbój, przestępca

zbity adj
acht
mający zwartą konsystencję

zbiór zbʲjur n
bailigh
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) czynność zbierania plonów
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) zwykle w lm plon
bailiúchán
zbiór (1.1) wszystkich przedmiotów o jakiejś cesze należących do kogoś
comhad
(informatyka, informatyczny) plik
tacar
(matematyka, matematyczny) (informatyka, informatyczny) kolekcja niepowtarzających się elementów;
grupa, pewna liczba czegoś traktowana jako jedna całość

zbliżać ˈzblʲiʒat͡ɕ v
ionsaigh
podchodzić, przysuwać się do czegoś

zbliżony adj
achomair
o podobnych cechach, niewiele różniący się

zbocze ˈzbɔt͡ʃɛ n
ardú
(geografia, geograficzny) pochyły teren stanowiący część góry, wzgórza, doliny czy wąwozu

zboże ˈzbɔʒɛ n
arbhar
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina z rodziny traw, uprawiana dla jadalnego ziarna

zbożowy zbɔˈʒɔvɨ adj
grán
dotyczący zboża (rośliny), związany z uprawą
dotyczący zboża (ziarna), otrzymywany, zrobiony z ziarna

zbrodnia ˈzbrɔdʲɲa n
coir
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) bardzo ciężkie przestępstwo;

zbrodnia przeciwko ludzkości n
coir in aghaidh na daonnachta
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbrodnicze działanie wymierzone w pewną grupę społeczną, łamiące podstawowe prawa człowieka, motywowane najczęściej pobudkami politycznymi, rasowymi czy religijnymi;

zbrodnia wojenna ˈzbrɔdʲɲa vɔˈjɛ̃nːa n
coir chogaidh
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) działanie poważnie naruszające prawa i zwyczaje wojenne, a także bulwersujące międzynarodową moralność i powagę traktatów;

zbrodniarz n
coirpeach
człowiek, który popełnił zbrodnię

zbrodniczy adj
coirpeach
dotyczący zbrodni i zbrodniarza

zbroić ˈzbrɔ<sup>j</sup>it͡ɕ v
armáil
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) powiększać czyiś stan uzbrojenia
athneartaigh
wzmacniać stawiany budynek stalową kratownicą

zbroja ˈzbrɔja n
cathéide
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) okrycie ochronne wojownika (niekiedy konia, słonia bojowego), zabezpieczające przed ciosami;

zbrązowieć v
donnaigh
nabrać barwy brązowej

zbudowany adj
mór
mający prawidłowo i proporcjonalnie ukształtowaną muskulaturę i sylwetkę

zbuntowany adj
easumhal
wykazujący cechy buntu

zbyt zbɨt adv
ró-
nadmiernie, w nadmiarze, za bardzo, przesadnie

zbyt zbɨt n
margaigh
(ekonomia, ekonomiczny) odpłatne rozprowadzanie towarów, najczęściej przez producenta

zbyteczny zbɨˈtɛt͡ʃnɨ adj
iomarcach
taki, którego się nie potrzebuje

zbytek n
anbharr
nadmiar, przesada, rozrzutność
só
komfortowe warunki życiowe, luksus, przepych

zbędny ˈzbɛ̃ndnɨ adj
gan mhaith
taki, bez którego można się obyć

zdalny ˈzdalnɨ adj
iargúlta
taki, który może być przeprowadzany na odległość

zdanie ˈzdãɲɛ n
abairt
(gramatyka) wypowiedzenie posiadające orzeczenie (osobową formę czasownika)

zdanie nadrzędne ˈzdãɲɛ naḍˈʒɛ̃ndnɛ n
príomhchlásal
(gramatyka) w zdaniu złożonym: zdanie samodzielne znaczeniowo, określane przez zdanie podrzędne

zdanie podrzędne ˈzdãɲɛ pɔḍˈʒɛ̃ndnɛ n
fochlásal
(gramatyka) w zdaniu złożonym: zdanie określające zdanie nadrzędne

zdarzać ˈzdaʒat͡ɕ v
tarlaigh
wydarzać się, trafiać się

zdatny adj
fóirsteanach
(książkowy) nadający się do czegoś

zdawać ˈzdavat͡ɕ v
fill
przekazywać przedmioty, stanowisko, funkcję lub odpowiedzialność
meath
uzyskiwać pozytywną ocenę
bí ag brath ar
pokładać w kimś zaufanie
taibhsigh
odnosić wrażenie, nie będąc jednak pewnym

zdawać sobie sprawę ˈzdavat͡ɕ ˈsɔbʲjɛ ˈspravɛ v
dúisigh
mieć pełną świadomość czegoś; rozumieć, wiedzieć coś, uświadamiać sobie coś

zdać zdat͡ɕ v
meil
aspekt dokonany od: zdawać

zdechnąć ˈzdɛxnɔ̃ɲt͡ɕ v
faigh bás
(pogardliwie, pogardliwy) umrzeć
(potocznie, potoczny) o zwierzęciu: skończyć życie

zdecydowany ˌzdɛt͡sɨdɔˈvãnɨ adj
diongbháilte
umiejący szybko się zdecydować, podjąć decyzję

zdecydować ˌzdɛt͡sɨˈdɔvat͡ɕ v
cinn
podjąć decyzję

zdejmować zdɛjˈmɔvat͡ɕ v
bain de
ściągać nakrycie głowy, okulary
ściągać ubranie, buty
leag
zabierać coś z jakiegoś miejsca wysoko lub z wieszaka

zdenerwowany ˌzdɛ̃nɛrvɔˈvãnɨ adj
faiteach
odczuwający niepokój, niepewność
múisiamach
odczuwający rozdrażnienie, złość

zderzak ˈzdɛʒak n
cliathán
(motoryzacja) element pojazdu służący do złagodzenia zderzenia pojazdu z drugim pojazdem lub przeszkodą;

zderzenie zdɛˈʒɛ̃ɲɛ n
pléasc
gwałtowne uderzenie się poruszających się obiektów

zdjąć zdʲjɔ̇̃ɲt͡ɕ v
bain de
biorąc, usunąć skąd

zdobić ˈzdɔbʲit͡ɕ v
cairde
służyć jako ozdoba
maisigh
upiększać coś, dodawać elementy dekoracyjne

zdobycie zdɔˈbɨt͡ɕɛ n
fiche
(rzeczownik odczasownikowy) od zdobyć

zdobycz ˈzdɔbɨt͡ʃ n
creach
ofiara upolowana przez drapieżnika, myśliwego lub wędkarza
prompa
rzecz, która została zdobyta

zdobywać zdɔˈbɨvat͡ɕ v
bua
odbierać przemocą
zjednywać sobie, pozyskiwać względy
fiche
uzyskiwać, osiągać dzięki własnemu wysiłkowi
mustar
robić coś (dokonywać czegoś), pokonując wewnętrzne opory; odważać się

zdolność ˈzdɔlnɔɕt͡ɕ n
deis
naturalna sprawność i możliwość robienia czegoś
ábaltacht
umiejętność zrobienia czegoś, predyspozycja do szybkiego opanowywania umiejętności

zdolny ˈzdɔlnɨ adj
cumasach ábalta
taki, który ma talent, zdolności; jest uzdolniony
ábalta in ann
będący w stanie wykonać określoną czynność

zdołać v
bainistigh
dać radę coś zrobić

zdołowany ˌzdɔwɔˈvãnɨ adj
in ísle brí
(potocznie, potoczny) przygnębiony

zdrada ˈzdrada n
ainchreideamh
niedochowanie wierności (zazwyczaj seksualnej) małżeńskiej lub partnerskiej
tréas
działanie na szkodę narodu lub kraju

zdrada stanu ˈzdrada ˈstãnu n
ardtréas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przestępstwo wymierzone przeciw najistotniejszym interesom państwa, jego bezpieczeństwu lub ustrojowi;

zdradzać ˈzdrad͡zat͡ɕ v
bithiúnach
złamać przysięgę wierności w związku, zwykle przez odbycie stosunku seksualnego z inną osobą niż osoba, z którą jest się w związku
foilsigh
o sekrecie, tajemnicy: wyjawiać, mówić komuś, często niepowołanemu
przedstawiać coś komuś

zdrajca ˈzdrajt͡sa n
fealltóir
ktoś, kto zdradza swój naród, kraj, plemię, społeczność, itp.

zdrobniały adj
bídeach
(językoznawstwo, językoznawczy) powstały w wyniku zdrobnienia

zdrobnienie zdrɔbʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
díspeagadh
(gramatyka) oznaczenie przedmiotu mniejszego w stosunku do poprzedniego, oznaczać może pieszczotliwy lub pogardliwy stosunek mówiącego do obiektu;

zdrowaśka zdrɔˈvaɕka n
is é do Bheatha, a Mhuire
(potocznie, potoczny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Zdrowaś Maryjo”;

zdrowie ˈzdrɔvʲjɛ n
sláinte
stan organizmu, który funkcjonuje prawidłowo (przeciwieństwo choroby)

zdrowotny zdrɔˈvɔtnɨ adj
sláinte
dotyczący zdrowia

zdrowy ˈzdrɔvɨ adj
folláin sláintiúil
dobry dla zdrowia
sláintiúil folláin
taki, który nie cierpi na żadną chorobę, ma się dobrze

zdumiewający adj
uafásach
taki, który budzi zdumienie

zdziwienie ʑd͡ʑiˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
uafás
stan lub ekspresja stanu człowieka, który się dziwi

zdziwiony adj
ionadh a bheith ort
zdradzający lub okazujący zdziwienie

zdążyć ˈzdɔ̃w̃ʒɨt͡ɕ v
airigh ó
przybyć na umówioną godzinę

ze zɛ particle
ar tí
(potocznie, potoczny) partykuła poprzedzająca liczbę oznaczająca jej przybliżenie

ze względu na zɛ‿ˈvzɡlɛ̃ndu ˈna
ar aoi
z uwagi na, biorąc pod uwagę

zebra ˈzɛbra n
séabra
(zoologia, zoologiczny) afrykański ssak z rodziny koniowatych z charakterystycznymi pasami na sierści;

zebranie zɛˈbrãɲɛ n
cruinniú
zgromadzenie grupy ludzi w celu omówienia jakiejś kwestii, poruszenia tematu

zebździć się v
cac
(eufemistycznie) wypróżnić się z kału

zecer ˈzɛt͡sɛr n
cló-eagraí clóchuradóir
(przestarzałe, przestarzały) pracownik drukarni zajmujący się składaniem publikacji za pomocą czcionek, obecnie archaizm leksykalny;

zechcieć v
ar an gcaolchuid
nabrać ochoty coś zrobić

zegar ˈzɛɡar n
clog
przyrząd przeznaczony do mierzenia i wskazywania właściwego czasu;

zegar słoneczny ˈzɛɡar swɔ̃ˈnɛt͡ʃnɨ n
clog gréine
zegar określający czas na podstawie pozycji słońca;

zegarek zɛˈɡarɛk n
uaireadóir
niewielkich rozmiarów zegar

zegarmistrz zɛˈɡarmʲisṭʃ n
uaireadóirí
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się naprawą zegarów, zegarków;

zelota zɛˈlɔta n
díograiseoir
(książkowy) gorliwy, fanatyczny entuzjasta, wyznawca jakiejś idei lub religii

zelżywość zɛˈlʒɨvɔɕt͡ɕ n
masla
(staropolski) hańba, dyshonor

zemsta ˈzɛ̃msta n
díoltas
odwet za krzywdy

zen zɛ̃n n
Zen
szkoła buddyzmu mahajany rodem z Japonii;

zenit ˈzɛ̃ɲit n
buaic na spéire
(astronomia, astronomiczny) najwyżej położony punkt na niebie;

zepsuty zɛˈpsutɨ adj
aicseam
(o produkcie spożywczym) nienadający się do spożycia

zepsuć ˈzɛpsut͡ɕ v
loit
zniszczyć, uszkodzić w sposób uniemożliwiający działanie

zero ˈzɛrɔ n
neamhní nialas
liczba 0;

zerwać ˈzɛrvat͡ɕ v
bris
przerwać coś
roiseadh
oddzielić coś od czegoś, ciągnąć

zespolić zɛˈspɔlʲit͡ɕ v
cuideachtaigh
połączyć trwale kilka części w jedną

zespolony adj
ollionad
(matematyka, matematyczny) będący liczbą zespoloną lub przyjmujący wartości będące liczbami zespolonymi
(matematyka, matematyczny) powiązany z liczbami zespolonymi

zespół ˈzɛspuw n
aicme
zbiór jednostek, obiektów stanowiący całość
banna
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) grupa muzyków występująca razem na scenie
compántas
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) całość grupy teatralnej w danym teatrze
foireann
grupa osób realizująca wspólny cel;
siondróm
(medycyna, medyczny) występowanie wad wrodzonych, urazów lub objawów chorobowych w charakterystycznym zestawieniu;

zespół Guillaina-Barrégo n
géarpholaifhréamhán-néarapaite dhímhiailinitheach athlastach
(medycyna, medyczny) ostry, zapalny stan chorobowy dotyczący nerwów o nieznanej etiologii;

zespół muzyczny n
banda
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzycy wspólnie występujący pod daną nazwą, razem tworzący określoną muzykę

zestaw ˈzɛstaf n
cóisir
całość, zbiór składający się z różnych elementów, przedmiotów

zestawiać v
foireann
(medycyna, medyczny) złączać końce złamanej kości
leag
zdejmując coś, kłaść to niżej
tiomsaigh
przedstawiać dane w formie wykazu

zestawienie n
comhdhéanamh
(rzeczownik odczasownikowy) od zestawić

zeszyt ˈzɛʃɨt n
leabhar nótaí
(edukacja, edukacyjny) kartki papieru złożone w całość służące do zapisywania;

zeszły ˈzɛʃwɨ adj
seo caite
taki, który minął, odbył się już i należy do przeszłości; poprzedni, przed tym, który jest teraz (najczęściej w odniesieniu do czasu)

zet zɛt n
zae
nazwa litery „z”, trzydziestej litery polskiego alfabetu

zewnątrz ˈzɛvnɔ̃nṭʃ preposition
imeachtar
(przestarzałe, przestarzały) poza obrębem czegoś, poza obszarem jakiejś powierzchni terenu, obiektu lub środowiska

zewnętrzny zɛˈvnɛ̃nṭʃnɨ adj
imeachtrach
taki, który znajduje się poza czymś (poza obrębem); taki, który widać na zewnątrz

zez zɛs n
fiarshúil
(medycyna, medyczny) nierównoległe ustawienie gałek ocznych względem siebie, powodujące nieprawidłowe widzenie;

zeznanie zɛˈznãɲɛ n
fianaise
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) oficjalne wyjaśnienia złożone w sądzie lub przed innymi władzami
ráisteas cuntais
dokument zawierający treść zeznania (1.1)

zezowaty adj
claonsúileach
taki, który ma zeza

zezować zɛˈzɔvat͡ɕ v
gíog
(potocznie, potoczny) zaglądać ukradkiem

zgadnąć ˈzɡadnɔ̃ɲt͡ɕ v
tomhais
aspekt dokonany od: zgadywać

zgadywać v
tomhais
przewidywać co na podstawie przesłanek niedających pewności

zgadzać ˈzɡad͡zat͡ɕ v
aontaigh
być zgodnym z czymś, mieć podobną opinię
toiligh
wyrażać zgodę, dawać zgodę na coś

zgaga ˈzɡaɡa n
daigh chroí
(medycyna, medyczny) uczucie pieczenia w przełyku

zgar zɡar n
sail
(metaloznawstwo, metalurgia) strata metalu w czasie procesów metalurgicznych, głównie wytapiania

zgiełk n
callán
głośne, uciążliwe dźwięki

zginąć ˈzʲɟĩnɔ̃ɲt͡ɕ v
faigh bás
nagle, tragicznie stracić życie (w odniesieniu do ludzi)
przestać istnieć, stracić ważność (o cechach, zjawiskach, wartościach)
éirigh caillte
być zagubionym, w trudnej sytuacji

zgiąć zʲɟɔ̇̃ɲt͡ɕ v
bandán
zmienić kształt obiektu poprzez zgięcie, zgniecenie

zgięcie ˈzʲɟɛ̇̃ɲt͡ɕɛ n
aoile
(rzeczownik odczasownikowy) od zgiąć
miejsce gdzie coś jest zgięte

zgięty adj
cam
taki, który uległ zgięciu; mający zaburzoną oś

zgnilizna n
aife
gnijąca substancja

zgniły ˈzʲɟɲiwɨ adj
lofa
(przenośnie, przenośnia) taki, który uległ demoralizacji, zepsuty, parszywy
taki, który zgnił; także: charakterystyczny dla czegoś, co gnije lub zgniło

zgoda ˈzɡɔda n
comhaontas
stan pozbawiony konfliktów czy kłótni, pojednanie
corda
stan, w którym nie ma różnic zdania, w którym panuje ta sama opinia
deoin
pozwolenie, aprobata, zgodzenie się

zgodnie ˈzɡɔdʲɲɛ adv
d'aon ghuth
jednogłośnie, jednomyślnie
mar sin de
według czegoś, odpowiednio do czegoś

