ator suffix
ator
tworzy rzeczowniki rodzaju męskiego, nazwy osób i rzeczy wykonujących czynność

czyńca suffix
fex
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę, twórcę, sprawcę czegoś

ek ɛk suffix
us
tworzy zdrobnienia rzeczowników rodzaju męskiego

fagia ˈfaɟja suffix
phagia
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z odżywianiem się, zjadaniem, pochłanianiem, pożeraniem

izm ism̥ suffix
ismus
…tworzący rzeczowniki abstrakcyjne, zwykle blm, oznaczające doktryny polityczne lub społeczne, kierunki artystyczne, pojęcia naukowe, a także niektóre inne wyrazy mające sugerować związek z takimi rzeczownikami

log lɔk suffix
logus
ostatni człon wyrazów złożonych tworzący rzeczowniki określające osoby zajmujące się badaniem, nauką

logia ˈlɔɟja suffix
logia
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z nauką

owiec ˈɔvʲjɛʦ̑ suffix
tor
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę czynności związanej z rzeczownikiem lub posiadacza jakiejś cechy

plegia ˈplɛɟja suffix
plegia
(medycyna, medyczny) w złożeniach: paraliż określonego rodzaju

zaur suffix
saurus
…tworzący wyrazy oznaczające jaszczurkę lub szerzej gada

AD a‿ˈdɛ acronym
AD
rok Pański

Aaron aˈːrɔ̃n pn
Aaron
(biblijny) postać biblijna, brat Mojżesza;
imię męskie;

Aaronita n
Aaronitae
(biblijny) (etnografia, etnograficzny) potomek Aarona

Abachum pn
Abachum
imię męskie

Abana pn
Abana
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) rzeka w Syrii, przepływająca przez Damaszek

Abchazja apˈxazʲja pn
Abasci
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) formalnie republika autonomiczna wchodząca w skład Gruzji;

Abdera pn
Abdera
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto portowe, kolonia kartagińska, znajdująca się na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto, kolonia grecka w południowej Tracji nad Morzem Egejskim, niedaleko ujścia rzeki Nestos

Abdiasz pn
Abdias
(biblijny) postać biblijna, prorok;

Abel ˈabɛl pn
Abel
imię męskie;

Abelard aˈbɛlart pn
Abaelardus Abelardus
imię męskie;

Aberdeen pn
Aberdonia
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Szkocji (Wielka Brytania);

Abidżan abʲˈiʤ̑ãn ˈabʲiʤ̑ãn pn
Abidjan
(geografia, geograficzny) miasto, siedziba rządu Wybrzeża Kości Słoniowej;

Abisynia ˌabʲiˈsɨ̃ɲja pn
Abesinia
(geografia, geograficzny) (dawniej, dawny) Etiopia;

Abraham abˈraxãm pn
Abraham
(biblijny) postać biblijna, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Abram ˈabrãm pn
Abram
imię męskie

Abruzja abˈruzʲja pn
Aprutium
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w centralnych Włoszech nad Morzem Adriatyckim;

Absalom apˈsalɔ̃m pn
Absalom
(biblijny) postać biblijna, syn króla Dawida;

Abundiusz pn
Abondius Abundius Abundus
imię męskie

Achaja aˈxaja pn
Achaia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w Grecji;

Achilles aˈxʲilːɛs pn
Achilles
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;
Achilles Achilleus
(mitologia grecka) heros i bohater wojny trojańskiej, syn Peleusa i Tetydy;

Adam ˈadãm pn
Adamus Adam
(biblijny) według Księgi Rodzaju imię pierwszego człowieka na Ziemi oraz protoplasty rodu ludzkiego;
imię męskie;

Adonis aˈdɔ̃ɲis pn
Adonis
(mitologia grecka) urodziwa postać mitologiczna, ukochany Afrodyty;

Adyga pn
Athesis
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech uchodząca do Zatoki Weneckiej;

Afganistan ˌavɡãˈɲistãn pn
Afgania Ariana Afganistania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu;

Afra pn
Afra
imię żeńskie;

Afryka ˈafrɨka pn
Africa Libya
(geografia, geograficzny) trzeci pod względem wielkości kontynent na Ziemi;

Afrykan pn
Africanus
imię męskie;

Agamemnon ˌaɡãˈmɛ̃mnɔ̃n pn
Agamemnon
(mitologia grecka) mityczny władca Myken;

Agapit pn
Agapetus
imię męskie;

Agata aˈɡata pn
Agatha
imię żeńskie;

Agatangelus pn
Agathangelus
imię męskie

Agaton pn
Agatho Agathon
imię męskie;

Aglaja aɡˈlaja pn
Aglaea
(mitologia grecka) córka Mantineosa, żona Abasa, matka Akrizjosa i Projtosa
(mitologia grecka) jedna z Charyt;
(mitologia grecka) jedna z nimf, matka Nireusa

Agnieszka aɟˈɲɛʃka pn
Agnes
imię żeńskie;

Agrigento pn
Agrigentum
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone na południowym wybrzeżu Sycylii;

Aimée pn
Amata
imię żeńskie

Aj pn
Hai
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne kananejskie miasto-państwo, położone w środkowym Izraelu;

Ajschylos ajsˈxɨlɔs pn
Aeschylus
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny dramatopisarz grecki;

Akka pn
Ptolemais Acco
(geografia, geograficzny) miasto portowe w Izraelu, w Dystrykcie Północnym;

Akwileja ˌakfʲiˈlɛja pn
Aquileia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech; w starożytności ważne miasto, później siedziba patriarchy;

Akwilon aˈkfʲilɔ̃n pn
Aquilo
(mitologia rzymska) bóg wiatru północnego, utożsamiany z greckim Boreaszem;

Akwin pn
Aquinum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum;

Akwinata pn
Aquinas
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przydomek Tomasza z Akwinu, świętego Kościoła katolickiego;

Akwitania ˌakfʲiˈtãɲja pn
Aquitania
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-zachodniej Francji ze stolicą w Bordeaux;

Akwitańczyk n
Aquitanus
mieszkaniec Akwitanii

Akwizgran aˈkfʲizɡrãn pn
Aquisgranum Urbs Aquensis
(geografia, geograficzny) niemieckie miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, bezpośrednio przy granicy z Belgią i Holandią;

Alaska aˈlaska pn
Alasca
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Alba Longa n
Alba Longa
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) na poły mitologiczna, według przekazów najważniejsza osada starożytnego Lacjum, istniejąca do połowy VII w. p.n.e. w okolicach jeziora Albano w dzisiejszych Włoszech;

Albania alˈbãɲja pn
Albania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy, ze stolicą w Tiranie;

Albert ˈalbɛrt pn
Albertus
imię męskie;

Alcybiades pn
Alcibiades
(historia, historyczny, historycznie) ateński strateg;
imię męskie

Alcyd pn
Alcides
(mitologia rzymska) heros z mitologii rzymskiej, syn Jowisza, utożsamiany z greckim Heraklesem

Aldebaran ˌaldɛˈbarãn pn
Aldebaran
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd podwójnych, czerwonych olbrzymów i najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Aleksander ˌalɛˈksãndɛr pn
Alexander
imię męskie;

Aleksandra ˌalɛˈksãndra pn
Alexandra
(mitologia grecka) (zobacz) Kasandra
imię żeńskie;

Aleksandria ˌalɛˈksãndrʲja pn
Alexandria
(geografia, geograficzny) miasto w Egipcie leżące nad brzegiem Morza Śródziemnego;

Aleksja aˈlɛksʲja pn
Alexia
imię żeńskie;

Aleppo aˈlɛpːɔ pn
Beroea
(geografia, geograficzny) największe miasto Syrii, położone w północno-zachodniej części kraju, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego;
(geografia, geograficzny) muhafaza ze stolicą w Aleppo (1.1)

Alfeusz pn
Alphaeus
imię męskie;

Alfons ˈalfɔ̃w̃s pn
Alphonsus
imię męskie;

Alfred ˈalfrɛt pn
Alfredus
imię męskie;

Algier ˈalʲɟɛr pn
Algeria
(geografia, geograficzny) stolica Algierii;

Algieria alʲˈɟɛrʲja pn
Algerium Algeria
(geografia, geograficzny) państwo w północnej Afryce ze stolicą w Algierze;

Alicante pn
Lucentum
(geografia, geograficzny) miasto portowe w południowo-wschodniej Hiszpanii;

Alkione alʲˈcɔ̃nɛ pn
Alcyone
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w Plejadach; jedna z gwiazd w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd pojedynczych;
(mitologia grecka) córka Idasa, syna Afareusa, i Marpessy oraz żona Meleagra;
(mitologia grecka) jedna z Plejad; córka Atlasa i Plejone; przeniesiona na firmament jako gwiazda Alkione (1.4);
(mitologia grecka) królewna z Magnezji; córka Eola i żona Keyksa, zamieniona w zimorodka;

Alma Mater n
Alma Mater
(podniośle) czyjś uniwersytet lub inna wyższa uczelnia

Alojzy aˈlɔjzɨ pn
Aloysius Aloisio
imię męskie;

Alpy ˈalpɨ pn
Alpes
(geografia, geograficzny) najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia;

Aluta pn
Aluta Alutus
(geografia, geograficzny) rzeka w Rumunii, lewy dopływ Dunaju;

Alwarez pn
Alvarus
imię męskie

Alzacja alˈzaʦ̑ʲja pn
Elisatia Alsatia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem;

Amadeusz ˌãmaˈdɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Amadeus
imię męskie;

Amalia ãˈmalʲja pn
Amalia
imię żeńskie;

Ambroży ãmˈbrɔʒɨ pn
Ambrosius
imię męskie;

Ameryka ãˈmɛrɨka pn
America
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;
(potocznie, potoczny) (geografia, geograficzny) Stany Zjednoczone Ameryki

Ameryka Południowa ãˈmɛrɨka ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
America Australis America Meridionalis
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;

Ameryka Północna ãˈmɛrɨka puwˈnɔʦ̑na pn
America Septentrionalis
(geografia, geograficzny) kontynent położony na półkulach: północnej i zachodniej;

Amsterdam ãmˈstɛrdãm pn
Amstelodamum
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Holandii;

Amu-daria ˌãmu‿ˈdarʲja pn
Oxus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Azji Środkowej, powstaje z połączenia rzek Wachsz i Pandż, uchodzi do Jeziora Aralskiego;

Anafi pn
Anaphe
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Egejskim, w południowej części archipelagu Cyklad;

Anaklet pn
Anacletus
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

Ananke ãˈnãŋkɛ pn
Anance Necessitas
(mitologia grecka) bogini i uosobienie konieczności, bezwzględnego przymusu, nieuchronności i siły zniewalającej do podporządkowania się wyrokowi przeznaczenia, utożsamiana z rzymską Necessitas;

Anastazja ˌãnaˈstazʲja pn
Anastasia
imię żeńskie;

Anastazy ˌãnaˈstazɨ pn
Anastasius
imię męskie;

Anatolia ˌãnaˈtɔlʲja pn
Asia Minor
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i region współczesnej Turcji obejmujący półwysep Azji Mniejszej;

Andaluzja ˌãndaˈluzʲja pn
Vandalitia
(geografia, geograficzny) kraina w południowej Hiszpanii

Andora ãnˈdɔra pn
Andorra
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielkie państwo w Europie między Francją a Hiszpanią;

Andrea ãnˈdrɛa pn
Andrea
imię żeńskie w kilku językach;

Andromacha pn
Andromache
(mitologia grecka) postać z mitów i literatury starogreckiej, córka króla Eetiona, żona Hektora, matka Astyanaksa; archetyp matki i żony cierpiącej jako ofiara wojny;

Andromeda ˌãndrɔ̃ˈmɛda pn
Andromeda
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą;
imię żeńskie;
(mitologia grecka) królewna etiopska, córka Cefeusza i Kasjopei oraz żona Perseusza, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Andromedy (1.3);

Andrychów ãnˈdrɨxuf pn
Andrichovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Andrzej ˈãnḍʒɛj pn
Andreas
imię męskie;

Andy ˈãndɨ pn
Andes
(geografia, geograficzny) góry w Ameryce Południowej;

Angl n
Anglus
(historia, historyczny, historycznie) członek plemienia germańskiego zamieszkującego od V do VI wieku Brytanię;

Anglia ˈãŋɡlʲja pn
Anglia
(potocznie, potoczny) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej;
Anglia Albion
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Wielkiej Brytanii

Anglik ˈãŋɡlʲik n
Anglus
mężczyzna narodowości angielskiej

Angola ãŋˈɡɔla pn
Angolia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Ani pn
Abnicum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) stanowisko archeologiczne i ruiny w miejscu dawnego ormiańskiego miasta na wschodzie obecnej Turcji przy granicy z Armenią;

Anicet pn
Anicetus
imię męskie;

Aniela ãˈɲɛla pn
Angela
imię żeńskie;

Anioł ˈãɲɔw pn
Angelus
imię męskie;

Ankara ãŋˈkara pn
Ancyra
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Turcji;

Anna ˈãnːa pn
Anna
(oficjalnie) (urzędowy) imię żeńskie;

Anno Domini n
anno Domini
(książkowy) (dosłownie) roku Pańskiego, określa datę w odniesieniu do początku naszej ery

Antananarywa ˌãntãnãnaˈrɨva pn
Antananarivo
(geografia, geograficzny) stolica Madagaskaru;

Antares ãnˈtarɛs pn
Antares
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Skorpiona;

Antarktyda ˌãntarkˈtɨda pn
Antarctica
(geografia, geograficzny) kontynent, na którym znajduje się biegun południowy;

Antarktyka ãnˈtarktɨka pn
Antarctica
(geografia, geograficzny) rejon globu ziemskiego od bieguna południowego do 60° szerokości geograficznej południowej, obejmujący Antarktydę, jej lądolód oraz otaczające je wody;

Anteros pn
Anterus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości odwzajemnionej lub miłości nieodwzajemnionej i zemsty za miłość odrzuconą;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Antioch ˈãntʲjɔx pn
Antiochus
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie;

Antiochia pn
Antiochia
(geografia, geograficzny) współczesne miasto w południowej Turcji, nad Morzem Śródziemnym;

Antiochia Pizydyjska pn
Antiochia ad Pisidiam
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Antiochia, starożytne miasto w Azji Mniejszej, położone na granicy Pizydii i Frygii;

Antoni ãnˈtɔ̃ɲi pn
Antonius Antoninus
imię męskie;

Antonia ãnˈtɔ̃ɲja pn
Antonia
imię żeńskie;

Antonin pn
Antoninus
imię męskie

Antonina ˌãntɔ̃ˈɲĩna pn
Antonina
imię żeńskie;

Antwerpia ãntˈfɛrpʲja pn
Antverpia Ando Verpia
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii;

Antychryst pn
Antichristus
(wariant) (biblijny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) antychryst

Antyle Holenderskie ãnˈtɨlɛ ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲcɛ pn
Antillae Nederlandenses
(geografia, geograficzny) holenderskie terytorium autonomiczne;

Anzelm ˈãw̃zɛlm pn
Anselmus
imię męskie;

Apeliotes ˌapɛˈlʲjɔtɛs pn
Solanus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru wschodniego;

Apeniny ˌapɛ̃ˈɲĩnɨ pn
Apenninus
(geografia, geograficzny) łańcuch górski we Włoszech;

Apia ˈapʲja pn
Apia
(geografia, geograficzny) stolica Samoa;

Apollo aˈpɔlːɔ pn
Apollo
(mitologia grecka) bóg sztuki i piękna;

Apulia pn
Apulia
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w południowych Włoszech;

Arabia aˈrabʲja pn
Arabia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu;

Arabia Saudyjska aˈrabʲja sawˈdɨjska pn
Arabia Saudiana
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim ze stolicą w Rijadzie;

Aragonia ˌaraˈɡɔ̃ɲja pn
Aragonia
(geografia, geograficzny) (administracja) region autonomiczny w północnej Hiszpanii

Archelaus pn
Archelaus
(starożytność) imię męskie;

Archimedes ˌarxʲĩˈmɛdɛs pn
Archimedes
(historia, historyczny, historycznie) grecki matematyk;

Argentyna ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃na pn
Argentina
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Argolida pn
Argolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Peloponezu, z historycznym centrum w Argos;

Arkadia arˈkadʲja pn
Arcadia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na Półwyspie Peloponeskim

Arkadiusz arˈkadʲjuʃ pn
Arcadius
imię męskie;

Arkansas arˈkãw̃zas ˈarkãw̃sɔ pn
Arcansia
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Arktur ˈarktur pn
Arcturus
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza, jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Armagedon ˌarmaˈɡɛdɔ̃n n
Armagedon
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce, w którym przy końcu świata odbędzie się bitwa między narodami;

Armenia arˈmɛ̃ɲja pn
Armenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Armoryka pn
Armorica Aremorica
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną;

Arsakes pn
Arsaces
imię męskie (noszone m.in. przez królów Partów)

Arseniusz arˈsɛ̃ɲuʃ pn
Arsenius
imię męskie;

Artakserkses pn
Artaxerxes
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

Artezja pn
Artesia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (rzadki, rzadko używany) Artois, kraina historyczna w północnej Francji, z głównym ośrodkiem w Arras;

Arystoteles ˌarɨstɔˈtɛlɛs pn
Aristoteles
(historia, historyczny, historycznie) filozof grecki,

Askaniusz pn
Ascanius
(mitologia grecka) postać mitologii greckiej i rzymskiej, syn Eneasza;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Asklepios asˈklɛpʲjɔs pn
Aesculapius
(mitologia grecka) bóg sztuki lekarskiej przedstawiany jako dojrzały, brodaty mężczyzna w długiej szacie, trzymający w ręce laskę owiniętą wężem, utożsamiany z rzymskim Eskulapem; syn Apollina i Koronis, córki Flegiasa; ojciec Higiei, Panacei, Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejriosa i Machaona;

Asyria aˈsɨrʲja pn
Assyria
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii;

Asyż ˈasɨʃ pn
Asisium
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Umbrii;

Aszkelon pn
Ascalo Ascalon Ascalonia
(geografia, geograficzny) miasto w Izraelu;

Atanazy pn
Athanasius
imię męskie;

Ateny aˈtɛ̃nɨ pn
Athenae
(geografia, geograficzny) stolica współczesnej Grecji;

Attyka pn
Attica
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w środkowej Grecji leżąca na Półwyspie Attyckim z Atenami jako głównym ośrodkiem;

Augiasz pn
Augeas
(mitologia grecka) legendarny król Elidy na Peloponezie, jeden z Argonautów, syn Heliosa;

Augsburg ˈawɡzburk pn
Augusta Vindelicorum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w Bawarii, historyczna stolica Szwabii;

August ˈawɡust pn
Augustus
imię męskie;

Augustyn awˈɡustɨ̃n pn
Augustinus
imię męskie;

Aureliusz awˈrɛlʲjuʃ pn
Aurelius
imię męskie;

Aurora awˈrɔra pn
Aurora
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 94, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1867 r.;
(mitologia rzymska) bogini zorzy porannej, brzasku i świtu, utożsamiana z grecką Eos;
imię żeńskie;

Auster ˈawstɛr pn
Auster Notus
(mitologia rzymska) bóg wiatru południowego, utożsamiany z greckim Notosem;

Australia awˈstralʲja pn
Australia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo obejmujące prawie cały kontynent australijski;
(geografia, geograficzny) najmniejszy kontynent na Ziemi;

Austrazja pn
Austrasia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, w VI–VII w. stanowiąca północno-wschodnią część merowińskiego królestwa Franków;

Austria ˈawstrʲja pn
Austria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Austro-Węgry ˌawstrɔ‿ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
Austria-Hungaria Austro-Hungaria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) państwo w Europie od 1867 do 1918 r. pod panowaniem Habsburgów, ze stolicami w Wiedniu i Budapeszcie;

Awinion aˈvʲĩɲɔ̃n pn
Avenio
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Francji nad Rodanem;

Azerbejdżan ˌazɛrˈbɛjʤ̑ãn pn
Adrabigania Atropatia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Baku;

Azja ˈazʲja pn
Asia
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca zachodnią część półwyspu Azja Mniejsza;

Ałmaty pn
Almata
(geografia, geograficzny) największe miasto Kazachstanu, do 1997 stolica kraju;

Babel pn
Babel
(biblijny) biblijna wieża opisana w Księdze Rodzaju

Babilon baˈbʲilɔ̃n pn
Babylon
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytne miasto położone w Mezopotamii, dawna stolica Babilonii, obecnie teren Iraku;

Bachus ˈbaxus pn
Bacchus
(mitologia rzymska) (zobacz) [[Dionizos, Bakchos, Liber, Liber Pater]]

Badenia pn
Badenia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec, począwszy od średniowiecza margrabstwo, księstwo a wreszcie wielkie księstwo;

Badenia-Wirtembergia ˌbadɛ̃ɲa‿vʲirtɛ̃mˈbɛrʲɟja pn
Badenia-Virtembergia
(geografia, geograficzny) kraj związkowy w południowej części Niemiec

Bagdad ˈbaɡdat pn
Bagdatum Bagdadum
(geografia, geograficzny) stolica Iraku;

Bahamy baˈxãmɨ pn
Insulae Bahamenses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo wyspiarskie w Ameryce Północnej;

Bahrajn ˈbaxrajn pn
Bachrania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Manamie;

Baje pn
Baiae
(geografia, geograficzny) miasto nad Zatoką Neapolitańską w Kampanii, słynne uzdrowisko już w czasach starożytnych;

Bajonna pn
Lapurdum
(geografia, geograficzny) miasto w południowo-zachodniej Francji;

Baktria pn
Bactria Bactriana
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna nazwa krainy położonej obecnie w północnym Afganistanie między Amu-Darią a Hindukuszem;

Baków pn
Bacovia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Bacău, miasto w Rumunii;

Balbina balˈbʲĩna pn
Balbina
imię żeńskie;

Baltazar balˈtazar pn
Balthasar
imię męskie;

Baltimore pn
Baltimora
(geografia, geograficzny) największe miasto stanu Maryland w Stanach Zjednoczonych;

Bangladesz bãŋɡˈladɛʃ pn
Bangladesia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Dhace;

Baran ˈbarãn pn
Aries
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pierwszy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 marca do 19 (20) kwietnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;

Baranek Boży baˈrãnɛɡ ˈbɔʒɨ pn
Agnus Dei
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) symboliczny tytuł Jezusa Chrystusa, nawiązujący do jego ofiary na krzyżu i starotestamentowych proroctw;

Barbara barˈbara pn
Barbara
imię żeńskie;

Barcelona ˌbarʦ̑ɛˈlɔ̃na pn
Barcino
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Katalonii;

Bari bari pn
Barium
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, stolica Apulii i prowincji Bari (1.2);

Barnaba barˈnaba pn
Barnabas
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Bartłomiej bartˈwɔ̃mʲjɛ̇j pn
Bartholomaeus Bartholomeus Bartholomæus
imię męskie;

Baruch pn
Baruch
(biblijny) postać biblijna;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Basilicata pn
Basilicata
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w południowych Włoszech z ośrodkiem administracyjnym w Potenzy;

Baszan pn
Basan
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnej Palestynie, równina na wschód od rowu Jordanu;

Bawaria baˈvarʲja pn
Bavaria
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w południowej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Monachium;

Bazylea ˌbazɨˈlɛa pn
Basilia Basilea
(geografia, geograficzny) (urbanistyka, urbanistyczny) miasto w Szwajcarii;

Bazyli baˈzɨlʲi pn
Basilius
imię męskie;

Bazylisa pn
Basilissa
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Bałtyk ˈbawtɨk n
Balticus
(geografia, geograficzny) Morze Bałtyckie

Bańska Bystrzyca ˈbãj̃ska bɨˈsṭʃɨʦ̑a pn
Neosolium
(geografia, geograficzny) miasto na Słowacji;

Beatrycze ˌbɛaˈtrɨʧ̑ɛ pn
Beatrix
imię żeńskie;

Beda pn
Beda
imię męskie;

Bejrut ˈbɛjrut pn
Berytus
(geografia, geograficzny) miasto w Azji, na Bliskim Wschodzie, stolica Libanu;

Belgia ˈbɛlʲɟja n
Belgia Belgium Belgica
(geografia, geograficzny) państwo w Europie Zachodniej ze stolicą w Brukseli;

Bellona bɛlˈːɔ̃na pn
Bellona
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 28;
(mitologia rzymska) bogini wojny, utożsamiana z grecką Enyo;

Belzebub pn
Beelzebub
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: demon, władca piekieł i złych duchów;

Benedykt bɛ̃ˈnɛdɨkt pn
Benedictus
imię męskie;

Benedykta ˌbɛ̃nɛˈdɨkta pn
Benedicta
imię żeńskie;

Benewent pn
Beneventum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, w prowincji Benewent (1.2);

Bengal ˈbɛ̃ŋɡal pn
Bengala
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Południowej, w Indiach i Bangladeszu, we wschodniej części Niziny Hindustańskiej, nad Zatoką Bengalską;

Beniamin bɛ̃ˈɲjãmʲĩn pn
Beniamin Beniaminus
imię męskie;

Benigna pn
Benigna
imię żeńskie

Benigny pn
Benignus
imię męskie;

Benin ˈbɛ̃ɲĩn pn
Beninum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Beocja bɛˈɔʦ̑ʲja n
Boeotia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w środkowej Grecji;

Berenika ˌbɛrɛ̃ˈɲika pn
Berenice
imię żeńskie;

Bergamo pn
Bergomum Bergamum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Lombardii;

Berlin ˈbɛrlʲĩn pn
Berolinum
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Niemiec;

Bernadeta pn
Bernardina
(oficjalnie) (urzędowy) imię żeńskie;

Bernardyn bɛrˈnardɨ̃n pn
Bernardinus
imię męskie;

Berno ˈbɛrnɔ pn
Verona
(geografia, geograficzny) stolica Szwajcarii;

Betel pn
Bethel
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto wymienione w Biblii, utożsamiane z ruinami w pobliżu miejscowości Bajtin na Zachodnim Brzegu;

Betelgeza pn
Betelgeuze
(astronomia, astronomiczny) czerwony nadolbrzym w Orionie;

Betlejem bɛˈtlɛjɛ̃m pn
Bethleem Bethlehemum Bethlehem Bethlem
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej części Palestyny;

Bhutan ˈbutãn pn
Butania Bhutania Butanum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Thimphu;

Białogród Królewski pn
Alba Regia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Székesfehérvár, miasto w środkowych Węgrzech;

Białoruś bʲjaˈwɔruɕ n
Ruthenia Alba Russia Alba
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Bibiana bʲiˈbʲjãna pn
Bibiana Viviana
imię żeńskie;
Bibianum
(geografia, geograficzny) miejscowość we Włoszech, w regionie Piemont, w prowincji Turyn;

Biblia ˈbʲiblʲja n
Biblia biblia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawany przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga;

Bitynia pn
Bithynia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Mniejszej, prowincja rzymska;

Bizancjum bʲiˈzãnʦ̑ʲjũm pn
Byzantium Bȳzantium
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad cieśniną Bosfor, nad zatoką Złotego Rogu; później Konstantynopol; obecnie Stambuł;

Blandyn pn
Blandinus
imię męskie;

Blandyna pn
Blandina
imię żeńskie;

Blanka ˈblãnka pn
Blanca
imię żeńskie;

Bliski Wschód ˈblʲisʲci ˈfsxut pn
Oriens Proxima
(geografia, geograficzny) obszar na styku Europy, Afryki i południowo-zachodniej Azji;

Bliźnięta blʲiʑˈɲɛ̃nta pn
Gemini
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) trzeci znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) maja do 20 (21) czerwca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Boh bɔx pn
Hypanis
(geografia, geograficzny) rzeka na Ukrainie mająca źródła na Podolu, uchodząca do Morza Czarnego;

Bohemia bɔˈxɛ̃mʲja pn
Bohemia
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 371;

Boliwia bɔˈlʲivʲja pn
Bolivia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Ameryki Południowej, ze stolicą w Sucre;

Bolonia bɔˈlɔ̃ɲja pn
Bononia
(geografia, geograficzny) miasto położone między Padem a Apeninami w północnych Włoszech;

Bolzano pn
Bauzanum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech w regionie Trydent-Górna Adyga;

Bona ˈbɔ̃na pn
Bona
imię żeńskie;

Bonawentura ˌbɔ̃navɛ̃nˈtura pn
Bonaventura
imię męskie;

Bonifacy ˌbɔ̃ɲiˈfaʦ̑ɨ pn
Bonifatius
imię męskie;

Booz pn
Booz
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Bordeaux bɔrˈdɔ pn
Burdigala
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, stolica regionu Akwitania;

Boreasz bɔˈrɛaʃ pn
Aquilo Boreas
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru północnego, utożsamiany z rzymskim Akwilonem;

Borneo bɔrˈnɛɔ pn
Borneum
(geografia, geograficzny) wyspa w Archipelagu Malajskim;

Borys ˈbɔrɨs pn
Boris
imię męskie;

Bosfor ˈbɔsfɔr pn
Bosporus
(geografia, geograficzny) cieśnina łącząca Morze Czarne z morzem Marmara, oddzielająca Europę od Azji;

Botswana bɔtsˈfãna pn
Botsuana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Bośnia ˈbɔɕɲa pn
Bosnia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w południowej Europie;

Bośnia i Hercegowina ˈbɔɕɲa ˌi‿xɛrʦ̑ɛɡɔˈvʲĩna pn
Bosnia et Herzegovina Bosnia et Herzegovia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie na Półwyspie Bałkańskim ze stolicą w Sarajewie;

Boże Narodzenie ˈbɔʒɛ ˌnarɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ pn
Nativitas Christi Natalis
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone 25 i 26 grudnia, w którym wspomina się narodzenie Jezusa Chrystusa;

Boży Grób pn
Sanctum Sepulchrum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę

Brabancja pn
Brabantia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna obejmująca część obecnej Belgii i Holandii, w średniowieczu tworzyła niezależne księstwo;

Braszów pn
Corona
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Rumunii, w okręgu Braszów;

Bratysława ˌbratɨˈswava pn
Posonium Bratislavia Danubiopolis Istropolis
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Słowacji;

Brazylia braˈzɨlʲja pn
Brasilia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Breda pn
Breda
(geografia, geograficzny) miasto w Holandii;

Bregencja pn
Brigantium Brigantia
(geografia, geograficzny) miasto w Austrii, nad Jeziorem Bodeńskim, stolica kraju związkowego Przedarulania, siedziba powiatu;

Brema ˈbrɛ̃ma pn
Brema
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Niemczech nad Wezerą;

Bremerhaven pn
Bremae Portus
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Brescia pn
Brixia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, drugie pod względem wielkości miasto Lombardii; siedziba władz prowincji Brescia (1.2);

Bretania brɛˈtãɲja pn
Britannia minor
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region w północno-zachodniej Francji;

Briańsk pn
Branscum
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Rosji, nad Desną, stolica obwodu briańskiego

Brindisi pn
Brundisium
(geografia, geograficzny) miasto portowe i gmina we Włoszech, w Apulii, położone na Półwyspie Salentyńskim;

Brno brnɔ pn
Bruna
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Brugia pn
Brugae
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Belgii, ośrodek administracyjny prowincji Flandria Zachodnia;

Bruksela bruˈksɛla pn
Brosella Bruxellae
(geografia, geograficzny) stolica Belgii;

Brunei brũˈnɛji pn
Bruneium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Brunhilda pn
Brunichildis
imię żeńskie

Bryzejda pn
Briseis Hippodameia Hippodamia
(mitologia grecka) ukochana branka Achillesa, córka Bryzesa

Brzeg bʒɛk pn
Brega
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce, w województwie opolskim;

Brześć pn
Berestum Bressicia
(geografia, geograficzny) miasto na Białorusi, przy granicy z Polską;

Bucefał pn
Bucephalus
(historia, historyczny, historycznie) koń Aleksandra Wielkiego;

Budapeszt buˈdapɛʃt pn
Budapestinum
(geografia, geograficzny) (administracja) (urzędowy) stolica Węgier;

Bukareszt buˈkarɛʃt pn
Bucaresta
(geografia, geograficzny) stolica Rumunii;

Burgundia burˈɡũndʲja pn
Burgundia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region administracyjny położony w centralnej Francji;

Burkina Faso burʲˈcĩna ˈfasɔ pn
Burkina Burcina Faso
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce;

Burundi buˈrũndʲi pn
Burundia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Bułgaria buwˈɡarʲja pn
Bulgaria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Sofii;

Byblos pn
Byblos Gibalium
(geografia, geograficzny) miasto w środkowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego, centrum administracyjne dystryktu Dżubajl;

Bydgoszcz ˈbɨdɡɔʃʧ̑ pn
Bidgostia
(geografia, geograficzny) (administracja) duże miasto w Polsce, stolica województwa kujawsko-pomorskiego;

Byk bɨk pn
Taurus
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) drugi znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) kwietnia do 20 (21) maja
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;

Bytom ˈbɨtɔ̃m pn
Bythomia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce;

Bóg buk n
Deus Dominus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej;

Bóg Ojciec pn
Deus Pater
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: pierwsza osoba Trójcy Świętej;

Błażej ˈbwaʒɛj pn
Blasius
imię męskie;

CV n
CV
(urzędowy) (biurowość, biurowy) życiorys (zawodowy)

Cagliari pn
Calaris Caralis
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, stolica autonomicznego regionu Sardynia;

Cannes pn
Canua
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji na Lazurowym Wybrzeżu;

Caracas kaˈrakas pn
Caracae
(geografia, geograficzny) stolica Wenezueli;

Cecylia ʦ̑ɛˈʦ̑ɨlʲja pn
Caecilia
imię żeńskie;

Cecyliusz pn
Caecilius
imię męskie;

Cefeusz ʦ̑ɛˈfɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Cepheus
(mitologia grecka) król Etiopii, syn Belosa oraz mąż Kasjopei i ojciec Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Cefeusza (2.1);
(mitologia grecka) król Tegei, syn Aleosa; jeden z Argonautów;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok;

Cejlon ˈʦ̑ɛjlɔ̃n pn
Taprobane
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Indyjskim;

Celestyn pn
Caelestinus
imię męskie;

Celia ˈʦ̑ɛlʲja pn
Caelia
imię żeńskie;

Celina ʦ̑ɛˈlʲĩna pn
Caelia
imię żeńskie;

Celius pn
Caelius Mons Caelius
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu wzgórz, na których wznosił się starożytny Rzym, położone między Eskwilinem a Awentynem;

Centaur ˈʦ̑ɛ̃ntawr pn
Centaurus
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Cerber ˈʦ̑ɛrbɛr pn
Cerberus
(mitologia grecka) trzygłowy pies o wężowym ogonie, strzegący bram Hadesu;

Ceres ˈʦ̑ɛrɛs pn
Ceres
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 1, z pasa głównego planetoid, do 2006 r. zaliczana do planetoid, odkryta w 1801 r.;
(mitologia rzymska) bogini urodzaju i wegetacji, utożsamiana z grecką Demeter;

Cesarstwo Rzymskie ʦ̑ɛˈsarstfɔ ˈʒɨ̃msʲcɛ pn
Imperium Romanum
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego;

Ceuta pn
Septa Septem Fratres
(geografia, geograficzny) hiszpańskie miasto będące eksklawą Maroka,

Cezar n
Caesar
(historia, historyczny, historycznie) przydomek rodowy Juliusza Cezara

Cezarea pn
Caesarea
(geografia, geograficzny) nazwa szeregu miast i miejscowości na terenie historycznego Imperium Rzymskiego;

Cezarea Filipowa pn
Caesarea Philippi
(geografia, geograficzny) starożytne miasto w Palestynie, w Galilei;

Cezarea Kapadocka pn
Caesarea in Cappadocia
(geografia, geograficzny) starożytne miasto w Azji Mniejszej, w Kapadocji;

Cezary ʦ̑ɛˈzarɨ pn
Caesarius
imię męskie;

Chalcedon pn
Chalcedon
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Bitynii, na terenie dzisiejszego Stambułu;

Charybda pn
Charybdis
(mitologia grecka) córka Posejdona i Gai, potwór morski czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej;

Cheronea ˌxɛrɔ̃ˈnɛa pn
Chaeronea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) greckie miasto w zachodniej Beocji;

Cheroneja ˌxɛrɔ̃ˈnɛja pn
Chaeronea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) greckie miasto w zachodniej Beocji;

Chicago pn
Chicagia Sicagum
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych;

Chile ˈʧ̑ʲilɛ pn
Chilia Cile
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Chiny ˈxʲĩnɨ pn
Sina Sinae
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Chios pn
Chios
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Egejskim, u wybrzeży Azji Mniejszej;

Chlodwig pn
Clodovicus
imię męskie

Chloris pn
Chloris
(mitologia grecka) bogini kwiatów, utożsamiana z rzymską Florą; jedna z nimf;
(mitologia grecka) królewna tebańska, córka Amfiona i Niobe;

Chojnice xɔjˈɲiʦ̑ɛ pn
Conimbria
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Chorwacja xɔrˈvaʦ̑ʲja n
Croatia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy ze stolicą w Zagrzebiu;

Chrodegang pn
Chrodegangus
imię męskie

Chromacjusz pn
Chromatius
imię męskie

Chrystus ˈxrɨstus pn
Christus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł, przydomek Jezusa z Nazaretu;

Chryzant pn
Chrysanthus
imię męskie

Chryzogon pn
Chrysogonus
imię męskie

Chryzostom xrɨˈzɔstɔ̃m pn
Chrysostomus
imię męskie;

Chuniald pn
Chunialdus
imię męskie

Cieszyn ˈʨ̑ɛʃɨ̃n pn
Teschena Tessinum
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w południowej Polsce, w województwie śląskim;

Cieśnina Kerczeńska pn
Bosporus Cimmerius
(geografia, geograficzny) płytka cieśnina pomiędzy Półwyspem Kerczeńskim i Półwyspem Tamańskim, łącząca Morze Azowskie z Morzem Czarnym;

Cisa pn
Tisia
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowej Europie, lewostronny dopływ Dunaju;

Como pn
Comum Novocomum
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Lombardii, stolica prowincji Como (1.3);

Cuzco ˈkuskɔ pn
Cuzcum
(geografia, geograficzny) miasto w Peru;

Cygan ˈʦ̑ɨɡãn n
Zinganus
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości cygańskiej (romskiej);

Cylicja pn
Cilicia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej nad Morzem Śródziemnym;

Cypr ʦ̑ɨpr̥ pn
Cyprus Cypros
(geografia, geograficzny) duża wyspa położona we wschodniej części Morza Śródziemnego;
(geografia, geograficzny) europejskie państwo na wyspie Cypr (1.1), ze stolicą w Nikozji;

Cyprian ˈʦ̑ɨprʲjãn pn
Cyprianus
imię męskie;

Cyrena pn
Cyrene
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka; współcześnie stanowisko archeologiczne;

Cyrenajka ˌʦ̑ɨrɛ̃ˈnajka pn
Cyrenaica
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Libii na wybrzeżu Morza Śródziemnego;

Cyryl ˈʦ̑ɨrɨl pn
Cyrillus
imię męskie;

Czarnogóra ˌʧ̑arnɔˈɡura n
Mons Niger Mōns Niger
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy;

Czech ʧ̑ɛx n
Bohemus
mieszkaniec Czech (krainy historycznej)
Cechus
osoba narodowości czeskiej, obywatel Czech (Republiki Czeskiej), mieszkaniec Czech;

Czechosłowacja ˌʧ̑ɛxɔswɔˈvaʦ̑ʲja pn
Bohemoslovacia
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej;

Czechy ˈʧ̑ɛxɨ pn
Cechia Czechia Tzechia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze;
Tzechia Bohemia Bohemia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach (1.1);

Czeczenia ʧ̑ɛˈʧ̑ɛ̃ɲja pn
Tsetsenia
(geografia, geograficzny) republika na Kaukazie wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej;

Czesław ˈʧ̑ɛswaf pn
Ceslaus
imię męskie;

DNA dɛ‿ɛ̃n‿ˈa acronym
ADN DNA
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) kwas deoksyrybonukleinowy, biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych;

Dacja pn
Dacia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Europie południowo-wschodniej;

Dacjusz pn
Datius
imię męskie

Dafne ˈdafnɛ pn
Daphne
(mitologia, mitologiczny) postać z mitów greckich, nimfa, która adorowana przez Apolla zamieniła się w drzewo laurowe;

Dagestan daˈɡɛstãn n
Daghestania
(geografia, geograficzny) republika autonomiczna wchodząca w skład Rosji;

Dagobert daˈɡɔbɛrt pn
Dagobertus
imię męskie;

Dalmacja dalˈmaʦ̑ʲja pn
Dalmatia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, na obszarze dzisiejszej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry;

Dalmacjusz pn
Dalmatius
imię męskie;

Damaszek dãˈmaʃɛk pn
Damascus
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Syrii;

Damazy pn
Damasus
imię męskie;

Damian ˈdãmʲjãn pn
Damianus
imię męskie;

Danae pn
Danae
(mitologia grecka) królewna z Argos, córka Akrizjosa i Eurydyki oraz matka Perseusza;

Dania ˈdãɲja pn
Dania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kopenhadze;

Daniel ˈdãɲɛl pn
Daniel
imię męskie;

Daria ˈdarʲja pn
Daria
imię żeńskie;

Dariusz ˈdarʲjuʃ pn
Darius
imię męskie;

Dawid ˈdavʲit pn
David
imię męskie;

Debora pn
Debbora
(biblijny) starotestamentowa prorokini z plemienia Naftalego;

Deimos dɛˈ<sup>j</sup>ĩmɔs pn
Deimus
(astronomia, astronomiczny) mniejszy i dalszy z dwóch księżyców Marsa;

Dejmos pn
Deimus Metus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie trwogi, towarzysz Aresa na polu bitwy;

Dekalog dɛˈkalɔk n
decalogus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w judaizmie i chrześcijaństwie: kodeks praw moralno-religijnych przekazany Żydom przez Mojżesza na Synaju;

Dekapol pn
Decapolis
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) antyczny związek dziesięciu miast na Bliskim Wschodzie;

Delfin ˈdɛlfʲĩn pn
Delphinus
imię męskie;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór na niebie w pobliżu równika;

Delfina pn
Delphina
imię żeńskie;

Demeter dɛ̃ˈmɛtɛr pn
Ceres Demeter
(mitologia grecka) bogini ziemi uprawnej, urodzaju, zboża i rolnictwa, utożsamiana z rzymską Ceres;

Detroit pn
Detroitum Sinus Michiganus
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Michigan;

Diana ˈdʲjãna pn
Diana
(mitologia rzymska) bogini łowów i przyrody, utożsamiana z grecką Artemidą;
imię żeńskie;

Diego pn
Didacus
imię męskie

Dike ˈdʲikɛ pn
Dice
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwości, utożsamiana z rzymską Justycją; jedna z Hor;
Dike
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 99;

Diogenes dʲjɔˈɡɛ̃nɛs pn
Diogenes
(filozofia, filozoficzny) starożytny grecki filozof o przydomku Pies, pochodzący z Synopy, głosiciel ubóstwa i powrotu do natury, prekursor cyników;
imię męskie;

Dionizje pn
Dionysia
(historia, historyczny, historycznie) antyczne uroczystości ku czci boga Dionizosa

Dionizos dʲjɔ̇̃ˈɲizɔs pn
Dionysus
(mitologia grecka) bóg latorośli winnej, wina, mistycznego szału, ekstazy, wesołości, sił witalnych natury i form scenicznych, utożsamiany z rzymskim Liberem;

Dionizy dʲjɔ̇̃ˈɲizɨ pn
Dionysius
imię męskie;

Dniepr dʲɲɛpr̥ pn
Danapris
(geografia, geograficzny) miasto w obwodzie dniepropetrowskim na Ukrainie;
Danapris Borysthenēs
(geografia, geograficzny) rzeka uchodząca do Morza Czarnego, przepływająca przez Rosję, Białoruś i Ukrainię;

Dniestr dʲɲɛstr̥ pn
Tyras
(geografia, geograficzny) rzeka wypływająca z Karpat Wschodnich, uchodząca do Morza Czarnego, a przepływająca przez Ukrainę i Mołdawię;

Dodekanez pn
Dodecanesus
(geografia, geograficzny) grecki archipelag w południowej części Morza Egejskiego, u wybrzeży Turcji;

Dolna Bawaria pn
Bavaria Inferior
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja we wschodniej Bawarii ze stolicą w Landshut;

Dolna Saksonia pn
Saxonia Inferior
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w północno-zachodnich Niemczech, ze stolicą w Hanowerze;

Dominikana ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãna pn
Respublica Dominicana
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej;

Donald ˈdɔ̃nalt pn
Donaldus Donvaldus
imię męskie;

Dor n
Dorius
(etnografia, etnograficzny) członek starożytnego plemienia greckiego;

Dorota dɔˈrɔta pn
Dorothea
imię żeńskie;

Dortmund ˈdɔrtmũnt pn
Tremonia
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, największy ośrodek Zagłębia Ruhry;

Doryda pn
Doris
(geografia, geograficzny) (starożytność) niewielka kraina położona w Grecji Środkowej w dolinie rzeki Pindos, w starożytności uważana za kolebkę Dorów;
(mitologia grecka) jedna z oceanid;

Drawa pn
Dravus
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech, południowej Austrii, wschodniej Słowenii i północnej Chorwacji, stanowi część granicy chorwacko-węgierskiej, prawy dopływ Dunaju ;

Drezno ˈdrɛznɔ pn
Dresda
(geografia, geograficzny) miasto we wschodnich Niemczech;

Droga Mleczna ˈdrɔɡa ˈmlɛʧ̑na pn
Via lactea Via Lactea
(astronomia, astronomiczny) pas ze skupiskiem gwiazd widoczny na nocnym niebie

Dubrownik duˈbrɔvʲɲik pn
Epidaurum Ragusia Ragusium
(geografia, geograficzny) portowe miasto na południu Chorwacji, nad Adriatykiem;

Duch Święty ˈduxʲ ˈɕfʲjɛ̃ntɨ pn
Spiritus Sanctus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: trzecia osoba Trójcy Świętej;

Dunaj ˈdũnaj pn
Danubius Danuvius
(geografia, geograficzny) rzeka w Europie;

Dydak pn
Didacus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Dyneburg pn
Duneburgum
(geografia, geograficzny) miasto na Łotwie, w południowo-wschodniej części kraju, nad Dźwiną;

Dystrykt Kolumbii pn
Districtus Columbianus
(geografia, geograficzny) (administracja) formalnie Waszyngton, stolica Stanów Zjednoczonych;

Dyzma pn
Disma Dismas
imię męskie;

Dzielnica Łacińska pn
Vicus Latinus
(geografia, geograficzny) (administracja) uniwersytecka dzielnica Paryża;

Dżibuti ʤ̑ʲiˈbutʲi pn
Dzibutum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Eden ˈɛdɛ̃n pn
Eden
(biblijny) raj, ogród rajski;

Edirne ɛˈdʲirnɛ pn
Hadrianopolis
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Turcji

Edward ˈɛdvart pn
Eduardus
imię męskie;

Edynburg ɛˈdɨ̃nburk pn
Edinburgum Edenburgum
(geografia, geograficzny) stolica Szkocji,

Edyta ɛˈdɨta pn
Editha
imię żeńskie;

Efez pn
Ephesus
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne miasto w Azji Mniejszej;

Efrem pn
Ephraem
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Eger pn
Agria
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Węgrzech;

Egina ɛˈɟĩna pn
Aegina
(geografia, geograficzny) wyspa grecka na Morzu Egejskim, w archipelagu Wysp Argosarońskich;
(mitologia grecka) nimfa z mitów greckich, córka boga Asoposa uprowadzona przez Zeusa

Egipt ˈɛɟipt pn
Aegyptus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce i częściowo w Azji, ze stolicą w Kairze;

Eklezjastes pn
Ecclesiastes
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) Księga Koheleta
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny żydowski pisarz, autor Księgi Koheleta;

Ekwador ɛˈkfadɔr pn
Aequatoria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Quito;

Elbląg ˈɛlblɔ̃ŋk pn
Elbangum Elbinga Elbingum Elbingus
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce;

Eleonora ˌɛlɛɔ̃ˈnɔra pn
Alienora
imię żeńskie;

Eleuteriusz pn
Eleutherius
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Eliasz ˈɛlʲjaʃ pn
Elias
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Elida pn
Elis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) górzysta kraina historyczna w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego, z głównymi ośrodkami w Elidzie (1.2) i Olimpii

Eligiusz ɛˈlʲiɟuʃ pn
Eligius
imię męskie;

Elred pn
Aelredus
imię męskie

Elżbieta ɛlʒˈbʲjɛta pn
Elisabeth Elisabetha
imię żeńskie;

Emesa pn
Emesa Hemesa
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) Hims

Emilia ɛ̃ˈmʲilʲja pn
Aemilia
imię żeńskie;

Emma ˈɛ̃mːa pn
Hemma
imię żeńskie;

Emmanuel ˌɛ̃mːãˈnu<sup>w</sup>ɛl pn
Emmanuel
imię męskie;

Endymion ɛ̃nˈdɨ̃mʲjɔ̃n pn
Endymion
(mitologia grecka) król Elidy, piękny młodzieniec, ukochany Selene, ukarany nieprzerwanym snem i obdarzony wieczną młodością;

Eneasz pn
Aeneas
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) syn Anchizesa, bohater wojny trojańskiej, jego dalecy potomkowie Romulus i Remus mieli założyć Rzym;

Enniusz pn
Ennius
imię męskie;

Eolia ɛˈɔlʲja pn
Aeolia
(mitologia grecka) córka Amytaona;
(mitologia grecka) skalista wyspa pływająca po morzu i otoczona wałem ze spiżu, identyfikowana ze Stromboli lub Lipari; siedziba władcy wiatrów, Eola;
Aeolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północno-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;

Eos ˈɛɔs pn
Aurora Eos
(mitologia grecka) bogini i uosobienie zorzy porannej, brzasku oraz świtu, utożsamiana z rzymską Aurorą;

Epifaniusz pn
Epiphanius
imię męskie;

Epikur pn
Epicurus
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytny grecki filozof;

Epimach pn
Epimachus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Epir pn
Epirus Epiros
(geografia, geograficzny) górzysta kraina położona w północno-zachodniej części Grecji i południowej Albanii, nad Morzem Jońskim;

Erato ɛˈratɔ pn
Erato
(mitologia grecka) driada i wieszczka z Arkadii; kapłanka Pana;
(mitologia grecka) muza poezji miłosnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Ereb ˈɛrɛp pn
Erebus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie ciemności świata podziemnego;
(mitologia grecka) najciemniejsza część podziemnego świata zmarłych – Hadesu;

Erentruda pn
Erentrudis
imię żeńskie

Eris ˈɛrʲis pn
Discordia Eris
(mitologia grecka) bogini i uosobienie niezgody, kłótni, sporu i rywalizacji oraz towarzyszka Aresa na polu bitwy, utożsamiana z rzymską Dyskordią;
Eris
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 136199;

Erydan ɛˈrɨdãn pn
Eridanus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie rzeki o tej samej nazwie; syn tytana Okeanosa i tytanidy Tetydy; jedno z bóstw wodnych;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy i nieba południowego; zawiera jasną gwiazdę – Achernara; w Polsce widoczny częściowo zimą; góruje o północy w listopadzie; jedna z największych konstelacji;

Eryk ˈɛrɨk pn
Ericus
imię męskie;

Erytrea ˌɛrɨˈtrɛa pn
Erythraea
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Asmarze;

Erywań ɛˈrɨvãɲ pn
Erevanum
(geografia, geograficzny) stolica Armenii;

Eskulap ɛˈskulap pn
Aesculapius
(mitologia rzymska) (zobacz) Asklepios

Eskwilin pn
Esquilinus Exquilinus
(geografia, geograficzny) wzgórze w Rzymie;

Essen pn
Assindia Essendia
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone w środku Zagłębia Ruhry;

Essex pn
Regnum Orientalium Saxonum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące we wschodniej Anglii w latach 527–825;

Estera ɛˈstɛra pn
Esther
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Estonia ɛˈstɔ̃ɲja pn
Estonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Eter ˈɛtɛr pn
Aether
(mitologia grecka) bóg jasnego światła, uosobienie wyższych rejonów niebieskich; górne powietrze;

Etiopia ɛˈtʲjɔpʲja pn
Aethiopia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Etna pn
Aetna
(geografia, geograficzny) czynny wulkan położony na Sycylii, we Włoszech;

Etolia ɛˈtɔlʲja pn
Aetolia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji

Etruria ɛˈtrurʲja pn
Etruria Hetruria
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w środkowej Italii nad Morzem Tyrreńskim, zasiedlona przez Etrusków w I tys. p.n.e., podbita przez Rzymian w III w. p.n.e.;

Eubeja pn
Euboea
(geografia, geograficzny) przybrzeżna wyspa grecka w zachodniej części Morza Egejskiego;

Eucheriusz pn
Eucherius
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Eufemia ɛwˈfɛ̃mʲja pn
Euphemia
imię żeńskie;

Eufemiusz pn
Euphemius
imię męskie;

Eugenia ɛwˈɡɛ̃ɲja pn
Eugenia
imię żeńskie;

Eugeniusz ɛwˈɡɛ̃ɲuʃ pn
Eugenius
imię męskie;

Eunika ɛwʲˈɲika pn
Eunice
imię żeńskie;

Eunomia pn
Eunomia
imię żeńskie

Eurazja ɛwˈrazʲja n
Eurasia
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi, podzielony umownie na Europę i Azję;

Europa ɛwˈrɔpa pn
Europa
(geografia, geograficzny) część świata położona na półkuli północnej, stanowiąca razem z Azją kontynent zwany Eurazją;
(mitologia grecka) królewna tyryjska i królowa kreteńska, córka Agenora i kochanka Zeusa oraz matka Minosa, Radamantysa i Sarpedona;

Europa Południowa n
Europa Australis
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na południe od Europy Środkowej

Europa Północna n
Europa Septentrionalis
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na północ od Europy Środkowej

Europa Wschodnia n
Europa Orientalis
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na wschód od Europy Środkowej, graniczący z Azją;

Europa Zachodnia ɛwˈrɔpa zaˈxɔdʲɲa pn
Europa Occidentalis
(geografia, geograficzny) nazwa stosowana dla określenia państw zachodniej części Europy, ze względu na ich przynależność geograficzną, historyczną i kulturową;

Europa Środkowa ɛwˈrɔpa ɕrɔtˈkɔva pn
Europa Centralis
(geografia, geograficzny) region w centralnej Europie;

Euros ˈɛwrɔs pn
Eurus Vulturnus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru południowo-wschodniego, utożsamiany z rzymskim Wulturnusem;

Euterpe ɛwˈtɛrpɛ pn
Euterpe
(mitologia grecka) muza poezji lirycznej i gry na aulosie, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Ewa ˈɛva pn
Eva
(biblijny) biblijne imię pierwszej kobiety oraz protoplastki rodu ludzkiego;
imię żeńskie;

Ewald ˈɛvalt pn
Eoaldus
imię męskie;

Ewaryst pn
Evaristus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Ezdrasz ˈɛzdraʃ pn
Esdra Esdras Esra
imię męskie;

Ezechiel ɛˈzɛxʲjɛl pn
Ezechiel
imię męskie;

Ezop ˈɛzɔp pn
Aesopus
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) grecki bajkopisarz urodzony w VI w. p.n.e., pochodzący z miasta Mistra w Azji Mniejszej;

Faleria pn
Faleria
(geografia, geograficzny) gmina włoska w regionie Lacjum

Famagusta pn
Amagusta Fama Augusta
(geografia, geograficzny) miasto na Cyprze w tureckiej części wyspy;

Faustyn pn
Faustinus
imię męskie,

Faustyna fawˈstɨ̃na pn
Faustina
imię żeńskie;

Fawoniusz faˈvɔ̃ɲuʃ pn
Favonius
(mitologia rzymska) bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z greckim Zefirem;

Federacja Rosyjska ˌfɛdɛˈraʦ̑ʲja rɔˈsɨjska pn
Foederatio Russica
(oficjalnie) (urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Rosji

Felicja fɛˈlʲiʦ̑ʲja pn
Felicia
imię żeńskie;

Felicjan fɛˈlʲiʦ̑ʲjãn pn
Felicianus
imię męskie;

Felicyta pn
Felicitas
imię żeńskie;

Feliks ˈfɛlʲiks pn
Felix
imię męskie;

Felikula pn
Felicula
imię żeńskie

Ferrara pn
Ferraria
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Fez fɛs pn
Fezza
(geografia, geograficzny) miasto w Maroku;

Fibicjusz pn
Fibitius
imię męskie

Fidelis fʲiˈdɛlʲis pn
Fidelis
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Fidżi ˈfʲiʤ̑ʲi pn
Viti Insulae Fidzienses Insulae Fisienses Insulae Vitienses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;

Fiesole pn
Faesulae
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w prowincji Florencja;

Filadelfia ˌfʲilaˈdɛlfʲja pn
Philadelphia
(geografia, geograficzny) miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania;

Fileasz pn
Phileas
imię męskie;

Filip ˈfʲilʲip pn
Philippus
imię męskie;

Filipiny ˌfʲilʲiˈpʲĩnɨ pn
Philippinae
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Filoktet fʲiˈlɔktɛt pn
Philoctetes
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, król Tesalii, łucznik, spadkobierca łuku Heraklesa i zabójca Parysa;

Filomena ˌfʲilɔ̃ˈmɛ̃na pn
Philumena
imię żeńskie;

Filon ˈfʲilɔ̃n pn
Philon
imię męskie;

Finlandia fʲĩnˈlãndʲja pn
Finnia Fennia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Helsinkach;

Flandria ˈflãndrʲja pn
Flandria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we Francji, Belgii i Holandii
(geografia, geograficzny) (administracja) region Belgii;

Flawia pn
Flavia
imię żeńskie;

Flawiusz ˈflavʲjuʃ pn
Flavius
imię męskie;

Flora ˈflɔra pn
Flora
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 8;
(mitologia rzymska) bogini wiosny, kwiatów, roślinności w stadium kwitnienia i wszystkiego co rozkwita, utożsamiana z grecką nimfą Chloris;
imię żeńskie;

Florencja flɔˈrɛ̃nʦ̑ʲja pn
Florentia
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech;

Florencjusz pn
Florentius
imię męskie;

Florentyn pn
Florentinus
imię męskie;

Florentyna pn
Florentina
imię żeńskie;

Florian ˈflɔrʲjãn pn
Florianus
imię męskie;

Floryn pn
Florinus
imię męskie;

Fobos ˈfɔbɔs pn
Pavor Phobus Terror
(mitologia grecka) bóg i uosobienie strachu, towarzysz Aresa na polu bitwy;
Phobus
(astronomia, astronomiczny) większy i bliższy z dwóch księżyców Marsa;

Focjusz ˈfɔʦ̑ʲjuʃ pn
Photius
imię męskie

Fogarasz pn
Fogarausium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej Rumunii, w okręgu Braszów;

Foggia pn
Fodiae
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w południowych Włoszech, w Apulii; stolica prowincji Foggia (1.2);

Fokida pn
Phocis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) niewielka kraina w środkowej Grecji, na terenie której znajdowały się słynne z wyroczni Delfy i góra Parnas;

Foligno pn
Fulginium
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia;

Franciszek frãɲˈʨ̑iʃɛk pn
Franciscus
imię męskie;

Franciszka frãɲˈʨ̑iʃka pn
Francisca
imię żeńskie;

Francja ˈfrãnʦ̑ʲja n
Gallia Francogallia Francia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Europie, ze stolicą w Paryżu;

Frankfurt nad Odrą pn
Francofortum ad Oderam
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu, leżące na zachodnim brzegu Odry, we wschodniej części Niemiec w kraju związkowym Brandenburgia;

Frankonia pn
Franconia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowych Niemczech, obecnie w większości w północnej Bawarii;

Fredegunda pn
Fredegundis
imię żeńskie

Frosinone pn
Frusino
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum;

Fryburg pn
Friburgum Friburgum Nuithonum
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii nad rzeką Sarine, stolica kantonu Fryburg (1.2);

Fryderyk frɨˈdɛrɨk pn
Fridericus Fredericus
imię męskie;

Fryderyka ˌfrɨdɛˈrɨka pn
Friderica
imię żeńskie;

Frydolin pn
Fridolinus
imię męskie;

Frygia pn
Phrygia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w Gordionie, niezależne królestwo a później prowincja rzymska;

Frygidian pn
Frigidianus
imię męskie

Fryzja pn
Frisia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, położona wzdłuż wybrzeży Morza Północnego, obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii;

Fryzja Wschodnia pn
Frisia orientalis
(geografia, geograficzny) nadmorski region w północno-wschodnich Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia, stanowi środkowy odcinek Fryzji;

Fudżi ˈfuʤ̑ʲi pn
Mons Fusius
(geografia, geograficzny) wulkan i zarazem najwyższy szczyt Japonii leżący na wyspie Honsiu;

Fulcjusz pn
Fulcus
imię męskie

Fulgencjusz pn
Fulgentius
imię męskie

Gabon ˈɡabɔ̃n pn
Gabonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gabriel ˈɡabrʲjɛl pn
Gabriel
imię męskie;

Gadara pn
Gadara
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) stanowisko archeologiczne w północnej Jordanii, w starożytności ośrodek miejski;

Gaeta pn
Caieta
(geografia, geograficzny) miasto portowe we Włoszech, na wybrzeżu Morza Tyrreńskiego, w regionie Lacjum, prowincji Latina;

Gaja ˈɡaja pn
Gaea
(mitologia grecka) kosmologiczna grecka bogini, personifikacja matki-ziemi;

Galacja pn
Galatia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w centralnej Azji Mniejszej;

Galia ˈɡalʲja pn
Gallia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Europie Zachodniej zamieszkiwana przez plemiona celtyckie

Galilea ˌɡalʲiˈlɛa pn
Galilaea Galileia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan;

Galindia pn
Galindia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej części Prus, zamieszkana przez plemię Galindów;

Gambia ˈɡãmbʲja pn
Gambia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gandawa ɡãnˈdava pn
Gandavum
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii;

Gargantua pn
Gargantua
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię olbrzyma z fantastyczno-satyrycznej epopei powieściowej François Rabelais; gigantyczny, rubaszny żarłok i opój o dobrotliwym usposobieniu;

Gaweł ˈɡavɛw pn
Gallus
imię męskie;

Gdańsk ɡdãj̃sk pn
Gedania Dantiscum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Polsce, stolica województwa pomorskiego;

Gelazjusz pn
Gelasius
imię męskie

Geldria pn
Geldria
(geografia, geograficzny) (administracja) największa prowincja Holandii, jej stolicą jest Arnhem;

Gemma ˈɡɛ̃mːa pn
Gemma
imię żeńskie;

Genewa ɡɛ̃ˈnɛva pn
Genava
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;
(administracja) (geografia, geograficzny) kanton w Szwajcarii;

Genowefa ˌɡɛ̃nɔˈvɛfa pn
Genovefa
imię żeńskie;

Genua ɡɛ̃ˈnu<sup>w</sup>a pn
Genua
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, stolica regionu Liguria;

Georgia pn
Georgia
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części USA, ze stolicą w Atlancie;

Geraza pn
Gerasa
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) stanowisko archeologiczne w północnej Jordanii, w starożytności ośrodek miejski;

Germania ɡɛrˈmãɲja pn
Germania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju;

Germanin n
Germanicus
(etnografia, etnograficzny) członek plemienia indoeuropejskiego zamieszkującego w średniowieczu tereny północnej i środkowo-północnej Europy;

Gerontiusz pn
Gerontius
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

Gertruda ɡɛrˈtruda pn
Gertrudes
imię żeńskie;

Geszur pn
Gessur
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowej części Golanu, na wschód od Jeziora Galilejskiego;

Getynga pn
Goettinga
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Gibraltar ɟiˈbraltar pn
Calpe
(geografia, geograficzny) skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego

Gioconda pn
Iucunda
(sztuka) kobieta sportretowana na słynnym obrazie Leonarda da Vinci

Gliceriusz pn
Glycerius
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

Gliwice ɡlʲiˈvʲiʦ̑ɛ pn
Glivitium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Polsce;

Gniew ɟɲɛf pn
Gnevum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Gniezno ˈɟɲɛznɔ pn
Gnesdna Gnesna
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w województwie wielkopolskim;

Goar pn
Goar
imię męskie

Godehard pn
Godehardus
imię męskie

Godfryd ˈɡɔtfrɨt pn
Godefridus
imię męskie;

Goeryk pn
Goericus
imię męskie

Golgota pn
Golgotha
(geografia, geograficzny) (biblijny) niewielkie wzniesienie w Jerozolimie, na którym miał umrzeć Jezus;

Goliat pn
Goliath
(biblijny) filistyński olbrzym pokonany przez Dawida strzałem z procy;

Gomora pn
Gomorra
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) biblijne miasto kananejskie w pobliżu Morza Martwego;

Gondulf pn
Gondolphus
imię męskie

Gonsalwy pn
Gonsalvus Gundisalvus
imię męskie;

Gordian ˈɡɔrdʲjãn pn
Gordianus
imię męskie

Gordion pn
Gordium
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Azji Mniejszej, stolica Frygii;

Gorgoniusz pn
Gorgonius
imię męskie

Gorkum pn
Goricum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miasto w południowej Holandii;

Gorycja pn
Goritia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Friuli-Wenecja Julijska;

Gosbert pn
Gosbertus
imię męskie

Gostynin ɡɔˈstɨ̃ɲĩn pn
Gostinia
(geografia, geograficzny) miasto w województwie mazowieckim;

Goszen pn
Gessen Gosen
(biblijny) biblijna kraina w Delcie Nilu

Gotard pn
Godehardus
imię męskie;

Gotszalk pn
Godeschalcus
imię męskie

Gozo pn
Gaulos
(geografia, geograficzny) druga co do wielkości wyspa archipelagu Wysp Maltańskich;

Grecja ˈɡrɛʦ̑ʲja pn
Graecia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie, ze stolicą w Atenach;

Grek ɡrɛk n
Graecus
człowiek narodowości greckiej, obywatel Grecji, mieszkaniec Grecji

Grenlandia ɡrɛ̃nˈlãndʲja pn
Groenlandia
(geografia, geograficzny) ogromna arktyczna wyspa na północnym Atlantyku;

Grudziądz ˈɡruʥ̑ɔ̃nʦ̑ pn
Grudentum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim;

Gruzja ˈɡruzʲja pn
Georgia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na Kaukazie, ze stolicą w Tbilisi;

Gryfice ɡrɨˈfʲiʦ̑ɛ pn
Griphemberch
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Grzegorz ˈɡʒɛɡɔʃ pn
Gregorius
imię męskie;

Grzymisława pn
Grzymislava
(staropolski) imię żeńskie;

Grób Pański pn
Sanctum Sepulchrum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę

Gualfard pn
Gualfardus
imię męskie

Guam ˈɡu<sup>w</sup>ãm pn
Guama
(geografia, geograficzny) wyspa w Oceanii;

Guernsey pn
Guernsey Sarmia
(geografia, geograficzny) wyspa w Europie;

Gujana ɡuˈjãna pn
Guiana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Georgetown;

Gwadelupa ˌɡvadɛˈlupa pn
Guadalupa
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) departament i region zamorski Francji w archipelagu Małych Antyli ze stolicą w Basse-Terre;

Gwinea ɡvʲĩˈnɛa pn
Guinea
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;
(geografia, geograficzny) kraina w Afryce, położona głównie nad Zatoką Gwinejską, ciągnie się od masywu Futa Dżalon po krańce pustyni Namib;

Gwinea Bissau ɡvʲĩˈnɛa ˈbʲisːaw pn
Guinea Bissaviensis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce ze stolicą w Bissau;

Gwinea Równikowa ɡvʲĩˈnɛa ˌruvʲɲiˈkɔva pn
Guinea Aequatorensis Guinea Aequinoctialis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Góra Oliwna pn
Mons Olivarum
(geografia, geograficzny) wzniesienie nieopodal starego miasta Jerozolimy w Judei;

Górna Bawaria pn
Bavaria Superior
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja w południowej Bawarii ze stolicą w Monachium;

Górna Kraina pn
Carniola Superior
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy;

Górny Śląsk pn
Silesia Superior
(geografia, geograficzny) część Śląska należąca obecnie do Polski i Czech;

Góry Albańskie pn
Albanus Mons
(geografia, geograficzny) pas wzniesień w Kampanii Rzymskiej, na południowy wschód od Rzymu;

Góry Sabińskie pn
Montes Sabini
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w Apeninach, ograniczony od zachodu przez dolinę rzeki Tyber;

Głogów ˈɡwɔɡuf pn
Glogovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim;

Głubczyce ɡwupˈʧ̑ɨʦ̑ɛ pn
Lubschicz
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Głuchołazy ˌɡwuxɔˈwazɨ pn
Capricolum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce w województwie opolskim;

Habakuk pn
Habacuc
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło;

Hades ˈxadɛs pn
Pluto
(mitologia grecka) bóg zmarłych i świata pozagrobowego, utożsamiany z rzymskim Plutonem;

Hadrian ˈxadrʲjãn pn
Hadrianus
imię męskie;

Haga ˈxaɡa pn
Haga
(geografia, geograficzny) miasto w Holandii;

Hagar pn
Agar
(biblijny) postać biblijna, matka Izmaela;

Haiti xaˈ<sup>j</sup>itʲi pn
Haitia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej w archipelagu Antyli;

Hajmos pn
Haemus
(geografia, geograficzny) (mitologia grecka) łańcuch górski na północy Tracji, według mitu o tyfonomachii, zabarwiony czerwono krwią broczącego Tyfona, współcześnie identyfikowany ze Starą Płaniną

Halicz pn
Halicia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto rejonowe na Ukrainie, położone w obwodzie iwanofrankiwskim nad Dniestrem;

Hamburg ˈxãmburk pn
Hamburgum
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Hamilkar xãˈmʲilkar pn
Amilcar Hamilcar
imię męskie;

Hana ˈxãna pn
Hana Hanakia Hanna
(geografia, geograficzny) region etniczny w środkowych Morawach w Czechach

Hannonia pn
Hannonia Hennegovia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i średniowieczne hrabstwo, położone w południowych Niderlandach, jej stołecznym miastem jest Mons;

Hazdrubal xazˈdrubal pn
Asdrubal Hasdrubal
imię męskie

Hebe ˈxɛbɛ pn
Hebe Iuventus
(mitologia grecka) bogini i uosobienie młodości oraz szafarka ambrozji i nektaru na Olimpie, utożsamiana z rzymską Juwentas;

Hebrajczyk n
hebraeus
(biblijny) (etnografia, etnograficzny) członek starożytnego, półkoczowniczego ludu semickiego posługującego się biblijnym językiem hebrajskim

Hefajstos xɛˈfajstɔs pn
Hephaestus
(mitologia grecka) bóg ognia, wulkanów, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z rzymskim Wulkanem;

Hekate xɛˈkatɛ pn
Hecate
(mitologia grecka) bogini czarów, magii, nekromancji, widm i rozdroży (miejsc sprzyjających czarom);

Helena xɛˈlɛ̃na pn
Helena
(mitologia grecka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) królowa spartańska i najpiękniejsza kobieta na świecie; córka Zeusa i Ledy, siostra Polideukesa (Polluksa), Kastora i Klitajmestry oraz żona Menelaosa i ukochana Parysa;
Helene
(oficjalnie) (urzędowy) imię żeńskie;