zgodność ˈzɡɔdnɔɕt͡ɕ n
admháil
cecha tego, co jest z czymś zgodne, nie jest sprzeczne
aontoilíocht
jednomyślność
armóin
brak konfliktów

zgodny ˈzɡɔdnɨ adj
comhionann
taki, który odpowiada czemuś, który do czegoś pasuje

zgon zɡɔ̃n n
bás
(książkowy) śmierć, skonanie

zgrabny ˈzɡrabnɨ adj
cruthach
proporcjonalnie zbudowany
spéiriúil
odznaczający się finezją, elegancją; pełen gracji

zgraja ˈzɡraja n
pacáil
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) liczna grupa ludzi, która jest uciążliwa, agresywna lub nieprzyjaźnie nastawiona

zgromadzenie ˌzɡrɔ̃maˈd͡zɛ̃ɲɛ n
tionól
zespół ludzi reprezentujących daną społeczność i stanowiących jakąś władzę, przedstawicielstwo

zgromadzić zɡrɔ̃ˈmad͡ʑit͡ɕ v
dlúthaigh
zebrać coś w jednym miejscu
zebrać kogoś w jednym miejscu
zebrać siebie, wraz z grupą innych, w jednym miejscu

zgroza n
adhfhuath
stan paraliżu psychicznego spowodowanego oburzeniem lub przerażeniem

zgrubienie zɡruˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
aineoras
nienaturalne powiększenie się czegoś, rozrost

zgryzota zɡrɨˈzɔta n
cuir imní ar
wielkie zmartwienie

zgryźliwy zɡrɨʑˈlʲivɨ adj
borb
często dokuczający innym złośliwymi uwagami
świadczący o zgryźliwości

zgrzebło n
luaineachán
(zootechnika, zootechniczny) metalowy przyrząd do czyszczenia zwierząt (zwłaszcza zwierząt gospodarskich) i usuwania sierści ze szczotki do czesania zwierząt;

zguba ˈzɡuba n
anachain
rzecz lub osoba zgubiona, której chwilowo nie można znaleźć
scrios
klęska, nieszczęście

zgubiony adj
easpach
który poniósł klęskę, który jest bliski zguby
zaginiony; taki, którego ktoś zgubił

zgubić ˈzɡubʲit͡ɕ v
caill
przez nieuwagę zostawić coś w nieznanym sobie miejscu
scrios
(przestarzałe, przestarzały) doprowadzić do zguby
éirigh caillte
zabłądzić

zgubny ˈzɡubnɨ adj
ainiarmhartach
przynoszący zniszczenie
urbhadhach
prowadzący do zguby

zgłaszać ˈzɡwaʃat͡ɕ v
frithir
występować z czymś publicznie, wnosić o coś, postulować, przedstawiać
cuir i bhfeidhm
ochotniczo wyrażać chęć udziału w czymś
freagair
odzywać się w słuchawce telefonu
taibhsigh
przybyć w określone miejsce lub do określonej osoby w określonym celu, stawiać się

zgłoszenie n
feidhmchlár
formalne powiadomienie o czymś
iontráil
oficjalna deklaracja o gotowości wzięcia udziału w czymś

ziarnko do ziarnka, a zbierze się miarka ˈʑarn̥kɔ dɔ‿ˈʑarn̥ka ː‿ˈzbʲjɛʒɛ‿ɕɛ ˈmʲjarka proverb
bailíonn brobh beart
oszczędzając cierpliwie nawet małe ilości można dużo uzbierać

ziarno ˈʑarnɔ n
grán
(botanika, botaniczny) nasiono zbóż, trawy, itp.; również porcja tych nasion;
(fotografia) niepożądane drobne punkty obrazu na fotografii;
cząstka czegoś

ziarnopłon wiosenny n
aonscoth
(botanika, botaniczny) Ficaria verna Huds., gatunek kwitnącej żółto byliny o właściwościach leczniczych;

zielarstwo ʑɛˈlarstfɔ n
luibhliacht
dział wiedzy zajmujący się zagadnieniami hodowli, uprawy, zbioru, suszenia, pakowania i przechowywania ziół i roślin leczniczych;

zielarz ˈʑɛlaʃ n
luibhlia
specjalista w dziedzinie zielarstwa, leczący za pomocą ziół

ziele ˈʑɛlɛ n
féar
(botanika, botaniczny) roślina o nietrwałych, nadziemnych pędach

zieleń ˈʑɛlɛ̃ɲ n
glas
ubranie w kolorze zielonym
zielone części roślin
zielony barwnik
uaine
kolor zielony

zielonawy ˌʑɛlɔ̃ˈnavɨ adj
scothghlas
w kolorze podobnym do zielonego

zielone ʑɛˈlɔ̃nɛ n
glas
światło sygnalizacyjne w kolorze zielonym

zielone światło n
solas glas
zgoda, pozwolenie

zielono adv
glas
z użyciem zielonej barwy, z obecnością zieleni

zielonoprzylądkowy adj
as Rinn Verde
związany z Wyspami Zielonego Przylądka lub Republiką Zielonego Przylądka

zielony ʑɛˈlɔ̃nɨ adj
glas uaine
mający kolor czwartego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej trawy, szmaragdu, malachitu itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: żółtego i niebieskiego;
o roślinach, owocach: taki, który nie osiągnął dojrzałości, będący w stadium poprzedzającym dojrzałość; niedojrzały
(lekceważąco, lekceważący) (potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) niedoświadczony, niewyrobiony, niemający rozeznania w jakiejś dziedzinie, zwykle młody

zielony ludzik n
coimhthíoch
(żartobliwie) (fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) rzekomy przybysz z kosmosu o zielonej skórze

zielsko n
fiaile
(potocznie, potoczny) roślina dziko rosnąca lub zbiorowisko takich roślin

ziemia ˈʑɛ̃mʲja n
domhan
(geografia, geograficzny) kraina geograficzna
gleba
grunt, podłoże (także w budynku)
ląd stały w odróżnieniu od morza

ziemniaczany ˌʑɛ̃mʲɲaˈt͡ʃãnɨ adj
fata
dotyczący ziemniaków (rośliny i bulwy), związany z ziemniakami
przyrządzony, zrobiony z ziemniaków, z dodatkiem ziemniaków

ziemniak ˈʑɛ̃mʲɲak n
práta
(botanika, botaniczny) Solanum tuberosum L., roślina z rodziny psiankowatych, o jadalnych bulwach;
(spożywczy) warzywo z bulwy ziemniaka (1.1)

ziemny ˈʑɛ̃mnɨ adj
bonn
związany z ziemią, glebą

ziemski ˈʑɛ̃msʲci adj
domhanda
(książkowy) doczesny (zwłaszcza w opozycji do życia pozagrobowego)
(książkowy) zwykły, codzienny

ziewać ˈʑɛvat͡ɕ v
déan méanfach
szeroko otwierać usta, wydając charakterystyczny przeciągły odgłos z powodu senności lub znudzenia

zima ˈʑĩ.ma n
geimhreadh
najchłodniejsza z 4 astronomicznych (lub 6 klimatycznych) pór roku;

zimna wojna ˈʑĩmna ˈvɔjna n
Cogadh Fuar
(historia, historyczny, historycznie) okres napięcia pomiędzy Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi istniejący w drugiej połowie dwudziestego wieku;

zimno ˈʑĩmnɔ n
fuar
odczuwalna subiektywnie niska temperatura

zimnokrwisty adj
danartha
(książkowy) świadczący o umiejętności postępowania z zimną krwią
(przenośnie, przenośnia) o człowieku: wcale nieokazujący emocji
(zoologia, zoologiczny) o zmieniającej się temperaturze ciała pod wpływem zmiany temperatury otoczenia

zimnowojenny adj
Cogadh Fuar
taki, który dzieje się podczas zimnej wojny

zimny ˈʑĩmnɨ adj
dearóil
mający (względnie) niską temperaturę, wywołujący uczucie zimna
o jedzeniu podawany na zimno
o kolorach o odcieniu bliskim błękitowi
obojętny, wyrażający niechęć
pozbawiony emocji, czysto intelektualny

zimorodek ˌʑĩmɔˈrɔdɛk n
cruidín
(ornitologia, ornitologiczny) Alcedo atthis, niewielki, kolorowy ptak żywiący się rybami, które zdobywa, nurkując;

zimowy ʑĩˈmɔvɨ adj
geimhreadh
typowy dla zimy, związany z zimą, odbywający się w zimie

zimozielony ˌʑĩmɔʑɛˈlɔ̃nɨ adj
síorghlas
(botanika, botaniczny) (odnośnie rośliny) mający liście zimą

ziomek ˈʑɔ̃mɛk n
comrádaí
(slangowo) znajomy, kolega
tuathánach
osoba pochodząca z tego samego kraju lub tych samych okolic

zioło ˈʑɔwɔ n
donán
(potocznie, potoczny) marihuana

ziołolecznictwo ˌʑɔwɔlɛt͡ʃʲˈɲit͡stfɔ n
luibhliacht
(medycyna, medyczny) dział medycyny i farmakologii zajmujący się wytwarzaniem leków ziołowych oraz ich stosowaniem w profilaktyce i terapii chorób;

ziąb ʑɔ̃mp n
fuacht
przenikliwy, dokuczliwy chłód

zięba ˈʑɛ̃mba n
rí rua
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, melodyjnie śpiewający i barwny ptak z gatunku zięba zwyczajna, Fringilla coelebs;

zięba zwyczajna n
rí rua
(ornitologia, ornitologiczny) Fringilla coelebs Linnaeus, mały ptak z rodziny łuszczakowatych;

zięć ʑɛ̇̃ɲt͡ɕ n
cliamhain
mąż córki

zjadać ˈzʲjadat͡ɕ v
caith
połykać jako pokarm

zjadliwy adj
borb
niezwykle złośliwy
inite
(potocznie, potoczny) raczej niezbyt smaczny, ale nadający się do jedzenia

zjawa ˈzʲjava n
bean sí
duch osoby zmarłej

zjawiać v
taibhsigh
stawać się obecnym gdzieś

zjawisko zʲjaˈvʲiskɔ n
feiniméan
naturalny proces pozostający w zasięgu percepcji człowieka;

zjazd zʲjast n
lá
naczelny organ ustawodawczy niektórych organizacji
slí amach
droga pozwalająca zjechać z głównej trasy

zjebany zʲjɛˈbãnɨ adj
tuirseach traochta
(wulgarnie, wulgaryzm) zmęczony, wykończony

zjednoczenie ˌzʲjɛdnɔˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
aontas
organizacja powstała w wyniku połączenia organizacji, instytucji o podobnym profilu i zakresie działalności

zjednoczyć zʲjɛdˈnɔt͡ʃɨt͡ɕ v
comhaontaigh
dokonać połączenia kilku elementów, zazwyczaj państw
cuingir
połączyć się dla wspólnego działania, realizacji wspólnych celów

zlać zlat͡ɕ v
smiot
(potocznie, potoczny) sprawić komuś lanie

zlecać v
cúram
powierzać komuś wykonanie zadania

zlecenie n
bail
polecenie lub zamówienie wykonania danej czynności lub usługi

zlepek n
braisligh
całość złożona z różnych, często niepasujących do siebie części

zlew zlɛf n
doirteal
naczynie umiejscowione na ścianie pod kranem, połączone z rurą odpływową

zlewisko n
imchuach
(hydrologia, hydrologiczny) obszar, z jakiego wody spływają do jednego dużego zbiornika naturalnego

zlewka n
eascra
płaskodenne naczynie laboratoryjne ogólnego użytku zwykle o kształcie cylindrycznym;

zlewozmywak ˌzlɛvɔzˈmɨvak n
doirteal
zlew kuchenny, w którym zmywa się naczynia

zmagać się ˈzmaɡat͡ɕ‿ɕɛ v
sníomh
walczyć (także (przenośnie, przenośnia))

zmarszczka ˈzmarʃt͡ʃka n
furca
załamanie na powierzchni jakiegoś przedmiotu
(anatomia, anatomiczny) podłużne zagłębienie skóry powstające w wyniku starzenia się lub ruchów mimicznych

zmartwienie zmartˈfʲjɛ̇̃ɲɛ n
imní
coś, co martwi, nurtuje, niepokoi

zmartwiony adj
múisiamach
taki, który się czymś martwi

zmartwychwstanie ˌzmartfɨxˈfstãɲɛ n
aiséirí
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) powstanie z martwych, ożywienie;

zmarła n
ar shlí na fírinne
kobieta, która umarła

zmarły ˈzmarwɨ n
marbh
osoba, która umarła, nie żyje

zmiana ˈzmʲjãna n
athrú
przejście jakiejś cechy albo rzeczy w inną

zmieniać ˈzmʲjɛ̇̃ɲät͡ɕ v
athraigh
nadawać komuś lub czemuś inne właściwości

zmiennocieplny adj
danartha
(zoologia, zoologiczny) związany ze zmiennością ciepłoty

zmienność n
tréimhseacht
cecha tego, co zmienne

zmienny ˈzmʲjɛ̃nːɨ adj
ailtéarnaigh
ulegający zmianom

zmierzch zmʲjɛʃx n
clapsholas
moment doby przed zapadnięciem nocy; czas ściemniania się;

zmieszany adj
trína chéile
wprawiony w zakłopotanie

zmniejszać ˈzmʲɲɛ̇jʃat͡ɕ v
beagaigh
sprawiać, że coś staje się mniej intensywne
sprawiać, że jakaś wielkość ma mniejszą wartość
laghdaigh
sprawiać, że coś ma mniejsze rozmiary

zmniejszenie zmʲɲɛ̇jˈʃɛ̃ɲɛ n
beagaigh
(rzeczownik odczasownikowy) od zmniejszyć

zmora n
tromluí
dręczący, przykry sen lub budząca lęk, uporczywie powracająca myśl

zmrok zmrɔk n
clapsholas
moment doby przed zapadnięciem nocy; czas ściemniania się

zmrużać ˈzmruʒat͡ɕ v
fiarshúil
przymykać powieki, przysłaniać nimi oczy

zmuszać ˈzmuʃat͡ɕ v
éifeacht
nakłaniać kogoś do zrobienia czegoś; kazać komuś coś zrobić, wywierać nacisk/presję na kogoś

zmysł zmɨsw̥ n
ciall
zdolność organizmu do odbierania i analizowania wrażeń określonego rodzaju;

zmysłowy zmɨsˈwɔvɨ adj
céadfach
dotyczący zmysłów, odbierany za pomocą zmysłów
miangasach
taki, który wzbudza pociąg fizyczny; wiąże się z doznaniami erotycznymi

zmywarka zmɨˈvarka n
miasniteoir
(technologia, technika, techniczny) domowe lub przemysłowe urządzenie do mycia naczyń;

zmywać v
anallas
myjąc coś usuwać z tego brud, zanieczyszczenia
usuwać jakieś zanieczyszczenie za pomocą mycia
aol
(przenośnie, przenośnia) powodować, że coś przykrego przestaje być widoczne, odczuwalne

zmyślać v
dreach
mówić nieprawdę, koloryzować

zmyślony adj
samhailteach
będący wymysłem, nieprawdą stworzoną w czyjejś głowie

zmęczenie zmɛ̃n͇ˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
tuirse
stan mniejszej sprawności, brak energii spowodowany wysiłkiem

zmęczony zmɛ̃n͇ˈt͡ʃɔ̃nɨ participleAdjective
tuirseach
odczuwający zmęczenie, taki, który jest osłabiony fizycznie lub psychicznie ze względu na wysiłek

znaczek pocztowy ˈznat͡ʃɛk pɔt͡ʃˈtɔvɨ n
stampa poist
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (filatelistyka) mały nalepka przyklejana do koperty (pocztówki, paczki) służący jako środek uiszczenia opłaty za usługi pocztowe (np. usługę przesyłki);

znaczenie znaˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
airigh
to, co dany wyraz, znak, gest oznacza lub sygnalizuje
meáchan
wartość, ważność czegoś, waga

znacznie ˈznat͡ʃʲɲɛ adv
a lán
dużo, w dużym stopniu, bardzo

znaczny ˈznat͡ʃnɨ adj
mór
(książkowy) istotny, duży, ważny

znaczyć ˈznat͡ʃɨt͡ɕ v
ceachartha
mieć znaczenie, sens
grád
umieszczać znak na czymś
ábhar
odgrywać ważną rolę

znajdować znajˈdɔvat͡ɕ v
aimsigh
(przestarzałe, przestarzały) oceniać coś; określać swoje uczucia, stosunek do czegoś
odkrywać coś wewnątrz czegoś lub na czymś
faigh
zdobywać to, czego się szuka
bí
być w jakimś miejscu

znajomość znaˈjɔ̃mɔɕt͡ɕ n
fios
(edukacja, edukacyjny) wiedza na jakiś temat, umiejętność

znajomy znaˈjɔ̃mɨ n
aitheantas
taki, którego się zna (osobiście lub z widzenia)

znak znak n
fógra
(matematyka, matematyczny) dla liczby rzeczywistej informacja, czy jest ona większa od zera, mniejsza od zera, czy równa zeru;
kształt, któremu przypisuje się określone znaczenie

znak drogowy ˈznaɡ drɔˈɡɔvɨ n
craobh eolais
(motoryzacja) symbol graficzny, świetlny lub napis zawierający informacje, ostrzeżenia, nakazy i zakazy skierowane do użytkowników dróg;

znak końca dowodu n
leac uaighe
(termin typograficzny) (matematyka, matematyczny) symbol stosowany przez matematyków do oznaczania końca dowodu;

znak zapytania ˈznaɡ ˌzapɨˈtãɲa n
comhartha ceiste
(językoznawstwo, językoznawczy) znak graficzny ? umieszczany na końcu zdania pytającego;

znakomitość ˌznakɔ̃ˈmʲitɔɕt͡ɕ n
ardchéim
cecha tego, co znakomite

znakomity ˌznakɔ̃ˈmʲitɨ adj
calma
bardzo dobry, doskonały, świetny
cáiliúil
powszechnie znany i szanowany ze względu na swoje zasługi, pochodzenie itp.

znakować v
grád
stawiać na czym znaki; opatrywać znakiem

znalezisko ˌznalɛˈʑiskɔ n
aimsigh
rzecz znaleziona, która budzi szczególne zainteresowanie

znamienny adj
gnáth-
znamionujący coś lub kogoś; charakterystyczny, właściwy dla kogoś lub czegoś

znamię n
ball broinne
plamka, wypukłość na skórze
spota
(botanika, botaniczny) u niektórych roślin: górna część słupka
(przenośnie, przenośnia) cecha charakterystyczna właściwa czemuś

znawca ˈznaft͡sa n
saineolaí
osoba dobrze się na czymś znająca, mająca wiedzę, doświadczenie w odpowiedniej dziedzinie, umiejąca należycie ocenić coś lub kogoś

znać znat͡ɕ modal
a fhios a bheith agat
mieć informacje na czyjś temat, być komuś w przeszłości przedstawionym
mieć informacje na temat czegoś, mieć z tym do czynienia w przeszłości
umieć coś, wiedzieć

znicz zʲɲit͡ʃ n
bán-
szeroka świeca w płytkim zbiorniku palona na grobach, pod pomnikami;

zniekształcać v
athchum
przedstawiać w sposób niezgodny z rzeczywistością

zniekształcenie n
anchruth
nieprzewidziana zmiana kształtu

zniesienie zʲɲɛ̇ˈɕɛ̇̃ɲɛ n
ardaigh
(rzeczownik odczasownikowy) od znieść

zniesławiać v
aithisigh
przyczyniać się do złej opinii o kimś, poniżenia go

zniesławienie n
aithisiú
przestępstwo przeciwko czci człowieka;

zniesławić v
aithisigh
zepsuć komuś opinię, mówiąc o nim złe lub nieprawdziwe rzeczy

zniewaga zʲɲɛˈvaɡa n
achasán
upokorzenie, obrażenie, znieważenie kogoś poprzez krzywdzące, niesprawiedliwe słowa lub czyn;

zniewieściałość ˌzʲɲɛvʲjɛ̇ɕˈt͡ɕawɔɕt͡ɕ n
baineandacht
(pogardliwie, pogardliwy) posiadanie przez mężczyznę cech uznawanych typowo za kobiece, niewieście

zniewieściały ˌzʲɲɛvʲjɛ̇ɕˈt͡ɕawɨ adj
banda
o mężczyźnie: taki, który ma kobiece cechy

znikać ˈzʲɲikat͡ɕ v
imigh as amharc
stawać się niewidocznym

znikomy adj
iargúlta
niewielki, prawie żaden

zniszczenie zʲɲiʃˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
argain
stan tego, co zostało zniszczone, zrujnowane, zburzone

zniszczony zʲɲiʃˈt͡ʃɔ̃nɨ adj
seanchaite
(przenośnie, przenośnia) zmęczony, wycieńczony, o niezdrowym wyglądzie
zużyty, uszkodzony

zniżka ˈzʲɲiʃka n
lacáiste
obniżenie ceny

znosić ˈznɔɕit͡ɕ v
ardaitheoir
o nakazie, zakazie, obowiązku, itp. pozbawić mocy obowiązywania
bain de
powodować zmianę kursu
cuir suas le
o rzeczach nieprzyjemnych, sprawach problematycznych tolerować, wytrzymywać
dlúthaigh
zbierać w jednym miejscu
leag
przemieszczać coś własnymi siłami w dół

znowu ˈznɔvu adv
arís athuair
jeszcze raz, ponownie, na nowo, znów, powtórnie, apiać

znośny ˈznɔɕnɨ adj
sofhulaingthe
możliwy do zniesienia, akceptowalny, taki, z którym można wytrzymać

znużenie znuˈʒɛ̃ɲɛ n
tuirse
zmęczenie czymś, znudzenie, uprzykrzenie się czegoś

znój n
anró
(książkowy) ciężka praca, wysiłek

znęcać się ˈznɛ̃nt͡sat͡ɕ‿ɕɛ v
ansmachtaigh
robić krzywdę (najczęściej fizyczną), zadawać ból; męczyć, maltretować

zobaczyć zɔˈbat͡ʃɨt͡ɕ v
amharc
obejrzeć
feic
dostrzec, zauważyć, ujrzeć coś

zobowiązanie ˌzɔbɔvʲjɔ̃w̃ˈzãɲɛ n
dette
dług

zobowiązać ˌzɔbɔˈvʲjɔ̃w̃zat͡ɕ v
cuibhrigh
(książkowy) nałożyć na kogoś obowiązek wykonania jakiejś czynności

zodiak ˈzɔdʲjak n
comhartha an Stoidiaca
(astrologia, astrologiczny) diagram w formie koła używany przez astrologów, w którym każdy ze znaków zodiaku jest oznaczony innym symbolem
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pas firmamentu, ciągnący się wzdłuż ekliptyki, na tle którego przemieszczają się w ciągu roku obserwowane z Ziemi Słońce, Księżyc i planety, podzielony na 12 znaków zodiaku;

zombi ˈzɔ̃mbʲi n
zombaí
(etnografia, etnograficzny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) popkulturowa fikcyjna postać z horrorów – żywy trup, zmarły ożywiony np. dzięki magii;

zombie n
zombaí
(informatyka, informatyczny) komputer przejęty przez hackera
(informatyka, informatyczny) wpis w tablicy procesów opisujący program, którego wykonanie w systemie operacyjnym zostało zakończone;
(zobacz) zombi

zoo ˈzɔː n
gairdín ainmhithe
ogród zoologiczny

zoogeografia ˌzɔːɡɛɔˈɡrafʲja n
zóigeografaíocht
nauka o rozmieszczeniu gatunków zwierząt na kuli ziemskiej

zoologia ˌzɔːˈlɔɟja n
zó-eolaíocht
(biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o zwierzętach;

zoomorficzny ˌzɔɔ̃mɔrˈfʲit͡ʃnɨ adj
míolchruthach
z wyglądu przypominający zwierzę
związany z zoomorfizmem, dotyczący zoomorfizmu

zoonoza ˌzɔɔ̃ˈnɔza n
zónóis
(weterynaria, weterynaryjny) (medycyna, medyczny) choroba zakaźna lub pasożytnicza zwierząt, mogąca wtórnie wystąpić u człowieka;

zooplankton ˌzɔːˈplãŋktɔ̃n n
zóplanctón
(zoologia, zoologiczny) ogół organizmów zwierzęcych wchodzących w skład planktonu;

zorganizowany adj
ar
świadczący o tym, że ktoś potrafi właściwie zorganizować się

zorza ˈzɔʒa n
barr buí
(meteorologia, meteorologiczny) barwne zjawisko świetlne na niebie

zorza polarna ˈzɔʒa pɔˈlarna n
Gealáin Theas
zjawisko świetlne w postaci barwnych pasm obserwowanych na niebie w okolicach podbiegunowych;

zostawać zɔˈstavat͡ɕ v
bí
tylko aspekt dokonany: używany do tworzenia strony biernej o aspekcie dokonanym
fan
nie odchodzić/odjeżdżać/…, nie ruszać się z miejsca
éirigh
stawać się kimś/czymś

zostawiać zɔˈstavʲjät͡ɕ v
fág
kłaść, opuszczać coś w jakimś miejscu i odchodzić, nie biorąc tego ze sobą
odchodzić od kogoś, porzucać go (najczęściej w aspekcie dokonanym)
przeznaczać coś dla kogoś po swojej śmierci (najczęściej w aspekcie dokonanym)

zołza ˈzɔwza n
dallóg fhraoigh
(obraźliwie) kobieta nieuprzejma, kłótliwa, trudna w obyciu

zrabować v
argain
(książkowy) zabrać wiele rzeczy z budynku, pokoju lub innego terenu bezprawnie i posługując się przemocą

zraszać v
bheith ag brádán
o deszczu: spadać na coś drobnymi kroplami

zrażać ˈzraʒat͡ɕ v
cuir as do
zniechęcać

zresztą ˈzrɛʃtɔ̃w̃ particle
diomaite de
partykuła wprowadzająca nową informację, nawiązującą do wcześniejszej i uwydatniająca ją

zrezygnowany ˌzrɛzɨɡnɔˈvãnɨ adj
fulangach
pełen rezygnacji
taki, który pogodził się ze złą, niekorzystną, przykrą sprawą, sytuacją

zrobienie zrɔˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
an
(rzeczownik odczasownikowy) od zrobić

zrost zrɔst n
comhfhocal
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz powstały z połączenia kilku wyrazów, zachowujących swój układ składniowy i postać morfologiczną;

zrozpaczony adj
croíbhriste
owładnięty rozpaczą

zrozumiały ˌzrɔzũˈmʲjawɨ adj
intuigthe
dający się wytłumaczyć, możliwy do wytłumaczenia
dający się zrozumieć, możliwy do zrozumienia

zrywać ˈzrɨvat͡ɕ v
bris
kończyć, przerywać
pioc
o roślinach lub ich owocach zbierać

zrzekać się v
tréig
odstępować od czegoś z własnej woli

zrzeszenie zʒɛˈʃɛ̃ɲɛ n
comhchaidreamh
organizacja skupiająca osoby zajmujące się tą samą sprawą

zrzucać ˈzʒut͡sat͡ɕ v
sileadh
spychać coś z jakiejś wysokości; sprawić, że coś spada skądś

zrzęda n
cantalán
(potocznie, potoczny) osoba, która ma tendencje do ciągłego narzekania

zrzędliwość n
aincis
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest zrzędliwe; cecha tych, którzy są zrzędliwi

zrzędliwy adj
cantalach
taki, który często zrzędzi

zrób to sam
déan féin é
zachęta do majsterkowania, samodzielnego wykonania jakiegoś praktycznego przedmiotu

zrównoważony rozwój n
forbairt inbhuanaithe
(ekonomia, ekonomiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ochrona środowiska) proces przemian zapewniający zaspokajanie potrzeb obecnego pokolenia bez umniejszania szans rozwojowych przyszłych generacji, m.in. dzięki zintegrowanym działaniom w zakresie rozwoju gospodarczego, społecznego i w zakresie środowiska;

zróżnicowanie ˌzruʒʲɲit͡sɔˈvãɲɛ n
éagsúlacht
duża różnorodność, wyraźne różnienie się rzeczy od siebie

zręczność n
aclaíocht
wysoka sprawność fizyczna, zwinność

zręczny ˈzrɛ̃n͇t͡ʃnɨ adj
abúil
umiejący dostosować sposób postępowania do okoliczności tak, aby osiągnąć jakieś korzyści
sciliúil
zwinny

zsiadłe mleko ˈɕːadwɛ ˈmlɛkɔ n
gruth
(spożywczy) mleko poddane procesowi fermentacji, o kwaśnym smaku i gęstej konsystencji;

zstępny ˈsːtɛ̃mpnɨ n
sliochtach
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) potomek danej osoby;

zszywacz ˈsʃɨvat͡ʃ n
stáplóir
(biurowość, biurowy) przyrząd służący do łączenia kartek za pomocą metalowych zszywek;

zszywka ˈsʃɨfka n
stápla
(biurowość, biurowy) cienki kawałek metalu, odpowiednio zagięty, służący do łączenia kartek przy użyciu zszywacza

zuchna n
gruagach
(harcerski) dziewczynka zuch

zuchwalstwo n
braise
cecha bycia zuchwałym; nadmierna pewność siebie
dúshlán
zuchwały czyn

zuchwały zuxˈfawɨ adj
aisfhreagrach
o nadmiernej pewności siebie, lekceważący innych
brusanta
śmiały pod względem obyczajowym
neamhnáireach
skłonny do podejmowania ryzyka, odważny

zupa ˈzupa n
anraith
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płynna lub półpłynna potrawa, często pierwsze danie obiadu;

zupełność zuˈpɛwnɔɕt͡ɕ n
foirfeacht
cecha tego, co zupełne, całkowicie, kompletne; pełnia

zupełny zuˈpɛwnɨ adj
foirfe
obejmujący całość

zużycie n
caith
(rzeczownik odczasownikowy) od zużyć

zużywać zuˈʒɨvat͡ɕ v
folmhaigh
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) wyczerpywać czyjeś siły
úsáid
spożytkowywać coś, robić z czegoś jakiś użytek
wyczerpywać zasób czegoś, zmniejszać tego ilość przez używanie
atuirseach
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) tracić siły psychiczne lub fizyczne

zwalczać v
bruíon
działać przeciwko komuś lub czemuś

zwalniać ˈzvalʲɲät͡ɕ v
caith amach
zostawiać, opuszczać, przestawać zajmować
leasc
zmniejszać prędkość
lámhach
(o pracodawcy) rozwiązywać z pracownikiem stosunek zatrudnienia; pozbawiać kogoś pracy lub stanowiska
poc saor
wypuszczać kogoś na wolność
scaoil
luzować, złagadzać uścisk

zwarcie ˈzvarʲt͡ɕɛ n
gearrchiorcad
(elektryczność) zetknięcie się przewodów w obwodzie elektrycznym, powodujące nieprawidłowy przepływ silnego prądu i uszkodzenie instalacji

zwariowany adj
amaideach
(potocznie, potoczny) szalony, niespełna rozumu, nieokiełznany lub niepohamowany

zwarty ˈzvartɨ adj
acht
(matematyka, matematyczny) o przestrzeni topologicznej: o tej własności, że z dowolnego jej pokrycia zbiorami otwartymi można wybrać podpokrycie skończone
(matematyka, matematyczny) o zbiorze: stanowiący przestrzeń topologiczną zwartą (1.3)
złożony z osób, przedmiotów lub innych elementów znajdujących się bardzo blisko siebie, bez przerw

zwiastować zvʲjaˈstɔvat͡ɕ v
aralt
(przestarzałe, przestarzały) oznajmić, oznajmiać coś uroczyście; obwieścić albo obwieszczać
réamhaisnéis
(książkowy) być zapowiedzią czegoś

zwiastun ˈzvʲjastũn n
eachlach
osoba, która przynosi wieść o czymś, zwiastuje, oznajmia coś
réamhbhlaiseadh
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) krótka zapowiedź filmu

zwiedzanie zvʲjɛˈd͡zãɲɛ n
turasóireacht
czynność mająca na celu obejrzenie jakiegoś miejsca, zapoznanie się z jego atrakcjami turystycznymi

zwiedzać v
ar cuairt
przechadzać się i zapoznawać się z jakimś miejscem

zwiedzić ˈzvʲjɛ̇d͡ʑit͡ɕ v
ar cuairt
obejrzeć coś, zapoznać się z czymś spacerując podczas podróży

zwierzchnictwo n
urlámhas
sprawowanie władzy zwierzchniej

zwierzchnik n
ardchéimiúil
ktoś, kto ma nad kimś/czymś władzę

zwierzyna zvʲjɛˈʒɨ̃na n
ainmhí
(łowiectwo, łowiecki) zwierzęta łowne, będące przedmiotem polowań

zwierzę ˈzvʲjɛʒɛ ˈzvʲjɛʒɛnta n
ainmhí
(biologia, biologiczny) organizm cudzożywny o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej;

zwierzę domowe ˈzvʲjɛʒɛ dɔ̃ˈmɔvɛ n
peata
zwierzę udomowione przez człowieka, trzymane w domu dla towarzystwa;

zwierzęcy zvʲjɛˈʒɛ̃nt͡sɨ adj
ainmhíoch
związany ze zwierzęciem, pochodzący, otrzymywany ze zwierzęcia

zwietrzały adj
rodta
(przenośnie, przenośnia) taki, który stracił świeżość, ważność, moc, (i tym podobne, i temu podobne)

zwinność n
luaineacht
cecha bycia bardzo sprawnym

zwinny ˈzvʲĩnːɨ adj
luaineach
mający szybkie, zręczne ruchy

zwinąć ˈzvʲĩnɔ̃ɲt͡ɕ v
crap
zmniejszyć obszar zajmowany przez coś rozpostartego lub długość czegoś
gráinne
(potocznie, potoczny) ukraść
déan ceirtlín díot féin
kulić się

zwinąć się w kłębek ˈzvʲĩnɔ̃ɲt͡ɕ‿ɕɛ ˈf‿kwɛ̃mbɛk v
déan ceirtlín díot féin
o sposobie ułożenia ciała, gdy ktoś lub coś skuli się