Helenos pn
Helenus
(mitologia grecka) wieszczek i królewicz trojański, syn Priama;

Helios ˈxɛlʲjɔs pn
Helius Sol
(mitologia grecka) bóg i uosobienie słońca, utożsamiany z rzymskim Solem;

Helsinki xɛlˈsʲĩnʲci pn
Helsingia
(geografia, geograficzny) stolica Finlandii;

Helwecja pn
Helvetia
(historia, historyczny, historycznie) kraina zamieszkana przez Helwetów;
(książkowy) Szwajcaria

Henryk ˈxɛ̃nrɨk pn
Henricus
imię męskie;

Hera ˈxɛra pn
Hera Iuno
(mitologia grecka) bogini małżeństw, wierności małżeńskiej, kobiet zamężnych i wdów, utożsamiana z rzymską Junoną;

Herakliusz pn
Heraclius
imię męskie

Herkulanum pn
Herculaneum
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone u stóp Wezuwiusza

Herod ˈxɛrɔt pn
Herodes
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie;

Hesja ˈxɛsʲja n
Hassia
(geografia, geograficzny) kraj związkowy i kraina historyczna w Republice Federalnej Niemiec ze stolicą w Wiesbaden;

Heweliusz pn
Hevelius
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) spolszczone nazwisko gdańskiego astronoma Johannesa Heveliusa;

Hiacynt ˈxʲjaʦ̑ɨ̃nt pn
Hyacinthus
(mitologia grecka) piękny młodzieniec, królewicz spartański, ukochany Apollina i Zefira, syn Amyklasa (lub Ojbalosa) i Diomede;

Hiacynta pn
Hyacintha
imię żeńskie;

Hieronim xʲjɛˈrɔ̃ɲĩm pn
Hieronymus
imię męskie;

Hilaria xʲiˈlarʲja pn
Hilaria
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Hilary xʲiˈlarɨ pn
Hilarius
imię męskie;

Hildegarda ˌxʲildɛˈɡarda pn
Hildegarda
imię żeńskie;

Himalia xʲĩˈmalʲja pn
Himalia
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Jowisza;
(mitologia grecka) nimfa z wyspy Rodos, jedna z kochanek Zeusa;

Hims pn
Emesa
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Syrii w dolinie rzeki Orontes;

Hindukusz xʲĩnˈdukuʃ pn
Paropamisus
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w środkowej części Azji leżące w północno-zachodnim Pakistanie oraz środkowym i wschodnim Afganistanie;

Hiob xʲjɔp pn
Iobus
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać biblijna;

Hiszpan ˈxʲiʃpãn n
hispanus Hispanus
człowiek narodowości hiszpańskiej, obywatel Hiszpanii, mieszkaniec Hiszpanii

Hiszpania xʲiʃˈpãɲja pn
Hispania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie położone na Półwyspie Iberyjskim ze stolicą w Madrycie;

Holandia xɔˈlãndʲja pn
Hollandia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w zachodniej części Królestwa Niderlandów;
Hollandia Nederlandia Batavia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Holofernes pn
Holofernes Holophernes Olofernes Olophernes
(biblijny) postać biblijna, wódz babilońskiej armii Nabuchodonozora zdekapitowany przez Judytę;

Holsztyn pn
Holsatia
(geografia, geograficzny) kraina położona u nasady Półwyspu Jutlandzkiego, obecnie w całości w Niemczech;

Homer ˈxɔ̃mɛr pn
Homerus
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny grecki epik, pieśniarz i poeta, autor „Iliady” i „Odysei”;

Honduras xɔ̃nˈduras pn
Honduria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Hongkong ˈxɔ̃ŋkːɔ̃ŋk pn
Hongcongum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) specjalny region administracyjny w Chinach nad Morzem Południowochińskim;

Honoriusz pn
Honorius
imię męskie;

Horacy xɔˈraʦ̑ɨ pn
Horatius
imię męskie;

Horeb pn
Horeb
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijna góra, na której Jahwe powołał Mojżesza i objawił się Eliaszowi, utożsamiana niekiedy z górą Synaj;

Horus ˈxɔrus pn
Horus
(mitologia egipska) staroegipski bóg nieba, opiekun monarchii egipskiej;

Hun n
Hunnus
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek koczowniczego ludu, który ok. 370 r. najechał Europę;

Hydra ˈxɨdra pn
Hydra
(astronomia, astronomiczny) największy pod względem powierzchni gwiazdozbiór na niebie;
hydra excetra
(mitologia grecka) wielogłowy wąż wodny, spłodzony przez Tyfona i Echidnę;

Hygin pn
Hyginus
imię męskie;

Hypatia pn
Hypatia
(historia, historyczny, historycznie) aleksandryjska filozofka neoplatońska i matematyczka działająca w IV w.;
(astronomia, astronomiczny) planeta krążąca wokół gwiazdy jota gwiazdozbioru Smoka;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze 238 z pasa głównego asteroid;

Hyperion xɨˈpɛrʲjɔ̃n pn
Hyperion
(mitologia grecka) jeden z tytanów;
(mitologia grecka) patronimikum Heliosa
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Saturna;

Hypnos ˈxɨpnɔs pn
Somnus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie snu utożsamiany z rzymskim Somnusem;

Ida ˈida pn
Ida
imię żeńskie;

Ifigenia pn
Iphigenia
imię żeńskie;

Ignacy iɡˈnaʦ̑ɨ pn
Ignatius Egnatius
imię męskie;

Ikonium pn
Iconium
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa miasta Konya w Turcji

Ildefons ilˈdɛfɔ̃w̃s pn
Ildephonsus
imię męskie;

Iliki iˈlʲici pn
Hylica
(geografia, geograficzny) jezioro w Beocji, w centralnej Grecji

Imperium Rzymskie pn
Imperium Romanum
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego

Indie ˈĩndʲjɛ pn
India Indiae
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Indonezja ˌĩndɔ̃ˈnɛzʲja pn
Indonesia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Azji ze stolicą w Dżakarcie;

Indus ˈĩndus pn
Indus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Azji przepływająca przez Chiny, Indie i Pakistan;

Inflanty ĩnˈflãntɨ pn
Livonia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna nad Dźwiną i Zatoką Ryską;

Ingria pn
Ingria
kraina historyczna leżąca nad brzegiem Zatoki Fińskiej, na południe od Karelii a na wschód od Estonii, obecnie w granicach administracyjnych Rosji

Innsbruck pn
Oenipons
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Austrii, stolica kraju związkowego Tyrol, położone w dolinie rzeki Inn;

Internet ĩnˈtɛrnɛt pn
interrete
(informatyka, informatyczny) międzynarodowa sieć komputerowa;

Io ˈi<sup>j</sup>ɔ pn
Io
(mitologia grecka) kapłanka Hery w Argos, córka Inachosa, jedna z kochanek Zeusa;
(astronomia, astronomiczny) trzeci co do wielkości księżyc Jowisza;

Irak ˈirak pn
Iraquia Iracia Mesopotamia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Bagdadzie;

Iran ˈirãn pn
Irania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Irena iˈrɛ̃na pn
Irene
imię żeńskie;

Ireneusz ˌirɛ̃ˈnɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Irenaeus
imię męskie;

Iris ˈirʲis pn
Iris
(mitologia grecka) bogini i uosobienie tęczy, posłanka bogów do ludzi;

Irlandia irˈlãndʲja pn
Hibernia
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim i Morzem Irlandzkim;
Hibernia Irlandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Isfahan isˈfaxãn pn
Hispahanum
(geografia, geograficzny) miasto w Iranie, położone w oazie na Wyżynie Irańskiej, u stóp łańcucha górskiego Zagros;

Islandia isˈlãndʲja pn
Islandia Snelandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, ze stolicą w Reykjaviku, obejmujące Islandię (1.1) i otaczające ją mniejsze wyspy;

Itaka iˈtaka pn
Ithaca
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) grecka wyspa na Morzu Jońskim, u zachodnich wybrzeży Peloponezu;

Izaak iˈzaːk pn
Isaac Isaacus
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów;

Izajasz iˈzajaʃ pn
Isaias Esaias
(rzadki, rzadko używany) imię męskie, jedno z imion biblijnych;
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło;

Izara pn
Isara
(geografia, geograficzny) rzeka w Austrii i Niemczech, prawy dopływ Dunaju, przepływa przez Monachium;

Izauria pn
Isauria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w południowej Azji Mniejszej;

Izrael izˈraɛl pn
Israel
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego, zamieszkałe w większości przez Żydów;
(podniośle) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawcy judaizmu
imię męskie;

Izraelita ˌizraɛˈlʲita n
Israelita
(starożytność) przedstawiciel narodu żydowskiego w epoce Starego Testamentu;

Izydor iˈzɨdɔr pn
Isidorus
imię męskie;

Iława iˈwava pn
Ylavia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim;

Jabalpur pn
Jabalpur
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Indiach, na wyżynie Dekan;

Jadwiga jadˈvʲiɡa pn
Hedvigis
imię żeńskie;

Jafet pn
Iafeth Iapheth
(biblijny) postać starotestamentowa, jeden z synów Noego;

Jahwe ˈjaxfɛ pn
Iehova Iehovah
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg w judaizmie i chrześcijaństwie, sakralne imię Boga;

Jakub ˈjakup pn
Iacobus Iacob
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów;
Iacobus Iacomus
imię męskie;

Jamajka jãˈmajka pn
Iamaica
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo położone na Jamajce (1.1)
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Karaibskim;

Jan jãn pn
Ioannes
imię męskie;

Janikulum pn
Ianiculum
(geografia, geograficzny) wzgórze w obrębie Rzymu, na prawym brzegu Tybru, jako znajdujące się poza starożytnymi murami nie jest zaliczane do historycznych siedmiu wzgórz;

Japonia jaˈpɔ̃ɲja pn
Iaponia Cipangus Nipponia Japonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Japończyk jaˈpɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
Iapo
osoba narodowości japońskiej, obywatel, mieszkaniec Japonii

Jasna Góra ˈjasna ˈɡura pn
Clarus Mons Mons Clara
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolickie sanktuarium i kompleks klasztorny paulinów w Częstochowie;

Jassy pn
Iassium
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Rumunii, w historycznej Mołdawii;

Jawa ˈjava pn
Iava
(geografia, geograficzny) wyspa z Dżakartą (stolicą Indonezji);

Jaćwież ˈjäʨ̑fʲjɛʃ pn
Jatvesonia Sudovia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina Jaćwingów położona w okresie średniowiecza między rzekami takimi jak: Biebrza, Niemen, Szeszupa oraz obszarami pomiędzy jeziorami Mamry i Śniardwy a rzeką Łęg;

Jehowa pn
Iehova
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) imię Boga Biblii

Jekaterynburg pn
Catharinoburgum
(geografia, geograficzny) miasto w azjatyckiej części Rosji położone u stóp Uralu, nad rzeką Iset, stolica obwodu swierdłowskiego;

Jemen ˈjɛ̃mɛ̃n pn
Iemenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Sanie;

Jenisejsk pn
Ienisea
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, w Kraju Krasnojarskim, nad Jenisejem;

Jeremiasz jɛˈrɛ̃mʲjaʃ pn
Ieremias Hieremias Jeremias
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Jerozolima ˌjɛrɔzɔˈlʲĩma ˌjɛrɔˈzɔlʲĩma pn
Hierosolyma Ierosolyma Ierusalem
(geografia, geograficzny) miasto o prawnie niewyjaśnionym statusie z większą częścią w Izraelu i wschodnią częścią na Terytoriach Palestyńskich, ośrodek kultu religijnego chrześcijan, żydów i muzułmanów;

Jeruzalem jɛˈruzalɛ̃m pn
Hierusalem Ierusalem
(podniośle) (geografia, geograficzny) Jerozolima;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny synonim nieba, miejsca przebywania z Bogiem w przyszłym życiu;

Jerycho jɛˈrɨxɔ pn
Hiericus
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto w Judei, we wschodniej części Palestyny, znajdujące się pod administracją Autonomii Palestyńskiej;

Jerzy ˈjɛʒɨ pn
Georgius
imię męskie;

Jesse ˈjɛsːɛ pn
Iesse
(biblijny) postać biblijna;

Jezioro Bodeńskie pn
Lacus Bodamicus Lacus Brigantinus
(geografia, geograficzny) jezioro (a właściwie zespół dwóch jezior i odcinka Renu) u podnóża Alp, na pograniczu Niemiec, Austrii i Szwajcarii;

Jezioro Trazymeńskie pn
Lacus Trasimenus
(geografia, geograficzny) jezioro tektoniczne w środkowych Włoszech, w Umbrii;

Jezus ˈjɛzus pn
Iesus Iēsus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) centralna postać chrześcijaństwa;

Jezus Chrystus ˈjɛzus ˈxrɨstus pn
Iesus Christus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie imię Syna Bożego;

Jodok pn
Iodocus
imię męskie

Jokasta jɔˈkasta pn
Iocasta
(astronomia, astronomiczny) księżyc Jowisza;
(mitologia grecka) królowa Teb, córka Menojkeusa i żona Lajosa, matka, potem żona Edypa;

Jolanta jɔˈlãnta pn
Iolenta
imię żeńskie;

Jolenta pn
Iolenta
imię żeńskie

Jonasz ˈjɔ̃naʃ pn
Jonas
(biblijny) postać biblijna, prorok;
Jonas Ionas
imię męskie;

Jonatan jɔ̃ˈnatãn pn
Jonathan
imię męskie;

Jonia pn
Ionia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) w starożytności kraina położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander;

Jordan ˈjɔrdãn pn
Iordanus
(geografia, geograficzny) rzeka na Bliskim Wschodzie, wypływa z Libanu, przepływa przez Jezioro Tyberiadzkie i uchodzi do Morza Martwego;

Jordania jɔrˈdãɲa pn
Iordania
(geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Bliskim Wschodzie ze stolicą w Ammanie;

Jowian pn
Iovianus
imię męskie

Jowinian pn
Iovinianus
imię męskie

Jowisz ˈjɔvʲiʃ pn
Iuppiter
(mitologia rzymska) bóg światłości, pogodnego nieba, piorunów, błyskawic i nienaruszalności przysięgi, utożsamiany z greckim Zeusem; najwyższy bóg panteonu rzymskiego;
(astronomia, astronomiczny) piąta według oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego;

Jowita jɔˈvʲita pn
Iovita
imię męskie;

Jozafat pn
Iosaphat
imię męskie;

Jozue jɔˈzu<sup>w</sup>ɛ pn
Iosue
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Judasz pn
Judas
(biblijny) (zobacz) Judasz Iskariota;

Judea juˈdɛa pn
Iudaea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na Bliskim Wschodzie, prowincja rzymska;

Judejczyk n
Iudaeus iudaeus
mieszkaniec Judei

Judyta juˈdɨta pn
Iudith Judith
imię żeńskie;

Jugosławia ˌjuɡɔˈswavʲja pn
Iugoslavia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nieistniejące państwo w Europie Południowej na Półwyspie Bałkańskim;

Julia ˈjulʲja pn
Iulia
imię żeńskie;

Juliusz ˈjulʲjuʃ pn
Iulius
imię męskie;

Junia pn
Iunia
imię żeńskie

Juniper pn
Iuniperus
imię męskie

Justynian juˈstɨ̃ɲãn pn
Iustinianus
imię męskie;

Józef ˈjuzɛf pn
Iosephus Ioseph
imię męskie;

Józefina ˌjuzɛˈfʲĩna pn
Iosephina
imię żeńskie;

Kabul ˈkabul pn
Cabulium Cabura
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Afganistanu;
Cophen
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Afganistanie i Pakistanie, prawy dopływ Indusu;

Kacper ˈkaʦ̑pɛr pn
Caspar
imię męskie;

Kaczor Donald ˈkaʧ̑ɔr ˈdɔ̃nalt pn
Donaldus Anas
bohater filmów animowanych;

Kadyks ˈkadɨks pn
Gades
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii;

Kafarnaum pn
Capharnaum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w północnym Izraelu, nad Jeziorem Galilejskim;

Kain pn
Cain
(biblijny) postać biblijna, syn prarodziców;

Kair ˈka<sup>j</sup>ir pn
Cairus
(geografia, geograficzny) stolica Egiptu;

Kajfasz pn
Caiaphas Caiphas
(biblijny) nowotestamentowy arcykapłan;
imię męskie

Kaledonia ˌkalɛˈdɔ̃ɲja pn
Caledonia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północy Wielkiej Brytanii, w większości pokrywająca się ze współczesną Szkocją;

Kalifornia ˌkalʲiˈfɔrʲɲja pn
California
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodzie Stanów Zjednoczonych;

Kalikst ˈkalʲikst pn
Callixtus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Kaliopa kaˈlʲjɔpa pn
Calliope
(mitologia grecka) muza poezji epicznej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Kalisz ˈkalʲiʃ pn
Calisia
(geografia, geograficzny) (administracja) duże miasto w Polsce, w południowo-wschodniej Wielkopolsce;

Kalisz Pomorski ˈkalʲiʃ pɔ̃ˈmɔrsʲci pn
Nova Calisia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Kalykadnos pn
Calycadnus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) rzeka w południowej Turcji, obecnie nazywana Göksu

Kambodża kãmˈbɔʤ̑a pn
Cambosia Cambodia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Południowo-Wschodniej ze stolicą w Phnom Penh;

Kamerun kãˈmɛrũn pn
Cameronia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kamil ˈkãmʲil pn
Camillus
imię męskie;

Kanaan pn
Chanaan
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) ziemia obiecana patriarsze Abrahamowi i jego potomstwu;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego;

Kanada kãˈnada pn
Canada
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Kanadyjczyk ˌkãnaˈdɨjʧ̑ɨk n
canadensis
obywatel Kanady

Kandake pn
Candace
imię żeńskie

Kandia pn
Candia
(historia, historyczny, historycznie) Heraklion

Kandyd pn
Candidus
imię męskie

Kandyda pn
Candida
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Kantabria pn
Cantabria
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnej Hiszpanii, nad brzegiem Zatoki Biskajskiej

Kapadocja pn
Cappadocia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w tureckiej Anatolii;

Kapitol kaˈpʲitɔl pn
Capitolium
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) wzgórze w Rzymie;

Kaplica Sykstyńska pn
Sacellum Sixtinum
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) zabytkowa watykańska kaplica z freskami Michała Anioła;

Kapua kaˈpu<sup>w</sup>a pn
Capua Capua Nova
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, położone na południe od Rzymu nad rzeką Volturno;

Karia n
Caria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina na południowo-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;

Karkonosze ˌkarkɔ̃ˈnɔʃɛ pn
Montes Corcontica Montes Gigantei
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w Sudetach;

Karmel ˈkarmɛl pn
Carmelus
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w północnym Izraelu;
(potocznie, potoczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dom zakonny, klasztor karmelitów lub karmelitanek
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakon karmelitański, wszystko co związane jest z duchowością karmelitańską
imię męskie

Karniów pn
Carnovia
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Karol ˈkarɔl pn
Carolus
imię męskie;

Karpaty karˈpatɨ pn
Alpes Bastarnicae
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w środkowej Europie;

Kartagina ˌkartaˈɟĩna pn
Carthago Karthago
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo położone na północnym wybrzeżu Afryki, w pobliżu dzisiejszego Tunisu

Karyntia pn
Carinthia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna leżąca na obszarze obecnej Austrii i Słowenii

Kasandra kaˈsãndra pn
Cassandra
(mitologia grecka) wieszczka (m.in. przepowiedziała upadek Troi) i królewna trojańska, córka Priama i Hekuby;
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Kasjan pn
Cassianus
imię męskie

Kasjopea ˌkasʲjɔˈpɛa pn
Cassiopea Cassiopeia
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 5 jasnych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie litery W;
(mitologia grecka) królowa Etiopii, żona Cefeusza i matka Andromedy, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Kasjopei (1.2);

Kastor ˈkastɔr pn
Castor
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) ubóstwiony heros, patron żeglarzy i żołnierzy, syn Tyndareosa (lub Zeusa) i Ledy, przeniesiony (wraz z bratem Polideukesem) na firmament jako gwiazdozbiór Bliźniąt; ,
imię męskie;
(astronomia, astronomiczny) druga najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt;

Kaszuby pn
Cassubia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Polsce;

Katalonia ˌkataˈlɔ̃ɲja pn
Catalonia
(geografia, geograficzny) wspólnota autonomiczna w Hiszpanii;

Katania pn
Catina
(geografia, geograficzny) miasto portowe we Włoszech, położone na wschodnim wybrzeżu Sycylii nad Zatoką Katańską, znajduje się u podnóża Etny;

Katarzyna ˌkataˈʒɨ̃na pn
Catharina Catalina
imię żeńskie;

Katowice ˌkatɔˈvʲiʦ̑ɛ pn
Catovicia Katovicia Katovicum
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, stolica województwa śląskiego;

Kaukaz ˈkawkas pn
Caucasus
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w zachodniej Azji;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) region na pograniczu Europy i Azji;

Kazachstan kaˈzaxstãn pn
Casachia Cazastania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na pograniczu Europy i Azji, ze stolicą w Astanie;

Kazań ˈkazãɲ pn
Casanum Kazanum
(geografia, geograficzny) miasto w Federacji Rosyjskiej, stolica Tatarstanu;

Kazimierz kaˈʑĩmʲjɛʃ pn
Casimirus
imię męskie;

Kazimierz Dolny kaˈʑĩmʲjɛʒ ˈdɔlnɨ pn
Casimiria
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Kefas pn
Cephas
(biblijny) aramejski wariant imienia apostoła Piotra

Kenia ˈkɛ̃ɲja pn
Kenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kent kɛ̃nt pn
Regnum Cantuariorum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowo-wschodniej Anglii od V do IX wieku;

Keresz pn
Crisius
(geografia, geograficzny) rzeka we wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy;

Kielce ˈcɛlʦ̑ɛ pn
Chielcum Civitas Kielcensis
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, stolica województwa świętokrzyskiego;

Kijów ˈcijuf pn
Chiovia Kiovia
(geografia, geograficzny) miasto nad Dnieprem, stolica Ukrainy;

Kilonia pn
Chilonium Kilia Kielia
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn;

Kioto pn
Kioto Kyoto Kyotum
(geografia, geograficzny) japońskie miasto na Honsiu, dawna stolica Japonii;

Kirgistan cirʲˈɟistãn pn
Chirgisia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Kition pn
Citium
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (starożytność) Larnaka

Klara ˈklara pn
Clara
imię żeńskie;

Klaudia ˈklawdʲja pn
Claudia
imię żeńskie;

Klaudiusz ˈklawdʲjuʃ pn
Claudius
imię męskie;

Klemens ˈklɛ̃mɛ̃w̃s pn
Clemens
imię męskie;

Kleparz pn
Clepardia
(geografia, geograficzny) historyczna dzielnica Krakowa, dawne miasto królewskie;

Klet pn
Cletus
(zdrobniale) Anaklet (hipokorystyk)
imię męskie;

Klio ˈklʲi<sup>j</sup>ɔ pn
Clio
(mitologia grecka) jedna z nereid, córka Nereusa i Doris
(mitologia grecka) muza historii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 84, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1865 r.;

Klotylda klɔˈtɨlda pn
Clotildis
imię żeńskie;

Kluż-Napoka pn
Claudianopolis Claudiopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Rumunii, w północno-zachodnim Siedmiogrodzie;

Koblencja pn
Confluentes
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Niemiec, u ujścia Mozeli do Renu;

Kocyt ˈkɔʦ̑ɨt pn
Cocytus
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu; rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych;

Kokytos kɔˈkɨtɔs pn
Cocytus
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu, rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych;

Kolonia kɔˈlɔ̃ɲja pn
Colonia Agrippina CCAA
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone nad Renem;

Kolumb ˈkɔlũmp pn
Columbus
(historia, historyczny, historycznie) spolszczone nazwisko włoskie odkrywcy i żeglarza Krzysztofa Kolumba

Kolumba pn
Columba
imię żeńskie

Kolumbia kɔˈlũmbʲja pn
Columbia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Kolumbia Brytyjska kɔˈlũmbʲja brɨˈtɨjska pn
Columbia Britannica
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Kompleta n
completa completorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jedna z godzin kanonicznych w Liturgii godzin;

Konfederacja Szwajcarska pn
Confoederatio Helvetica
(oficjalnie) (administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Szwajcarii jako państwa;

Konfucjusz pn
Confucius
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) chiński filozof;

Konkordia pn
Concordia
(mitologia rzymska) bogini i uosobienie zgody;

Konkordiusz pn
Concordius
imię męskie;

Konon pn
Conon
imię męskie

Konrad ˈkɔ̃nrat pn
Conradus
imię męskie;

Konstancja kɔ̃w̃ˈstãnʦ̑ʲja pn
Constantia
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia;
imię żeńskie;

Konstancjusz pn
Constantius
imię męskie

Konstans pn
Constans
imię męskie

Konstantyna pn
Constantina
imię żeńskie;

Konstantynopol ˌkɔ̃w̃stãntɨ̃ˈnɔpɔl pn
Constantinopolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Stambułu;

Kopenhaga ˌkɔpɛ̃nˈxaɡa pn
Hafnia Codania
(geografia, geograficzny) stolica Danii;

Kopernik kɔˈpɛrʲɲik pn
Copernicus
(astronomia, astronomiczny) jeden z kraterów na powierzchni Księżyca;
(astronomia, astronomiczny) jeden z kraterów na powierzchni Marsa;

Koran ˈkɔrãn pn
Alcoranus Coranus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga islamu;

Korbea pn
Corbegia Corbeia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Corbie, miasto w Pikardii zbudowane wokół ważnego we wczesnym średniowieczu opactwa;

Kordoba kɔrˈdɔba n
Corduba
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Hiszpanii, w regionie Andaluzja;

Korea kɔˈrɛa pn
Corea
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) dawne zjednoczone państwo w Azji, obecnie Korea Północna i Korea Południowa oraz (potocznie, potoczny) Półwysep Koreański;

Korea Południowa kɔˈrɛa ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Corea Meridionalis Corea Meridiana
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Korea Północna kɔˈrɛa puwˈnɔʦ̑na pn
Corea Borealis
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Korneliusz kɔrˈnɛlʲjuʃ pn
Cornelius
imię męskie;

Kornwalia pn
Cornubia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna położona na Półwyspie Kornwalijskim;

Korona Południowa kɔˈrɔ̃na ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Corona Australis
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów znajdujący się na południowej półkuli nieba;

Korsyka kɔrˈsɨka pn
Corsica
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Śródziemnym, część Francji;

Korynt pn
Corinthus
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, na półwyspie Peloponez;
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo

Koryntia pn
Corinthia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina tworzona przez ziemie leżące wokół Koryntu

Koryntianin n
Corinthius
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec starożytnego miasta-państwa Koryntu

Kos kɔs pn
Cos
(geografia, geograficzny) grecka wyspa w archipelagu Dodekanez;

Kosowo kɔˈsɔvɔ pn
Kosovia
(geografia, geograficzny) częściowo uznawane państwo w Europie ze stolicą w Prisztinie;

Kostaryka ˌkɔstaˈrɨka pn
Ora Opulenta
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Kotor pn
Catharum Acruvium
(geografia, geograficzny) miasto portowe w południowo-zachodniej części Czarnogóry;

Koziorożec ˌkɔʑɔˈrɔʒɛʦ̑ pn
Capricornus
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziesiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 grudnia do 20 stycznia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;

Kołobrzeg kɔˈwɔbʒɛk pn
Colubrega
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; miasto powiatowe w województwie zachodniopomorskim;

Kościerzyna ˌkɔɕʨ̑ɛˈʒɨ̃na pn
Costerina
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie pomorskim;

Kościół ˈkɔɕʨ̑uw pn
ecclesia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijańska wspólnota religijna w danym miejscu, np. mieście, kraju; także wspólnota wszystkich wyznawców danej religii
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religijna instytucja społeczna obejmująca wspólnotę wiernych danej religii, zwykle chrześcijańskiej, przeważnie hierarchiczna;

Kraina kraˈ<sup>j</sup>ĩna pn
Carneola Carniola
(geografia, geograficzny) region historyczno-etnograficzny Słowenii;

Kraj Ałtajski pn
territorium Altaicum
(geografia, geograficzny) (administracja) jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, położona w południowej części Syberii;

Kraj Sudetów ˈkraj suˈdɛtuf pn
Sudetia
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Czechach, sudeckoniemieckie pogranicze Czech zamieszkiwane do 1946 roku przez Niemców sudeckich;

Krak krak pn
Cracus
imię legendarnego założyciela Krakowa i jednego z jego synów;

Kraków ˈkrakuf pn
Cracovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie małopolskim, dawna stolica Polski;

Krasnodar pn
Crasnodaria
(geografia, geograficzny) miasto europejskiej części Rosji, port nad rzeką Kubań, siedziba administracyjna Kraju Krasnodarskiego;

Krasnystaw krasˈnɨstaf pn
Crasnostavia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim;

Kreta ˈkrɛta pn
Creta
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Śródziemnym;

Krk pn
Curicum
(geografia, geograficzny) miasto w Chorwacji na wyspie Krk (1.1);

Krnów pn
Carnovia
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Krokos ˈkrɔkɔs pn
Crocus
(mitologia grecka) młodzieniec nieszczęśliwie zakochany w Smilaks i zamieniony w szafran;

Kronsztad pn
Cronstadium
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, port morski położony na wyspie Kotlin w Zatoce Fińskiej;

Kruszwica kruʃˈfʲiʦ̑a pn
Crusvicia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Krym krɨ̃m pn
Crimaea Chersonesus Taurica
(geografia, geograficzny) półwysep na Morzu Czarnym, połączony z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim; terytorium sporne między Ukrainą a Rosją;

Kryspin ˈkrɨspʲĩn pn
Crispinus Crispus
imię męskie;

Kryspus pn
Crispus
imię męskie

Krystyna krɨˈstɨ̃na pn
Christina
imię żeńskie;

Krzysztof ˈkʃɨʃtɔf pn
Christophorus
imię męskie;

Krzyż Południa ˈkʃɨʃ pɔˈwudʲɲa pn
Crux
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów;

Królestwo Polskie pn
Regnum Poloniae
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) historyczne państwo w Europie;

Ksawery ksaˈvɛrɨ pn
Xaverius
imię męskie;

Kserkses pn
Xerxes
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie, noszone przez kilku starożytnych mezopotamskich i lewantyńskich władców

Księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ pn
Luna
(astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie;

Ktezyfon pn
Ctesiphon
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto na północno-wschodnim brzegu Tygrysu, u ujścia rzeki Dijala, dawna zimowa stolica państw Partów i Seleucydów;

Kuba ˈkuba pn
Cuba
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo leżące na Kubie (1.1) i sąsiednich wyspach;
(geografia, geograficzny) największa wyspa na Karaibach;

Kubuś Puchatek ˈkubuɕ puˈxatɛk n
Winnie ille Pu
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) postać misia z książek i filmów stworzona przez Alana Alexandra Milne'a;

Kurlandia pn
Curonia Couronia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem;

Kwedlinburg pn
Quedlinburgum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Quedlinburg, miasto w środkowych Niemczech w kraju związkowym Saksonia-Anhalt;

Kwerfurt pn
Querfurtum
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt;

Kwiryna pn
Quirina
imię żeńskie

Kłajpeda pn
Claipeda Memela
(geografia, geograficzny) miasto na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, w zachodniej części Litwy, u ujścia rzeki Dangi do Zalewu Kurońskiego;

Kłodzko ˈkwɔʦ̑kɔ pn
Glacium Glocium
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce w województwie dolnośląskim;

La Manche pn
Oceanus Britannicus
(geografia, geograficzny) kanał morski oddzielający Wielką Brytanię od Francji;

La Rochelle pn
Rupella
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Francji, w regionie Poitou-Charentes, w departamencie Charente-Maritime, nad Zatoką Biskajską;

La Serena pn
Serenopolis
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnym Chile;

Labdakos n
Labdacus
(mitologia grecka) król Teb, który zabił jednego ze smoków Hery

Lacedemon ˌlaʦ̑ɛˈdɛ̃mɔ̃n pn
Lacedaemon
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna Sparta

Lacjum ˈlaʦ̑ʲjũm pn
Latium
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Rzymie;

Lajstrygon lajˈstrɨɡɔ̃n pn
Laestrygon
(mitologia grecka) członek plemienia ludożerczych olbrzymich ludzi zamieszkujących mityczną Telepylę;

Lakonia pn
Laconia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na południowym wschodzie Peloponezu, z największym ośrodkiem w Sparcie, graniczyła od zachodu z Mesenią, od północy zaś z Arkadią;

Laos ˈlaɔs pn
Laotia Laonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Laponia laˈpɔ̃ɲja pn
Lapponia
(geografia, geograficzny) region Europy obejmujący północne tereny Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji;

Laszczyzna n
Lachia
(geografia, geograficzny) region etniczny w Morawach i na Śląsku w Czechach

Lateran pn
Lateranum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) zespół pałacowo-kościelny w Rzymie;

Latona laˈtɔ̃na pn
Latona
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 639;
(mitologia rzymska) (zobacz) Leto

Laura ˈlawra pn
Laura
imię żeńskie;

Laurencjusz pn
Laurentius
imię męskie;

Lecco pn
Leucum
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Lombardii, położone nad jeziorem Como;

Leda ˈlɛda pn
Leda
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Jowisza;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 38;
(mitologia grecka) królewna etolska i królowa spartańska, żona Tyndareosa i kochanka Zeusa oraz matka Kastora, Polideukesa, Heleny i Klitajmestry;

Lejda pn
Lugdunum Batavorum
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Holandii, w prowincji Holandia Południowa u wybrzeża Morza Północnego;

Leopold lɛˈɔpɔlt pn
Leopoldus
imię męskie;

Lesko ˈlɛskɔ pn
Liescum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie leskim;

Leto ˈlɛtɔ pn
Latona
(mitologia grecka) matka Apollina i Artemidy;
Leto
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 68;

Lew lɛf pn
Leo
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) piąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 lipca do 22 (23) sierpnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Lewi pn
Levi
(biblijny) postać biblijna, protoplasta lewitów;

Leżajsk ˈlɛʒajsk pn
Lezeiscum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Liban ˈlʲibãn pn
Libanus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Azji ze stolicą w Bejrucie;

Liberiusz pn
Liberius
imię męskie;

Libia ˈlʲibʲja pn
Libya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;
(starożytność) Afryka

Licja pn
Lycia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina znajdująca się w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, między Karią a Pamfilią;

Liechtenstein ˈlixtɛnʂtajn pn
Lichtenstenum Lichtenstonium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo w Europie między Szwajcarią a Austrią;

Liguria lʲiˈɡurʲja pn
Liguria
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w zachodnich Włoszech;

Lille pn
Insula
(geografia, geograficzny) miasto we Francji;

Lima ˈlʲĩma pn
Lima
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Peru;

Linneusz pn
Linnaeus
(biologia, biologiczny) spolszczone nazwisko szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza;

Linus ˈlʲĩnus pn
Linus
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie;

Lipsk lʲipsk pn
Lipsia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, w Saksonii;

Litomierzyce ˌlʲitɔ̃mʲjɛˈʒɨʦ̑ɛ pn
Litomericum Litomerium
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Liturgia godzin pn
Liturgia Horarum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (kościelny) codzienna modlitwa liturgiczna Kościoła katolickiego;

Litwa ˈlʲitfa pn
Lituania Lithuania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Wilnie;

Livorno pn
Liburnea Ligurnus
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Toskanii, położone na wybrzeżu Morza Liguryjskiego, stolica prowincji Livorno (1.2);

Liwiusz pn
Livius
imię męskie;

Lizbona lʲizˈbɔ̃na pn
Lisbonum Olysippo Ulyssipo
(geografia, geograficzny) stolica Portugalii, miasto położone przy ujściu Tagu do Oceanu Atlantyckiego;

Lodi pn
Laus Pompeia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, w Lombardii;

Lokryda pn
Locris
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji, zamieszkana przez Lokrów, rozdzielona przez Dorydę i Fokidę na trzy odrębne części;

Lombardia lɔ̃mˈbardʲja pn
Langobardia
(geografia, geograficzny) (administracja) region w północnych Włoszech ze stolicą w Mediolanie;

Londyn ˈlɔ̃ndɨ̃n pn
Londinium
(geografia, geograficzny) stolica Wielkiej Brytanii;

Loreto pn
Lauretum
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech nad Adriatykiem;

Lotar pn
Lotharius
imię męskie;

Lotaryngia ˌlɔtaˈrɨ̃ŋʲɟja pn
Lotharingia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w północno-wschodniej Francji;

Lourdes pn
Lapurdum
(geografia, geograficzny) miejscowość i ośrodek kultu maryjnego we Francji;

Lozanna lɔˈzãnːa pn
Lausonium Lausanna
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Lubaczów luˈbaʧ̑uf pn
Lubacovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Lubeka pn
Lubeca
(geografia, geograficzny) miasto hanzeatyckie, w północnych Niemczech, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn;

Lubencjusz pn
Libentius Lubentius
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

Lublana luˈblãna pn
Aemona Labacum Luvigana
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Słowenii;

Lublin ˈlublʲĩn pn
Lublinum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica Lubelszczyzny i województwa lubelskiego;

Lucjan ˈluʦ̑ʲjãn pn
Lucianus
imię męskie;

Lucjusz ˈluʦ̑ʲjuʃ pn
Lucius
imię męskie;

Ludwik ˈludvʲik pn
Ludovicus
imię męskie;

Lugano pn
Luganum
(geografia, geograficzny) miasto w południowo-wschodniej Szwajcarii;

Luizjana pn
Ludoviciana
(geografia, geograficzny) stan Stanów Zjednoczonych Ameryki;

Lukania pn
Lucania
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na południu antycznej Italii, między Zatoką Tarencką a Morzem Tyrreńskim;

Lukka pn
Luca Lucca
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Lukka (1.2);

Luksemburg luˈksɛ̃mburk pn
Luxemburgum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Lullus pn
Lullus
imię męskie

Luna ˈlũna pn
Luna
(mitologia rzymska) bogini księżyca, utożsamiana z grecką Selene;

Lupus pn
Lupus
imię męskie

Lusaka luˈsaka pn
Lusaca
(geografia, geograficzny) stolica Zambii;

Lutgarda pn
Lutgardis
imię żeńskie

Lutnia ˈlutʲɲa pn
Lyra
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Wegę; zawiera mgławicę planetarną – Pierścień; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;

Luzytania pn
Lusitania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca większą część współczesnej Portugalii, Estremadury i prowincji Salamanka, dawna prowincja rzymska i ziemia legendarnych Luzytanów;

Lwów lvuf pn
Leopolis
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Lwówek Śląski;

Lwówek Śląski ˈlvuvɛc ˈɕlɔ̃w̃sʲci pn
Leopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Lyon lʲjɔ̃n pn
Lugdunum
(geografia, geograficzny) miasto we Francji nad Rodanem i Saoną;

Lądek-Zdrój lɔ̃nˈdɛɡ‿zdruj pn
Landecca
(geografia, geograficzny) miasto uzdrowiskowe w Polsce, w powiecie kłodzkim;

MSK acronym
SSI
= (astronautyka, astronautyczny) Międzynarodowa Stacja Kosmiczna;

Macedonia ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃ɲja pn
Macedonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Macedończyk ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
Macedoniense
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) człowiek narodowości macedońskiej, obywatel Republiki Macedonii, mieszkaniec Republiki Macedonii;

Machabeusz n
Maccabaeus Machabaeus
(historia, historyczny, historycznie) przydomek Judy Hasmoneusza;

Maciej ˈmaʨ̑ɛ̇j pn
Matthias
imię męskie;

Madagaskar ˌmadaˈɡaskar pn
Madagascaria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim;

Madryt ˈmadrɨt pn
Madritum Matritum
(geografia, geograficzny) stolica Hiszpanii;

Magdala pn
Magdala
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad Jeziorem Galilejskim w Palestynie;

Magdalena ˌmaɡdaˈlɛ̃na pn
Magdalena Magdalene
imię żeńskie;

Magnezja pn
Magnesia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Grecji
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto w Jonii;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto w Lydii;

Mahomet maˈxɔ̃mɛt pn
Mahometus Mahumetus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) arabski prorok, twórca islamu;

Majorka pn
Maiorca
(geografia, geograficzny) największa wyspa archipelagu Balearów na Morzu Śródziemnym;

Makarska pn
Macarsca
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej Chorwacji nad Morzem Adriatyckim;

Makary maˈkarɨ pn
Macarius
imię męskie;

Makau ˈmakaw pn
Macaum
(geografia, geograficzny) (administracja) specjalny region administracyjny Chińskiej Republiki Ludowej;

Maksencjusz pn
Maxentius
imię męskie;

Maksymian pn
Maximianus
imię męskie;

Maksymilian ˌmaksɨ̃ˈmʲilʲjãn pn
Maximilianus
imię męskie;

Maksymin pn
Maximinus
imię męskie

Malachiasz pn
Malachias
(biblijny) imię męskie;

Malaga pn
Malaca
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Hiszpanii, w Andaluzji, port nad Morzem Śródziemnym;

Malediwy ˌmalɛˈdʲivɨ pn
Divi
(geografia, geograficzny) państwo i archipelag na Oceanie Indyjskim;

Malezja maˈlɛzʲja pn
Malaesia
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Malta ˈmalta pn
Melitta Melita
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Managua ˌmãnaˈɡu<sup>w</sup>a pn
Managua
(geografia, geograficzny) stolica Nikaragui;

Manitoba ˌmãɲiˈtɔba pn
Manitoba
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Mantua pn
Mantua
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Lombardii; stolica prowincji Mantua (1.2);

Maraton pn
Marathon
miejscowość w Grecji, w Attyce, miejsce słynnego zwycięstwa Greków nad Persami w 490 roku p.n.e.;

Marcel pn
Marcellus
imię męskie;

Marcela pn
Marcella
imię żeńskie

Marceli marˈʦ̑ɛlʲi pn
Marcellus
imię męskie;

Marcelin pn
Marcellinus
imię męskie

Marche pn
Marca Marchia Anconitana
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie;
Marchia Anconitana Picenum
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Italii

Marchia pn
Marca Marchia Anconitana
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie;
Marchia Anconitana Picenum
(rzadki, rzadko używany) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Italii

Marchia Ankonitańska pn
Picenum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Italii;

Marcin ˈmarʲʨ̑ĩn pn
Martinus
imię męskie;

Marcjan pn
Marcianus Martianus
imię męskie

Marcjanna pn
Marciana
imię żeńskie

Mardocheusz pn
Mardochaeus Mardocheus
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać z Księgi Estery, opiekun Estery;

Marek ˈmarɛk pn
Marcus
imię męskie;

Maria ˈmarʲja pn
Maria
imię żeńskie;

Markowy possessiveAdjective
Marcianus
(przestarzałe, przestarzały) (gwara, gwarowe) taki, który należy do Marka

Marmarosz pn
Marmatia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej części Rumunii oraz w południowej Ukrainie, położona wzdłuż rzeki Cisy;

Marna ˈmarna pn
Materna Matrona
(geografia, geograficzny) rzeka we Francji, prawy dopływ Sekwany;

Maroko maˈrɔkɔ pn
Marochium Marocum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce Północnej;

Mars mars pn
Mars Mārs
(mitologia rzymska) bóg wojny, utożsamiany z greckim Aresem;
Mars
(astronomia, astronomiczny) czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Marsowy possessiveAdjective
Martius
(przestarzałe, przestarzały) (gwara, gwarowe) taki, który należy do Marsa

Marsyliusz pn
Marsilius
imię męskie

Marta ˈmarta pn
Martha
imię żeńskie;

Martyna pn
Martina
imię żeńskie;

Marusza pn
Marisus
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Rumunii i w południowo-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy;

Maryja maˈrɨja pn
Maria
(teologia, teologiczny) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) Matka Boża;

Maryja Panna pn
Virgo Maria
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) (zobacz) Maria z Nazaretu;

Maryn pn
Marinus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Matatiasz pn
Mathathias Mattathias
imię męskie

Mateusz maˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Matthaeus
imię męskie;

Matka Boska ˈmatka ˈbɔska pn
Mater Dei Dei Genitrix
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu

Matka Boża pn
Mater Dei Dei Genitrix
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Mauretania ˌmawrɛˈtãɲja pn
Mauretania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Nawakszut;

Maurycjusz pn
Mauricius
imię męskie;

Mazowsze maˈzɔfʃɛ pn
Mazovia
(geografia, geograficzny) kraina w centralno-wschodniej Polsce;

Mazury pn
Masuria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) region etnograficzny i geograficzny w północno-wschodniej Polsce;

Mała Niedźwiedzica ˈmawa ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a pn
Ursa Minor
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Małym Wozem;

Małgorzata ˌmawɡɔˈʒata pn
Margarita
imię żeńskie;

Małopolska ˌmawɔˈpɔlska pn
Polonia Minor
(geografia, geograficzny) kraina na południu Polski;

Meander pn
Maeander Maeandrus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) kręta rzeka w zachodniej Turcji, przepływająca przez Frygię, Karię i Jonię;

Medard ˈmɛdart pn
Medardus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Mediolan mɛˈdʲjɔlãn pn
Mediolanum
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Włoszech będące stolicą Lombardii;

Meduza pn
Medusa
(mitologia grecka) jedna z gorgon z mitologii grecka, potwór o kobiecej postaci i wężowych włosach, którego spojrzenie miało zabijać;

Medziugorie pn
Mesoropolis
(geografia, geograficzny) wieś i ośrodek kultu religijnego w Bośni i Hercegowinie, w południowej części Hercegowiny;

Meklemburgia pn
Megalopolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Niemczech, położona nad Bałtykiem, pomiędzy rzekami Łabą a Recknitz;

Meksyk ˈmɛksɨk pn
Mexicopolis
(geografia, geograficzny) stolica Meksyku (1.1);
Mexicum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Melania mɛˈlãɲja pn
Melania
imię żeńskie;

Melaniusz pn
Melanius Mellanus
imię męskie;

Melchior ˈmɛlxʲjɔr pn
Melchior
imię męskie;

Melchizedek pn
Melchisedech
(biblijny) imię męskie;

Melpomena ˌmɛlpɔ̃ˈmɛ̃na pn
Melpomene
(mitologia grecka) muza tragedii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Meluzyna pn
Melusina
(mitologia, mitologiczny) (książkowy) postać z literatury średniowiecznej i mitów, pół-kobieta, pół-ryba;

Memfis ˈmɛ̃w̃fʲis pn
Memphis
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jedno z najważniejszych miast starożytnego Egiptu;

Men mɛ̃n pn
Moenus
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowych Niemczech;

Mentona pn
Mentonum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina w południowej Francji, w departamencie Alpy Nadmorskie;

Merkury mɛrˈkurɨ pn
Mercurius
(mitologia rzymska) bóg handlu, zysku, kupiectwa, złodziei oraz celników, utożsamiany z greckim Hermesem;
(astronomia, astronomiczny) pierwsza według oddalenia od Słońca i najmniejsza planeta Układu Słonecznego, widoczna gołym okiem;

Mesenia pn
Messenia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina na południowo-wschodnim Peloponezie, z historycznym ośrodkiem w Mesini

Mesjasz pn
Messias
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijaństwo Chrystus (jeden z tytułów Jezusa)

Mesyna pn
Messana Messyna Messena
(geografia, geograficzny) miastowe Włoszech położone w północno-wschodniej części Sycylii, nad Cieśniną Mesyńską;

Metis ˈmɛtʲis pn
Metis
(mitologia grecka) bogini i uosobienie roztropności (w pozytywnym znaczeniu) i przewrotności (w negatywnym znaczeniu);

Metody mɛˈtɔdɨ pn
Methodius
imię męskie;

Metrofan pn
Metrophanes
imię męskie;

Metz pn
Metae
(geografia, geograficzny) miasto we Francji;

Mezopotamia ˌmɛzɔpɔˈtãmʲja pn
Mesopotamia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu;

Miami maˈjãmʲi pn
Miamia
(geografia, geograficzny) duże miasto na Florydzie;

Michalina ˌmʲixaˈlʲĩna pn
Michaëla Michelina
imię żeńskie;

Michał ˈmʲixaw pn
Michael Michaelus
imię męskie;

Micheasz pn
Michaeas
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Michigan pn
Michigania
(geografia, geograficzny) (administracja) stan Stanów Zjednoczonych Ameryki, leżący na Środkowym Zachodzie, w regionie Wielkich Jezior;

Mieczysław mʲjɛˈʧ̑ɨswaf pn
Mieczyslaus
imię męskie;

Mieszko ˈmʲjɛʃkɔ pn
Mesco Miseco Misko Myeslaus Mysko
imię męskie;

Mikołaj mʲiˈkɔwaj pn
Nicolaus
imię męskie;

Milet pn
Miletus Miletos
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne jońskie miasto i polis na wybrzeżu Karii przy ujściu rzeki Meander do Zatoki Latmijskiej, współcześnie stanowisko archeologiczne;

Milicz ˈmʲilʲiʧ̑ pn
Milicium
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie milickim;

Minerwa mʲĩˈnɛrva pn
Minerva
(mitologia rzymska) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej, rękodzieła i sztuki oraz nauczycieli i szkół, utożsamiana z grecką Ateną;

Minorka pn
Minorica
(geografia, geograficzny) wyspa hiszpańska na Morzu Śródziemnym, druga co do wielkości w archipelagu Balearów;

Minos ˈmʲĩnɔs pn
Minos
(mitologia grecka) król i prawodawca Krety; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Radamantysa i Sarpedona; mąż Pazyfae oraz ojciec Ariadny i Fedry;

Minotaur mʲĩˈnɔtawr pn
Minotaurus
(mitologia grecka) potwór o ludzkim ciele i głowie byka, syn Pazyfae i byka przysłanego przez Posejdona Minosowi;

Miranda mʲiˈrãnda pn
Miranda
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Urana;
imię żeńskie;

Miron ˈmʲirɔ̃n pn
Myron
imię męskie;

Mitra ˈmʲitra pn
Mithras Mithres
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóstwo solarne czczone w kulturze indyjskiej, perskiej, greckiej i rzymskiej; patron szczerości, przyjaźni, władców, wojowników;

Międzychód mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨxut pn
Mezichodum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Międzyrzec Podlaski mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʒɛʦ̑ pɔdˈlasʲci pn
Meserici
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Międzyrzecz mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʒɛʧ̑ pn
Mederecensis Specjalna:Książki/978-83928267-4-3
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Miśnia ˈmʲiɕɲa pn
Misnia
(geografia, geograficzny) miasto w Saksonii;

Mnemosyne pn
Mnemosyne Moneta
(mitologia grecka) bogini i uosobienie pamięci, matka muz, jedna z tytanid;

Modena mɔˈdɛ̃na pn
Mutina
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Modest ˈmɔdɛst pn
Modestus
imię męskie;

Modoald pn
Modoaldus
imię męskie

Moguncja mɔˈɡũnʦ̑ʲja pn
Mogontiacum Moguntiacum
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech nad Renem;

Mohylew pn
Mohilovia
(geografia, geograficzny) miasto na Białorusi, siedziba administracyjna rejonu mohylewskiego;

Mojżesz ˈmɔjʒɛʃ pn
Moyses Moses
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) starotestamentowy prorok, wódz narodu izraelskiego;
imię męskie;

Momos pn
Momos
(mitologia grecka) bóg drwin i ironii, uosobienie sarkazmu, żartów i kpin;

Monachium mɔ̃ˈnaxʲjũm pn
Monachium
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica Bawarii;

Monako mɔ̃ˈnakɔ pn
Monoecus Monachium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym;

Mongolia mɔ̃ŋˈɡɔlʲja pn
Mongolia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Monika mɔ̃ˈɲika pn
Monica
imię żeńskie;

Monte Cassino pn
Mons Cassinus
(geografia, geograficzny) wzgórze we Włoszech, w Apeninach Środkowych;

Montreal mɔ̃nˈtrɛal pn
Marianopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec;

Morawy mɔˈravɨ pn
Moravia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach, w dorzeczu Morawy i górnej Odry;

Morfeusz mɔrˈfɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Morpheus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie marzeń sennych o ludzkich kształtach;

Morze Adriatyckie ˈmɔʒɛ ˌadrʲjaˈtɨʦ̑ʲcɛ pn
Mare Hadriaticum
(geografia, geograficzny) basen morski pomiędzy Półwyspem Apeniński a Półwyspem Bałkańskim, północne odgałęzienie Morza Śródziemnego;

Morze Azowskie ˈmɔʒɛ aˈzɔfsʲcɛ pn
Palus Maeotis
(geografia, geograficzny) część Morza Czarnego znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji;

Morze Bałtyckie ˈmɔʒɛ bawˈtɨʦ̑ʲcɛ pn
Mare Balticum
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone na szelfie kontynentalnym w północnej Europie;

Morze Czarne ˈmɔʒɛ ˈʧ̑arnɛ pn
Pontus Euxinus Pontus Mare Nigrum Mare Scythicum
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze na granicy Azji i Europy;

Morze Czerwone ˈmɔʒɛ ʧ̑ɛrˈvɔ̃nɛ pn
Mare Rubrum
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Afryką, a Półwyspem Arabskim;

Morze Egejskie ˈmɔʒɛ ːˈɡɛjsʲcɛ pn
Mare Aegaeum
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego;

Morze Japońskie pn
Mare Iaponicum
(geografia, geograficzny) morze Oceanu Spokojnego, położone między Japonią, Koreą i Rosją;

Morze Karaibskie ˈmɔʒɛ ˌkaraˈ<sup>j</sup>ipsʲcɛ pn
Mare Caribicum
(geografia, geograficzny) morze położone na północ od Ameryki Południowej, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Kaspijskie ˈmɔʒɛ kasˈpʲijsʲcɛ pn
Caspium mare
(geografia, geograficzny) bezodpływowe słone jezioro w Azji i Europie;

Morze Północne ˈmɔʒɛ puwˈnɔʦ̑nɛ pn
Mare Germanicum
(geografia, geograficzny) morze przy północnych brzegach Europy, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Śródziemne ˈmɔʒɛ ɕrudʲˈʑɛ̃mnɛ pn
Mare Mediterraneum
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone między Europą, Afryką i Azją, część Oceanu Atlantyckiego;

Moskwa ˈmɔskfa pn
Moscua Moscovia
(geografia, geograficzny) stolica Rosji;

Mostar ˈmɔstar pn
Mandatrium
(geografia, geograficzny) miasto w Hercegowinie, stolica regionu:

Mount Everest pn
Mons Everestis
(geografia, geograficzny) najwyższy szczyt Ziemi, ośmiotysięcznik położony w Himalajach;

Moza ˈmɔza pn
Mosa
(geografia, geograficzny) rzeka w Europie;

Mozambik mɔˈzãmbʲik pn
Mozambicum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Mozela pn
Mosella
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Niemcy i Luksemburg, lewy dopływ Renu;

Mołdawia mɔwˈdavʲja pn
Moldova Moldavia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Kiszyniowie;

Murcja pn
Urci
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, nad Segurą;

Murzyn ˈmuʒɨ̃n n
Niger
(etnografia, etnograficzny) człowiek czarnoskóry

Mygdonia pn
Mygdonia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w północno-wschodniej Mezopotamii
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w starożytnej Tracji

Mykeny mɨˈkɛ̃nɨ pn
Mycenae Mycena
(starożytność) starożytna grecka polis w północno-wschodniej części Peloponezu;

Mysłowice ˌmɨswɔˈvʲiʦ̑ɛ pn
Mislovia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim;

Myzja pn
Mysia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w północno-zachodniej Azji Mniejszej nad Propontydą, graniczyła od wschodu z Frygią a od południa z Lidią;

Nablus ˈnablus pn
Flavia Neapolis
(geografia, geograficzny) miasto w Autonomii Palestyńskiej;

Nabuchodonozor ˌnabuxɔdɔ̃ˈnɔzɔr pn
Nabuchodonosor
(starożytność) babilońskie imię męskie noszone m.in. przez kilku władców Babilonii

Nadab pn
Nadab
(biblijny) imię męskie;

Nadrenia pn
Rhenania
(geografia, geograficzny) luźno zdefiniowana kraina obejmująca ziemie wokół północnego i środkowego odcinka niemieckiego Renu;

Nagasaki pn
Nangasaquum
(geografia, geograficzny) miasto w Japonii, stolica prefektury Nagasaki (1.2)

Nagroda Nobla n
Praemium Nobelianum
wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowione ostatnią wolą fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla;

Nahum pn
Nahum
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię męskie;

Najświętsza Maryja Panna pn
Beata Virgo Maria
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) (zobacz) Maria z Nazaretu;

Najświętszy Sakrament n
Sanctissimum Sacramentum
(kościelny) sakrament eucharystii

Namibia nãˈmʲibʲja pn
Namibia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Namur pn
Namurcum
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Belgii, stolica Walonii;
(geografia, geograficzny) (administracja) belgijski region z ośrodkiem administracyjnym w Namurze (1.1);

Narbona pn
Narbo Colonia Narbo Martius Narbona
(geografia, geograficzny) miejscowość we Francji, w regionie Oksytania, w departamencie Aude;

Narcyz ˈnarʦ̑ɨs pn
Narcissus
(mitologia grecka) piękny młodzieniec ukarany miłością do własnego odbicia;
imię męskie;

Natalia naˈtalʲja pn
Natalia
imię żeńskie;

Natan pn
Nathan
(biblijny) postać biblijna;
imię męskie;

Nazaret naˈzarɛt pn
Nazareth
(geografia, geograficzny) miasto w północnym Izraelu;

Nazjanz pn
Nazianzum Nazianzus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Kapadocji w Azji Mniejszej;

Neapol nɛˈapɔl pn
Neapolis
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech położone nad Zatoką Neapolitańską; stolica Kampanii;

Nemezys nɛ̃ˈmɛzɨs pn
Nemesis
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwej odpłaty (zemsty), gniewu i kary bogów za bluźnierstwo i pychę ludzi przekraczających wyznaczone im granice; strażniczka równowagi świata;

Nepal ˈnɛpal pn
Nepalia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Neptun ˈnɛptũn pn
Neptunus
(mitologia rzymska) bóg morza, rybaków i żeglarzy, utożsamiany z greckim Posejdonem;
(astronomia, astronomiczny) ósma według oddalenia od Słońca (najdalsza) planeta Układu Słonecznego;

Neretwa pn
Naro
(geografia, geograficzny) rzeka w Bośni i Hercegowinie i Chorwacji, uchodząca do Adriatyku;

Neron pn
Nero
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

Neronowy possessiveAdjective
Neroneus Neronianus Neronius
(historia, historyczny, historycznie) należący do Nerona

Neustria pn
Neustria
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, północno-zachodnia część państwa Franków, położona na północ od doliny Loary;

Nicea ɲiˈʦ̑ɛa pn
Nicaea
(geografia, geograficzny) portowe miasto w południowo-wschodniej Francji nad Morzem Śródziemnym;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawne miasto w średniowiecznej Bitynii, współcześnie İznik w Turcji;

Niemcy ˈɲɛ̃mʦ̑ɨ pn
Germania
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Niemiec ˈɲɛ̃mʲjɛʦ̑ n
Germanus
człowiek narodowości niemieckiej

Niemka ˈɲɛ̃mka n
Germana
kobieta lub dziewczyna narodowości niemieckiej, obywatelka Niemiec

Niger ˈɲiɡɛr pn
Niger
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Niameyu;

Nigeria ɲiˈɡɛrʲja pn
Nigeria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Abudży;

Nikaragua ˌɲikaraˈɡu<sup>w</sup>a pn
Nicaragua
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej;

Nike pn
Nice
(mitologia grecka) bogini zwycięstwa;

Nikifor ɲiˈcifɔr pn
Nicephorus
imię męskie;

Nikodem ɲiˈkɔdɛ̃m pn
Nicodemus
imię męskie;

Nikomedia pn
Nicomedia
(geografia, geograficzny) (starożytność) miasto hellenistyczne w Azji Mniejszej, w Bitynii;

Nil ɲil pn
Nilus Nīlus
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek na Ziemi, w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu;

Niniwa pn
Ninive
(starożytność) (geografia, geograficzny) dawne miasto w północnej Mezopotamii, nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu, jedna ze stolic starożytnej Asyrii, współcześnie stanowisko archeologiczne;

Nisz pn
Naissus
(geografia, geograficzny) miasto w Serbii, nad rzeką Niszawą;

Niżny Nowogród pn
Novogardia Inferior
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w Rosji, nad Wołgą, u ujścia Oki, stolica Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego;

Noe ˈnɔɛ pn
Noe
(biblijny) postać starotestamentowa, budowniczy arki w czasach potopu;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Noemi pn
Noemi
imię żeńskie;

Norbert ˈnɔrbɛrt pn
Norbertus
imię męskie;

Normandia nɔrˈmãndʲja pn
Normannia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Francji;

Nortumbria nɔrˈtũmbrʲja pn
Northumbria Regnum Northanhymbrorum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo anglosaskie;

Norwegia nɔrˈvɛɟja pn
Norvegia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Oslo;

Norymberga ˌnɔrɨ̃mˈbɛrɡa pn
Norimberga
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, położone we Frankonii;

Notos ˈnɔtɔs pn
Auster Notus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru południowego, utożsamiany z rzymskim Austerem;

Nowa Belgia pn
Nova Belgica Novum Belgium
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) siedemnastowieczna kolonia holenderska założona w Ameryce Północnej;

Nowa Fundlandia ˈnɔva fũnˈdlãndʲja pn
Terra Nova
(geografia, geograficzny) duża wyspa na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, która stanowi część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador;

Nowa Gwinea ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
Nova Guinea
(geografia, geograficzny) wyspa Oceanii;

Nowa Korbea pn
Corbegia Corbeia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) opactwo w Corvey w Niemczech;

Nowa Zelandia ˈnɔva zɛˈlãndʲja pn
Nova Zelanda Nova Zelandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii;

Nowe Delhi ˈnɔvɛ ˈdɛlʲi pn
Dellium Novum
(geografia, geograficzny) stolica Indii;

Nowosybirsk ˌnɔvɔˈsɨbʲirsk pn
Novosibirscum
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji położone na środkowej Syberii, nad Obem;

Nowy Brunszwik ˈnɔvɨ ˈbrũw̃ʃfʲik pn
Novum Brunsvicum
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Nowy Jork ˈnɔvɨ ˈjɔrk pn
Novum Eboracum
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na północnym wschodzie Stanów Zjednoczonych;
Novum Eboracum Neo-Eboracum
(geografia, geograficzny) (administracja) największe miasto Stanów Zjednoczonych;

Nowy Meksyk ˈnɔvɨ ˈmɛksɨk pn
Novum Mexicum
(administracja) (geografia, geograficzny) stan na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych;

Nowy Orlean ˈnɔvɨ ɔrˈlɛãn pn
Nova Aurelia
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych;

Nowy Testament ˈnɔvɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
Novum Testamentum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) część Biblii złożona z 27 ksiąg opisujących wydarzenia z życia Jezusa i pierwotnego Kościoła;

Nowy Świat ˈnɔvɨ ˈɕfʲjat pn
novus orbis
(geografia, geograficzny) wspólna nazwa dla Ameryki Północnej, Ameryki Południowej i Australii;

Numidia nũˈmʲidʲja pn
Numidia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) historyczne królestwo Berberów w północnej Afryce, obejmujące tereny dzisiejszej Algierii i części Tunezji;

Nursja pn
Nursia
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia;

Ocean Arktyczny ɔˈʦ̑ɛãn arkˈtɨʧ̑nɨ pn
Oceanus Arcticus
(geografia, geograficzny) jeden z oceanów Ziemi;

Oceania ˌɔʦ̑ɛˈãɲja n
Oceania
(geografia, geograficzny) grupa wysp na Pacyfiku, uznawanych czasem za osobny kontynent;

Odkupiciel ɔt.kuˈpi.t͡ɕɛl pn
Redemptor
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie Chrystus (jeden z tytułów Jezusa)

Odra ˈɔdra pn
Viadrus
(geografia, geograficzny) rzeka w Czechach, Polsce i Niemczech;

Odyseusz ˌɔdɨˈsɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Odysseus
(mitologia grecka) imię mitycznego króla Itaki, głównej postaci Odysei Homera;

Ojcze nasz ˈɔjʧ̑ɛ ˈnaʃ pn
Pater noster
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”;

Okeanos ˌɔkɛˈãnɔs pn
Oceanus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wielkiej rzeki (wielkiego morza, oceanu) otaczającej świat, najstarszy z tytanów;

Oktawia pn
Octavia
imię żeńskie;

Oktawian ɔkˈtavʲjãn pn
Octavianus
imię męskie;

Olimp ˈɔlʲĩmp pn
Olympus
(geografia, geograficzny) masyw górski Grecji z najwyższym szczytem Mitikas;
(mitologia grecka) legendarna siedziba głównych bogów greckich

Olimpia ɔˈlʲĩmpʲja pn
Olympia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) współczesne i starożytne miasto w Grecji na Półwyspie Peloponeskim;

Oliwier ɔˈlʲivjɛr pn
Oliverius
imię męskie

Oman ˈɔ̃mãn pn
Omania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Maskacie;

Opatów pn
Magna Civitas Opathoviensis
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce, w województwie świętokrzyskim, w powiecie opatowskim;

Opawa ɔˈpava pn
Oppavia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Czechach;

Opole ɔˈpɔlɛ pn
Opolia Oppolia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto wojewódzkie na południowej Polsce;

Optat pn
Optatus
imię męskie

Oran ˈɔrãn pn
Portus Deorum
miasto w Algierii;

Orawa ɔˈrava pn
Arva
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) region etnograficzny w Słowacji i częściowo w Polsce, w dorzeczu Orawy (1.1);

Orenburg pn
Orenburgum
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w zachodniej Rosji, nad rzeką Ural, na granicy dwóch kontynentów: Europy i Azji;

Orion ˈɔrʲjɔ̃n pn
Orion
(mitologia grecka) olbrzym i myśliwy beocki; kochanek Eos, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Oriona (2.1);
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy;

Orionidy pn
Orionidae
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów związany z kometą Halleya, którego radiant znajduje się na pograniczu konstelacji Oriona i Bliźniąt, obserwowany rokrocznie około 21 października;

Orkus pn
Orcus
(mitologia rzymska) demon śmierci z mitologii Starożytnego Rzymu;
(astronomia, astronomiczny) duża planetoida transneptunowa obiegająca Słońce w pasie Kuipera;

Orlean pn
Aurelianum
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Francji, nad Loarą;

Orontes pn
Orontes
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Azji, przepływająca przez Liban, Syrię i Turcję;

Orzeł ˈɔʒɛw pn
Aquila
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba równikowego; zawiera jasną gwiazdę – Altaira; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;

Osaka ɔˈsaka pn
Osaca
(geografia, geograficzny) miasto w Japonii leżące w południowo-zachodniej części wyspy Honsiu, w regionie Kinki;

Oslo ˈɔslɔ pn
Asloa
(geografia, geograficzny) stolica Norwegii;

Ostia pn
Ostia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne i wczesnośredniowieczne miasto położone u ujścia Tybru, najważniejszy port morski Rzymu; opuszczone w IX w.;

Ostrobotnia pn
Ostrobothnia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region historyczny w środkowej Finlandii

Ostrogocja pn
Ostrogothia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (rzadki, rzadko używany) Östergötland (używane zwykle w kontekście tytulatury monarszej)

Ostrów Wielkopolski pn
Ostrovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie wielkopolskim;

Otranto pn
Hydruntum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w południowo-wschodnich Włoszech, położone na Półwyspie Salentyńskim nad cieśniną Otranto (1.2);

Owidiusz pn
Ovidius
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny poeta rzymski;

Ozeasz pn
Osee
(biblijny) Księga Ozeasza;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Ołomuniec ˌɔwɔ̃ˈmũɲɛʦ̑ pn
Olomucium
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Ołtarz ˈɔwtaʃ pn
Ara
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Pacyfik paˈʦ̑ɨfʲik pn
Pacificus
imię męskie;

Pad pat pn
Padus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w północnych Włoszech;

Paderborn n
Paderborna
(geografia, geograficzny) uniwersyteckie miasto powiatowe w Niemczech, położone we wschodniej części kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia;

Padwa ˈpadva pn
Patavium Padua
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech;

Paflagonia pn
Paphlagonia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w północnej części Azji Mniejszej nad południowym brzegiem Morza Czarnego między Bitynią na zachodzie a Pontem na wschodzie;

Pafnucy pn
Paphnutius
imię męskie;

Pakistan paˈcistãn pn
Pakistania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Pakość pn
Pacossum
(geografia, geograficzny) miasto w powiecie inowrocławskim;

Palermo paˈlɛrmɔ pn
Panormus
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, na Sycylii;

Palestyna ˌpalɛˈstɨ̃na pn
Palaestina
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) azjatycka kraina na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego;

Palmyra pn
Palmyra
(geografia, geograficzny) miasto w Syrii, w północnej części Pustyni Syryjskiej;

Pamfilia pn
Pamphylia
(historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Mniejszej i późniejsza prowincja rzymska;

Pampeluna pn
Pampeiopolis Pampelo Pampelona
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Hiszpanii, stolica prowincji Nawarra;

Pan pãn pn
Dominus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej, zwłaszcza w chrześcijaństwie
Pan Faunus
(mitologia grecka) bóg pasterzy, przedstawiany jako człowiek z koźlimi nogami i rogami;

Panama pãˈnãma pn
Panamaria
(geografia, geograficzny) stolica Panamy (1.1);
Panamia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Pandora pãnˈdɔra n
Pandora
(mitologia grecka) pierwsza kobieta na Ziemi, zesłana przez Zeusa jako kara dla ludzi, otworzywszy swój prezent ślubny otrzymany od bogów, uwolnić miała wszelkie nieszczęścia nękające odtąd ludzkość;

Pangea pãŋˈɡɛa pn
Pangaea
(geologia, geologiczny) superkontynent, który powstał w permie i rozpadł się w jurze;

Pankracy pãŋˈkraʦ̑ɨ pn
Pancratius
imię męskie;

Panna ˈpãnːa pn
Virgo
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) szósty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 (24) sierpnia do 22 września;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny wiosną;

Panonia pãˈnɔ̃ɲja pn
Pannonia
(starożytność) (geografia, geograficzny) prowincja rzymska położona między Sawą a Dunajem;

Pantaleon pn
Pantaleon
imię męskie;

Panten pn
Pantaenus
imię męskie

Paragwaj paˈraɡvaj pn
Paraquaria Paraguaia
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej;

Paraklet pn
Paracletus Paraclitus Paraclytus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł, przydomek Ducha Świętego;

Parlament Europejski parˈlãmɛ̃nt ˌɛwrɔˈpɛjsʲci n
Parlamentum Europaeum
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jednoizbowy parlament reprezentujący obywateli Unii Europejskiej;

Part n
Parthus
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec starożytnej Partii

Partia pn
Parthia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina historyczna, położona w dzisiejszym północno-wschodnim Iranie i Turkmenistanie, na południowy wschód od Morza Kaspijskiego;

Parys ˈparɨs pn
Paris
(mitologia grecka) królewicz trojański, syn Priama i Hekuby, sędzia w sporze o jabłko niezgody, ukochany Heleny;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 3317;