zwisać ˈzvʲisat͡ɕ v
ciaróg
opuszczać się wisząc

związany zvʲjɔ̃w̃ˈzãnɨ adj
gaolmhar
dotyczący czegoś, mający związek z czymś lub kimś

związek ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk n
baint
powiązanie między osobami, partnerstwo; (także, też) osoby w jakiś sposób powiązane
wzajemne powiązanie, stosunek między rzeczami lub zjawiskami
comhlacht
sformalizowane porozumienie ludzi, organizacji, krajów, miast lub regionów;

związek chemiczny ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk xɛ̃ˈmʲit͡ʃnɨ n
bábhún
(chemia, chemiczny) zbiór trwale połączonych atomów;

związek frazeologiczny ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk ˌfrazɛɔlɔˈɟit͡ʃnɨ n
cor cainte
(językoznawstwo, językoznawczy) utrwalone w użyciu połączenie dwóch lub więcej wyrazów mające pewne wspólne ustalone znaczenie;

związek nieorganiczny ˈzvʲjɔ̃w̃zɛc ˌɲɛɔrɡãˈɲit͡ʃnɨ n
comhdhúil neamhorgánach
(chemia, chemiczny) każdy związek chemiczny niebędący związkiem organicznym, czyli taki, który nie zawiera atomów węgla lub jest tlenkiem węgla, kwasem węglowym, węglanem, wodorowęglanem, węglikiem, cyjanowodorem, cyjankiem, kwasem cyjanowym, kwasem piorunowym i kwasem izocyjanowym wraz z ich solami;

związek organiczny ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk ˌɔrɡãˈɲit͡ʃnɨ n
comhdhúil orgánach
(chemia, chemiczny) każdy związek chemiczny, w skład którego wchodzi węgiel, z wyjątkiem tlenków węgla, kwasu węglowego, węglanów, wodorowęglanów, węglików, cyjanowodoru, cyjanków, kwasu cyjanowego, kwasu piorunowego i kwasu izocyjanowego, a także ich soli;

związek zawodowy ˈzvʲjɔ̃w̃zɛɡ ˌzavɔˈdɔvɨ n
ceardchumann
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organizacja zrzeszająca pracowników w celu reprezentowania i obrony ich wspólnych interesów ekonomicznych i społecznych;

związek zgody ˈzvʲjɔ̃w̃zɛɡ ˈzɡɔdɨ n
comhaontas
(językoznawstwo, językoznawczy) związek dwóch wyrazów, w którym oba wyrazy znajdują się zawsze w tym samym rodzaju, przypadku, liczbie i osobie;

związywać zvʲjɔ̃w̃ˈzɨvat͡ɕ v
cuibhrigh
trwale łączyć końce sznurka, liny itp.
unieruchamiać kogoś przez oplątanie mu rąk i nóg np. sznurem
nasc
być elementem łączącym
tworzyć połączenie emocjonalne, ekonomiczne, itd.

zwiększać ˈzvʲjɛ̃ŋkʃat͡ɕ v
ardaigh
sprawiać, że coś jest większe pod względem liczby, rozmiaru, nasilenia
stawać się większym

zwiększenie zvʲjɛ̃ŋˈkʃɛ̃ɲɛ n
ardú
(rzeczownik odczasownikowy) od zwiększyć

zwięzłość n
achomaireacht
cecha bycia zwięzłym

zwięzły ˈzvʲjɛ̃w̃zwɨ adj
achomair
zawierający dużo treści w niewielkiej liczbie słów
acht
mający zwartą strukturę

zwlekać ˈzvlɛkat͡ɕ v
faillí
opóźniać wykonanie jakiejś czynności przez siebie

zwodniczy adj
fabhtach
wprowadzający w błąd, niespełniający oczekiwań

zwodziciel n
cealgaire
osoba wprowadzająca w błąd

zwodzicielka n
cealgaire
kobieta wprowadzająca w błąd

zworka ˈzvɔrka n
geansaí
(elektryczność) (informatyka, informatyczny) mały element służący do łączenia (zwierania) styków elektrycznych w celu konfiguracji układu elektronicznego (np. płyty głównej);

zwracać uwagę v
fainic a chur ar
udzielać reprymendy
tabhair aird
mieć baczność na co lub na kogo

zwrot zvrɔt n
aisíoc
spłacenie, pobranie (sumy pieniężnej, kosztów)
deil
zmiana kierunku ruchu, poruszania się, obrót
fill
oddanie komuś czegoś
nath cainte
wyrażenie, zdanie, konstrukcja słowna; związek wyrazów;

zwrotnica zvrɔtʲˈɲit͡sa n
ladhróg
urządzenie służące do zmiany toru pojazdów szynowych

zwrotnik ˈzvrɔtʲɲik n
trópaic
(geografia, geograficzny) jedna z dwóch umownych linii na Ziemi, równoleżnik 23°27′ (dwadzieścia trzy stopnie i dwadzieścia siedem minut);

zwrotnik Koziorożca n
Trópaic an Ghabhair
(geografia, geograficzny) zwrotnik leżący na półkuli południowej;

zwrotnik Raka n
Trópaic an Phortáin
(geografia, geograficzny) zwrotnik leżący na półkuli północnej;

zwrotnikowy adj
teochriosach
związany ze zwrotnikiem, pochodzący z terenów pod zwrotnikiem

zwrotny adj
aisfhillteach
(gramatyka) wskazujący, że wykonawca czynności sam jej podlega

zwycięski adj
áitheasach
związany ze zwycięstwem, dotyczący zwycięstwa

zwycięstwo zvɨˈt͡ɕɛ̃w̃stfɔ n
áitheas
sukces (najczęściej w walce lub sporcie), zwalczenie nieprzyjaciela, pokonanie konkurencji

zwyciężać zvɨˈt͡ɕɛ̃w̃ʒat͡ɕ v
buaigh
odnosić zwycięstwo nad kimś lub czymś

zwyciężyć zvɨˈt͡ɕɛ̃w̃ʒɨt͡ɕ v
buaigh
(zobacz) zwyciężać

zwyczaj ˈzvɨt͡ʃaj n
béas
indywidualny sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach, charakterystyczne dla danej osoby
sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach według pewnego wzoru określonego przez kulturę

zwyczajny zvɨˈt͡ʃajnɨ adj
gnách
taki, który niczym się nie wyróżnia, jest przeciętny, zwykły

zwyczajowo adv
iondúil
zgodnie z przyjętym zwyczajem

zwyczajowy ˌzvɨt͡ʃaˈjɔvɨ adj
gnásúil
zgodny ze zwyczajem, oparty na zwyczaju

zwykle ˈzvɨklɛ adv
go hiondúil
zazwyczaj, prawie zawsze, bardzo często

zwyknąć ˈzvɨknɔ̃ɲt͡ɕ v
ba ghnách le
mieć w zwyczaju, zazwyczaj coś robić

zwykły ˈzvɨkwɨ adj
coitianta
niewyróżniający się niczym

zwyrodnialec ˌzvɨrɔdʲˈɲalɛt͡s n
meathlaigh
człowiek wynaturzony, wypaczony; degenerat

zwątpić ˈzvɔ̃ntpʲit͡ɕ v
éadóchas
stracić wiarę w coś, przekonanie o słuszności, prawdziwości czegoś

zwężać ˈzvɛ̃w̃ʒat͡ɕ v
caol
czynić węższym
stawać się węższym

zwłaszcza ˈzvwaʃt͡ʃa particle
go mór mór
przede wszystkim, nade wszystko, w szczególności, szczególnie, specjalnie

zwłoka ˈzvwɔka n
faillí
zwlekanie z czymś, odkładanie czegoś na później

zwłoki ˈzvwɔci n
corp
ciało martwego człowieka;

zygzak ˈzɨɡzak n
fiarlán
ostro załamująca się linia łamana, przypominająca literę „z”

zygzakowaty ˌzɨɡzakɔˈvatɨ adj
fiarlán
biegnący zygzakiem, w linii, która co kawałek załamuje się

zysk zɨsk n
brabach
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) (księgowość) przewyższenie wpływów nad wydatkami, dochód ze sprzedaży
korzyść z czegoś, uzyskana wartość

zyskać ˈzɨskat͡ɕ v
gnóthaigh
osiągnąć z czegoś zysk

zyskowny zɨˈskɔvnɨ adj
airgeadúil
taki, który przynosi zysk

zziębnąć v
cuisnigh
dotkliwie odczuć ziąb

ząb zɔ̃mp n
déad fiacail
(anatomia, anatomiczny) twór anatomiczny osadzony w szczęce lub żuchwie, ułatwiający gryzienie pokarmu;
fiacail
(technologia, technika, techniczny) fragment urządzenia, który w połączeniu z innym takim fragmentem powoduje przenoszenie ruchu

ząb mleczny n
fiacail diúil
(stomatologia, stomatologiczny) ząb z pierwszego kompletu uzębienia wypadającego w dzieciństwie;

ząb mądrości n
fiacail forais
(przenośnie, przenośnia) (stomatologia, stomatologiczny) zwyczajowe określenie trzecich zębów trzonowych u człowieka;

zębina n
déidín
(stomatologia, stomatologiczny) tkanka leżąca pod szkliwem w obrębie korony zęba i pod cementem w obrębie szyjki i korzenia zęba;

zębodołowy adj
ailbheolach
(anatomia, anatomiczny) związany z zębodołami

zębowa wróżka zɛ̃mˈbɔva ˈvruʃka n
sióg na bhfiacla
baśniowa postać w kulturze anglosaskiej obdarowująca dzieci w zamian za pozostawione przez nie mleczne zęby;

zębowy zɛ̃mˈbɔvɨ adj
déadach
(anatomia, anatomiczny) związany z zębami, dotyczący zębów
(językoznawstwo, językoznawczy) wydawany, gdy język dotyka (górnych) zębów

złamany zwãˈmãnɨ adj
briste
uszkodzony na skutek zgięcia

złamać ˈzwãmat͡ɕ v
bris
działaniem fizycznym (wcześniej zginając, naciskając lub uderzając) rozdzielić coś na kilka (zwykle na dwie) części

złe oko n
drochshúil
według wierzeń ludowych złe spojrzenie przynoszące nieszczęście, rzucające urok;

złocień ˈzwɔt͡ɕɛ̇̃ɲ n
lus caisil
(botanika, botaniczny) Chrysanthemum L., rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju złocień (1.1)

złocień właściwy n
easpagán
(systematyka) (botanika, botaniczny) Leucanthemum vulgare Lam., gatunek roślin z rodziny astrowatych;

złocisty adj
órga
posiadający kolor albo połysk złota

złocić v
óraigh
pokrywać coś warstwą złota lub malować coś na złoty kolor

złoczyńca n
bithiúnach
ktoś czyniący zło, popełniający przestępstwa, człowiek zbrodniczy

złodziej ˈzwɔd͡ʑɛ̇j n
gadaí
osoba, która potajemnie i bezprawnie zabiera rzeczy bez zgody ich właściciela

złodziejka zwɔˈd͡ʑɛ̇jka n
clár plocóidí
(potocznie, potoczny) rozgałęźnik elektryczny (bez kabla) pozwalający na czerpanie prądu z jednego gniazdka do kilku urządzeń

złom zwɔ̃m n
fuílleach
zużyte, niepotrzebne przedmioty, elementy lub odpady metalowe, zbierane i wykorzystywane jako surowiec wtórny

złomować zwɔ̃ˈmɔvat͡ɕ v
fuílleach
oddawać na złom (złomowisko), wycofywać z użytkowania

złota polska jesień ˈzwɔta ˈpɔlska ˈjɛ̇ɕɛ̇̃ɲ n
fómhar beag na ngéanna
okres żółknięcia liści drzew we wrześniu lub październiku, połączony z piękną i ciepłą pogodą

złota rybka n
iasc órga
(ichtiologia, ichtiologiczny) odmiana hodowlana jednego z podgatunku karasia chińskiego, Carassius auratus;

złoto ˈzwɔtɔ n
ór
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Au i liczbie atomowej 79;
stop zawierający złoto (1.1), surowiec do wyrobu m.in. biżuterii, monet
(sport, sportowy) złoty medal
(jubilerstwo, jubilerski) wyrób ze złota (1.2)

złotonośny adj
órtháirgeach
obfitujący w złoto

złoty ˈzwɔtɨ adj
ór
(jubilerstwo, jubilerski) wykonany ze złota
órga
mający kolor i połysk złota

złoty medal ˈzwɔtɨ ˈmɛdal n
bonn óir
medal przyznawany za pierwsze miejsce w zawodach sportowych, w konkursach, na wystawach itp.

złowieszczy adj
clé
zapowiadający coś złego

złowrogi zwɔvˈrɔɟi adj
anchroíoch
mający wrogie zamiary
clé
będący oznaką czegoś złego

złowróżbny zwɔvˈruʒbnɨ adj
clé
zapowiadający, wróżący coś złego

złościć v
cráigh
doprowadzać do złości

złośliwość zwɔɕˈlʲivɔɕt͡ɕ n
aincis
cecha tego, kto jest złośliwy

złośliwy zwɔɕˈlʲivɨ adj
ainciseach
nacechowany wrogością, niechęcią, przejawiający niechęć, wrogość
o chorobie, schorzeniu: mający przebieg groźny dla organizmu, zagrażający życiu

złość zwɔɕt͡ɕ n
fearg
silne uczucie rozdrażnienia, gniewu, wrogości w stosunku do kogoś;

złoże ˈzwɔʒɛ n
síog
(geologia, geologiczny) nagromadzenie kopaliny użytecznej w skorupie ziemskiej;

złożenie zwɔˈʒɛ̃ɲɛ n
comhfhocal
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz, który powstał poprzez połączenie co najmniej dwóch rdzeni bądź ich derywatów;
(rzeczownik odczasownikowy) od złożyć
coś powstałe w wyniku składania różnych części

złożoność n
castacht
cecha posiadania wielu elementów, możliwości, aspektów

złożony zwɔˈʒɔ̃nɨ adj
ollionad
(książkowy) o skomplikowanej budowie, trudny do zrozumienia

złudny adj
fabhtach
pozornie prawdziwy

zły zwɨ adj
cochallach
agresywny, zdenerwowany (w danej chwili)
contráilte
niepasujący, nieodpowiedni
dona
niemiły, nieprzyjemny (z charakteru)
droch-
kiepski, nieznający się
niegrzeczny, nieposłuszny
niekorzystny
niesmaczny
niewygodny, nieprzyjemny, nieudany
o zdrowiu, zmysłach słaby

złącze ˈzwɔ̃n͇t͡ʃɛ n
siúnta
miejsce połączenia, złączenia, kontaktu

à propos a‿prɔˈpɔ
maidir le
(książkowy) …wprowadzająca temat wypowiedzi
dála an scéil
…wprowadzająca nowy temat, który nasunął się mówiącemu pod wpływem wcześniejszej wypowiedzi

ósmy ˈusmɨ adj
ochtú
od 8

ów uf pronoun
siúd
ten (o którym już była mowa)

ówczesny ufˈt͡ʃɛsnɨ adj
ansin
właściwy wcześniej wspomnianym czasom

ćma t͡ɕma n
leamhan
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl nocny;

ćmić t͡ɕmʲit͡ɕ v
gortaithe
powodować lekki ból
uraigh
zmniejszać widoczność, zaciemniać

ćwiartka n
ceathrú
jedna z czterech równych części czegoś

ćwiczenie t͡ɕfʲiˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
aclaíocht
czynność powtarzana dla utrwalenia wiedzy lub zdobycia sprawności, nauka

ćwiczenie fizyczne n
aclaigh
(sport, sportowy) czynność powtarzana dla zdobycia lub ulepszenia sprawności;

ćwiczyć ˈt͡ɕfʲit͡ʃɨt͡ɕ v
aclaigh
(edukacja, edukacyjny) wykonywać określoną czynność w celu poprawienia danej umiejętności

ćwierć t͡ɕfʲjɛrʲt͡ɕ n
ceathrú
jedna czwarta, 25%

ćwierćnuta t͡ɕfʲjɛrʲt͡ɕˈnuta n
ceathrú nóta
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dźwięk o czasie trwania równym 1/4 całej nuty;

ćśśś interjection
fuist
…nakazujący milczenie

Łabędź ˈwabɛ̃ɲt͡ɕ pn
Cros an Tuaiscirt
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Deneb; zawiera liczne mgławice; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w sierpniu; konstelacja, której 5 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie krzyża, zwany Krzyżem Północy;

Łotwa ˈwɔtfa pn
An Laitvia An Laitbhe An Laitve
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Łotysz ˈwɔtɨʃ n
Laitviach
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości łotewskiej, obywatel Łotwy, mieszkaniec Łotwy

Łukasz ˈwukaʃ pn
Lúcás
imię męskie;

łabędź ˈwabɛ̃ɲt͡ɕ n
eala
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus, ptak wodny o białym lub czarnym upierzeniu i długiej smukłej szyi;

łabędź czarny n
eala dhubh
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus atratus, gatunek łabędzia o czarnym upierzeniu;

łabędź krzykliwy ˈwabɛ̃ɲt͡ɕ kʃɨkˈlʲivɨ n
eala ghlórach
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus cygnus, gatunek ptaka z podrodziny gęsi (Anserinae), o białym upierzeniu i żółtym dziobie z czarnym czubkiem;

łabędź niemy ˈwabɛ̃ɲt͡ɕ ˈɲɛ̃mɨ n
eala bhalbh
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus olor, gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych, pospolicie występującego w Polsce;

łach wax n
ceamach
zużyta sztuka odzieży

łacha n
banc
(geografia, geograficzny) piaszczysta mielizna rzeczna

łachman ˈwaxmãn n
ceamach
(potocznie, potoczny) stare, zniszczone ubranie

łacina waˈt͡ɕĩna n
Laidin
(językoznawstwo, językoznawczy) język starożytnych Rzymian;

łaciński waˈt͡ɕĩj̃sʲci adj
Laidineach
właściwy starożytnym Rzymianom, wywodzący się z Imperium Rzymskiego

łacińskość n
Laidineacht
łaciński charakter czegoś

ładny ˈwadnɨ adj
eolach
odznaczający się urodą

ładować waˈdɔvat͡ɕ v
cúram
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) wprowadzać ładunek elektryczny do baterii, akumulatora
ualach
(informatyka, informatyczny) ściągać z serwera stronę internetową
nabijać pistolet / karabin / strzelbę bądź inną broń palną
umieszczać przedmioty w jednym miejscu w celu przetransportowania ich gdzieś indziej

ładunek waˈdũnɛk n
ualach
towar umieszczony w czymś, zwykle do transportu;

ładunek elektryczny n
lucht leictreach
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa wielkość fizyczna, cecha materii warunkująca siłę oddziaływania elektromagnetycznego między cząstkami;

łagodnieć waˈɡɔdʲɲɛ̇t͡ɕ v
méith
stawać się łagodnym

łagodzić waˈɡɔd͡ʑit͡ɕ v
aosáid
czynić łagodnym, mniej surowym, mniej gwałtownym

łajdactwo n
cneámhaireacht
nieetyczne prowadzenie się, postępowanie

łajdak ˈwajdak n
alfraits
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek postępujący niezgodnie z normami etyki, godny pogardy

łajno ˈwajnɔ n
aoileach
odchody zwierzęce

łakocie n
milseán
słodycze, słodkości

łakomstwo n
craos
brak umiarkowania w jedzeniu; chciwość pokarmów

łakomy waˈkɔ̃mɨ adj
alpartha
(przenośnie, przenośnia) chciwy
chciwy jedzenia

łamaniec wãˈmãɲɛt͡s n
casfhocal
(potocznie, potoczny) o czymś trudnym do wymówienia, niezrozumiałym, skomplikowanym

łamaniec językowy wãˈmãɲɛt͡sʲ ˌjɛ̃w̃zɨˈkɔvɨ idiom
casfhocal
trudna do wymówienia fraza;

łamać ˈwãmat͡ɕ v
bris
nie stosować się do czegoś
o rzeczach mało elastycznych: rozdzielać coś na kawałki naciskając, zginając
o rzeczach mało elastycznych: pękać pod wpływem działania siły

łamigłówka n
rill
zadanie logiczne do rozwiązania poprzez kombinacje

łamistrajk wãˈmʲistrajk n
bristeoir stailce
(potocznie, potoczny) osoba pracująca w czasie strajku

łamliwy wãmˈlʲivɨ adj
aibrisc
łatwo łamiący się

łan wãn n
ceantar
część ziemi pod zasiew

łapa ˈwapa n
crág
noga zwierzęcia niemającego kopyt

łapawica n
mitín
rękawiczka z jednym palcem

łapać ˈwapat͡ɕ v
beir ar
chwytać coś, co znajduje się w ruchu, zostało rzucone
zarażać się, zostawać zarażonym chorobą

łapczywy adj
alpartha
bez umiaru
cechujący się łakomstwem
nacechowany chciwością, pożądliwością

łapówka waˈpufka n
breab
(kryminologia, kryminologiczny) wartość materialna lub niematerialna udzielona przez jedną osobę na rzecz drugiej osoby, w celu nielegalnego osiągnięcia pewnej korzyści

łapówkarstwo n
breabaireacht
(kryminologia, kryminologiczny) proceder polegający na dawaniu i przyjmowaniu łapówek

łasica waˈɕit͡sa n
easóg
(zoologia, zoologiczny) niewielkie drapieżne zwierzę futerkowe;

łasić się ˈwaɕit͡ɕ‿ɕɛ v
buídhonn
o zwierzętach: ocierać się pieszczotliwie

łaska ˈwaska n
grásta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą
trócaire
darowanie lub złagodzenie kary

łaskawy adj
ceansaigh
oswojony, bez dzikości
cineálta
w zwrotach grzecznościowych: zacny, wielmożny

łaskotać v
cigil
lekko podrażniać miejsca wrażliwe na dotyk

łata ˈwata n
paiste
(informatyka, informatyczny) plik zawierający poprawki do kodu programu, bazujący na różnicach pomiędzy kodem poprawionym a poprawianym
fragment materiału przyszyty do tkaniny, aby zasłonić dziurę w tej tkaninie

łatać v
dearnáil
umieszczać łaty

łatwo ˈwatfɔ adv
furasta
w sposób łatwy, bez trudności, bez trudu lub wysiłku

łatwopalny ˌwatfɔˈpalnɨ adj
inadhainte
wykazujący możliwość łatwego zapalenia się

łatwość ˈwatfɔɕt͡ɕ n
aosáid
cecha tego, co jest łatwe, brak trudności

łatwy ˈwatfɨ adj
furasta
nie wymagający wysiłku, trudu, nie stawiający przeszkód

ława ˈwava n
bord íseal
niski stolik, zwykle podłużny

ława przysięgłych n
giúiré
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół osób zasiadających w sądzie przysięgłych

ławica waˈvʲit͡sa n
banc
(geologia, geologiczny) wyraźnie oddzielona warstwa (lub zespół warstw) w składzie skały osadowej;
báire
skupisko ryb lub innych drobnych zwierząt morskich;

ławka ˈwafka n
binse
twardy mebel do siedzenia dla kilku osób;

łazienka waˈʑɛ̃nka n
seomra folctha
(architektura, architektoniczny) (hotelarstwo) pomieszczenie do kąpieli z wanną lub prysznicem;

łańcuch ˈwãj̃nt͡sux n
slabhra
szereg połączonych ze sobą ogniw, zwykle metalowych;

łańcuch górski n
réim
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) górotwór fałdowy w postaci długich wstęg; obszar górski złożony z równolegle przebiegających pasm gór wraz z kotlinami i pogórzami

łańcuch pokarmowy ˈwãj̃nt͡sux ˌpɔkarˈmɔvɨ n
biashlabhra
(ekologia, ekologiczny) zależność pokarmowa wiążąca w danej biocenozie poszczególne gatunki producentów, konsumentów i reducentów, będących kolejnymi ogniwami w układzie, w którym każde ogniwo poprzedzające jest pokarmem dla następnego;

łańcuchowy adj
slabhra
związany z szeregiem powiązanych ze sobą ogniw; dotyczący łańcucha

łańcuszek n
slabhra
(jubilerstwo, jubilerski) element drobnej biżuterii noszonej na szyi

łeb wɛp n
blocán
(przenośnie, przenośnia) (pospolicie) głowa człowieka
ceann
głowa zwierzęcia

łeb w łeb adv
gob ar ghob
osiągając rezultaty takie same, jak ktoś inny
w taki sposób, że poruszające się z tą samą prędkością obiekty się nie wyprzedają

łechtaczka wɛxˈtat͡ʃka n
brillín brille
(anatomia, anatomiczny) nieparzysty, zewnętrzny narząd płciowy samic ssaków;

łgać wɡat͡ɕ v
dearnáil
(książkowy) kłamać

łobuz ˈwɔbus n
alfraits
osoba zachowująca się źle

łobuzerski adj
aibéiseach
o nastawieniu żartobliwym i figlarnym
rógánta
o nastawieniu chuligańskim

łochynia wɔˈxɨ̃ɲa n
meisceoir
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z gatunku Vaccinium uliginosum L., borówka bagienna

łokieć ˈwɔcɛ̇t͡ɕ n
uillinn
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem

łom wɔ̃m n
gró
(technologia, technika, techniczny) narzędzie mające postać żelaznego pręta zaostrzonego lub spłaszczonego na końcu, służące do podważania ciężarów, rozbijania, kruszenia itp.;

łono ˈwɔ̃nɔ n
bolg
dolna, zewnętrzna część brzucha
wnętrze brzucha kobiety w ciąży

łonowy wɔ̃ˈnɔvɨ adj
púbasach
związany z łonem, dotyczący łona (dolnej części brzucha)

łopata wɔˈpata n
sluasaid
narzędzie zazwyczaj obsługiwane dwoma rękami, służące do kopania lub nabierania sypkich materiałów;

łopatka wɔˈpatka n
slinneán
(anatomia, anatomiczny) kość pasa barkowego połączona z kością ramienną i obojczykiem;

łopian ˈwɔpʲjãn n
copóg thuathail
(botanika, botaniczny) Arctium L., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;

łososiowy ˌwɔsɔˈɕɔvɨ adj
bradán
(książkowy) mający kolor pomarańczoworóżowy, taki jak kolor mięsa łososia

łosoś ˈwɔsɔɕ n
bradán
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba o różowym mięsie żyjąca na północnym Atlantyku;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso łososia (1.1)

łotewski wɔˈtɛfsʲci adj
Laitviach
odnoszący się do Łotwy

łotewski wɔˈtɛfsʲci n
Laitviach
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Łotwy;

łotr wɔtr̥ n
bithiúnach
(pejoratywnie, pejoratywny) ktoś popełniający czyny haniebne, niegodziwe

łowca ˈwɔft͡sa n
capall fiaigh
(łowiectwo, łowiecki) myśliwy

łowczy adj
lorgaireacht
(łowiectwo, łowiecki) związany z łowami

łowiecki adj
lorgaireacht
(łowiectwo, łowiecki) odnoszący się do łowiectwa i łowcy

łowić ˈwɔvʲit͡ɕ v
beir ar
łapać, chwytać w sieć lub na wędkę

łoś wɔɕ n
mús
(zoologia, zoologiczny) Alces alces, gatunek największego, roślinożernego ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, o rozłożystym porożu;

łoś euroazjatycki n
mús
(zoologia, zoologiczny) Alces alces Linnaeus, duży ssak kopytny z rodziny jeleniowatych;

łoże ˈwɔʒɛ n
diallait
podstawa, na której wspiera się ciężka maszyna, np. obrabiarka

łoże siewne ˈwɔʒɛ ˈɕɛvnɛ n
ceapach síl
(rolnictwo, rolniczy) wierzchnia warstwa gruntu przygotowana do siewu;

łoże śmierci ˈwɔʒɛ ˈɕmʲjɛrʲt͡ɕi n
leaba an bháis
łóżko, łoże, w którym leży umierający lub w którym ktoś umarł

łożysko wɔˈʒɨskɔ n
méin
(technologia, technika, techniczny) część urządzenia technicznego podtrzymująca (łożyskująca) inną jego część (łożyskowaną) w sposób umożliwiający jej względny ruch obrotowy;
slánú
(anatomia, anatomiczny) przejściowy narząd płodowy występujący u ssaków łożyskowych, który łączy zarodek ze ścianą macicy i umożliwia wymianę między matką a płodem;

łubin n
lúipín
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju łubin (1.1)

łuczywo wuˈt͡ʃɨvɔ n
beo
(przestarzałe, przestarzały) kawałek smolnego drzewa, używanego dawniej do oświetlania;

ług wuk n
buac
(chemia, chemiczny) (potocznie, potoczny) wodny roztwór silnej zasady nieorganicznej;

łuk wuk n
bogha
(sport, sportowy) wygięta broń miotająca strzały przez napięcie liny łączącej jej oba końce i nadanie tak strzale energii;

łup wup interjection
plab
…naśladujący uderzenie, zwykle nagłe i mocne

łup wup n
aicseam
zdobycz wojenna lub pochodząca z rabunku, grabieży

łupek ˈwupɛk n
slinn
(geologia, geologiczny) skała osadowa lub metamorficzna wykazująca dobrą łupkowatość;

łupież ˈwupʲjɛʃ n
sail chnis
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) choroba skóry głowy, charakteryzująca się złuszczaniem zrogowaciałej warstwy naskórka;

łupina wuˈpʲĩna n
crotal
skórka albo zdrewniała powłoka okrywająca owoc, korzeń jadalny lub nasiono

łupić v
argain
przywłaszczać bezprawnie

łuska ˈwuska n
crotal
(botanika, botaniczny) okrywa niektórych nasion lub owoców
sliogán
(wojskowość, wojskowy) część naboju służąca do umieszczenia w niej ładunku miotającego i spłonki

łuskać v
crotal
wydobywać z łuski

łut wut n
béim
(przenośnie, przenośnia) mała ilość
cinniúint
dawna jednostka miary masy, równa 1/16 grzywny lub 1/32 funta;

łużycki wuˈʒɨt͡sʲci n
Soirbis
(językoznawstwo, językoznawczy) język słowiański, którym mówi się na Łużycach;

łydka ˈwɨtka n
colpa
(anatomia, anatomiczny) tylna część nogi człowieka, między kolanem a stopą;

łyk wɨk n
fáinleog
przełknięcie, łyknięcie pewnej ilości płynu

łykać v
fáinleog
przesuwać co do gardła, przełyku, żołądka

łypać v
claonfhéachaint
(potocznie, potoczny) spoglądać groźnie lub ukradkiem

łysina wɨˈɕĩna n
goirín
miejsce na głowie pozbawione włosów

łyska ˈwɨska n
cearc cheannann
(ornitologia, ornitologiczny) Fulica atra, wędrowny ptak nurkujący o czarnym upierzeniu oraz jasnym dziobie i czole;

łysy ˈwɨsɨ adj
maol
całkowicie lub częściowo pozbawiony włosów na głowie

łyżeczka wɨˈʒɛt͡ʃka n
spúnóg bheag
mała łyżka

łyżeczka do herbaty n
spúnóg bheag
mała łyżka, którą używa się do słodzenia i mieszania herbaty oraz innych napojów

łyżka ˈwɨʃka n
spúnóg
sztuciec służący do jedzenia

łyżka do butów ˈwɨʃka dɔ‿ˈbutuf n
ladar bróige
proste narzędzie ułatwiające zakładanie butów;

łyżka wazowa ˈwɨʃka vaˈzɔva n
ladar
(gastronomia) duża głęboka łyżka o długim trzonku, służąca do nalewania zupy z wazy

łza wza n
deoir deor
(fizjologia, fizjologiczny) kropla słonawej wody wydzielonej przez oko;

łzawić ˈwzavʲit͡ɕ v
dobhar
o oczach: wydzielać nadmiernie łzy

łódź wut͡ɕ n
bád
mała jednostka pływająca poruszająca się po wodach;

łóżko ˈwuʃkɔ n
leaba
mebel przeznaczony do spania;

łóżko piętrowe n
leaba bhuinc
rodzaj łóżka z dwoma (lub więcej) poziomami do spania;

łóżko polowe ˈwuʃkɔ pɔˈlɔvɛ n
leaba champa
łóżko składane o lekkiej konstrukcji

łączenie wɔ̃n͇ˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
nasc
czynność, podczas której coś jest łączone
siúnta
miejsce, w którym coś łączono

łącznie ˈwɔ̃n͇t͡ʃʲɲɛ adv
ar fad
razem, ogółem, po zsumowaniu

łącznik ˈwɔ̃n͇t͡ʃʲɲik n
fleiscín
(językoznawstwo, językoznawczy) dywiz, najkrótszy znak pisarski stosowany przy dzieleniu lub łączeniu wyrazów

łączny adj
cuir le chéile
wynikły z sumy, połączenia czy uogólnienia
siúnta
taki, który łączy

łąka ˈwɔ̃ŋka n
móinéar
teren gęsto porośnięty trawami;

Śiwa ˈɕiva pn
Síve
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z trzech najważniejszych bogów hinduizmu;

Śląsk ɕlɔ̃w̃sk pn
An tSiléis
(geografia, geograficzny) terytorium historyczne (kraina geograficzna i historyczna) w dorzeczu górnej i środkowej Odry;

Śnieżka ˈɕɲɛʃka pn
Sneachta Bán
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię królewny z baśni braci Grimm;

Środa Popielcowa ˈɕrɔda ˌpɔpʲjɛlˈt͡sɔva n
Céadaoin an Luaithrigh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu katolickim pierwszy dzień Wielkiego Postu, w którym głowy wiernych posypuje się popiołem;

Święta Rodzina pn
Naomhtheaghlach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w teologii chrześcijańskiej: rodzina złożona z Jezusa Chrystusa i jego rodziców;

Święto Pracy ˈɕfʲjɛ̃ntɔ ˈprat͡sɨ n
Lá Bealtaine
święto ruchu robotniczego obchodzone od 1890 roku w pierwszy dzień maja;

Święty Graal n
Soitheach Naofa
(historia, historyczny, historycznie) (mitologia, mitologiczny) mistyczny kielich lub misa z legend arturiańskich, któremu przypisywano cudowne moce oraz posłużenie się nim przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy;