Paryż ˈparɨʃ pn
Lutetia Parisium Parisii
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Francji, położone nad Sekwaną, w północnej części kraju;

Pasawa pn
Passavia Castra Batavia
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w południowo-wschodnich Niemczech, w Bawarii, bezpośrednio przy granicy z Austrią;

Paulina pawˈlʲĩna pn
Paulina
imię żeńskie;

Paweł ˈpavɛw pn
Paulus
imię męskie;

Pawia pn
Papia Ticinum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Lombardii, położone w zachodniej części Niziny Padańskiej nad rzeką Ticino;

Państwo Kościelne pn
Patrimōnium Petrī Status Ecclesiasticus Status Pontificius rrspublica Sanctī Petri
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) państwo istniejące w środkowej Italii w latach 755-1870;

Państwo Watykańskie pn
Status Civitatis Vaticanæ
(geografia, geograficzny) miasto-państwo w Europie Południowej;

Pegaz ˈpɛɡas pn
Pegasus Pegasos
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Enifa; w Polsce widoczny jesienią; góruje o północy we wrześniu;
(mitologia grecka) koń skrzydlaty; emblemat natchnienia poetyckiego;

Pekin ˈpɛcĩn pn
Pechinum Pecinum Pekinum
(geografia, geograficzny) stolica Chin;

Pelagia pɛˈlaɟja pn
Pelagia
imię żeńskie;

Pelagiusz pɛˈlaɟuʃ pn
Pelagius
imię męskie;

Pelops ˈpɛlɔps pn
Pelops
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, syn Tantala złożony przez niego w ofierze bogom;

Penelopa pn
Penelope
(mitologia grecka) imię mitycznej królowej Itaki, żony Odysa;

Pensylwania ˌpɛ̃w̃sɨlˈvãɲja pn
Pennsilvania
(geografia, geograficzny) stan w Stanach Zjednoczonych;

Pentezylea pn
Penthesilea
(mitologia grecka) jedna z mitycznych Amazonek;

Perseidy pn
Perseidae
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów obserwowany rokrocznie 10 sierpnia w gwiazdozbiorze Perseusza;

Perseusz pɛrˈsɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Perseus
(mitologia grecka) heros argolidzki i pogromca Meduzy, syn Zeusa i Danae oraz mąż Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Perseusza (2.1);
(mitologia grecka) syn Nestora
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą;

Persja ˈpɛrsʲja pn
Persia
(historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Iranu;

Peru ˈpɛru pn
Peruvia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Limie;

Perugia pn
Perusia Perusium
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech, stolica Umbrii;

Peruzja pn
Perusia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) Perugia

Pesaro pn
Pisaurum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w środkowych Włoszech, w regionie Marche;

Petroniusz pn
Petronius
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Petula pn
Petula
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie

Pełczyce pɛwˈʧ̑ɨʦ̑ɛ pn
Arcto-Lithanus
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Piacenza pn
Placentia
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Piawa pn
Plavis
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-wschodnich Włoszech;

Piemont ˈpʲjɛ̃mɔ̃nt pn
Pedemontium
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech, ze stolicą w Turynie;

Pio pn
Pius
imię męskie

Piotr pʲjɔtr̥ pn
Petrus
imię męskie;

Piotra ˈpʲjɔtra pn
Petra
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Pireus ˈpʲirɛws pn
Piraeus
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji;

Pitagoras ˌpʲitaˈɡɔras pn
Pythagoras
(filozofia, filozoficzny) (matematyka, matematyczny) grecki matematyk i filozof;

Pittsburgh pn
Pittsburgum
(geografia, geograficzny) duże miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Pensylwania, stolica hrabstwa Allegheny;

Pius pʲjus pn
Pius
imię męskie;

Piza pn
Pisae
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Piza (1.2);

Pizydia pʲiˈzɨdʲja pn
Pisidia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, obecnie na terenie Turcji

Pięcioksiąg pʲjɛ̇̃ɲˈʨ̑ɔ̇cɕɔ̃ŋk pn
Pentateuchus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór pięciu świętych ksiąg judaizmu składających się na Torę

Pięćdziesiątnica n
Pentecoste
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone pięćdziesiąt dni po Wielkanocy, w którym wspomina się zstąpienie Ducha Świętego na Maryję i Apostołów
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) w judaizmie: święto obchodzone 6 dnia miesiąca siwan, upamiętniające nadanie Tory

Platon ˈplatɔ̃n pn
Plato
(historia, historyczny, historycznie) grecki filozof;

Pleton ˈplɛtɔ̃n pn
Pletho
(historia, historyczny, historycznie) grecki filozof Jerzy Gemist;

Pliniusz pn
Plinius
imię męskie

Plutarch pn
Plutarchus
(historia, historyczny, historycznie) filozof grecki;
imię męskie;

Pluton ˈplutɔ̃n pn
Pluto Pluton
(mitologia rzymska) bóg świata zmarłych, utożsamiany z greckim Hadesem;
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 134340, należąca do Pasa Kuipera, do 2006 r. zaliczana do planet Układu Słonecznego;

Podlasie pɔdˈlaɕɛ n
Podlachia
(geografia, geograficzny) kraina na wschodzie Polski;

Poitiers pn
Pictavia Pictavium
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, w regionie Poitou-Charentes;

Pola Elizejskie pn
campi Elysii
(mitologia grecka) raj, miejsce pośmiertnej egzystencji przeznaczone dla ludzi dobrych;

Polak ˈpɔlak n
polonus
(etnografia, etnograficzny) obywatel Polski, mieszkaniec Polski, osoba narodowości polskiej;

Pole Marsowe pn
Campus Martius
(geografia, geograficzny) poświęcone Marsowi miejsce w starożytnym Rzymie wykorzystywane do zebrań publicznych, pierwotnie niezabudowane; położone było poza murami miejskimi, w zakolu Tybru, na zachód od Kapitolu;

Polihymnia ˌpɔlʲiˈxɨ̃mʲɲja pn
Polyhymnia
(mitologia grecka) muza poezji sakralnej i hymnicznej oraz pantomimy, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Polikarp pɔˈlʲikarp pn
Policarpus
imię męskie;

Polluks ˈpɔlːuks pn
Pollux
(mitologia rzymska) (zobacz) Polideukes;
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt;

Polska ˈpɔlska pn
Polonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Warszawie;

Pomorze pɔ̃ˈmɔʒɛ pn
Pomerania
(geografia, geograficzny) region w północnej części Polski i Niemiec nad Morzem Bałtyckim;

Pompa ˈpɔ̃mpa pn
Antlia
(astronomia, astronomiczny) nazwa jednego gwiazdozbiorów;

Pompeje pn
Pompeii
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone we włoskiej Kampanii u stóp Wezuwiusza, zniszczone jego wybuchem w 79 r. n.e.;

Poncjan pn
Pontianus
imię męskie

Pont pn
Pontus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Azji Mniejszej, nad Morzem Czarnym, w starożytności niezależne królestwo, następnie prowincja rzymska;

Port Louis pn
Portus Ludovici
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Mauritiusa;

Port of Spain pn
Portus Hispaniae
(geografia, geograficzny) stolica Trynidadu i Tobago

Porto-Novo pn
Portus Novus
(geografia, geograficzny) stolica Beninu;

Portoryko ˌpɔrtɔˈrɨkɔ pn
Portus Dives
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w San Juan, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, położone na wyspie Portoryko (1.1) i kilku sąsiednich;

Portugalia ˌpɔrtuˈɡalʲja pn
Lusitania Portugallia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie, w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego;

Posejdon pɔˈsɛjdɔ̃n pn
Neptunus
(mitologia grecka) bóg mórz, trzęsień ziemi, żeglarzy, rybaków i koni, utożsamiany z rzymskim Neptunem;

Poznań ˈpɔznãɲ pn
Posnania Poznania
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica Wielkopolski;

Połtawa pn
Poltava
(geografia, geograficzny) miasto w środkowo-wschodniej części Ukrainy, nad rzeką Worsklą, stolica obwodu i rejonu połtawskiego;

Praga ˈpraɡa pn
Praga
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Czech;

Prakseda pn
Praxedis
imię żeńskie;

Prato pn
Pratum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Prato (1.2);

Pregoła pn
Vatrulia
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Rosji, w obwodzie królewieckim, przepływająca przez Królewiec i uchodząca do Zalewu Wiślanego;

Preszów ˈprɛʃuf pn
Eperiae
(geografia, geograficzny) miasto na Słowacji;

Procjon pn
Procyon
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Małego Psa;
(mitologia grecka) pies Oriona przeniesiony na firmament jako gwiazda Procjon (1.2)

Prokop ˈprɔkɔp pn
Procopius
imię męskie;

Prokrust pn
Procrustes
(mitologia grecka) postać z mitologii greckiej, syn Posejdona, rozbójnik czyhający na ofiary przy drodze z Megary do Aten, osławiony używaniem Prokrustowego łoża;

Prometeusz pn
Prometheus
(mitologia grecka) tytan, opiekun ludzi, dla których to wykradł bogom olimpijskim ogień;

Protazy prɔˈtazɨ pn
Protasius
imię męskie;

Prudencja pn
Prudentia
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie

Prudnik 'prudɲik pn
Neostadium Prudnicium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na południu Polski;

Prusy ˈprusɨ n
Borussia Prutenia Prussia
(historia, historyczny, historycznie) państwo położone w Europie Środkowo-Wschodniej

Pryscylla pn
Priscilla
imię żeńskie;

Pryska pn
Prisca
imię żeńskie;

Przasnysz pn
Azymopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie przasnyskim;

Przedarulania pn
Cisarulana
(geografia, geograficzny) (administracja) Vorarlberg

Przemienienie Pańskie n
Transfiguratio Domini
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uroczystość katolicka obchodzona 6 sierpnia
(teologia, teologiczny) ukazanie się Chrystusa odmienionego na Taborze wybranym apostołom;

Przemyśl ˈpʃɛ̃mɨɕl̥ pn
Premislia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej Polsce;

Przeworsk pn
Prevorscum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w województwie podkarpackim;

Psy Gończe ˈpsɨ ˈɡɔ̃j̃n͇ʧ̑ɛ pn
Canes Venatici
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Pszczyna ˈpʃʧ̑ɨ̃na pn
Plesna Plessia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej części Polski;

Ptah ptax pn
Phthas
(mitologia egipska) staroegipski bóg stwórca;

Ptolemeusz ˌptɔlɛ̃ˈmɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Ptolemaeus Ptolemæus
imię męskie;

Pyrrus pn
Pyrrhus
(historia, historyczny, historycznie) król Epiru;

Półwysep Chalcydycki pn
Chalcidice
(geografia, geograficzny) półwysep w północnej Grecji;

Półwysep Iberyjski puwˈvɨsɛp ˌibɛˈrɨjsʲci pn
Hiberia
(geografia, geograficzny) półwysep w południowo-zachodniej Europie, między Oceanem Atlantyckim a Morzem Śródziemnym;

Płock pwɔʦ̑k pn
Plocium Ploscum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej Polsce, nad Wisłą;

Quebec n
Quebecum
(geografia, geograficzny) (administracja) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

RKO acronym
RCP
= (medycyna, medyczny) resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Rabat ˈrabat pn
Rabatum
(geografia, geograficzny) stolica Maroka;

Racibórz raˈʨ̑ibuʃ pn
Ratiboria
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, na Górnym Śląsku;

Radamantys ˌradãˈmãntɨs pn
Rhadamanthus
(mitologia grecka) król mniejszych wysp na Morzu Egejskim; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Minosa i Sarpedona;

Radom ˈradɔ̃m n
Radomia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w centralno-wschodniej Polsce, nad rzeką Mleczną;

Radziejów pn
Iulioburgum
(geografia, geograficzny) miasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu radziejowskiego;

Rafał ˈrafaw pn
Raphael
imię męskie;

Rajmund ˈrajmũnt pn
Raymundus
imię męskie;

Rak rak pn
Cancer
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) czwarty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) czerwca do 22 lipca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą;

Ramzes pn
Ramses
(historia, historyczny, historycznie) imię kilkunastu faraonów;

Randoald pn
Randoaldus
imię męskie

Rangun ˈrãŋɡũn pn
Rangoon
(geografia, geograficzny) dawna stolica Mjanmy (Birmy);

Raszka pn
Rascia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-zachodniej Serbii, Kosowie i Czarnogórze

Ratyzbona pn
Ratisbona
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Niemczech, w Bawarii, położone nad Dunajem;

Rawenna pn
Ravenna
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, stolica prowincji Rawenna (1.2);

Rea pn
Rhea
(astronomia, astronomiczny) drugi co do wielkości księżyc Saturna;
(mitologia grecka) w mitologii greckiej bóstwo pogańskie, tytanida, bogini płodności;
(mitologia rzymska) w mitologii rzymskiej jedna z westalek, matka Romulusa i Remusa;

Rebeka rɛˈbɛka pn
Rebecca
(biblijny) postać biblijna, żona patriarchy Izaaka;

Reggio di Calabria pn
Regium Iulii
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w południowych Włoszech, nad Cieśniną Mesyńską;

Regina rɛˈɟĩna pn
Regina
imię żeńskie;

Remigiusz rɛ̃ˈmʲiɟuʃ pn
Remigius
imię męskie;

Ren rɛ̃n pn
Rhenus
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek w Europie przepływająca przez Niemcy oraz Szwajcarię; rzeka graniczna między Szwajcarią a Liechtensteinem;

Rennes pn
Rhedones
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość i gmina we Francji, w regionie Bretania;

Republika Czeska rɛˈpublʲika ˈʧ̑ɛska pn
Res publica Cecha
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) (zobacz) Czechy (państwo)

Republika Federalna Niemiec rɛˈpublʲika ˌfɛdɛˈralna ˈɲɛ̃mʲjɛʦ̑ pn
Respublica Foederalis Germanica
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Berlinie, a wcześniej w Bonn;

Republika Konga rɛˈpublʲika ˈkɔ̃ŋɡa pn
Res publica Congensis
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państw w środkowej części Afryki ze stolicą w Brazzaville;

Republika Korei rɛˈpublʲika kɔˈrɛji pn
Respublica Coreae
(geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Korei Południowej;

Republika Środkowoafrykańska rɛˈpublʲika ˌɕrɔtkɔvɔafrɨˈkãj̃ska pn
Respublica Africae Mediae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w środkowej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi;

Richariusz pn
Richarius
imię męskie

Rieti pn
Reate
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, stolica prowincji Rieti (1.2);

Rijad ˈrʲijat pn
Riad
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Arabii Saudyjskiej;

Rimini pn
Ariminum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Rio de Janeiro pn
Urbs Rivi Ianuarii
(geografia, geograficzny) miasto w Brazylii;

Robert ˈrɔbɛrt pn
Robertus Rupertus
imię męskie;

Roch rɔx pn
Rochus
imię męskie;

Rodan ˈrɔdãn pn
Rhodanus
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-wschodniej Francji;

Rodopy pn
Rhodope
(geografia, geograficzny) jedno z pasm górskich fałdowania hercyńskiego w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na pograniczu Bułgarii i Grecji; także region geograficzny;

Roland ˈrɔlãnt pn
Rohelendus Rolandus Rowlandus
imię męskie;

Roman ˈrɔ̃mãn pn
Romanus
imię męskie;

Romana pn
Romana
imię żeńskie;

Romania rɔ̃ˈmãɲja pn
Flaminia Romandiola Romania Romaniola
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnych Włoszech, razem z Emilią tworząca region administracyjny Emilia-Romania, jej najważniejszym ośrodkiem jest Rawenna;

Romuald rɔ̃ˈmu<sup>w</sup>alt pn
Romualdus
imię męskie;

Roseau pn
Rosena
(geografia, geograficzny) stolica Dominiki;

Rosja ˈrɔsʲja pn
Russia Ruthenia Rossia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie;

Rostów nad Donem pn
Rostovia ad Tanaim
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Rosji, nad rzeką Don, niedaleko jej ujścia do Morza Azowskiego;

Rozalia rɔzˈalʲja pn
Rosalia
imię żeńskie;

Rozamunda ˌrɔzãˈmũnda pn
Rosamunda
imię żeńskie;

Rudolf ˈrudɔlf pn
Rudolphus
imię męskie;

Rufus ˈrufus pn
Rufus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Ruhra pn
Rura Rurinna
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Niemczech, prawy dopływ Renu;

Rumunia rũˈmũɲja pn
Romania Rumania
(geografia, geograficzny) kraj europejski nad Morzem Czarnym, ze stolicą w Bukareszcie;

Rut ˈcɕɛ̃ŋɡa ˈrut pn
Ruth
imię żeńskie;

Rwanda ˈrvãnda pn
Ruanda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali;

Ryby ˈrɨbɨ pn
Pisces
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dwunasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) lutego do 20 marca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią;

Ryga ˈrɨɡa pn
Riga
(geografia, geograficzny) stolica Łotwy;

Ryksa pn
Rixa
(historia, historyczny, historycznie) imię żeńskie

Ryszarda pn
Richarda Richardis Richgardis
imię żeńskie;

Ryta pn
Rita
imię żeńskie;

Rzeszów ˈʒɛʃuf pn
Resovia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w województwie podkarpackim;

Rzym ʒɨ̃m pn
Roma
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Włoch;
(historia, historyczny, historycznie) Cesarstwo Rzymskie;
(przenośnie, przenośnia) papież; najwyższe władze Kościoła katolickiego

Saara ˈsara pn
Saravia
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w zachodniej części Niemiec;
Saravus Sarra
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka we Francji i Niemczech, prawy dopływ Mozeli, jej źródło znajduje się w Alzacji;

Sabaudia pn
Sapandia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji;

Sabina saˈbʲĩna pn
Sabina
imię żeńskie;

Sadok pn
Sadoc
imię męskie;

Saint Lucia pn
Sancta Lucia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie o tej samej nazwie;
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych;

Saint Vincent i Grenadyny pn
Sanctus Vincentius et Granatinae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Saksonia saˈksɔ̃ɲja pn
Saxonia
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i kraj związkowy w Niemczech;

Saladyn pn
Saladinus
(historia, historyczny, historycznie) władca ajjubidzki,

Salerno pn
Salernum
(geografia, geograficzny) nadmorskie miasto i gmina we Włoszech, w Kampanii;

Salomea ˌsalɔ̃ˈmɛa pn
Salomea
imię żeńskie;

Salomon saˈlɔ̃mɔ̃n pn
Salomon Solomon
(biblijny) prorok biblijny i król Izraela słynący z mądrości;
imię męskie;

Saluzzo pn
Salutiae
(geografia, geograficzny) miasto włoskie położone w Piemoncie;

Salzburg ˈzalʣ̑burk pn
Salisburgum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-zachodniej Austrii, stolica kraju związkowego Salzburg (1.2);

Samarkanda pn
Maracanda
(geografia, geograficzny) miasto w Uzbekistanie;

Sambor pn
Samboria
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Ukrainie;

Samoa Amerykańskie sãˈmɔa ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲcɛ pn
Samoa Americana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii;

Samosz pn
Samus
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-zachodniej Rumunii i w północno-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy, powstaje z połączenia Małego Samoszu i Wielkiego Samoszu;

Samotraka pn
Samothracia Samothraca Samothrace
(geografia, geograficzny) wyspa grecka na Morzu Trackim;

Samuel sãˈmu<sup>w</sup>ɛl pn
Samuelis
imię męskie;

San José pn
Iosephopolis
(geografia, geograficzny) stolica Kostaryki;

San Marino ˈsãn maˈrʲĩnɔ pn
Sanctus Marinus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Sandomierz sãnˈdɔ̃mʲjɛʃ pn
Sandomiria
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie świętokrzyskim, nad Wisłą;

Sanok ˈsãnɔk pn
Sanochia
(geografia, geograficzny) powiatowe miasto w Polsce, w województwie podkarpackim;

Sara ˈsara pn
Sara
(biblijny) postać biblijna, żona patriarchy Abrahama;
imię żeńskie;

Saracen n
Saracenus
(historia, historyczny, historycznie) wyznawca Islamu

Saragossa ˌsaraˈɡɔsːa pn
Caesaraugusta Caesarea Augusta
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Hiszpanii;

Sarajewo ˌsaraˈjɛvɔ pn
Seraium
(geografia, geograficzny) stolica Bośni i Hercegowiny;

Saratów saˈratuf pn
Saratovia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Federacji Rosyjskiej, stolica obwód saratowskiego;

Sardynia sarˈdɨ̃ɲja pn
Sardinia
(geografia, geograficzny) duża włoska wyspa na Morzu Śródziemnym;

Saturian pn
Saturianus
imię męskie

Saturn ˈsaturn pn
Saturnus
(mitologia rzymska) bóg rolnictwa i zasiewów;
Saturnus Phaenon Phaethon
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga największa planeta Układu Słonecznego;
Saturnus
(astronomia, astronomiczny) seria amerykańskich rakiet nośnych;

Saturnalie pn
saturnalia
(historia, historyczny, historycznie) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) starożytne rzymskie święto na cześć boga Saturna

Saturnin pn
Saturninus
imię męskie

Satyr pn
Satyrus
imię męskie

Saul sawl pn
Saul
(biblijny) postać biblijna, król Izraela
imię męskie;

Scylla ˈsʦ̑ɨlːa pn
Scylla
(mitologia grecka) potwór morski o kobiecej postaci i wężowych splotach, czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej;

Scypion pn
Scipio
imię męskie;

Scytia ˈsʦ̑ɨtʲja pn
Scythia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca część Ukrainy;

Sebastian sɛˈbastʲjãn pn
Sebastianus
imię męskie;

Sefora pn
Sephora
(biblijny) żona Mojżesza;
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie

Sekwan pn
Sequanus
imię męskie

Sekwana sɛˈkfãna pn
Sequana Sequanus
(geografia, geograficzny) rzeka w północnej Francji, przepływająca przez Paryż;

Selene sɛˈlɛ̃nɛ pn
Luna Selene
(mitologia grecka) bogini i uosobienie księżyca, utożsamiana z rzymską Luną;

Seleucja pn
Seleucia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) toponim, nazwa szeregu starożytnych miast na świecie;

Selinunt pn
Selinus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto założone w południowo-zachodniej części Sycylii, zniszczone w 408 r. p.n.e. przez Kartagińczyków;

Selonia pn
Selonia
(geografia, geograficzny) kulturowy region Łotwy położony we wschodniej części Semigalii

Sem pn
Sem
(biblijny) postać starotestamentowa, protoplasta Semitów;

Septuaginta pn
Septuaginta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na koine;

Septymania pn
Septimania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowej Francji między Garonną a Rodanem i między Sewennami a Pirenejami;

Septymiusz pn
Septimius
imię męskie

Serbia ˈsɛrbʲja pn
Serbia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry;

Serena sɛˈrɛ̃na pn
Serena
imię żeńskie;

Sergiusz ˈsɛrʲɟuʃ pn
Sergius
imię męskie;

Serock pn
Serocium
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie legionowskim;

Seszele sɛˈʃɛlɛ pn
Insulae Seisellenses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim;
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Indyjskim;

Seul ˈsɛ<sup>w</sup>ul pn
Seulum
(geografia, geograficzny) stolica Korei Południowej;

Sewilla sɛˈvʲilːa pn
Hispalis
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Andaluzji;

Sfinks n
Sphinx
(mitologia grecka) stwór z głową niewieścią i tułowiem lwa żyjący pod Tebami;

Siedmiogród ɕɛdˈmʲjɔɡrut pn
Transsilvania
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w środkowej Rumunii;

Siemomysł pn
Zemomislaus
imię męskie;

Siemowit pn
Semovit
imię męskie;

Siena ˈsʲjɛ̃na pn
Sena
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone w Toskanii; stolica prowincji Siena (1.2);

Sieradz ˈɕɛraʦ̑ pn
Syradia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce w województwie łódzkim;

Sierra Leone ˈsʲjɛrːa lɛˈɔ̃nɛ pn
Mons Leoninus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown;

Sigisbald pn
Sigisbaldus
imię męskie

Silesia sʲiˈlɛzʲja pn
Silesia
(podniośle) Śląsk

Singapur sʲĩŋˈɡapur pn
Singapura
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji;

Skalda pn
Scaldis Scalta
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Belgię i Holandię, uchodząca do Morza Północnego, nieopodal Antwerpii;

Skania pn
Scania
(geografia, geograficzny) kraina historyczna leżąca na najdalej wysuniętym na południe końcu Półwyspu Skandynawskiego, nad cieśniną Sund, obecnie w Szwecji;

Skałosz ˈskawɔʃ pn
Petrus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie, odpowiednik greckiego Πέτρος (Petro, Piotr)

Skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n pn
Scorpius Scorpio
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem;

Slawonia pn
Sclavonia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we wschodniej Chorwacji, położona w międzyrzeczu Sawy i Drawy;

Smalandia pn
Smolandia Smalandia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-wschodniej Szwecji;

Smilaks ˈsmʲilaks pn
Smilax
(mitologia grecka) nimfa zamieniona w kolcorośl, ukochana Krokosa;

Socza pn
Aesontius Isontius
(geografia, geograficzny) rzeka przepływająca przez Włochy i Słowenię, wypływa z Alp Julijskich i uchodzi do Zatoki Weneckiej;

Soczi ˈsɔʧ̑ʲi pn
Sotzium
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, położone w Kraju Krasnodarskim, nad Morzem Czarnym;

Sofia ˈsɔfʲja pn
Serdica
(geografia, geograficzny) stolica Bułgarii;

Sofroniusz pn
Sophronius
imię męskie;

Sokrates sɔˈkratɛs pn
Socrates
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytny, grecki filozof;
imię męskie;

Sol pn
Sol
(mitologia rzymska) bóg słońca, utożsamiany z greckim Heliosem;

Sol Invictus pn
Sol Invictus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) synretyczne bóstwo solarne czczone u schyłku Cesarstwa Rzymskiego, którego święto obchodzono 25 grudnia;

Solon ˈsɔlɔ̃n pn
Solon
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta, mąż stanu i prawodawca ateński żyjący na przełomie VII i VI w. p.n.e.;

Somalia sɔ̃ˈmalʲja pn
Somalia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu;

Sorbona pn
Sorbona Sorbonica
(geografia, geograficzny) zespół budynków w Dzielnicy Łacińskiej Paryża, dawniej siedziba Uniwersytetu Paryskiego;

Soter pn
Soterius
imię męskie;

Sparta ˈsparta pn
Sparta
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo w południowej Grecji;
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Grecji, na Peloponezie

Spisz pn
Gepusia
(etnografia, etnograficzny) (geografia, geograficzny) region etnograficzny na południu Polski i w środkowej Słowacji;

Spoleto pn
Spoletium Spoletum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia;

Sri Lanka ˈsrʲi ˈlãnka pn
Sri Lanka Sri Lanca
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon;

Stanisław stãˈɲiswaf pn
Stanislaus
imię męskie;

Stany Zjednoczone ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ pn
Civitates Foederatae Americae Respublicae Unitae Americae Respublicae Unitae
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;

Stargard pn
Stargardia
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce, w województwie zachodniopomorskim;

Stary Świat pn
Mundus vetus
(geografia, geograficzny) wspólna nazwa dla Europy, Azji i Afryki;

Stefan ˈstɛfãn pn
Stephanus
imię męskie;

Stolica Apostolska stɔˈlʲiʦ̑a ˌːpɔˈstɔlska pn
Sedes Apostolica
(geografia, geograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) siedziba papieża, Watykan

Strasburg pn
Argentoratum Stratœburgus
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, stolica Alzacji;

Strzelec ˈsṭʃɛlɛʦ̑ pn
Sagittarius
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziewiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 listopada do 21 grudnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;

Stuttgart pn
Stutgardia
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica i największe miasto kraju związkowego Badenia-Wirtembergia;

Styks pn
Styx
(mitologia grecka) główna rzeka Hadesu;

Styria pn
Styria
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowej Europie, podzielona między Austrię i Słowenię;

Sudan ˈsudãn pn
Sudania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Sudermania pn
Sudermannia Sudermania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Södermanland, kraina historyczna w Szwecji;

Sudety suˈdɛtɨ pn
Montes Sudetica Sudeta Montes Sudeta Ore Sudeti
(geografia, geograficzny) łańcuch górski na pograniczu Polski i Czech, rozciągającym się pomiędzy Doliną Łaby a Bramą Morawską;

Sulejman pn
Suleimanus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Surinam suˈrʲĩnãm pn
Surinamia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo;

Sussex pn
Regnum Sussaxonum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 477–860

Syberia sɨˈbɛrʲja pn
Siberia
(geografia, geograficzny) azjatycka część Rosji;

Sybin pn
Cibinium
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Rumunii, w Siedmiogrodzie, stolica okręgu Sybin;

Sychem pn
Sichem Sychem
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) starożytne miasto w środkowej Palestynie, przejściowo stolica Samarii;
Sychem
(rzadki, rzadko używany) imię męskie; jedno z imion biblijnych

Sycylia sɨˈʦ̑ɨlʲja pn
Sicilia
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech;

Sydon ˈsɨdɔ̃n pn
Sidon
(geografia, geograficzny) trzecie pod względem wielkości miasto Libanu, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego;

Sydoniusz pn
Sidonius
imię męskie

Sykstus ˈsɨkstus pn
Sixtus
imię męskie;

Sylweriusz pn
Silverius
imię męskie;

Sylwia ˈsɨlvʲja pn
Silvia
imię żeńskie;

Symferopol ˌsɨ̃w̃fɛˈrɔpɔl pn
Sympheropolis
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie, stolica Republiki Autonomicznej Krymu;

Symmachus pn
Symmachus
imię męskie;

Symplicjusz pn
Simplicius
imię męskie;

Syrach pn
Sirach
(biblijny) autor starotestamentalnej Księgi Syracydesa

Syracydes pn
Siracides
(biblijny) autor starotestamentalnej Księgi Syracha

Syrakuzy pn
Syracusae
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone na wschodnim wybrzeżu Sycylii;

Syria ˈsɨrʲja pn
Syria
(geografia, geograficzny) kraj w Azji;

Syrinks ˈsɨrʲĩŋks pn
Syrinx
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 3360;
(mitologia grecka) najada albo hamadriada, albo oreada z Arkadii zamieniona w trzcinę, ukochana Pana;

Syriusz ˈsɨrʲjuʃ pn
Sirius
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie, znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa;
(mitologia grecka) pies Oriona, przeniesiony na firmament jako gwiazda Syriusz (1.2);
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Syrofenicjanin n
Syrophoenix
(starożytność) (etnografia, etnograficzny) mieszkaniec Syrofenicji

Syrofenicjanka n
Syrophoenissa
(starożytność) (etnografia, etnograficzny) mieszkanka Syrofenicji

Syrycjusz pn
Siricius
imię męskie

Syzyf pn
Sisyphus
(mitologia grecka) mityczny król Koryntu, skazany przez bogów na wtaczanie głazu na szczyt góry;

Szadek pn
Schadcovia
(geografia, geograficzny) miasto w województwie łódzkim, w powiecie zduńskowolskim

Szampania ʃãmˈpãɲja pn
Campania
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Francji;

Szanghaj pn
Sanghaevum Sciamhaevum
(geografia, geograficzny) największe miasto w Chinach, nad rzeką Jangcy;

Szarbel pn
Sarbelius
imię męskie

Szatan pn
Satan Satanas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich najwyższy spośród upadłych aniołów, przywódca złych duchów niekiedy utożsamiany z Lucyferem;

Szaweł pn
Saulus
(biblijny) pierwotne imię apostoła Pawła

Szczecin ˈʃʧ̑ɛʨ̑ĩn pn
Scecinum Stetinum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica województwa zachodniopomorskiego;

Szczecinek ʃʧ̑ɛˈʨ̑ĩnɛk pn
Nova Stetin
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Szkocja ˈʃkɔʦ̑ʲja pn
Caledonia Scotia
(geografia, geograficzny) część Wielkiej Brytanii, dawniej niepodległe państwo;

Szkodra pn
Scodra Scutarum
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Albanii;

Sztokholm ˈʃtɔkxɔlm pn
Holmia Stockholmia
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Szwecji;

Szwabia ˈʃfabʲja pn
Suebia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna i etniczna kraina Niemiec, obecnie położona głównie na terenie Badenii-Wirtembergii, ale także części Bawarii oraz Szwajcarii i Francji;

Szwajcaria ʃfajˈʦ̑arʲja pn
Helvetia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Bernie;

Szwecja ˈʃfɛʦ̑ʲja pn
Suecia Suēcia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie, położone w środkowej części Półwyspu Skandynawskiego;

Szydłowiec ʃɨdˈwɔvʲjɛʦ̑ pn
Shidloviecz
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w centralnej Polsce, w województwie mazowieckim;

Szymon ˈʃɨ̃mɔ̃n pn
Simon
imię męskie;

Słowacja swɔˈvaʦ̑ʲja pn
Slovachia Slovakia Slovacia Slovakia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie Środkowej;

Słowenia swɔˈvɛ̃ɲja pn
Slovenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie;

Słowianin swɔˈvʲjä̃ɲĩn n
Slavus
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy;

Słońce ˈswɔ̃j̃nʦ̑ɛ pn
sol
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; w dzień najjaśniejszy obiekt na niebie;

Słupsk swupsk n
Stolpe
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce;

TJ acronym
SI
= (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Towarzystwo Jezusowe (jezuici)

Tabor pn
Tabor Thabor
(geografia, geograficzny) (biblijny) góra w Galilei na północy Izraela;

Tadeusz taˈdɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Thaddaeus
imię męskie;

Tadź Mahal pn
Taj Mahal
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) mauzoleum w indyjskim mieście Agra, wzniesione przez Szahdżahana, władcę z dynastii Wielkich Mogołów, dla zmarłej żony Mumtaz Mahal;

Tadżykistan ˌtaʤ̑ɨˈcistãn pn
Tadzikistania
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Tag tak pn
Tagus
(geografia, geograficzny) rzeka na Półwyspie Iberyjskim;

Tajlandia tajˈlãndʲja pn
Thailandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Talia ˈtalʲja pn
Thalia Thalea
(mitologia grecka) muza komedii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Talos ˈtalɔs pn
Talus
(mitologia grecka) postać mitologiczna, niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu;
(mitologia grecka) postać mitologiczna, olbrzym z brązu, strzegący Krety przed piratami i obcymi;

Talus ˈtalus pn
Talus
(mitologia grecka) niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu;
(mitologia grecka) olbrzym z brązu strzegący Krety przed piratami i obcymi;

Tamara tãˈmara pn
Thamar Thamara
imię żeńskie;

Tambow pn
Tambovia
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w środku europejskiej części Rosji, położone nad rzeką Cną;

Tamiza tãˈmʲiza pn
Tamesis
(geografia, geograficzny) rzeka w południowej Anglii;

Tanatos tãˈnatɔs pn
Mors Thanatus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie śmierci utożsamiany z rzymską Mors;

Tantal ˈtãntal pn
Tantalus
(mitologia grecka) syn Zeusa i Pluto, ojciec Niobe i Pelopsa, władca góry Sipylos w Lidii;

Tanzania tãw̃ˈzãɲja n
Tanzania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma;

Tarent ˈtarɛ̃nt pn
Tarentum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w regionie Apulia, w prowincji Tarent (1.2), w południowych Włoszech;

Tarnopol pn
Tarnopolis
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie;

Tarnowskie Góry tarˈnɔfsʲcɛ ˈɡurɨ pn
Montes Tarnovicenses
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim;

Tars pn
Tarsus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w południowej Azji Mniejszej, obecnie tureckie Tarsus;

Tarsycjusz pn
Tarsicius Tarsitius
imię męskie;

Tartar pn
Tartarus
(biblijny) piekło
(mitologia grecka) najniższa część krainy podziemia;
(mitologia, mitologiczny) bóstwo personifikujące otchłanie podziemi, syn Gai i Etera;

Tbilisi ˌtbʲiˈlʲisʲi pn
Triphelis
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Gruzji;

Tczew ṭʧ̑ɛf pn
Trsovia
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, siedziba powiatu tczewskiego;

Teby pn
Thebae
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Górnym Egipcie, położone nad Nilem;
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, w Beocji;

Teheran tɛˈxɛrãn pn
Teherania Teheranium
(geografia, geograficzny) stolica Iranu;

Tejrezjasz n
Tiresias
(mitologia grecka) wróżbita z rodu Spartów, syn nimfy Chariklo

Tekla ˈtɛkla pn
Thecla
imię żeńskie;

Telemach pn
Telemachus
(mitologia grecka) postać z mitologii greckiej, syn Odyseusza i Penelopy;

Telesfor tɛˈlɛsfɔr pn
Telesphorus
imię męskie;

Temesz pn
Tibiscus Tibisis
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-zachodniej Rumunii i w północno-wschodniej Serbii, lewy dopływ Dunaju;

Temida tɛ̃ˈmʲida pn
Themis
(mitologia grecka) bogini prawa i praworządności przedstawiana jako kobieta z opaską na oczach, wagą i mieczem w dłoni; córka Uranosa i Gai; druga żona Zeusa; matka hor i Mojr; siostra Fojbe, Hyperiona, Japeta, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Mnemosyne, Okeanosa, Rei, Tei i Tetydy oraz cyklopów niebiańskich i hekatonchejrów; jedna z tytanid;

Temistokles pn
Themistocles
(historia, historyczny, historycznie) polityk i wódz ateński;

Tennessee pn
Tennesia
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych;
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Stanach Zjednoczonych, główny dopływ rzeki Ohio;

Teodozja pn
Theodosia
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie, na wybrzeżu Krymu;

Teodozjusz pn
Theodosius
imię męskie;

Teofan tɛˈɔfãn pn
Theophanes
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Teofania ˌtɛɔˈfãɲja pn
Theophania
imię żeńskie;

Teofil tɛˈɔfʲil pn
Theophilus
imię męskie;

Teofila pn
Theophila
imię żeńskie

Tercjusz pn
Tertius
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Teresa tɛˈrɛsa pn
Teresia Theresia
imię żeńskie;

Termopile ˌtɛrmɔˈpʲilɛ pn
Thermopylae
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) strategiczne, wąskie przejście między pasmem górskim Oita a wodami Zatoki Malijskiej, prowadzące z Tesalii do Grecji środkowej w pobliżu miejscowości Lamia w Grecji;

Terni pn
Interamna Nahars
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, położone w Umbrii;

Terpsychora ˌtɛrpsɨˈxɔra pn
Terpsichore
(mitologia grecka) muza tańca i pieśni chóralnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Tesalia tɛˈsalʲja pn
Thessalia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Grecji;

Tesalonika pn
Thessalonica
(dawniej, dawny) (geografia, geograficzny) Saloniki

Timok pn
Timacus
(geografia, geograficzny) rzeka we wschodniej Serbii i północno-wschodniej Bułgarii, prawy dopływ Dunaju;

Titulus Crucis n
Titulus Crucis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tabliczka nad wizerunkiem ukrzyżowanego Jezusa;

Tivoli pn
Tibur
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Rzym;

Tmolos pn
Tmolus
(mitologia grecka) bóg góry Tmolos, król Lidii, syn Aresa i Teogone, mąż Omfale

Tobiasz ˈtɔbʲjaʃ pn
Tobias
imię męskie;

Tobolsk pn
Tobolium
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, w obwodzie tiumeńskim, u ujścia rzeki Toboł do Irtysza;

Tokio ˈtɔcɔ pn
Tocio Tochium
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Japonii;

Tomasz ˈtɔ̃maʃ pn
Thomas
imię męskie;

Tomisław tɔ̃ˈmʲĩswaf pn
Tomislaus
imię męskie;

Tora ˈtɔra pn
Tora
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga judaizmu składająca się z pięciu ksiąg;

Toruń ˈtɔrũɲ pn
Thorunium Thorunia Torunium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-centralnej Polsce, położone nad Wisłą;

Toskania tɔˈskãɲja pn
Tuscia
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w środkowych Włoszech;

Tracja pn
Thracia Tratia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon, obecnie podzielona między Grecję, Turcję i Bułgarię;

Trajan pn
Traianus
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie

Trak n
thrax
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Tracji

Trewir pn
Augusta Trevirorum Augusta Treverorum
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, port nad Mozelą;

Triest pn
Tergeste Tergestum
(geografia, geograficzny) portowe miasto w północno-wschodnich Włoszech, nad Morzem Adriatyckim, stolica regionu autonomicznego Friuli-Wenecja Julijska;

Troada n
Troas
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w Azji Mniejszej, pomiędzy Morzem Egejskim a Hellespontem i rzeką Ajespos, obecnie jest to półwysep Biga;

Troja ˈtrɔja pn
Troia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej;

Trydent pn
Tridentum Trentum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i gmina w północnych Włoszech;

Trypolis trɨˈpɔlʲis pn
Tripolis
(geografia, geograficzny) miasto w północnym Libanie nad Morzem Śródziemnym;
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Libii;

Trzebiatów ṭʃɛˈbʲjatuf pn
Treptow
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Trójca Święta ˈtrujʦ̑a ˈɕfʲjɛ̃nta pn
Trinitas Sancta Trinitas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w doktrynie chrześcijańskiej: trzy postacie (Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty), pod którymi przejawia się jeden Bóg;

Tulon pn
Telo Martius
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Var;

Tunezja tũˈnɛzʲja pn
Tunesia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Tunis ˈtũɲis pn
Tunes
(geografia, geograficzny) stolica Tunezji;

Turcja ˈturʦ̑ʲja pn
Turcia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji;

Turgowia pn
Turgovia
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-wschodniej Szwajcarii;

Turkmenistan ˌturkmɛ̃ˈɲistãn pn
Turcmenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej;

Turku pn
Aboa
(geografia, geograficzny) miasto na południowo-zachodnim wybrzeżu Finlandii;

Turyn ˈturɨ̃n pn
Taurinum Augusta Taurinorum
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodnich Włoszech nad rzeką Pad; stolica Piemontu;

Tutanchamon pn
Tutankhamun
(historia, historyczny, historycznie) jeden z faraonów;

Twer pn
Tueria
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w europejskiej części Rosji, nad Wołgą, przy ujściu Twercy;

Tyber ˈtɨbɛr pn
Tiberis
(geografia, geograficzny) rzeka we Włoszech przepływająca przez Rzym;

Tyberiada pn
Tiberias
(geografia, geograficzny) miasto w Izraelu, w Dystrykcie Północnym, nad Jeziorem Tyberiadzkim;

Tyberiusz tɨˈbɛrʲjuʃ pn
Tiberius
imię męskie;

Tybinga pn
Tubinga
(geografia, geograficzny) powiatowe miasto w południowo-zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, siedziba rejencji Tybinga (1.2);

Tyburcjusz pn
Tiburtius
imię męskie;

Tyfon pn
Typhon
(mitologia grecka) potwór z mitów greckich, pół człowiek, pół zwierzę o ogromnym wzroście i sile;

Tygrys ˈtɨɡrɨs pn
Tigris
(geografia, geograficzny) rzeka na Bliskim Wschodzie, przepływa przez Turcję, Syrię i Irak;

Tymon ˈtɨ̃mɔ̃n pn
Timon
imię męskie

Tymoteusz ˌtɨ̃mɔˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Timotheus
imię męskie;

Tyr tɨr pn
Tyrus
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port w południowym Libanie, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w starożytności miasto fenickie;

Tyrol ˈtɨrɔl pn
Tirolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnych Włoszech i w zachodniej Austrii, rozciąga się w Alpach Wschodnich, w dolinie górnego Innu, górnej Adygi i górnej Drawy;

Tyrteusz pn
Tyrtaeus
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta grecki, którego Ateńczycy wysłali w VII w. p.n.e. zamiast wojsk na pomoc Spartanom przeciw Meseńczykom, aby pieśniami natchnął Spartan do walki;

Tytus ˈtɨtus pn
Titus
imię męskie;

Ubald pn
Ubaldus
imię męskie;

Udine pn
Utinum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech, w regionie autonomicznym Friuli-Wenecja Julijska;

Uganda uˈɡãnda pn
Uganda Ugandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali;

Ukraina ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩna pn
Ucraina
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie;

Ulisses pn
Ulysses Ulixes
(mitologia grecka) imię mitycznego króla Itaki, głównej postaci Odysei Homera

Ulm ulm pn
Ulma
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia;

Ulryk ˈulrɨk pn
Ulricus
imię męskie;

Ulryka ulˈrɨka pn
Ulrica
imię żeńskie;

Umbria ˈũmbrʲja pn
Umbria
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech;

Unia Europejska ˈũɲja ˌɛwrɔˈpɛjska pn
Unio Europæa Unio Europaea
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja zrzeszająca 27 państw europejskich;

Uran ˈurãn pn
Uranus
(astronomia, astronomiczny) siódma według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Urania uˈrãɲja pn
Urania
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 30, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1854 r.;
(mitologia grecka) jedna z okeanid
(mitologia grecka) muza astronomii (łącznie z astrologią), jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;
(mitologia grecka) przydomek Afrodyty

Uranos uˈrãnɔs pn
Uranus Caelus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie nieba; syn i mąż Gai;

Urban ˈurbãn pn
Urbanus
imię męskie;

Urbino pn
Urbinum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina w środkowych Włoszech, w regionie Marche, położona u podnóża Apeninu Umbryjsko-Marchijskiego;

Uriel pn
Uriel
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Urlyk pn
Huldericus
imię męskie

Urmia pn
Urmiae
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Iranie;

Ursus pn
Ursus
imię męskie

Ursycyn pn
Ursicinus
imię męskie

Ursyn pn
Ursus Ursinus
imię męskie;

Urszula urˈʃula pn
Ursula
imię żeńskie;

Urugwaj uˈruɡvaj pn
Uraquaria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Użhorod pn
Unghavarinum
(geografia, geograficzny) miasto w obwodzie zakarpackim Ukrainy;

Vancouver vãŋˈkuvɛr pn
Vancuveria
(geografia, geograficzny) wyspa w Kanadzie na Oceanie Spokojnym;

Vercelli pn
Vercellae
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Piemoncie, stolica prowincji Vercelli;

Vicenza pn
Vicetia Vincentia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska;

Victoria pn
Portus Victoriae
(geografia, geograficzny) stolica Seszeli;

Wacław ˈvaʦ̑waf pn
Venceslaus
imię męskie;

Wacława pn
Venceslava
imię żeńskie

Waga ˈvaɡa pn
Libra
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) siódmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 września do 22 października;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny wiosną i latem;

Waldemar valˈdɛ̃mar pn
Valdemarus
imię męskie;

Walencja vaˈlɛ̃nʦ̑ʲja pn
Valentia
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii;

Walenty vaˈlɛ̃ntɨ pn
Valentinus
imię męskie;

Walentyna ˌvalɛ̃nˈtɨ̃na pn
Valentina
imię żeńskie;

Waleria pn
Valeria
imię żeńskie;

Walerian vaˈlɛrʲjãn pn
Valerianus
imię męskie;

Waleriusz pn
Valerius
imię męskie;

Walery vaˈlɛrɨ pn
Valerius
imię męskie;

Walia ˈvalʲja pn
Cambria
(geografia, geograficzny) jeden z czterech historycznych krajów Wielkiej Brytanii;

Walonia pn
Wallonia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej Belgii

Walter pn
Valterus Valtherus
imię męskie;

Wanda ˈvãnda pn
Vanda
imię żeńskie;

Wandea pn
Vendea
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w zachodniej Francji

Warkocz Bereniki ˈvarkɔʤ̑ ˌbɛrɛ̃ˈɲici pn
Coma Berenices
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego;

Warmia ˈvarmʲja pn
Varmia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce, na wschód od Pasłęki;

Warna pn
Odessus
(geografia, geograficzny) miasto w Bułgarii, port nad Morzem Czarnym, stolica obwodu Warna;

Warszawa varˈʃava pn
Varsovia
(geografia, geograficzny) stolica Polski, największe polskie miasto;

Waryn pn
Guarinus
imię męskie

Waszyngton vaˈʃɨ̃ŋktɔ̃n pn
Vashingtonia
(geografia, geograficzny) stolica Stanów Zjednoczonych;

Watykan vaˈtɨkãn pn
Civitas Vaticana Vaticanus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;
Mons Vaticanus
(geografia, geograficzny) wzgórze w Rzymie;

Wawrzyniec vavˈʒɨ̃ɲɛʦ̑ pn
Laurentius
imię męskie;

Wega ˈvɛɡa pn
Vega
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni; jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Weje pn
Veii
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto etruskie, przeciwnik Rzymu, zdobyte przez niego w 396 roku p.n.e.;

Wenanty pn
Venantius
imię męskie;

Wenecja vɛ̃ˈnɛʦ̑ʲja pn
Venetia Venetiae
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, wcześniej również państwo;

Wenecja Euganejska vɛ̃ˈnɛʦ̑ʲja ˌɛwɡãˈnɛjska pn
Venetia
(geografia, geograficzny) region we Włoszech;

Wenezuela ˌvɛ̃nɛzuˈ<sup>w</sup>ɛla pn
Venetiola
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Caracas;

Wenus ˈvɛ̃nus pn
Venus
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie;
(mitologia rzymska) bogini piękna i miłości, utożsamiana z grecką Afrodytą;

Wergiliusz vɛrʲˈɟilʲjuʃ pn
Vergilius Virgilius
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny, rzymski poeta;

Wergiliuszowy possessiveAdjective
Vergilianus
(przestarzałe, przestarzały) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) należący do Wergiliusza

Weronika ˌvɛrɔ̃ˈɲika pn
Veronica
imię żeńskie;

Wesołych Świąt vɛˈsɔwɨxʲ ˈɕfʲjɔ̃nt interjection
Lorem Nativitatis Natale hilare felix dies Nativitatis
…używana do życzenia komuś miłych świąt Bożego Narodzenia

Wessex pn
Wessexia
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 519–927;

Westa ˈvɛsta pn
Vesta
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 4;
(mitologia rzymska) bogini ogniska domowego, świętego i wiecznego ognia, utożsamiana z grecką Hestią;

Wewnętrzna Kraina pn
Carniola Interior
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy;

Wezera pn
Visurgis
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, powstała z połączenia rzek Werry i Fuldy, uchodzi do Morza Północnego;

Wezuwiusz vɛˈzuvʲjuʃ pn
Vesuvius
(geografia, geograficzny) wulkan we Włoszech;

Wieczernica pn
Hesperus
(dawniej, dawny) (astronomia, astronomiczny) Gwiazda Wieczorna, Wenus

Wieczernik pn
Coenaculum
(biblijny) miejsce ostatniej wieczerzy

Wiedeń ˈvʲjɛdɛ̃ɲ pn
Vindobona Vienna
(geografia, geograficzny) stolica Austrii;

Wielka Brytania ˈvʲjɛlka brɨˈtãɲja pn
Britannia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;
Regnum Unitum Britannia Magna Britannia Maior
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim a Morzem Północnym;

Wielka Niedźwiedzica ˈvʲjɛlka ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a pn
Ursa Maior Ursa Major
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Wielkim Wozem; jedna z największych konstelacji;

Wielkanoc vʲjɛlˈkãnɔʦ̑ n
Pascha Festa Paschalia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa;

Wielki Tydzień ˈvʲjɛlʲci ˈtɨʥ̑ɛ̇̃ɲ n
Hebdomas Sancta Hebdomada Sancta Hebdomas Maior
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie uroczysty czas upamiętniający ostatnie dni Chrystusa;

Wielki Wóz pn
Septentrio
(astronomia, astronomiczny) asteryzm składający się z siedmiu najjaśniejszych gwiazd gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy;

Wielkie Księstwo Litewskie pn
Magnus Ducatus Lituaniae
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie istniejące w latach 1240-1795;

Wielkopolska ˌvʲjɛlkɔˈpɔlska n
Polonia Maior
(geografia, geograficzny) kraina w środkow-o-zachodniej Polsce;

Wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp pn
Cetus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy;

Wierzyn pn
Expeditus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Wietnam ˈvʲjɛtnãm pn
Vietnamia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Wikipedia ˌvʲiciˈpɛdʲja pn
Vicipaedia Vicipædia
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia;

Wikisłownik ˌvʲiciˈswɔvʲɲik pn
Victionarium
(neologizm) wolny internetowy wielojęzyczny słownik, który każdy może edytować;

Wikiźródła ˌvʲiciʑˈrudwa pn
Vicifons
wolne internetowe repozytorium tekstów źródłowych, które każdy może redagować; projekt Fundacji Wikimedia;

Wiktor ˈvʲiktɔr pn
Victor
imię męskie;

Wiktoria vʲikˈtɔrʲja pn
Victoria
(mitologia rzymska) bogini i uosobienie zwycięstwa, utożsamiana z grecką Nike;
imię żeńskie;

Wiktoryn vʲikˈtɔrɨ̃n pn
Victorinus
imię męskie;

Wilhelm ˈvʲilxɛlm pn
Gulielmus Guillelmus Villelmus
imię męskie;

Wilhelmina pn
Villelma
imię żeńskie;

Wilk vʲilk pn
Lupus
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Wilno ˈvʲilnɔ pn
Vilna
(geografia, geograficzny) stolica Litwy;

Wiminał pn
Collis Viminalis Viminalis
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu klasycznych wzgórz rzymskich, położone w środkowo-wschodniej części miasta pomiędzy wzgórzami Kwirynał i Eskwilin;

Wincencja pn
Vincentia
imię żeńskie;

Wincenta pn
Vincentia
imię żeńskie;

Wincenty vʲĩnˈʦ̑ɛ̃ntɨ pn
Vincentius
imię męskie;

Wincentyna pn
Vincentia
imię żeńskie;

Wioletta pn
Viola Violetta
imię żeńskie;

Wisła ˈvʲiswa pn
Vistula
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Polsce;

Wit vʲit pn
Vitus
imię męskie;

Witold ˈvʲitɔlt pn
Vitoldus Witoldus
imię męskie;

Wittenberga pn
Wittenberga
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w środkowych Niemczech, leżące nad Łabą w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, centrum reformacji i miejsce działalności reformatora religijnego Marcina Lutra;

Wniebowzięcie pn
Assumptio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie upamiętniające wzięcie Matki Boskiej do nieba;

Wodnik ˈvɔdʲɲik pn
Aquarius
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) jedenasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 stycznia do 19 (20) lutego;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny częściowo latem i jesienią;

Wodzisław Śląski vɔˈʥ̑iswafʲ ˈɕlɔ̃w̃sʲci pn
Vladislavia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim;

Wogezy n
Vosegus
(geografia, geograficzny) pasmo górskie we wschodniej Francji;

Wojciech ˈvɔjʨ̑ɛx pn
Adalbertus
imię męskie;

Wolarz ˈvɔlaʃ pn
Bootes
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Wolfgang ˈvɔlvɡãŋk pn
Wolfgangus
imię męskie;

Wormacja pn
Vormatia
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w Nadrenii-Palatynacie, port nad Renem;

Wołga ˈvɔwɡa pn
Rha
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego;

Wołyń ˈvɔwɨ̃ɲ pn
Volhynia Volhinia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na obszarze dziesiejszej zachodniej Ukrainy;

Wrocław ˈvrɔʦ̑waf pn
Vratislavia Wratislavia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto wojewódzkie nad Odrą, w południowo-zachodniej Polsce;

Wulkan ˈvulkãn pn
Vulcanus
(mitologia rzymska) bóg ognia, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z greckim Hefajstosem;

Wulturnus pn
Eurus Vulturnus
(mitologia rzymska) bóg wiatru południowo-wschodniego, utożsamiany z greckim Eurosem;

Wyspa Wielkanocna pn
Insula Paschalis
(geografia, geograficzny) chilijska wyspa położona na południowym Pacyfiku, znana z występujących tam figur moai;

Wyspy Kanaryjskie ˈvɨspɨ ˌkãnaˈrɨjsʲcɛ pn
Canariae Insulae
(geografia, geograficzny) terytorium autonomiczne Hiszpanii obejmujące Wyspy Kanaryjskie (1.1)
Fortunatae Insulae Canariae Insulae
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej;

Wyspy Marshalla ˈvɨspɨ marˈʃala pn
Insulae Marsalienses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Spokojnym ze stolicą w Majuro;

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca ˈvɨspɨ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ tɔ̃ˈmaʃa ˌi‿cɕɔ̃w̃ˈʒɛ̃nʦ̑a pn
Insulae Sancti Thomae et Principis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce;

Wzgórza Golan pn
Gaulanitis
(geografia, geograficzny) górzysty region na pograniczu Izraela, Syrii i Libanu, będący przedmiotem konfliktu militarnego;

Wzgórze Watykańskie pn
Mons Vaticanus
(geografia, geograficzny) wzniesienie w Rzymie

Würzburg pn
Herbipolis
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej części Niemiec, w Bawarii;

Węgry ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
Hungaria
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Wężownik vɛ̃w̃ˈʒɔvʲɲik pn
Ophiuchus
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Władysław vwaˈdɨswaf pn
Ladislaus Vladislaus Wladislaus
imię męskie;

Władysława ˌvwadɨˈswava pn
Wladislava
imię żeńskie;

Władywostok ˌvwadɨˈvɔstɔk pn
Vladivostokium
(geografia, geograficzny) miasto portowe w Rosji nad Morzem Japońskim;

Włochy ˈvwɔxɨ pn
Italia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię;

Włocławek vwɔʦ̑ˈwavɛk pn
Vladislavia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą;

Włodzimiera ˌvwɔʥ̑ĩˈmʲjɛra pn
Wladimira
imię żeńskie

Włodzimierz vwɔˈʥ̑ĩmʲjɛʃ pn
Wladimirus
imię męskie;

Zabrze ˈzabʒɛ pn
Sadbre
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Polsce, na Górnym Śląsku;

Zachariasz zaˈxarʲjaʃ pn
Zacharias Zaccharias
imię męskie;

Zacheusz pn
Zacchaeus Zachaeus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie; jedno z imion biblijnych;

Zagłębie Ruhry pn
Regio Rurana
(geografia, geograficzny) region przemysłowy w Niemczech, nad rzeką Ruhrą;

Zakroczym zaˈkrɔʧ̑ɨ̃m pn
Arx Sacroczimensis
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Zambia ˈzãmbʲja pn
Zambia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;

Zamość ˈzãmɔɕʨ̑ pn
Samoscium Zamoscia Zamoscium Zamosejum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w południowej części województwa lubelskiego;

Zatoka Botnicka zaˈtɔka bɔtʲˈɲiʦ̑ka pn
Sinus Bothnicus
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Bałtyckiego, między Szwecją a Finlandią;

Zatoka Genueńska pn
Sinus Genuensis Sinus Ligusticus
(geografia, geograficzny) zatoka na północnym skraju Morza Liguryjskiego;

Zatoka Katańska pn
Sinus Catanaeus Sinus Catanensis
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Jońskim, po wschodniej stronie Sycylii

Zatoka Koryncka pn
Corinthius sinus
(geografia, geograficzny) głęboka, wąska zatoka, wschodnia odnoga Morza Jońskiego, od którego oddziela ją na zachodzie Zatoka Patraska;

Zatoka Lwia pn
sinus Leonis
(geografia, geograficzny) zatoka będąca częścią Morza Śródziemnego, znajdująca się u południowych wybrzeży Francji;

Zatoka Malijska pn
Maliacus sinus
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka położona u wybrzeży Grecji, wcinająca się w ląd i zamykająca z jednej strony przesmyk nieopodal Termopili

Zatoka Neapolitańska pn
Crater
(geografia, geograficzny) zatoka morska położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Włoch, w regionie Kampania;

Zatoka Tarencka pn
Sinus Tarentinus
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Śródziemnym u wybrzeży Włoch, między Półwyspem Salentyńskim i Półwyspem Kalabryjskim;

Zatoka Triesteńska pn
Sinus Tergestinus
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, stanowiąca część Zatoki Weneckiej;

Zatoka Wenecka pn
Sinus Venetus
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, u wybrzeży Włoch, Słowenii i Chorwacji;

Zatybrze pn
Regio Transtiberina Transtiberim
(geografia, geograficzny) historyczna część Rzymu położona na prawym, zachodnim, brzegu Tybru;

Zbigniew ˈzbʲiɟɲɛf pn
Sbigneus
imię męskie;

Zdzisław ˈʑʥ̑iswaf pn
Zdislaus Zdislavus
imię męskie;

Zdzisława ʑʥ̑isˈwava pn
Zdislava
imię żeńskie;

Zefir ˈzɛfʲir pn
Favonius Zephyrus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem; zwiastun wiosny;

Zefiryn zɛˈfʲirɨ̃n pn
Zephirinus Zephyrinus
imię męskie;

Zefiryna ˌzɛfʲiˈrɨ̃na pn
Zephyrina
imię żeńskie;

Zegar ˈzɛɡar pn
Horologium
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Zenobia zɛ̃ˈnɔbʲja pn
Zenobia
imię żeńskie;

Zenobiusz zɛ̃ˈnɔbʲjuʃ pn
Zenobius
imię męskie;

Zenon ˈzɛ̃nɔ̃n pn
Zeno
imię męskie;

Zeus ˈzɛus pn
Iuppiter Zeus
(mitologia grecka) bóg pogodnego i pochmurnego nieba oraz piorunów i błyskawic, pan Olimpu, utożsamiany z rzymskim Jowiszem, najwyższe bóstwo greckiego panteonu;

Zielona Góra ʑɛˈlɔ̃na ˈɡura pn
Prasia Elysiorum Prasia Elysiorum Silesiae Thalloris
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim;

Ziemia ˈʑɛ̃mʲja pn
Terra Tellus orbis
(astronomia, astronomiczny) trzecia pod względem oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Ziemia Obiecana ˈʑɛ̃mʲja ˌɔbʲjɛˈʦ̑ãna pn
Terra Promissa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według Biblii terytorium, które Bóg obiecał Abrahamowi i jego potomkom, Kanaan;

Ziemia Święta pn
Terra Sancta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsca w Palestynie opisane w Nowym Testamencie, gdzie urodził się, żył i umarł Jezus Chrystus;

Zimbabwe zʲĩmˈbabvɛ pn
Zimbabve Zimbabvia Zimbabuia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare;

Zjednoczone Królestwo ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ pn
Britanniarum Regnum Regnum Unitum
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Zofia ˈzɔfʲja pn
Sophia
imię żeńskie;

Zozym ˈzɔzɨ̃m pn
Zosimus
imię męskie

Zurych pn
Turicum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Szwajcarii;

Zuzanna zuˈzãnːa pn
Susanna
imię żeńskie;

Zygbert pn
Sigisbertus
imię męskie

Zygfryd ˈzɨkfrɨt pn
Sigfridus
imię męskie;

Zygmunt ˈzɨɡmũnt pn
Sigismundus Segimundus
imię męskie;

Zyta ˈzɨta pn
Zita
imię żeńskie;

Złotoryja ˌzwɔtɔˈrɨja pn
Aarimons Aurum Chrisopolis Civitas Aurimontis Mons Aureus Ursimontanum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim;

a a interjection
a
wyraz zaskoczenia, zdziwienia

a a n
a
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwsza litera polskiego alfabetu;

a capite a‿ˈkapʲitɛ
a capite
od rozdziału lub od nowego ustępu

a cappella adj
ad sacellum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bez akompaniamentu;

a cappella adv
ad sacellum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bez akompaniamentu

a posteriori adj
a posteriori
(logika, logiczny) o poznaniu, teorii: wywiedzione indukcyjnie z obserwacji faktów;

a priori adv
a priori
uprzedzając fakty;

ab initio adv
ab initio
od początku

ab intra adv
ab intra
od wewnątrz

ab urbe condita adv
ab Urbe condita ab urbe condita
(przenośnie, przenośnia) od początku (także, też) wyrażenie oznaczające początek ery rzymskiej; (dosłownie) od założenia miasta, tzn. Rzymu

abakus aˈbakus n
abacus
przyrząd do liczenia w postaci deski z rowkami na poszczególne rodzaje jednostek liczbowych, używany przez starożytnych Greków i Rzymian, także w zachodniej Europie do XVIII w.; pierwowzór liczydeł;
(architektura, architektoniczny) kwadratowa płyta stanowiąca górną część głowicy kolumny;

abarognozja n
abarognosis
(medycyna, medyczny) brak odczuwania ciężaru przedmiotów trzymanych w ręku;

abazja aˈbazʲja n
abasia
(medycyna, medyczny) utrata możliwości chodzenia, przeważnie na skutek schorzeń systemu nerwowego;

abdykować ˌabdɨˈkɔvaʨ̑ v
abdico
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zrzekać się władzy monarszej; dokonywać abdykacji

aberracja ˌabɛrˈraʦ̑ʲja ˌabɛrˈːaʦ̑ʲja n
aberratio
(astronomia, astronomiczny) pozorne odchylenie ciał niebieskich od ich rzeczywistego położenia wywołane ruchem Ziemi po orbicie albo jej obrotem;
(erudycyjny) odchylenie od normalnego stanu; nieprawidłowość;
(genetyka) zmiana w strukturze chromosomów występująca samorzutnie w warunkach naturalnych, a także wywoływana sztucznie działaniem promieniowania jonizującego, różnych związków chemicznych itp., powodująca dziedziczne zmiany cech organizmu;
(optyka, optyczny) wada soczewek powodująca nieostrość, zabarwienie bądź zniekształcenie obrazu; wada odwzorowywania obrazu przez układy optyczne;

ablatyw abˈlatɨf n
ablativus
(gramatyka) przypadek gramatyczny wyrażający odchodzenie i oddzielanie się od czegoś, a w łacinie spełniający także inne role, m.in. narzędnika i miejscownika;

abolicja ˌabɔˈlʲiʦ̑ʲja n
abolitio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ustawowy, powszechny akt łaski, polegający na zakazie wszczęcia lub nakazie umorzenia postępowania karnego w stosunku do pewnych rodzajów przestępstw lub kategorii przestępców;
umorzenie długu, kary, zobowiązań

aborcja aˈbɔrʦ̑ʲja n
abortus abortio
(medycyna, medyczny) zabieg przerwania ciąży; sztuczne wywołanie poronienia;

abordaż aˈbɔrdaʃ n
in hostium navem incursio
(morski) (historia, historyczny, historycznie) sposób walki morskiej polegający na zetknięciu się dwóch okrętów i prowadzeniu walki wręcz na ich pokładach w celu zdobycia wrogiego okrętu lub jego późniejszego zatopienia;

abrakadabra ˌabrakaˈdabra interjection
abracadabra
słowo nieokreślonego znaczenia, rzekoma magiczna formuła;

absencja apˈsɛ̃nʦ̑ʲja n
absentia
nieobecność w danym miejscu, zwłaszcza w pracy

absolucja ˌapsɔˈluʦ̑ʲja n
absolutio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rozgrzeszenie, zdjęcie klątwy kościelnej, odpuszczenie grzechów;

absolut apˈsɔlut n
absolutus
to, co istniało samo przez się, absolutny duch, Bóg;

absolutny ˌapsɔˈlutnɨ adj
absolutus
całkowity, zupełny, bezwzględny

absolutorium ˌapsɔluˈtɔrʲjũm n
absolutorium
(oficjalnie) zatwierdzenie sprawozdania z działalności, zwykle finansowej;

absolutyzm ˌapsɔˈlutɨsm̥ n
absolutus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchia nieograniczona;

absorpcja apˈsɔrpʦ̑ʲja n
absorptio
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) proces wnikania cząstek do wnętrza innej substancji tworzącej dowolną fazę ciągłą;

absurd ˈapsurt n
absurdum
(logika, logiczny) wyrażenie wewnętrznie sprzeczne;
ineptia insania
nonsens, coś bez logicznego uzasadnienia

absurdalny ˌapsurˈdalnɨ adj
absurdus
(logika, logiczny) wewnętrznie sprzeczny
ineptus
nie podlegający logicznemu wyjaśnieniu

abulia aˈbulʲja n
abulia
(medycyna, medyczny) chorobliwe osłabienie lub brak woli w podejmowaniu decyzji

aby ˈabɨ conjunction
ut uti
…wprowadzający zdanie podrzędne: celu

acerra n
acerra
mały, przenośny ołtarzyk, ustawiany przed zmarłym, na którym palono perfumy, używany też jako przenośny ołtarz w czasie uroczystości pogrzebowych;
skrzynka z brązu lub marmuru, służąca w starożytnym Rzymie do przechowywania kadzidła do ofiar;

aceton aˈʦ̑ɛtɔ̃n n
acetonum
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy przedstawiciel grupy ketonów o wzorze C3H6O, bezbarwna, łatwopalna i toksyczna ciecz o ostrym zapachu, wykorzystywany w syntezie chemicznej i jako rozpuszczalnik;

acetylen ˌaʦ̑ɛˈtɨlɛ̃n n
acetylenum
(chemia, chemiczny) (zobacz) etyn

acyklowir n
aciclovirum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwwirusowy na zakażenia herpeswirusami; analog guanozyny

ad at preposition
ad
w odniesieniu do

adaptacja ˌadapˈtaʦ̑ʲja n
accommodatio
przystosowanie do nowego sposobu użytkowania, przeróbka

adept ˈadɛpt n
alumnus disciplinae
osoba, która się kształci, szczególnie osoba zdobywająca wiedzę praktyczną

administracja ˌadmʲĩɲiˈstraʦ̑ʲja n
administratio
zarządzanie czymś, administrowanie

administrator ˌadmʲĩɲiˈstratɔr n
administrator
osoba zarządzająca czymś

administrować ˌadmʲĩɲiˈstrɔvaʨ̑ v
administro
sprawować zarząd, kierować jakąś wyodrębnioną dziedziną działalności

adnotacja ˌadnɔˈtaʦ̑ʲja n
adnotatio nota
uwaga, dopisek, przypisek, notatka

adopcja aˈdɔpʦ̑ʲja n
adoptio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawne uznanie obcego dziecka za własne;
przygarnięcie zwierzęcia (np. bezdomnego, ze schroniska)

adoptować ˌadɔpˈtɔvaʨ̑ v
adopto
dokonywać / dokonać adopcji

adoracja ˌadɔˈraʦ̑ʲja n
adoratio veneratio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ceremonia oddawania czci Bogu lub świętym
veneratio
(sztuka) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) motyw w sztuce religijnej przedstawiający oddawanie czci nowo narodzonemu Chrystusowi

adorować ˌadɔˈrɔvaʨ̑ v
adoro
uwielbiać kogoś, zachwycać się kimś, otaczać go uwielbieniem

adrenalina ˌadrɛ̃naˈlʲĩna n
adrenalinum epinephrinum
(fizjologia, fizjologiczny) hormon wydzielany w sytuacjach zagrożenia i stresu;

adres ˈadrɛs n
domicilium
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (urzędowy) informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka

adres mailowy n
inscriptio electronica
(informatyka, informatyczny) adres poczty elektronicznej

adwena adˈvɛ̃na n
advena
(dawniej, dawny) przychodzień, przybysz

adwent ˈadvɛ̃nt n
adventus
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu chrześcijańskim okres około czterech tygodni (dawniej czterdziestu dni) przed Bożym Narodzeniem, przygotowujący do uroczystości Narodzenia Pańskiego, symbolizujący oczekiwanie na przyjście Mesjasza; ; (zobacz) też adwent w Encyklopedii staropolskiej

adwersarz adˈvɛrsaʃ n
adversarius adversator
(przestarzałe, przestarzały) oponent, rywal

adwokat adˈvɔkat n
advocatus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie;

adwokat Boga adˈvɔkad ˈbɔɡa n
advocatus Dei
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: duchowny, który podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego ma za zadanie przedstawić cechy świadczące o tym, że dana osoba powinna być błogosławionym lub kanonizowanym

adwokat diabła adˈvɔkad ˈdʲjabwa n
advocatus diaboli
(kościelny) (potocznie, potoczny) duchowny, który w Kościele katolickim podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego, ma za zadanie wyszukiwać przyczyn przeciw wyniesieniu na ołtarze

adyton aˈdɨtɔ̃n n
adytum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ukryta przestrzeń w sanktuarium greckim (np. w świątyni, gaju, grocie), dostępna tylko dla kapłanów i osób wybranych, które przeszły obrzęd oczyszczenia, gdzie przechowywane były świętości: posąg bóstwa, przedmioty kultu i dary dla niego, czasem mieściła się tam także wyrocznia;

afazja aˈfazʲja n
aphasia
(medycyna, medyczny) zaburzenia mowy lub rozumienia mowy na skutek uszkodzenia mózgu;

afekcja aˈfɛkʦ̑ʲja n
affectio
(dawniej, dawny) afekt, skłonność ku komu lub czemu

afekt ˈafɛkt n
affectus commotio permotio perturbatio
(psychologia, psychologiczny) wszelkie poruszenie lub wzruszenie umysłu
amor
(przestarzałe, przestarzały) namiętność, silne uczucie

afektacja ˌafɛkˈtaʦ̑ʲja n
affectatio
przesada w okazywaniu uczuć, egzaltacja; wyrażanie uczuć (poprzez zachowywanie się, wypowiadanie się) w sposób przesadny, sztuczny, afektowany

afektować ˌafɛkˈtɔvaʨ̑ v
affecto
przesadzać, żądać, pragnąć

afgański avˈɡãj̃sʲci adj
afghanicus
odnoszący się do Afgańczyków lub Afganistanu

afonia aˈfɔ̃ɲja n
aphonia
(medycyna, medyczny) zaburzenie polegające na braku głosu;

aforyzm aˈfɔrɨsm̥ n
aphorismus
zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy;

aframon n
Aframomum
(botanika, botaniczny) Aframomum K.Schum, rodzaj bylin z rodziny imbirowatych;

afront ˈafrɔ̃nt n
ignominia
zniewaga, lekceważące zachowanie

afrykański ˌafrɨˈkãj̃sʲci adj
Africanus Africus
związany z Afryką, dotyczący Afryki, zamieszkujący Afrykę

afta ˈafta n
aphtha apta
(medycyna, medyczny) mały bolesny pęcherzyk pokryty białawym włóknistym nalotem i otoczony czerwoną zapalną obwódką, powstający na błonie śluzowej jamy ustnej w wyniku zakażenia wirusowego;

agape aˈɡapɛ n
agape
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bezwarunkowa miłość Boga do człowieka;
bezwarunkowa, bezinteresowna miłość opierająca się na więzi duchowej

agawa aˈɡava n
Agave
(botanika, botaniczny) Agave L., rodzaj roślin o długich, mięsistych, kolczastych, tworzących rozetę liściach;
agave
(potocznie, potoczny) roślina z rodzaju agawa (1.1)

agawa ciemnozielona n
Agave atrovirens
(botanika, botaniczny) Agave atrovirens, gatunek rośliny z rodziny agawowatych;

agawa sizalowa n
Agave sisalana
(botanika, botaniczny) Agave sisalana, gatunek rośliny należącej do rodziny agawowatych;

agencja aˈɡɛ̃nʦ̑ʲja n
administratio procuratio
przedstawicielstwo jakiejś instytucji, jakiegoś przedsiębiorstwa, urzędu lub państwa

agitacja ˌaɟiˈtaʦ̑ʲja n
instigatio
działalność prowadząca do zjednania zwolenników dla pewnej sprawy, idei, poglądów; propagowanie haseł albo ideologii;

agitator ˌaɟiˈtatɔr n
instigator
osoba prowadząca agitację

aglomeracja n
agglomeratio
(urbanistyka, urbanistyczny) zespół miast i osiedli, skupionych na względnie małym obszarze, zazwyczaj wokół dużego miasta lub ośrodka przemysłowego;

agnostycyzm ˌaɡnɔˈstɨʦ̑ɨsm̥ n
agnosticismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu;

agonia aˈɡɔ̃ɲja n
agonia
stan bezpośrednio poprzedzający zgon;

agrafia aˈɡrafʲja n
agraphia
(medycyna, medyczny) częściowa lub całkowita utrata umiejętności pisania; (zobacz) dysgrafia

agramatyzm n
agrammatismus
(językoznawstwo, językoznawczy) (medycyna, medyczny) rodzaj afazji, niezdolność do prawidłowego łączenia wyrazów w zdania;

agresja aˈɡrɛsʲja n
aggresio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbrojny najazd jednego państwa na inne;
(psychologia, psychologiczny) zachowanie, którego celem jest wyładowanie gniewu, wyrządzenie szkody;

agresor aˈɡrɛsɔr n
aggressor
ktoś, kto dopuszcza się agresji
państwo działające lub posługujące się metodami agresji

agresywny ˌaɡrɛˈsɨvnɨ adj
acerbus
zachowujący się wrogo, napastliwie

akacja aˈkaʦ̑ʲja n
Acacia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acacia Mill., rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mimozowatych;
acacia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju akacja (1.1)

akademia ˌakaˈdɛ̃mʲja n
academia
(edukacja, edukacyjny) szkoła wyższa;
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) instytucja, towarzystwo naukowe

akademicki ˌakadɛ̃ˈmʲiʦ̑ʲci adj
academicus
(edukacja, edukacyjny) dotyczący uczelni wyższej, studiów i studentów
(sztuka) odnoszący się do akademizmu
odnoszący się do akademii (instytucji zrzeszającej uczonych lub artystów)

akadyjski adj
accadicus
dotyczący Akadu lub/i państwa akadyjskiego

akcent ˈakʦ̑ɛ̃nt n
accentus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;

akcja ˈakʦ̑ʲja n
actio
działanie zorganizowane

akebia n
Akebia
(botanika, botaniczny) Akebia, rodzaj roślin okrytonasiennych z rodziny krępieniowatych;

akebia pięciolistkowa n
Akebia quinata
(botanika, botaniczny) Akebia quinata, gatunek pnącza z rodziny krępieniowatych;

akordeon ˌakɔrˈdɛɔ̃n n
harmonica diductilis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego z grupy aerofonów;

akrostych n
acrostichis
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór wierszowany, w którym początkowe litery lub słowa wersów albo zwrotek tworzą wyraz bądź zdanie;

aksjomat akˈsʲjɔ̃mat n
axioma
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) element aksjomatyki, czyli tak wybranego zestawu twierdzeń, że na ich bazie daje się wyprowadzić wszystkie pozostałe twierdzenia danej teorii matematycznej;

aktorka akˈtɔrka n
actrix
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) kobieta, która w teatrze lub na filmie udaje jakąś postać, bohatera

aktyn ˈaktɨ̃n n
actinium
(chemia, chemiczny) radioaktywny pierwiastek chemiczny o symbolu Ac i liczbie atomowej 89;

akumulacja n
accumulatio
(książkowy) gromadzenie lub nagromadzenie się czegoś

akuszerka ˌakuˈʃɛrka n
maia
(przestarzałe, przestarzały) położna;

akwedukt aˈkfɛdukt n
aquae ductus aquaeductus
kanał wodociągowy, rurociąg podziemny lub nadziemny, doprowadzający wodę z odległych źródeł na ogół do miast przy wykorzystaniu siły ciążenia ziemskiego;

akwilejski ˌakfʲiˈlɛjsʲci adj
Aquileiensis
dotyczący Akwilei, związany z Akwileją

ala ˈala n
ala
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) starożytny oddział piechoty lub później jazdy Rzymu i Mezopotamii;
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) straż przyboczna króla Macedonii

albański alˈbãj̃sʲci adj
albanicus
związany z Albanią, dotyczący Albanii

albo ˈalbɔ conjunction
aut vel seu
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa;

alchemia alˈxɛ̃mʲja n
alchemia
przednaukowa dziedzina wiedzy mająca na celu odkrycie sposobu przemiany metali nieszlachetnych w złoto i wynalezienie leku przedłużającego życie;

ale ɛjl ˈalɛ conjunction
sed autem
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego

alegoria ˌalɛˈɡɔrʲja n
allegoria
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści;

alegoryczny ˌalɛɡɔˈrɨʧ̑nɨ adj
allegoricus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) taki, który ma poza znaczeniem dosłownym stały umowny sens przenośny

aleksandretta obrożna n
Psittacula krameri
(ornitologia, ornitologiczny) Psittacula krameri, gatunek ptaka z rodziny papug wschodnich, występujący m.in. w środkowej Afryce i na Półwyspie Indyjskim;

aleksja n
alexia
(medycyna, medyczny) utrata zdolności czytania;

alergia aˈlɛrʲɟja n
allergia
(medycyna, medyczny) uczulenie, nadmierna reakcja organizmu na jakiś czynnik;

alfa ˈalfa n
alpha
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa pierwszej litery alfabetu greckiego, α;

alfabet alˈfabɛt n
alphabetum abecedarium
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku;

algebra alˈɡɛbra n
algebra
(matematyka, matematyczny) zbiór z określonymi na nim działaniami (struktura algebraiczna);
jeden z działów matematyki;

algorytm algɔˈrɨtmɨ alˈɡɔrɨtm̥ n
algorithmus
(informatyka, informatyczny) sformalizowany zapis sposobu postępowania w określonej sytuacji, przepis;

aligator ˌalʲiˈɡatɔr n
aligator alligator
(herpetologia, herpetologiczny) wodny, drapieżny gad z rodziny Alligatoridae, o szerokim pysku, mylony często z krokodylem;

aliteracja ˌalʲitɛˈraʦ̑ʲja n
alliteratio
(językoznawstwo, językoznawczy) powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers;

alkan ˈalkãn n
alkanum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, łańcuchowy węglowodór nasycony, w którym występują wyłącznie pojedyncze wiązania chemiczne;

alken ˈalkɛ̃n n
alkenum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów nienasyconych, w którym występuje jedno podwójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;

alkin ˈalʲcĩn n
alkinum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, w którym występują przynajmniej jedno potrójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;

alkohol alˈkɔxɔl n
alcohol
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH);
(spożywczy) każdy napój, który zawiera minimum 0,5% alkoholu etylowego;

alkoholizm ˌalkɔˈxɔlʲism̥ n
alcoholismus
(medycyna, medyczny) nałóg alkoholowy, choroba polegająca na odczuwaniu potrzeby picia napojów alkoholowych;

alkoholowe zapalenie wątroby n
hepatitis alcoholica
(medycyna, medyczny) stan chorobowy wywołany przewlekłym nadużywaniem alkoholu, prowadzącym do zmian zapalno-martwiczych w wątrobie;

allelujatyczny ˌalːɛlujaˈtɨʧ̑nɨ adj
alleluiaticus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z okrzykiem radości i triumfu zaczynającym lub kończącym psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne

allozaur n
Allosaurus
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) Allosaurus, rodzaj dużego, jurajskiego teropoda z rodziny allozaurów;

almucja n
almutia almutium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (krawiectwo) futrzana peleryna noszona dawniej przez osoby duchowne

aloes aˈlɔɛs n
aloe
(botanika, botaniczny) Aloë L., rodzaj sukulentów liściowych;
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wyciąg z aloesu (1.1)

alokazja n
Alocasia
(botanika, botaniczny) Alocasia (Schott) G. Don, rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych;
alocasia
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju alokazji (1.1)

aloza aˈlɔza n
Alosa alosa
(ichtiologia, ichtiologiczny) Alosa alosa, planktonożerna ryba na tarło wędrująca z mórz lub Atlantyku do rzek;

altocumulus n
altocumulus
(meteorologia, meteorologiczny) kłębiasta chmura średniego piętra;

ambasada ˌãmbaˈsada n
legatio lēgātio
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej;

ambasador ˌãmbaˈsadɔr n
legatus
(administracja) (urzędowy) przedstawiciel dyplomatyczny państwa lub organizacji międzynarodowej

ambystoma meksykańska ˌãmbɨˈstɔ̃ma ˌmɛksɨˈkãj̃ska n
Ambystoma mexicanum
Ambystoma mexicanum, endemiczny gatunek drapieżnego płaza ogoniastego z rodziny ambystomowatych;

ameba ãˈmɛba n
amoeba
(biologia, biologiczny) pierwotniak posiadający zmienny kształt, poruszający się poprzez wysuwanie nibynóżek;

amen ˈãmɛ̃n interjection
amen
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie chrześcijańskiej modlitwy

ameryk ãˈmɛrɨk n
americium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Am i liczbie atomowej 95;

amerykański ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci adj
Americanus
dotyczący Ameryki (kontynentu)

ametyst ãˈmɛtɨst n
amethystus
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, kamień półszlachetny, fioletowa lub purpurowa, przezroczysta odmiana krzemionki SiO2;

amfora ãw̃ˈfɔra n
amphora
wysokie, smukłe naczynie gliniane o wydłużonym brzuścu z dwoma umieszczonymi symetrycznie po bokach uchwytami;

aminokwas ˌãmʲĩˈnɔkfas n
acidum aminicum
(biochemia, biochemiczny) związek organiczny, materiał budulcowy białek;

amiotrofia n
amyotrophia
utrata masy mięśniowej

amlodypina ˌãmlɔdɨˈpʲĩna n
amlodypinum
lek z grupy blokerów kanału wapniowego;

amoksycylina n
amoxicillinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk będący półsyntetyczną pochodną penicyliny (z grupy aminopenicylin)

amoniak ãˈmɔ̃ɲak n
ammonia
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu;

amputacja ˌãmpuˈtaʦ̑ʲja n
amputatio
(medycyna, medyczny) operacyjne lub wypadkowe usunięcie części lub całego narządu, zwykle kończyny;

amulet ãˈmulɛt n
amuletum
(ezoteryka) przedmiot, który ma w magiczny sposób chronić swojego właściciela przed czarami, nieszczęściami lub złem;

amur biały ˈãmur ˈbʲjawɨ n
Ctenopharyngodon idella
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby z rodziny karpiowatych;

analiza ˌãnaˈlʲiza n
analysis
badanie danych cech, części, elementów, struktury jakiegoś przedmiotu, pojęcia, zjawiska;

ananas ãˈnãnas n
Ananas sativus
(botanika, botaniczny) Ananas Mill., rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owocostan rośliny z rodzaju ananasów (1.1)

anaplazmoza n
anaplasmosis
(medycyna, medyczny) choroba wywołana przez bakterie Anaplasma przenoszone przez kleszcze z rodzaju Ixodes, które namnażają się w granulocytach

anarchia ãˈnarxʲja n
anarchia
forma struktury społeczno-politycznej, w której nie ma żadnej ukonstytuowanej władzy;
(potocznie, potoczny) chaos organizacyjny w instytucji, organizacji lub społeczności

anarchizm ãˈnarxʲism̥ n
anarchismus
ruch społeczny i ideologia głosząca likwidację państwa oraz postulująca nieograniczoną wolność za nadrzędną wartość;

anatema ˌãnaˈtɛ̃ma n
anathema
(kościelny) klątwa kościelna, wyklęcie, wykluczenie ze społeczności; potępienie poglądów heretyckich;

anatomia ˌãnaˈtɔ̃mʲja n
anatomia
(biologia, biologiczny) nauka o anatomii (1.1);
(biologia, biologiczny) budowa organizmów żywych

anatomiczny ˌãnatɔ̃ˈmʲiʧ̑nɨ adj
anatomicus
związany z anatomią, dotyczący anatomii

anch n
crux ansata
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) egipski hieroglif symbolizujący życie;

anegdota ˌãnɛɡˈdɔta n
fabella
krótkie, zabawne opowiadanie o prawdziwym wydarzeniu z czyjegoś życia

anemologia ˌãnɛ̃mɔˈlɔɟja n
anemologia
(meteorologia, meteorologiczny) nauka o wiatrach

anemometria ˌãnɛ̃mɔ̃ˈmɛtrʲja n
anemometria
(meteorologia, meteorologiczny) pomiar kierunku i prędkości wiatru

anestezja ˌãnɛˈstɛzʲja n
anaesthesia
(medycyna, medyczny) znieczulenie

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci adj
anglicus
odnoszący się do Anglii; związany z Anglią, z Anglikami

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci n
anglicus
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Wielkiej Brytanii i wielu innych krajach;

angina ãŋʲˈɟĩna n
angina
(medycyna, medyczny) ostre zapalenie migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła;

ani ˈãɲi conjunction
nec neve neve
…występujący przed wszystkimi członami zdania przeczącego

anielski ãˈɲɛlsʲci adj
angelicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z aniołami

anihilacja n
annihilatio
zniszczenie, unicestwienie

anikonizm n
anikonismus
(sztuka) powstrzymywanie się od tworzenia sztuki figuratywnej – ludzi i zwierząt

animusz ãˈɲĩmuʃ n
animus
zapał, werwa, odwaga

anioł ˈãɲɔw n
angelus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem;
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) szlachetny, dobry człowiek

annalista n
chronographus
(historia, historyczny, historycznie) piszący annały

annały n
annales
dzieło historiograficzne będące chronologicznym zapisem ważnych dla danego dzieła wydarzeń;

anoda ãˈnɔda n
anhodus
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (elektryczność) elektroda przez którą ładunek ujemny opuszcza układ elektryczny lub, alternatywnie, przez którą do układu dostaje się ładunek dodatni;

anomalia ˌãnɔ̃ˈmalʲja n
anomalia
incydent nieprawidłowości, odchylenie od normy

anoskopia n
anoscopia
(medycyna, medyczny) badanie wziernikowe przez odbyt, oceniające kanał odbytu i końcową część odbytnicy

anosmia n
anosmia
(medycyna, medyczny) utrata węchu, niezdolność wyczuwania zapachów;

antarktyczny adj
antarcticus
(geografia, geograficzny) związany z Antarktyką

antiocheński adj
antiochenus
odnoszący się do Antiochii, związany z Antiochią

antropologia ˌãntrɔpɔˈlɔɟja n
anthropologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o człowieku;

antybiotyk ˌãntɨˈbʲjɔtɨk n
antibioticum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje;

antychryst n
antichristus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) eschatologiczny przeciwnik Chrystusa;

antyewangeliczny adj
antievangelicus
przeciwny ewangelii

antyfona n
antiphona
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Komplecie krótka pieśń maryjna śpiewana lub odmawiana na końcu godziny kanonicznej;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Liturgii godzin werset odmawiany przed i po psalmie czy kantyku;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w liturgii mszy świętej jeden z wersetów śpiewanych lub odmawianych na wejście, na ofiarowanie i na komunię;

antyfonarz n
antiphonale antiphonarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna zawierająca antyfony

antyfonał n
antiphonale
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna zawierająca antyfony

antygen ãnˈtɨɡɛ̃n n
antigenum
(medycyna, medyczny) substancja, której pojawienie się w organizmie powoduje jego reakcję odpornościową;

antykwariusz ˌãntɨˈkfarʲjuʃ n
antiquarius
ktoś handlujący antykami, dziełami sztuki, starymi mapami, używanymi książkami

antylopa ˌãntɨˈlɔpa n
dorcas
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy

antymon ãnˈtɨ̃mɔ̃n n
stibium antimonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sb i liczbie atomowej 51;

antypatriotyczny adj
impius
sprzeciwiający się patriotyzmowi

antyteza n
contrapositum
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obok siebie w utworze dwóch przeciwstawnych znaczeniowo wyrażeń w jedną całość treściową, celem wywołania silniejszej ekspresji

aorta aˈɔrta n
aorta
(anatomia, anatomiczny) główna i największa tętnica człowieka;

apetyt rośnie w miarę jedzenia aˈpɛtɨt ˈrɔɕɲɛ ˈv‿mʲjarɛ jɛˈʣ̑ɛ̃ɲa proverb
quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae
im więcej masz, tym więcej chcesz mieć

apokatastaza n
apocatastasis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) koncepcja końcowej i ostatecznej odnowy całego stworzenia poprzez przywrócenie mu pierwotnej doskonałości i bezgrzeszności;

apostata ˌapɔˈstata n
apostata
osoba, która porzuciła swoją religię albo jej przekonania i zasady

apostatka n
apostatrix
kobieta, która porzuciła swoją religię albo jej przekonania i zasady

apostolski ˌapɔˈstɔlsʲci adj
apostolicus
dotyczący apostołów

aprobować ˌaprɔˈbɔvaʨ̑ v
approbo
uznawać coś za słuszne, godne poparcia, pozwalać, zgadzać się

ara ˈara n
Ara
(ornitologia, ornitologiczny) Ara, rodzaj ptaków z podrodziny papug neotropikalnych;

ara hiacyntowa n
Anodorhynchus hyacinthinus
(ornitologia, ornitologiczny) Anodorhynchus hyacinthinus, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Anodorhynchus;

ara marakana n
Primolius maracana
(ornitologia, ornitologiczny) Primolius maracana, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Primolius

ara modra ˈara ˈmɔdra n
Cyanopsitta spixii
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanopsitta spixii, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, jedyny przedstawiciel rodzaju Cyanopsitta;

ara żółtoskrzydła ˈara ˌʒuwtɔˈskʃɨdwa n
Ara macao
(ornitologia, ornitologiczny) Ara macao, gatunek ptaka, z rodzaju ara, z podrodziny papug neotropikalnych;

arabski aˈrapsʲci adj
arabicus Arabicus
dotyczący Arabów i terenów, które zamieszkują

arabski aˈrapsʲci n
arabicus
(językoznawstwo, językoznawczy) język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;

arbuz ˈarbus n
cucumis
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku

archaiczny ˌarxaˈ<sup>j</sup>iʧ̑nɨ adj
archaicus
będący typowym dla dawnych czasów

archaizm n
archaismus
(językoznawstwo, językoznawczy) forma językowa, która wyszła z użycia

archanioł arˈxãɲɔw n
archangelus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy byt duchowy stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż chór aniołów;

archeologia ˌarxɛɔˈlɔɟja n
archaeologia
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;

archeolożka n
archaeologista
(potocznie, potoczny) specjalistka w zakresie archeologii

archidiecezja n
archidioecesis
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez arcybiskupa;

archipelag ˌarxʲiˈpɛlak n
archipelagus
(geografia, geograficzny) grupa wysp położonych blisko siebie;

architekt arˈxʲitɛkt n
architectus
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury
(przenośnie, przenośnia) inicjator i organizator jakiegoś przedsięwzięcia, wydarzenia, procesu

architektura ˌarxʲitɛkˈtura n
architectura
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;

architraw arˈxʲitraf n
epistylium
(architektura, architektoniczny) główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu;

archiwum arˈxʲivũm n
archium
uporządkowany zbiór akt, dokumentów, nagrań dźwiękowych lub filmów mających znaczenie historyczne

arcybiskup ˌarʦ̑ɨˈbʲiskup n
archiepiscopus archepiscopus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);

arcydzięgiel litwor n
Angelica archangelica Angelica officinalis Angelica sativa Archangelica officinalis
(botanika, botaniczny) Archangelica officinalis Hoffm. = Angelica archangelica L., gatunek byliny z rodziny baldaszkowatych;

arcykapłan n
pontifex
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów;
(teologia, teologiczny) w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi

arcyksiążę n
archidux
austriacki tytuł książęcy
osoba nosząca tytuł arcyksięcia (1.1)

areszt domowy ˈarɛʒd ːɔ̃ˈmɔvɨ n
custodia libera
zakaz opuszczania własnego mieszkania lub wskazanej kwatery;

argon ˈarɡɔ̃n n
argon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18;

arka ˈarka n
arca
(przestarzałe, przestarzały) duża, drewniana łódź; w domyśle: arka Noego

arka Noego ˈarka nɔˈɛɡɔ pn
Arca noae
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) arka, na której Noe z rodziną i zwierzętami został uratowany przez Boga z potopu;

armia ˈarmʲja n
exercitus vires
określenie ogółu sił zbrojnych danego państwa;

arnika górska n
Arnica helvetica Arnica lowii Arnica montana Arnica petiolata Arnica plantaginifolia Cineraria cernua
(botanika, botaniczny) Arnica montana L., gatunek rośliny wieloletniej z rodziny astrowatych;

arotron wielki n
Arothron stellatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Arothron stellatus, gatunek morskiej ryby z rodziny rozdymkowatych;

arsen ˈarsɛ̃n n
arsenicum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu As i liczbie atomowej 33;

arteria arˈtɛrʲja n
arteria
(anatomia, anatomiczny) tętnica

arteriotomia ˌartɛrʲjɔˈtɔ̃mʲja n
arteriotomia
(medycyna, medyczny) zabieg chirurgiczny polegający na nacięciu tętnicy

artretyzm n
arthrosis
(potocznie, potoczny) przewlekła choroba układu kostno-stawowego powodująca dolegliwości bólowe i zniekształcenia stawów oraz przyczyniająca się do niesprawności chorego

artykuł arˈtɨkuw n
articulus
(publikatory) tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie

artysta arˈtɨsta n
artifex
człowiek zajmujący się sztuką, tworzący ją

arytmetyka ˌarɨtˈmɛtɨka n
arithmetica
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;

arytmia aˈrɨtmʲja n
arrhythmia arrythmia
(medycyna, medyczny) nieprawidłowy rytm pracy serca

asafetyda ˌasafɛˈtɨda n
asafoetida
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) indyjska substancja przyprawowa i lecznicza, gumożywica wydzielana z kłączy zapaliczki cuchnącej, Ferula assa-foetida L., zamiennik cebuli i czosnku;

asenizacja ˌasɛ̃ɲiˈzaʦ̑ʲja n
assanatio
usługa usuwania nieczystości ciekłych;

asertoryczny ˌasɛrtɔˈrɨʧ̑nɨ adj
assertorius
stwierdzający, potwierdzający, twierdzący

asfalt ˈasfalt n
bitumen
(technologia, technika, techniczny) półpłynny lub stały materiał pochodzenia naturalnego;

aspiryna ˌaspʲiˈrɨ̃na n
Acidum acetylosalicylicum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) kwas acetylosalicylowy używany jako lek; pastylka lub płyn z tą substancją;

astat ˈastat n
astatium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu At i liczbie atomowej 85;

astma ˈastma n
aasmus asthma
(medycyna, medyczny) stan, w którym dominującym objawem jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem;

astma oskrzelowa ˈastma ˌɔskʃɛˈlɔva n
asthma bronchiale
(medycyna, medyczny) przewlekła, zapalna choroba dróg oddechowych z napadami duszności i kaszlu;

astma sercowa ˈastma sɛrˈʦ̑ɔva n
asthma cardialis
(medycyna, medyczny) zaburzenie występujące w formie napadów duszności, związane z przebiegiem przewlekłej, lewokomorowej niewydolności serca;

astrofizyka n
astrophysica
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, nauka o budowie, ewolucji, właściwościach chemicznych i fizycznych ciał niebieskich oraz materii rozproszonej w przestrzeni poza Ziemią;

astrolog aˈstrɔlɔk n
astrologus
człowiek zajmujący się astrologią, przepowiadający przyszłość z położenia ciał niebieskich

astrologia ˌastrɔˈlɔɟja n
astrologia
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;

astronom aˈstrɔ̃nɔ̃m n
astronomus
specjalista w zakresie astronomii;
miłośnik i znawca astronomii

astronomia ˌastrɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
astronomia astrologia
nauka zajmująca się badaniem kosmosu;

astronomiczny ˌastrɔ̃nɔ̃ˈmʲiʧ̑nɨ adj
astrologicus astronomicus
(astronomia, astronomiczny) dotyczący astronomii, związany z astronomią

astrowate n
Asteraceae Compositae
(botanika, botaniczny) Asteraceae Dum., jedna z rodzin roślin należąca do rzędu astrowców;

astygmatyzm n
astigmatismus
(medycyna, medyczny) wada wzroku z widzeniem obrazu nieostrego i różnie zniekształconego;

asyndeton ˌasɨ̃nˈdɛtɔ̃n n
asyndeton
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na łączeniu wyrazów bez spójnika;

asyski adj
Assisiensis
związany z Asyżem, dotyczący Asyżu

asystent n
adiutor homo assistens
osoba pomagająca specjaliście przy wykonywanej przez niego pracy

atak ˈatak n
impetus
(wojskowość, wojskowy) działanie zaczepne przeciw wrogowi

atanazjański adj
Athanasianum
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z doktorem Kościoła Atanazym Wielkim

atanor n
athanor
(ezoteryka) specjalny piec do celów alchemicznych;

atawizm aˈtavʲism̥ n
atavismus
występowanie cech pierwotnych, prymitywnych, spotykanych u dawnych przodków

ateista ˌatɛˈ<sup>j</sup>ista n
atheos atheus
człowiek odrzucający wiarę w istnienie bogów

ateizm aˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
atheismus
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;

atletyczny adj
athleticus
dobrze zbudowany, rozwinięty fizycznie
(sport, sportowy) odnoszący się do atletyki, związany z atletyką

atmosfera ˌatmɔˈsfɛra n
atmosphaera
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) powłoka gazowa otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;
powietrze wypełniające jakieś pomieszczenie

atom ˈatɔ̃m n
atomus
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;

atrament aˈtrãmɛ̃nt n
atramentum
roztwór wody i barwnika, zazwyczaj granatowego, używany do pisania lub drukowania;

atrium ˈatrʲjũm n
atrium
(architektura, architektoniczny) w dawnym domu rzymskim: główne pomieszczenie, z otwartym dachem i zbiornikiem w podłodze na deszczówkę

au aw interjection
au
…wyrażający ból

audytorium ˌawdɨˈtɔrʲjũm n
auditorium
sala wykładowa, odczytowa;

augur ˈawɡur n
augur
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: kapłan oficjalnie odczytujący ze znaków niebiańskich i lotu ptaków wolę bogów (tzw. auspicjum);

aulos ˈawlɔs n
aulus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego najczęściej składającego się z dwóch piszczałek z oddzielnymi stroikami, bardzo popularny w starożytnej Grecji;

auspicje awsˈpʲiʦ̑ʲjɛ n
auspicium
w starożytnym Rzymie: wróżenie z lotu ptaków

autokefalia ˌawtɔkɛˈfalʲja n
autocephalia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezależność krajowej prawosławnej organizacji kościelnej od zagranicznych władz duchownych;

autor ˈawtɔr n
auctor
twórca, wynalazca, założyciel
pisarz

autyzm ˈawtɨsm̥ n
autismus
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie neuropsychiatryczne charakteryzujące się problemami w kontaktach międzyludzkich i brakiem relacji z rówieśnikami;

azalia n
azalea
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) ozdobny kwitnący krzew, hodowany w donicach, ogrodach i parkach, różanecznik

azbest ˈazbɛst n
asbestos
(mineralogia, mineralogiczny) każdy minerał krzemianowy tworzący włókna;

azelainowy adj
azelaicum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) dotyczący kwasu azelainowego

azjarcha n
asiarcha
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłan stojący na czele wszystkich świątyń, w których oddawano kult boski cezarom w Azji (rzymskiej prowincji w Anatolii)

azot ˈazɔt n
nitrogenium azoton azotum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu N i liczbie atomowej 7;

azygografia n
azygographia
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) badanie rentgenowskie żyły nieparzystej z użyciem środka kontrastowego

azyl ˈazɨl n
asylum confugium
miejsce ucieczki, bezpieczne schronienie;
schronienie udzielane przez państwo osobie prześladowanej przez własny kraj ze względów politycznych;

azytromycyna n
azithromycinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk z grupy makrolidów o długim okresie półtrwania, dający stosunkowo mało działań niepożądanych

aż aʃ conjunction
donec dum igitur quoad
…wskazujący, do jakiego momentu czasu trwała wcześniej wspomniana czynność

aż aʃ particle
ut ad in tenus usque ad
…podkreślająca wielkość jakiejś cechy

ażio n
collybus
(handel, handlowy) nadwyżka kursu dewiz, papierów wartościowych ponad ich wartość nominalną;

babcia ˈbapʲʨ̑a n
avia
(zdrobniale) babka (matka ojca lub matki)

babeszjoza n
babesiasis babesiellasis
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) przenoszona przez kleszcze choroba pasożytnicza zwierząt (w tym ludzi);

babiloński ˌbabʲiˈlɔ̃j̃sʲci adj
Babylonius Babylonicus
związany z Babilonią, Babilonem

babirussa n
Babirussa
(zoologia, zoologiczny) Babirussa, rodzaj ssaka z podrodziny świń;
babirussa
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rodzaju babirussa (1.1)

babka ˈbapka n
Plantago plantago
(botanika, botaniczny) Plantago, rodzaj roślin z rodziny babkowatych;

babka lancetowata n
Plantago lanceolata
(botanika, botaniczny) Plantago lanceolata L., gatunek byliny z rodziny babkowatych;

babka zwyczajna n
Plantago major
(botanika, botaniczny) Plantago major L., gatunek byliny z rodziny babkowatych;

badanie baˈdãɲɛ n
inquisitio quaestio
(medycyna, medyczny) sprawdzenie stanu zdrowia

bagnik przybrzeżny n
Dolomedes fimbriatus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Dolomedes fimbriatus Clerck, gatunek pająka z rodziny darownikowatych, żyjącego w pobliżu wody

bagno ˈbaɡnɔ n
Ledum
(botanika, botaniczny) Ledum L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;

bagno zwyczajne n
Ledum palustre Ledum tomentosum Rhododendron palustre Rhododendron tomentosum
(botanika, botaniczny) Rhododendron tomentosum Harmaja lub Ledum palustre L., gatunek zimozielonego krzewu z rodziny wrzosowatych;

bajeczka baˈjɛʧ̑ka n
fabella
(potocznie, potoczny) (ekspresywnie, ekspresywny) o bajce dla dzieci

bajoński adj
Lapurdensis
dotyczący Bajonny, związany z Bajonną

bakalaureat n
baccalaureatus
(dawniej, dawny) (edukacja, edukacyjny) dawny najniższy uniwersytecki stopień naukowy

bakteria bakˈtɛrʲja n
bacterium bactērium
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) rodzaj mikroskopijnego organizmu jednokomórkowego;

bakteriofag ˌbaktɛrʲˈjɔfak n
bacteriophagus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus atakujący bakterie;

bakteriologia ˌbaktɛrʲjɔˈlɔɟja n
bacteriologia
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) dziedzina mikrobiologii zajmująca się badaniem bakterii, ich budową, sposobem życia, właściwościami oraz ich znaczeniem dla człowieka, zwierząt i roślin;

bakulum n
baculum
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) część pokładełka niektórych owadów
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) kość prącia występująca u niektórych ssaków;

balkon ˈbalkɔ̃n n
maenianum podium
(architektura, architektoniczny) wystająca z budynku płyta ograniczona balustradą

balsamowiec właściwy n
Commiphora gileadensis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Commiphora gileadensis, gatunek niewielkich drzew i krzewów z rodziny osoczynowatych;

bambus ˈbãmbus n
bambusa
(botanika, botaniczny) Bambusa Shreb., rodzaj wieloletnich roślin trawiastych o drewniejących łodygach, z rodziny wiechlinowatych;

banan ˈbãnãn n
ariena
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny bananowatych;

bankier n
nummularius
właściciel lub dyrektor banku

banknot ˈbãŋknɔt n
charta argentaria
(bankowość, bankowy) odcinek papieru z odpowiednim nadrukiem, emitowany przez bank, mający określoną wartość pieniężną (nabywczą);

bankowiec n
nummularius
pracownik banku

bar bar n
barium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ba i liczbie atomowej 56;

baran ˈbarãn n
aries
(zoologia, zoologiczny) samiec owcy
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) głupek, idiota

baranek baˈrãnɛk n
agnus agnellus
(zoologia, zoologiczny) mały, młody baran

barbarzyńca ˌbarbaˈʒɨ̃j̃nʦ̑a n
barbarus
(historia, historyczny, historycznie) w starożytności człowiek, który nie należy do kręgu kultury grecko-rzymskiej;
ktoś niecywilizowany, prymitywny

barbarzyński adj
barbarus
cechujący się prymitywizmem lub okrucieństwem

barchan ˈbarxãn n
barcanus
(włókiennictwo) rodzaj grubej tkaniny bawełnianej

barczysty adj
plautus plotus
szeroki w barkach

bardzo ˈbarʣ̑ɔ adv
multo multum
służący do podkreślenia cechy przymiotnika, przysłówka lub czasownika w wysokim stopniu, dużo

barok ˈbarɔk n
barocus
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) (architektura, architektoniczny) główny kierunek w kulturze środkowo- i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku;

barszcz zwyczajny n
Heracleum sphondylium
(botanika, botaniczny) Heracleum sphondylium L., gatunek byliny z rodziny selerowatych;

basen ˈbasɛ̃n n
piscīna
sztuczny zbiornik wody przeznaczony do pływania

bastion ˈbastʲjɔ̃n n
pugnaculum
(wojskowość, wojskowy) stosowany od XVI wieku element fortyfikacji w postaci pięciokątnej budowli ziemnej o wzmocnionych, murowanych ścianach; stanowisko artylerii flankującej dostęp do umocnień;

bawełna baˈvɛwna n
xylon
(botanika, botaniczny) roślina uprawiana w Azji, Afryce, obu Amerykach i w Europie, z której wykonuje się materiał o tej samej nazwie;

bawełniany ˌbavɛwʲˈɲãnɨ adj
xylinus
odnoszący się do bawełny jako rośliny

bazylia baˈzɨlʲja n
Ocimum
(botanika, botaniczny) Ocimum L., rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych;
ocimum
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju bazylia (1.1);
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) liście bazylii (1.2) o intensywnym zapachu, używane jako przyprawa świeża lub suszona

bazylia azjatycka n
Ocimum tenuiflorum
(botanika, botaniczny) Ocimum tenuiflorum L., gatunek roślin z rodziny jasnotowatych;

bazylika baˈzɨlʲika n
basilica
(architektura, architektoniczny) typ kościoła wielonawowego, z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego);

bazyliszek n
regulus
(mitologia, mitologiczny) stwór występujący w legendach, przedstawiany jako kogut o żabich oczach i ogonie żmii, zabijający wzrokiem i oddechem

bać się ˈbaʨ̑‿ɕɛ v
timere
odczuwać strach, bojaźń, lęk przed czymś lub przed kimś
martwić się, niepokoić się

bałtycki bawˈtɨʦ̑ʲci adj
balticus
odnoszący się do Bałtyku, związany z Bałtykiem

bałwochwalstwo n
paganismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (pejoratywnie, pejoratywny) kult bożków (bałwanów);

bażant ˈbaʒãnt n
Phasianus colchicus phasianus
(ornitologia, ornitologiczny) (łowiectwo, łowiecki) Phasianus colchicus, gatunek ptaka żyjącego na polach;

bażant zwyczajny n
Phasianus colchicus
(ornitologia, ornitologiczny) Phasianus colchicus, gatunek ptaka z rodziny kurowatych;

bażyna czarna n
Empetrum nigrum
(botanika, botaniczny) Empetrum nigrum L., gatunek krzewinki z rodziny wrzosowatych (w innych klasyfikacjach należy do bażynowatych);

bdelium n
bdellium
(botanika, botaniczny) (dawniej, dawny) gatunek drzewa Commiphora africana
(botanika, botaniczny) (dawniej, dawny) żywica bdelium (1.1)

beatyfikacja ˌbɛatɨfʲiˈkaʦ̑ʲja n
beatificatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie przez Kościół katolicki lub Cerkiew zmarłej osoby za błogosławioną i zezwolenie na jej lokalny kult;

beatyfikować v
beatifico
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalnie ogłaszać kogoś błogosławionym

beczka ˈbɛʧ̑ka n
cupa
cylindryczne naczynie, tradycyjnie wykonywane z klepek drewnianych, spiętych metalowymi obręczami, współcześnie również z innych materiałów;

befsztyk ˈbɛfʃtɨk n
caro costalis assa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gruby plaster mięsa wołowego, zwykle z polędwicy lub rostbefu, smażony lub grillowany

behawioryzm n
behaviorismus
(psychologia, psychologiczny) podejście do psychologii skupiające się na obserwowalnym zachowaniu, negujące poznawalność umysłu i przeważnie zakładające, że zachowanie jest określane przez środowisko;

bekać ˈbɛkaʨ̑ v
erugo
odbijać się

belona bɛˈlɔ̃na n
Belona belona
(ichtiologia, ichtiologiczny) Belone belone, gatunek ryby morskiej o długim ciele;

bemar n
balneum Mariae
podgrzewany szeroki pojemnik na żywność służący do utrzymywania temperatury potraw;

benzen ˈbɛ̃w̃zɛ̃n n
benzenum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy arenów, najprostszy obojętny węglowodór aromatyczny;

benzokaina ˌbɛ̃w̃zɔkaˈ<sup>j</sup>ĩna n
aethylis aminobenzoas aethylium p-aminobenzoicum aethylum aminobenzoicum anaesthesinum anaesthinum benzocainum
środek miejscowo znieczulający, słabo rozpuszczalny w wodzie;

bergamski adj
Bergomensis
związany z Bergamo, dotyczący Bergamo

berkel ˈbɛrkɛl n
berkelium bercelium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bk i liczbie atomowej 97;

bernikla hawajska n
Branta sandvicensis
(ornitologia, ornitologiczny) Branta sandvicensis Vigors, gatunek endemicznej gęsi z Hawajów;

beryl ˈbɛrɨl n
beryllium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Be i liczbie atomowej 4;

berło ˈbɛrwɔ n
sceptrum
ozdobna pałka będąca insygnium królewskim;

bez bɛs n
sambucus
(botanika, botaniczny) roślina krzewiasta z rodzaju Sambucus;

bez bɛs preposition
sine
…służący do tworzenia konstrukcji, w których czynność została wykonana pomimo braku czegoś, co opisuje wyrażenie za przyimkiem

bez czarny n
Sambucus graveolens Sambucus nigra Sambucus peruviana
(botanika, botaniczny) Sambucus nigra L., gatunek krzewu z rodziny piżmaczkowatych (dawniej umieszczany w obrębie bzowatych albo przewiertniowatych);

bez pracy nie ma kołaczy bɛs‿ˈpraʦ̑ɨ ˈɲɛ‿ma kɔˈwaʧ̑ɨ proverb
sine labore non est panis in ore sine labore non erit panis in ore
żeby coś osiągnąć, trzeba najpierw na to zapracować

bez ładu i składu bɛz‿ˈwadu i‿ˈskwadu adv
ab hoc et ab hac
bezładnie, byle jak, chaotycznie

bez- bɛs bɛz prefix
in- il- im- ir-
…służący do tworzenia złożeń oznaczających brak czegoś

bezbarwny bɛzˈbarvnɨ adj
achromaticus
pozbawiony barwy, mający kolor nieokreślony

bezbolesny adj
indolorius
niepowodujący, niesprawiający bólu

bezbożny bɛzˈbɔʒnɨ adj
indevotus
(pejoratywnie, pejoratywny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) negujący istnienie boga/Boga
(pejoratywnie, pejoratywny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niemiły Bogu, sprzeczny z przykazaniami Boga

bezecnie adv
infamiter
w bezecny sposób

bezecny adj
abominabilis
(dawniej, dawny) pozbawiony czci i honoru

bezimienny ˌbɛzʲĩˈmʲjɛ̃nːɨ adj
innominatus
nie mający imienia czy nazwy

bezkwiatowy adj
ananthus
(botanika, botaniczny) nie mający kwiatów (części roślinnych)

bezlistny bɛzˈlʲistnɨ adj
infrons
taki, który nie ma liści

beznadziejny ˌbɛznaˈʥ̑ɛ̇jnɨ adj
asper
pozbawiony wszelkiej nadziei

bezokolicznik ˌbɛzɔkɔˈlʲiʧ̑ʲɲik n
infinitivus
(gramatyka) forma czasownika zazwyczaj (zależnie od języka) nieokreślająca czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony ani aspektu;

bezpieczeństwo ˌbɛspʲjɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
securitas
stan braku zagrożenia, obawy, powodów do strachu; bycie bezpiecznym

bezsenność bɛsˈːɛ̃nːɔɕʨ̑ n
insomnia
(fizjologia, fizjologiczny) niemożność zaśnięcia;

bezsilnie adv
debiliter
w sposób bezsilny

bezsilny bɛɕˈːilnɨ adj
impotens
taki, który nie potrafi z czymś się zmagać

bezwodzie n
anhydramnion
(medycyna, medyczny) patologiczny brak płynu owodniowego w przebiegu ciąży;

bezwłosy bɛzˈvwɔsɨ adj
calvus
niemający włosów, będący bez włosów

bezłodygowy adj
acaulis
(botanika, botaniczny) taki, który nie posiada łodygi

białaczka bʲjaˈwaʧ̑ka n
leucaemia
(medycyna, medyczny) nadmierne wytwarzanie białych krwinek;

białawy bʲjaˈwavɨ adj
abalbus
mający kolor podobny do białego; niezupełnie biały, prawie biały, jasny

białkomocz n
proteinuria
(medycyna, medyczny) obecność białka w moczu;

białogłowy ˌbʲjawɔˈɡwɔvɨ adj
leucocephalus
taki, który ma białą głowę

białokwiatowy adj
albiflorus
(botanika, botaniczny) posiadający białe kwiaty

białość n
albitudo
barwa biała

biały ˈbʲjawɨ adj
albus candidus blancus
mający bardzo jasną barwę przeciwstawną do czarnego, taką jak czysty śnieg, mleko itp.

biały kruk ˈbʲjawɨ ˈkruk n
rara avis
(przenośnie, przenośnia) bardzo rzadki egzemplarz książki, publikacji lub innej rzeczy
(przenośnie, przenośnia) człowiek o nietypowych dla danego społeczeństwa poglądach, sposobie życia, upodobaniach

bibliograficzny adj
bibliographicus
związany z bibliografią

biblioteczny adj
bibliothecalis
związany z biblioteką

biblioteka ˌbʲiblʲjɔˈtɛka n
bibliotheca
zbiór książek należący do kogoś; pomieszczenie z takim zbiorem
bibliotheca bibliothece bybliotheca bybliothece
instytucja zajmująca się gromadzeniem i wypożyczaniem książek; budynek tej instytucji;

bibliotekarz ˌbʲiblʲjɔˈtɛkaʃ n
bibliothecarius
pracownik biblioteki;

biceps n
biceps
(anatomia, anatomiczny) mięsień dwugłowy ramienia;

bicz bʲiʧ̑ n
flagellum
kilka splecionych ze sobą rzemieni przymocowanych do drewnianej rękojeści

bieda ˈbʲjɛda n
paupertas
stan braku środków do życia

biedny ˈbʲjɛdnɨ adj
pauper
taki, któremu brakuje środków do życia

biedronka bʲjɛˈdrɔ̃nka n
coccinella
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodziny Coccinellidae, biedronkowatych;

biedronka siedmiokropka n
Coccinella septempunctata
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Coccinella septempunctata L., gatunek chrząszcza z rodziny biedronkowatych, o czerwonych pokrywach z czarnymi plamkami u postaci dorosłej;
coccinella septempunctata
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z gatunku biedronek siedmiokropek (1.1)

bieg bʲjɛk n
cursus
poruszanie się przez krótkie i szybkie podskoki

biegacz ˈbʲjɛɡaʧ̑ n
cursor
(sport, sportowy) osoba uprawiająca jedną z dyscyplin lekkoatletycznych – biegi

biegać ˈbʲjɛɡaʨ̑ v
curro
przemieszczać się szybkimi krokami, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi, być w ruchu, uprawiać biegi

biegun ˈbʲjɛɡũn n
polus
jeden z dwóch punktów na powierzchni obracającego się ciała niebieskiego, przez które przechodzi jego oś obrotu
miejsce z jakiegoś względu najdalsze lub posiadające najbardziej ekstremalne cechy;
(fizyka, fizyczny) (zobacz) biegun elektryczny
(fizyka, fizyczny) (zobacz) biegun magnetyczny

biegunka bʲjɛˈɡũnka n
diarrhoea
(medycyna, medyczny) częste wypróżnianie stolcem o rzadkiej konsystencji;

biegus malutki n
Calidris minuta
(ornitologia, ornitologiczny) Calidris minuta, gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych;

biegus zmienny ˈbʲjɛɡuz ˈːmʲjɛ̃nːɨ n
Calidris alpina
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek ptaka z rodziny bekasowatych;

bielski adj
Bielscensis
odnoszący się do Bielska lub Bielska Podlaskiego, związany z Bielskiem lub z Bielskiem Podlaskim

bieluń dziędzierzawa n
Datura stramonium
(botanika, botaniczny) Datura stramonium L., gatunek trującej rośliny z rodziny psiankowatych;

biernik ˈbʲjɛrʲɲik n
accusativus
(gramatyka) czwarty przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? co?;

biesiadnik n
conviva
(książkowy) uczestnik biesiady

bilastyna n
bilastinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwalergiczny; lek przeciwhistaminowy drugiej generacji, antagonista receptora H1

bilbil arabski n
Pycnonotus xanthopygos
(ornitologia, ornitologiczny) Pycnonotus xanthopygos, gatunek ptaka z rodziny bilbili;

bilet ˈbʲilɛt n
tessera pittacium titulus
dokument zezwalający na przejazd pociągiem, autobusem, samolotem itp., albo na wstęp do kina lub teatru

bilirubina ˌbʲilʲiruˈbʲĩna n
bilirubinum
(biochemia, biochemiczny) barwnik organiczny, końcowy produkt degradacji hemu;

biochemia bʲjɔˈxɛ̃mʲja n
biochemia biochemica
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka na pograniczu chemii organicznej i biologii zajmująca się substancjami organicznymi o znaczeniu biologicznym;

biodro ˈbʲjɔdrɔ n
coxa
(anatomia, anatomiczny) część ciała, którą stanowią: staw biodrowy, boczna część miednicy i górna zewnętrzna część uda

biografia bʲjɔˈɡrafʲja n
biographia curriculum vitae
opis życia i działalności jakiejś osoby;

biolog ˈbʲjɔlɔk n
biologus
specjalista w zakresie biologii

biologia bʲjɔˈlɔɟja n
biologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka przyrodnicza o życiu, rozwoju i ewolucji osobniczej;

biologiczny ˌbʲjɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
biologicus
związany z biologią, dotyczący biologii

bioróżnorodność ˌbʲjɔruʒnɔˈrɔdnɔɕʨ̑ n
biodiversitas
zróżnicowanie życia na wszelkich poziomach jego organizacji;

biosfera n
biosphaera
(ekologia, ekologiczny) zespół wszystkich istniejących na Ziemi ekosystemów, największy i najbliższy samowystarczalności układ biologiczny zamieszkiwany przez organizmy żywe

biret ˈbʲirɛt n
biretum birretum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kanciaste nakrycie głowy duchownych

biskup ˈbʲiskup n
episcopus
(kościelny) w kościołach chrześcijańskich duchowny wysokiego szczebla, ze święceniami biskupimi lub ordynowany na urząd biskupi, najczęściej kierujący diecezją;

bitwa ˈbʲitfa n
proelium pugna
(wojskowość, wojskowy) bezpośrednie starcie zbrojne wojsk skonfliktowanych stron;

bityński adj
Bithynicus Bithynius Bithynus
związany z Bitynią, dotyczący Bitynii, pochodzący z Bitynii

bizmut ˈbʲizmut n
bisemutum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bi i liczbie atomowej 83;

bić bʲiʨ̑ v
battuo pulso
uderzać kogoś, zadawać komuś ból

blacharz n
bractearius
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wytwarzający lub naprawiający przedmioty z blachy

blasfemia blasˈfɛ̃mʲja n
blasphemia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przestarzałe, przestarzały) bluźnierstwo

bliski ˈblʲisʲci adj
arest propinquus
taki, który jest w niewielkiej odległości

blisko ˈblʲiskɔ adv
prope iuxta
w niewielkiej odległości

blizna ˈblʲizna n
cicatrix
(medycyna, medyczny) ślad po ranie;

bliźni n
proximus
(biblijny) każdy człowiek

bliźniak ˈblʲiʑɲak n
geminus
każda z dwóch osób urodzonych w jednym porodzie

blogosfera n
blogosphaera
(publikatory) (społeczny) ogół blogów traktowanych jako przestrzeń społeczna i publicystyczna autorów oraz ich czytelników;

bluszcz bluʃʧ̑ n
hedera edera
(botanika, botaniczny) Hedera, roślina pnąca, którą można zobaczyć najczęściej na murach lub drzewach, której liście pozostają zielone w zimie;

bluszcz pospolity n
Hedera helix
(systematyka) (botanika, botaniczny) Hedera helix L., gatunek wiecznie zielonego pnącza należący do rodziny araliowatych;

bluszczyk kurdybanek n
Glechoma hederacea Nepeta glechoma Nepeta hederacea
(botanika, botaniczny) Glechoma hederacea L., gatunek byliny z rodziny jasnotowatych;

bobrek trójlistkowy n
Menyanthes trifoliata
(botanika, botaniczny) Menyanthes trifoliata L., gatunek leczniczej rośliny z rodziny bobrkowatych;

bobrek trójlistny n
Menyanthes trifoliata
(botanika, botaniczny) Menyanthes trifoliata L., gatunek byliny z rodziny bobrkowatych, będącej geofitem i hydrofitem;

bocian ˈbɔʨ̑ãn n
ciconia
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) bocian biały
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia duży ptak brodzący z rodziny bocianów;

bocian biały ˈbɔʨ̑ãn ˈbʲjawɨ n
Ciconia ciconia
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ciconia ciconia Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący m.in. w Polsce;

bocian czarny ˈbɔʨ̑ãn ˈʧ̑arnɨ n
Ciconia nigra
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia nigra Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący również w Polsce;

bogaty bɔˈɡatɨ adj
dives
taki, który obfituje w coś
dives dis
posiadający duży majątek lub osiągający wysokie dochody

bogini bɔˈɟĩɲi n
dea
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (etnografia, etnograficzny) bóstwo płci żeńskiej

bohatersko adv
heroice
w sposób bohaterski

bohr bɔxr̥ n
bohrium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bh i liczbie atomowej 107;

bojaźń ˈbɔjäɕɲ̊ n
timor
(książkowy) lęk, strach, obawa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uczucie nabożnej czci połączonej z lękiem

bok bɔk n
latus
lewa lub prawa strona człowieka, zwierzęcia, przedmiotu

bolesny bɔˈlɛsnɨ adj
asper
(psychologia, psychologiczny) taki, który sprawia przykrość, żal, ból psychiczny

boleń pospolity n
Leuciscus aspius
(ichtiologia, ichtiologiczny) Leuciscus aspius, gatunek ryby z rodziny karpiowatych;

boleściwy ˌbɔlɛɕˈʨ̑ivɨ adj
dolorosus
pełen boleści

boleść n
dolor
(książkowy) żal, wielkie zmartwienie

bomba ˈbɔ̃mba n
bomba pyrobolus
(wojskowość, wojskowy) ładunek wypełniony materiałem wybuchowym zrzucany z samolotu lub okrętu, zwykle z mechanicznym zapalnikiem;

bor bɔr n
borium borum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu B i liczbie atomowej 5;

borealny adj
boreus
(książkowy) północny

borelioza ˌbɔrɛˈlʲjɔza n
borreliosis
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wielonarządowa choroba zakaźna przenoszona głównie przez kleszcze, którą wywołują krętki z rodzaju Borrelia;

borowik bɔˈrɔvʲik n
boletus
(mikologia, mikologiczny) Boletus L., rodzaj grzybów jadalnych, rurkowatych, z rodziny borowikowatych;

borowik sosnowy n
Boletus pinophilus
(mikologia, mikologiczny) Boletus pinophilus Pilát & Dermek, gatunek grzyba jadalnego z rodziny borowikowatych;

borsuk ˈbɔrsuk n
meles
(zoologia, zoologiczny) Meles Brisson, rodzaj drapieżnego ssaka z rodziny kunowatych;

borówka czarna n
Vaccinium myrtillus
(botanika, botaniczny) Vaccinium myrtillus L., gatunek krzewinki z rodziny wrzosowatych;

boski ˈbɔsʲci adj
divus
właściwy bogu/Bogu, bóstwu, związany z bogiem/Bogiem

botanik bɔˈtãɲik n
botanicus
specjalista w zakresie botaniki

botanika bɔˈtãɲika n
botanica
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o roślinach;

botnicki adj
Bothnicus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) związany z Botnią (krainą historyczną, obecnie podzieloną między Szwecję i Finlandię)
(geografia, geograficzny) związany z Zatoką Botnicką

botulizm bɔˈtulʲism̥ n
botulismus
(medycyna, medyczny) zatrucie wywołane przez egzotoksynę wytwarzaną przez botulinę;

bowiem ˈbɔvʲjɛ̃m conjunction
enim etenim nam namque
(książkowy) spójnik przyłączający zdanie zawierające przyczynę, wyjaśnienie, uzasadnienie, do zdania poprzedniego

boży ˈbɔʒɨ adj
divinus
związany z bogiem/Bogiem

brak brak n
penuria
fakt nieistnienia czegoś

brama ˈbrãma n
porta
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ufortyfikowany wjazd lub wejście do twierdzy lub miasta

bransoleta n
armilla
ozdoba, biżuteria noszona na nadgarstku lub ramieniu

brat brat n
frater
potomek płci męskiej (w stosunku do rodzeństwa); syn tego samego ojca; syn tej samej matki;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik, mnich

brat cioteczny ˈbratʲ ʨ̑ɔˈtɛʧ̑nɨ n
matruelis
syn ciotki

brat mniejszy n
frater minor
członek Zakonu Braci Mniejszych

brat stryjeczny ˈbrat strɨˈjɛʧ̑nɨ n
patruelis
syn stryja

bratanek braˈtãnɛk n
fratris filius
syn brata

bratanica ˌbratãˈɲiʦ̑a n
fratris filia
córka brata

braterstwo braˈtɛrstfɔ n
fraternitas
pokrewieństwo między synami jednych rodziców

brawo ˈbravɔ interjection
euge, poeta macte macte animo
… pokazujący entuzjastyczną aprobatę

brazylijski ˌbrazɨˈlʲijsʲci adj
brasilianus
związany z Brazylią, dotyczący Brazylii lub Brazylijczyków, wywodzący się z Brazylii

brać braʨ̑ v
sumo
chwytać coś ręką, unosić coś

bresciański adj
Brixiensis
związany z Brescią, dotyczący Brescii

brew brɛf n
supercilium
(anatomia, anatomiczny) pasmo krótkich włosów nad oczodołem

brewiarz n
breviarium
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga z tekstami do odmawiania Liturgii godzin;

brneński ˈbrnɛ̃j̃sʲci adj
brunensis
dotyczący Brna, związany z Brnem

broda ˈbrɔda n
barba
zarost na brodzie (1.1)
(anatomia, anatomiczny) przednia część żuchwy człowieka
(pszczelarstwo, pszczelarski) grono pszczół skupionych przed wlotem do ula, wyglądem przypominające brodę (1.2)

broda mędrcem nie czyni ˈbrɔda ˈmɛ̃ntr̥ʦ̑ɛ̃mʲ ɲɛ‿ˈʧ̑ɨ̃ɲi proverb
barba non facit philosophum
pozory mylą, pewne rzeczy widziane u ludzi z zewnątrz potrafią być złudne

brodaty brɔˈdatɨ adj
barbatus
mający zarost na dolnej części twarzy

brodawczak brɔˈdafʧ̑ak n
papilloma
(medycyna, medyczny) nowotwór łagodny wywodzący się z nabłonka, tworzący brodawkowate i bulwiaste struktury

brodawka n
papilla
(medycyna, medyczny) prawidłowa, anatomiczna wypukłość na skórze
verruca
(medycyna, medyczny) większa, chorobowa wypukłość na skórze

brodziec śniady ˈbrɔʥ̑ɛʦ̑ʲ ˈɕɲadɨ n
Tringa erythropus
(ornitologia, ornitologiczny) Tringa erythropus, gatunek średniego ptaka z rodziny bekasowatych;

brom brɔ̃m n
bromium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Br i liczbie atomowej 35;

bromek n
bromatum
(chemia, chemiczny) związek bromu jednowartościowego, sól kwasu bromowodorowego;

brona ˈbrɔ̃na n
hirpex occa
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie w postaci żelaznej kraty z kolcami, używane do spulchniania i wyrównywania zaoranej ziemi oraz przykrywania ziarna po siewie;

bronchotomia ˌbrɔ̃nxɔˈtɔ̃mʲja n
bronchotomia
(medycyna, medyczny) zabieg operacyjny polegający na przecięciu tchawicy w jej części szyjnej

broń brɔ̃ɲ n
arma telum ferrum
(wojskowość, wojskowy) narzędzie walki, służące do obrony lub ataku na wroga;

brudny ˈbrudnɨ adj
sordidus impuratus
mający na swojej powierzchni zanieczyszczenia, brud
(potocznie, potoczny) naganny, niezgodny z normami etycznymi

brudzić v
inquino
czynić brudnym, pokrywać brudem

bruzda n
sulcus
(anatomia, anatomiczny) podłużne zagłębienie na powierzchni organu

bryndza ˈbrɨ̃nʣ̑a n
caseus vlachiscus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) miękki, podpuszczkowy ser wyrabiany z owczego mleka;

brzana ˈbʒãna n
Barbus barbus
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych;

brzeg bʒɛk n
ora acta litus
pas lądu ograniczający zbiornik wodny;

brzmienie ˈbʒmʲjɛ̇̃ɲɛ n
sonus
zespół cech dźwiękowych danego instrumentu, sprzętu lub głosu

brzoskwinia bʒɔsˈkfʲĩɲa n
persicum persica
(spożywczy) owoc brzoskwini (1.1)

brzoza ˈbʒɔza n
betula betulla
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula L., drzewo lub krzew z rodziny brzozowatych, mające białą korę;

brzoza brodawkowata n
Betula aetnensis Betula alba Betula pendula
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula pendula Roth, gatunek brzozy pospolitej w Polsce i na chłodniejszych obszarach Eurazji

brzoza omszona n
Betula pubescens
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula pubescens Ehrh., gatunek mrozoodpornej brzozy rosnącej na wilgotnych glebach

brzuch bʒux n
venter alvus
(anatomia, anatomiczny) dolna część tułowia;

brzuchomówca ˌbʒuxɔ̃ˈmufʦ̑a n
ventriloquus
(książkowy) osoba potrafiąca mówić bez poruszania ustami, przez co wydaje się, że głos pochodzi od innej osoby lub przedmiotu

brzusiec ˈbʒuɕɛʦ̑ n
venter
(biologia, biologiczny) skupienie włókien mięśniowych, część kurczliwa mięśnia;

brzydki ˈbʒɨtʲci adj
foedus turpis
subiektywnie pozbawiony piękna, wartości estetycznych
turpis
moralnie naganny, niezgodny z przyjętymi normami

brzydko adv
infamiter
w sposób wulgaryzujący sferę ludzkiej płciowości

brzydzić v
abomino
odczuwać wstręt do czegoś

brzytwa ˈbʒɨtfa n
novacula
ostry nóż do usuwania zarostu;

bród brut n
vadum
płytkie miejsce w wodzie, zwłaszcza w rzece, umożliwiające przeprawienie się na drugi brzeg

bróg n
faenile faenilia
(rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) zadaszenie na słomę lub zboże na czterech słupach

brąz brɔ̃w̃s n
aes
(hutnictwo, hutniczy) stop miedzi z cyną; także stopy miedzi z innymi metalami;
przedmiot (medal, rzeźba itp.) wykonany z brązu (1.1)
fuscus
kolor brązowy – kolor brązu (1.1)

brązowy brɔ̃w̃ˈzɔvɨ adj
aereus
wykonany z brązu, zrobiony z brązu
brunneus brunus
mający kolor brązu;

buddyzm ˈbudːɨsm̥ n
Buddhismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system filozoficzno-etyczny, którego założycielem był Siddhārtha Gautama;

budowa buˈdɔva n
constructio
wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu

budować buˈdɔvaʨ̑ v
aedifico construo
tworzyć, wznosić budynki albo inne konstrukcje

budowla buˈdɔvla n
exstructio
(budownictwo) coś, co zostało zbudowane

budynek buˈdɨ̃nɛk n
diaeta
(architektura, architektoniczny) budowla naziemna o funkcji mieszkalnej lub użytkowej

budziejowicki adj
budovicensis
związany z miastem Czeskie Budziejowice, dotyczący Czeskich Budziejowic

buk buk n
fagus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fagus L., drzewo z rodziny bukowatych;
drewno bukowe

buk zwyczajny n
Castanea fagus Fagus aenea Fagus asplenifolia Fagus cochleata Fagus comptoniifolia Fagus crispa
(botanika, botaniczny) Fagus sylvatica L., gatunek drzewa z rodziny bukowatych;

bukowy buˈkɔvɨ adj
fagineus faginus
będący częścią buka
składający się z buka
wykonany z drewna lub innej części buka

bukwica lekarska n
Betonica officinalis Stachys betonica Stachys officinalis
(botanika, botaniczny) Betonica officinalis L. = Stachys officinalis L., gatunek byliny z rodziny jasnotowatych;

bukwica zwyczajna n
Betonica officinalis Stachys betonica Stachys officinalis
(botanika, botaniczny) Betonica officinalis L. = Stachys officinalis L., gatunek byliny z rodziny jasnotowatych;

bulgur n
purgurium
(spożywczy) produkt spożywczy produkowany z pszenicy, rodzaj kaszy stosowanej w kuchni tureckiej i bliskowschodniej;

buntowniczy adj
asper
skłonny do buntu

burdel ˈburdɛl n
lupanar
(pospolicie) dom publiczny

bursztyn ˈburʃtɨ̃n n
sucinum glaesum electrum glesum
(mineralogia, mineralogiczny) kamień półszlachetny, kopalna żywica drzew;

bursztynka pospolita n
Succinea putris
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Succinea putris L., gatunek pospolitego ślimaka lądowego z rodziny bursztynkowatych;

burza ˈbuʒa n
tempestas
(meteorologia, meteorologiczny) intensywne opady deszczu lub deszczu i gradu, któremu towarzyszą wyładowania elektryczne w atmosferze (błyskawice i grzmoty);

burza piaskowa n
procella arenae procella pulveris
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko atmosferyczne polegające na gwałtownym unoszeniu przez silny wiatr olbrzymich ilości piasku;

but but n
calceus
część ubrania, noszona na stopie, chroniąca stopy;

butan ˈbutãn n
butanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwny i bezwonny gaz, jego mieszanina z propanem znana jest jako LPG;

butelka buˈtɛlka n
ampulla lagena lagoena
szklany, plastikowy, ceramiczny lub metalowy pojemnik na wodę i inne płyny w kształcie walca o zwężającym się jednym z końców

bułanek n
gauranis guaranis
(zoologia, zoologiczny) koń maści bułanej

bułgarski buwˈɡarsʲci adj
bulgaricus
związany z Bułgarią lub Bułgarami

by bɨ conjunction
ut
…używany w zdaniach podrzędnych określających, w jakim celu (po co) wykonywana jest czynność

bydlęco adv
bovatim
jak u bydła, po bydlęcemu

byk bɨk n
taurus bos
(zoologia, zoologiczny) dorosły, niesterylizowany samiec bydła hodowlanego, także: bizona, żubra, jelenia, łosia itp.