Święty Mikołaj ˈɕfʲjɛ̃ntɨ mʲiˈkɔwaj pn
Naomh Nioclás
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z najpopularniejszych chrześcijańskich świętych; biskup Myry w Azji Mniejszej; patron dzieci, kancelistów parafialnych, piekarzy, podróżnych, żeglarzy, uczonych i studentów; w dniu, lub w wigilię, jego święta (6 grudnia) istnieje zwyczaj obdarowywania podarunkami;

ściana ˈɕt͡ɕãna n
balla
(budownictwo) pionowy element konstrukcyjny oddzielający dwa pomieszczenia lub miejsca;

ściany mają uszy ˈɕt͡ɕãnɨ ˈmajɔ̃w̃ ˈuʃɨ proverb
bíonn cluasa ar an gcoill
mówiąc coś poufnego, należy uważać, aby nie usłyszał lub nie podsłuchał tego ktoś niepożądany

ścieg ɕt͡ɕɛk n
greim
sposób przewlekania nitki przy szyciu lub haftowaniu

ściek ɕt͡ɕɛk n
séarach
zanieczyszczona woda

ścieki ˈɕt͡ɕɛ̇ci n
múnlach
płynne odpady

ścienny ˈɕt͡ɕɛ̃nːɨ adj
claí
znajdujący się w ścianie lub na ścianie budynku, pokoju, sali; przeznaczony do wieszania na ścianie

ścierać ˈɕt͡ɕɛrat͡ɕ v
bí ag innilt
usuwać wierzchnią warstwę z czegoś poprzez pocieranie szorstkim przedmiotem

ściereczka ɕt͡ɕɛˈrɛt͡ʃka n
ceirt deannaigh
niewielka ścierka

ścierka ˈɕt͡ɕɛrka n
ceirt
szmata służąca do mycia, ścierania czegoś
ceirt soithí
kawałek materiału do wycierania naczyń

ścierw n
ablach
(dawniej, dawny) ciało zwierzęcia w stanie rozkładu

ścierwo ˈɕt͡ɕɛrvɔ n
ablach
martwe, rozkładające się ciało zwierzęcia
gramaisc
(slangowo) amfetamina
tabhartha
(pogardliwie, pogardliwy) człowiek zły, podły

ścieśniać ˈɕt͡ɕɛ̇ɕɲät͡ɕ v
dlúthaigh
stłaczać coś, próbując to zmieścić na mniejszej przestrzeni, ściskać

ścieżka ˈɕt͡ɕɛʃka n
séad
(informatyka, informatyczny) opis lokalizacji pliku na dysku komputera;
wąski wydeptany pasek ziemi albo też specjalnie wytyczony i ubity dla pieszych

ścigać v
fiach
poszukiwać z udziałem organów prawa, poddawać sankcjom karnym
caise
rywalizować ze sobą w wyścigu

ścinać ˈɕt͡ɕĩnat͡ɕ v
bain
(motoryzacja) o zakręcie: pokonywać skracając sobie drogę przez wewnętrzny pas
oddzielać coś od całości lub od podstawy za pomocą ostrego narzędzia
gread
(sport, sportowy) w tenisie i siatkówce posyłać piłkę nad siatką szybko i stromo w dół
téacht
doprowadzić do koagulacji

ścisk ɕt͡ɕisk n
sáirsint
(mechanika) narzędzie podobne do imadła posiadające dwie szczęki służące do przytrzymywania i łączenia elementów

ściszać v
ísligh
czynić cichym, mniej głośnym
zmniejszać natężenie

ścisły ˈɕt͡ɕiswɨ adj
baileach
dokładny, precyzyjny
dlúth
złożony z ciasno upakowanych elementów

ściółka ˈɕt͡ɕuwka n
cisealú
materiał na posłanie dla zwierząt
móta
w lesie: martwe szczątki roślin

ściągać ˈɕt͡ɕɔ̃ŋɡat͡ɕ v
allmhaire
importować coś zza granicy
bailigh
egzekwować podatki lub inne należności
bithiúnach
odpisywać podczas testu, sprawdzianu, klasówki itp.
lódáil anuas
(potocznie, potoczny) pobierać pliki z internetu
dlúthaigh
schodzić się, przybywać w jedno miejsce

ścięgno ˈɕt͡ɕɛ̃ŋɡnɔ n
teannán
(anatomia, anatomiczny) włóknista tkanka odpowiedzialna za przeniesienie skurczu mięśni na układ kostny;

ślad ɕlat n
slí
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ścieżka dźwiękowa w urządzeniach i oprogramowaniu służącym do rejestracji dźwięku
oznaka przejścia, przejechania, przelotu kogoś lub czegoś

ślad węglowy n
lorg carbóin
suma emisji gazów cieplarnianych wywołanych przez daną jednostkę (osobę, organizację, wydarzenie lub produkt);

śledczy ˈɕlɛṭt͡ʃɨ n
bleachtaire
osoba prowadząca śledztwo

śledziona ɕlɛˈd͡ʑɔ̃na n
liathán
(anatomia, anatomiczny) narząd limfatyczny magazynujący krew u kręgowców;

śledzić ˈɕlɛd͡ʑit͡ɕ v
brathadóir
szpiegować podążając za kimś
slí
obserwować, badać wzrokiem rozwój zdarzeń

śledztwo n
fiosrúchán
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) badanie przez prokuraturę, policję i uprawnione osoby, czy i w jakich okolicznościach popełnione zostało przestępstwo;

śledź ɕlɛt͡ɕ n
scadán
(ichtiologia, ichtiologiczny) jadalna ryba morska;

ślepota ɕlɛˈpɔta n
daille
(medycyna, medyczny) utrata wzroku, niewidzenie
(przenośnie, przenośnia) niedostrzeganie faktów

ślepy ˈɕlɛpɨ adj
dall
taki, który nie może widzieć; który stracił wzrok
(przenośnie, przenośnia) taki, który nie zważa, nie zwraca uwagę na otoczenie albo okoliczności
taki, który czegoś nie dostrzega
taki, który nie ma narządu wzroku
zamknięty na stałe, bez wyjścia

ślepy ˈɕlɛpɨ n
dall
(potocznie, potoczny) osoba ślepa (1.1)

ślicznotka ɕlʲit͡ʃˈnɔtka n
ainnir
(potocznie, potoczny) (pieszczotliwie, pieszczotliwy) bardzo ładna kobieta

śliczny ˈɕlʲit͡ʃnɨ adj
breá
taki, który jest ładny, miły dla zmysłów; uroczy, wzbudzający pozytywne emocje

ślimak ˈɕlʲĩmak n
seilide seilche
(zoologia, zoologiczny) rodzaj bardzo rozpowszechnionego mięczaka;

ślina ˈɕlʲĩna n
seile
(fizjologia, fizjologiczny) płynna wydzielina wytwarzana w ustach;

śliniak n
bráidín
osłona z materiału lub plastiku kładziona małym dzieciom pod brodę

ślinić ˈɕlʲĩɲit͡ɕ v
dobhar
zwilżać śliną

ślinowy ɕlʲĩˈnɔvɨ adj
seileach
od: ślina

śliski ˈɕlʲisʲci adj
sciorrach
mający gładką powierzchnię nie dającą prawie zupełnie tarcia z innymi ciałami

śliwa ˈɕlʲiva n
crann plumaí
(ogrodnictwo, ogrodniczy) drzewo owocowe;
(spożywczy) duży, dorodny owoc śliwy (1.1)

śliwka ˈɕlʲifka n
pluma
(spożywczy) owoc z dużą pestką rosnący na śliwie

śliwkowy ɕlʲifˈkɔvɨ adj
plumchorcra
przyrządzony ze śliwek, z dodatkiem śliwek

ślizgawica n
gloinigh
cienka warstwa lodu na powierzchni nawierzchni ulic

ślub ɕlup n
bainis
akt zawarcia małżeństwa;

ślubowanie n
mionn
uroczyste przyrzeczenie

śluby zakonne n
gairm
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zobowiązanie członka danej wspólnoty zakonnej do przestrzegania rad ewangelicznych;

ślusarz ˈɕlusaʃ n
glasadóir
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający lub naprawiający przedmioty metalowe

śmiać się ˈɕmʲjät͡ɕ‿ɕɛ v
gáir
wydawać z siebie odgłos utożsamiany ze śmiechem

śmiałość ˈɕmʲjawɔɕt͡ɕ n
crógacht
odwaga, pewność siebie

śmiały ˈɕmʲjawɨ adj
dána
(książkowy) odważny, lubiący podejmować ryzyko
neamhnáireach
(książkowy) pewny siebie, czujący się swobodnie w kontaktach z ludźmi

śmiech ɕmʲjɛx n
gáire
charakterystyczny dźwięk i grymas twarzy wydawany przez człowieka, gdy jest mu wesoło

śmieciarka ɕmʲjɛ̇ˈt͡ɕarka n
leoraí bruscair
(motoryzacja) pojazd służący do wywożenia śmieci, odpadów;

śmieciowe jedzenie n
mearbhia
produkty wysoko przetworzone, kaloryczne, o wysokiej zawartości tłuszczy i cukrów oraz sztucznych ulepszaczy i barwników, ale ubogie w substancje odżywcze

śmiercionośny adj
marfach
powodujący lub mogący spowodować czyjąś śmierć

śmierdzieć ˈɕmʲjɛrʲd͡ʑɛ̇t͡ɕ v
boladh
o sprawach: wydawać się podejrzanymi
wydzielać nieprzyjemny zapach

śmiertelnik n
básmhar
(książkowy) istota śmiertelna, jaką jest człowiek

śmiertelność ɕmʲjɛrˈtɛlnɔɕt͡ɕ n
básmhaireacht
(demografia, demograficzny) stosunek liczby zgonów do liczby ludności bądź do liczby zachorowań na daną chorobę
podleganie śmierci; cecha tego, co zawsze kiedyś umiera

śmiertelny ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
básmhar
taki, który może umrzeć, który kiedyś umrze
marfach
taki, który zabija, przynoszący śmierć (realnie lub potencjalnie)

śmierć ɕmʲjɛrʲt͡ɕ n
bás éag
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) trwałe ustanie procesów życiowych lub aktywności;

śmieszka ˈɕmʲjɛʃka n
droimneach beag
(ornitologia, ornitologiczny) Larus ridibundus, pospolity gatunek mewy;

śmieszny ˈɕmʲjɛʃnɨ adj
greannmhar
oryginalny, dziwny
wywołujący śmiech
áiféiseach
(pejoratywnie, pejoratywny) nie dający się potraktować poważnie
(pejoratywnie, pejoratywny) zupełnie rozmijający się z oczekiwaniami

śmietana ɕmʲjɛˈtãna n
uachtar
(spożywczy) ukwaszony tłuszcz mleczny; gęsty biały płyn otrzymywany z mleka

śmietanka ɕmʲjɛˈtãnka n
uachtar
(przenośnie, przenośnia) (zobacz) śmietanka towarzyska
(spożywczy) nieukwaszony tłuszcz mleczny; gęsty biały płyn otrzymywany z mleka

śmietanowiec n
císte uachtair
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciasto z bitą śmietaną

śmietnik ˈɕmʲjɛtʲɲik n
praiseach
(potocznie, potoczny) bałagan, nieporządek

śmieć ɕmʲjɛ̇t͡ɕ n
ráiméis
coś do wyrzucenia, odpadek
siunca
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) rzecz bezwartościowa
tabhartha
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) (grubiański, grubiańsko) człowiek bez zasad, godny pogardy

śmieć ɕmʲjɛ̇t͡ɕ v
leomh
mieć odwagę, śmiałość

śmigło ˈɕmʲiɡwɔ n
aerscriú
(technologia, technika, techniczny) skręcony element konstrukcyjny zamontowany na obrotowej osi, wprawiający w ruch powietrze;

śmigłowiec n
héileacaptar
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny z wirnikiem umieszczonym nad kadłubem, poruszającym się w płaszczyźnie równoległej do ziemi

śniadanie ɕɲaˈdãɲɛ n
bricfeasta
poranny posiłek;

śniadanie kontynentalne ɕɲaˈdãɲɛ ˌkɔ̃ntɨ̃nɛ̃nˈtalnɛ n
bricfeasta Eorpach
podstawowe śniadanie serwowane zwykle w tańszych hotelach lub pensjonatach składające się z pieczywa (często słodkiego) i dodatków do niego (masła, miodu, dżemu) oraz kawy, herbaty lub soku; czasem wzbogacone o wędliny lub ser, jajecznicę, parówki, bekon itp., zazwyczaj podawane do stołu przez obsługę kelnerską, rzadziej w formie bufetu;

śniadać v
bricfeasta
(przestarzałe, przestarzały) jeść śniadanie

śniady ˈɕɲadɨ adj
dorcha
najczęściej o skórze, cerze człowieka: o barwie jasnobrązowej lub oliwkowobrązowej

śnieg ɕɲɛk n
sneachta
(meteorologia, meteorologiczny) opad w postaci kryształków lodu;
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (technologia, technika, techniczny) zły obraz na ekranie telewizora
śnieg (1.1) leżący na ziemi, przedmiotach

śnieć n
smol
(botanika, botaniczny) grzyb z rodziny śnieciowatych, powodujący szkody w uprawach pszenicy i cebuli, występujący w około 100 gatunkach

śnieżny ˈɕɲɛʒnɨ adj
ar ghile an tsneachta
biały jak śnieg
sneachtach
dotyczący śniegu, związany ze śniegiem, obfitujący w śnieg, utworzony ze śniegu

śnieżyczka n
plúirín sneachta
(botanika, botaniczny) Galanthus nivalis L., śnieżyczka przebiśnieg, przebiśnieg;

śnieżynka ɕɲɛˈʒɨ̃nka n
calóg shneachta
pojedynczy płatek śniegu

śnieżyć ˈɕɲɛʒɨt͡ɕ v
sneachta a chur
padać (o śniegu)

śnić ɕɲit͡ɕ v
taibhrigh
widzieć sen podczas spania

śpieszyć ˈɕpʲjɛʃɨt͡ɕ v
éascaigh
(książkowy) zdążać dokądś szybko
robić coś szybko, chcieć z czymś zdążyć

śpiew ɕpʲjɛf n
canadh cantaireacht
dźwięki zróżnicowane w natężeniu i wysokości, wydawane przez głos ludzki;

śpiewak ˈɕpʲjɛvak n
amhránaí
mężczyzna lub chłopiec, który śpiewa

śpiewać ˈɕpʲjɛvat͡ɕ v
can
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonywać melodię głosem

śpiewny adj
duanach
podobny do śpiewu

śpioch ɕpʲjɔx n
dallóg
człowiek lubiący dużo, długo spać

śpiwór ˈɕpʲivur n
mála codlata
(turystyka, turystyczny) worek do spania;

śpiący ˈɕpʲjɔ̃nt͡sɨ adj
codlatach
taki, któremu chce się spać

średni ˈɕrɛdʲɲi adj
ceachartha
przeciętny, taki sobie
coitianta
(matematyka, matematyczny) stanowiący wynik dzielenia sumy składników przez ich liczbę lub będący oszacowaniem tej wielkości
idirmheán
będący pośrodku między czymś małym a dużym (np. pod względem masy, siły, natężenia); nie najmniejszy i nie największy

średnia n
ceachartha
(matematyka, matematyczny) funkcja wieloargumentowa, niemalejąca ze względu na każdy swój argument, o wartościach nie mniejszych od minimum argumentów i nie większych od maksimum argumentów;
meán
(matematyka, matematyczny) (potocznie, potoczny) średnia arytmetyczna, wynik dzielenia sumy danych składników przez ich liczbę;

średnica ɕrɛdʲˈɲit͡sa n
lárlíne trastomhas
(geometria) odcinek prowadzący od jednej do drugiej krawędzi okręgu, koła lub przekroju cylindra i przechodzący przez jego środek;
trastomhas
(geometria) długość średnicy (1.1)

średnik ˈɕrɛdʲɲik n
leathstad
(językoznawstwo, językoznawczy) znak przestankowy (;) oddzielający dwie wypowiedzi, posiadajcy funkcję pośrednią między kropką a przecinkiem;

średnio-wysoko-niemiecki ˈɕrɛdʲɲɔ vɨˈsɔkɔ ɲɛ̃ˈmʲjɛt͡sʲci n
Meán-Ard-Ghearmáinis
(językoznawstwo, językoznawczy) historyczna forma języka niemieckiego (język średnio-wysoko-niemiecki);

średnioangielski n
Meán-Bhéarla
(językoznawstwo, językoznawczy) język średnioangielski;

średniowiecze ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛt͡ʃɛ n
Meánaois
epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi;

średniowieczny ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛt͡ʃnɨ adj
meánaoiseach
pochodzący ze średniowiecza, związany ze średniowieczem, dotyczący średniowiecza

środa ˈɕrɔda n
Céadaoin Dé Céadaoin
trzeci dzień tygodnia;

środek ˈɕrɔdɛk n
beartas
coś, co ułatwia działanie
ionad
miejsce jednakowo oddalone od krawędzi
wnętrze

środek transportu n
gníomhas tíolacais
jednostka umożliwiająca czynne przemieszczanie