bylica draganek n
Artemisia dracunculus Artemisia glauca Artemisia redowskyi
(botanika, botaniczny) Artemisia dracunculus L., gatunek byliny z rodziny astrowatych;

bylica piołun n
Artemisia absinthium
(botanika, botaniczny) Artemisia absinthium L., szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej gatunek rośliny z rodziny astrowatych;

bylica pospolita n
Artemisia vulgaris
(botanika, botaniczny) Artemisia vulgaris, gatunek rośliny z rodziny astrowatych;

bystrość n
subtilitas
szybkość orientacji, inteligencja, żywość umysłu

bystry ˈbɨstrɨ adj
subtilis
o osobie: mądry, inteligentny, taki, który szybko coś zrozumie

bytowość n
exsistentialitas
(filozofia, filozoficzny) zdolność istnienia będąca cechą bytu

być bɨʨ̑ v
adesse sum
znajdować się w jakimś miejscu
esse
charakteryzować się jakąś cechą
esse sum
istnieć; trwać

być może
fortasse
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia

bób bup n
faba
(botanika, botaniczny) Vicia faba, roślina o mięsistych strąkach i jadalnych nasionach;
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona bobu (1.1) wykorzystywane w sztuce kulinarnej

bóbr bupr̥ n
castor fiber beber
(zoologia, zoologiczny) ziemnowodny gryzoń z rodziny Castoridae, o charakterystycznym ogonie;

bóg buk bɔˈgɔvʲɛ n
deus dea
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń politeistycznych: istota potężniejsza od człowieka, mająca wpływ na jego los, zwykle także pogodę, zjawiska wywoływane przez Ziemię (wulkany, trzęsienia ziemi itp.);

ból bul n
dolor
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie fizyczne;
(psychologia, psychologiczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie psychiczne

bęben ˈbɛ̃mbɛ̃n n
tympanum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny uderzany za pomocą specjalnych pałeczek;

błaganie bwaˈɡãɲɛ n
invocatio
usilna prośba

błagać ˈbwaɡaʨ̑ v
comprecor deprecor exoro imploro obsecro oro
żarliwie, usilnie prosić

błogosławić v
benedico
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) udzielać błogosławieństwa

błona bębenkowa ˈbwɔ̃na ˌbɛ̃mbɛ̃ŋˈkɔva n
membrana tympani
(anatomia, anatomiczny) błona oddzielająca przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego;

błona śluzowa ˈbwɔ̃na ɕluˈzɔva n
mucosa
(anatomia, anatomiczny) unaczyniona wyściółka narządów wewnętrznych;

błotniarka stawowa n
Lymnaea stagnalis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lymnaea stagnalis L., gatunek pospolitego ślimaka słodkowodnego z rodziny błotniarkowatych;

błoto ˈbwɔtɔ n
lutum
mieszanina ziemi i wody;

błyskawica ˌbwɨskaˈvʲiʦ̑a n
fulgur
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko świetlne w postaci silnego błysku, towarzyszące piorunowi

błąd bwɔ̃nt n
error
niezgodność z zasadami, założeniami
vitium
działanie, które przynosi złe skutki

błąd językowy n
vitium sermonis
(językoznawstwo, językoznawczy) niezamierzone odstępstwo od prawideł danej formy systemu językowego;

błędne koło ˈbwɛ̃ndnɛ ˈkɔwɔ n
circulus in definiendo circulus vitiosus idem per idem
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na użyciu pojęcia definiowanego w jego własnej definicji;
circulus vitiosus circulus in demonstrando
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na wyprowadzeniu wniosku z przesłanki, a następnie uzasadnieniu jej za pomocą tego wniosku;

cal ʦ̑al n
uncia
pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka, około 2,54 cm;

camera obscura n
camera obscura
(optyka, optyczny) prosty przyrząd optyczny pozwalający uzyskać obraz rzeczywisty, pierwowzór aparatu fotograficznego;

car ʦ̑ar n
tzar
(historia, historyczny, historycznie) cesarz Rosji, władca Bułgarii lub średniowiecznej Serbii (w domyśle: Rosji);

caritas n
caritas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miłość do bliźniego podyktowana miłością do Boga

casus belli ˈkasuz ˈbɛllʲi n
casus belli
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) powód wojny, oficjalny powód lub pretekst, dla którego wypowiada się wojnę;

całka ˈʦ̑awka n
integrale
(matematyka, matematyczny) wspólna nazwa wielu powiązanych pojęć rachunku całkowego;

całkiem ˈʦ̑awʲcɛ̃m adv
omnino plane
w sposób całkowity, zupełny, pełny

całkowicie ˌʦ̑awkɔˈvʲiʨ̑ɛ adv
admodum omnino pleniter
w sposób całkowity, pełny, bez reszty

całopalenie n
holocaustum
(biblijny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) złożenie w ofierze całego zwierzęcia lub daru ofiarnego

całowanie ˌʦ̑awɔˈvãɲɛ n
saviolum
dotykanie ustami kogoś, rzadziej czegoś

całować ʦ̑aˈwɔvaʨ̑ v
basio osculor
dawać komuś pocałunek; dotykać ustami kogoś, rzadziej czegoś

całość ˈʦ̑awɔɕʨ̑ n
totus
wszystkie elementy czegoś tworzące razem jakąś samodzielną jednostkę

cały ˈʦ̑awɨ adj
omnis totus
zupełny, zawierający wszystkie elementy w czasie i przestrzeni

cebula ʦ̑ɛˈbula n
caepa cepa caepa
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) cebula jadalna, Allium cepa L., roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach;
cepa caepa
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna z cebuli (1.1)

cecha ˈʦ̑ɛxa n
genus
element opisujący coś lub kogoś, mogący odróżniać to od innych przedmiotów lub osób

cedr ʦ̑ɛtr̥ n
cedrus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cedrus, drzewo iglaste z rodziny sosnowatych, rosnące w górach krajów śródziemnomorskich;
(technologia, technika, techniczny) drewno cedrowe

cefuroksym n
cefuroximum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk będący półsyntetyczną cefalosporyną II generacji, który posiada szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego

cegła ˈʦ̑ɛɡwa n
later
(budownictwo) ceramiczny element budowlany w kształcie prostopadłościanu;

cel ʦ̑ɛl n
scopus
to, co chce się zniszczyć lub trafić za pomocą broni

cel uświęca środki ˈʦ̑ɛl uɕˈfʲjɛ̃nʦ̑a ˈɕrɔtʲci proverb
exitus acta probat
można stosować wszystkie metody, żeby tylko osiągnąć cel

celka n
cellula
mała cela

celownik ʦ̑ɛˈlɔvʲɲik n
dativus
(gramatyka) trzeci przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: komu? czemu?;

celtycki ʦ̑ɛlˈtɨʦ̑ʲci adj
Celtus
(historia, historyczny, historycznie) związany z Celtami i ich kulturą

cena ˈʦ̑ɛ̃na n
pretium
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) kwota, jaką trzeba zapłacić, aby kupić dany towar

cenotaf ʦ̑ɛ̃ˈnɔtaf n
cenotaphium
(książkowy) (architektura, architektoniczny) symboliczny grób, niezawierający ciała, stawiany w przypadku nieznalezienia ciała lub w celu upamiętnienia bohaterstwa zmarłego, często w miejscu jego śmierci;

centaur ˈʦ̑ɛ̃ntawr n
centaurus hippocentaurus
(mitologia grecka) stworzenie mityczne, pół mężczyzna, pół koń;

centrum ˈʦ̑ɛ̃ntrũm n
centrum
środkowa część czegoś

centurion ʦ̑ɛ̃nˈturʲjɔ̃n n
centurio
(starożytność) (wojskowość, wojskowy) niższy oficer, dowódca centurii;

centymetr ʦ̑ɛ̃nˈtɨ̃mɛtr̥ n
centimetrum
miara długości; jedna setna metra;

cenzor n
censor
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: jeden z dwóch urzędników wybieranych raz na pięć lat, do którego obowiązków należało przeprowadzanie spisów ludności, zarządzanie majątkiem państwa i czuwanie nad moralnością obywateli;

cep ʦ̑ɛp n
pertica trituaria
(historia, historyczny, historycznie) (rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze do ręcznego młócenia zboża, składające się z dwóch kijów: dłuższego trzonka (zwanego dzierżakiem lub cepiskiem) i krótszego bijaka połączonych ze sobą rzemienną gązwą;

cer ʦ̑ɛr n
cerium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ce i liczbie atomowej 58;

cesarski ʦ̑ɛˈsarsʲci adj
dominicus
dotyczący cesarza; dotyczący cesarstwa

cesarstwo ʦ̑ɛˈsarstfɔ n
imperium
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny w którym władzę sprawuje cesarz;

cesarz ˈʦ̑ɛsaʃ n
imperator
najwyższy stopień monarchiczny;

cetyryzyna ˌʦ̑ɛtɨrɨˈzɨ̃na n
cetirizinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwhistaminowy, antagonista receptora H1, używany do leczenia alergii;

cewka moczowa ˈʦ̑ɛfka mɔˈʧ̑ɔva n
urethra
(anatomia, anatomiczny) zakończenie układu moczowego, przez które na zewnątrz wyprowadzany jest mocz;

cez ʦ̑ɛs n
caesium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cs i liczbie atomowej 55;

chaber bławatek n
Centaurea cyanus
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea cyanus L., gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych;

chaber piękny ˈxabɛr ˈpʲjɛ̃ŋknɨ n
Centaurea pulcherrima
(botanika, botaniczny) gatunek byliny z rodziny astrowatych, pochodzący z Azji Mniejszej

chalcedoński adj
chalcedonense chalcedonensis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do Chalcedonu, związany z Chalcedonem

chan xãn n
chanis
(historia, historyczny, historycznie) głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Wschodu;

chaos ˈxaɔs n
chaos
nieporządek, bezład

charakter xaˈraktɛr n
character
(psychologia, psychologiczny) zespół cech psychicznych danej osoby

charakterystyczny ˌxaraktɛrɨˈstɨʧ̑nɨ adj
specialis
typowy, właściwy dla pewnej osoby, rzeczy lub pewnego zjawiska

charakterystyka ˌxaraktɛrɨsˈtɨka ˌxaraktɛˈrɨstɨka n
characteristica
opis cech właściwych komuś lub czemuś, zbiór cech charakteryzujących kogoś

chata ˈxata n
tugurium
drewniany budynek mieszkalny na wsi lub w górach
prosty, prymitywny budynek stawiany przez ludy pierwotne

chcieć xʲʨ̑ɛ̇ʨ̑ modal
volo malo
odczuwać chęć zrobienia czegoś

chciwość ˈxʲʨ̑ivɔɕʨ̑ n
avaritia
silne, zwykle nieuzasadnione pragnienie posiadania czegoś

chciwy ˈxʲʨ̑ivɨ adj
avidus cupidus
taki, który odznacza się chciwością

chemia ˈxɛ̃mʲja n
chemica chemia
nauka zajmująca się badaniem substancji pod względem ich budowy i ich wzajemnym wpływem;

chemiczny xɛ̃ˈmʲiʧ̑nɨ adj
chemicus
związany z chemią

chemik ˈxɛ̃mʲik n
chemicus
specjalista w zakresie chemii, osoba zajmująca się chemią

chicagowski adj
Chicagiensis
odnoszący się do Chicago, związany z Chicago

chinina xʲĩˈɲĩna n
chininum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny o gorzkim smaku, znajdujący się w korze drzewa chinowego rosnącego w Ameryce Południowej;

chirurg ˈxʲirurk n
chirurgus
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się operacjami i zabiegami

chirurgia xʲiˈrurʲɟja n
chirurgia
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się leczeniem operacyjnym;

chitozan n
chitosani hydrochloridum
(biochemia, biochemiczny) substancja organiczna będąca naturalnym polimerem, polisacharyd, pochodna chityny;

chiński ˈxʲĩj̃sʲci adj
sinensis
odnoszący się do Chin lub Chińczyków

chiński ˈxʲĩj̃sʲci n
Sinensis
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy w Chinach;

chleb xlɛp n
panis pane
pieczywo z mąki, wody, z dodatkiem drożdży lub zakwasu;

chlew xlɛf n
hara
pomieszczenie lub wydzielone miejsce przeznaczone dla świń;

chlor xlɔr n
chlorium chlorum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cl i liczbie atomowej 17;

chlorek sodu ˈxlɔrɛk ˈsɔdu n
natrii chloridum
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, sól kwasu chlorowodorowego i sodu, bezbarwna substancja krystaliczna, główny składnik soli kuchennej;

chlormetyna ˌxlɔrmɛˈtɨ̃na n
chlormethinum
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) (wojskowość, wojskowy) toksyczny związek organiczny, parzący bojowy środek trujący z grupy iperytów azotowych, pierwszy lek przeciwnowotworowy stosowany od lat 40. XX wieku, obecnie praktycznie nieużywany w medycynie;

chmiel xmʲjɛl n
Humulus
(botanika, botaniczny) Humulus L., rodzaj roślin pnących z rodziny konopiowatych;
humulus lupus
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju chmieli (1.1)

chmura ˈxmura n
nubes nebula aer nimbus nubis nubs
(meteorologia, meteorologiczny) krople wody lub kryształki lodu zawieszone w atmosferze;

chochla ˈxɔxla n
trulla
duża łyżka służąca do nakładania posiłków, najczęściej zupy;

chociaż ˈxɔʨ̑aʃ conjunction
quamquam
…przyłączający zdanie podrzędne stwierdzające stan faktyczny, z którego można by sądzić, że to, co stwierdza zdanie nadrzędne nie powinno mieć miejsca

chodzić ˈxɔʥ̑iʨ̑ v
gradior ambulo vado
poruszać się za pomocą nóg

choinka xɔˈ<sup>j</sup>ĩnka n
arbor natalicia
choinka (1.1) lub przypominający ją sztuczny przedmiot przyozdabiany w okresie świąt Bożego Narodzenia;

cholera xɔˈlɛra n
cholera
(medycyna, medyczny) groźna choroba zakaźna;

chomik ˈxɔ̃mʲik n
cricetus
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny Cricetidae G. Fischer;

choreograf ˌxɔrɛˈɔɡraf n
choreographus
(choreografia, choreograficzny) realizator, reżyser tanecznego utworu scenicznego

choriambiczny adj
choriambicus
o wierszu: napisany choriambem

choroba xɔˈrɔba n
aegritudo morbus
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) odstępstwo od stanu określanego jako pełnia zdrowia organizmu;

choroba Heinego-Medina n
poliomyelitis poliomyelitis anterior acuta
(medycyna, medyczny) choroba, którą powoduje wirus polio, objawiająca się często porażeniem mięśni;

choroba von Willebranda xɔˈrɔba ˈfɔ̃n ˌvʲilɛˈbrãnda n
morbus von Willebrandi
(medycyna, medyczny) choroba charakteryzująca się skłonnością do krwawień samoistnych lub po urazach;

choroba z Lyme n
morbus Lyme
(medycyna, medyczny) wieloukładowa choroba odzwierzęca wywoływaną przez krętki z rodzaju Borrelia

chory ˈxɔrɨ adj
aeger
(potocznie, potoczny) dziwaczny, nienormalny
aeger infirmus
dotknięty chorobą

chory ˈxɔrɨ n
aegrotus aeger
osoba dotknięta chorobą

choćby ˈxɔʥ̑bɨ conjunction
etsi si tametsi ut
spójnik wzmacniający treść zdania nadrzędnego i komunikujący, że sytuacja podana w zdaniu podrzędnym nie będzie miała lub nie powinna mieć wpływu na realizację zdania nadrzędnego

choćby ˈxɔʥ̑bɨ particle
denique dumtaxat saltem utque
partykuła wskazująca na dolne ograniczenie jakiejś wielkości lub intensywności jakiegoś zjawiska
vel velut veluti
partykuła sugerująca, że dołączany składnik jest tylko jednym z wielu możliwych przykładów lub opcji

chrapać ˈxrapaʨ̑ v
stertere
oddychać w trakcie snu charcząc

chrom xrɔ̃m n
chromium chrōmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cr i liczbie atomowej 24;

chromosom xrɔ̃ˈmɔsɔ̃m n
chromosoma
(biochemia, biochemiczny) nośnik informacji genetycznej w komórce;

chronić ˈxrɔ̃ɲiʨ̑ v
defendo munio protego
bronić przed niebezpieczeństwem; opiekować się, pomagać, ratować

chronologia ˌxrɔ̃nɔˈlɔɟja n
chronologia
następstwo, kolejność zdarzeń

chropowaty ˌxrɔpɔˈvatɨ adj
asper scrupeus
z powierzchnią pełną drobnych wypukłości

chrotta n
chrotta
(historia, historyczny, historycznie) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) średniowieczny irlandzki instrument, prawdopodobnie strunowy, używany przez irlandzkich bardów

chrypka ˈxrɨpka n
raucedo raucitas
(medycyna, medyczny) zaburzony, szorstki głos, wywołany przez nieprawidłowy przepływ powietrza przez krtań

chrypnąć v
raucesco raucio
dostawać chrypy

chrystogram n
christogramma
(sztuka) (teologia, teologiczny) monogram symbolizujący Chrystusa w formie akronimu;

chryzantema ˌxrɨzãnˈtɛ̃ma n
Dendranthema
(botanika, botaniczny) Dendranthema Des Moul, rodzaj roślin z rodziny astrowatych;
chrysanthemum
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju chryzantem (1.1)

chryzolit n
chrysolithus
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z gromady krzemianów

chryzopraz xrɨˈzɔpras n
chrysoprasus
(mineralogia, mineralogiczny) zielony minerał, odmiana chalcedonu;

chrzest xʃɛst n
baptismus baptismum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd przyjęcia kogoś do Kościoła, połączony z obmyciem wodą lub zanurzeniem w wodzie;

chrześcijanin ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃ɲĩn n
christianus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca chrześcijaństwa

chrześcijański ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃j̃sʲci adj
christianus
związany z chrześcijaństwem i chrześcijanami, dotyczący chrześcijaństwa

chrześcijaństwo ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃j̃stfɔ n
christianitas
ogół wiernych wszystkich wyznań w obrębie chrześcijaństwa (1.1)
christianitas religio Christiana
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna wywodząca się z judaizmu, której członkowie wierzą, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym i zmartwychwstał po swojej śmierci;

chrząstka ˈxʃɔ̃w̃stka n
cartilago
(anatomia, anatomiczny) elastyczna tkanka stanowiąca część wielu narządów, np. nosa, krtani, stawów itp.;

chrzęstniakomięsak n
chondrosarcoma
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki chrzęstnej;

chudnięcie n
macritudo
tracenie wagi

chudość ˈxudɔɕʨ̑ n
emaciatio
stan bycia chudym

chudy ˈxudɨ adj
gracilis macer
o człowieku: wąski w pasie; bardziej, niż szczupły; taki, któremu daleko do otyłości

chuj xuj n
mentula
(wulgarnie, wulgaryzm) penis, członek

chusteczka do nosa n
orarium sudarium
kawałek delikatnej tkaniny lub papieru służący do higieny jamy nosowej i twarzy

chwalba n
laus
(dawniej, dawny) uwielbienie, chwalenie

chwalebny xfaˈlɛbnɨ adj
laudabilis
godny pochwały

chwila ˈxfʲila n
punctum momentum
bardzo krótki czas

chór xur n
chorus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zespół muzyczny składający się z wokalistów;
utwór napisany do wykonywania przez chór (1.1)
miejsce na scenie lub w świątyni przeznaczone dla chóru (1.1), także dla instrumentów

chłodny ˈxwɔdnɨ adj
frigidus
o relacjach międzyludzkich, o uczuciach: pozbawiony silnych, ciepłych, dobrych uczuć; zdystansowany
raczej zimny; rześki

chłopak ˈxwɔpak n
amicus
(potocznie, potoczny) młody mężczyzna darzony sympatią lub miłością przez drugą osobę
puer adulescens
dziecko płci męskiej

chłopiec ˈxwɔpʲjɛʦ̑ n
puer
młody człowiek płci męskiej

chłód xwut n
frigiditas
(przenośnie, przenośnia) nieokazywanie uczuć
dość niska temperatura powietrza, umiarkowane zimno

ci ʨ̑i personalPronoun
haec hi
(celownik) lp od: ty (nieakcentowane)

ci ʨ̑i pronoun
haec hi
(mianownik) lm (rodzaj męskoosobowy) od: ten

ciasto ˈʨ̑astɔ n
farina pasta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) surowy półprodukt, gęsta masa powstała z połączenia mąki z wodą, mlekiem lub innymi spożywczymi produktami;
placenta libum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) słodki, deserowy wypiek, zwykle w formie placka;

ciało ˈʨ̑awɔ n
corpus
organizm ludzki lub zwierzęcy
zwłoki człowieka lub zwierzęcia
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) materia, substancja
(matematyka, matematyczny) zbiór, którego każde dwa elementy mogą być dodane, odjęte, pomnożone i podzielone (z wyjątkiem dzielenia przez zero);

ciało szkliste n
corpus vitreum
(anatomia, anatomiczny) przezroczysta substancja wypełniająca wnętrze gałki ocznej;

cichy ˈʨ̑ixɨ adj
silens
spokojny
tacitus silentiosus
o małej głośności

ciecierzyca ˌʨ̑ɛ̇ʨ̑ɛˈʒɨʦ̑a n
Cicer
(botanika, botaniczny) Cicer L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny bobowatych;
cicer
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ciecierzyca pospolita uprawiana ze względu na jadalne nasiona;
(spożywczy) nasiona ciecierzycy (1.2)

ciecierzyca pospolita ˌʨ̑ɛ̇ʨ̑ɛˈʒɨʦ̑a ˌpɔspɔˈlʲita n
Cicer arietinum
(botanika, botaniczny) Cicer arietinum L., gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych;

cieciorka pstra n
Securigera varia
(botanika, botaniczny) Securigera varia L., gatunek byliny z rodziny bobowatych o właściwościach leczniczych i trujących;

ciekawość ʨ̑ɛˈkavɔɕʨ̑ n
curiositas
chęć poznania czegoś, doświadczenia czegoś

cielę ˈʨ̑ɛlɛ n
vitellus
(zootechnika, zootechniczny) młode bydła domowego;

ciemieniucha n
dermatitis seborrhoicum neonatorum
(medycyna, medyczny) łagodne łojotokowe zapalenie skóry występujące u niemowląt, najczęściej na ciemieniu;

ciemiernik biały n
Helleborus niger
(botanika, botaniczny) Helleborus niger, gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych;

ciemiączko n
fonticulus
(anatomia, anatomiczny) miękkie spojenie łączące kości czaszki płodu, noworodka i niemowlęcia, z czasem ulegające skostnieniu;

ciemnia n
camera obscura
(fotografia) specjalne pomieszczenie do obróbki materiałów światłoczułych;

ciemny ˈʨ̑ɛ̃mnɨ adj
creper fuscus obscurus
nieoświetlony lub słabo doświetlony

cienki ˈʨ̑ɛ̃nʲci adj
tenuis subtilis
mający niewielki przekrój poprzeczny

ciepło ˈʨ̑ɛpwɔ n
calor
uczucie wywołane przez dopływ do skóry ciepła (1.1) w umiarkowanej ilości
(fizyka, fizyczny) sposób przekazywania energii chaotycznego ruchu cząsteczek;
(fizyka, fizyczny) ilość energii przekazywanej w ten sposób

ciepły ˈʨ̑ɛpwɨ adj
calidus
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) żywy
o okryciu, ubraniu, dzięki któremu utrzymuje się ciepło
(przenośnie, przenośnia) miły, przyjemny
calidus caleo formus
mający temperaturę równą temperaturze pokojowej lub niewiele od niej większą

ciernisty ʨ̑ɛrʲˈɲistɨ adj
spinosus
taki, który ma wiele cierni

cierpieć ˈʨ̑ɛrpʲjɛ̇ʨ̑ v
patior
odczuwać ból fizyczny lub psychiczny

cierpki ˈʨ̑ɛrpʲci adj
asper
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) sprawiający przykrość
o smaku: kwaskowaty, gorzkawo-kwaśny; sprawiający, że cierpnie język

cierpliwość ʨ̑ɛrˈplʲivɔɕʨ̑ n
patientia
zdolność spokojnego, długotrwałego znoszenia rzeczy przykrych

cieszynianka wiosenna n
Hacquetia epipactis
(botanika, botaniczny) Hacquetia epipactis DC., drobna roślina z rodziny selerowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju cieszynianka;

cieszyć ˈʨ̑ɛʃɨʨ̑ v
gaudeo laetor
być radosnym, mieć radość, zadowolenie z czegoś

cieszyński ʨ̑ɛˈʃɨ̃j̃sʲci adj
Teschinensis Tessinensis
odnoszący się do Cieszyna, związany z Cieszynem

cień ʨ̑ɛ̇̃ɲ n
umbra
zaciemniony obszar, który powstaje za rzeczą lub osobą, gdy jest ona oświetlana z drugiej strony;
(przenośnie, przenośnia) mała oznaka czegoś
(fotografia) (sztuka) ciemna plama będąca w kontraście do jasnych plam barwnych

cieśnina ʨ̑ɛ̇ɕˈɲĩna n
fauces
(geografia, geograficzny) zwężenie obszaru wodnego pomiędzy dwoma akwenami (oceanami, morzami lub jeziorami)

cieśń gardzieli ˈʨ̑ɛ̇ʑɲ ɡarʲˈʥ̑ɛlʲi n
isthmus faucium
(anatomia, anatomiczny) obszar łączący jamę ustną z częścią ustną gardła;

cingulum ʦ̑ʲĩŋˈɡulũm n
cingulum
(kościelny) pas lub sznur, element stroju liturgicznego;
(wojskowość, wojskowy) skórzany pas rzymski;

ciocia ˈʨ̑ɔ̇ʨ̑a n
matertera amita
siostra matki

ciotka ˈʨ̑ɔtka n
amita
siostra ojca
matertera
siostra matki

cirrus n
cirrus
(meteorologia, meteorologiczny) rodzaj chmury pierzastej piętra wysokiego – biała, w postaci pasemek lub kłaczków, niepowodująca opadów;

cis ʦ̑ʲis ʨ̑is n
taxus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj roślin z rodziny cisowatych;

cis japoński ˈʨ̑isʲ jaˈpɔ̃j̃sʲci n
taxus cuspidata
(botanika, botaniczny) wiecznie zielone drzewo z rodziny cisowatych

cis pospolity ˈʨ̑is ˌpɔspɔˈlʲitɨ n
taxus baccata
(botanika, botaniczny) gatunek wiecznie zielonego drzewa iglastego lub dużego krzewu z rodziny cisowatych

cisza ˈʨ̑iʃa n
silentium
brak dźwięku

citalopram n
citalopramum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (chemia, chemiczny) lek przeciwdepresyjny i przeciwlękowy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny;

ciwun n
tivunus
(historia, historyczny, historycznie) (administracja) urząd ziemski w Wielkim Księstwie Litewskim;

ciągle ˈʨ̑ɔ̃ŋɡlɛ adv
constanter
bez przerw, nieustannie

ciąża ˈʨ̑ɔ̃w̃ʒa n
graviditas
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) u ssaków płci żeńskiej okres od zapłodnienia do porodu;

ciąża pozamaciczna n
graviditas extrauterina
(medycyna, medyczny) ciąża, w której zapłodnione jajo płodowe jest umieszczone poza jamą macicy, zazwyczaj w obrębie jajowodu;

ciężki ˈʨ̑ɛ̃w̃ʃʲci adj
gravis
taki, który dużo waży, ma dużą masę

cmentarz ˈʦ̑mɛ̃ntaʃ n
coemeterium sepulcretum
obszar, gdzie celowo i niepojedynczo umieszcza się na stałe zwłoki lub prochy;

cnota ˈʦ̑nɔta n
virtus
dodatnia cecha moralna

cnotliwie adv
sanctimonaliter
na sposób zachowujący powściągliwość płciową

co ʦ̑ɔ interrogativePronoun
quid
…służący do zadawania pytań o orzeczniki

co ʦ̑ɔ pronoun
quod quid
…wprowadzający zdanie podrzędne zawężające zakres zdania nadrzędnego który, jaki, jak

co wolno wojewodzie, to nie tobie smrodzie ˈʦ̑ɔ ˈvɔlnɔ ˌvɔjɛˈvɔʥ̑ɛ ˈtɔ ɲɛ‿ˈtɔbʲjɛ ˈsm̥rɔʥ̑ɛ proverb
quod licet Iovi, non licet bovi
osoba o wyższej pozycji/statusie/wieku może pozwolić sobie na rzeczy, które młodszym nie uchodzą czy są dla nich zabronione

codziennie ʦ̑ɔˈʥ̑ɛ̇̃ɲːɛ adv
cotidie cotidiano
w każdym dniu, co dzień

corocznie adv
annuatim
(powtarzając) co rok

coś ʦ̑ɔɕ indefinitePronoun
aliquid
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie umie określić
aliquid aliquod
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie chce określić

cud ʦ̑ut n
miraculum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezwykły akt działania siły nadprzyrodzonej;

cudowność ʦ̑uˈdɔvnɔɕʨ̑ n
mirificentia
cecha tego, co cudowne, wspaniałe, niezwykłe, piękne itp.

cudzołożnica ˌʦ̑uʣ̑ɔwɔʒʲˈɲiʦ̑a n
moecha
(przestarzałe, przestarzały) kobieta dopuszczająca się cudzołóstwa

cudzołóstwo ˌʦ̑uʣ̑ɔˈwustfɔ n
adulterium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stosunek płciowy z cudzą żoną lub mężem;

cukier ˈʦ̑ucɛr n
saccharum
(spożywczy) krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych;

cumulonimbus n
cumulonimbus
(meteorologia, meteorologiczny) wypiętrzona, kłębiasta chmura deszczowa niosąca burzę;

cybernetyka n
cybernetica
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o procesach sterowania oraz przekazywania i przekształcania informacji w systemach;

cyborium n
ciborium
(architektura, architektoniczny) obudowa ołtarza w kształcie baldachimu opartego na czterech kolumnach;
(historia, historyczny, historycznie) niewielkie naczynie;
(kościelny) puszka, naczynie do przechowywania hostii oraz komunikantów

cygaro ʦ̑ɨˈɡarɔ n
sigarum
suche, zawinięte w rulon liście tytoniu, przeznaczone do palenia

cykada ʦ̑ɨˈkada n
cicada
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lyristes plebejus, tropikalny owad wydający głośne dźwięki;

cyklofosfamid ˌʦ̑ɨklɔfɔˈsfãmʲit n
cyclophosphamidum
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, pochodna iperytu azotowego, lek alkilujący stosowany w leczeniu nowotworów;

cykoria ʦ̑ɨˈkɔrʲja n
Cichorium
(botanika, botaniczny) Cichorium L., rodzaj roślin zielnych z rodziny astrowatych
cichorium
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju cykoria (1.1)

cymbał n
cymbalum
(dawniej, dawny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dzwon zegarowy

cyna ˈʦ̑ɨ̃na n
stannum stagnum
(chemia, chemiczny) szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn;

cynamon ʦ̑ɨ̃ˈnãmɔ̃n n
cinnamum
suszona kora cynamonowca, używana jako przyprawa;

cynamonowiec kamforowy n
Cinnamomum camphora
(botanika, botaniczny) Cinnamomum camphora, gatunek drzewa należący do rodziny wawrzynowatych;

cyngiel ˈʦ̑ɨ̃ŋʲɟɛl n
lingula
język spustu w broni palnej

cynia ˈʦ̑ɨ̃ɲja n
Zinnia
(botanika, botaniczny) Zinnia L., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;
zinnia
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju cynii (1.1), m.in. uprawiana dla ozdobnych kwiatów

cynk ʦ̑ɨ̃ŋk n
zincum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zn i liczbie atomowej 30;

cynocefal n
cynocephalus
(mitologia, mitologiczny) fantastyczna istota o ludzkim ciele i psiej głowie;

cyprofloksacyna ˌʦ̑ɨprɔflɔksaˈʦ̑ɨ̃na n
ciprofloxacinum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, pochodna kwasu nalidyksowego;

cyprys ˈʦ̑ɨprɨs n
cupressus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cupressus L., wysmukłe drzewo iglaste z rodziny cyprysowatych;

cyraneczka ˌʦ̑ɨrãˈnɛʧ̑ka n
anas crecca
(ornitologia, ornitologiczny) Anas crecca, gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych;

cyrk ʦ̑ɨrk n
circus
miejsce, w którym pokazuje się występy akrobatyczne;

cyrkiel ˈʦ̑ɨrʲcɛl n
circinus
przyrząd składający się z dwóch ramion, służący do rysowania okręgów;

cyrkon ˈʦ̑ɨrkɔ̃n n
zirconium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zr i liczbie atomowej 40;

cyrograf n
chirographum
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) średniowieczny, odręcznie sporządzony dokument związany z działalnością prywatno-prawną;

cysalpiński adj
cisalpinus
położony na południe od Alp

cysterski adj
cisterciensis
związany z cystersami, dotyczący cystersów

cytologia ˌʦ̑ɨtɔˈlɔɟja n
cytologia
(biologia, biologiczny) nauka o komórce;

cytologiczny adj
cytologicus
(biologia, biologiczny) związany z cytologią, dotyczący cytologii

cytoplazma n
cytoplasma
(biologia, biologiczny) półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet;

cytoszkielet n
cytosceletus
(biologia, biologiczny) system białkowych struktur komórki nadający jej kształt, zapewniający organizację jej cytoplazmy oraz uczestniczący w jej ruchu;

cytra ˈʦ̑ɨtra n
cithara
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy o płaskim pudle;

cytryna ʦ̑ɨˈtrɨ̃na n
citreus citreum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) kwaśny owoc o żółtej skórce

cytryńcowate ˌʦ̑ɨtrɨ̃j̃nʦ̑ɔˈvatɛ n
Schisandraceae
(botanika, botaniczny) rodzina roślin okrytonasiennych;

cywilizacja ˌʦ̑ɨvʲilʲiˈzaʦ̑ʲja n
civilisatio
poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego;

czapla ˈʧ̑apla n
ardea
(ornitologia, ornitologiczny) Ardeidae Leach, duży ptak brodzący;

czara n
ciborium
owalne płytkie naczynie służące do picia win i miodów

czarna dziura ˈʧ̑arna ˈʥ̑ura n
gurges ater
(astronomia, astronomiczny) obiekt astronomiczny, który tak silnie oddziałuje grawitacyjnie na swoje otoczenie, że nawet światło nie może uciec z jego otoczenia;

czarna porzeczka ˈʧ̑arna pɔˈʒɛʧ̑ka n
ribes nigrum
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) gatunek porzeczki, krzewu należącego do rodziny agrestowatych;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc tego krzewu

czarna śmierć n
atra mors mors nigra
(historia, historyczny, historycznie) określenie epidemii panującej w m.in. czternastowiecznej Europie, utożsamianej z dżumą;

czarnogłówka zwyczajna n
Poecile montanus
(ornitologia, ornitologiczny) Poecile montanus, gatunek małego ptaka z rodziny sikor;

czarnoksięstwo n
goetia
praktyki magiczne

czarnoskóry ˌʧ̑arnɔˈskurɨ adj
ater furvus fuscus
mający ciemny kolor skóry

czarnotek arabski n
Onychognathus tristramii
(ornitologia, ornitologiczny) Onychognathus tristramii, gatunek ptaka z rodziny szpakowatych występujący od Egiptu po zachodni Półwysep Arabski;

czarny ˈʧ̑arnɨ adj
niger
(szachy, pojęcie szachowe) należący do czarnych (2.1)
nielegalny
niger ater
(fizyka, fizyczny) pochłaniający padające całe promieniowanie
niger ater cacabatus caccabatus furvus fuscus
mający najciemniejszy możliwy kolor

czarny bez ˈʧ̑arnɨ ˈbɛs n
ebulum ebulus
(botanika, botaniczny) Sambucus nigra, krzew lub niewielkie drzewo o kremowych lub różowawych kwiatach tworzących baldachogrona i ciemnofioletowych owocach wykorzystywanych na przetwory;

czarodziejski adj
magicus
związany z czarowaniem lub czarodziejem

czarownica ˌʧ̑arɔvʲˈɲiʦ̑a n
malefica
w wierzeniach ludowych: kobieta umiejąca czarować, rzucać czary, zaklęcia

czas ʧ̑as n
tempus
wymiar używany do określania kolejności zdarzeń;
chwila, moment, pora
(gramatyka) sposób odmiany czasownika, polegający na rozróżnianiu chwili wykonania czynności względem momentu wypowiedzi

czas wolny n
otium
wolne od zajęć, pracy

czas zaprzeszły n
plusquamperfectum
(gramatyka) czas wyrażający m.in. czynność wcześniejszą niż inna czynność przeszła;

czasownik ʧ̑aˈsɔvʲɲik n
verbum
(gramatyka) część mowy opisująca czynności lub stany;

czasownik ułomny n
verbum defectivum
(gramatyka) czasownik, który nie tworzy pewnych form gramatycznych;

czaszka ˈʧ̑aʃka n
calva cranium
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu chroniąca mózg, znajdująca się w głowie;

czasznica olbrzymia n
Calvatia gigantea
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Calvatia gigantea Pers., gatunek grzybów jadalnych z rodziny purchawkowatych;

czciciel ˈʧ̑ʲʨ̑iʨ̑ɛl n
cultor
człowiek, który oddaje cześć komuś lub czemuś

czekać ˈʧ̑ɛkaʨ̑ v
exspecto opperior expecto
zatrzymywać się, pozostawać w jakimś miejscu, aż coś się wydarzy

czekolada ˌʧ̑ɛkɔˈlada n
cacaotica socolata
(spożywczy) (cukiernictwo) półprodukt cukierniczy sporządzany z kakao, cukru i tłuszczu;

czepiec ˈʧ̑ɛpʲjɛʦ̑ n
mitra
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) rodzaj kobiecego nakrycia głowy;
reticulum
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) jeden z żołądków przeżuwaczy;

czeremcha zwyczajna n
Padus avium Prunus padus
(botanika, botaniczny) Padus avium Mill., gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych;

czerniak n
melanoma melanoma malignum
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki barwnikowej;

czerwcowy ʧ̑ɛrfˈʦ̑ɔvɨ adj
Iunius
od: czerwiec

czerwiec ˈʧ̑ɛrvʲjɛʦ̑ n
Iunius
szósty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

czerwonawy ˌʧ̑ɛrvɔ̃ˈnavɨ adj
minius rubellus
w kolorze podobnym do czerwonego, o zabarwieniu bliskim czewieni lub częściowo czerwonym

czerwonobrzuchy adj
rubriventris
taki, który ma czerwony brzuch

czerwonokrwisty adj
sanguinolentus
(książkowy) mający kolor czerwony o odcieniu koloru krwi; intensywnie czerwony

czerwony ʧ̑ɛrˈvɔ̃nɨ adj
ruber
(potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) komunistyczny, lewicowy
ruber rufus russus
mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy;

czeski ˈʧ̑ɛsʲci adj
bohemicus
związany z Czechami (krainą historyczną), charakterystyczny dla Czech lub Czechów
czechicus cechicus
związany z Czechami (Republiką Czeską), charakterystyczny dla Czech lub Czechów

cześć ʧ̑ɛɕʨ̑ interjection
salve ave
(potocznie, potoczny) pozdrowienie, przywitanie stosowane wobec kolegów, bliższych znajomych

cześć ʧ̑ɛɕʨ̑ n
honor
poważanie

czkawka ˈʧ̑kafka n
singultus
(fizjologia, fizjologiczny) rytmicznie powtarzające się skurcze przepony objawiające się charakterystycznym odgłosem wydawanym przez zamknięcie głośni i strun głosowych przy wdechu;

czopek ˈʧ̑ɔpɛk n
suppositorium
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lekarstwo do przyjmowania doodbytniczo, rzadziej dopochwowo lub docewkowo;

czosnek ˈʧ̑ɔsnɛk n
Allium
(botanika, botaniczny) Allium L., rodzaj roślin z podrodziny czosnkowych obejmujący około siedmiuset gatunków;
allium
(botanika, botaniczny) roślina lub rośliny z rodzaju czosnek (1.1)
(spożywczy) jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego

czosnek niedźwiedzi n
Allium ursinum
(systematyka) (botanika, botaniczny) Allium ursinum L., gatunek rośliny z podrodziny czosnkowych, z rodziny amarylkowatych;

czołg ʧ̑ɔwk n
autocurrus armatus
(wojskowość, wojskowy) pojazd bojowy poruszający się na gąsienicach, wyposażony w armatę i pancerz;

czoło ˈʧ̑ɔwɔ n
frons
(anatomia, anatomiczny) część głowy nad brwiami i pomiędzy skrońmi

czterdzieści ʧ̑tɛrʲˈʥ̑ɛ̇ɕʨ̑i cardinalNumeral
quadraginta
liczba naturalna następna po 39 i poprzedzająca 41;

cztery ˈʧ̑tɛrɨ cardinalNumeral
quattuor
liczba 4

czubajka kania n
Macrolepiota procera
(mikologia, mikologiczny) Macrolepiota procera Singer, gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych;

czubak czarny n
Aviceda leuphotes
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Aviceda leuphotes, gatunek azjatyckiego ptaka z rodziny jastrzębiowatych

czubatka europejska n
Lophophanes cristatus Parus cristatus
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Lophophanes cristatus, gatunek sikorki wyróżniający się charakterystycznym czubkiem z piór na głowie;

czwartek ˈʧ̑fartɛk n
dies jovis dies Iovis
czwarty dzień tygodnia

czwarty ˈʧ̑fartɨ adj
quartus
od 4

czy ʧ̑ɨ conjunction
aut vel
łączy równorzędne, ale wykluczające się wyrażenia
utrum... an...
łączy zdanie podrzędne o charakterze pytajnym ze zdaniem nadrzędnym

czy ʧ̑ɨ particle
-ne an num
słowo rozpoczynające pytanie, na które pytający spodziewa się odpowiedzi „tak” lub „nie”

czyjś ʧ̑ɨjɕ indefinitePronoun
aliquis aliud
należący do kogoś, kto nie jest istotny w wypowiedzi

czyli ˈʧ̑ɨlʲi conjunction
id est hoc est
…służący do konstruowania wyrażeń wyjaśniających

czym prędzej adv
quam primum
w tym samym momencie lub bezpośrednio po

czynić ˈʧ̑ɨ̃ɲiʨ̑ v
ago facio
robić coś, wykonywać

czynność ˈʧ̑ɨ̃nːɔɕʨ̑ n
actio
wykonywanie, robienie czegoś

czyrak n
furunculus
(medycyna, medyczny) ropne zapalenie skóry w okolicy mieszka włosowego;

czysty ˈʧ̑ɨstɨ adj
mundus
pozbawiony brudu
purus
bez dodatków, domieszek
zupełny

czytać ˈʧ̑ɨtaʨ̑ v
lego legere
przebiegać wzrokiem lub dotykiem tekst w postaci liter lub ideogramów oraz znaków pisarskich i rozumieć treść przezeń przekazywaną

czytelnik ʧ̑ɨˈtɛlʲɲik n
lector
osoba, która czyta książki, gazety itp.
osoba, która korzysta z biblioteki lub czytelni

czyściec ˈʧ̑ɨɕʨ̑ɛʦ̑ n
purgatorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w niektórych wyznaniach: stan lub miejsce, gdzie po śmierci niektóre dusze odbywają pokutę przed wejściem do nieba;

czyściec lekarski n
Betonica officinalis Stachys betonica Stachys officinalis
(botanika, botaniczny) Betonica officinalis L. = Stachys officinalis L., gatunek byliny z rodziny jasnotowatych;

czółno n
navicula
płaskodenna łódź, dłubaniem lub wypalaniem uzyskana z jednego pnia drzewa, napędzana wiosłami a z rzadka także drągami

często ˈʧ̑ɛ̃w̃stɔ adv
saepe
(zobacz) częsty

częstochowski ˌʧ̑ɛ̃w̃stɔˈxɔfsʲci adj
Cestochoviensis
związany z Częstochową, dotyczący Częstochowy

częstotliwość ˌʧ̑ɛ̃w̃stɔˈtlʲivɔɕʨ̑ n
frequentia
(fizyka, fizyczny) liczba cykli zjawiska okresowego występujących w jednostce czasu;

częsty ˈʧ̑ɛ̃w̃stɨ adj
frequens
odbywający się lub zdarzający się wiele razy, z krótkimi przerwami pomiędzy kolejnymi wydarzeniami

część ʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ n
pars
fragment jakiejś całości

część mowy ˈʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ ˈmɔvɨ n
pars orationis
(gramatyka) kategoria gramatyczna, grupująca wyrazy ze względu na ich sposób odmiany, funkcje w zdaniu lub znaczenie;

człowieczeństwo n
humanitas
bycie człowiekiem
(przestarzałe, przestarzały) rodzaj ludzki

człowiek ˈʧ̑wɔvʲjɛk n
homo humanus
(antropologia, antropologiczny) Homo sapiens Linnaeus, istota o najwyższym stopniu świadomości zamieszkująca Ziemię;

człowiek człowiekowi wilkiem ˈʧ̑wɔvʲjɛk ˌʧ̑wɔvʲjɛˈkɔvʲi ˈvʲilʲcɛ̃m proverb
homo homini lupus est
ludzie nie są sobie życzliwi

człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi ˈʧ̑wɔvʲjɛk ˈsṭʃɛla ˈpãn‿buk ˈːulɛ ˈnɔɕi proverb
homo proponit, sed Deus disponit
zamierzenia, plany nie zawsze udaje się zrealizować

córka ˈʦ̑urka n
filia nata
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodziców)

cętka ˈʦ̑ɛ̃ntka n
macula
mała plamka na tle o jednolitej barwie

dabigatran n
dabigatranum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwkrzepliwy stosowany doustnie; odwracalny, bezpośredni inhibitor trombiny

dach dax n
tectum
górna część budynku, pojazdu itp., pokrycie osłaniające wnętrze przed deszczem, słońcem itp.;

daglezja daɡˈlɛzʲja n
Pseudotsuga
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pseudotsuga, rodzaj drzew iglastych z rodziny sosnowatych;

daglezja zielona n
Pseudotsuga menziesii
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pseudotsuga menziesii, gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych, mogącego osiągać imponujące rozmiary i wiek, pochodzącego z zachodniej części Ameryki Północnej;

daktyl ˈdaktɨl n
dactylus palmula
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) (cukiernictwo) owoc daktylowca

daleko daˈlɛkɔ adv
procul
w znacznej odległości

dalmatyka n
dalmatica
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna diakonów;

dalmatyński ˌdalmaˈtɨ̃j̃sʲci adj
dalmaticus
związany z Dalmacją, dotyczący Dalmacji lub jej mieszkańców

daltonizm n
achromatopsia
(medycyna, medyczny) nierozróżnianie kolorów

dandys ˈdãndɨs n
formaster
mężczyzna skrupulatnie dbający o strój i o przestrzeganie form towarzyskich

darlingtonia kalifornijska n
Darlingtonia californica
(botanika, botaniczny) Darlingtonia californica, gatunek rośliny z rodziny kapturnicowatych;

darmsztadt ˈdarm̥ʃtat n
darmstadtium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ds i liczbie atomowej 110;

datura daˈtura n
datura
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) bieluń (rodzaj)
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju datura (1.1)

dawać ˈdavaʨ̑ v
dare
(zobacz) dać

dawca ˈdafʦ̑a n
dator
ten, który daje

dawny ˈdavnɨ adj
anciens pristinus vetus
mający miejsce dłuższy czas temu; pochodzący z odległych lat; sięgający dalekiej przeszłości

dać daʨ̑ v
do
wręczyć, ofiarować coś (także przenośnie) komuś

de facto dɛ‿ˈfaktɔ adv
de facto
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) tak, jak jest rzeczywiście, zgodnie ze stanem faktycznym

de iure adv
de iure
formalnie, zgodnie z prawem

decorum dɛˈkɔrũm n
decorum
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) antyczna zasada właściwego zharmonizowania poszczególnych elementów dzieła literackiego, doboru formy do treści;

decyzja dɛˈʦ̑ɨzʲja n
decisio
rozstrzygnięcie dokonywane po namyśle

defenestracja ˌdɛfɛ̃nɛˈstraʦ̑ʲja n
defenestratio
(książkowy) wyrzucenie kogoś lub czegoś przez okno;

definicja ˌdɛfʲĩˈɲiʦ̑ʲja n
definitio
wyjaśnienie znaczenia wyrazu, pojęcia lub całego wyrażenia;

deflacja dɛˈflaʦ̑ʲja n
deflatio
(ekonomia, ekonomiczny) zjawisko obniżenia ogólnego poziomu cen z powodu zmniejszonego dopływu pieniądza do gospodarki

defloracja n
defloratio
(medycyna, medyczny) przerwanie błony dziewiczej

dekanat dɛˈkãnat n
decanatus
(kościelny) jednostka organizacyjna Kościoła katolickiego, obejmująca kilka do kilkunastu parafii z dziekanem na czele;

deklamować ˌdɛklãˈmɔvaʨ̑ v
declamo
z ekspresją wygłaszać utwór literacki

deklinacja ˌdɛklʲĩˈnaʦ̑ʲja n
declinatio
(gramatyka) odmiana przez przypadki i liczby;
(astronomia, astronomiczny) jedna ze współrzędnych ciała niebieskiego w układach równikowych;

dekret ˈdɛkrɛt n
decretum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny mający moc ustawy, wydany przez organ władzy wykonawczej;

dekspantenol ˌdɛkspãnˈtɛ̃nɔl n
Dexpanthenolum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) analog alkoholowy będący witaminą kwasu pantotenowego, regenerujący skórę

delfin ˈdɛlfʲĩn n
delphin delphinus
(zoologia, zoologiczny) ssak morski z rzędu waleni;
Delphinus
(historia, historyczny, historycznie) tytuł następcy tronu francuskiego;

delikatny ˌdɛlʲiˈkatnɨ adj
delicatus subtilis
charakteryzujący się delikatnością, subtelnością, kruchością

delikt ˈdɛlʲikt n
delictum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wykroczenie przeciw prawu

demografia ˌdɛ̃mɔˈɡrafʲja n
demographia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka zajmująca się jakościowym i ilościowym badaniem stanów, struktur, ruchów i rozwoju ludności w określonych warunkach historycznych;

demokracja ˌdɛ̃mɔˈkraʦ̑ʲja n
democratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli;

deponować v
colloco
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przekazywać komuś pieniądze lub przedmioty na przechowanie

deportować ˌdɛpɔrˈtɔvaʨ̑ v
deporto
zsyłać, wywozić z rozkazu władz poza granice państwa lub miejscowości

depresja dɛˈprɛsʲja n
depressio
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) chorobliwe przygnębienie i zahamowanie czynności psychicznych;

dereń ˈdɛrɛ̃ɲ n
Cornus
(botanika, botaniczny) Cornus L., rodzaj roślin z rodziny dereniowatych;
cornus
(botanika, botaniczny) ozdobny lub uprawny krzew albo drzewo z rodzaju dereń (1.1), często o jadalnych owocach

deska ˈdɛska n
tabula
płaski kawałek drewna;

despekt n
despectus
(przestarzałe, przestarzały) postępek uchybiający komu

destrukcyjny ˌdɛstrukˈʦ̑ɨjnɨ adj
destructivus exitiosus calamitosus damnosus exitiabilis exitialis
mający własność niszczenia czegoś lub burzenia jego struktury

deszcz dɛʃʧ̑ n
pluvia
(przenośnie, przenośnia) duża ilość czegoś, co spada lub pojawia się niespodziewanie
pluvia imber
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny, krople wody powstające w chmurach i spadające na ziemię;

deszczowy dɛʃˈʧ̑ɔvɨ adj
imbridus
związany z deszczem, odnoszący się do deszczu

diabeł ˈdʲjabɛw n
diabolus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (mitologia, mitologiczny) upadły anioł, kuszący do grzechu;

diabeł tasmański n
Sarcophilus harrisii
(zoologia, zoologiczny) Sarcophilus harrisii, gatunek torbacza z rodziny niełazowatych;

diadem ˈdʲjadɛ̃m n
diadema
złota lub srebrna opaska na głowę, zakładana przez królów, książęta i duchownych jako oznaka ich władzy;

diagnoza dʲjaˈɡnɔza n
diagnosis
(medycyna, medyczny) rozpoznanie choroby

diakon n
diaconus
(kościelny) duchowny z najniższym stopniem święceń sakramentalnych;

dialekt ˈdʲjalɛkt n
dialectus dialectos
(językoznawstwo, językoznawczy) swoista odmiana języka, właściwa dla pewnej społeczności, grupy społecznej lub pewnego terytorium;

dialog ˈdʲjalɔk n
dialogus
rozmowa dwóch osób

diament ˈdʲjãmɛ̃nt n
adamas
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał, przezroczysta odmiana węgla występująca w przyrodzie;

diecezja dʲjɛˈʦ̑ɛzʲja n
dioecesis episcopatus
(historia, historyczny, historycznie) jednostka administracyjna w starożytnym Rzymie;
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez biskupa;

dieta ˈdʲjɛta n
diaeta
(medycyna, medyczny) sposób odżywiania się

dihydralazyna ˌdʲixɨdralaˈzɨ̃na n
dihydralazinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający obwodowe naczynia tętnicze, będący pochodną hydrazynoftalazyny

diltiazem n
diltiazemum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający naczynia, stosowany m.in. w nadciśnieniu tętniczym i chorobie wieńcowej, należący do pierwszej generacji antagonistów wapnia; pochodna benzotiazepiny

dinozaur dʲĩˈnɔzawr n
dinosaurus
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) wymarły gad naczelny z grupy archozaurów, która zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie;

dioda ˈdʲjɔda n
diodus
(elektronika, elektroniczny) element elektroniczny wykazujący różny opór w zależności od kierunku przepływu prądu;

dionizyjski adj
Dionysiacus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z kultem Dionizosa

dla dla preposition
pro ob
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności

dlaczego dlaˈʧ̑ɛɡɔ interrogativePronoun
cur
…używany w zdaniach, w których pytający pyta o przyczynę lub cel jakiejś czynności

dlaczego dlaˈʧ̑ɛɡɔ pronoun
cur
…używany w zdaniach podrzędnych określających przyczynę lub cel czynności

dlatego dlaˈtɛɡɔ conjunction
igitur propterea ergo
…używany w budowie współrzędnego zdania wynikowego

dno dnɔ n
fundus
dolna powierzchnia wgłębienia w skorupie ziemskiej, np. koryta rzeki lub wąwozu

do dɔ preposition
ad
…określający końcowy punkt w przestrzeni

do greckich kalend dɔ‿ˈɡrɛʦ̑ʲcix ˈkalɛ̃nt adv
ad Kalendas Graecas
(przenośnie, przenośnia) (przestarzałe, przestarzały) do bliżej nieokreślonego terminu w przyszłości

do góry adv
sursum
w kierunku pionowym do ziemi, ponad powierzchnię

do widzenia ˌdɔ‿vʲiˈʣ̑ɛ̃ɲa interjection
vale ave
uprzejmy zwrot używany do pożegnania się z kimś

dobranoc dɔˈbrãnɔʦ̑ interjection
bonam noctem
pożegnanie używane wieczorem, kiedy chcemy komuś życzyć dobrej, spokojnej nocy

dobroczynność n
caritas beneficentia benignitas
działalność polegająca na bezinteresownym niesieniu pomocy potrzebującym

dobroć ˈdɔbrɔʨ̑ n
bonitas
cecha postępowania odznaczająca się życzliwością

dobry ˈdɔbrɨ adj
bonus
miły, uczynny, usłużny, szlachetny
korzystny
o nastroju wesoły, radosny
o zdrowiu, zmysłach zdrowy; szczególnie wyostrzony
pomyślny, udany
świetny, znakomity w swojej dziedzinie
ciekawy, interesujący, wysokiej jakości
odpowiedni, pasujący do czegoś
smaczny
grzeczny

dobry wieczór ˈdɔbrɨ ˈvʲjɛʧ̑ur interjection
bonum vesperum
uprzejme powitanie używane wieczorem

dobrze ˈdɔbʒɛ adv
bene
przyjemnie
bene probe recte
w należyty sposób

dobudówka n
pergula
(budownictwo) dobudowana część budynku

dobór n
selectio
wybranie najodpowiedniejszych do określonego celu osób, zwierząt lub przedmiotów

dodatek dɔˈdatɛk n
appendix
coś dodanego, dodatkowego

dogmatyczny adj
dogmaticus
oparty na dogmacie, niepodlegający dyskusji

doić ˈdɔ<sup>j</sup>iʨ̑ v
mulgeō
(zootechnika, zootechniczny) pozyskiwać mleko, wyciskając je z wymion krowy lub innego zwierzęcia hodowlanego

dojrzały dɔjˈʒawɨ adj
maturus
o żywych organizmach: taki, który osiągnął dojrzałość; taki, który jest w pełni swego rozwoju
taki, który postępuje jak dorosły; działa rozsądnie, mądrze, jest odpowiedzialny

dojrzewanie ˌdɔjʒɛˈvãɲɛ n
adolescentia
okres życia między dzieciństwem a dorosłością;

dokonany ˌdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
perfectum
(gramatyka) opisujący czynność, która się zakończyła

dokuczliwy ˌdɔkuʧ̑ˈlʲivɨ adj
ater atrox niger spinosus
przykry do znoszenia, trudny do wytrzymania, dotkliwy

dokument dɔˈkũmɛ̃nt n
documentum
materiał w postaci papierowej potwierdzający coś;

dokładnie dɔˈkwadʲɲɛ adv
examussim
w sposób dokładny, precyzyjny, staranny; z dbałością o szczegóły

dokładność dɔˈkwadnɔɕʨ̑ n
subtilitas
cecha tego, co dokładne

dokładny dɔˈkwadnɨ adj
subtilis
o człowieku: robiący coś starannie

dolar ˈdɔlar n
dollarium
(jednostka monetarna) waluta niektórych krajów świata o symbolu $;

dolewać dɔˈlɛvaʨ̑ v
affundo
lejąc coś, uzupełniać, dodawać

dolina dɔˈlʲĩna n
vallis valles
(geografia, geograficzny) wklęsła, wydłużona forma terenu, znajdująca się poniżej poziomu otaczającego terenu;

dom dɔ̃m ˈdɔmɨ n
domus
(urzędowy) placówka społeczna, usługowa lub handlowa
domus aedes
pomieszczenie lub miejsce które kojarzymy z domem rodzinnym lub z ogniskiem domowym
domus casa
(architektura, architektoniczny) (urbanistyka, urbanistyczny) oddzielny budynek mieszkalny
gens domus
(heraldyka, heraldyczny) ród, rodzina, dynastia

dom publiczny ˈdɔ̃m puˈblʲiʧ̑nɨ n
lupanar
dom, w którym jest uprawiana prostytucja;

domagać się dɔ̃ˈmaɡaʨ̑‿ɕɛ v
postulo
wymagać, potrzebować, żądać, chcieć coś dla siebie

dominikanin ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãɲĩn n
dominicanus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek katolickiego zakonu męskiego, założonego przez św. Dominika;

domowy dɔ̃ˈmɔvɨ adj
domesticus
związany z domem, dotyczący domu

dopełniacz dɔˈpɛwʲɲaʧ̑ n
genitivus genetivus
(gramatyka) drugi przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? czego?;

dopełnienie ˌdɔpɛwʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
obiectus
(gramatyka) część zdania oznaczająca przedmiot wykonywanej czynności;

dopóki dɔˈpuci conjunction
dum
jeśli zdanie podrzędne jest twierdzące, informuje, że sytuacja opisana w zdaniu nadrzędnym trwa tak długo, jak długo prawdziwe jest zdanie podrzędne

dopływ ˈdɔpwɨf n
fecit tributarias
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka, która uchodzi do innej rzeki lub jeziora

doradca n
consiliarius
osoba udzielająca porad

doskonałość ˌdɔskɔ̃ˈnawɔɕʨ̑ n
perfectio plenitudo summum
szczyt, zupełność, brak jakiejkolwiek wady, niedostatku lub możliwości ulepszenia;
praeclaritas
wyborność, świetność, wybitność, bezbłędność, brak możliwości bycia jeszcze lepszym

doskonały ˌdɔskɔ̃ˈnawɨ adj
perfectus
skończony, perfekcyjny; taki, któremu nic nie brakuje, w którym już nic nie da się ulepszyć

dostawać dɔˈstavaʨ̑ v
consequor impetro assequor
stawać się (bez własnego aktywnego udziału) posiadaczem czegoś, co wcześniej miał ktoś inny

dostępny dɔˈstɛ̃mpnɨ adj
ascendibilis
(o miejscu) taki, do którego można dojść lub dotrzeć

doszczętnie dɔˈʃʧ̑ɛ̃ntʲɲɛ adv
funditus
o niszczeniu czegoś: całkowicie, kompletnie

dotyczyć dɔˈtɨʧ̑ɨʨ̑ v
refero
mieć z czymś związek, odnosić się do czegoś

dotykać dɔˈtɨkaʨ̑ v
tango
zbliżać się do czegoś do momentu zetknięcia, kontaktu fizycznego

dowódca dɔˈvutʦ̑a n
ductor dux
(wojskowość, wojskowy) osoba kierująca grupą wojskowych;

dołek ˈdɔwɛk n
fossa
nieznaczne wgłębienie w ciele człowieka

doświadczenie ˌdɔɕfʲjaṭˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
experientia
ogół zdobytych wiadomości i umiejętności

drapacz chmur ˈdrapaʧ̑ ˈxmur n
caeliscalpium
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) bardzo wysoki budynek

drapieżnie adv
rapaciter
zachowując się w sposób napastliwy, agresywny

drapieżnik draˈpʲjɛʒʲɲik n
praedator
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar

dreszcz drɛʃʧ̑ n
horror tremor
(fizjologia, fizjologiczny) odczucie zimna wraz z drżeniem ciała wywołane silną emocją lub chorobą;

drewniany drɛvʲˈɲãnɨ adj
ligneus ligneolus
wykonany z drewna

drewno ˈdrɛvnɔ n
lignum
materiał uzyskiwany z gałęzi i pni drzew używany w budownictwie, stolarstwie, bednarstwie itp. do wytwarzania różnych przedmiotów oraz jako opał;
(rzeczownik) zbiorowy kawałki drewna (1.2)
kawałek drewna (1.2)
(botanika, botaniczny) tkanka roślinna zbudowana głównie z martwych komórek, przewodząca wodę i sole mineralne z korzeni do liści oraz stanowiąca szkielet podtrzymujący roślinę;

drobnokwiatowy adj
parviflorus
taki, który posiada drobne kwiaty

drobny ˈdrɔbnɨ adj
parvus paulus
taki, którego budowa jest delikatna, słabo rozwinięta; taki, który ma niewielkie rozmiary, objętość

droga ˈdrɔɡa n
iter
podróżowanie
via iter
każdy wytyczony lub przyjęty pas terenu przeznaczony do ruchu pojazdów i ludzi, także zwierząt;

droga krzyżowa ˈdrɔɡa kʃɨˈʒɔva n
Via Crucis via crucis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: rodzaj nabożeństwa wielkopostnego;

drogi ˈdrɔɟi adj
carus dilectus
bliski uczuciowo
carus pretiosus
posiadający wysoką cenę

drohiczyński adj
Drohiczinensis
odnoszący się do Drohiczyna, związany z Drohiczynem

dromader drɔ̃ˈmadɛr n
dromas
(zoologia, zoologiczny) wielbłąd jednogarbny;

dront dodo n
Raphus cucullatus
(ornitologia, ornitologiczny) Raphus cucullatus Linnaeus, wymarły gatunek dużego ptaka z rodziny gołębiowatych;

drozd drɔst n
turdus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, owadożerny ptak śpiewający posiadający różnorodne upierzenie;

drozd śpiewak n
Turdus philomelos
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus philomelos, gatunek ptaka z rodziny drozdowatych;

drożyzna n
annona
wysokie ceny artykułów

druga wojna światowa ˈdruɡa ˈvɔjna ɕfʲjaˈtɔva pn
Bellum Orbis Terrarum II
(historia, historyczny, historycznie) konflikt zbrojny w latach 1939-1945;

drugi ˈdruɟi adj
secundus
zajmujący ostatnie miejsce w dwuelementowym zbiorze o określonej kolejności elementów

drużyna druˈʒɨ̃na n
manipulus turma
zorganizowana grupa stworzona do wypełniania określonego obowiązku, wykonywania określonego zadania

drwal drval n
lignarius lignator
człowiek pracujący w leśnictwie, który ścina drzewa;

drwalnia ˈdrvalʲɲa n
lignarium
(budownictwo) pomieszczenie do rąbania i przechowywania drewna (obecnie najczęściej na opał)

drwina ˈdrvʲĩna n
dicterium
wyśmianie w sposób dotkliwy czyichś poglądów, zachowań lub obyczajów, z reguły mające na celu pogardzenie kimś i wywyższenie się ponad niego

drzewo ˈḍʒɛvɔ n
arbor
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) wieloletnia roślina składająca się z pnia i korony;
(matematyka, matematyczny) graf acykliczny i spójny, przypominający wyglądem odwrócone do góry nogami drzewo (1.1);
(informatyka, informatyczny) struktura danych reprezentująca drzewo (1.2);

drzwi ḍʒvʲi n
ianua ostium
zakrycie na podobieństwo drzwi (1.1) każdego otworu, przez który można wejść lub coś wkładać
ianua ostium porta
ruchome zakrycie otworu w ścianie umożliwiającego przejście; sam taki otwór

dubn dupn̥ n
dubnium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Db i liczbie atomowej 105;

duch dux n
spiritus
niematerialna postać, często obdarzona nienaturalną siłą lub zdolnościami;

duchowość duˈxɔvɔɕʨ̑ n
spiritalitas
to, co duchowe, co odnosi się do życia wewnętrznego człowieka

duchowy duˈxɔvɨ adj
spiritualis
odnoszący się do sfery ducha i duchowości

dudek ˈdudɛk n
upupa
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, średni ptak wędrowny o upierzeniu w kolorach pomarańczowym, czarnym i białym, z czubem na głowie;

dudek zwyczajny n
Upupa epops
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, gatunek ptaka wędrownego z rodziny dudków

dukat ˈdukat n
ducatus
(historia, historyczny, historycznie) złota moneta używana w Europie od XIII do XIX w.;

duma ˈdũma n
superbia
(przenośnie, przenośnia) coś lub ktoś będący powodem czyjejś dumy (1.1)
poczucie osobistej godności
zbyt wysokie mniemanie o sobie

dumny ˈdũmnɨ adj
asper
wyniosły, pyszny, o wygórowanym mniemaniu

dunajski dũˈnajsʲci adj
danubialis
związany z rzeką Dunaj

dupa ˈdupa n
culus podex
(wulgarnie, wulgaryzm) pośladki lub odbyt

dupek ˈdupɛk n
culus
(grubiański, grubiańsko) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba lekceważona i pogardzana z racji swej niezaradności, głupoty i naiwności

dur brzuszny n
typhus abdominalis
(medycyna, medyczny) ostra, bakteryjna choroba zakaźna wywoływana przez pałeczkę duru brzusznego (Salmonella typhi), przenoszona drogą pokarmową;

dusza ˈduʃa n
anima animus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niematerialny byt opuszczający człowieka (w niektórych religiach także zwierzę) w chwili śmierci;

dusznica bolesna n
angina pectoris
(medycyna, medyczny) zmiany chorobowe w naczyniach wieńcowych i niedokrwienie mięśnia sercowego, powodujące bóle zamostkowe i uczucie duszności

duszność n
dyspnoea angor asthma oppressio respiratoria
(medycyna, medyczny) subiektywne poczucie ograniczenia oddechu;

dużo ˈduʒɔ indefiniteCardinalNumeral
multi
w wielkiej ilości

duży ˈduʒɨ adj
altus
mający znaczne nasycenie domyślnej cechy, wysoki
magnus
mający znaczne, wielkie rozmiary

dwa dva ordinalAdjective
duo duae
liczba 2

dwoinka zapalenia płuc dvɔˈ<sup>j</sup>ĩnka ˌzapaˈlɛ̃ɲa ˈpwuʦ̑ n
streptococcus pneumoniae
(medycyna, medyczny) bakteria będąca jedną z przyczyn zachorowań na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie płuc;

dwujęzyczny ˌdvujɛ̃w̃ˈzɨʧ̑nɨ adj
bilinguis
o człowieku: mówiący w dwóch językach
napisany w dwóch językach
zamieszkany przez ludność, która posługuje się dwoma językami

dwunożny dvũˈnɔʒnɨ adj
bipes
poruszający się na dwóch kończynach

dwutlenek n
dioxydatus
(chemia, chemiczny) związek chemiczny złożony z jednego atomu danego pierwiastka połączonego z dwoma atomami tlenu

dwutlenek węgla dvuˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
carbonii dioxidum dioxidum carbonis dioxydum carbonis
(chemia, chemiczny) CO2, związek nieorganiczny, bezbarwny, bezwonny i niepalny gaz, produkt spalania i oddychania, wykorzystywany przez rośliny w procesie fotosyntezy;

dydaktyczny ˌdɨdakˈtɨʧ̑nɨ adj
didascalicum
związany z dydaktyką

dyftong ˈdɨftɔ̃ŋk n
diphthongus
(językoznawstwo, językoznawczy) dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i półsamogłoski; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie dwóch samogłosek;

dyfuzja dɨˈfuzʲja n
diffusio
(fizyka, fizyczny) proces samorzutnego rozprzestrzeniania się cząsteczek lub energii w materialnym ośrodku – gazie, cieczy, ciele stałym lub plazmie;

dygestia n
digestio
(dawniej, dawny) trawienie

dyktator dɨkˈtatɔr n
dictator
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przywódca kraju, który sprawuje wyłączną, nieograniczoną i nadzwyczajną władzę
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik nadzwyczajny w republice rzymskiej, któremu przyznawano czasową władzę absolutną dla zapobieżenia kryzysowi;

dyktatura n
dictatura
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób;

dym dɨ̃m n
fumus
produkty spalania zawieszone w powietrzu

dymić ˈdɨ̃mʲiʨ̑ v
fumo
wydzielać dym

dynastia dɨ̃ˈnastʲja n
dynastia
(przenośnie, przenośnia) rodzina w której z rodzica na dziecko przekazywane jest stanowisko w rodzinnym przedsiębiorstwie
ród panujący sprawujący dziedziczną władzę w monarchii

dynia ˈdɨ̃ɲa n
cucurbita
(botanika, botaniczny) Cucurbita, roślina z rodziny dyniowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) duży, najczęściej żółty lub pomarańczowy owoc dyni (1.1)

dyplom ˈdɨplɔ̃m n
diploma
dokument stwierdzający czyjś tytuł naukowy bądź zawodowy

dyplomacja n
diplomatia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sposób prowadzenia polityki międzynarodowej środkami pokojowymi

dysfagia n
dysphagia
(medycyna, medyczny) zaburzenie połykania;

dysfonia dɨsˈfɔ̃ɲja n
dysphonia
(medycyna, medyczny) zaburzenie głosu

dysk dɨsk n
discus
(sport, sportowy) przyrząd sportowy do rzucania na odległość w kształcie płaskiego, cienkiego koła;

dyskryminacja ˌdɨskrɨ̃mʲĩˈnaʦ̑ʲja n
discriminatio
ograniczanie przywilejów, praw, a nawet prześladowanie części społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym

dysproz ˈdɨsprɔs n
dysprosium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Dy i liczbie atomowej 66;

dywagacja ˌdɨvaˈɡaʦ̑ʲja n
divagatio
rozwlekłe rozważanie nie na temat

dywan ˈdɨvãn n
tapes tapete
gruba, wzorzysta tkanina, przeznaczona do przykrycia podłogi;

dyzenteria n
dysenteria
(medycyna, medyczny) ostra choroba zakaźna jelit, (zobacz) czerwonka

dzbanecznik n
Nepenthes
(botanika, botaniczny) Nepenthes L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik Attenborougha n
Nepenthes attenboroughii
(botanika, botaniczny) Nepenthes attenboroughii, gatunek rośliny z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik białobrzegi n
Nepenthes albomarginata
(botanika, botaniczny) Nepenthes albomarginata, gatunek rośliny z rodziny dzbanecznikowatych

dzbanecznik dwuostrogowy n
Nepenthes bicalcarata
(botanika, botaniczny) Nepenthes bicalcarata, gatunek rośliny owadożernej z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik owłosiony n
Nepenthes villosa
(botanika, botaniczny) Nepenthes villosa, gatunek rośliny owadożernej z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik znad jeziora Toba n
Nepenthes tobaica
(botanika, botaniczny) Nepenthes tobaica, gatunek rośliny owadożernej z rodziny dzbanecznikowatych;

dziabka n
sarculum sarculus
(Poznań) motyka

dziadek ˈʥ̑adɛk n
avus
ojciec ojca
ojciec matki
(potocznie, potoczny) starszy pan, mężczyzna w podeszłym wieku

dziać ʥ̑äʨ̑ v
fio
(włókiennictwo) robić dzianinę: ubranie, tkaninę z nitek na drutach, szydełkiem

dział ʥ̑aw n
sectio
dziedzina, np. nauki, gospodarki itp.