środki n
gustal
(urzędowy) ogół posiadanych zasobów materialnych i finansowych

środkowa n
meánlíne
(geometria) odcinek łączący wierzchołek trójkąta ze środkiem przeciwległego boku;

środkowoeuropejski adj
Lár na hEorpa
odnoszący się do Europy Środkowej, związany z Europą Środkową

środkowy ɕrɔtˈkɔvɨ adj
meán
znajdujący się w środku

środowisko ˌɕrɔdɔˈvʲiskɔ n
Dé Céadaoin
grupa ludzi zajmująca się tym samym zawodem, np. aktorzy
miejsce wychowywania w grupie; ludzie z niej
timpeallacht
(ekologia, ekologiczny) ogół elementów nieożywionych i ożywionych, składających się na otoczenie

śruba ˈɕruba n
bolta
(technologia, technika, techniczny) pręt metalowy, zakończony łbem z jednej strony, a z drugiej gwintem, umożliwiającym zakręcanie lub odkręcanie;

śrubokręt ɕruˈbɔkrɛ̃nt n
scriúire
(technologia, technika, techniczny) proste narzędzie do wkręcania lub wykręcania śrub i wkrętów

śrut ɕrut n
grán luaidhe
ołowiane kulki

śrutować v
brúigh
(rolnictwo, rolniczy) przygotowywać śrutę

śródlądowy ˌɕrudlɔ̃nˈdɔvɨ adj
talamhiata
znajdujący się w środku lądu

śródmieście ɕrudˈmʲjɛ̇ɕt͡ɕɛ n
lár
centrum; główna, centralna część miasta

śródokręcie n
bíoma
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) środkowa część statku;

śródziemnomorski ˌɕrudʲʑɛ̃mnɔ̃ˈmɔrsʲci adj
Meánmhara
(geografia, geograficzny) związany z Morzem Śródziemnym lub jego basenem

świadczenie ɕfʲjaṭˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
brabach
(urzędowy) zobowiązanie przekazywania lub wykonywania czegoś na czyjąś rzecz

świadectwo ɕfʲjaˈdɛt͡stfɔ n
fianaise
opowieść świadka określonych wydarzeń
teastas
dokument urzędowo poświadczający umiejętności, wiedzę, określone zdarzenie

świadek ˈɕfʲjadɛk n
finné
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba zeznająca podczas procesu sądowego;
osoba, która widziała coś na własne oczy
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba obecna podczas aktu religijnego (np. chrztu, bierzmowania, małżeństwa) i potwierdzająca jego zaistnienie

świadek Jehowy ˈɕfʲjadɛc jɛˈxɔvɨ n
Finné Iáivé
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek związku wyznaniowego Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy;

świadomość ɕfʲjaˈdɔ̃mɔɕt͡ɕ n
comhfhios
zdawanie sobie sprawy z czegoś;
wiedza o istnieniu samego siebie

świadomy ɕfʲjaˈdɔ̃mɨ adj
comhfhiosach
mający rozbudowaną świadomość; uświadomiony
eolach
taki, który ma świadomość czegoś, uzmysławia sobie coś, zdaje sobie sprawę z czegoś

świat ɕfʲjat n
domhan saol
cała Ziemia
saol
(przenośnie, przenośnia) planeta
przestrzeń, w której się żyje

światopogląd ˌɕfʲjatɔˈpɔɡlɔ̃nt n
mana
zespół poglądów, sądów, przekonań danej osoby na temat otaczającego świata czerpanych z rozmaitych dziedzin kultury, mający wpływ na jego zachowanie;

światowy ɕfʲjaˈtɔvɨ adj
domhanda
odnoszący się do całego świata

światła ˈɕfʲjatwa n
soilse
(potocznie, potoczny) (motoryzacja) miejsce oznaczone światłami sygnalizacyjnymi na skrzyżowaniu ulic lub dróg bądź sygnalizujące przejścia dla pieszych

światło ˈɕfʲjatwɔ n
solas
(fizyka, fizyczny) promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie odbieranym przez oko;

światłoczuły ˌɕfʲjatwɔˈt͡ʃuwɨ adj
fótamhothálach
wrażliwy na światło

światły adj
glé
wyróżniający się posiadaną wiedzą i doświadczeniem

świder n
béalbhach
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do wiercenia otworów w twardych nawierzchniach (np. w skałach);

świeca ˈɕfʲjɛt͡sa n
coinneal
przedmiot z wosku, parafiny lub stearyny mający knot, chemiczne źródło światła;

świeca zapłonowa n
spréachphlocóid
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) element zapłonu silnika benzynowego;

świecidełko n
daighsín
coś co błyszczy, połyskująca ozdóbka

świecić ˈɕfʲjɛ̇t͡ɕit͡ɕ v
taitin
emitować, produkować światło

świecki ˈɕfʲjɛt͡sʲci adj
saolta
niemający związków z religią, niezależny od instytucji kościelnych

świecki ˈɕfʲjɛt͡sʲci n
duine gan foghlaim
człowiek niebędący osobą duchowną

świecznik ˈɕfʲjɛt͡ʃʲɲik n
coinnleoir
przedmiot z uchwytem na świecę lub kilka świec

świerk ɕfʲjɛrk n
sprús
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Picea A. Dietr., drzewo iglaste z rodziny sosnowatych;
(leśnictwo) drewno z drzewa świerkowego

świerszcz ɕfʲjɛrʃt͡ʃ n
criogar
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) skaczący owad wydający charakterystyczne dźwięki;

świetlik ˈɕfʲjɛtlʲik n
forléas
(architektura, architektoniczny) element dachu budynku, który doświetla pomieszczenie;
glanrosc
(botanika, botaniczny) Euphrasia L., roślina z rodziny zarazowatych o białych kwiatach, stosowana w lecznictwie przy chorobach oczu;

świetlisty adj
lonrach
(książkowy) pełen światła; promieniujący światłem

świetlny ˈɕfʲjɛtl̥nɨ adj
bán-
dotyczący światła, związany ze światłem, wykorzystujący światło

świetnie ˈɕfʲjɛtʲɲɛ adv
iontach
bardzo dobrze

świetny ˈɕfʲjɛtnɨ adj
diail
taki, któremu przypisuje się same pozytywne cechy

świeżo adv
folláin
zdrowo, młodo

świeżo upieczony adj
gearrcach
(przenośnie, przenośnia) niedawno awansowany, mianowany, nominowany do obecnej pozycji

świeży ˈɕfʲjɛʒɨ adj
úr
o produktach, potrawach: taki, który nie utracił walorów smakowych, nie uległ zepsuciu

świnia ˈɕfʲĩɲa ˈɕfʲĩɲɛ n
muc
(zoologia, zoologiczny) Sus scrofa subsp. domesticus, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych;
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) (pogardliwie, pogardliwy) o osobie nikczemnej, podłej
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) człowiek zachowujący się nieprzyzwoicie, niekulturalnie
(zoologia, zoologiczny) każde zwierzę z podrzędu świniokształtnych, Suiformes Flower;
(zoologia, zoologiczny) samica świni (1.1)
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) (wulgarnie, wulgaryzm) w połączeniu z określeniem jakiejś zbiorowości – ogólny epitet wyrażający pogardę

świniarnia n
cró muc
(zootechnika, zootechniczny) budynek do przemysłowej hodowli świń

świniopas ɕfʲĩˈɲɔpas n
muicí
człowiek, który pasie świnie

świnka ˈɕfʲĩnka n
banbh
(zdrobniale) od: świnia

świnka morska ˈɕfʲĩnka ˈmɔrska n
muc ghuine
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z gatunku świnka morska (1.1)
(zoologia, zoologiczny) Cavia porcellus, gatunek gryzonia hodowanego w domach;

świnka-skarbonka n
muicín taisce
skarbonka w kształcie świnki

świst n
feadaíl
(zoologia, zoologiczny) świst (1.1) wydawany przez niektóre zwierzęta
pléasc
przenikliwy dźwięk podobny do gwizdu, ale mniej dźwięczny

świstak ˈɕfʲistak n
marmat
(zoologia, zoologiczny) gromadny, górski gryzoń z rodziny wiewiórkowatych;

świstać v
bí ag feadaíl
wydawać świst

świstun ˈɕfʲistũn n
lacha rua
(ornitologia, ornitologiczny) Anas penelope, gatunek kaczki, z grupy kaczek właściwych (pływających);

świt ɕfʲit n
amhscarthanach
okres między nocą a dniem, gdy słońce wschodzi i niebo rozjaśnia się;
camhaoir
(przenośnie, przenośnia) moment rozpoczęcia czegoś nowego
lá
światło widoczne o świcie (1.1)

świta ˈɕfʲita n
comhluadar
otoczenie asystujące przywódcy

świtać v
breacadh an lae
o dniu zaczynać się

świąteczny ɕfʲjɔ̃nˈtɛt͡ʃnɨ adj
Nollaig
związany ze świętami, najczęściej ze świętami Bożego Narodzenia i Wielkanocy
laethanta saoire
przeznaczony na święto, używany w dni świąteczne (1.2), na uroczyste okazje
przypadający w dzień będący świętem; wolny od pracy, szkoły

świątynia ɕfʲjɔ̃nˈtɨ̃ɲa n
teampall
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów;

święcenie n
cromán
nadawanie świętego charakteru

święcić ˈɕfʲjɛ̃ɲt͡ɕit͡ɕ v
ceiliúir
traktować jako święto, obchodzić uroczyście

święcony adj
beannaithe
o charakterze sakralnym; taki, który został poświęcony

święta ˈɕfʲjɛ̃nta n
Cáisc
(potocznie, potoczny) Boże Narodzenie lub Wielkanoc

święto ˈɕfʲjɛ̃ntɔ n
lá saoire
dzień lub więcej dni wyróżniający się od innych, poświęcony czemuś lub komuś, spędzany w inny, szczególny sposób niż zwykłe dni

świętować ɕfʲjɛ̃nˈtɔvat͡ɕ v
ceiliúir
obchodzić coś uroczyście

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ adj
beannaithe
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o osobie: ktoś uznany przez jakiś Kościół lub społeczność za godnego kultu;
naoibh
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o rzeczy: coś godnego kultu religijnego

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ n
beannaithe
mężczyzna święty (1.1)

święty mikołaj ˈɕfʲjɛ̃ntɨ mʲiˈkɔwaj n
Daidí na Nollag
człowiek przebrany za Świętego Mikołaja lub świętego mikołaja (1.2), rozdający prezenty ludziom (głównie dzieciom) 6 grudnia, a w niektórych regionach w Wigilię;

świński ˈɕfʲĩj̃sʲci adj
alpachán
związany ze świnią, dotyczący świni
charakterystyczny dla świni, mający cechy świni
cáidheach
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) mówiący nieprzyzwoicie, wulgarnie na temat seksu
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) wyjątkowo niegodziwy, nieuczciwy

Źrebię ˈʑrɛbʲjɛ pn
Capall Beag
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

źdźbło ʑd͡ʑbwɔ n
brobh
(potocznie, potoczny) liść trawy lub zboża

źle ʑlɛ adv
contráilte
w niewłaściwy, niedobry sposób, niezgodnie z normami

źrebić się ˈʑrɛbʲit͡ɕ‿ɕɛ v
searrach
(zoologia, zoologiczny) w odniesieniu do klaczy, oślicy lub zebry: rodzić młode

źrebię ˈʑrɛbʲjɛ n
searrach
(zoologia, zoologiczny) młode koniowatych, np. konia, osła lub zebry – bez względu na płeć;

źrenica ʑrɛ̃ˈɲit͡sa n
mac imrisc
(anatomia, anatomiczny) czarna, okrągła plamka na tęczówce oka, będąca w rzeczywistości rozszerzającym się i zwężającym otworem regulującym dopływ światła do wnętrza oka;
(optyka, optyczny) obraz otworu przysłony aperturowej

źródlany ʑruˈdlãnɨ adj
earrach
pochodzący ze źródła (wodnego)

źródło ˈʑrudwɔ n
foinse
(hydrologia, hydrologiczny) miejsce, z którego woda wypływa na powierzchnię ziemi;
często w lm przedmiot, dokument, znalezisko, relacja ustna itp. dostarczające informacji o czymś i będące podstawą do dalszych badań
przyczyna uczuć, zachowań, chorób itp.
to, co stanowi początek czegoś
tylko w lm, (informatyka, informatyczny) kod źródłowy

źródłosłów ʑrudˈwɔswuf n
sanasaíocht
podstawa etymologiczna wyrazu

źródłowy ʑrudˈwɔvɨ adj
foinse
(o dokumencie) oryginalny; stanowiący podstawę do dalszych badań

Żagiel ˈʒaɟɛl pn
Seolta
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Żaneta ʒãˈnɛta pn
Sinéad
imię żeńskie;

Żuraw ˈʒuraf pn
Corr
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Żyd ʒɨt n
Giúdach
(etnografia, etnograficzny) członek narodu najliczniej zamieszkującego państwo Izrael;

Żyrafa ʒɨˈrafa pn
Sioráf
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Żyzny Półksiężyc ˈʒɨznɨ puwʲˈcɕɛ̃w̃ʒɨt͡s pn
Corrán Méith
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) określenie pasa żyznych ziem przypominającego kształtem półksiężyc i ciągnącego się od Egiptu poprzez Palestynę, Syrię, po tereny dawnej Mezopotamii;

żaba ˈʒaba n
frog loscann
(herpetologia, herpetologiczny) (potocznie, potoczny) pospolity płaz bezogonowy z wielu różnych rodzin, głównie z żabowatych;

żabi skok ˈʒabʲi ˈskɔk idiom
caill
(potocznie, potoczny) bardzo blisko

żabka ˈʒapka n
bang brollaigh
(potocznie, potoczny) (sport, sportowy) styl pływacki, polegający na wykonywaniu równoczesnych ruchów ramionami i nogami, w taki sposób, jak czynią to żaby;
frog
(herpetologia, herpetologiczny) młoda lub mała żaba

żabnica ʒabʲˈɲit͡sa n
láimhíneach
(ichtiologia, ichtiologiczny) Lophius piscatorius, płaska, drapieżna ryba atlantycka;

żaden ˈʒadɛ̃n pronoun
aon cheann
…informujący o braku kogoś lub czegoś

żagiel ˈʒaɟɛl n
seol
(marynarka) płat mocnej tkaniny przymocowany do masztu, służy do wykorzystywania energii wiatru jako napędu dla statku

żagiew ˈʒaɟɛf n
beo
płonący kawał drewna

żaglowy ʒaɡˈlɔvɨ adj
anairt seoil
dotyczący żagla, związany z żaglem lub z żaglami

żal ʒal n
chumha
negatywny stan emocjonalny spowodowany doznaną stratą;

żaluzja ʒaˈluzʲja n
dallóg
osłona przeciwsłoneczna zasłaniająca okno lub drzwi, składająca się z równoległych poziomych lub pionowych listewek, pasów materiału, tworzywa sztucznego lub blachy, regulowanych tak, aby wpuszczać pożądaną ilość światła;

żar ʒar n
aibhleog
tlące się, rozgrzane do czerwoności węgle lub drwa

żargon ˈʒarɡɔ̃n n
béarlagair
(językoznawstwo, językoznawczy) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) zespół jednostek językowych właściwych dla wyodrębnionej grupy społecznej lub zawodowej;

żarliwy ʒarˈlʲivɨ adj
dáiríre
cechujący się dużym zapałem, oddaniem

żarna ˈʒarna n
bró
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) urządzenie do ręcznego mielenia zboża, złożone z dwóch kamieni, jednego nad drugim, z których górny jest ruchomy względem dolnego; ; (zobacz) też żarna w Encyklopedii staropolskiej

żart ʒart n
cleas
coś, co zostało powiedziane lub zrobione dla rozrywki, tak, aby kogoś rozśmieszyć

żartowanie ˌʒartɔˈvãɲɛ n
cleas
mówienie żartów, wypowiadanie się w sposób żartobliwy

żartować ʒarˈtɔvat͡ɕ v
cleas
mówić coś śmiesznego; mówić żart, aby kogoś rozśmieszyć

żartowniś ʒarˈtɔvʲɲiɕ n
áilteoir
ktoś lubiący żartować

żarówka ʒaˈrufka n
bolgán
(elektryczność) elektryczne źródło światła, w którym elementem świecącym jest rozżarzony przewód;
(potocznie, potoczny) elektryczne źródło światła, które przypomina żarówkę (1.1), bez względu na element świecący.