działalność ʥ̑aˈwalnɔɕʨ̑ n
actio
zorganizowany zespół działań, aktywności podjętych w określonym celu i mających jasno określony zakres

działanie ʥ̑aˈwãɲɛ n
actum
zespół ruchów i czynności zmierzających do czegoś, wykonywanie czynności w określonym celu, aktywne dążenie do zmiany czegoś

działać ˈʥ̑awaʨ̑ v
ago
aktywnie uczestniczyć, pracować

dziczyzna ʥ̑iˈʧ̑ɨzna n
caro ferinus
(spożywczy) mięso z ubitej zwierzyny łownej

dzieciobójstwo ˌʥ̑ɛ̇ʨ̑ɔˈbujstfɔ n
infanticidium
(książkowy) zabójstwo dziecka, najczęściej własnego;

dzieciństwo ʥ̑ɛ̇ˈʨ̑ĩj̃stfɔ n
infantia pueritia
okres rozwoju w życiu człowieka poprzedzający dojrzewanie i okres młodzieńczy;

dziecko ˈʥ̑ɛʦ̑kɔ n
filia filius puer
potomek niezależnie od wieku: syn lub córka w odniesieniu do swoich rodziców biologicznych lub przybranych;
infans puer
istota ludzka w okresie wzrostu i dojrzewania, umownie do 18 roku życia;

dziedziniec ʥ̑ɛ̇ˈʥ̑ĩɲɛʦ̑ n
propatulum
wydzielona, niezadaszona przestrzeń w budynku lub zespole budynków;

dziekania n
decania
(dawniej, dawny) urząd dziekana

dzielić ˈʥ̑ɛlʲiʨ̑ v
divido
dokonywać podziału, wyróżniać części jednej całości

dzielna n
dividendum
(matematyka, matematyczny) liczba dzielona; pierwsza z dwóch liczb na których wykonuje się działanie dzielenia, w zapisie ułamkowym odpowiada jej licznik

dziennikarstwo ˌʥ̑ɛ̇̃ɲːiˈkarstfɔ n
diurnalismus
zajęcie dziennikarzy i dziennikarek

dzierżawca n
locarius locatarius
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba użytkująca mienie lub prawo majątkowe oddane w dzierżawę w zamian za czynsz

dziesięciolecie ˌʥ̑ɛ̇ɕɛ̇̃ɲʨ̑ɔˈlɛʨ̑ɛ n
decennium
okres dziesięciu lat

dziesiętnik n
decurio
(książkowy) przełożony grupy dziesięcioosobowej;

dziewanna drobnokwiatowa n
Verbascum thapsus
(botanika, botaniczny) Verbascum thapsus L., gatunek roślin należący do rodziny trędownikowatych;

dziewczyna ʥ̑ɛfˈʧ̑ɨ̃na n
puella
młoda, niezamężna kobieta
partnerka, nieformalna narzeczona, konkubina

dziewica ʥ̑ɛˈvʲiʦ̑a n
virgo
osoba płci żeńskiej, która nie straciła dziewictwa; kobieta przed pierwszym stosunkiem seksualnym

dziewictwo n
virginitas
(fizjologia, fizjologiczny) stan kobiety do chwili pierwszego stosunku płciowego; bycie dziewicą

dziewierz ˈʥ̑ɛvʲjɛʃ n
levir
(staropolski) (książkowy) brat męża; (zobacz) też dziewierz w Encyklopedii staropolskiej

dziewiętnaście ˌʥ̑ɛvʲjɛtˈnaɕʨ̑ɛ cardinalNumeral
undeviginti
liczba 19

dzieło ˈʥ̑ɛwɔ n
opus
efekt pracy twórczej

dzień ʥ̑ɛ̇̃ɲ n
dies
okres pomiędzy dwiema kolejnymi północami; doba
dies lux
okres od świtu do zmierzchu

dzieża n
alvearium magis
duże drewniane naczynie do rozczyniania ciasta na chleb;

dzik ʥ̑ik n
aper
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka z rzędu parzystokopytnych;

dziki ˈʥ̑ici adj
asper
naturalny
ferus silvestris ferox
nieudomowiony, żyjący w naturalnych warunkach

dziobak ˈʥ̑ɔbak n
ornithorhynchus
(zoologia, zoologiczny) Ornithorhynchidae, stekowiec z rodziny dziobakowatych;

dzioboróg abisyński n
Bucorvus abyssinicus
(ornitologia, ornitologiczny) Bucorvus abyssinicus, gatunek ptaka z rodziny dzioborożców występujący w Afryce;

dzisiaj ˈʥ̑iɕäj adv
hodie
cały dzień, który jest w tej chwili, dziś

dzisiejszy ʥ̑iˈɕɛ̇jʃɨ adj
hodiernus
ogólnie: aktualny, mający miejsce w obecnych czasach
taki, który wydarzył się dziś

dziwaczek n
Mirabilis
(botanika, botaniczny) Mirabilis L., rodzaj roślin zielnych z rodziny nocnicowatych;
mirabilis
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju dziwaczek (2.1)

dziób ʥ̑up n
prora rostrum
(morski) przednia część kadłuba statku;
rostrum
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie głowy u ptaków oraz niektórych innych zwierząt służące najczęściej do chwytania pokarmów;

dziąsło ˈʥ̑ɔ̃w̃swɔ n
gingiva
(anatomia, anatomiczny) zgrubiała tkanka osłaniająca zęby;

dzięcioł ˈʥ̑ɛ̇̃ɲʨ̑ɔw n
picus picumnus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny dzięciołów, Picinae

dzięcioł trójpalczasty ˈʥ̑ɛ̇̃ɲʨ̑ɔw ˌtrujpalˈʧ̑astɨ n
Picoides tridactylus
(ornitologia, ornitologiczny) Picoides tridactylus, gatunek średniej wielkości dzięcioła gnieżdżący się w północno-wschodniej części Europy oraz w górskich lasach Europy Środkowej;

dzięcioły n
Picinae
(ornitologia, ornitologiczny) Picinae, podrodzina ptaków o silnym dziobie i długim języku, żywiący się owadami leśnymi, zaliczana do rodziny dzięciołowatych;

dzięki ˈʥ̑ɛ̃ŋʲci n
gratias ago gratia
(podniośle) podziękowania

dzwon ʣ̑vɔ̃n n
campana
duży metalowy przedmiot, który uderzany wydaje dźwięk;

dół duw n
apertura foramen fovea
dziura wykopana w ziemi

dąb dɔ̃mp n
Quercus quercus
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus L., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny bukowatych;
quercus
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodzaju dębów (1.1)
drewno dębu (1.2)

dąb bezszypułkowy n
Quercus petraea
(systematyka) (botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus petraea (Matt.) Liebl., gatunek drzewa z rodziny bukowatych;

dąb biały n
Quercus alba
(systematyka) (botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus alba L., gatunek północnoamerykańskiego drzewa z rodziny bukowatych;

dąb czerwony n
Quercus rubra
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus rubra L., północnoamerykańskie drzewo z rodziny bukowatych;

dąb korkowy ˈdɔ̃mp kɔrˈkɔvɨ n
suber
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus suber L., gatunek z rodzaju dębów, wiecznie zielone drzewo strefy śródziemnomorskiej, z którego kory wytwarza się korek;

dąb szypułkowy n
Quercus robur
(systematyka) (botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus robur L., pospolity gatunek drzewa z rodziny bukowatych, z owocami (tj. żołędziami) osadzonymi na długiej szypułce;

dąbrowa n
aesculetum
(leśnictwo) las lub zagajnik porośnięty przeważnie dębem

dębik n
Dryas
(botanika, botaniczny) Dryas L., rodzaj roślin z rodziny różowatych (Rosaceae Juss.);
dryas
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju dębik (1.1)

dławisz n
Celastrus
(botanika, botaniczny) Celastrus L. rodzaj roślin z rodzaju dławiszowców;
celastrus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju dławisz (1.1)

dłoniasty adj
palmatus
mający kształt dłoni, przypominający dłoń

dłoń dwɔ̃ɲ n
palma
(anatomia, anatomiczny) powierzchnia ręki pozbawiona owłosienia i mająca linie papilarne;

dłubanka dwuˈbãnka n
caudica
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) prymitywna łódka wykonana z wydrążonego pnia drzewa;

długi ˈdwuɟi adj
longus
mający znaczny wymiar podłużny (długość)
trwający znaczny czas
(potocznie, potoczny) używany przy określaniu długości lub czasu, jw.
(żartobliwie) o człowieku: wysoki

długo ˈdwuɡɔ adv
diu longe
przez, na znaczny czas
longe
na znaczną długość

długowieczność n
longaevitas
długie trwanie
długie życie;

długowieczny adj
longivivax
długo żyjący lub mający długo żyć, długo trwający

długość ˈdwuɡɔɕʨ̑ n
longitudo
(fizyka, fizyczny) miara odległości między dwoma punktami liczona w linii prostej albo po krzywej;

długość geograficzna n
longitudo
jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0, a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi;

dłuto ˈdwutɔ n
caelum scalprum
(technologia, technika, techniczny) metalowe narzędzie, złożone z uchwytu i ostrza, używane m.in. do ręcznej obróbki rzeźbiarskiej, wykonywania otworów, zagłębień, rzeźbienia, przecinania i wygładzania;

dźwięk ʥ̑vʲjɛ̃ŋk n
sonus sonitus
fala akustyczna odbierana przez słuch człowieka;

dżdżownica ʤ̑ːɔvʲˈɲiʦ̑a n
lumbricus
(zoologia, zoologiczny) walcowaty, zbudowany z pierścieni bezkręgowiec;

dżdżownica ziemna n
Lumbricus terrestris
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lumbricus terrestris L., gatunek pospolitego skąposzczeta z rodziny dżdżownicowatych, drążącego korytarze w ziemi;

dżuma ˈʤ̑ũma n
pestis
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna, o ostrym przebiegu, wywoływana przez pałeczkę Yersinia pestis;

dżungla ˈʤ̑ũŋɡla n
silva tropica
wilgotny las tropikalny;

edytować ˌɛdɨˈtɔvaʨ̑ v
corrigo
(informatyka, informatyczny) pisać, modyfikować tekst lub grafikę, zwykle przy pomocy komputera

efa n
echis
(zoologia, zoologiczny) jadowity wąż z rodzaju Echis

efod n
ephod
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rodzaj dalmatyki noszonej przez arcykapłanów w starożytnym Izraelu;

egejski adj
Aegaeus
dotyczący Morza Egejskiego

egzamin ɛɡˈzãmʲĩn n
inquisitio
(edukacja, edukacyjny) procedura sprawdzania wiedzy teoretycznej lub praktycznej

egzarcha n
exarchus
(historia, historyczny, historycznie) tytuł naczelnika prowincji egzarchatu;

egzarchat n
exarchatus
(historia, historyczny, historycznie) jednostka podziału administracyjnego w cesarstwie bizantyńskim znajdująca się pod zarządem egzarchy
(historia, historyczny, historycznie) urząd namiestnika w cesarstwie bizantyńskim
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obszar położony poza głównym terenem działania danego Kościoła poddany władzy kanonicznej przedstawiciela patriarchy;

egzoksiężyc n
exoluna
(astronomia, astronomiczny) księżyc obiegający egzoplanetę itp.;

egzorcyzm n
exorcismus exorcizatio
(kościelny) obrzęd liturgiczny, który ma usuwać wpływ szatana na osoby, miejsca lub rzeczy;

egzystencjalność n
exsistentialitas
(filozofia, filozoficzny) zdolność istnienia będąca cechą bytu

eh ɛx interjection
eh
wykrzyknik wyrażający w zależności od kontekstu zniecierpliwienie, zniechęcenie, rozgoryczenie, niezadowolenie, obojętność, lekceważenie, żal, rozpacz, sprzeciw

einstein ˈajn͇ʃtajn n
einsteinium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Es i liczbie atomowej 99;

ejakulat n
eiaculatum ejaculatum
(fizjologia, fizjologiczny) porcja nasienia wydzielanego przez osobnika męskiego podczas wytrysku

eklektyczny ˌɛklɛkˈtɨʧ̑nɨ adj
eclecticus
będący zlepkiem kilku (często niespójnych) stylów, pojęć, poglądów

ekologia ˌɛkɔˈlɔɟja n
oecologia
(biologia, biologiczny) nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody;

ekonazol ˌɛkɔ̃ˈnazɔl n
econasolum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) przeciwgrzybiczy lek, pochodna imidazolu

ekosystem ˌɛkɔˈsɨstɛ̃m n
oecosystema
(ekologia, ekologiczny) fragment przyrody będący funkcjonalną całością;

ekskomunika ˌɛkskɔ̃ˈmũɲika n
anathema
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyłączenie ze wspólnoty Kościoła, najsurowsza kara w Kościele katolickim;

ekskomunikować ˌɛkskɔ̃mũɲiˈkɔvaʨ̑ v
excommunico
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nałożyć na kogoś ekskomunikę, wyłączyć ze wspólnoty Kościoła

eksplodować ˌɛksplɔˈdɔvaʨ̑ v
explodo
z hukiem i gwałtownie rozpadać się na mniejsze kawałki

ekstrawagancja ˌɛkstravaˈɡãnʦ̑ʲja n
extravagantia
wygląd lub zachowanie jaskrawo odmienne od powszechnego

ekstremalny ˌɛkstrɛ̃ˈmalnɨ adj
extremus
krańcowy, skrajny

ekstremum ɛksˈtrɛ̃mũm n
extremum
(matematyka, matematyczny) skrajna (minimalna lub maksymalna) wartość funkcji;

ekumeniczny adj
oecumenicus
(książkowy) powszechny, otwarty
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ekumenizmem, dotyczący ekumenizmu

ekumenizm n
oecumenismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) nurt światopoglądowy proklamujący porozumienie między wyznaniami;

ekwipunek ˌɛkfʲiˈpũnɛk n
vas
rzeczy, które stanowią czyjeś wyposażenie na wyprawę lub podróż

ekwita n
eques eques romanus
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz jazdy rzymskiej, w czasach republiki pochodzący zwykle z wyższych warstw społecznych

elegia ɛˈlɛɟja n
elegia
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór poetycki o treści poważnej, refleksyjny, w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, poruszający tematykę przemijania, śmierci lub miłości;

elektor n
elector
(historia, historyczny, historycznie) książę uprawniony do wyboru cesarza w Rzeszy (Niemieckiej);

elektronika ˌɛlɛkˈtrɔ̃ɲika n
electronica
dziedzina zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych;

elektryczny ˌɛlɛkˈtrɨʧ̑nɨ adj
electricus
związany z elektrycznością; działający przy wykorzystaniu elektryczności

element ɛˈlɛ̃mɛ̃nt n
elementum
część składowa
(filozofia, filozoficzny) w filozofii starożytnej synonim słowa pierwiastek: (ziemia, woda, ogień lub powietrze)

elemozyna n
eleemosyna elemosina
(dawniej, dawny) ofiarowanie daru człowiekowi w potrzebie

elf ɛlf n
alfus
istota fantastyczna;

embriologia ˌɛ̃mbrʲjɔˈlɔɟja n
embryologia
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się rozwojem zarodkowym organizmów zwierzęcych (w tym człowieka) i roślinnych;

empiria n
empiria
(książkowy) (filozofia, filozoficzny) poznanie za pomocą doświadczenia
(książkowy) doświadczenie

empiryk n
empiricus
(filozofia, filozoficzny) zwolennik empiryzmu w filozofii
(książkowy) praktyk

empora n
matronaeum matroneum
(architektura, architektoniczny) galeria nad przedsionkiem lub nawą kościoła;

encykliczny adj
encyclicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z encykliką, dotyczący encykliki

encyklika ɛ̃nˈʦ̑ɨklʲika n
encyclica
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalny papieski dokument doktrynalny w formie orędzia skierowany do biskupów i wiernych;

encyklopedia ˌɛ̃nʦ̑ɨklɔˈpɛdʲja n
encyclopaedia
dzieło opisujące ogół wiedzy, uporządkowane w formie haseł;

endoskop n
endoscopium
(medycyna, medyczny) wziernik medyczny służący do oglądania wewnętrznych ścian narządów;

energia ɛ̃ˈnɛrʲɟja n
energia
(fizyka, fizyczny) zasób, kosztem którego możliwe jest wykonanie pracy;
navitas energia
entuzjazm, chęć do działania

entropia ɛ̃nˈtrɔpʲja n
entropia
(fizyka, fizyczny) jedna z termodynamicznych funkcji stanu, jest miarą liczby sposobów, na jakie można ułożyć elementy układu bez zmiany jego parametrów makroskopowych;

entuzjazm ɛ̃nˈtuzʲjasm̥ n
enthusiasmus
stan zachwytu czymś; zapał, radość

enzymopatia n
enzymopathia
(medycyna, medyczny) niedobór lub zbyt niska aktywność niektórych enzymów

eo ipso pronoun
eo ipso
tym samym

epicentrum n
epicentrum
(geofizyka) obszar na powierzchni Ziemi, znajdujący się bezpośrednio nad ogniskiem trzęsienia ziemi

epidemia ˌɛpʲiˈdɛ̃mʲja n
epidemia
(medycyna, medyczny) duża liczba zachorowań na tę samą chorobę, na tym samym obszarze i w tym samym czasie;

epigrafika n
epigraphia
nauka badająca napisy wykonane na materiałach twardych;

epik n
poeta epicus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) twórca epiki

epistemologia n
epistemologia
(filozofia, filozoficzny) dział filozofii zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością;

epistoła ˌɛpʲiˈstɔwa n
epistola
(przestarzałe, przestarzały) list

epitafium ˌɛpʲiˈtafʲjũm n
epitaphium
inskrypcja nagrobna;

epitalamium n
epithalamium
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) panegiryk z okazji uroczystości weselnych

epizjotomia n
episiotomia
(medycyna, medyczny) chirurgiczne nacięcie w okolicy krocza stosowane u rodzących kobiet

epizod ɛˈpʲizɔt n
episodium
zdarzenie, wydarzenie (zwykle mało istotne)

epoka ɛˈpɔka n
epocha
zamknięty w określonych ramach czasowych fragment procesu rozwojowego sztuki (kultury)

epoka brązu n
aetas aenea
(archeologia, archeologiczny) epoka prehistorii i starożytności, następująca po epoce kamienia i poprzedzająca epokę żelaza;

epoka żelaza n
aetas ferrea
(archeologia, archeologiczny) epoka dziejów następująca po epoce brązu;

epos ˈɛpɔs n
epos
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) poemat epicki pisany wierszem lub rzadziej prozą, w którym dzieje legendarnych lub rzeczywistych bohaterów są przedstawione na tle wydarzeń historycznych

erb ɛrp n
erbium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Er i liczbie atomowej 68;

erdosteina n
erdosteinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek mukolityczny, pochodna metioniny zawierająca dwie zablokowane grupy sulfhydrylowe

erekcja ɛˈrɛkʦ̑ʲja n
erectio
(fizjologia, fizjologiczny) (seksuologia, seksuologiczny) usztywnienie i powiększenie się niektórych narządów (np. prącia, łechtaczki, sutka) w wyniku zwiększonego ciśnienia krwi;

erem n
asceterium hermitagium secessus
klasztor;

ergo ˈɛrɡɔ conjunction
ergo
(książkowy) więc, a więc, zatem

eriops n
Eryops
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) Eryops, rodzaj karbońskiego, dużego, mięsożernego płaza, żyjącego na ówczesnych moczarach

eschatologia ˌɛsxatɔˈlɔɟja n
eschatologia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) dział teologii i filozofii dotyczący spraw ostatecznych: śmierci, końca świata, życia pozagrobowego, rodzajów sądu pośmiertnego, świata zmarłych itp.

escitalopram n
escitalopramum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek stosowany do terapii depresji, zaburzeń lękowych i innych nerwic; silny, wybiórczy inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny; S-enancjomer citalopramu

esperanto ˌɛspɛˈrãntɔ n
Esperanto
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuczny język opracowany przez Ludwika Zamenhofa w 1887 r.;

estoński ɛˈstɔ̃j̃sʲci adj
Estonicus
odnoszący się do Estonii lub Estończyków

estuarium ˌɛstuˈ<sup>w</sup>arʲjũm n
aestuarium
(geografia, geograficzny) poszerzone, lejkowate ujście rzeki, powstałe w wyniku działania pływów morskich;

etamsylat ˌɛtãmˈsɨlat n
etamsylatum ethamsylatum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek hemostatyczny z grupy sulfonianów;

etan ˈɛtãn n
ethanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, jeden ze składników gazu ziemnego;

eten ˈɛtɛ̃n n
ethenum ethylenum
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy alken, bezbarwny i łatwopalny gaz o słodkawym zapachu, fitohormon;

etopozyd ˌɛtɔˈpɔzɨt n
ethoposidum etoposidum
(medycyna, medyczny) półsyntetyczna pochodna podofilotoksyny o działaniu cytostatycznym;

etruski ɛˈtrusʲci adj
Etruscus Hetruscus
dotyczący Etrurii lub Etrusków

etymologia ˌɛtɨ̃mɔˈlɔɟja n
etymologia
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się pochodzeniem wyrazów;
(językoznawstwo, językoznawczy) pochodzenie danego wyrazu; informacja o tym pochodzeniu

etyn ˈɛtɨ̃n n
aethinum ethinum
(chemia, chemiczny) najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów, bezbarwny gaz;

eucharystia ɛw.xa.rɨˈsti.a n
eucharistia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z sakramentów w chrześcijaństwie;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) porządek celebracji liturgicznej w chrześcijaństwie, inaczej msza;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postacie eucharystyczne, konsekrowana hostia i wino;

eufemizm ɛwˈfɛ̃mʲism̥ n
euphemismus
(językoznawstwo, językoznawczy) oględne, delikatne słowo lub wyrażenie zastępujące inne, które jest zbyt drastyczne, nieprzyzwoite, dosadne;

eukaliptus n
eucalyptus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Eucalyptus L'Hér., drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach rosnące w Australii;

eunuch ˈɛwnux n
eunuchus
mężczyzna z wyciętymi jądrami;
(dawniej, dawny) sługa dworski, pokojowiec

euro ˈɛwrɔ n
euro
(jednostka monetarna) waluta Unii Europejskiej;

europ ˈɛwrɔp n
europium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu "Eu" i liczbie atomowej 63;

europejski ˌɛwrɔˈpɛjsʲci adj
Europaeus
dotyczący Europy

eutanazja ˌɛwtãˈnazʲja n
euthanasia
(medycyna, medyczny) zadanie śmierci osobie nieuleczalnie chorej umotywowane skróceniem jej cierpień;

ewangelia ˌɛvãŋˈɡɛlʲja n
evangelium
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) wczesnochrześcijański utwór zawierający opis życia i nauki Jezusa;

ewangeliarz n
evangeliarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) księga liturgiczna z podzielonymi na perykopy ewangeliami;

ewokacja ˌɛvɔˈkaʦ̑ʲja n
evocatio
(książkowy) wizja czegoś, wspomnienie

ewokować ˌɛvɔˈkɔvaʨ̑ v
evoco
(książkowy) wywoływać

ex situ adv
ex situ
poza swoim pierwotnym, naturalnym położeniem, miejscem

exemplum n
exemplum
(książkowy) wzór, przykład

ezetymib n
ezetimibum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwmiażdżycowy, który hamuje wchłanianie steroli, w tym cholesterolu, z jelit

ezoteryczny ˌɛzɔtɛˈrɨʧ̑nɨ adj
acroaticus
tajemny, sekretny, dostępny wyłącznie dla wtajemniczonych

ełcki ˈɛwʦ̑ʲci adj
Liccanensis
odnoszący się do Ełku, związany z Ełkiem

fabryka ˈfabrɨka n
officina fabrica
produkcyjny zakład przemysłowy

fala ˈfala n
unda
(przenośnie, przenośnia) duża grupa przedmiotów, zwierząt, ludzi poruszająca się w jedną stronę; duże, powtarzające się nasycenie czegoś w krótkim okresie
(fizyka, fizyczny) każde rozprzestrzeniające się zaburzenie w dowolnym środowisku;
(wojskowość, wojskowy) (socjologia, socjologiczny) zjawisko tworzenia się nielegalnej hierarchii wśród żołnierzy, gdzie żołnierze o krótszym stażu służby są podporządkowani i niejednokrotnie poniżani przez żołnierzy o dłuższym stażu służby;
unda fluctus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) rozprzestrzeniające się zaburzenie powierzchni wody

falerno faˈlɛrnɔ n
Falernum Falernus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mocne, lekko cierpkie, złociste wino włoskie, cenione przez starożytnych

falliczny adj
phallicus
mający kształt prącia, zwłaszcza w czasie wzwodu

fallus ˈfalːus n
phallus
(anatomia, anatomiczny) penis, męski organ płciowy, symbol płodności

famotydyna ˌfãmɔtɨˈdɨ̃na n
famotidinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek z grupy antagonistów receptorów histaminowych H2;

faraon faˈraɔ̃n n
pharao
(historia, historyczny, historycznie) władca starożytnego Egiptu;

farba ˈfarba n
pigmentum
(budownictwo) (sztuka) mieszanina barwników służąca do malowania

farbiarz n
tinctor
(rzemiosło, rzemieślniczy) (zawód, zawodowy, zawodowo) rzemieślnik farbujący tkaniny

farbownik lekarski n
Anchusa officinalis
(botanika, botaniczny) Anchusa officinalis L., gatunek miododajnej rośliny z rodziny ogórecznikowatych o własnościach leczniczych i trujących w większej ilości;

fasola faˈsɔla n
phaseolus faba
(botanika, botaniczny) Phaseolus L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;

faszysta faˈʃɨsta n
fascalis
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik faszyzmu

faszyzm ˈfaʃɨsm̥ n
fascismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, m.in. sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa;

fatalny adj
asper
niosący nieszczęście, pecha

fatum ˈfatũm n
fatum
nieuchronny los, zwłaszcza zły

federacja ˌfɛdɛˈraʦ̑ʲja n
foederātiō
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd;

felinologia ˌfɛlʲĩnɔˈlɔɟja n
felinologia
(zoologia, zoologiczny) nauka o kotach;

feminizm fɛ̃ˈmʲĩɲism̥ n
feminismus
(książkowy) ideologia i ruch wyzwolenia kobiet;

fenek ˈfɛ̃nɛk n
vulpes zerda fennecus zerda
(zoologia, zoologiczny) mały, pustynny lis o puszystym ogonie i dużych uszach;

fenestracja ˌfɛ̃nɛˈstraʦ̑ʲja n
fenestratio
(biologia, biologiczny) otwór szczelinowaty w śródbłonku kapilar kłębuszków nerkowych
(medycyna, medyczny) zabieg okienkowego wycięcia otworu w tkankach (np. w przegrodzie międzyprzedsionkowej serca, w aparacie więzadłowym, kości) lub w opatrunku gipsowym

fenkuł n
feniculum foeniculum
(botanika, botaniczny) Foeniculum vulgare, roślina warzywna, o białych, mięsistych łodygach;

fenkuł włoski n
Foeniculum vulgare
(botanika, botaniczny) (systematyka) Foeniculum vulgare Mill., gatunek rośliny z rodziny selerowatych;

ferialny adj
ferialis
powszedni

ferm fɛrm n
fermium
(chemia, chemiczny) nietrwały pierwiastek chemiczny o symbolu Fm i liczbie atomowej 100;

feudalizm n
feudalismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) średniowieczny system społeczno-ekonomicznych zależności między warstwami społecznymi, z reguły: chłopstwem, duchowieństwem, mieszczaństwem i szlachtą. Opierał się na ścisłej hierarchii stanów o określonych przywilejach;

fibromialgia n
fibromyalgia
(medycyna, medyczny) przewlekła, niezapalna choroba reumatyczna tkanek miękkich charakteryzujące się rozległym bólem;

figa ˈfʲiɡa n
ficus
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc figi (1.1)

figowcowy ˌfʲiɡɔfˈʦ̑ɔvɨ adj
ficulneus
będący częścią figowca

figowiec fʲiˈɡɔvʲjɛʦ̑ n
ficus
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus carica, figowiec pospolity, roślina rodząca figi
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus, rodzaj roślin z rodziny morwowatych;

figowiec sykomora fʲiˈɡɔvʲjɛʦ̑ ˌsɨkɔ̃ˈmɔra n
Ficus sycomorus
(botanika, botaniczny) Ficus sycomorus L., gatunek drzew z rodziny morwowatych występujący w Egipcie, Palestynie, Syrii, Afryce subsaharyjskiej oraz wschodniej i uprawiany w basenie Morza Śródziemnego;

figowy fʲiˈɡɔvɨ adj
ficulnus
związany z figami, dotyczący fig

film fʲilm n
pellicula pictura cinematographica taeniola
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (telewizja, telewizyjny) utwór audiowizualny na jakiś temat; nośnik, na którym jest nagrany taki utwór;

filologia ˌfʲilɔˈlɔɟja n
philologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina humanistyczna, zajmująca się językiem i literaturą jakiegoś narodu lub kręgu cywilizacyjnego;

filosemityzm n
philosemitismus
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) postawa polegająca na pozytywnym stosunku do Żydów i kultury żydowskiej;

filozof fʲiˈlɔzɔf n
philosophus
(edukacja, edukacyjny) (filozofia, filozoficzny) specjalista w zakresie filozofii

filozofia ˌfʲilɔˈzɔfʲja n
philosophia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się rozważaniami na temat istoty bytu, źródeł poznania itp.;

filozoficzny ˌfʲilɔzɔˈfʲiʧ̑nɨ adj
philosophus
(filozofia, filozoficzny) związany z filozofią, dotyczący zagadnień filozofii

filozofować v
philosophor
(filozofia, filozoficzny) uprawiać filozofię

finansować v
pecuniam suppedito
dostarczać finansów

finał ˈfʲĩnaw n
finis
(sport, sportowy) końcowe zawody między zwycięzcami eliminacji mające na celu wyłonienie ostatecznego zwycięzcy rozgrywek
koniec, zakończenie

fioletowy ˌfʲjɔlɛˈtɔvɨ adj
violaceus
mający kolor siódmego pasma tęczy, taki jak kolor kwiatu fiołka lub w kolorze powstałym przez zmieszanie barwnika czerwonego i niebieskiego;

fiołek ˈfʲjɔwɛk n
Viola viola
(botanika, botaniczny) Viola L., rodzaj roślin zielnych z rodziny fiołkowatych rosnący w strefie umiarkowanej;
viola
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju fiołek (1.1)

fiołek ogrodowy n
Viola ×wittrockiana
(botanika, botaniczny) (systematyka) Viola wittrockiana Gams, gatunek rośliny z rodziny fiołkowatych, mieszaniec powstały w wyniku skrzyżowania trzech dzikich gatunków fiołka;

firma ˈfʲirma n
societas
(potocznie, potoczny) przedsiębiorstwo

fizjologia n
physiologia
nauka o mechanizmach rządzących przebiegiem czynności życiowych organizmów

fizjologiczny adj
physiologicus
odnoszący się do naturalnych czynności organizmu

fizjonomista n
physiognomon
mężczyzna posiadający umiejętność rozpoznawania właściwości umysłowych i emocji osoby z wyglądu jego twarzy i ciała

fizyczny fʲiˈzɨʧ̑nɨ adj
physicalis
służący do badań w dziedzinie fizyki
związany z fizyką i zjawiskami, którymi ona się zajmuje

fizyk ˈfʲizɨk n
physicus
naukowiec zajmujący się fizyką

fizyka ˈfʲizɨka n
physica
nauka zajmująca się badaniem właściwości i oddziaływań materii;

flaga ˈflaɡa n
vexillum
płat tkaniny określonego kształtu, barwy i znaczenia, przymocowywany do drzewca lub masztu

flamiński adj
Flaminius
odnoszący się do Flaminiusza, związany z Flaminiuszem

flerow n
flerovium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fl i liczbie atomowej 114;

fletnista n
auloedus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk grający na fletni

floren n
florenus
(numizmatyka, numizmatyczny) trzynastowieczna złota moneta florencka;

florentyński adj
florentinus
odnoszący się do Florencji, związany z Florencją

floruit ˈflɔru<sup>j</sup>it preposition
fl. flor. floruit
(książkowy) określenie poprzedzające datę lub przedział dat dla wskazania, kiedy dana osoba bądź też organizacja czy szkoła była aktywna;

flotylla n
classicula
(wojskowość, wojskowy) (marynarka) jednostka wojskowa występująca w marynarce wojennej odpowiadająca dywizji piechoty.

fluor ˈflu<sup>w</sup>ɔr n
fluor fluorum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu F i liczbie atomowej 9;

foka ˈfɔka n
phoca
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) morski ssak drapieżny;

foka pospolita n
Phoca vitulina
(zoologia, zoologiczny) Phoca vitulina, gatunek ssaka morskiego z rodzaju fokowatych;

fonem ˈfɔ̃nɛ̃m n
phonema
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka;

forma ˈfɔrma n
forma figura
zewnętrzny kształt

formoterol ˌfɔrmɔˈtɛrɔl n
formoterolum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny stosowany jako lek przeciwastmatyczny;

fort fɔrt n
castellum
(wojskowość, wojskowy) budowla obronna

fortuna fɔrˈtũna n
fortuna
los, szczególnie ten dobry
wielkie bogactwo

fortuna kołem się toczy fɔrˈtũna ˈkɔwɛ̃mʲ‿ɕɛ ˈtɔʧ̑ɨ proverb
fortunae rotam pertimescebat
w każdej chwili może nastąpić nagła odmiana losu na złe lub dobre

forum ˈfɔrũm n
forum
(historia, historyczny, historycznie) (urbanistyka, urbanistyczny) rynek handlowy, główny plac w miastach starożytnego Rzymu;

fosfor ˈfɔsfɔr n
phosphorus
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu P i liczbie atomowej 15;

fotografia ˌfɔtɔˈɡrafʲja n
photographia
sztuka wykonywania fotografii (1.1);

fotosynteza n
photosynthesis
(biochemia, biochemiczny) (botanika, botaniczny) proces wytwarzania przez rośliny zielone i niektóre bakterie związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale światła;

francuski frãnˈʦ̑usʲci adj
Francogallica Gallicus
odnoszący się do Francji lub Francuzów; związany lub wywodzący się z Francji

frans frãw̃s n
francium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fr i liczbie atomowej 87;

fregata białobrzucha frɛˈɡata ˌbʲjawɔˈbʒuxa n
Fregata andrewsi
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata andrewsi, ptak z rodziny fregatowatych

fregata mała frɛˈɡata ˈmawa n
Fregata ariel
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata ariel; ptak z rodziny fregatowatych

fregata orla frɛˈɡata ˈɔrla n
Fregata aquila
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata aquila, gatunek ptaka z rodziny fregat;

fregata wielka frɛˈɡata ˈvʲjɛlka n
Fregata magnificens
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata magnificens; ptak z rodziny fregatowatych;

fregata średnia frɛˈɡata ˈɕrɛdʲɲa n
Fregata minor
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata minor, ptak z rodziny fregatowatych

fronton n
fastigium
(architektura, architektoniczny) trójkątne zwieńczenie fasady lub ryzalitu budynku;

frygijka n
phrygium
wełniane lub filcowe nakrycie głowy w kształcie stożka, symbol narodowy Francji;

frymarczenie n
nundinatio
(rzeczownik odczasownikowy) od frymarczyć

fryzjer ˈfrɨzʲjɛr n
tonsor tosor
osoba zajmująca się obcinaniem włosów, ich czesaniem i pielęgnacją; u mężczyzn również goleniem

fryzjerka frɨˈzʲjɛrka n
tonstrix
forma żeńska od: fryzjer

fundamentalizm n
fundamentalismus
pozbawiony refleksji rygoryzm w przestrzeganiu zasad jakiejś religii albo ideologii, oparty na najbardziej dosłownej ich interpretacji

funkcja ˈfũŋkʦ̑ʲja n
functio
przeznaczenie, zadanie jakiegoś urządzenia lub osoby, cel jego działania;

funt fũnt n
libra
(jednostka monetarna) waluta niektórych państw

furosemid ˌfurɔˈsɛ̃mʲit n
Furosemidum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek odwadniający i przeciwnadciśnieniowy, diuretyk pętlowy

furunkuł n
furunculus
(medycyna, medyczny) czyrak, zgorzel

gad ɡat n
reptile
(herpetologia, herpetologiczny) zwierzę z gromady Reptilia, kręgowiec zmiennocieplny oddychający wyłącznie płucami;

gadolin ɡaˈdɔlʲĩn n
gadolinium
(chemia, chemiczny) srebrzystobiały metal; pierwiastek chemiczny o symbolu Gd i liczbie atomowej 64;

gady n
Reptilia
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Reptilia Laurenti, parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców, klasyfikowana w linneuszowskiej klasyfikacji kręgowców jako gromada;

gagat ˈɡaɡat n
gagates
(mineralogia, mineralogiczny) bitumiczna odmiana węgla brunatnego o zbitej, jednorodnej budowie;

gal ɡal n
gallium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ga i liczbie atomowej 31;

galaktyka ɡaˈlaktɨka n
galaxias
(astronomia, astronomiczny) duży obiekt składający się z miliardów gwiazd oraz czarnych dziur, pyłu i gazów;

galicyjski ˌɡalʲiˈʦ̑ɨjsʲci adj
galicius
dotyczący Galicji, związany z Galicją, pochodzący z Galicji (części Polski pod zaborami)

gameta ɡãˈmɛta n
gameta
(biologia, biologiczny) komórka służąca do rozmnażania płciowego;

gap niebieskonogi n
Sula nebouxii
(ornitologia, ornitologiczny) Sula nebouxii, gatunek ptaka z rodziny głuptaków;

garb ɡarp n
gibbus gibber gibba
(medycyna, medyczny) skrzywienie kręgosłupa polegające na jego zaokrągleniu;

garbarz ˈɡarbaʃ n
coriarius
(zawód, zawodowy, zawodowo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik lub robotnik zajmujący się garbowaniem skór

garbaty ɡarˈbatɨ adj
gibber
z widocznym skrzywieniem kręgosłupa; z garbem

gardło ˈɡardwɔ n
fauces guttur
(anatomia, anatomiczny) odcinek między przełykiem a jamą ustną, mieszczący się w przedniej części szyi;

garncarski adj
figlinus
dotyczący garncarstwa albo garncarza

garncarz rdzawy n
Furnarius rufus
(ornitologia, ornitologiczny) Furnarius rufus, gatunek ptaka z rodziny garncarzowatych, występującego w Ameryce Południowej;

garnek ˈɡarnɛk n
olla
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ognioodporny pojemnik do przygotowywania i przechowywania ciepłych potraw;

garum n
garum liquamen
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (historia, historyczny, historycznie) słony sos o wyrazistym smaku, sporządzany ze sfermentowanych ryb i wielu przypraw; podstawowy składnik wykwintnej kuchni starożytnego Rzymu;

gaskoński ɡaˈskɔ̃j̃sʲci adj
gasconicus
związany z Gaskonią lub Gaskończykami, dotyczący Gaskonii

gatunek gaˈtuŋki ɡaˈtũnɛk n
genus
odmiana czegoś, typ, rodzaj
species
(biologia, biologiczny) najniższa jednostka klasyfikacji organizmów żywych;

gaz ɡas n
gasum gasium
(technologia, technika, techniczny) substancja służąca do opalania, gotowania itp., w postaci gazu (1.1)
(wojskowość, wojskowy) gaz (1.1), mający właściwości trujące, używany jako broń chemiczna
gasum gasium gas
(fizyka, fizyczny) lotny stan materii;

gazański adj
gazensis
dotyczący Gazy lub Strefy Gazy, związany z Gazą lub Strefą Gazy

gazeta ɡaˈzɛta n
acta diurna acta
drukowany środek przekazu informacji, zazwyczaj ukazujący się codziennie;

gałeczka rogowa n
Sphaerium corneum
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Sphaerium corneum L., gatunek pospolitego małża słodkowodnego z rodziny kulkówkowatych;

gałka oczna n
bulbus oculi
(anatomia, anatomiczny) kulista część oka wypełniająca oczodół

gałązka ɡaˈwɔ̃w̃ska n
ramusculus
(zdrobniale) od: gałąź
mała gałąź

gałąź ˈɡawɔ̃w̃ɕ n
ramus termes
(botanika, botaniczny) boczny pęd drzewa lub krzewu

gdy ɡdɨ conjunction
quando
…rozpoczynający zdanie podrzędne określające czas zajścia czynności ze zdania głównego

gdy kota nie ma, myszy harcują ˈɡdɨ ˈkɔta ˈɲɛ‿ma ˈmɨʃɨ xarˈʦ̑ujɔ̃w̃ proverb
audacem reddit felis absentia murem mus salit in stratum, dum scit abesse catum
kiedy nie ma przez jakiś czas kontroli („kota”) nad podwładnymi lub podopiecznymi („myszami”), to następuje lekceważenie reguł, obowiązków itp.

gdzie ɟʥ̑ɛ interrogativePronoun
ubi ubinam
służący do tworzenia pytań o lokalizację

gdzie ɟʥ̑ɛ pronoun
ubi
…względny, zastępujący określenie miejsca
gdzieś (miejsce nie określone bliżej)

gdziekolwiek ɟʥ̑ɛˈkɔlvʲjɛk indefinitePronoun
ubicumque alicubi quacumque sicubi
(wskazuje na) bliżej nieokreślone miejsce

gdzieś ɟʥ̑ɛ̇ɕ indefinitePronoun
alicubi
w pewnym miejscu

gelazjański adj
Gelasianus
(historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do papieża Gelazego I; ,

genealogia ˌɡɛ̃nɛaˈlɔɟja n
genealogia
geneza rodu uwzględniająca następstwo pokoleń i koligacje

genialny adj
ingeniosus
wybitnie uzdolniony

gentamycyna ˌɡɛ̃ntãmɨˈʦ̑ɨ̃na n
gentamicinum
antybiotyk aminoglikozydowy zabijający bakterie tlenowe, wytwarzany przez promieniowce;

geograf ɡɛˈɔɡraf n
geographus
osoba zajmująca się geografią lub ucząca geografii

geografia ˌɡɛɔˈɡrafʲja n
geographia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka zajmująca się badaniem zjawisk przyrodniczych i społecznych na powierzchni Ziemi;

geologia ˌɡɛɔˈlɔɟja n
geologia
nauka zajmująca się budową, własnościami i historią Ziemi;

geometria ˌɡɛɔ̃ˈmɛtrʲja n
geometria
(matematyka, matematyczny) dział matematyki badający figury geometryczne i zależności między nimi
(matematyka, matematyczny) szerzej: dział matematyki badający dla wybranych przekształceń ich niezmienniki;

gepard grzywiasty n
Acinonyx jubatus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Acinonyx jubatus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący przede wszystkim w Afryce;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku gepardów grzywiastych (1.1)

german ˈɡɛrmãn n
germanium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ge i liczbie atomowej 32;

germański ɡɛrˈmãj̃sʲci adj
germanicus
dotyczący Germanów lub Germanii

gerundiwum n
gerundivum
(językoznawstwo, językoznawczy) łaciński imiesłów bierny czasu przyszłego, który określa czynność, jaka powinna zostać wykonana

gest ɡɛst n
gestus motus
ruch ciała, zazwyczaj dłoni, podkreślający treść wypowiedzi

gibon srebrzysty n
Hylobates moloch
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Hylobates moloch Audebert, gatunek małpy z rodziny gibonowatych, występujący na Jawie;
(zoologia, zoologiczny) małpa z gatunku gibonów srebrzystych (1.1)

giełda ˈɟɛwda n
bursa
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) instytucja publiczna, w której kupcy i pośrednicy (maklerzy) kupują lub sprzedają papiery wartościowe i niektóre towary masowe;

ginekomastia ˌɟĩnɛkɔ̃ˈmastʲja n
gynecomastia
(medycyna, medyczny) rozrost tkanki gruczołowej sutka u mężczyzny, objawiające się jego powiększeniem

gitara ɟiˈtara n
cithara
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) strunowy instrument muzyczny;

gladiator ɡlaˈdʲjatɔr n
gladiator
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: osoba walcząca dla uciechy publiczności na arenie z innymi osobami lub dzikimi zwierzętami;

gleba ˈɡlɛba n
terra
(geologia, geologiczny) (rolnictwo, rolniczy) powierzchniowa warstwa litosfery wzbogacona w substancje organiczne wskutek procesów glebotwórczych;

glediczja n
Gleditsia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) (systematyka) Gleditsia L., rodzaj drzew z rodziny bobowatych;
gleditsia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju glediczja (1.1)

glin ɡlʲĩn n
aluminium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Al i liczbie atomowej 13;

glina ˈɡlʲĩna n
argilla
(geologia, geologiczny) skała osadowa i materiał ceramiczny;

gliniasty adj
argillaceus
zawierający dużo gliny

glosariusz n
glossarium
słownik dołączony do tekstu objaśniający przestarzałe lub obecnie rzadko używane wyrazy

gluten ˈɡlutɛ̃n n
gluten
(biochemia, biochemiczny) mieszanina białek roślinnych, gluteniny i gliadyny, występująca w ziarnach niektórych zbóż;

gmina ˈɡmʲĩna n
commune
(administracja) podstawowa i zarazem najmniejsza jednostka samorządu terytorialnego;

gniazdo ˈɟɲazdɔ n
nidus
(zoologia, zoologiczny) konstrukcja lęgowa najczęściej ptaków i innych zwierząt;

gnicie n
putrefactio
(biologia, biologiczny) proces rozkładu materii ożywionej pod wpływem drobnoustrojów

gnostycyzm n
gnosticismus
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) synkretyczny nurt filozoficzno-religijny wczesnego chrześcijaństwa głoszący dualistyczą koncepcję świata, który łączył elementy religii chrześcijańskiej, filozofii hellenistycznej i z religii pogańskich Azji Mniejszej, Babilonu, Egiptu, Grecji i Syrii oraz motywy z astrologii i judaizmu;

gnostyczny adj
gnosticus
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z gnostycyzmem, dotyczący gnostycyzmu

gnu ɡnu n
connochaetes
(zoologia, zoologiczny) Connochaetes, rodzaj dużych antylop z rodziny krętorogich;

gnój ɡnuj n
fimum fimus
(rolnictwo, rolniczy) nawóz zwierzęcy; stałe i płynne odchody zwierzęce, zmieszane ze ściółką, używane do nawożenia gleby;

godność ˈɡɔdnɔɕʨ̑ n
dignitas
poczucie własnej wartości, szacunek dla samego siebie;

godny ˈɡɔdnɨ adj
dignus
wart, zacny

godzina ɡɔˈʥ̑ĩna n
hora
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) odstęp, przedział czasu równy 60 minutom; równy 3600 sekundom;
jedna z 24 chwil podczas doby oddzielonych od siebie co godzinę (1.1), począwszy od północy
(edukacja, edukacyjny) (uczniowskie) (zobacz) godzina lekcyjna

goleń ˈɡɔlɛ̃ɲ n
crus
(anatomia, anatomiczny) część nogi człowieka (lub tylnej kończyny zwierzęcia) znajdująca się między kolanem a stopą;

golić ˈɡɔlʲiʨ̑ v
tondeo
usuwać zarost lub owłosienie, tnąc je tuż przy skórze

goniec ˈɡɔ̃ɲɛʦ̑ n
cursor nuntius
roznosiciel korespondencji

gorliwość ɡɔrˈlʲivɔɕʨ̑ n
gnavitas
wykazywanie w czymś wytrwałości i zapału

gorycz n
amaritas
gorzki smak

goryczka wiosenna n
Gentiana verna
(botanika, botaniczny) Gentiana verna L., gatunek rośliny z rodziny goryczkowatych;

gorzki ˈɡɔʃʲci adj
amarus
(przenośnie, przenośnia) taki, który jest smutny, bolesny, nieprzyjemny
amarus amārus
taki, którego smak zawiera gorycz; przeciwny słodkiemu

gorzkoborowik żółtopory n
Caloboletus calopus
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Caloboletus calopus (Pers.) Vizzini, gatunek grzybów niejadalnych z rodziny borowikowatych;

gorący ɡɔˈrɔ̃nʦ̑ɨ adj
calidus igneus
bardzo ciepły, tak, że odczuwany nieprzyjemnie

gorączka ɡɔˈrɔ̃n͇ʧ̑ka n
febris
(medycyna, medyczny) stan, w którym temperatura ciała człowieka przekracza 38℃;
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) stan uniesienia emocjonalnego

gołąb ˈɡɔwɔ̃mp n
columba columbus
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości ptak często spotykany w miastach;

gołąb skalny n
Columba livia
(ornitologia, ornitologiczny) Columba livia, gatunek powszechnego, średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych

gołębi ɡɔˈwɛ̃mbʲi adj
columbinus
(zoologia, zoologiczny) charakterystyczny dla gołębia, dotyczący gołębia, odnoszący się do gołębia, związany z gołębiem

gołębnik ɡɔˈwɛ̃mbʲɲik n
columbarium
(zootechnika, zootechniczny) pomieszczenie lub budowla do hodowli gołębi

gościnność n
hospitalitas hospitium
szacunek, serdeczność i troskliwość okazywane gościom

gość ɡɔɕʨ̑ n
hospes
osoba przychodząca do kogoś w odwiedziny, zaproszona na spotkanie, przyjęcie, imprezę, bal, itp.

gra ɡra n
ludus
zabawa według ustalonych reguł;
(sport, sportowy) mecz
granie na instrumencie

grabarz ˈɡrabaʃ n
sepultor
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się kopaniem grobów i grzebaniem zmarłych;

gracja n
gratia
wdzięk, powab, lekkość

gracz ɡraʧ̑ n
lusor
uczestnik gry lub zawodów

grad ɡrat n
grando
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny w postaci kulek lodu;

gradowy adj
grandineus
dotyczący gradu, związany z gradem

grafit ˈɡrafʲit n
plumbago graphites
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana alotropowa węgla, krucha, stalowoszara, dobrze przewodząca prąd elektryczny i ciepło, używana do wyrobu ołówków, smarów, elektrod itd. czy jako moderator w elektrowniach jądrowych;

gramatyk ɡrãˈmatɨk n
grammaticus
specjalista w dziedzinie gramatyki

gramatyka ɡrãˈmatɨka n
grammatica
(językoznawstwo, językoznawczy) dział językoznawstwa obejmujący morfologię i składnię;

gramofon ɡrãˈmɔfɔ̃n n
discophonum
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do odtwarzania dźwięku zapisanego na płytach gramofonowych;

granat ˈɡrãnat n
malum granatum granatum
(spożywczy) owoc granatowca

granica ɡrãˈɲiʦ̑a n
finis
(administracja) umowna linia oddzielająca państwa, regiony itp.;

granulka n
granulum
małe nieregularne ziarno w formie których sprzedaje się niektóre produkty jak leki czy artykuły chemiczne

grasica n
thymus
(anatomia, anatomiczny) gruczoł układu chłonnego znajdujący się tuż za mostkiem, szczególnie aktywny w okresie dorastania;

grawiton n
graviton
(fizyka, fizyczny) hipotetyczny kwant pola grawitacyjnego;

grać ɡraʨ̑ v
sono ludo
brać udział w grze – sportowej, towarzyskiej itp.
cano
wydobywać dźwięki używając instrumentu muzycznego

grecki ˈɡrɛʦ̑ʲci adj
Graecus
związany z Grecją, dotyczący Grecji lub Greków
związany z Greckim Kościołem Prawosławnym

grecki ˈɡrɛʦ̑ʲci n
Graecus
(językoznawstwo, językoznawczy) język Greków i po części Cypryjczyków;

gregoriański ˌɡrɛɡɔrʲˈjä̃j̃sʲci adj
Gregorianus
odnoszący się do papieża Grzegorza I; ,
odnoszący się do papieża Grzegorza XIII; ,

groch ɡrɔx n
pisum
(botanika, botaniczny) Pisum L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;

gromada ɡrɔ̃ˈmada n
classis
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w zoologii niższa rangą od typu, wyższa od rzędu;
divisio
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w botanice niższa rangą od królestwa, wyższa od klasy;
grex
zbiorowisko przedmiotów, zwierząt czy ludzi, zwykle dość liczne

gromadzić ɡrɔ̃ˈmaʥ̑iʨ̑ v
congrego cumulo grego adgrego aggrego
składać, zbierać w jednym miejscu

gronkowiec złocisty n
Staphylococcus aureus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) Staphylococcus aureus Rosenbach, gatunek kulistej bakterii Gram-dodatniej tworzącej kolonie w kształcie gron, będącej komensalem ludzkiej mikroflory zasiedlającej skórę i górnych dróg oddechowych, potencjalnie chorobotwórczej

grosz ɡrɔʃ n
grossus
(jednostka monetarna) jednostka monetarna w Polsce, obecnie setna część złotego;

gruby ˈɡrubɨ adj
crassus obesus
otyły

gruchać v
raucito
o gołębiu: wydawać odgłosy godowe

gruczolakorak n
adenocarcinoma
(medycyna, medyczny) gruczołowata forma nowotworu

gruczoł ˈɡruʧ̑ɔw n
glandula
(anatomia, anatomiczny) narząd wydzielający potrzebne dla organizmu substancje;

grudzień ˈɡruʥ̑ɛ̇̃ɲ n
December december
dwunasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

grupa ˈɡrupa n
circulus
zbiór osób lub zwierząt (rzadziej: przedmiotów) znajdujących się blisko siebie
grex
zbiór elementów (żywych lub martwych) o wspólnej cesze

grupa krwi n
genus sanguinis serotypus sanguinis typus sanguinis
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) typ krwi ze względu na zestaw antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych

grusza ˈɡruʃa n
pirus
(botanika, botaniczny) Pyrus L., rodzaj drzewa owocowego z rodziny różowatych;

gruszka ˈɡruʃka n
pirum pirus
(spożywczy) owoc gruszy;

gruszyczka n
Pyrola
(botanika, botaniczny) Pyrola L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;
pyrola
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju gruszyczka (1.1)

gruźlica ɡruʑˈlʲiʦ̑a n
phthisis tuberculosis
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba zakaźna atakująca głównie płuca;

gruźliczy adj
phthisicus
(medycyna, medyczny) związany z gruźlicą, dotyczący gruźlicy

gryf ɡrɨf n
gryps gryphus grypus
(mitologia, mitologiczny) fantastyczny stwór z ciałem lwa oraz szponami i głową orła;

gryźć ɡrɨɕʨ̑ v
mordere
zatapiać w czymś zęby

grzbiet ɡʒbʲjɛt n
dorsum spina
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część tułowia u zwierząt, przeciwna do strony brzusznej

grzebień ˈɡʒɛbʲjɛ̇̃ɲ n
pecten
(fryzjerstwo, fryzjerski) przyrząd do czesania, rozczesywania włosów;

grzech ɡʒɛx n
peccatum scelus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celowe przekroczenie norm moralnych uznawanych w danej religii;

grzeszyć ˈɡʒɛʃɨʨ̑ v
pecco
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) popełniać grzech, łamać zasadę (najczęściej moralną) narzuconą przez dany system religijny

grzmot ɡʒmɔt n
tonitrus tonitruum
huk towarzyszący, wraz z błyskawicą, piorunowi
silny huk

grzyb ɡʒɨp ˈɡʒɨbɨ n
boletus fungus
(przenośnie, przenośnia) coś w kształcie grzyba (1.2), np. chmura po wybuchu
fungus boletus
owocnik grzyba (1.1) kapeluszowego, np. borowik, maślak, kurka, muchomor
(mikologia, mikologiczny) organizm cudzożywny plechowy;

grzybica n
mycosis
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna wywoływana przez mikroskopijne grzyby;

grzybówka różowa n
Mycena rosea
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Mycena rosea Gramberg, gatunek grzybów trujących z rodziny grzybówkowatych;

grób ɡrup n
sepulcrum
przykryty dół, gdzie jest pochowany zmarły;

grążel żółty n
Nuphar lutea Nuphar luteum
(botanika, botaniczny) Nuphar lutea L., gatunek wodnej byliny z rodziny grzybieniowatych o własnościach trujących;

guacamole n
guacamole
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) meksykański sos przyrządzany na bazie awokado;

gubernator ˌɡubɛrˈnatɔr n
gubernator
(administracja) tytuł wysokich urzędników zarządzających częścią terytorium w niektórych państwach;

gupik n
Poecilia reticulata
(ichtiologia, ichtiologiczny) Poecilia reticulata, gatunek południowoamerykańskiej ryby z rodziny piękniczkowatych;

gust ɡust n
subtilitas
poczucie piękna i harmonii

guzik ˈɡuʑik n
bulla
(krawiectwo) element ubioru służący do zapinania np. płaszcza, swetra, spodni;

gwardian n
guardianus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony niektórych męskich domów zakonnych;

gwałtownie ɡvawˈtɔvʲɲɛ adv
rapaciter
intensywnie

gwałtowny ɡvawˈtɔvnɨ adj
asper
o człowieku impulsywny, porywczy, burzliwy, żywiołowy, wybuchowy

gwiazda ˈɡvʲjazda n
Myriostoma
(biologia, biologiczny) rodzaj grzyba z rodziny gwiazdoszowatych;
astrum stella sidus
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie będące skupiskiem związanej grawitacyjnie materii, w której zachodzą reakcje syntezy jądrowej;

gwiazdozbiór ɡvʲjazˈdɔzbʲjur n
constellatio
(astronomia, astronomiczny) grupa gwiazd, zajmujących pewien obszar nieba;

gwóźdź ɡvuɕʨ̑ n
clavus clāvus
podłużny cienki metalowy trzpień, o jednym końcu ostrym, a drugim zakończonym płaską główką, służący do łączenia elementów;

góra ˈɡura n
mons mōns
(geografia, geograficzny) duże wzniesienie terenu;
mōns
(potocznie, potoczny) duża sterta czegoś

góra lodowa ˈɡura lɔˈdɔva n
mons glacialis
olbrzymia bryła lodu unosząca się na falach morza lub oceanu;

góralek n
hyrax
(zoologia, zoologiczny) zwierzę współcześnie zaliczane do rodziny góralkowatych

górny ˈɡurnɨ adj
superus
taki, który jest na pewnej wysokości, w górze

górski ˈɡursʲci adj
montanus
związany z górami, dotyczący gór

gówno ˈɡuvnɔ n
merda
(wulgarnie, wulgaryzm) odchody stałe, kał
(wulgarnie, wulgaryzm) (przenośnie, przenośnia) coś brzydkiego, bezwartościowego

gąbka ˈɡɔ̃mpka n
spongia
najczęściej miękki, piankowy przedmiot wchłaniający wodę, wykorzystywany do utrzymania czystości ludzkiego ciała i przedmiotów;

gąsienica ˌɡɔ̃w̃ɕɛ̇̃ˈɲiʦ̑a n
eruca
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) larwa motyla; także każdy owad o wielu odnóżach i bez skrzydeł;
(motoryzacja) (technologia, technika, techniczny) metalowa taśma umieszczana na spodzie niektórych pojazdów zastępująca koła i umożliwiająca im poruszanie się w trudnym terenie

gęś ɡɛ̃j̃ɕ ɡɛ̃w̃ɕ ɡɛ̃ɕ n
anser
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z mięsa gęsi (1.2), rzadziej gęsi (1.1)
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) kobieta ograniczona, naiwna, głupia, niedoświadczona

gęś zbożowa ˈɡɛ̃w̃ʑ zbɔˈʒɔva n
Anser fabalis
(ornitologia, ornitologiczny) Anser fabalis, gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych;
anser fabalis
(ornitologia, ornitologiczny) duży wędrowny ptak wodny z gatunku gęsi zbożowych (1.1)

gładkość ˈɡwatkɔɕʨ̑ n
levitas
cecha tego, co jest gładkie

głodno adv
esurienter
odczuwając głód

głodny ˈɡwɔdnɨ adj
jejunus
czujący potrzebę zjedzenia czegoś; również w użyciu rzeczownikowym ten, kto jest głodny

głos ɡwɔs n
vox
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) partia jednego z wokalistów w utworze zespołowym
zdanie, osąd, opinia
zdolność wydawania głosu (1.1)
decyzja wyrażona podczas wyborów, głosowania
vox sonus
dźwięk wydawany przez istoty żyjące

głosowy adj
vocalis
związany z głosem, dotyczący głosu

głowa ˈɡwɔva n
caput
(anatomia, anatomiczny) część ciała zwierząt i człowieka, znajdująca się u góry lub z przodu ciała, zawierająca mózg;
(przenośnie, przenośnia) jedna osoba lub zwierzę jako jednostka
(przenośnie, przenośnia) osoba przewodnicząca czemuś

głośnia n
glottis
(anatomia, anatomiczny) aparat głosowy położony wewnątrz jamy pośredniej krtani

głośny ˈɡwɔɕnɨ adj
magnus
taki, który jest dobrze słyszalny

głubczycki ɡwupˈʧ̑ɨʦ̑ʲci adj
leobschicensis lubschiczensis
od Głubczyce

głuchota ɡwuˈxɔta n
surditas
utrata zdolności słyszenia;

głuchy ˈɡwuxɨ adj
surdus
niesłyszący, pozbawiony zmysłu słuchu

głupi ˈɡwupʲi adj
stultus
bez głębszego znaczenia, pozbawiony sensu
naiwny, łatwowierny, dający się wykorzystywać
stultus blennus
niemądry, ograniczony intelektualnie

głód ɡwut n
fames
(przenośnie, przenośnia) uczucie potrzeby osiągnięcia, zdobycia, zrobienia czegoś
fames esuries esuritio ieiunium inedia
(fizjologia, fizjologiczny) uczucie potrzeby zjedzenia pożywienia;

głóg ɡwuk n
Crataegus
(botanika, botaniczny) Crataegus L., rodzaj krzew lub niskie drzewo z rodziny różowatych, o ciernistych pędach, białych lub czerwonych kwiatach i kulistych owocach;
crataegus
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodzaju głóg (1.1)

główny ˈɡwuvnɨ adj
principalis
taki, który pełni najważniejszą rolę, jest najistotniejszy

głęboki ɡwɛ̃mˈbɔci adj
profundus
charakteryzujący się dużym wymiarem w głąb czegoś, daleko od brzegu
mający duży stopień zaawansowania, nasilenia, nasycenia
(przenośnie, przenośnia) taki, który nie ma banalnego, powierzchownego znaczenia; jest dociekliwy, zawierający istotę omawianego problemu

głęboko ɡwɛ̃mˈbɔkɔ adv
profunde
daleko w głębi

głębokość ɡwɛ̃mˈbɔkɔɕʨ̑ n
altitudo profunditas
odległość od powierzchni lub poziomu czegoś w dół, do dna lub w głąb, do wnętrza

habilitacja n
habilitatio
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (urzędowy) procedura pozwalająca na uzyskanie stopnia naukowego wyższego niż stopień doktora; po jego zdobyciu można się ubiegać o tytuł profesora;

hafn xafn̥ n
hafnium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hf i liczbie atomowej 72

hak xak n
subscus
przyrząd ułatwiający ciągnięcie lin lub obręczy, zawieszenie czegoś itp.

halucynacja ˌxaluʦ̑ɨ̃ˈnaʦ̑ʲja n
hallucinatio
(psychologia, psychologiczny) odbierane zmysłami wrażenie czegoś, co nie istnieje, z przekonaniem, że jest rzeczywiste;

hanacki adj
hanaticus
odnoszący się do morawskiego regionu etnicznego Hany

handel ˈxãndɛl n
commercium mercatura
proces gospodarczy polegający na sprzedaży i kupnie; wymiana dóbr materialnych;

handlarz ˈxãndlaʃ n
nundinator
osoba zajmująca się drobnym handlem

handlowanie ˌxãndlɔˈvãɲɛ n
nundinatio
kupowanie i sprzedawanie w celu osiągnięcia zysku

handlowiec n
mercator
(handel, handlowy) człowiek zajmujący się handlem

haniebnie adv
foede ignominiose infamiter
zasługując na hańbę

harfa ˈxarfa n
harpa psalterium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy w kształcie trójkąta;

haruspik n
haruspex aruspex
(historia, historyczny, historycznie) starożytny etruski wróżbita;

has xas n
hassium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hs i liczbie atomowej 108;

hańba ˈxãɲba n
infamia
(książkowy) coś, co przynosi wstyd, stanowi ujmę dla honoru

heban ˈxɛbãn n
hebeneus
cenne drewno różnych gatunków drzew (głównie hebanowców) rosnących w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej;

hebanowy adj
ebeneus ebeninus hebeneus hebeninus
głęboko czarny lub bardzo ciemny
hebeneus ebeneus ebeninus hebeninus
wykonany z hebanu, dotyczący hebanu

hebrajski xɛˈbrajsʲci adj
hebraeus
związany z Hebrajczykami

hebrajski xɛˈbrajsʲci n
hebraeus
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy kananejskiej języków semickich;

hej xɛj interjection
io
zwrócenie czyjejś uwagi

hejże interjection
io
zwrócenie czyjejś uwagi

heksametr n
hexameter
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) sylabotoniczna akcentuacyjna miara wierszowa

hel xɛl n
helium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu He i liczbie atomowej 2;

helwecki adj
Helveticus
(dawniej, dawny) szwajcarski

hemi- prefix
hemi-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z połowicznością, połową

hemistych n
hemistichium
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) półwiersz

hemoglobina n
haemoglobinum
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) białko i barwnik erytrocytów nadający krwi czerwony kolor, którego głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu

heparyna ˌxɛpaˈrɨ̃na n
heparinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwzakrzepowy, aktywator antytrombiny;

heptagram n
heptagrammum
(geometria) figura w kształcie regularnej siedmioramiennej gwiazdy

heptarchia n
heptarchia
(historia, historyczny, historycznie) grupa wczesnośredniowiecznych królestw anglosaskich na terenie Anglii

herb xɛrp n
sigillum
(heraldyka, heraldyczny) dziedziczny znak szlachecki;

herbata xɛrˈbata n
thea
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój, napar z herbaty (1.2);

heretycki ˌxɛrɛˈtɨʦ̑ʲci adj
haereticus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dotyczący heretyka, herezji

heretyk xɛˈrɛtɨk n
haereticus haereseus haeresiacus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) zwolennik herezji

herezja xɛˈrɛzʲja n
haeresis
(przenośnie, przenośnia) kontrowersyjny pogląd, odstępstwo od powszechnie przyjętych poglądów
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pogląd religijny sprzeczny z dogmatami religii panującej;

herezjarcha n
haeresiarcha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) założyciel lub przywódca ruchu religijnego uznanego za heretycki przez denominację, z której ruch ten się wydzielił;

hermeneutyka n
hermeneutica
(językoznawstwo, językoznawczy) (teologia, teologiczny) sztuka objaśniania tekstów literackich;

heroina ˌxɛrɔˈ<sup>j</sup>ĩna n
heroinum
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, pochodna morfiny, biały krystaliczny proszek;

hetman ˈxɛtmãn n
regina
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się w każdym kierunku;

hełm xɛwm n
cassis cassida
zwykle usztywnione nakrycie głowy chroniące ją przed urazami;

hiacynt ˈxʲjaʦ̑ɨ̃nt n
hyacinthus hyacinthos
(botanika, botaniczny) wieloletnia roślina cebulowa z rodzaju Hyacinthus L. o ozdobnych kwiatach;

hiena ˈxʲjɛ̃na n
hyaena hyena hyæna
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak przypominający masywnego kota i żywiący się padliną;

hierarchia xʲjɛˈrarxʲja n
hierarchia
układ elementów jakiejś struktury uporządkowany od najwyższych do najniższych według określonego kryterium;

hinduizm xʲĩnˈdu<sup>j</sup>ism̥ n
hinduismus
(teologia, teologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wierzeń religijnych wyznawanych głównie na Półwyspie Indyjskim;

hiperbola ˌxʲipɛrˈbɔla n
hyperbole
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) zabieg stylistyczny polegający na wyolbrzymieniu, przejaskrawieniu cech przedmiotów, osób, zjawisk;

hipoaldosteronizm n
hypoaldosteronismus
(medycyna, medyczny) zaburzenia spowodowane przez niedobór albo niewystarczające działanie aldosteronu

hipochondria n
hypochondria
(medycyna, medyczny) chorobliwy strach o własne zdrowie i życie; ciągłe doszukiwanie się u siebie objawów chorób, wyolbrzymianie dolegliwości

hipodrom n
hippodromos
(architektura, architektoniczny) (sport, sportowy) starożytny konny tor wyścigowy o kształcie wydłużonego, zaokrąglonego prostokąta

hipokorystyk n
hypokorisma
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz pieszczotliwy;

hipomagnezemia ˌxʲipɔ̃maɡnɛˈzɛ̃mʲja n
hypomagnesaemia
(medycyna, medyczny) obniżone stężenie magnezu we krwi;

hipopotam ˌxʲipɔˈpɔtãm n
hippopotamus
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych prowadzący ziemnowodny tryb życia;

hiposmia n
hyposmia
zmniejszona zdolność do wyczuwania zapachów;

hipoteczny adj
hypothecarius
związany z hipoteką, dotyczący hipoteki

hipoteka ˌxʲipɔˈtɛka n
hypotheca
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj zabezpieczenia długu poprzez umożliwienie wierzycielowi odzyskanie go z nieruchomości, której to zabezpieczenie dotyczy;

hipoteza ˌxʲipɔˈtɛza n
hypothesis
niepotwierdzony konstrukt myślowy wyjaśniający dane zagadnienie;

hippoński adj
Hipponensis
odnoszący się do Hippony, związany z Hipponą

histologia n
histologia anatomia histologica microanatomia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka o tkankach

historia xʲiˈstɔrʲja n
historia
nauka zajmująca się badaniem przeszłości;

historyczny ˌxʲistɔˈrɨʧ̑nɨ adj
historicus
związany z historią, z przeszłością, opisujący przeszłość

historyk xʲiˈstɔrɨk n
historicus
specjalista w dziedzinie historii, badacz dziejów

hiszpanka xʲiʃˈpãnka n
Morbus Hispanicus
(potocznie, potoczny) groźna dla życia odmiana grypy, która w latach 1918-1919 wywołała pandemię;

hiszpański xʲiʃˈpãj̃sʲci adj
hispanicus
nawiązujący do/pochodzący z Hiszpanii lub odnoszący się do Hiszpanów

hodologia n
hodologia
(medycyna, medyczny) nauka o szlakach nerwowych i połączeniach nerwowych
nauka o drogach

hoja ˈxɔja n
Hoya
(botanika, botaniczny) Hoya R.Br., rodzaj roślin z rodziny toinowatych;
hoya
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju hoja (1.1)

hokej na lodzie ˈxɔkɛj na‿ˈlɔʥ̑ɛ n
alsulegia glacialis
(sport, sportowy) hokej rozgrywany na lodowisku;

holm xɔlm n
holmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ho i liczbie atomowej 67;

homar ˈxɔ̃mar n
cammarus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) danie z homara (1.1)
cammarus locusta gammarus
(zoologia, zoologiczny) skorupiak z rzędu homarowatych – Nephropidae – masowo poławiany dla celów spożywczych;

homeo-
homoeo-
pierwszy człon wyrazów złożonych mający znaczenie: podobny

homeopatia ˌxɔ̃mɛɔˈpatʲja n
homeopathia
leczenie schorzenia za pomocą rozcieńczonego czynnika wywołującego daną chorobę;

homilia n
homilia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tekst wygłoszonej homilii (1.1)
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w katolicyzmie kazanie mszalne do tekstów biblijnych, które może głosić tylko kapłan lub diakon;

homogeniczny adj
homogeneus
jednorodny, taki, który nie wykazuje różnic w np. budowie

homoseksualista ˌxɔ̃mɔsɛksu<sup>w</sup>aˈlʲista n
homosexualis cinaedus draucus
(seksuologia, seksuologiczny) mężczyzna o homoseksualnej orientacji seksualnej;

homoseksualizm ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
homosexualitas
(seksuologia, seksuologiczny) kierowanie popędu seksualnego do osobników tej samej płci

homoseksualny ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
homosexualis
związany z homoseksualizmem, dotyczący homoseksualizmu

hoplita xɔˈplʲita n
hoplites
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ciężkozbrojny żołnierz piechoty starożytnej Grecji walczący w falandze;

hosanna interjection
hosanna osanna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pierwotnie wezwanie do Boga o pomoc, współcześnie wykrzyknik stosowany jako radosna inwokacja;

hospitalizacja ˌxɔspʲitalʲiˈzaʦ̑ʲja n
hospitatio
(medycyna, medyczny) umieszczenie pacjenta w szpitalu

hostia ˈxɔstʲja n
hostia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) okrągły opłatek z mąki pszennej używany podczas mszy oraz wystawiany w monstrancji do adoracji;

hotel ˈxɔtɛl n
deversorium caupona
(hotelarstwo) budynek do czasowego pobytu za opłatą;

hrabia ˈxrabʲja n
comes
tytuł szlachecki;

hrabina xraˈbʲĩna n
comitessa comitissa
żona hrabiego

humanizm n
humanismus
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) intelektualny i kulturalny prąd epoki Odrodzenia przedkładający sprawy ludzkie, doczesne nad to, co nieziemskie
postawa moralna i intelektualna przejawiająca się zainteresowaniem człowiekiem, jego dobrem, godnością i wolnością

humerał n
amictus
(kościelny) element stroju liturgicznego w katolicyzmie w formie płóciennej chusty;

humorystyczny adj
facetus
dowcipny, zabawny, śmieszny, żartobliwy

hurma hebanowa n
Diospyros ebenum
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Diospyros ebenum J.Koenig ex Retz., gatunek drzewa z rodziny hebankowatych, rosnący dziko w Indiach i na Sri Lance;

huzar n
hussaro
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz jazdy lekkiej;

huśtawka xuɕˈtafka n
oscillum
przyrząd do bujania dzieci;

hybryda xɨ.ˈbrɨ.da n
hybrida hibrida ibrida
(biologia, biologiczny) roślina lub zwierzę powstałe ze skrzyżowania osobników należących do dwóch różnych odmian, ras lub gatunków;

hybrydowy adj
miscellus
stanowiący wynik działania dwóch lub więcej czynników

hydrologia ˌxɨdrɔˈlɔɟja n
hydrologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) nauka o wodzie występującej w przyrodzie;

i i conjunction
et
…uwydatniający znaczenie (przy powtórzeniach)
et -que atque at
…łączący słowa i zdania równorzędne

i Herkules nie pomoże, kiedy ludzi całe morze ˌi‿xɛrˈkulɛsʲ ˌɲɛ‿pɔ̃ˈmɔʒɛ ˈcɛdɨ ˈluʥ̑i ˈʦ̑awɛ ˈmɔʒɛ proverb
nec Hercules contra plures
nawet heros nie pokona dużej liczby przeciwników naraz

i tak dalej adv
et cetera
wyrażenie zamykające wypowiedź, zastępujące dalszy ciąg wyliczenia

ibis ˈibʲis n
ībis
(ornitologia, ornitologiczny) ptak brodzący z podrodziny ibisów, Threskiornithinae;

ibuprofen n
Ibuprofenum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) niesteroidowy środek przeciwzapalny, przeciwbólowy, przeciwgorączkowy, pochodna kwasu propionowego

ichtiologia ˌixtʲjɔˈlɔɟja n
ichthyologia
(zoologia, zoologiczny) nauka o rybach;

ichtiostega n
Ichthyostega
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) Ichthyostega, rodzaj jednego z najstarszych płazów, uznawanego za formę przejściową pomiędzy rybami a płazami

idarubicyna ˌidarubʲiˈʦ̑ɨ̃na n
idarubicinum
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, syntetyczny lek stosowany w leczeniu białaczki;

ideologia ˌidɛɔˈlɔɟja n
ideologia
system poglądów, idei jednostki lub grupy; wspólnota światopoglądów, której celem jest świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego, grupowego lub narodowego

ideologiczny ˌidɛɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
ideologicus
związany z ideologią, mający cechy ideologii

idy ˈidɨ n
idus
(historia, historyczny, historycznie) w kalendarzu rzymskim trzynasty, a w marcu, maju, lipcu i październiku piętnasty dzień miesiąca;

igła ˈiɡwa n
acus
(krawiectwo) cienki podłużny przedmiot o ostrym zakończeniu, najczęściej wykonany z metalu;
(technologia, technika, techniczny) element wytwarzający drgania podczas przesuwania się w rowku płyty gramofonowej

ikona iˈkɔ̃na n
icon
(sztuka) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obraz sakralny, malowany na drewnie, wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne;

ikonografia n
iconographia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (sztuka) naukowe interpretowanie obrazów;

ile ˈilɛ interrogativePronoun
quantus
używany do pytania o wielkość
quot
używany do pytania o liczność elementów w zbiorze

ile ˈilɛ pronoun
quantus
rozpoczynający zdanie podrzędne określające wielkość czegoś
quot
rozpoczynający zdanie podrzędne określające liczność elementów w zbiorze

ileus n
ileus ileos
(medycyna, medyczny) stan niedrożności jelita

ilość ˈilɔɕʨ̑ n
quantitas
liczba określająca objętość lub masę;

imbir ˈĩmbʲir n
zingiber
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z imbiru lekarskiego, Zingiber officinale Rosc., w formie świeżego kłącza lub proszku
zingiber Zingiber
(botanika, botaniczny) Zingiber Boehm., rodzaj roślin wieloletnich, pochodzących z Azji i Australii;

imiesłów ĩˈmʲjɛswuf n
participium
(gramatyka) forma czasownika używana jako przymiotnik lub przysłówek;

imikwimod ˌĩmʲiˈkfʲĩmɔt n
imiquimodum
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, lek przeciwnowotworowy, przeciwwirusowy i immunomodulujący;

imipenem ˌĩmʲiˈpɛ̃nɛ̃m n
imipenemum
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny z grupy karbapenemów, antybiotyk beta-laktamowy o działaniu bakteriobójczym;

imię ˈĩmʲjɛ n
nomen
imię (1.1) i nazwisko
(przestarzałe, przestarzały) rzeczownik (imię rzeczowne), przymiotnik (imię przymiotne), liczebnik (imię liczbowe), zaimek lub imiesłów;
nomen praenomen
indywidualna nazwa osoby i stworzeń wyższych (anioła, boga, diabła itd.), zwierzęcia, rośliny itp.;

imperium ĩmˈpɛrʲjũm n
imperium
wielkie i potężne państwo, które podporządkowuje sobie inne kraje

in situ adv
in situ
w swoim pierwotnym, naturalnym położeniu, miejscu

in suspenso adv
in suspenso
w zawieszeniu

ind ĩnt n
indium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu In i liczbie atomowej 49;

indakaterol n
indacaterolum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek do stosowania wziewnie przy leczeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, będący agonistą receptora β2-adrenergicznego

indeterminizm n
indeterminismus
(filozofia, filozoficzny) koncepcja dopuszczająca, że ta sama przyczyna może prowadzić do innych skutków;