żarłoczność n
airc
cecha tego, co żarłoczne; cecha tych, którzy są żarłoczni

żarłoczny ʒarˈwɔt͡ʃnɨ adj
airceach
odznaczający się ogromnym apetytem

żarłok ˈʒarwɔk n
amplóir
(potocznie, potoczny) osoba, która je dużo i często łapczywie

żałobny ʒaˈwɔbnɨ adj
dubh
(przenośnie, przenośnia) posępny, pełen smutku
wyrażający żal po śmierci bliskiej osoby

żałosny ʒaˈwɔsnɨ adj
dearóil
wyrażający żal, smutek

żałować ʒaˈwɔvat͡ɕ v
aiféala
odczuwać żal, być smutnym, przygnębionym
ubolewać nad popełnionym występkiem, złamaniem zasad
trua a bheith agat do
okazywać komuś współczucie z powodu trudnej sytuacji w jakiej się znalazł

żbik ʒbʲik n
fia-chat
(zoologia, zoologiczny) eurazjatyckie zwierzę drapieżne z rodziny kotowatych;

że ʒɛ conjunction
ar nós go
…podające skutek opisany w zdaniu nadrzędnym
go
…rozwijające opis zawarty w zdaniu nadrzędnym

żeberka n
féith
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z żeberek (1.1)
(spożywczy) porcje mięsa z żebrami;

żeberko ʒɛˈbɛrkɔ n
easna
(spożywczy) porcja mięsa z żebrami

żebractwo n
fánaíocht
proszenie w miejscu publicznym o wsparcie materialne w sytuacji biedy

żebrak ˈʒɛbrak n
bacach
ten, kto żebrze

żebro ˈʒɛbrɔ n
easna
(anatomia, anatomiczny) kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową;

żeby ˈʒɛbɨ conjunction
ar nós go
…łączący zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym okolicznikowym celu

żeglarstwo n
seol
(dawniej, dawny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) odmiana transportu wodnego, która wykorzystuje statki żaglowe;
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (sport, sportowy) dziedzina turystyki, sportu i rekreacji na statkach żaglowych;

żeglarz ˈʒɛɡlaʃ n
maraí
człowiek trudniący się żeglarstwem, uprawiający żeglarstwo dla celów rekreacyjnych lub sportowych

żeglować ʒɛɡˈlɔvat͡ɕ v
seol
przemieszczać się po wodzie środkiem transportu, szczególnie żaglowym

żegnać v
ceiliúir
wypowiadać słowa, czynić gesty pożegnania, rozstając się z kimś

żel ʒɛl n
glóthach
(chemia, chemiczny) galaretowata substancja, koloid mający postać sztywnej sieci, efekt zgęstnienia płynu;

żelatyna ˌʒɛlaˈtɨ̃na n
geilitín
(chemia, chemiczny) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych;

żelazko ʒɛˈlaskɔ n
iarann
urządzenie służące do ręcznego prasowania;

żelazny ʒɛˈlaznɨ adj
iarnaí
wykonany z żelaza lub zawierający żelazo

żelazo ʒɛˈlazɔ n
iarann
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) metaliczny pierwiastek chemiczny o symbolu Fe i liczbie atomowej 26;
(potocznie, potoczny) pospolity, srebrzystoszary i twardy metal z wysoką zawartością żelaza (1.2)

żelbet ˈʒɛlbɛt acronym
coincréit threisithe
= (budownictwo) żelazobeton;

żelbetowy ˌʒɛlbɛˈtɔvɨ adj
coincréit
wykonany z żelbetu

żeliwo ʒɛˈlʲivɔ n
iarann múnla
(hutnictwo, hutniczy) (chemia, chemiczny) stop odlewniczy żelaza z węglem i innymi pierwiastkami;

żenada ʒɛ̃ˈnada n
adhnáire
wstyd, skrępowanie, zawstydzenie, zażenowanie

żerdź ʒɛrʲt͡ɕ n
fara
długa, prosta gałąź lub cienki pień

żerować v
cart
(biologia, biologiczny) zdobywać i spożywać pokarm

żeński ˈʒɛ̃j̃sʲci adj
baineann
odnoszący się do kobiety, przeznaczony dla kobiety

żmija ˈʒmʲija n
nathair
(herpetologia, herpetologiczny) gad z podrodziny węży;

żmijowate n
nathair
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Viperidae Oppel, rodzina węży w obrębie nadrodziny Elapoidea;

żniwa ˈʒʲɲiva n
aimsir an fhómhair fómhar
pora roku, kiedy wykonuje się te prace
fómhar
(rolnictwo, rolniczy) koszenie i zbiórka zboża i niektórych innych roślin uprawnych;

żniwiarz ˈʒʲɲivʲjaʃ n
buainteoir
osoba pracująca przy żniwach

żniwo ˈʒʲɲivɔ n
fómhar
(przestarzałe, przestarzały) dojrzałe zboże, gotowe do zżęcia

żona ˈʒɔ̃na n
bean chéile
kobieta będąca w związku małżeńskim z inną osobą

żonaty ʒɔ̃ˈnatɨ adj
pósta
zwykle o mężczyźnie: mający żonę

żonkil ˈʒɔ̃ŋʲcil n
lus an chromchinn
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Narcissus jonquilla, gatunek narcyza o charakterystycznych żółtych kwiatach;

żorżeta ʒɔrˈʒɛta n
seoirséad
(włókiennictwo) lekka, przejrzysta tkanina nieregularnie marszczona;

żołd ʒɔwt n
díol
pensja, pieniądze dawane żołnierzowi za jego służbę;

żołna n
beachadóir
(ornitologia, ornitologiczny) Meropidae, ptak z rzędu kraskowych

żołnierski adj
míleata
dotyczący żołnierza, związany z żołnierzem

żołnierz ˈʒɔwɲɛʒɛ ˈʒɔwʲɲɛʃ n
saighdiúir
(wojskowość, wojskowy) członek sił zbrojnych państwa; ; (zobacz) też żołnierz w Encyklopedii staropolskiej

żołądek ʒɔˈwɔ̃ndɛk n
goile
(anatomia, anatomiczny) część układu pokarmowego przed jelitami, który trawi białka przy udziale kwasu solnego;

żołądź ˈʒɔwɔ̃ɲt͡ɕ n
dearcán
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) owoc dębu;

żołędnica n
dallóg fhéir
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodzaju żołędnica (1.1)

żołędziowy ˌʒɔwɛ̃ɲˈd͡ʑɔvɨ adj
dearcán
dotyczący żołędzi, owoców dębu

żreć ʒrɛt͡ɕ v
alp
(pospolicie) (obraźliwie) o człowieku: jeść chciwie, łapczywie lub niechlujnie

żubr ʒupr̥ n
bíosún
(zoologia, zoologiczny) masywny ssak z rzędu parzystokopytnych z charakterystycznie uformowaną przez włosy brodą pod pyskiem;

żubr europejski n
bíosún
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Bison bonasus Linnaeus, gatunek ssaka kopytnego z rodziny wołowatych, występujący w Azji;

żuchwa ˈʒuxfa n
giall
(anatomia, anatomiczny) ruchoma kość szkieletu czaszki;

żujka n
cíor
(gwara, gwarowe) (zoologia, zoologiczny) odłykany i przeżuwany pokarm u zwierząt z podrzędu przeżuwaczy

żuk ʒuk n
ciaróg
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodziny poświętnikowatych;
(potocznie, potoczny) chrząszcz

żuraw ˈʒuraf n
corr
(ornitologia, ornitologiczny) Grus, duży ptak o długiej szyi i nogach z charakterystycznym ogonem w formie pióropusza należący do podrodziny żurawi;
(technologia, technika, techniczny) urządzenie dźwignicowe z kolumną i wysięgnikiem służące do podnoszenia i przenoszenia ciężarów na niewielkie odległości;

żurawina ˌʒuraˈvʲĩna n
mónóg
(botanika, botaniczny) Vaccinium sect. Oxycoccus Hill., rodzaj krzewinek z rodziny wrzosowatych posiadająca jadalne jagody;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc żurawiny (1.1)

żuć ʒut͡ɕ v
cogain
rozgniatać pokarm zębami; wolno coś gryźć

żwacz ʒvat͡ʃ n
bolg
(zoologia, zoologiczny) jeden z przedżołądków u przeżuwaczy;

żwawy ˈʒvavɨ adj
anamúil
pełen werwy i temperamentu

żwir ʒvʲir ˈʒvʲirɨ n
gairbhéal
okruchowa skała osadowa o luźnej postaci;

życica ʒɨˈt͡ɕit͡sa n
coirce préacháin
(botanika, botaniczny) Lolium L., roślina trawiasta z rodziny wiechlinowatych;

życie ˈʒɨt͡ɕɛ n
saol
(biologia, biologiczny) zespół procesów zachodzących w organizmie żywym lub jego poszczególnych częściach;

życiorys ʒɨˈt͡ɕɔrɨs n
beathaisnéis
opis czyjegoś życia i czyjejś działalności

życiowy ʒɨˈt͡ɕɔvɨ adj
abairt
(potocznie, potoczny) biorący pod uwagę realia życia

życzenie ʒɨˈt͡ʃɛ̃ɲɛ n
dúil
pragnienie; to, czego się chce, co pragnie się zrealizować
santaigh
w lm: to, czego życzy się komuś (najczęściej w święto lub z powodu innej ważnej okazji)

życzyć ˈʒɨt͡ʃɨt͡ɕ v
santaigh
składać życzenia

żyd ʒɨt n
Giúdach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca judaizmu

żydowski ʒɨˈdɔfsʲci adj
Giúdach
związany z Żydami, ich religią, kulturą

żydowski ʒɨˈdɔfsʲci n
Giúdais
(językoznawstwo, językoznawczy) (język) jidysz

żyletka ʒɨˈlɛtka n
lainne rásúir
stalowe dwustronne ostrze, umieszczane w maszynce do golenia;

żyrafa ʒɨˈrafa n
sioráf
(zoologia, zoologiczny) Giraffa Brisson, ssak z rzędu parzystokopytnych, z charakterystyczną długą szyją, żyjące na afrykańskich sawannach;

żyrandol ʒɨˈrãndɔl n
coinnleoir craobhach
ozdobna, najczęściej wieloramienna, lampa wisząca pod sufitem

żyrować v
ráthaíocht
(handel, handlowy) poręczać spłatę sumy wekslowej za osobę pożyczającą pieniądze

żytni ˈʒɨtʲɲi adj
seagal
dotyczący żyta (Secale L.)
wykonany z ziarna żyta

żyto ˈʒɨtɔ n
seagal
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Secale L., zbożowa roślina jednoroczna, dwuletnia lub wieloletnia z rodziny wiechlinowatych;
(spożywczy) (rolnictwo, rolniczy) ziarno żyta (1.1)

żywcem adv
beo
tak, że ktoś lub coś żyje podczas pewnej czynności, której jest obiektem

żywe srebro ˈʒɨvɛ ˈsrɛbrɔ n
airgead beo
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) rtęć

żywica ʒɨˈvʲit͡sa n
roisín
(biologia, biologiczny) półprzezroczysta wydzielina komórek roślinnych, zawierająca węglowodany (terpentynę) i olejki eteryczne oraz inne płynne i stałe substancje;

żywiciel n
abhlann
(biologia, biologiczny) organizm żywiący pasożyta

żywicować v
buacaire
wydobywać żywicę z drzew iglastych

żywiczny adj
roisíneach
taki, który zawiera żywicę; pełen żywicy; pachnący żywicą

żywienie ʒɨˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
oiliúint
(rzeczownik odczasownikowy) od żywić

żywieniowiec n
bia-eolaí
specjalista w dziedzinie żywienia

żywioł ˈʒɨvʲjɔw n
dúil
(filozofia, filozoficzny) jeden z elementów tworzących świat materialny: ogień, woda, ziemia, powietrze

żywić ˈʒɨvʲit͡ɕ v
saolaigh
karmić, dawać jeść, utrzymywać kogoś

żywność ˈʒɨvnɔɕt͡ɕ n
bia
ogół produktów spożywczych;

żywo adv
go láidir
z duży natężeniem

żywokost ʒɨˈvɔkɔst n
lus na gcnámh briste
(botanika, botaniczny) Symphytum L., bylina z rodziny ogórecznikowatych o zwisających kwiatach z promienistą, rurkowato-dzwonkowatą koroną, rosnąca w wilgotnych lasach, łąkach i zaroślach;

żywopłot ʒɨˈvɔpwɔt n
airbhe
płot złożony z przyciętych lub naturalnie rosnących roślin;

żyworodność n
beobhreitheach
(zoologia, zoologiczny) forma rozrodu zwierząt polegająca na tym, że zarodek początkowo rozwija się wewnątrz organizmu matki;

żywot ˈʒɨvɔt n
beatha
(książkowy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) życiorys, zwłaszcza w odniesieniu do świętych
(książkowy) życie, istnienie

żywotny ʒɨˈvɔtnɨ adj
anamúil
aktywny, mający dużo energii, czynny

żywy ˈʒɨvɨ adj
beo
przejawiający oznaki życia
będący w użyciu
jasny, jaskrawy, niestonowany
żwawy, szybki

żywy inwentarz n
stoc
(rolnictwo, rolniczy) ogół zwierząt hodowlanych w gospodarstwie

żywy obraz n
ar athphrátaí
ktoś charakteryzujący się wysokim podobieństwem / zgodnością z oryginałem, rzeczywistością lub obiektem porównywanym lub wiernością w przedstawieniu / oddaniu kogoś czegoś

żyzność ˈʒɨznɔɕt͡ɕ n
bisiúlacht
cecha gleby umożliwiającej obfity wzrost roślin na niej

żyzny ˈʒɨznɨ adj
arúil
(rolnictwo, rolniczy) dający wysokie plony
(rolnictwo, rolniczy) posiadający właściwości umożliwiające wydanie obfitych plonów

żyć ʒɨt͡ɕ v
mair
bytować w jakichś warunkach
istnieć w sposób właściwy organizmom żywym
obcować z kimś

żyła ˈʒɨwa n
féith
(anatomia, anatomiczny) naczynie krwionośne, w którym krew płynie do serca;

żyłka n
dorú (iascaireachta)
cienka, mocna nić
féith
(potocznie, potoczny) predyspozycja lub zamiłowanie

żółciowy ʒuwʲˈt͡ɕɔvɨ adj
confach
(biologia, biologiczny) dotyczący żółci

żółta febra n
fiabhras buí
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ostra, tropikalna choroba zakaźna ludzi i innych naczelnych wywoływana przez flawiwirusa, a przenoszona przez komary, która może objawiać się m.in. gorączką i żółtaczką

żółtaczka ʒuwˈtat͡ʃka n
buíochán
(medycyna, medyczny) ogólnie choroba powodująca zażółcenie skóry, błon śluzowych i białkówki oczu wskutek nagromadzenia się bilirubiny w surowicy krwi i tkankach organizmu;

żółtaczkowy adj
buí
(medycyna, medyczny) związany z żółtaczką, dotyczący żółtaczki; typowy dla żółtaczki

żółtawy ʒuwˈtavɨ adj
leathbhuí
lekko zabarwiony na żółto, podobny do koloru żółtego; niezupełnie żółty, prawie żółty

żółtko ˈʒuwtkɔ n
buíocán
(spożywczy) wewnętrzna, żółta część jajka drobiu stosowana jako półprodukt przy przygotowywaniu potraw, wypieków i deserów
(zoologia, zoologiczny) substancja w jaju owadów, gadów i ptaków, stanowiąca materiał budulcowy i odżywczy dla zarodka;

żółto adv
buí
z użyciem żółtej barwy, z obecnością żółci

żółtodziób ʒuwˈtɔd͡ʑup n
duine gan foghlaim
(potocznie, potoczny) osoba niedoświadczona, laik, amator

żółty ˈʒuwtɨ adj
buí
mający kolor trzeciego pasma tęczy, taki jak kolor żółtka, kwiatu jaskra, owocu cytryny itp.; mający kolor podstawowy;

żółw ʒuwf n
turtar
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu Testudines, należące do gromady gadów;

żółw lamparci ˈʒuwf lãmˈparʲt͡ɕi n
toirtís liopaird
(zoologia, zoologiczny) Psammobates pardalis, gatunek afrykańskiego żółwia lądowego z rodzaju Psammobates

żółw lądowy ˈʒuwf lɔ̃nˈdɔvɨ n
toirtís
(zoologia, zoologiczny) żółw, którego środowiskiem naturalnym jest ląd

żółw morski ˈʒuwf ˈmɔrsʲci n
turtar
(zoologia, zoologiczny) żółw, którego środowiskiem naturalnym jest morze

żółwi ˈʒuwvʲi adj
toirtís
związany z żółwiem lub żółwiami

żółć ʒuwʲt͡ɕ n
domlas
(medycyna, medyczny) wydzielina wątrobowa;
(przenośnie, przenośnia) gniew, zdenerwowanie, oburzenie, irytacja

żądanie ʒɔ̃nˈdãɲɛ n
iarr
kategorycznie wyrażone życzenie

żądlić v
cealg
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) wbijać żądło

żądny adj
alpartha
pragnący czegoś w sposób niepohamowany

żądza ˈʒɔ̃nd͡za n
ainmhian
fizyczne pożądanie
dúil
silne pragnienie, chęć

żądło ˈʒɔ̃ndwɔ n
cealg
(zoologia, zoologiczny) u owadów z grupy żądłówek: narząd w postaci kolca wbijanego w ciało ofiary, często w połączeniu z wstrzyknięciem jadu;

żąć ʒɔ̃ɲt͡ɕ v
buain
(rolnictwo, rolniczy) ścinać zboże lub trawę ręcznie, za pomocą jakiegoś narzędzia np. sierpa, kosy

żłobić ˈʒwɔbʲit͡ɕ v
clais
o czasie: powodować powstawanie zmarszczek na twarzy lub zmiany w psychice
wycinać rowki, wgłębienia