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci adj
indonesicus
odnoszący się do państwa Indonezja

inercja ĩˈnɛrʦ̑ʲja n
inertia
bierne poddawanie się, niechęć do czynu, brak woli podjęcia własnej inicjatywy

infamia ĩnˈfãmʲja n
infamia
(przestarzałe, przestarzały) pozbawienie kogoś dobrego imienia, czyn niegodny, haniebny narażający na utratę dobrego imienia

infekcja ĩnˈfɛkʦ̑ʲja n
infectio
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) proces chorobowy wywołany przez drobnoustroje chorobotwórcze w organizmie;

infekcyjne zapalenie stawów ˌĩnfɛkˈʦ̑ɨjnɛ ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈstavuf n
arthritis infectiosa
(medycyna, medyczny) zapalenie stawu wywołane przez drobnoustroje w błonie maziowej stawu

inflacja ĩnˈflaʦ̑ʲja n
inflatio
(ekonomia, ekonomiczny) postępujący spadek wartości pieniądza prowadzący do wzrostu cen;

influenca ˌĩnfluˈ<sup>w</sup>ɛ̃nʦ̑a n
influentia
(przestarzałe, przestarzały) (medycyna, medyczny) grypa

informacja ˌĩnfɔrˈmaʦ̑ʲja n
informatio
poinformowanie o czymś, zakomunikowanie

informatyka ˌĩnfɔrˈmatɨka n
informatica
nauka o gromadzeniu i przetwarzaniu informacji;

infuła n
infula
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczne nakrycie głowy biskupów, infułatów i opatów

ingrediencja ˌĩŋɡrɛˈdʲjɛ̃nʦ̑ʲja n
ingredientia
składnik jakiejś mieszaniny lub przepisu, najczęściej kulinarnego lub mikstury lekarskiej, rzecz wchodząca w skład czegoś

inkarceracja n
incarceratio
(książkowy) (socjologia, socjologiczny) (psychologia, psychologiczny) pozbawienie wolności, uwięzienie

inkomodować ˌĩŋkɔ̃mɔˈdɔvaʨ̑ v
incommodo
(przestarzałe, przestarzały) trudzić kogoś, przeszkadzać komuś, niepokoić, sprawiać kłopot, niewygodę; krępować

inkwizytor n
inkvizitorius
(historia, historyczny, historycznie) członek sądu inkwizycyjnego

inny ˈĩnːɨ adj
alius
w użyciu rzeczownikowym ktoś inny (2.1), coś innego

inny ˈĩnːɨ indefinitePronoun
alius alter
nie ten, jakiś odmienny

inspirować v
inspiro
dostarczać natchnienia

instalator n
installator
(technologia, technika, techniczny) osoba zakładająca instalację

instrument ĩw̃ˈstrũmɛ̃nt n
organum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd wytwarzający dźwięk, (zobacz) instrument muzyczny

instrument muzyczny n
instrumentum musicum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd służący do wytwarzania dźwięków muzycznych;

instrumentalny adj
instrumentalis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonywany za pomocą instrumentów muzycznych, bez udziału śpiewu

instynkt ˈĩw̃stɨ̃ŋkt n
instinctus
wrodzona zdolność nieracjonalnego, acz adekwatnego zachowywania się w danej sytuacji

instytucja ˌĩw̃stɨˈtuʦ̑ʲja n
institutio
zakład o charakterze publicznym zajmujący się określonym zakresem spraw

instytut ĩw̃ˈstɨtut n
institutum
nazwa różnego typu instytucji, przede wszystkim naukowo-badawczych i dydaktycznych;

insula ĩw̃ˈsula n
insula
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) kamienica czynszowa w starożytnym Rzymie;

insularny ˌĩw̃suˈlarnɨ adj
insularis
(zobacz) wyspiarski

insulina ˌĩw̃suˈlʲĩna n
insulinum
(fizjologia, fizjologiczny) hormon produkowany przez trzustkę;
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczny hormon lub jego analog stosowany jako lek w terapii cukrzycy

insurekcja ˌĩw̃suˈrɛkʦ̑ʲja n
insurectio
(książkowy) powstanie zbrojne

inteligencja ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃nʦ̑ʲja n
intelligentia
sprawność umysłowa, umiejętność polegająca na rozumieniu danych sytuacji;

intencja ĩnˈtɛ̃nʦ̑ʲja n
intentio
chęć, zamiar

intensywny ˌĩntɛ̃w̃ˈsɨvnɨ adj
amplus
natężony, mocny, nasycony

interwencja ˌĩntɛrˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
interventio
wejście pomiędzy, mieszanie się do czegoś, aby osiągnąć zamierzony cel

interwenient ˌĩntɛrˈvɛ̃ɲɛ̃nt n
interventio
(przestarzałe, przestarzały) osoba, która interweniuje

interweniować ˌĩntɛrvɛ̃ˈɲɔvaʨ̑ v
interventio
mieszać się w sprawy kogoś innego lub innego kraju, w celu uzyskania określonego efektu

introspekcyjny ˌĩntrɔspɛkˈʦ̑ɨjnɨ adj
introspectus
(psychologia, psychologiczny) taki, który opiera się na introspekcji, dotyczy introspekcji

inwencja ĩnˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
inventio
cecha kogoś, kto jest pomysłowy i wynajduje rzeczy nowe, oryginalne

inwentaryzacja ˌĩnvɛ̃ntarɨˈzaʦ̑ʲja n
inventarium
spisywanie inwentarza

inwentarz ĩnˈvɛ̃ntaʃ n
inventarium
trwałe składniki majątku danej osoby fizycznej lub prawnej

inwokacja ˌĩnvɔˈkaʦ̑ʲja n
invocatio
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) apostrofa

inwolucja n
involutio
rozwój wsteczny, uwstecznianie się czegoś

inżynier ĩn͇ˈʒɨ̃ɲɛr n
ingeniator
człowiek zajmujący się zawodowo inżynierią, mający wyższe wykształcenie techniczne;

iperyt siarkowy iˈpɛrɨtʲ ɕarˈkɔvɨ n
yperitum
(chemia, chemiczny) (wojskowość, wojskowy) związek siarkoorganiczny z grupy tioeterów stosowany jako parzący bojowy środek trujący, gęsta, oleista ciecz o działaniu silnie trującym, po raz pierwszy zastosowany z powodzeniem w 1917 roku pod Iprą w Belgii;

irbis śnieżny n
Panthera uncia
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera uncia Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Azji Środkowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku irbisów śnieżnych (1.1)

ironia iˈrɔ̃ɲja n
ironia
zawoalowana drwina, szyderstwo lub złośliwość ukryte pod pozorną aprobatą;

ironiczny ˌirɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
ironicus
zawierający ukryte szyderstwo, drwiący pod pozorem czegoś innego

iryd ˈirɨt n
iridium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ir i liczbie atomowej 77

iskra ˈiskra n
scintilla
rozżarzona cząstka płonącego ciała oddzielająca się od całości

islamofobia ˌislãmɔˈfɔbʲja n
islamophobia
uprzedzenie, niechęć, wrogość w stosunku do islamu i muzułmanów;

istnieć ˈistʲɲɛ̇ʨ̑ v
sum
być, występować w rzeczywistości

istota iˈstɔta n
creatura
stworzenie, osoba, żyjący organizm, postać

iterb ˈitɛrp n
ytterbium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Yb i liczbie atomowej 70;

itr itr̥ n
yttrium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Y i liczbie atomowej 39;

izoglosa ˌizɔˈɡlɔsa n
isoglossa
(językoznawstwo, językoznawczy) linia na mapie wyznaczająca zasięg danej cechy językowej

izotop iˈzɔtɔp n
isotopus
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) każda z odmian tego samego pierwiastka chemicznego, która ma jednakową liczbę protonów w atomach, lecz różne liczby neutronów;

iść iɕʨ̑ v
eo
poruszać się, zmieniać swoje położenie za pomocą nóg, nie tracąc przy tym ani na chwilę kontaktu z podłożem

ja ja n
ego
jaźń, jestestwo

ja ja personalPronoun
ego
pierwsza osoba liczby pojedynczej

jabłko ˈjap.kɔ ˈjap.w̥kɔ n
malum pomum
(spożywczy) owoc jabłoni
przedmiot w kształcie jabłka (1.1) lub je przypominający
patella
(potocznie, potoczny) rzepka w kolanie

jabłko Adama ˈjap.kɔ a.ˈdã.ma ˈjapw̥.kɔ a.ˈdã.ma n
pomum Adami
(przenośnie, przenośnia) (anatomia, anatomiczny) (zobacz) grdyka (u mężczyzn)

jabłoń ˈjabwɔ̃ɲ n
malus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) drzewo, na którym rosną jabłka;

jad jadɨ jat n
venenum
(chemia, chemiczny) (toksykologia) (zoologia, zoologiczny) substancja pochodzenia zwierzęcego, roślinnego lub bakteryjnego mająca właściwości toksyczne dla innego organizmu;

jadalny jaˈdalnɨ adj
edulis comestibilis
nadający się do jedzenia; taki, którym nie można się otruć

jagniątko jäɟˈɲɔ̃ntkɔ n
agnellus
(zdrobniale) od: jagnię

jagnię ˈjäɟɲɛ n
agnus
(zoologia, zoologiczny) młode owcy;

jagoda jaˈɡɔda n
bacca baca
(botanika, botaniczny) owoc mięsisty zawierający wewnątrz nasiona;

jaguar amerykański n
Panthera onca
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera onca Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Amerykach;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku jaguarów amerykańskich (1.1)

jaguarundi amerykański n
Puma yagouaroundi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Puma yagouaroundi Geoffroy Saint-Hilaire, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący od Paragwaju aż po południowo-wschodnią część Stanów Zjednoczonych;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku jaguarundi amerykańskich (1.1)

jajeczkować v
ovulo
(fizjologia, fizjologiczny) uwalniać z jajnika dojrzałą, gotową do zapłodnienia komórkę jajową

jajko ˈjäjkɔ n
ovum
(ornitologia, ornitologiczny) ptasi zarodek w wapiennej osłonce

jajo ˈjäjɔ n
ovum
(spożywczy) jajo (1.1) drobiu używane przez ludzi jako pożywienie;
(biologia, biologiczny) dojrzała komórka rozrodcza żeńska zwierząt i człowieka;

jajorodny adj
oviparus
(zoologia, zoologiczny) odznaczający się rozwojem zarodkowym w jaju poza organizmem matki

jajowód jäˈjɔvut n
tuba uterina
(anatomia, anatomiczny) przewód o długości ok. 10-12 cm, który biegnie od rogu macicy, dochodząc do jajnika;

jak jak pronoun
quam
…używany w zdaniach zależnych w znaczeniu: jeśli, jeżeli
quam quomodo
…używany w emfatycznych wypowiedziach nt. sposobu lub stanu
sicut
…używany do wprowadzania oznajmujących zdań podrzędnych na ten temat
sicut quam
…używany w pytaniach o sposób lub stan

jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie ˈjak ˈːuba ˈbɔɡu ˈtaɡ ˈbuk ˈːubʲjɛ proverb
qui dicit que vult, audit que non vult
jak uczynisz komuś, tak on uczyni tobie

jakiś ˈjäciɕ indefinitePronoun
quidam
bliżej nieokreślony, bliżej nieznany

jakkolwiek jakˈːɔlvʲjɛk adv
ut ut utut
obojętnie jak, nie ważne jak, w dowolny sposób

jakościowy adj
qualitativus
odnoszący się do jakości, związany z jakością

jama brzuszna n
cavitas abdominalis
(anatomia, anatomiczny) jama tułowia położona pomiędzy klatką piersiową a miednicą;

jama bębenkowa ˈjãma ˌbɛ̃mbɛ̃ŋˈkɔva n
cavitas tympani cavum tympani
(anatomia, anatomiczny) część ucha środkowego będąca przestrzenią powietrzną pomiędzy błoną bębenkową a ścianą kostną;

jama ustna ˈjãma ˈustna n
cavum oris
(anatomia, anatomiczny) usta, początkowy odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego;

japoński jaˈpɔ̃j̃sʲci adj
iaponicus
dotyczący lub odnoszący się do Japonii lub Japończyków

jarzmo ˈjaʒmɔ n
iugum
(przenośnie, przenośnia) coś co zniewala i zmusza do ponoszenia ciężarów
(zootechnika, zootechniczny) drewniana uprząż zakładana zwierzęciu pociągowemu na kark, szyję, czoło lub rogi;
(przestarzałe, przestarzały) jarzmo wołów: para wołów pociągowych

jarzynowy adj
holitorius olitorius
związany z warzywami, dotyczący warzyw

jarząb pospolity n
Sorbus aucuparia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Sorbus aucuparia L., gatunek ozdobnej rośliny wieloletniej z rodziny różowatych rosnącej jako drzewo lub krzew z pomarańczowoczerwonymi owocami, z których m.in. wyrabia się korale;

jarzębina ˌjaʒɛ̃mˈbʲĩna n
sorbus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzewa o małych, czerwonych owocach;

jaskinia jaˈsʲcĩɲa n
caverna antrum
naturalna pusta przestrzeń w skale, a ściśle taka o rozmiarach umożliwiających penetrację przez człowieka;

jaskółka jaˈskuwka n
hirundo irundo
(ornitologia, ornitologiczny) Hirundo, owadożerny ptak o długich i ostro zakończonych skrzydłach i ogonie;

jasny ˈjasnɨ adj
clarus
o kolorze: mało intensywny
(potocznie, potoczny) zrozumiały, prosty, oczywisty
pełen światła, słońca, nie zaciemniony

jaspis ˈjaspʲis n
iaspis
(mineralogia, mineralogiczny) skała osadowa, składająca się głównie z chalcedonu i kwarcu (w różnych proporcjach), mogąca przybierać barwy: czerwoną, żółtą, brązową lub zieloną;

jastrun wczesny n
Leucanthemum vulgare
(botanika, botaniczny) Leucanthemum vulgare Lam., gatunek rośliny z rodziny astrowatych;

jastrun właściwy n
Leucanthemum vulgare
(botanika, botaniczny) Leucanthemum vulgare Lam., gatunek rośliny z rodziny astrowatych;

jastrząb ˈjasṭʃɔ̃mp n
accipiter
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych;

jaszczurka jaʃˈʧ̑urka n
lacerta lacertus
(herpetologia, herpetologiczny) czworonożny lub beznogi gad o wydłużonym ciele, oczach uzbrojonych w powieki i mocnych szczękach;

jawa ˈjava n
vigilantia
stan czuwania, niespanie

jazz ʤ̑ɛs n
iazium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z improwizowanych gatunków muzycznych;

jałmużna jawˈmuʒna n
eleemosyna elemosina
(książkowy) dobrowolne ofiarowanie czegoś komuś biedniejszemu; coś, co jest przekazane w ramach tego ofiarowania

jałmużnik n
eleemosynarius
(dawniej, dawny) urzędnik rozdający jałmużnę w imieniu władcy
osoba rozdająca jałmużnę

jałowiec jaˈwɔvʲjɛʦ̑ n
iuniperus cedrus iunipirus
(botanika, botaniczny) Juniperus, roślina iglasta należący do rodzaju jałowcowatych;

jałówka jaˈwufka n
vitula vaccula iunix
(zootechnika, zootechniczny) młoda, niemająca jeszcze potomstwa, samica głównie w odniesieniu do krów

jaśmin ˈjäɕmʲĩn n
jasminum
(botanika, botaniczny) Jasminum L, rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae);

jechać ˈjɛxaʨ̑ v
gradior eo vado
o pojazdach: poruszać się, przemieszczać się z jednego miejsca na inne

jeden ˈjɛdɛ̃n cardinalNumeral
unus una
liczba 1

jeden za wszystkich, wszyscy za jednego idiom
unus pro omnibus, omnes pro uno
zawołanie podkreślające solidarność i współodpowiedzialność

jedenastostrunny adj
hendecachordus
mający jedenaście strun

jedenastozgłoskowiec n
hendecasyllabus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wers jedenastozgłoskowy

jedlina jɛˈdlʲĩna n
abies
drewno z jodły

jednak ˈjɛdnak conjunction
tamen
…łączy dwa zdania, w których zdanie ze spójnikiem wyraża sytuację, która powstała w wyniku akcji ze zdania bez spójnika, a która nie była oczekiwana przez mówiącego

jednomyślny adj
unanimis
bez różnic w przekonaniach

jednooki ˌjɛdnɔˈːci adj
luscus unoculus
taki, który ma jedno oko

jednorożec ˌjɛdnɔˈrɔʒɛʦ̑ n
unicornis monoceros
(mitologia, mitologiczny) fantastyczne stworzenie posiadające jeden róg na czole, pojawiające się w mitach i legendach;

jednostka jɛdˈnɔstka n
individualis
(książkowy) osoba, pojedynczy osobnik
unitas
część całości

jednostka astronomiczna n
unitas astronomica
(jednostka miary) (astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa 149 597 870 700 metrom, co w przybliżeniu odpowiada średniej odległości Ziemi od Słońca;

jedność ˈjɛdnɔɕʨ̑ n
unitas
wspólnota, unia, zjednoczenie
(filozofia, filozoficzny) wewnętrzna niesprzeczność;

jedwabnik morwowy n
Bombyx mori
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombyx mori, gatunek nocnego motyla z rodziny prządkowatych, wykorzystywanego do pozyskiwania przędzy na jedwab;

jedyny jɛˈdɨ̃nɨ adj
unicus
istniejący tylko w jednym egzemplarzu

jedzenie jɛˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
cibus alimentum cibaria pulmentum pabulum
coś, co można jeść; żywność, pokarm
comedo edo manduco
spożywanie pokarmu

jego ˈjɛɡɔ pronoun
eius
3. (osoba) lp, rodzaj męski

jej jɛ̇j pronoun
sua
3. (osoba) lp, rodzaj żeński

jeleń ˈjɛlɛ̃ɲ n
cervus cerva
(zoologia, zoologiczny) duży ssak lądowy o rozłożystym porożu u samców;

jelito jɛˈlʲitɔ n
intestinum
(anatomia, anatomiczny) część przewodu pokarmowego między żołądkiem a odbytem;

jelito cienkie n
intestinum tenue
(anatomia, anatomiczny) część przewodu pokarmowego położona między żołądkiem a jelitem grubym;

jelito grube n
intestinum crassum crassundia
(anatomia, anatomiczny) odcinek przewodu pokarmowego od ujścia jelita cienkiego do odbytnicy;

jelonek jɛˈlɔ̃nɛk n
Lucanidae
(zoologia, zoologiczny) Lucanidae, gatunek chrząszczy;

jelonek rogacz jɛˈlɔ̃nɛk ˈrɔɡaʧ̑ n
Lucanus cervus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lucanus cervus, gatunek chrząszcza z rodziny jelonków;

jemioła jɛ̃ˈmʲjɔwa n
viscum
(botanika, botaniczny) rodzaj pasożytniczej rośliny;

jenot n
Nyctereutes
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Nyctereutes, rodzaj ssaka z rodziny psowatych o długiej, gęstej sierści;

jerzyk palmowy n
Cypsiurus parvus
(ornitologia, ornitologiczny) Cypsiurus parvus, gatunek niewielkiego ptaka afrykańskiego z rodziny jerzykowatych

jesienny jɛ̇ˈɕɛ̃nːɨ adj
autumnalis
mający związek z jesienią, dotyczący jesieni, odbywający się jesienią

jesień ˈjɛ̇ɕɛ̇̃ɲ n
autumnus
pora roku między latem a zimą;

jesion ˈjɛ̇ɕɔ̃n n
ornus fraxinus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fraxinus L., drzewo, rzadziej krzew, występujące na obszarze półkuli północnej, z rodziny oliwkowatych;

jesion wyniosły n
Fraxinus excelsior
(systematyka) (botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fraxinus excelsior L., gatunek pospolitego drzewa z rodziny oliwkowatych;

jesiotr ˈjɛ̇ɕɔtr̥ n
acipenser acipenseris acupenser acupenseris
(ichtiologia, ichtiologiczny) Acipenser Linnaeus, duża ryba wędrowna o wydłużonej głowie i szorstkiej, pokrytej płytkami kostnymi skórze;

jeszcze ˈjɛʃʧ̑ɛ particle
adhuc hactenus immobilis
…oznaczająca, że coś ciągle trwa, odbywa się wciąż, ciągle

jezioro jɛ̇ˈʑɔrɔ n
lacus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) śródlądowy zbiornik wodny, zwykle naturalny;

jeść jɛ̇ɕʨ̑ v
edo edere
przyjmować pokarmy

jeść kolację v
ceno
spożywać wieczorny posiłek

jeździć ˈjɛ̇ʑʥ̑iʨ̑ v
caballico equito
poruszać się na grzbiecie konia

jeż jɛʃ n
erinacaeus ericius
(zoologia, zoologiczny) owadożerny ssak pokryty igłami

jeżeli jɛˈʒɛlʲi conjunction
si
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających warunek zajścia wydarzenia ze zdania głównego

jeżozwierz jɛˈʒɔzvʲjɛʃ n
hystrix
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodzaju jeżozwierzy (1.1)

jeżyna jɛˈʒɨ̃na n
rubus morum
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych o pędach okrytych kolcami i czarnych lub czerwonych jadalnych owocach;
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) krzew jeżyny (1.1) o czarnych owocach, m.in. z gatunku jeżyna popielica

jidysz ˈjidɨʃ n
lingua iudaeogermanicus lingua iudaeogermanica
(językoznawstwo, językoznawczy) język Żydów aszkenazyjskich;

jod jɔt n
iodium iodum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu I i liczbie atomowej 53;

jodoform n
Iodoformium Triiodomethanum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy halogenków alkilu, środek antyseptyczny o silnym zapachu;

jodła ˈjɔdwa n
abies
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny sosnowatych;

jodła koreańska n
Abies koreana
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Abies koreana E. H. Wilson, gatunek drzewa z rodziny sosnowatych, pochodzący z górzystych terenów Korei Południowej;

jodłowy jɔdˈwɔvɨ adj
abiegineus abiegneus abiegnus
będący częścią jodły
składający się z jodły
wykonany z drewna lub innej części jodły

jogurt ˈjɔɡurt n
lac iogurtinum iogurtum
(spożywczy) produkt mleczarski fermentowany mlekowo;

jordański jɔrˈdãj̃sʲci adj
jordanensis
(geografia, geograficzny) (administracja) odnoszący się do państwa Jordania

jota ˈjɔta n
iota
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa dziewiątej litery alfabetu greckiego, ι;

jotacyzm jɔˈtaʦ̑ɨsm̥ n
iotacismus
(językoznawstwo, językoznawczy) sposób wymawiania starogreckich samogłosek η, υ oraz dyftongów ει, οι, ηι, υι jako samogłoski [i] (jota)

juczny ˈjuʧ̑nɨ adj
saumarius
o zwierzęciu: przeznaczony do noszenia ciężarów na grzbiecie

judaszowy pocałunek ˌjudaˈʃɔvɨ ˌpɔʦ̑aˈwũnɛk idiom
milliarium
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) znak, symbol fałszywej przyjaźni

judykatywa n
iudicatus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) władza sądownicza, jako element trójpodziału władzy

juliański juˈlʲjä̃j̃sʲci adj
Iulianus
autorstwa lub wprowadzony przez Juliusza Cezara

jurysdykcyjny adj
iurisdictionalis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) związany z jurysdykcją, dotyczący jurysdykcji

jutro ˈjutrɔ adv
cras crās
następnego dnia po obecnym

jutro ˈjutrɔ n
cras postridie
dzień następny w stosunku do obecnego

jutrzenka juˈṭʃɛ̃nka n
aurora
(książkowy) (poetycki, poetycko) poranna jasność przed pojawieniem się słońca

juwenalia n
Iuvenalia
(historia, historyczny, historycznie) prywatne igrzyska w starożytnym Rzymie mające formę amatorskich widowisk teatralnych, wprowadzone przez cesarza Nerona
(studencki) tradycyjne, coroczne igrzyska studenckie złożone z festynów, zawodów, koncertów i barwnych korowodów

już juʃ particle
iam
…podkreślająca, że coś jest wynikiem minionego czasu i zdarzeń

józefinizm n
Iosephinismus
(historia, historyczny, historycznie) polityka dworu austriackiego w XVIII wieku, dążenie do utworzenia kościoła narodowego;

jądro ˈjɔ̃ndrɔ n
nucleus
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) dająca wydzielić się część ośrodkowego układu nerwowego, będąca skupiskiem ciał komórek nerwowych o podobnej budowie;
testis testiculus
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) męski narząd rozrodczy zwierząt i ludzi wytwarzający nasienie;

jęczeć v
gemo
o człowieku, zwierzętach: wydawać przeciągły, żałosny dźwięk wyrażający ból, cierpienie
wyrażać żal, narzekać, ubolewać, uskarżać się na coś

jęczmień ˈjɛ̃n͇ʧ̑mʲjɛ̇̃ɲ n
hordeolus
(potocznie, potoczny) grudka na powiece, powstała wskutek infekcji;
hordeum ordeum
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Hordeum L., roślina zbożowa z rodziny wiechlinowatych;
(spożywczy) ziarno z nasion jęczmienia (1.1)

jęk jɛ̃ŋk n
gemitus
żałosny głos wydawany przez człowieka pod wpływem bólu lub cierpienia

języczek n
Achirus achirus
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby, Achirus achirus
Arrhenia
Arrhenia, rodzaj grzybów z rodziny gąskowatych
Cynoglossus senegalensis
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby, Cynoglossus senegalensis
glossa ligula
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) element narządów gębowych owadów
ligula
(botanika, botaniczny) błoniasty twór występujący u niektórych roślin;
uvula
(anatomia, anatomiczny) u ssaków: wyrostek na tylnym brzegu podniebienia miękkiego;

język ˈjɛ̃w̃zɨk n
lingua
(anatomia, anatomiczny) mięsień znajdujący się w jamie ustnej lub gębowej, pełniący funkcję narządu smaku, ułatwiający jedzenie, a u ludzi także mówienie;
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów, reguł gramatycznych, zasad wymowy, idiomów, umożliwiający porozumiewanie się osób znających ten zbiór;
część języka (1.2), obejmująca tylko terminy z jednej dziedziny wiedzy; (także, też) konkretny wariant danego języka (1.2), wydzielony geograficznie, środowiskowo lub stylistycznie
(informatyka, informatyczny) zbiór rozkazów i reguł ich łączenia sterujących pracą komputera;
(obuwnictwo, obuwniczy) część buta osłaniająca stopę pod sznurówką

kabergolina ˌkabɛrɡɔˈlʲĩna n
cabergolinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek dopaminergiczny hamujący laktację, będący pochodną ergoliny;

kabestan n
sucula
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) urządzenie ułatwiające wybieranie lub luzowanie lin pod obciążeniem (np. kotwic);

kabomba n
Cabomba
(botanika, botaniczny) Cabomba, rodzaj roślin z rodziny pływcowatych;

kabomba karolińska n
Cabomba caroliniana
(botanika, botaniczny) Cabomba caroliniana, gatunek rośliny z rodziny pływcowatych;

kac kaʦ̑ n
crapula
(potocznie, potoczny) występowanie nieprzyjemnych objawów (bólu głowy, pragnienia) na skutek nadmiernego spożycia alkoholu;

kaczka ˈkaʧ̑ka n
anas
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso lub potrawa z kaczki (1.1)

kaczka labradorska n
Camptorhynchus labradorius
(ornitologia, ornitologiczny) Camptorhynchus labradorius Gmelin, gatunek wymarłej kaczki z rejonu wschodnich obrzeży Ameryki Północnej;

kadm katm̥ n
cadmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cd i liczbie atomowej 48;

kaduceusz ˌkaduˈʦ̑ɛ<sup>w</sup>uʃ n
caduceus
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) laska opleciona dwoma wężami, pochylającymi ku sobie łby, niekiedy przewiązana wstążkami, zakończona parą skrzydeł lub wieńcem; atrybut bogów: greckiego Hermesa i greckiej Irydy oraz rzymskiego Merkurego; emblemat pokoju i handlu;

kadzidło kaˈʥ̑idwɔ n
incensum
przeznaczona do spalenia w celach kultu mieszanina żywic, dająca intensywną, przyjemną woń

kadź n
cupa
duże otwarte zbiorniki używane w różnych procesach technologicznych;

kaja n
caja
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (zobacz) niedźwiedziówka kaja

kaktus ˈkaktus n
cactus
(botanika, botaniczny) roślina o soczystych, zgrubiałych łodygach pokrytych kolcami, rosnąca na pustynnych obszarach Ameryki Środkowej i Południowej;

kalarepa ˌkalaˈrɛpa n
Brassica oleracea var. gongyloides
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Brassica oleracea var. gongylodes L., odmiana kapusty warzywnej;
caulorapa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) warzywo, jadalna bulwa pędowa kalarepy (1.1)

kaldera kalˈdɛra n
caldera
(geologia, geologiczny) rozległe, koliste zagłębienie w szczytowej części wulkanu powstałe wskutek gwałtownej eksplozji;

kalectwo n
debilitas
niedorozwój lub nieodwracalne uszkodzenie narządu lub części ciała i wynikające z tego ograniczenie sprawności fizycznej

kalejdoskop ˌkalɛjˈdɔskɔp n
calidoscopium
(optyka, optyczny) urządzenie optyczne (zabawka), w którym dzięki wielokrotnym odbiciom obrazów różnokolorowych szkiełek, w odpowiednio rozmieszczonych zwierciadłach, obserwuje się różnobarwne, symetryczne figury, zmieniające się przy jego obracaniu;

kalendarz kaˈlɛ̃ndaʃ n
calendarium fasti
system rachuby dni i dłuższych odstępów czasu, oparty zazwyczaj na cyklu zmian pór roku (związanych z obiegiem Ziemi wokół Słońca) i zmian faz Księżyca;

kalendy kaˈlɛ̃ndɨ n
Kalendae Calendae
(historia, historyczny, historycznie) pierwszy dzień każdego miesiąca w kalendarzu rzymskim;

kalesony ˌkalɛˈsɔ̃nɨ n
lumbare
(krawiectwo) rodzaj bielizny męskiej z długimi nogawkami, zakładanej na chłody pod spodnie;

kalif ˈkalʲif n
calipha
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) islamski przywódca religijny, a początkowo także i polityczny, tytularny następca Mahometa;

kaliforn kaˈlʲifɔrn n
californium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cf i liczbie atomowej 98;

kalifornijski ˌkalʲifɔrʲˈɲijsʲci adj
californicus
związany z Kalifornią, pochodzący z Kalifornii

kalina kaˈlʲĩna n
viburnum
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Viburnum L., drzewo lub krzew o białych lub różowych kwiatach i czerwonych, czarnych lub żółtych trujących owocach;

kaloria kaˈlɔrʲja n
caloria
(fizyka, fizyczny) pozaukładowa jednostka ciepła równa ilości ciepła potrzebnej do podgrzania 1 grama wody o 1 kelwin;

kalumnia kaˈlũmʲɲja n
calumnia
niesprawiedliwe oszczerstwo, oskarżenie

kamfora kãw̃ˈfɔra n
camphora
organiczny związek chemiczny z grupy terpenów, pochodna kamfenu, stosowany w technice i medycynie;

kamienica czynszowa n
insula
okazały budynek z wieloma mieszkaniami do wynajęcia

kamienisty ˌkãmʲjɛ̇̃ˈɲistɨ adj
lapidosus
taki, który pokryty jest kamieniami albo zawiera dużo kamieni

kamień ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ n
lapis petra
(mineralogia, mineralogiczny) obiekt pochodzenia mineralnego o konsystencji stałej, twardy, wyraźnie odgraniczający się od otoczenia
(medycyna, medyczny) złóg powstający w organach wewnętrznych, takich jak nerki, woreczek żółciowy, moczowody
twardy osad powstający w naczyniach, kotłach itp.;

kamień milowy ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ mʲiˈlɔvɨ n
milliarium
słupek przy drodze z napisaną na nim odległością do najbliższego miasta;

kamień młyński n
molinus mola
(technologia, technika, techniczny) jeden z dwóch płaskich okrągłych kamieni w młynie żarnowym służących do rozcierania ziarna

kamień winny n
faecula
(chemia, chemiczny) (enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) kwaśny winian potasu;

kamień węgielny ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ vɛ̃ŋʲˈɟɛlnɨ n
caput anguli
(przenośnie, przenośnia) podstawa, najważniejsza część czegoś
kamień znajdujący się w węgle

kamyczek kãˈmɨʧ̑ɛk n
calculus
(potocznie, potoczny) (zdrobniale) od: kamyk, mały kamień

kanadyjski ˌkãnaˈdɨjsʲci adj
canadensis
związany z Kanadą, dotyczący Kanady

kanarecznik n
Canarium
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Canarium L., gatunek drzew z rodziny osoczynowatych, pochodzących ze strefy międzyzwrotnikowej Azji i Afryki;
canarium
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z gatunku kanareczników (1.1)

kanarecznik biały n
Canarium album
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Canarium album, gatunek drzew z rodziny osoczynowatych, występujących w Azji południowo-wschodniej;

kanaryjski adj
canariensis
(geografia, geograficzny) związany z Wyspami Kanaryjskimi

kanał ˈkãnaw n
canalis
koryto podziemne odprowadzające nieczystości i wodę deszczową
wykonany przez człowieka wykop w ziemi, którym płynie woda; służy np. do nawadniania lub osuszania pól albo umożliwienia żeglugi statków

kandydat kãnˈdɨdat n
candidatus petitor
ktoś, kto kandyduje do czegoś, ubiega się o coś

kangur ˈkãŋɡur n
macropus
(zoologia, zoologiczny) torbacz słynący z długich skoków;

kania ˈkãɲa n
milvus miluus
(ornitologia, ornitologiczny) Milvus, ptak drapieżny gnieżdżący się na drzewach i w szczelinach skalnych;

kanonizacja ˌkãnɔ̃ɲiˈzaʦ̑ʲja n
canonizatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie zmarłego za świętego i zezwolenie na jego publiczny kult w Kościele katolickim lub Cerkwi prawosławnej;

kantoński adj
cantonensis
związany z Kantonem, dotyczący Kantonu (miasta w Chinach)

kapar ciernisty n
Capparis spinosa
(botanika, botaniczny) Capparis spinosa L., gatunek rośliny z rodziny kaparowatych, którego pąki kwiatowe i marynowane owoce używane są jako przyprawa;
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku kaparów ciernistych (1.1)

kapelan n
capellanus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny duszpasterzujący w wojsku, więzieniu, szpitalu, żeńskim domu zakonnym albo w prywatnej kaplicy;

kapibara ˌkapʲiˈbara n
Hydrochoerus
(zoologia, zoologiczny) Hydrochoerus, rodzaj gryzoni z rodziny kawiowatych;

kapitalizm ˌkapʲiˈtalʲism̥ n
capitalismus
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) system ekonomiczny i społeczny oparty na prywatnej własności, swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, wolnej konkurencji, zapewniający podstawowe wolności i prawa obywatelskie;

kapitel kaˈpʲitɛl n
capitellum
(architektura, architektoniczny) ozdobne zwieńczenie kolumny lub pilastra;

kapitoliński adj
capitolinus
związany z Kapitolem, dotyczący Kapitolu, pochodzący z Kapitolu

kapsyd n
capsida
(biologia, biologiczny) białkowa osłonka genomu wirusa;

kaptur ˈkaptur n
cucullus
(krawiectwo) część płaszcza, kurtki lub bluzy służąca jako nakrycie głowy;

kapturnica n
Sarracenia
(botanika, botaniczny) Sarracenia L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny kapturnicowatych;

kapucyński adj
cappuccinus
związany z kapucynami lub kapucynkami, dotyczący kapucynów lub kapucynek

kapusta kaˈpusta n
brassica
(botanika, botaniczny) roślina warzywna o jadalnych liściach zbitych w główkę;

kapusta kiszona n
brassica acetosa
(spożywczy) półprodukt spożywczy z szatkowanej kapusty: przyprawionej, zasolonej i poddanej fermentacji z udziałem bakterii mlekowych;

kara ˈkara n
poena
dolegliwość wymierzona jako sankcja

kara śmierci ˈkara ˈɕmʲjɛrʲʨ̑i n
ultimum supplicium
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kara polegająca na pozbawieniu życia sprawcy przestępstwa;

karabin maszynowy kaˈrabʲĩn ˌmaʃɨ̃ˈnɔvɨ n
polybolum
(wojskowość, wojskowy) zespołowa broń samoczynna zasilana amunicją o kalibrze do 20 mm;

karacena ˌkaraˈʦ̑ɛ̃na n
coratina coratium corazina
lekka, przylegająca do ciała zbroja ze stalowych łusek naszytych na skórę

karaczan madagaskarski n
Gromphadorhina portentosa
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Gromphadorhina portentosa, gatunek owada występującego w deszczowych lasach na Madagaskarze;

karaczan wschodni n
Blatta orientalis
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, synantropijny gatunek owada z rodziny karaczanowatych;

karaczanowate n
Blattidae
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blattidae Latreille, rodzina owadów z rzędu hełmców;

karakal stepowy n
Caracal caracal
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Caracal caracal Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Afryce południowo-zachodniej Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku karakali stepowych (1.1)

karaluch kaˈralux n
blatta tinea
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, duży, żyjący w siedliskach ludzkich owad żywiący się produktami spożywczymi;

karbunkuł karˈbũŋkuw n
carbunculus
(przestarzałe, przestarzały) (poetycki, poetycko) bliżej nieokreślony kamień szlachetny barwy czerwonej (np. rubin, granat)
(medycyna, medyczny) czyrak mnogi, czyrak gromadny; grupa blisko położonych czyraków (zapaleń ropnych sąsiadujących torebek włosowych i przylegających gruczołów łojowych) zbierająca się w jeden ropień, wywołana przez zakażenie

karcenie n
reprehensio
wyrażanie dezaprobaty względem osoby

karczmarz n
pandox
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna prowadzący karczmę

kardamon karˈdãmɔ̃n n
cardamomum
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku kardamon malabarski lub któregoś z innych gatunków należącego do rodzaju Elettaria;

kardiolog karˈdʲjɔlɔk n
cardiologus
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób serca i układu naczyniowego

kardiologia ˌkardʲjɔˈlɔɟja n
cardiologia
(medycyna, medyczny) dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami i wadami układu sercowo-naczyniowego, ich rozpoznawaniem i leczeniem;

kardynalat n
cardinalatus
urząd, godność kardynalska

kardynał karˈdɨ̃naw n
cardinalis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim;
(ornitologia, ornitologiczny) Cardinalis cardinalis, ptak z rodziny łuszczaków;

kark kark n
collum cervix
(anatomia, anatomiczny) tylny fragment szyi powyżej grzbietu

karkonoski ˌkarkɔ̃ˈnɔsʲci adj
corconticus
dotyczący Karkonoszy, związany z Karkonoszami, pochodzący z Karkonoszy

karmnik ˈkarmʲɲik n
Sagina
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny goździkowatych;

karniowski adj
carnoviensis
odnoszący się do miasta Karniów

karo ˈkarɔ n
quadra
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czerwonym rombem; karta tego koloru;

karp karp n
carpa
(ichtiologia, ichtiologiczny) Cyprinus carpio, ryba słodkowodna z rodziny karpiowatych, hodowlana;

karpacki karˈpaʦ̑ʲci adj
carpathicus
dotyczący Karpat, związany z Karpatami, pochodzący z Karpat

karta kredytowa ˈkarta ˌkrɛdɨˈtɔva n
tessera crediticia
(bankowość, bankowy) karta magnetyczna uprawniająca do korzystania ze środków pieniężnych przyznanych jej posiadaczowi w ramach limitu kredytowego ustalonego przez daną instytucję finansową;

kartografia ˌkartɔˈɡrafʲja n
cartographia
nauka o tworzeniu map;

karygodny ˌkarɨˈɡɔdnɨ adj
culpabilis
zasługujący na potępienie, naganę, karę

karzeł ˈkaʒɛw n
nanus pumilio
(medycyna, medyczny) człowiek o niedoborze wzrostu;
postać fantastyczna, istota niewielkiego wzrostu
(astronomia, astronomiczny) nieduża gwiazda ciągu głównego;

kastrat ˈkastrat n
castratus
mężczyzna, który został poddany kastracji

kasyno kaˈsɨ̃nɔ n
aleatorium
ekskluzywny lokal rozrywkowy przeznaczony do legalnego uprawiania hazardu;

kaszel ˈkaʃɛl n
tussis
nagłe wyrzucenie powietrza z płuc połączone z zachrypnięciem, spodowane podrażnieniem układu oddechowego;

kaszleć ˈkaʃlɛʨ̑ v
tussio
gwałtownie wyrzucać powietrze z płuc

kasztan ˈkaʃtãn n
castanea
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc (orzech) kasztana (1.1)

katalepsja n
catalepsis anochlesia catalepsia
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zespół objawów zaburzeń psychicznych wyrażający się zanikiem wykonywania ruchów dowolnych, zastyganiem chorego w nienaturalnych ułożeniach ciała

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci adj
catalana
związany z Katalonią

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci n
catalana
(językoznawstwo, językoznawczy) język Katalonii;

katapulta ˌkataˈpulta n
catapulta
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) oblężnicza machina wojenna używana w starożytności i w średniowieczu do miotania ciężkich pocisków;

katar ˈkatar n
catarrhus destillatio rheuma
(medycyna, medyczny) zapalenie błony śluzowej, zwykle w odniesieniu do nosa;

katarakta ˌkataˈrakta n
cataracta
(medycyna, medyczny) (zobacz) zaćma

katastrofa ˌkataˈstrɔfa n
calamitas
tragiczny wypadek, którego skutkiem jest czasami śmierć wielu ludzi

katechizm n
catechismus
(kościelny) podręcznik do katechezy
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wykład podstawowych zasad doktryny chrześcijańskiej;

katechumen ˌkatɛˈxũmɛ̃n n
catechumenus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba przygotowująca się do przyjęcia chrztu

katgut n
chorda chirurgica filum intestinale chirurgicum
(medycyna, medyczny) biodegradowalna nić chirurgiczna wykonana z jelit zwierząt lub tworzywa sztucznego, które po kilku tygodniach ulegają rozpuszczeniu i wchłonięciu przez organizm operowanego;

katoda kaˈtɔda n
Cathodus Kathodus
(elektryczność) elektroda o ujemnym potencjale;

katowicki ˌkatɔˈvʲiʦ̑ʲci adj
Catovicensis Catoviciensis Katovicensis
odnoszący się do Katowic, związany z Katowicami

kaucja ˈkawʦ̑ʲja n
cautio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) suma pieniężna złożona jako gwarancja dotrzymania zobowiązania

kawa ˈkava n
cafea coffea
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój przygotowany z palonych i rozdrobnionych ziaren kawowych;
(spożywczy) ziarna kawowca, z których po odpowiednim przygotowaniu można uzyskać aromatyczny napój
cafea coffeum
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Coffea L., kawowiec, drzewo lub krzew z rodziny marzanowatych;

kawalkada ˌkavalˈkada n
caballicata
grupa jeźdźców albo pojazdów jadących gdzieś razem

kawałek kaˈvawɛk n
pars
(zdrobniale) od: kawał

kawka ˈkafka n
monedula
(ornitologia, ornitologiczny) Coloeus, ptak z rodziny krukowatych;

kaznodzieja n
praedicator
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto wygłasza kazania;

każdorazowy adj
quicumque
występujący za każdym razem

każdy ˈkaʒdɨ pronoun
quisque unusquisque
odnoszący się do wszystkich, wszystkiego w danym zbiorze, bez wyjątku

kciuk cʨ̑uk n
pollex digitus primus
(anatomia, anatomiczny) pierwszy palec dłoni u ssaków naczelnych, położony przeciwstawnie do pozostałych palców;

ketoprofen n
ketoprofenum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) popularny środek przeciwbólowy, przeciwzapalny i przeciwgorączkowy z grupy nieselektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych;

kichać ˈcixaʨ̑ v
sternuo sternuto
gwałtownie wypuszczać powietrze z powodu podrażnienia nosa np. przez kurz

kichnięcie n
sternumentum
gwałtowne wyrzucenie powietrza przez nos z towarzyszącym charakterystycznym odgłosem

kiedy ˈcɛdɨ pronoun
quando
…służący do tworzenia pytań o czasie jakiegoś wydarzenia
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających czas jakiegoś zdarzenia

kiedy indziej ˈcɛdɨ ˈĩɲʥ̑ɛ̇j adv
alio tempore
w jakimś innym czasie, przy innej okazji

kielecki cɛˈlɛʦ̑ʲci adj
Kielcensis
pochodzący z Kielc lub Kieleckiego, dotyczący Kielc lub Kielecczyzny

kielich ˈcɛlʲix n
calix
naczynie do picia z czarką na smukłej nóżce;

kierować cɛˈrɔvaʨ̑ v
dirigo rego
wydawać komuś polecenia

kierunek cɛˈrũnɛk n
directio gubernatio via
droga, linia łącząca miejsce początku ruchu z końcem ruchu, w domyśle określająca cel

kieszeń ˈcɛʃɛ̃ɲ n
sinus
(krawiectwo) (odzieżownictwo) rodzaj małego schowka np. w ubraniu lub torbie;

kieszonkowiec ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvʲjɛʦ̑ n
manticulator
osoba, która kradnie przedmioty z kieszeni ludzi

kiełbasa cɛwˈbasa n
salsicia
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wędlina z rozdrobnionego mięsa w osłonce sztucznej lub z jelita zwierzęcego;

kiełbaska cɛwˈbaska n
hilla
(potocznie, potoczny) (zdrobniale) od: kiełbasa

kijanka ciˈjãnka n
gyrinus ranula
(zoologia, zoologiczny) larwa płazów bezogonowych prowadząca wodny tryb życia;

kiksja n
Kickxia
(botanika, botaniczny) Kickxia, rodzaj roślin należący do rodziny babkowatych;

kiksja zgiętoostrogowa n
Kickxia spuria
(botanika, botaniczny) Kickxia spuria, gatunek rośliny inwazyjnej;

kilka ˈcilka indefinitePronoun
aliquot
oznaczenie w sposób przybliżony liczby od trzech do dziewięciu w odniesieniu do grupy rzeczowników niemęskoosobowych (kobiet, zwierząt lub rzeczy)

kilogram ciˈlɔɡrãm n
chiliogramma
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) podstawowa jednostka masy w układzie SI, oznaczana kg;

kilometr ciˈlɔ̃mɛtr̥ n
chiliometrum
jednostka długości równa tysiącowi metrów;

kimeryjskie ciemności ˌcĩmɛˈrɨjsʲcɛ ʨ̑ɛ̃mˈnɔɕʨ̑i idiom
Cimmeriae tenebrae
nieprzeniknione ciemności, totalny mrok

kirysek Sterby n
Corydoras sterbai
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras sterbai, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek brodaty n
Scleromystax barbatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scleromystax barbatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek czaprakowy n
Scleromystax barbatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scleromystax barbatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek pomarańczowokolcowy n
Corydoras sterbai
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras sterbai, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek pstry n
Corydoras paleatus
(systematyka) (ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras paleatus Jenyns, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek srokaty n
Corydoras paleatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras paleatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek trójpręgi n
Corydoras trilineatus
(systematyka) (ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras trilineatus Cope, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kiur cjur n
curium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cm i liczbie atomowej 96;

kiła ˈciwa n
syphilis lues
(medycyna, medyczny) choroba weneryczna wywoływana przez krętka bladego;

kiślica ciɕˈlʲiʦ̑a n
pestis europea larvae apium putrificatio polybacterica larvae apium
(weterynaria, weterynaryjny) (pszczelarstwo, pszczelarski) choroba bakteryjna czerwiu pszczelego;

klacz klaʧ̑ n
equa
(zoologia, zoologiczny) samica ssaków nieparzystokopytnych, szczególnie samica konia;

klamra n
subscus
zapięcie, zwykle ozdobne, u pasa, butów, odzieży, przy okładkach;

klarnet ˈklarnɛt n
clarinetum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty drewniany ze stroikiem;

klasa ˈklasa n
classis
(edukacja, edukacyjny) grupa dzieci w szkole

klasztor ˈklaʃtɔr n
monasterium
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek lub kompleks budynków będący siedzibą zakonnic lub zakonników określonej reguły

klatka piersiowa ˈklatka pʲjɛrʲˈɕɔva n
pectus thorax
(anatomia, anatomiczny) część ciała chroniąca żebrami płuca i serce;

klauzura n
clausura
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zamknięta dla niezakonników część klasztoru;

klawiatura ˌklavʲjaˈtura n
claviatura
część maszyny do pisania, komputera i innych urządzeń, wyposażona w klawisze i pozwalająca na wprowadzanie znaków

kleisty adj
conglutinosus
o właściwościach klejenia się, ciągnący się

klej klɛj n
gluten
lepka substancja, rodzaj spoiwa używanego do łączenia przedmiotów

klejnot n
gemma
(jubilerstwo, jubilerski) drogocenny kamień lub wyrób jubilerski

kleszcz klɛʃʧ̑ n
ricinus
(zoologia, zoologiczny) pasożytniczy pajęczak żywiący się krwią;

kleszczowe zapalenie mózgu n
encephalitis ixodica
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego przenoszona przez zakażone kleszcze;

klient ˈklʲi<sup>j</sup>ɛ̃nt n
emptor
(handel, handlowy) osoba kupująca w sklepie, interesant załatwiający sprawy w urzędzie lub placówce usługowej

klif klʲif n
rupes
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) wysoki i stromy, często pionowy, urwisty brzeg morza lub jeziora, powstały w wyniku abrazji;

klin klʲĩn n
cuneus
(fizyka, fizyczny) maszyna prosta, o kształcie trójkąta;

klitoria ternateńska n
Clitoria ternatea
(botanika, botaniczny) gatunek tropikalnej rośliny z rodziny bobowatych;

klon klɔ̃n n
acer
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acer L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny klonowatych;

klucz kluʧ̑ n
clavis
przyrząd do otwierania zamka;
narzędzie w postaci dźwigni rozwidlonej na końcu do odkręcania i przykręcania śrub
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak na pięciolinii określający wysokość opisywanych dźwięków;
kod do szyfru;
podpowiedź umożliwiająca rozwiązanie zagadki

klęska ˈklɛ̃w̃ska n
malum
wielkie nieszczęście, niepowodzenie lub zniszczenie

kmin rzymski ˈkmʲĩn ˈʒɨ̃msʲci n
Cuminum cyminum
(botanika, botaniczny) Cuminum cyminum L., gatunek rośliny jednorocznej z rodziny selerowatych, pochodzącej prawdopodobnie ze wschodnich rejonów nad Morzem Śródziemnym;

kminek ˈkmʲĩnɛk n
cuminum
(botanika, botaniczny) Carum, rodzaj roślin z rodziny selerowatych;

knajpa ˈknajpa n
meraria
(potocznie, potoczny) gorszy typ restauracji

knieć błotna n
Caltha palustris
(botanika, botaniczny) (systematyka) Caltha palustris L., gatunek rośliny zielnej z rodziny jaskrowatych, szeroko rozprzestrzeniony na całej półkuli północnej;

knieć błotna górska n
Caltha palustris laeta
(botanika, botaniczny) (systematyka) Caltha palustris laeta, podgatunek knieci błotnej należący do rodziny jaskrowatych;

kobalt ˈkɔbalt n
cobaltum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Co i liczbie atomowej 27;

kobiecy kɔˈbʲjɛʦ̑ɨ adj
femininus femineus
dotyczący kobiety, kobiecości; charakterystyczny dla kobiety

kobieta kɔˈbʲjɛta n
femina mulier
dorosły człowiek płci żeńskiej;

kobra indyjska n
Naja naja
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Naja naja Linnaeus, gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych, występujący w Azji;

koc kɔʦ̑ n
tapes tapete
gruba tkanina, zwykle wełniana, najczęściej w kształcie prostokąta, służąca do okrywania w celu ochrony przed zimnem

kochanek kɔˈxãnɛk n
amator adulter
mężczyzna utrzymujący stosunki seksualne bez wchodzenia w związek małżeński

kochać ˈkɔxaʨ̑ v
amo
odczuwać miłość do kogoś
uwielbiać jakąś rzecz
uwielbiać, darzyć kogoś wielkim podziwem

kocioł ˈkɔʨ̑ɔw n
cortina
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do podgrzewania cieczy (np. wody)

koczkodan oliwkowy n
Cercopithecus petaurista
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Cercopithecus petaurista Schreber, gatunek małpy z rodziny koczkodanowatych, zamieszkującej lasy galeriowe w zachodniej części Afryki;

kodeina n
codeinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) przeciwkaszlowy lek narkotyczny, pochodna morfiny;

kogut ˈkɔɡut n
gallus
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) samiec kury domowej;

kokaina ˌkɔkaˈ<sup>j</sup>ĩna n
cocainum
silna, uzależniająca substancja psychotropowa uzyskiwana z krasnodrzewu pospolitego (krzewu koka), używana jako narkotyk i środek medyczny;

kokoryczka wielokwiatowa n
Polygonatum multiflorum
(botanika, botaniczny) Polygonatum multiflorum, gatunek byliny z rodzaju kokoryczka, występującej w Europie, Azji i Ameryce Północnej;

kolacja kɔˈlaʦ̑ʲja n
cena
posiłek wieczorny, ostatni posiłek w ciągu dnia

kolano kɔˈlãnɔ n
genu poples
(anatomia, anatomiczny) największy staw w organizmie człowieka, łączy dwie części nogi: udo i łydkę;

kolarstwo kɔˈlarstfɔ n
ars cyclistica res cyclistica
(sport, sportowy) forma sportu polegająca na ściganiu się na rowerach lub akrobacjach rowerowych;

kolba ˈkɔlba n
spadix
(botanika, botaniczny) rodzaj kwiatostanu i owocostanu;

kolcowój pospolity n
Lycium barbarum
(botanika, botaniczny) Lycium barbarum, pochodzący z Chin gatunek krzewu z rodziny psiankowatych;

kolczasty kɔlˈʧ̑astɨ adj
spineus spinosus
mający kolce i kłujący

kolczatka australijska n
Tachyglossus aculeatus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Tachyglossus aculeatus, gatunek stekowca z rodziny kolczatkowatych;

kolczyk ˈkɔlʧ̑ɨk n
inauris
ozdoba zawieszana w przekłutej skórze, np. na płatkach uszu,

kolega kɔˈlɛɡa n
collega
towarzysz pracy, nauki lub zabawy

kolegium n
collegium
(architektura, architektoniczny) (edukacja, edukacyjny) budynek mieszczący kolegium (1.4-8)
(edukacja, edukacyjny) (historia, historyczny, historycznie) wydział dawnej szkoły wyższej;
(kościelny) ogół kardynałów Kościoła katolickiego;

kolej ˈkɔlɛj n
ferrivia
środek transportu lądowego wytyczony torem lub liną;

kolejno kɔˈlɛjnɔ adv
subsequenter
w kolejności, jeden za drugim

kolejny kɔˈlɛjnɨ adj
alius
następny po tym, który jest teraz; przyszły

kolekcjonować ˌkɔlɛkʦ̑ʲjɔ̃ˈnɔvaʨ̑ v
colligo
zbierać przedmioty tworząc z nich kolekcję

kolendra kɔˈlɛ̃ndra n
coriandrum
(botanika, botaniczny) Coriandrum L., rodzaj roślin z rodziny selerowatych, mających zastosowanie kulinarne;

kolka n
colica
(medycyna, medyczny) silne, napadowe bóle w jamie brzusznej

kolodium n
collodium
(chemia, chemiczny) (technologia, technika, techniczny) roztwór nitrocelulozy w mieszaninie alkoholu i eteru, po rozlaniu szybko schnący oraz tworzący bezbarwną warstewkę, o wielu zastosowaniach, np. jako opatrunek, klej albo lakier

kolonizacja n
colonisatio
(biologia, biologiczny) zasiedlanie organizmu przez drobnoustroje; bezobjawowa obecność mikroorganizmów w ustroju
tworzenie osad na obszarach słabo zamieszkanych lub niezamieszkanych

kolor ˈkɔlɔr n
color
cecha przedmiotu, określająca, jaka część pasma widzialnego światła jest odbijana przez przedmiot;

kolumna kɔˈlũmna n
columna
(architektura, architektoniczny) pionowy element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną;

komar ˈkɔ̃mar n
culex
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki latający owad z rodziny Culicidae, znany ze swędzących ugryzień;

kombinacja n
Kombination
(sport, sportowy) narciarstwo konkurencja złożona, w której o zwycięstwie decyduje suma uzyskanych wyników z poszczególnych etapów
combinatio
łączenie składowych w całość oraz efekt tego działania

komedia kɔ̃ˈmɛdʲja n
comoedia
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) utwór sceniczny lub filmowy przedstawiający w sposób zabawny lub satyryczny postacie, obyczaje, wydarzenia itp.;
o obłudnym zachowaniu kogoś, kto odgrywa jakąś rolę, aby odnieść korzyści

kometa kɔ̃ˈmɛta n
cometes cometa
(astronomia, astronomiczny) małe, nietrwałe ciało niebieskie, złożone z jądra otoczonego komą, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej;

komnata kɔ̃mˈnata n
cubiculum
pomieszczenie mieszkalne w pałacu lub rezydencji, zwykle pełne przepychu;

komoda kɔ̃ˈmɔda n
armariolum
mebel z szufladami, niski, ok. metr, półtora metra wysoki;

kompas ˈkɔ̃mpas n
ambitus pyxis nautica
(geografia, geograficzny) przyrząd nawigacyjny służący do wyznaczania bieżącego kierunku południka magnetycznego;

kompletnie kɔ̃mˈplɛtʲɲɛ adv
pleniter
w sposób całkowity, zupełny; bez reszty, w pełni

komputer kɔ̃mˈputɛr n
computatrum ordinatrum
(informatyka, informatyczny) maszyna licząca, służąca do przetwarzania informacji, które da się zakodować w formie ciągu cyfr;

komturia n
commenda
(historia, historyczny, historycznie) jednostka terytorialna zakonów rycerskich zarządzana przez komtura;

komunizm kɔ̃ˈmũɲism̥ n
communismus
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój ekonomiczny i doktryna polityczna, zgodnie z którymi środki produkcji powinny być własnością społeczeństwa;

komórczak n
cytoblastoma cytoma
(medycyna, medyczny) typ nowotworu zbudowanego z wielojądrowych komórek

komórka kɔ̃ˈmurka n
cellula
(biologia, biologiczny) podstawowa jednostka budowy organizmów żywych;

komórka jajowa n
ovum
(biologia, biologiczny) komórka rozrodcza żeńska

komórka macierzysta n
cellula materna cellula matricalis
(biologia, biologiczny) komórka względnie niewyspecjalizowana, z której podczas pojedynczego podziału powstają: identyczna komórka potomna i nieco bardziej zróżnicowana komórka potomna

koncert ˈkɔ̃nʦ̑ɛrt n
concentus
występ muzyczny instrumentalny, wokalny, bądź wokalno-instrumentalny;

koncyliabulum n
conciliabulum
(dawniej, dawny) nielegalne zgromadzenie, zwłaszcza konspiratorów czy spiskowców, przeciwko ustanowionej władzy państwowej lub kościelnej

kondensator ˌkɔ̃ndɛ̃w̃ˈsatɔr n
condensatrum
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) podzespół zbudowany z dwóch przewodników rozdzielonych dielektrykiem, mający za zadanie gromadzić ładunki elektryczne;

konferować v
confero
(książkowy) obradować, naradzać się, omawiać ważne sprawy

konfiguracja n
configuratio
układ elementów wchodzących we wzajemne relacje

konfrater n
confrater
(przestarzałe, przestarzały) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) współbrat (w zakonie, stanie duchownym)
członek konfraterni

konfraternia ˌkɔ̃nfraˈtɛrʲɲa n
confraternitas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stowarzyszenie, organizacja religijna skupiająca głównie laikat

konfuzja kɔ̃nˈfuzʲja n
confusio
(książkowy) poczucie zakłopotania
stan zamieszania

kongregacja n
congregatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (administracja) jednostka administracji Stolicy Apostolskiej odpowiadająca świeckiemu ministerstwu

koniczyna ˌkɔ̃ɲiˈʧ̑ɨ̃na n
trifolium
(botanika, botaniczny) Trifolium L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych;

koniec ˈkɔ̃ɲɛʦ̑ n
finis
chwila, w której jakaś czynność nie jest już dłużej wykonywana
okoliczności końca (1.2)
miejsce, w którym nastąpił koniec (1.2) ruchu
finis exitus
ostatni fragment, część podłużnego przedmiotu, czubek

konik polny ˈkɔ̃ɲik ˈpɔlnɨ n
acheta
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju konik;

koniuch n
agaso
(przestarzałe, przestarzały) parobek doglądający koni

koniucha n
agaso
(dawniej, dawny) parobek doglądający koni

koniuszy n
praefectus stabuli
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik sprawujący pieczę nad królewskimi stajniami i stadami koni – w średniowiecznej Polsce i innych krajach;

konklawe kɔ̃ŋˈklavɛ n
conclave
(kościelny) w Kościele katolickim: zgromadzenie wybierające papieża; obrady tego zgromadzenia.

konkordat kɔ̃ŋˈkɔrdat n
concordatum
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) układ pomiędzy Stolicą Apostolską a państwem regulujący stanowisko prawne Kościoła katolickiego w danym państwie;

konopie kɔ̃ˈnɔpʲjɛ n
cannabis
(botanika, botaniczny) Cannabis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny konopiowatych, pochodzących z Azji, uprawianych dla mocnych włókien, nasion oraz używek;

konsensus kɔ̃w̃ˈsɛ̃w̃sus n
consensus
porozumienie osiągnięte w wyniku dyskusji i kompromisu

konserwacja n
conservatio
(technologia, technika, techniczny) zabiegi mające na celu utrzymywanie czegoś w dobrym stanie i chronienie tego przed zniszczeniem;

konstantynopolitański adj
Constantinopolitanus
odnoszący się do Konstantynopola, związany z Konstantynopolem

konstytucja ˌkɔ̃w̃stɨˈtuʦ̑ʲja n
constitutio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie;

konsularny adj
consularis
związany z konsulem, dotyczący konsula (przedstawiciela państwa)

kontrowersja n
controversia
niejednoznaczność opinii w jakiejś sprawie, wywołująca dyskusje, sprzeczki

kontrreformacja ˌkɔ̃ntr̥rɛfɔrˈmaʦ̑ʲja n
Contrareformatio
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ruch w Kościele katolickim w XVI i XVII w., skierowany przeciw reformacji i wyznaniom protestanckim, mający na celu także przeprowadzenie odnowy wewnętrznej w Kościele;

kontryfał n
electrum
(dawniej, dawny) stop miedzi z cyną

kontynent kɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
continens
(geografia, geograficzny) wielki obszar lądu otoczony morzem lub oceanem, mający więcej niż 5 000 000 kilometrów kwadratowych;

kontynuacja n
continuatio
dalsze trwanie czegoś lub następna część czegoś albo jakiejś działalności

kontynuować ˌkɔ̃ntɨ̃nuˈ<sup>w</sup>ɔvaʨ̑ v
continuo
dalej wykonywać określoną czynność; rozwijać coś

konurbacja ˌkɔ̃nurˈbaʦ̑ʲja n
conurbatio
zespół wielu sąsiadujących ze sobą miast, z których żadne nie dominuje nad pozostałymi;

konwencja kɔ̃nˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
conventio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) umowa międzynarodowa

konwent ˈkɔ̃nvɛ̃nt n
conventus
spotkanie członków jakiejś instytucji bądź organizacji, na którym podejmuje się decyzje w istotnych kwestiach

koordynować v
coordino
kierować różnymi elementami, działaniami tak, aby zapewniać ich harmonię, najlepszą wspólną skuteczność; uzgadniać wzajemne funkcjonowanie

kopaczka n
rutrum
(rolnictwo, rolniczy) motyka

kopalnia kɔˈpalʲɲa n
fodina metallum
(górnictwo, górniczy) zakład górniczy zajmujący się wydobyciem kopalin;

koper ˈkɔpɛr n
anethum anetum
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) roślina o pierzastych liściach i zielonożółtych kwiatach, używana jako przyprawa;

koper włoski ˈkɔpɛr ˈvwɔsʲci n
Foeniculum vulgare
(botanika, botaniczny) gatunek dwuletniej rośliny z rodziny selerowatych;

kopernik kɔˈpɛrʲɲik n
copernicium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cn i liczbie atomowej 112;

koperta kɔˈpɛrta n
thēca
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) płaskie opakowanie papierowe na list, pismo lub drobne przedmioty;

kopulacja n
coitus copulatio
(fizjologia, fizjologiczny) cielesne zespolenie się dwóch osobników różnej płci, umożliwiające zapłodnienie

kopuła kɔˈpuwa n
tholus
(architektura, architektoniczny) półkoliste lub półeliptyczne sklepienie;

kopytnik pospolity n
Asarum europaeum
(botanika, botaniczny) Asarum europaeum L., gatunek byliny z rodziny kokornakowatych, jedyny gatunek kopytnika w Europie;

kopyto kɔˈpɨtɔ n
ungula calx
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie kończyn niektórych ssaków;

kora ˈkɔra n
cortex
(botanika, botaniczny) kora wtórna występująca u starszych roślin tkanka złożona z łyka oraz korka lub korowiny

korek ˈkɔrɛk n
cortex suber
(botanika, botaniczny) tkanka roślinna pokrywająca łodygi, bulwy i korzenie dębu korkowego i korkowca

korkociąg kɔrˈkɔʨ̑ɔ̃ŋk n
extraculum
urządzenie służące do wyjmowania korków z butelek;

kormoran kɔrˈmɔrãn n
phalacrocorax
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak wodny zamieszkujący brzegi mórz i rzek;

kornijski n
lingua cornica
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy brytańskiej języków celtyckich;

korona kɔˈrɔ̃na n
Fritillaria
(botanika, botaniczny) Fritillaria L., rodzaj roślin z rodziny liliowatych
corona
atrybut królewski (złota obręcz zakładana na głowę)
(jednostka monetarna) waluta w Skandynawii;
(jednostka monetarna) waluta w Czechach;

korona cierniowa n
spinea corona
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (sztuka) wieniec upleciony z cierni, który według Nowego Testamentu został włożony Jezusowi na głowę przez żołnierzy rzymskich;

koronacja n
coronatio
akt przekazania insygniów królewskich następcy tronu

koronawirus n
coronavirus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus z podrodziny Coronavirinae powodujący infekcje układu oddechowego;

kortyzon n
cortisonum
(biochemia, biochemiczny) hormon kory nadnercza z grupy steroidów, nieaktywny biologicznie;

korweta n
corbita
(historia, historyczny, historycznie) (marynarka) okręt żaglowy do służby zwiadowczej oraz zadań pomocniczych;
(marynarka) średni okręt wojenny o wyporności od 500 do 1000 ton;

koryfeusz n
coryphaeus
(historia, historyczny, historycznie) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przewodnik chóru w starożytnym teatrze greckim;

korzec n
modius
(dawniej, dawny) dawna jednostka objętości, stosowana przy ciałach sypkich;
(dawniej, dawny) naczynie odmierzające korce (1.1)

korzeń ˈkɔʒɛ̃ɲ n
radix
(botanika, botaniczny) organ roślin naczyniowych umiejscowiony zwykle w podłożu (glebie), utrzymujący roślinę w jednym miejscu i pobierający dla niej wodę i składniki mineralne;
(anatomia, anatomiczny) element organu tkwiący wewnątrz innej części ciała

kos kɔs n
Turdus merula
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus merula, kos zwyczajny;
merula
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak leśny, ogrodowy i parkowy z gatunku kosów (1.1)

kosa ˈkɔsa n
falx
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie do ścinania zbóż, traw itp.: ostrze na długim kiju;

kosmografia n
cosmographia
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyobrażenie o świecie i jego funkcjonowaniu charakterystyczne dla konkretnej religii lub systemu filozoficznego
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dawna nauka badająca strukturę i ewolucję wszechświata

kosteczka słuchowa kɔˈstɛʧ̑ʲci swuˈxɔvɛ n
ossiculum auditorium
(anatomia, anatomiczny) drobna kostka w jamie bębenkowej ucha przenosząca drgania błony bębenkowej do ucha wewnętrznego;

kostka ˈkɔstka n
talus
(anatomia, anatomiczny) mała kość łącząca stopę z nogą;

kostka do gry n
talus abaculus
niewielki wielościan, najczęściej sześcian, z umieszczonymi na poszczególnych bokach liczbami, wykorzystywany w grach planszowych, fabularnych i hazardowych w celu wygenerowania losowych wyników

kostnica kɔˈstʲɲiʦ̑a n
mortuarium
pomieszczenie, w którym przechowuje się ciała zmarłych do chwili pogrzebu;

kostropaty ˌkɔstrɔˈpatɨ adj
asper hirsutus
(potocznie, potoczny) szorstki, chropowaty

kostrzewa n
Festuca
(botanika, botaniczny) Festuca L., rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych;

kosz kɔʃ n
corbis qualus
pojemnik pleciony z elastycznego materiału naturalnego lub sztucznego

koszula kɔˈʃula n
camisia
(odzieżownictwo) (krawiectwo) lekkie ubranie z rękawami, nakładane na tułów, zapinane na guziki;

kot kɔt n
felis feles
(zoologia, zoologiczny) Felis catus Linnaeus, zwierzę domowe;

kotek cętkowany n
Prionailurus viverrinus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Prionailurus viverrinus Bennett, gatunek drapieżnych ssaków z rodziny kotowatych, występujących w lasach południowo-wschodniej Azji;
prionailurus viverrinus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku kotków cętkowanych (1.1)

kotowate n
Felidae
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Felidae, rodzina ssaków z rzędu drapieżnych;

kotwica kɔtˈfʲiʦ̑a n
ancora
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) przyrząd służący do unieruchomienia statku (czasem także innych pływających obiektów) przez zaczepienie o dno;

kotwiczny adj
ancorarius
(geografia, geograficzny) związany z kotwicą, dotyczący kotwicy

kowadło kɔˈvadwɔ n
incus
(technologia, technika, techniczny) ciężka, stalowa podstawa, na której kładzie się obrabiany przedmiot w trakcie kucia ręcznego;

kowal ˈkɔval n
ferrarius faber
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający przedmioty z metalu;

kowalstwo n
fabrilitas
(rzemiosło, rzemieślniczy) produkcja kuźnicza

koza ˈkɔza n
capra
(zoologia, zoologiczny) ssak z rodziny krętorogich;

kozieradka n
telis
(botanika, botaniczny) Trigonella, rodzaj aromatycznych roślin z rodziny bobowatych, używanych jako przyprawa i w celach leczniczych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z nasion kozieradki pospolitej (Trigonella foenum-graecum)

koziorożec nubijski n
Capra nubiana
(zoologia, zoologiczny) Capra nubiana, ssak parzystokopytny z rodziny wołowatych;

koziołek kɔˈʑɔwɛk n
capellus
(zoologia, zoologiczny) młody lub mały kozioł

kozodój n
caprimulgus
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) lelek kozodój

kołczan ˈkɔwʧ̑ãn n
pharetra corytos gorytos gorytus
podłużny pojemnik na strzały noszony na pasku u boku lub na plecach;

kołek n
subscus
ociosany kawałek drewna o podłużnej formie

koło ˈkɔwɔ n
rota
(geometria) okrąg wraz z odciętym wewnątrz niego fragmentem płaszczyzny;
przedmiot o takim kształcie, zwykle część maszyny lub urządzenia, zwłaszcza pojazdu;

kołodziej kɔˈwɔʥ̑ɛ̇j n
raedarius
(historia, historyczny, historycznie) (zawód, zawodowy, zawodowo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający i naprawiający koła do wozów;

kołyska kɔˈwɨska n
berciolum
sprzęt do kołysania małych dzieci np. łóżeczko na biegunach;

koń kɔ̃ɲ n
equus Equus caballus caballus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem;
equus caballus
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny w formie skrzyni na czterech nogach
equus caballus eques
(szachy, pojęcie szachowe) (potocznie, potoczny) skoczek szachowy;

kończyna kɔ̃j̃n͇ˈʧ̑ɨ̃na n
membrum
(anatomia, anatomiczny) narząd ruchu u kręgowców

kończyć ˈkɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
finio
wykonywać coś, co zostało zaczęte, do końca

kości zostały rzucone ˈkɔɕʨ̑i zɔˈstawɨ ʒuˈʦ̑ɔ̃nɛ idiom
alea iacta est
(książkowy) stała się rzecz nieodwracalna; zapadła ostateczna decyzja;

kościół ˈkɔɕʨ̑uw n
ecclesia
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) świątynia chrześcijańska;

koślawy kɔɕˈlavɨ adj
valgus
(anatomia, anatomiczny) kątem skierowany do wewnątrz, osią odchylony na zewnątrz od osi symetrii ciała

kość kɔɕʨ̑ n
os ossum
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu ludzi lub zwierząt;
talus tessera
wielościan z oczkami służący do gry;

kość gnykowa n
os hyoideum
(anatomia, anatomiczny) kość w obrębie szyi zawieszona poniżej żuchwy;

kość guziczna n
os coccygis
(anatomia, anatomiczny) końcowy odcinek kręgosłupa człowieka;

kość krzyżowa ˈkɔɕʨ̑ kʃɨˈʒɔva n
os sacrum
(anatomia, anatomiczny) dolny odcinek kręgosłupa powstały ze zrośnięcia pięciu kręgów krzyżowych;

kość skroniowa n
os temporale
(anatomia, anatomiczny) parzysta kość położona po bokach i u dołu mózgoczaszki, ochronna dla ucha;

kość słoniowa ˈkɔɕʨ̑ swɔ̃ˈɲɔva n
ebur
(zoologia, zoologiczny) materiał pochodzący z zębów dużych ssaków: słonia, morsa, hipopotama, narwala;

krab krap n
cancer
(zoologia, zoologiczny) skorupiak ciepłych mórz;

kradzież ˈkraʥ̑ɛʃ n
furtum
przejęcie cudzej własności bez zgody właściciela i bez podstawy prawnej

kraina kraˈ<sup>j</sup>ĩna n
terra
(geografia, geograficzny) obszar wydzielony ze względu na jakąś cechę, np. wspólną historię, cechy środowiska (i tym podobne, i temu podobne), rejon, region;

kraj kraj n
terra
(geografia, geograficzny) kraina, obszar geograficzny;
państwo (obszar państwa)

krajcar n
cruciferus
grajcar – moneta srebrna, bita od XIII wieku, początkowo w Tyrolu. Od XVI wieku moneta zdawkowa w krajach habsburskich (równa 1/60 złotytego reńskiego, w latach 1857 – 1892 1/100 reńskiego);

krakowski kraˈkɔfsʲci adj
Cracoviensis
związany z Krakowem, dotyczący Krakowa

krasanka natrawka n
Cercopis vulnerata
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Cercopis vulnerata L., gatunek pluskwiaka z rodziny krasankowatych;

krasnoborowik ceglastopory n
Neoboletus erythropus
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Neoboletus erythropus (Pers.) C. Hahn, gatunek grzybów jadalnych z rodziny borowikowatych;

krater ˈkratɛr n
crater
(geologia, geologiczny) lejkowate zagłębienie na szczycie stożka wulkanicznego, przez który wydobywa się lawa i gazy wulkaniczne;

kreować krɛˈɔvaʨ̑ v
creo
(przestarzałe, przestarzały) mianować, obierać, powołać

kret krɛt n
talpa
(zoologia, zoologiczny) ssak owadożerny o czarnej sierści, kopiący podziemne tunele;

krew krɛf n
sanguis
(przenośnie, przenośnia) pokrewieństwo, linia rodowa
sanguis cruor
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) płynna tkanka łączna zwierząt;

krnowski adj
carnoviensis
związany z miastem Krnów (Karniów), dotyczący Krnowa

krocze n
perineum perinaeum
(anatomia, anatomiczny) część ciała położona między narządami płciowymi a odbytem

krogulec krɔˈɡulɛʦ̑ n
accipiter
(ornitologia, ornitologiczny) zwyczajowa nazwa kilku ptaków drapieżnych średniej wielkości, z rodzaju Accipiter, z rodziny jastrzębiowatych;

krok krɔk n
gressus itus
sposób poruszania się przez kroki (1.1), chód

krokodyl krɔˈkɔdɨl n
crocodilus
(herpetologia, herpetologiczny) drapieżny, ziemnowodny gad z rzędu krokodyli (Crocodilia), o wydłużonym ciele;

krokosz barwierski n
Carthamus tinctorius
(botanika, botaniczny) (systematyka) Carthamus tinctorius L., gatunek rośliny jednorocznej z rodziny astrowatych, występującej na Bliskim Wschodzie i Indiach, uprawianej już w starożytności jako roślina farbierska i oleista;

krokus ˈkrɔkus n
Crocus
(botanika, botaniczny) Crocus L., rodzaj roślin cebulowych z rodziny kosaćcowatych, kwitnących zwykle wczesną wiosną;
crocus
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju krokus (1.1)

kropidło n
Oenanthe
(botanika, botaniczny) Oenanthe L., rodzaj roślin z rodziny selerowatych;
aspergillum
(kościelny) przyrząd o funkcji jak kropidło (1.1), ale wykonany w formie pojemnika z otworami osadzonego na trzonku
(kościelny) specjalna miotełka do kropienia wodą, w szczególności wodą święconą;
oenanthe
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju kropideł (1.3)

kropla ˈkrɔpla n
gutta stilla
drobna ilość płynu w kształcie zbliżonym do kuli, utrzymująca spoistość;

kropla drąży skałę ˈkrɔpla ˈdrɔ̃w̃ʒɨ ˈskawɛ proverb
gutta cavat lapidem non vi, sed saepe cadendo
długie i wytrwałe działania przynoszą w końcu oczekiwane wyniki

krople n
guttae
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek dozowany kroplami;

krosta ˈkrɔsta n
pustula
(medycyna, medyczny) wykwit na skórze, zawierający ropę lub płyn surowiczy;

krowa ˈkrɔva n
vacca bos
(zoologia, zoologiczny) dorosła samica bydła domowego;
vacca bōs
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) (grubiański, grubiańsko) (obraźliwie) obraźliwe określenie kobiety

krowi ˈkrɔvʲi adj
bovinus
charakterystyczny dla krowy, mający cechy krowy
pochodzący od krowy, odnoszący się do krowy

krtaniowy adj
laryngealis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący krtani

krtań kr̥tãɲ n
larynx
(anatomia, anatomiczny) górny odcinek układu oddechowego łączący gardło z tchawicą;

krucjata kruˈʦ̑ʲjata n
expeditio sacra
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyprawa wojenna podejmowana w XI–XII wieku przez chrześcijaństwo zachodnie w celu zdobycia Ziemi Świętej;

krucyfiks kruˈʦ̑ɨfʲiks n
crucifixus crucifixum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) krzyż z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa;

kruczyna czarnolica n
Coracina novaehollandiae
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Coracina novaehollandiae, gatunek ptaka z rodziny liszkojadów

kruk kruk n
corvus
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corax, czarny ptak z rodziny krukowatych, większy od wrony i gawrona, zamieszkujący półkulę północną;

kruk krukowi oka nie wykole ˈkruk ːruˈkɔvʲi ˈɔka ˌɲɛ‿vɨˈkɔlɛ proverb
cornix cornici numquam confodit ocellum
osoby znające się, zaprzyjaźnione i podobne do siebie, osoby należące do tej samej grupy interesów, do tej samej grupy zawodowej nie będą robiły sobie krzywdy

krużganek kruʒˈɡãnɛk n
claustrum
(architektura, architektoniczny) korytarz otwarty arkadami na dziedziniec;

krwawnik n
Achillea
(botanika, botaniczny) Achillea L., rodzaj bylin z rodziny astrowatych;
achillea
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju krwawników (1.1)

krwawoczerwony adj
sanguinolentus
(książkowy) mający kolor czerwony o odcieniu koloru krwi; intensywnie czerwony

krwiak n
haematoma
(medycyna, medyczny) patologiczne nagromadzenie krwi w organizmie;

krwiomocz ˈkr̥fʲjɔ̃mɔʧ̑ n
haematuria
(medycyna, medyczny) obecność krwi w moczu

krwioplucie n
haemoptysis emptysis haematoptoe haemoptoe
(medycyna, medyczny) odpluwanie wydzieliny zmieszanej z krwią;

krwistoczerwony ˌkr̥fʲistɔʧ̑ɛrˈvɔ̃nɨ adj
sanguinolentus
(książkowy) mający kolor czerwony bliski odcieniowi koloru krwi; intensywnie czerwony

krypton ˈkrɨptɔ̃n n
krypton crypton
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Kr i liczbie atomowej 36;

krytyk ˈkrɨtɨk n
existimator
(książkowy) osoba oceniająca dzieła sztuki i dzieła naukowe

krzak kʃak n
frutex dumus
(botanika, botaniczny) krzew

krzem kʃɛ̃m n
silicium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Si i liczbie atomowej 14;

krzemień n
silex
(geologia, geologiczny) krzemionkowa, skrytokrystaliczna skała osadowa;

krzepkość n
fortitudo robur
cecha tego, kto jest krzepki, pełen tężyzny

krzesło ˈkʃɛswɔ n
sella sedes
(branża meblarka, meblarstwo, meble) mebel przeznaczony do siedzenia z oparciem na plecy (zazwyczaj bez podłokietników i z czterema nogami);

krzywica n
rhachitis rhachitismus
(medycyna, medyczny) choroba wieku dziecięcego spowodowana niedoborem witaminy D w organizmie, charakteryzująca się zmianami w układzie kostnym i zaburzeniami rozwojowymi;

krzywonogi ˌkʃɨvɔ̃ˈnɔɟi adj
valgus
mający krzywe nogi

krzywy ˈkʃɨvɨ adj
pravus
wygięty, powyginany, nieprosty

krzyż kʃɨʃ n
crux
konstrukcja, figura geometryczna lub znak złożony z dwóch przecinających się linii;
order, odznaczenie w kształcie krzyża (1.1)
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, trudności

krzyżmo n
chrisma
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie konsekrowany olej używany m.in. przy poświęcaniu ołtarzy i kościołów;

krzyżowiec n
crucesignatus
(historia, historyczny, historycznie) uczestnik zwoływanych przez kościół wypraw krzyżowych

król krul n
rex
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koronowany władca państwa;
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) osoba najważniejsza w danej dziedzinie
(szachy, pojęcie szachowe) najważniejsza figura w szachach;
(termin karciany) figura w kartach między damą a asem;

król zwierząt ˈkrul ˈzvʲjɛʒɔ̃nt idiom
rex animalium
lew

królestwo kruˈlɛstfa kruˈlɛstfɔ n
regnum
ustrój państwa, w którym rządzi król lub królowa;
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna niższa od domeny i wyższa od typu (w zoologii) albo od gromady (w botanice);

królewski kruˈlɛfsʲci adj
basilicus regalis
mający związek z królem lub królową

królik ˈkrulʲik n
lepus cuniculus
(zoologia, zoologiczny) udomowione zwierzę z rodziny zającowatych;

królowa kruˈlɔva n
regina
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchini rządząca królestwem
(szachy, pojęcie szachowe) (zobacz) hetman
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) płodna samica niektórych owadów społecznych, np. pszczół, os, trzmieli, mrówek, termitów
żona króla

królówka koroniasta kruˈlufka ˌkɔrɔ̃ˈɲasta n
Onychorhynchus coronatus
(ornitologia, ornitologiczny) Onychorhynchus coronatus Müller, ptak z rodziny królówek;

krótki ˈkrutʲci adj
brevis
zwięzły, wyrażający treść w niewielu słowach
brevis curtus
mający małą długość
trwający niedługo

kręg n
vertebra sphondylus spondylus
(anatomia, anatomiczny) podstawowy element budujący kręgosłup

kręgosłup krɛ̃ŋˈɡɔswup n
columna vertebralis spina
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu, stanowiąca jego główną oś i podporę;

krętek blady n
Treponema pallidum
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) Treponema pallidum, gatunek bakterii z rodzaju Treponema, wywołujący kiłę, malinicę i bejel;
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) bakteria z gatunku krętków bladych (1.1)

krętogłów krɛ̃nˈtɔɡwuf n
jynx
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny krętogłowów, Jynginae;

kręty ˈkrɛ̃ntɨ adj
pravus
taki, który nie biegnie w linii prostej, pełen zakrętów

ksenon ˈksɛ̃nɔ̃n n
xenon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Xe i liczbie atomowej 54;

ksiądz cɕɔ̃nʦ̑ n
sacerdos
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijański duchowny, posiadający święcenia kapłańskie lub ordynowany na tę funkcję;

książka ˈcɕɔ̃w̃ʃka n
liber codex
(bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) dokument piśmienniczy w postaci publikacji wielostronicowej o określonej liczbie stron, o charakterze trwałym;

książnica n
bibliotheca
miejsce gromadzenia i przechowywania księgozbioru

książę ˈcɕɔ̃w̃ʒɛ n
dux
wysoki tytuł szlachecki
princeps regulus
władca księstwa, monarcha niekoronowany na króla;

księga ˈcɕɛ̃ŋɡa n
liber
opasła książka
tomus
część dzieła literackiego

księgi n
omasum psalterium
(anatomia, anatomiczny) trzeci z przedżołądków przeżuwaczy;

księgosusz n
Typhus bovum contagiosus
(weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna bydła powodowana przez wirusy z rzędu Mononegavirales;

księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ n
luna
Księżyc widziany jako tarcza na niebie lub jej część
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie obiegające planetę, planetę karłowatą, planetoidę itp.;

księżycowy ˌcɕɛ̃w̃ʒɨˈʦ̑ɔvɨ adj
lunaris
związany z Księżycem, dotyczący Księżyca

ksylometazolina ˌksɨlɔ̃mɛtazɔˈlʲĩna n
xylometazolinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek sympatykomimetyczny, pochodna imidazoliny;

kształt kʃtawt n
forma
zarys przedmiotu, inny przedmiot, figura lub bryła, które ten przedmiot przypomina

kto ktɔ interrogativePronoun
qui quis
…służący do zadawania pytań o osobę lub zwierzę

kto ktɔ pronoun
qui quis
…służący do przyłączania zdania podrzędnego, gdy określa ono osobę lub zwierzę

kto małego nie chce, to i dużego nie ogląda ˈktɔ maˈwɛɡɔ ˈɲɛ‿xʦ̑ɛ ˈtɔ ˌi‿duˈʒɛɡɔ ˌɲɛ‿ɔɡˈlɔ̃nda proverb
parvula despiciens conquirit maxima nunquam
zachłanność się nie opłaca

kto pierwej do młyna przyniesie, temu pierwej zmielą ˈktɔ ˈpʲjɛrvɛj dɔ‿ˈmwɨ̃na pʃɨ̃ˈɲɛ̇ɕɛ ˈtɛ̃mu ˈpʲjɛrvɛj ˈzmʲjɛlɔ̃w̃ proverb
qui capit ante molam, merito molit ante farinam
kto się pośpieszy, ten prędzej zyska

kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada ˈktɔ pɔtʲ‿ˈcĩm ˈdɔwʲci ˈkɔpʲjɛ ˈsãm ˈvʲ‿ɲɛ ˈfpada proverb
incidit in foveam qui primus fecerat illam
intrygi zwykle obracają się przeciw intrygantowi

kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje ˈktɔ ˈrãnɔ ˈfstajɛ ˈtɛ̃mu ˈpãn‿buɡ ˈdajɛ proverb
aurora habet aurum in ore
ludziom pracowitym dobrze się wiedzie, bo wszystko im sprzyja, nawet sam Bóg

kto szuka, ten znajdzie ˈktɔ ˈʃuka ˈtɛ̃n ˈznajʥ̑ɛ proverb
qui quaerit, invenit
jeśli jest się wytrwałym w swoich postanowieniach, na pewno osiągnie się swój cel

kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi ˈktɔ ˌs‿pʃɨrɔˈʣ̑ɛ̃ɲa ˈɡwupʲi ˌː‿f‿paˈrɨʒu ˈsɔbʲjɛ rɔˈzũmu ɲɛ‿ˈkupʲi proverb
quod natura non dat, Salmantica non praestat
niektórzy ludzie pozostaną głupcami do końca życia

ktoś ktɔɕ indefinitePronoun
aliquis quidam
nieokreślona osoba, nieznany człowiek

który ˈkturɨ pronoun
qui
…pytajny, służący do tworzenia pytań o numer elementu w danej grupie
…względny, łączący zdanie podrzędne z nadrzędnym, gdy zdanie podrzędne opisuje cechę jednego z rzeczowników (lub wyrazów pełniących funkcję rzeczownika) zdania nadrzędnego
…pytajny, służący do tworzenia pytań o sprecyzowanie elementu w danej grupie

ku ku preposition
ad
…wskazujący kierunek

kubizm ˈkubʲism̥ n
cubismus
(sztuka) kierunek w sztuce zapoczątkowany we Francji na początku XX wieku, który opiera się o spłaszczenie perspektywy i zgeometryzowanie kształtów;

kuc kuʦ̑ n
mannus
(zoologia, zoologiczny) koń niewielkich rozmiarów, nie przekraczający 148 cm w kłębie;

kucharz ˈkuxaʃ n
coquus cocus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ten, kto gotuje potrawy;

kuchnia ˈkuxʲɲa n
coquina
piec kuchenny
coquina culina
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pomieszczenie w budynku lub mieszkaniu do przygotowywania posiłków;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zbiór dań charakterystycznych dla danej narodowości lub sposobu odżywiania się
sposób przyrządzania potraw przez daną osobę, restaurację itp.
komplet mebli kuchennych

kucyk ˈkuʦ̑ɨk n
mannulus
(zdrobniale) od kuc
(zoologia, zoologiczny) mały lub niedorosły kuc

kukabura chichotliwa n
Dacelo novaeguineae
(ornitologia, ornitologiczny) Dacelo novaeguineae, gatunek ptaka z rodziny zimorodkowatych;

kukuryku ˌkukuˈrɨku interjection
coco coco
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) dźwięk naśladujący pianie koguta

kukułka kuˈkuwka n
cuculus
(ornitologia, ornitologiczny) Cuculus canorus, ptak wędrowny podrzucający jaja do innych gniazd;

kulawy kuˈlavɨ adj
claudus
utykający na nogę

kulinarny ˌkulʲĩˈnarnɨ adj
culinarius
taki, który dotyczy gotowania, kulinariów, gastronomii, przygotowywania potraw

kult kult n
cultus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zachowania o charakterze religijnym skupione na bóstwie, innej istocie lub przedmiocie;

kultura kulˈtura n
cultura
całokształt dorobku materialnego i duchowego danej społeczności lub całej ludzkości
umiejętność obcowania z ludźmi

kum kũm interjection
coax
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) imitacja dźwięku wydawanego przez żabę

kumak nizinny n
Bombina bombina
(herpetologia, herpetologiczny) Bombina bombina, gatunek płaza bezogonowego z rodziny kumakowatych;

kumys ˈkũmɨs n
cosmos
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (etnografia, etnograficzny) napój alkoholowy otrzymywany z mleka klaczy lub oślicy poddanego fermentacji, popularny w Azji;

kuna ˈkũna n
columbar
obręcz lub obręcze żelazne przytwierdzone łańcuchem lub powrozem do pręgierza, portalu ratusza lub kościoła, czasem przy wejściu do dworu, zamykane na szyję czasem i na ręce skazańcom;
martes
(zoologia, zoologiczny) rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny łasicowatych (Martes), zwyczajowo także ssak należący do tego rodzaju;

kuoka n
Setonix
(zoologia, zoologiczny) Setonix, monotypowy rodzaj zwierząt z rodziny kangurowatych;

kuoka krótkoogonowa n
Setonix brachyurus
(zoologia, zoologiczny) Setonix brachyurus, gatunek zwierzęcia z monotypowego rodzaju kuoka, Setonix

kupiec ˈkupʲjɛʦ̑ n
mercator negotiator
ktoś, kto trudni się handlem, właściciel sklepu, przedsiębiorstwa handlowego

kupować kuˈpɔvaʨ̑ v
emo
nabywać coś w zamian za jakąś sumę pieniędzy

kura ˈkura n
gallina
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) ptak hodowany dla mięsa i jaj;

kurnik ˈkurʲɲik n
gallinarium
(rolnictwo, rolniczy) pomieszczenie gospodarcze dla kur;

kuropatwa ˌkurɔˈpatfa n
perdix Perdix perdix
(ornitologia, ornitologiczny) Perdix perdix, polny ptak łowny, żywiący się m.in. stonką ziemniaczaną;

kurulny kuˈrulnɨ adj
curulis
(historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do kurii, związany z kurią (jako miejscem posiedzeń senatu i sądu w starożytnym Rzymie)

kurwa ˈkurva n
meretrix
(wulgarnie, wulgaryzm) prostytutka
(wulgarnie, wulgaryzm) kobieta prowadząca rozwiązły tryb życia

kurz kuʃ n
pulvis
pył powstały ze sproszkowanych ziarenek piasku, ziemi itp.

kustodia n
custodia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonna jednostka administracyjna niższa rangą od prowincji, zarządzana przez kustosza;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne służące do przechowywania hostii wystawianej w monstrancji;

kustosz ˈkustɔʃ n
custos
(kościelny) zwierzchnik klasztorów stanowiących kustodię
opiekun zbiorów muzealnych lub bibliotecznych; kierownik działu

kusza ˈkuʃa n
manuballista
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń miotająca bełty, rodzaj żelaznego łuku z kolbą i spustem oraz mechanizmem napinającym;

kuzyn ˈkuzɨ̃n n
consobrinus
syn wujka / stryjka lub cioci / wujenki / stryjenki

kwadrat ˈkfadrat n
quadratum
(geometria) wielokąt o czterech bokach równej długości i czterech kątach prostych, czworokąt foremny;
(matematyka, matematyczny) wynik potęgowania stopnia drugiego;

kwadryga kfaˈdrɨɡa n
quadriga
(historia, historyczny, historycznie) rzymski wóz dwukołowy, zaprzężony w cztery konie obok siebie;

kwant kfãnt n
quantum
(fizyka, fizyczny) najmniejsza porcja o jaką może zmienić się wielkość fizyczna;

kwantowy kfãnˈtɔvɨ adj
quanticus
(fizyka, fizyczny) związany z kwantami, dotyczący kwantów

kwarantanna n
quarantanna
przymusowe odosobnienie osób, zwierząt i rzeczy przybyłych z miejsc objętych epidemią

kwas kfas n
acidum
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, składający się z wodoru i reszty kwasowej;

kwas cytrynowy n
acidum citricum
(chemia, chemiczny) dodatek do żywności stosowany jako naturalna substancja zakwaszająca

kwas mlekowy ˈkfas mlɛˈkɔvɨ n
acidum lacticum
(chemia, chemiczny) organiczny hydroksykwas, obecny w skwaśniałym mleku, powstający w mięśniach w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego, kiedy dochodzi do procesu beztlenowej glikolizy;

kwas mrówkowy ˈkfas mrufˈkɔvɨ n
acidum formicum
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy kwas karboksylowy, silnie żrący i redukujący;

kwas węglowy ˈkfaz vɛ̃ŋɡˈlɔvɨ n
acidum carbonicum
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny z grupy nieorganicznych kwasów tlenowych, słaby kwas występujący jedynie w wodnych roztworach dwutlenku węgla, służący do produkcji napojów gazowanych;

kwaśny ˈkfaɕnɨ adj
acer acidus
(dosłownie) mający cierpki smak
acidus
(chemia, chemiczny) mający właściwości kwasu

kwestor ˈkfɛstɔr n
quaestor
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: urzędnik sprawujący początkowo funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych, a później administratora skarbu publicznego;

kwestura n
quaestura
(edukacja, edukacyjny) dział finansowo-księgowy na wyższej uczelni
(historia, historyczny, historycznie) starożytny Rzym urząd kwestora

kwiat kfʲjat n
flos
(botanika, botaniczny) organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania
(ogrodnictwo, ogrodniczy) kwitnąca roślina ozdobna
(potocznie, potoczny) roślina doniczkowa
(przenośnie, przenośnia) najlepsza część społeczności

kwiatonośny adj
florifer
(botanika, botaniczny) taki, który wytwarza kwiaty

kwiatostan kfʲjaˈtɔstãn n
inflorescentia
(botanika, botaniczny) zgrupowanie kwiatów na jednym pędzie rośliny;

kwiecień ˈkfʲjɛ̇ʨ̑ɛ̇̃ɲ n
Aprilis aprilis
czwarty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

kwietniowy kfʲjɛtʲˈɲɔvɨ adj
Aprilis
charakterystyczny dla kwietnia, związany z kwietniem; taki, jak w kwietniu

kąkol ˈkɔ̃ŋkɔl n
Agrostemma lolium
(botanika, botaniczny) Agrostemma L., roślina z rodziny goździkowatych, pospolity chwast zbożowy o purpurowoliliowych kwiatach;

kąt kɔ̃nt n
angulus
(geometria) część płaszczyzny ograniczona dwiema półprostymi o wspólnym początku

kędzierzawy ˌkɛ̃ɲʥ̑ɛˈʒavɨ adj
cincinnatulus
o włosach kręcony, skręcony
crispus
o człowieku taki, który ma kręcone włosy, kędziory

kędzior n
cincinnus
pasmo kręconych włosów lub sierści

kłamać ˈkwãmaʨ̑ v
fallo
świadomie mówić nieprawdę

kłamca ˈkwãmʦ̑a n
mendax falsus falsidicus
mężczyzna lub chłopiec, który kłamie

kłamstwo ˈkwãmstfɔ n
mendacium
nieprawda powiedziana świadomie mająca na celu wprowadzenie kogoś w błąd;

kłamstwo ma krótkie nogi ˈkwãmstfɔ ˈma ˈkrutʲcɛ ˈnɔɟi proverb
mendacia non diu fallunt
kłamstwo zawsze wyjdzie na jaw

kłaść kwaɕʨ̑ v
pono
umieszczać coś w jakimś miejscu

kłodzki ˈkwɔʦ̑ʲci adj
glacensis
związany z Kłodzkiem, dotyczący Kłodzka

kłos kwɔs n
arista spica
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) rodzaj kwiatostanu i owocostanu groniastego, występujący głównie u traw i zbóż;

kłąb n
cucula
(zoologia, zoologiczny) miejsce między karkiem i grzbietem u dużych ssaków;
thenar
(anatomia, anatomiczny) zespół mięśni, część dłoni u człowieka;

kłącze ˈkwɔ̃n͇ʧ̑ɛ n
rhizoma
(botanika, botaniczny) pęd podziemny niektórych roślin, pełniący funkcję organu spichrzowego i przetrwalnikowego;

kłębek ˈkwɛ̃mbɛk n
glomus
przędza (np. nić) zwinięty w kulkę

labarum n
labarum
(historia, historyczny, historycznie) wojskowa, główna chorągiew rzymska, bogato zdobiona, wprowadzona przez cesarza Konstantyna Wielkiego

labiologia n
labiologia
nauka o ruchu warg podczas mowy i śpiewu

labirynt laˈbʲirɨ̃nt n
labyrinthus
(budownictwo) układ krzyżujących się korytarzy i pomieszczeń, w którym trudno znaleźć wyjście;

laboratorium ˌlabɔraˈtɔrʲjũm n
laboratorium
pomieszczenie przeznaczone do przeprowadzania eksperymentów naukowych, analiz medycznych lub nadzorowania procesów technologicznych;

ladacznica ˌladaʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
meretrix
(przestarzałe, przestarzały) prostytutka lub kobieta mająca przygodne kontakty seksualne z mężczyznami

lak lak n
lacca
topliwa mieszanina kalafonii i innych substancji żywicznych, używana do odciskania pieczęci i do uszczelniania;

lakaza n
laccasa
(biochemia, biochemiczny) enzym roślinny, charakterystyczny przede wszystkim dla grzybów rosnących na rozkładającym się drewnie

laktoza lakˈtɔza n
lactosum
(chemia, chemiczny) dwucukier występujący w mleku ssaków;

lalka ˈlalka n
pupa
dziecięca zabawka mająca ludzką postać;

lambdacyzm n
labdacismus lambdacismus
(medycyna, medyczny) wada wymowy polegająca na zastępowaniu głoski r głoską l;

lamentacja n
lamentatio
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór wyrażający żałobę, rozpacz lub nieszczęście;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) fragment biblijnych Trenów Jeremiasza wykonywany podczas liturgii chrześcijańskiej

lamentować v
gemo
rozpaczliwie zawodzić; płakać lub narzekać poprzez głośne wydawanie jęków

lampa ˈlãmpa n
lucerna
urządzenie będące sztucznym źródłem światła; wytwarzające światło;

lampart ˈlãmpart n
pardus panthera
(zoologia, zoologiczny) zwykle cętkowany, afrykański i azjatycki kot drapieżny;

lampart plamisty n
Panthera pardus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera pardus Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku lampartów plamistych (1.1)

lampka oliwna n
lucerna
(historia, historyczny, historycznie) niewielkie naczynie gliniane lub metalowe z knotem wytwarzające światło poprzez spalanie oliwy

lantan ˈlãntãn n
lanthanum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu La i liczbie atomowej 57;

laparoskopia ˌlaparɔˈskɔpʲja n
abdominoscopia
(medycyna, medyczny) wziernikowanie jamy otrzewnej;

lapis lazuli ˈlapʲis laˈzulʲi n
lapis lazuli
(mineralogia, mineralogiczny) minerał o intensywnie niebieskiej barwie

lar lar n
lar
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dusza zmarłego uważana w starożytnym Rzymie za bóstwo opiekuńcze ogniska domowego, miejsca, kraju;

lararium n
lararium
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) domowe miejsce kultu larów, bóstw opiekuńczych w starożytnym Rzymie

larwa ˈlarva n
larva
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) stadium życia owada różniące się pod względem budowy i zachowań od osobnika dojrzałego;

laryngolog ˌlarɨ̃ŋˈɡɔlɔk n
laryngologus
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób krtani i gardła

laryngologia n
laryngologia
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się schorzeniami gardła i krtani

las las n
silva boscus
gęste zbiorowisko drzew;

laseczka laˈsɛʧ̑ka n
bacillus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) forma bakterii zdolna do tworzenia endospor

laski ˈlasʲci adj
lachiensis
związany z Lachami, dotyczący Lachów

latarnia morska laˈtarʲɲa ˈmɔrska n
pharus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) budowla z silnym światłem na szczycie, wznoszona do celów nawigacyjnych w pobliżu wybrzeża morskiego;

latać ˈlataʨ̑ v
volo
umieć przemieszczać się ponad gruntem, w powietrzu lub kosmosie

laterański adj
Lateranense Lateranus
odnoszący się do Lateranu, związany z Lateranem

lato ˈlatɔ n
aestas
pora roku, charakteryzująca się najwyższymi temperaturami;

latynista ˌlatɨ̃ˈɲista n
latinista
znawca łaciny i kultury rzymskiej

latynizować v
latinizo
(książkowy) przekładać na łacinę

laudanum n
laudanum
(historia, historyczny, historycznie) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) preparat w postaci nalewki alkoholowej na opium, używany zwłaszcza dawniej jako lek przeciwbólowy i przeciwkaszlowy, obecnie zaniechany ze względu na działanie uzależniające;

lawa ˈlava n
lava
(geologia, geologiczny) ciekły produkt działalności wulkanicznej;

lawenda laˈvɛ̃nda n
lavandula
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych kwitnących na niebiesko lub purpurowo, niektóre gatunki są uprawiane dla olejków wykorzystywanych w kosmetyce i w lecznictwie;

lebioda lɛˈbʲjɔda n
Chenopodium album
(botanika, botaniczny) zwyczajowa nazwa komosy białej

lebiodka pospolita lɛˈbʲjɔtka ˌpɔspɔˈlʲita n
Origanum vulgare
(botanika, botaniczny) Origanum vulgare L., gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jasnotowatych;

lechicki adj
lechiticus
odnoszący się do Lechii lub Lechitów, związany z Lechią lub Lechitami

leciwy lɛˈʨ̑ivɨ adj
magnaevus
mający dużo lat, będący w podeszłym wieku, istniejący od bardzo dawna

leczenie lɛˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
curatio curatura
(rzeczownik odczasownikowy) od leczyć

leczyć ˈlɛʧ̑ɨʨ̑ v
curo
przywracać do zdrowia; uwalniać od choroby

legenda lɛˈɡɛ̃nda n
fabula
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowieść fantastyczna, przekazywana jako część tradycji;

legion ˈlɛɟɔ̃n n
legio
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: jednostka wojskowa o liczebności do 6000 żołnierzy;

legionowy adj
legionarius
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) związany z legionem, dotyczący legionów

legnicki lɛɟˈɲiʦ̑ʲci adj
Legnicensis
odnoszący się do Legnicy, związany z Legnicą

legwan n
iguana
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka z rodziny legwanowatych

legwan zielony n
Iguana iguana
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka z gatunku legwanów zielonych (1.1)
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Iguana iguana Linnaeus, gatunek gada z rodziny legwanowatych;

lekarstwo lɛˈkarstfɔ n
medicina
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) produkt, który leczy

lekarz ˈlɛkaʃ n
medicus
(medycyna, medyczny) osoba, która zawodowo zajmuje się zdrowiem ludzi lub zwierząt;

lekcja ˈlɛkʦ̑ʲja n
documentum auditio
(edukacja, edukacyjny) jednostka zajęć dydaktycznych

lekcjonarz n
lectionarium lectionarius
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna zawierająca czytania mszalne;

lekki ˈlɛcːi adj
levis
o małej wadze, małym ciężarze

leksykon n
lexicon
publikacja książkowa, niekiedy wielotomowa, będąca uporządkowanym zbiorem wiedzy w formie skondensowanej;

lemiesz ˈlɛ̃mʲjɛʃ n
vomer
(rolnictwo, rolniczy) dolna część pługa odcinająca skibę;

len lɛ̃n n
linum līnum
(botanika, botaniczny) Linum, roślina kilkuletnia z rodziny lnowatych, uprawiana dla włókien i oleistych nasion

lenistwo lɛ̃ˈɲistfɔ n
pigritia
odpoczywanie ponad potrzebę, unikanie wysiłku

leniwcowate n
Bradypodidae
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Bradypodidae, monotypowa rodzina lądowych, nadrzewnych ssaków z rzędu włochaczy;

leniwiec karłowaty n
Bradypus pygmaeus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Bradypus pygmaeus, gatunek ssaka z rodziny leniwcowatych;
(zoologia, zoologiczny) leniwiec z gatunku leniwców karłowatych (1.1)

leniwy lɛ̃ˈɲivɨ adj
piger
charakteryzujący się lenistwem

leoniański adj
Leonianus
(historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do papieża Leona, związany z papieżem Leonem

lepidło n
remedium agglutinans remedium glutinans
(przestarzałe, przestarzały) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek na skórę o lepkiej konsystencji

lepki ˈlɛpʲci adj
tenax
mający właściwości kleju

lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu ˈlɛpʃɨ ˈvrubɛl ˈv‿ɡarʲɕʨ̑i ˈɲiʒ ˈɡɔwɔ̃mp na‿ˈdaxu proverb
est avis in dextra melior, quam quattuor extra sola avis in cavea melior, quam mille volantes
lepsze coś, co jest niedoskonałe, ale pewne, dostępne niż niedostępny ideał

lesisty lɛˈɕistɨ adj
silvosus silvester silvestris
obfitujący w lasy, pokryty lasami

leszczyna pospolita n
Corylus avellana
(botanika, botaniczny) Corylus avellana L., gatunek wysokiego krzewu z rodziny brzozowatych o popularnych, jadalnych owocach (orzech laskowy);

letni ˈlɛtʲɲi adj
aestivus
taki, który odbywa się w lecie, odnosi się do lata; jest przystosowany do lata
tepidus
o substancji: ciepły, lecz nie gorący

leukocytoza ˌlɛwkɔʦ̑ɨˈtɔza n
leucocytosis
(medycyna, medyczny) nieprawidłowa liczba krwinek białych, powyżej górnej granicy normy;

leukopenia n
hypoleucaemia leucopenia
(medycyna, medyczny) niedobór leukocytów we krwi; zmniejszona liczba krwinek białych we krwi obwodowej

lew lɛf n
Leo
(jednostka monetarna) bułgarska jednostka monetarna; 100 stotinek;
leo
(zoologia, zoologiczny) samiec lwa (1.1)
leo Panthera leo
(zoologia, zoologiczny) Panthera leo, gatunek dużego ssaka z rodziny kotowatych;

lew afrykański n
Panthera leo
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera leo Linnaeus, mięsożerny gatunek ssaka lądowego z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) ssak z gatunku lwów afrykańskich (1.1)

lewatywa ˌlɛvaˈtɨva n
enema
(medycyna, medyczny) zabieg leczniczy polegający wprowadzenie do odbytnicy ciepłej wody, czasem z dodatkiem leków lub soli, w celu wywołania wypróżnienia;

lewita n
levita
(biblijny) pomocnik kapłanów w świątyni jerozolimskiej;

lewy ˈlɛvɨ adj
sinister laevus
znajdujący się po tej stronie, po której znajduje się serce człowieka

leń jeziorowy ˈlɛ̃ɲ ˌjɛ̇ʑɔˈrɔvɨ n
Sarcocheilichthys lacustris
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sarcocheilichthys lacustris, gatunek azjatyckiej, słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych;

leśny ˈlɛɕnɨ adj
silvester silvestris
odnoszący się do lasu, mający związek z lasem

leżeć ˈlɛʒɛʨ̑ v
iaceo
zachowywać pozycję poziomą

licencja poetycka lʲiˈʦ̑ɛ̃nʦ̑ʲja ˌpɔɛˈtɨʦ̑ka n
licentia poetica
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) swoboda poetycka dopuszczająca odstępstwa od norm językowych, reguł formalnych lub wierności w opisie faktów;

lichwiarski adj
faenebris
(pejoratywnie, pejoratywny) dotyczący lichwy albo lichwiarza

lichwiarz n
danista
(pejoratywnie, pejoratywny) człowiek pożyczający pieniądze na wysoki procent

liczba ˈlʲiʤ̑ba n
numerus
(matematyka, matematyczny) pojęcie będące w najprostszym przypadku abstrakcyjną reprezentacją liczebności zbioru lub poziomu jakiejś wielkości (np. fizycznej);
zapis liczby (1.1)

liczba atomowa ˈlʲiʤ̑ba ˌːtɔ̃ˈmɔva n
numerus atomicus
(fizyka, fizyczny) liczba określająca, ile protonów znajduje się w jądrze danego atomu;

liczba mnoga ˈlʲiʤ̑ba ˈmnɔɡa n
pluralis multitudo
(gramatyka) w deklinacji: cecha wyrazu opisującego więcej niż jeden element

liczba pojedyncza ˈlʲiʤ̑ba ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇ʧ̑a n
singularis
(gramatyka) cecha wyrazu oznaczająca, iż odnosi się on do jednej osoby lub jednej rzeczy;

liczny ˈlʲiʧ̑nɨ adj
creber frequens
(o rzeczownikach zbiorowych) składający się z wielu jednostek

liczyć ˈlʲiʧ̑ɨʨ̑ v
numero computo
określać liczbę elementów składających się na dany zbiór

ligatura ˌlʲiɡaˈtura n
ligatura
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak graficzny oznaczający następstwo dwu lub więcej nut;

ligustr n
Ligustrum
(botanika, botaniczny) Ligustrum L., rodzaj roślin krzewiastych lub drzew z rodziny oliwkowatych, często używanych jako ozdobne;

liktor n
lictor
(historia, historyczny, historycznie) rzymski niższy funkcjonariusz państwowy, stanowiący ochronę urzędników;

lilak ˈlʲilak n
syringa
(botanika, botaniczny) Syringa L., rodzaj krzewów lub drzew z rodziny oliwkowatych;

lilia ˈlʲilʲja n
lilium
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny liliowatych;

limfocytoza n
lymphocytosis
(medycyna, medyczny) nadmiar limfocytów we krwi

linia ˈlʲĩɲja n
linea
kształt dający się narysować jednym pociągnięciem ołówka

lipa ˈlʲipa n
tilia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tilia L., drzewo liściaste z podrodziny lipowatych;

lipid ˈlʲipʲit n
lipidum
(biochemia, biochemiczny) związek chemiczny tworzący cząsteczki hydrofobowe albo amfifilne, służący głównie do magazynowania energii lub jako substrat budulcowy komórek i tkanek;

lipiec ˈlʲipʲjɛʦ̑ n
Iulius Julius
siódmy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

lis lʲis n
vulpes vulpecula
(zoologia, zoologiczny) Vulpes, drapieżnik o wydłużonym tułowiu, krótkich łapach i długim, puszystym ogonie;

lis polarny ˈlʲis pɔˈlarnɨ n
Alopex lagopus
(zoologia, zoologiczny) ssak drapieżny z rodziny psowatych, zamieszkujący obszary na północ od koła podbiegunowego;

list lʲist n
epistula epistola
wiadomość, wypowiedź sformułowana pisemnie
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa zawierająca korespondencję lub drobne rzeczy dopuszczone do przewozu pocztowego, nadane w zamkniętym opakowaniu
papier, na którym napisano list (1.1)

list żelazny ˈlʲizd ʒɛˈlaznɨ n
salvus conductus
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dokument gwarantujący nietykalność;

listopad lʲiˈstɔpat n
November november
jedenasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

lit lʲit n
lithium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Li i liczbie atomowej 3;

litera lʲiˈtɛra n
littera litera
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwany znak graficzny, odpowiadający konkretnemu dźwiękowi, umożliwiający zapis słów;

literacki ˌlʲitɛˈraʦ̑ʲci adj
litterarius
mający związek z literaturą

literatura ˌlʲitɛraˈtura n
litterae
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wszystkie dzieła artystyczne zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym;

literówka ˌlʲitɛˈrufka n
lapsus calami
błąd w pisaniu polegający na pomyleniu lub opuszczeniu liter w słowie

liturgia lʲiˈturʲɟja n
liturgia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w religiach chrześcijańskich – ogół obrzędów i ceremonii towarzyszących czynnościom kultowym;

liturgiczny adj
liturgicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z liturgią, dotyczący liturgii

liwermor n
livermorium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lv i liczbie atomowej 116;

liza ˈlʲiza n
lysis
(biologia, biologiczny) rozpad na cząstki elementarne;

lizać ˈlʲizaʨ̑ v
lambo lingo
dotykać czegoś językiem i przesuwając po tym

liściec n
Phyllium
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Phyllium, rodzaj owadów z rzędu straszyków, stosujących mimetyzm;
phyllium
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju liściec (1.1)

liść lʲiɕʨ̑ n
folium
(botanika, botaniczny) element budowy sporofitu rośliny naczyniowej, pełniący funkcje odżywcze dzięki zawartości chlorofilu;

lodowiec lɔˈdɔvʲjɛʦ̑ n
moles glacialis glaciarium
(geologia, geologiczny) ogromna masa lodu powstała z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu;

logarytm lɔˈɡarɨtm̥ n
logarithmus
(matematyka, matematyczny) wykładnik potęgi, do której należy podnieść określoną liczbę (podstawę logarytmu), aby uzyskać jego argument;

logiczny lɔˈɟiʧ̑nɨ adj
logicus
związany z logiką, zgodny z logiką

logika ˈlɔɟika n
logica
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina naukowa zajmująca się regułami poprawnego myślenia i wnioskowania;
poprawne, rzeczowe myślenie, oparte na związkach przyczynowo-skutkowych
prawa i mechanizmy rządzące jakimiś zdarzeniami

logomachia ˌlɔɡɔ̃ˈmaxʲja n
logomachia
(książkowy) spór o słowa, nie o meritum sprawy

lombardzista n
pignerātor
(potocznie, potoczny) właściciel lombardu, osoba pożyczająca pod zastaw

loratadyna ˌlɔrataˈdɨ̃na n
loratadinum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wielopierścieniowy, heterocykliczny organiczny związek chemiczny stosowany jako lek przeciwalergiczny, antagonista receptorów H1;

lorens ˈlɔrɛ̃w̃s n
lawrencium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lr i liczbie atomowej 103;

losowy lɔˈsɔvɨ adj
fortuitus
przypadkowy, niezależny od decyzji

lotniskowiec ˌlɔtʲɲiˈskɔvʲjɛʦ̑ n
navis aëroplanigera
(wojskowość, wojskowy) okręt stanowiący ruchomą bazę dla samolotów, poprzez odpowiednio ukształtowany pokład jako pas startowy;

lotos ˈlɔtɔs n
lotus
(botanika, botaniczny) Nelumbo Adans., rodzaj roślin z rodziny lotosowatych;

loża n
lobia logia officina
miejsce spotkań masonerii

lub lup conjunction
aut vel seu
spójnik łączący dwa zdania równorzędne oraz dwie części zdania, wskazując, że przynajmniej jedna część jest prawdziwa;

lubieżny luˈbʲjɛʒnɨ adj
amabilis
(staropolski) rozkoszny

lubić ˈlubʲiʨ̑ v
amo diligo
darzyć kogoś lub coś pozytywnym uczuciem

lucerna luˈʦ̑ɛrna n
cytisum cytisus
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) jednoroczna lub dwuletnia bylina z rodziny bobowatych;

lud lut n
populus
warstwa społeczeństwa, której członkowie pracują fizycznie
populus gens
zbiorowość ludzi o wspólnym języku i kulturze, niebędąca narodem

ludność ˈludnɔɕʨ̑ n
populatio
ogół ludzi zamieszkujących dane terytorium

ludzki ˈluʦ̑ʲci adj
humanus
odnoszący się do wytworów rąk lub umysłu człowieka

ludzkość ˈluʦ̑kɔɕʨ̑ n
humanitas mundus
ród ludzki; ogół, suma ludzi na świecie

lukrecja luˈkrɛʦ̑ʲja n
glycyrrhiza liquiritia
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) wysuszone korzenie lukrecji (1.1) z odłogami lub ich przetwory
glycyrrhiza liquiritia Glycyrrhiza Liquiritia
(botanika, botaniczny) Glycyrrhiza, rodzaj bylin z rodziny bobowatych, rosnących w Eurazji;

luksus ˈluksus n
luxus
warunki zapewniające komfortowe życie i zbytek;

lupanar luˈpãnar n
lupanar
(przestarzałe, przestarzały) dom publiczny, zamtuz

lurdzki adj
Lapurdensis
związany z Lourdes, odnoszący się do Lourdes

lustro ˈlustrɔ n
speculum
gładka powierzchnia odbijająca światło; tafla szkła od spodu pokrytego warstwą srebra lub aluminium;

lustrum n
lustrum
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie uroczysty obrzęd oczyszczenia i ofiarowania, przeprowadzany raz na pięć lat;

lutet ˈlutɛt n
lutetium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lu i liczbie atomowej 71;

lutnia ˈlutʲɲa n
lyra
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument strunowy przypominający mandolinę;

lutować luˈtɔvaʨ̑ v
plumbō
(technologia, technika, techniczny) łączyć metalowe elementy przy pomocy lutu roztopionego lutownicą lub palnikiem

luty ˈlutɨ n
Februarius
drugi miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

lwi lvʲi possessiveAdjective
leoninus
należący do lwa

lwia część ˈlvʲja ˈʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ n
pars leonina
znaczna, większa część czegoś

lwica ˈlvʲiʦ̑a n
lea leaena
(zoologia, zoologiczny) samica lwa

lód lut n
glacies
stały stan skupienia wody;
(potocznie, potoczny) lodowisko

ląd lɔ̃nt n
terra
obszar skorupy ziemskiej niepokryty wodami mórz i oceanów;

lędźwie ˈlɛ̃ɲʥ̑vʲjɛ n
lumbus
(anatomia, anatomiczny) część pleców między żebrami a miednicą

lękać się ˈlɛ̃ŋkaʨ̑‿ɕɛ v
timeo
(książkowy) bać się; odczuwać strach, trwogę

lękliwy lɛ̃ŋkˈlʲivɨ adj
timidus
(o osobach) skłonny do lęku, dający się łatwo nastraszyć

lśniący ˈl̥ʲɕɲɔ̃nʦ̑ɨ adj
fulgidus
taki, który lśni, błyszczy, świeci, bije blaskiem

machać ˈmaxaʨ̑ v
moveo
szybko, wahadłowo ruszać czymś

macica maˈʨ̑iʦ̑a n
uterus
(anatomia, anatomiczny) narząd kręgowców, w którym rozwija się embrion;

macocha maˈʦ̑ɔxa n
noverca
żona ojca, ale nie matka;

macoszy adj
novercalis
związany z macochą, dotyczący macochy

magia ˈmaɟja n
magia magice
(ezoteryka) lub (fantasy) praktyki oparte na wierze w zjawiska nadprzyrodzone, wykorzystujące zaklęcia i czynności rytualne;

magiczny maˈɟiʧ̑nɨ adj
magicus
związany z magią

magistrat n
magistratus
(dawniej, dawny) urzędnik miejski sprawujący najwyższą władzę wojenną i sądową lub wykonawczą w starożytnym Rzymie

magna cum laude
magna cum laude
z wielką pochwałą

magnes ˈmaɡnɛs n
magnes
przedmiot mający zdolność przyciągania niektórych przedmiotów (zrobionych z żelaza i jego stopów);

magnez ˈmaɡnɛs n
magnesium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mg i liczbie atomowej 12

magnolia maɡˈnɔlʲja n
magnolia
(botanika, botaniczny) Magnolia L., drzewo lub krzew należący do rodziny magnoliowatych;

magnoliowate ˌmaɡnɔlʲjɔˈvatɛ n
Magnoliaceae
(systematyka) (botanika, botaniczny) Magnoliaceae Juss., rodzina drzew, krzewów lub pnączy należąca do rzędu magnoliowców;

mahometański adj
Mahometanus Mahumedanus
związany z mahometanizmem i mahometanami, dotyczący mahometanizmu

maj maj n
Maius
piąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

majeranek ˌmajɛˈrãnɛk n
amaracus
(botanika, botaniczny) roślina uprawna stosowana w lecznictwie i gastronomii;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z suszonych pędów majeranku (1.1)

majestatyczny ˌmajɛstaˈtɨʧ̑nɨ adj
augustus
(książkowy) pełen dostojnej powagi

majtek n
nauta
(marynarka) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) najniższy stopniem marynarz

mak mak n
papaver
(cukiernictwo) (spożywczy) nasiona maku (1.2)
papaver papāver
(botanika, botaniczny) Papaver L., rodzaj roślin z rodziny makowatych;

makak berberyjski n
Macaca sylvanus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Macaca sylvanus Linnaeus, gatunek małpy z podrodziny koczkodanowatych, posiadającej szczątkowy ogon i czerwonawooliwkową sierść;

makolec n
Sebastes mentella
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sebastes mentella Travin, gatunek atlantyckiej ryby z rodziny skorpenowatych

makrela maˈkrɛla n
lacerta lacertus
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba morska z rodziny makrelowatych z rodzaju Scomber lub Scomberomorus;

maksymalny ˌmaksɨ̃ˈmalnɨ adj
maximus
taki, który osiągnął maksimum; taki, który jest największy (np. w nasileniu)

malakologia ˌmalakɔˈlɔɟja n
malacologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (zoologia, zoologiczny) dział zoologii zajmujący się mięczakami;

malarstwo maˈlarstfɔ n
pictura
(sztuka) sztuka plastyczna posługująca się m.in. plamą barwną, linią nakładaną na określoną powierzchnię (np. płótno, tektura, deska, ściana);

malarz ˈmalaʃ n
pictor
(sztuka) artysta, który maluje obrazy
(budownictwo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik lub robotnik, który maluje ściany i inne części budynku

maleńki maˈlɛ̃ɲci adj
pitulus
(zdrobniale) od: mały

malina maˈlʲĩna n
rubus
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych;
(botanika, botaniczny) Rubus idaeus L., krzew maliny właściwej
(potocznie, potoczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc maliny właściwej (1.2)

maltański malˈtãj̃sʲci adj
Melitensis
(geografia, geograficzny) odnoszący się do państwa Malta

mandragora ˌmãndraˈɡɔra n
Mandragora
(botanika, botaniczny) Mandragora L., rodzaj roślin z rodziny psiankowatych, którym ze względu na kształt korzeni przypominający postać ludzką przypisywano dawniej lecznicze i magiczne własności;
mandragoras
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju mandragora (1.1)

mangan ˈmãŋɡãn n
manganum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mn i liczbie atomowej 25;

mango ˈmãŋɡɔ n
Mangifera
(botanika, botaniczny) Mangifera L., mangowiec, rodzaj drzew owocowych z rodzaju nanerczowatych;

manna ˈmãnːa n
manna
(biblijny) pokarm z nieba, który Bóg zsyłał Izraelitom przez 40 lat na pustyni;

mansjonariusz n
mansionarius
(dawniej, dawny) (kościelny) (zobacz) mansjonarz

mansjonarz n
mansionarius
(dawniej, dawny) (kościelny) katolicki duchowny beneficjent przy ważniejszym kościele;

manul stepowy n
Otocolobus manul
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Otocolobus manul Pallas, gatunek niewielkiego drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Azji;

mapa ˈmapa n
tabula charta itinerarium
graficzne odwzorowanie terenu, także nieba;

maraton maˈratɔ̃n n
Marathon
(sport, sportowy) bieg na dystansie 42 km i 195 m;

mariologia ˌmarʲjɔˈlɔɟja n
mariologia
(teologia, teologiczny) dział teologii dogmatycznej, nauka o Maryi, Matce Jezusa Chrystusa;

marmur ˈmarmur n
marmor marmur
(geologia, geologiczny) skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, stosowana jako dekoracyjny materiał budowlany i artystyczny;

marność ˈmarnɔɕʨ̑ n
vanitas
bycie ulotnym, nietrwałym, bezcelowym, bez wartości

marskość ˈmarskɔɕʨ̑ n
cirrhosis
(medycyna, medyczny) stwardnienie narządu i związane z tym upośledzenie jego czynności

martwy ˈmartfɨ adj
mortuus
taki, który umarł

marynarz maˈrɨ̃naʃ n
nauta
(marynarka) człowiek należący do załogi okrętu lub statku;

marzana maˈʒãna n
rubia
rodzaj roślin zielnych, Rubia L.

marzec ˈmaʒɛʦ̑ n
Martius unor
trzeci miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

marzyć ˈmaʒɨʨ̑ v
somnio
myśleć o czymś przyjemnym, stwarzając tego obraz w wyobraźni; bardzo pragnąć, aby coś się wydarzyło

masa ˈmasa indefiniteCardinalNumeral
multitudo
bardzo dużo czegoś, mnóstwo

masa ˈmasa n
massa
(fizyka, fizyczny) podstawowa wielkość fizyczna określająca ilość materii;
massa materia materies
gęsta lub półpłynna substancja, także substancja skrzepnięta

maszt maʃt n
malus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) pionowe drzewce ustawione przeważnie w osi jednostki pływającej o napędzie żaglowym, którego podstawowym zadaniem jest stawianie na nim żagli i przenoszenie działania siły aerodynamicznej na kadłub jednostki;

masztalerz n
agaso
wykwalifikowany pracownik obsługujący konie w stadninach

maszyna maˈʃɨ̃na n
machina
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zawierające mechanizm lub zespół współdziałających mechanizmów, służące do przetwarzania energii albo do wykonywania określonej pracy

masło ˈmaswɔ n
butyrum
(spożywczy) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) spożywczy lub kosmetyczny zamiennik masła (1.1) produkowany z tłuszczy roślinnych
butyrum butyr
(spożywczy) tłuszcz jadalny produkowany z mleka;

matczyny maṭˈʧ̑ɨ̃nɨ adj
maternus maternalis
(książkowy) dotyczący matki, należący do matki, właściwy matce, charakteryzujący matkę

matematyk ˌmatɛ̃ˈmatɨk n
mathematicus
osoba zajmująca się zawodowo matematyką;

matematyka ˌmatɛ̃ˈmatɨka n
mathematica mathematice
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka dedukcyjna zajmująca się analizą zbiorów, liczb i innych elementów abstrakcyjnych;

materac maˈtɛraʦ̑ n
culcita
duży płaski przedmiot, wypełniony elastycznym materiałem dla uniknięcia kontaktu z twardą powierzchnią np. podczas snu lub ćwiczeń gimnastycznych;

materiał maˈtɛrʲjaw n
materia
to, z czego są wytwarzane przedmioty

matka ˈmatka n
mater
rodzic płci żeńskiej;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnica, przełożona klasztoru
(zoologia, zoologiczny) samica mająca potomstwo

matka chrzestna ˈmatka ˈxʃɛstna n
commater
(kościelny) kobieta przedstawiająca do chrztu osobę chrzczoną

matrymonialny adj
matrimonialis
dotyczący małżeństwa

matura maˈtura n
examen maturitatis
(edukacja, edukacyjny) egzamin zdawany po ukończeniu szkoły średniej;
testimonium maturitatis
(edukacja, edukacyjny) świadectwo zdania matury (1.1)

maximum maximorum n
maximum maximorum
absolutne maksimum

mało ˈmawɔ indefiniteCardinalNumeral
parum
niewielka ilość czegoś lub kogoś

małoletniość n
minoritas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) nieposiadanie wieku określonego przez prawo jako wymagany dla pełnoletniości

małpa ˈmawpa n
simia simius
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu naczelnych o silnie rozwiniętym mózgu i chwytnych kończynach;

mały ˈmawɨ adj
parvus
występujący w niewielkiej ilości lub liczbie (zwykle z domyślną cechą)
parvus humilis
mający niewielkie rozmiary, nieduży, drobny, niski

mały palec ˈmawɨ ˈpalɛʦ̑ n
digitus minimus digitulus
(anatomia, anatomiczny) piąty, najmniejszy palec u ręki lub nogi

małżeństwo mawˈʒɛ̃j̃stfɔ n
matrimonium coniugium
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) usankcjonowany prawnie lub kulturowo stały związek dwóch osób, zwykle płci przeciwnej, tradycyjnie mający ułatwić wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i finansów, pożycie oraz wychowanie dzieci;

małżowina uszna n
auricula
(anatomia, anatomiczny) część ucha zewnętrznego zbierająca bodźce słuchowe z otoczenia

mech mɛx n
muscus
(botanika, botaniczny) drobna, niewielka roślina zarodnikowa żyjąca w ocienionych i wilgotnych miejscach

mechanizm mɛˈxãɲism̥ n
machinatio
(technologia, technika, techniczny) zespół pracujących elementów maszyny / urządzenia mających wykonywać określoną czynność

meczet ˈmɛʧ̑ɛt n
meschita
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek, miejsce modlitwy i sprawowania kultu Boga w islamie;

medal ˈmɛdal n
medalis
niewielki okrągły wytwór metalowy, ozdobiony reliefem, często na wstążce, wykonany dla upamiętnienia ważnych wydarzeń lub jako odznaczenie;

medalik mɛˈdalʲik n
numisma
niewielki krążek z metalu do noszenia na szyi

mediacja n
mediatio
pośredniczenie w sporze, aby ułatwić stronom dojście do porozumienia

mediolański ˌmɛdʲjɔˈlãj̃sʲci adj
Mediolanensis mediolanensis
związany z Mediolanem, wywodzący się z Mediolanu

meduza mɛˈduza n
halipleumon pulmo
(zoologia, zoologiczny) galaretowate zwierzę morskie, którego parasolowate ciało unoszone jest przez toń morską;

medycyna ˌmɛdɨˈʦ̑ɨ̃na n
medicina
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka o zdrowiu i chorobach człowieka i zwierząt oraz sposobach zapobiegania i leczenia;

megaduks n
megadux
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) wysoki stopień wojskowy, jeden z najwyższych urzędów w Cesarstwie Bizantyjskim w późnym jego okresie;

megalania n
Megalania prisca Varanus priscus
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) Varanus priscus Owen, wymarły gatunek warana żyjącego w plejstocenie na terenie Australii;

meitner ˈmajtnɛr n
meitnerium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mt i liczbie atomowej 109;

mejoza mɛˈjɔza n
meiosis
(biologia, biologiczny) proces podziału redukcyjnego jądra komórkowego, z którego powstają cztery jądra o połowie chromosomów komórki macierzystej;

melancholia ˌmɛlãnˈxɔlʲja n
melancholia
(psychologia, psychologiczny) depresja psychiczna objawiająca się apatią i niechęcią do życia

melatonina ˌmɛlatɔ̃ˈɲĩna n
melatoninum
(biochemia, biochemiczny) hormon syntetyzowany w pinealocytach szyszynki, odpowiadający za regulację dobowego cyklu snu i czuwania;

melodia mɛˈlɔdʲja n
melodia canor
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ciąg dźwięków, każdy o określonej wysokości i czasie trwania, rozpoznawany przez słuchacza jako jedna całość;

melodyjny adj
dulcis
o przyjemnym brzmieniu

melon ˈmɛlɔ̃n n
pepo
(spożywczy) jadalny owoc melona (1.1)

mendelew mɛ̃nˈdɛlɛf n
mendelevium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Md i liczbie atomowej 101;

mennica n
monēta
przedsiębiorstwo przemysłu metalowego produkujące monety, medale oraz stemple;

menstruacja ˌmɛ̃w̃struˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
menses
(fizjologia, fizjologiczny) cykliczne złuszczanie się nabłonka macicy kobiety pod wpływem zmian stężenia hormonów płciowych;

mercha n
meretrix
(staropolski) nierządnica

meryterium n
Moeritherium
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) najprymitywniejszy i najstarszy przedstawiciel rzędu trąbowców, znany z egipskich osadów górnego eocenu (Moeritherium, sp., rodzaj zwierząt)

merytokracja n
meritocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system, w którym władza powierzana jest osobom kompetentnym;

mesjaniczny adj
messianicus
(zobacz) mesjanistyczny

meskalina ˌmɛskaˈlʲĩna n
mescalinum
(chemia, chemiczny) narkotyk z grupy alkaloidów fenyloetyloaminowych, silny enteogen;

metabolizm ˌmɛtaˈbɔlʲism̥ n
metabolismus
(biochemia, biochemiczny) przemiana materii w organizmie;
(architektura, architektoniczny) (urbanistyka, urbanistyczny) styl architektoniczny powstały w drugiej połowie XX wieku w Japonii;

metafizyka n
metaphysica
(filozofia, filozoficzny) podstawowa dyscyplina filozoficzna, badająca powszechne własności bytu

metafora ˌmɛtaˈfɔra n
metaphora
(językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obcych sobie znaczeniowo wyrazów w celu uzyskania nowego, przenośnego znaczenia;

metaforyczny adj
metaphoricus
dotyczący metafory

metafraza n
metaphrasis
(językoznawstwo, językoznawczy) tłumaczenie słowo w słowo;

metal ˈmɛtal n
metallum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny charakteryzujący się obecnością w sieci krystalicznej elektronów swobodnych;
(heraldyka, heraldyczny) jeden z rodzajów tynktury heraldycznej;

metan ˈmɛtãn n
methanum
(chemia, chemiczny) CH4, najprostszy alkan, bezwonny i bezbarwny gaz, główny składnik gazu ziemnego, stosowany do syntezy wielu związków organicznych i jako gaz opałowy;

metastaza n
metastasis
(medycyna, medyczny) przerzut nowotworowy, guz wtórny nowotworu złośliwego

metempsychoza n
metempsychosis
reinkarnacja, ponowne wcielenie duszy, wędrówka dusz

meteorologia ˌmɛtɛɔrɔˈlɔɟja n
meteorologia
nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze i stanem pogody;

meteoryzm n
meteorismus
(medycyna, medyczny) wzdęcie brzucha wskutek nagromadzenia się gazów w jelitach

metoda mɛˈtɔda n
via methodus
sposób postępowania mający doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu

metonimia n
metonymia
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy czegoś nazwą czegoś innego, co pozostaje z nim w uchwytnej zależności;

metr mɛtr̥ n
metrum
odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy;

metr kwadratowy ˈmɛtr̥ ˌkfadraˈtɔvɨ n
metrum quadratum
(matematyka, matematyczny) jednostka miary równa polu kwadratu o boku jednego metra;

metr sześcienny n
metrum cubicum
(jednostka miary) jednostka objętości równa objętości sześcianu o krawędzi jednego metra;

metronidazol ˌmɛtrɔ̃ɲiˈdazɔl n
metronidasolum metronidazolum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk będący pochodną nitroimidazolu;

metropolia ˌmɛtrɔˈpɔlʲja n
metropolis
(geografia, geograficzny) (urbanistyka, urbanistyczny) główne miasto kraju

metropolita ˌmɛtrɔpɔˈlʲita n
metropolita
(administracja) (kościelny) arcybiskup zajmujący czołowe miejsce w prowincji kościelnej – metropolii;

metropolitalny adj
metropolitanus
związany z metropolią, odnoszący się do metropolii
związany z metropolitą, odnoszący się do metropolity

metryczny adj
metricus
(geometria) (technologia, technika, techniczny) odnoszący się do metra, związany z metrem

mewa ˈmɛva n
larus gavia
(ornitologia, ornitologiczny) ptak płetwonogi o upierzeniu koloru białego lub popielatego żyjący na wybrzeżach;

mgła mɡwa n
nebula caligo
zawiesina mikroskopijnych kropelek wody unosząca się nisko nad ziemią w postaci obłoku utrudniającego widoczność;

mgławica mɡwaˈvʲiʦ̑a n
nebula
(astronomia, astronomiczny) obłok gazu i pyłu międzygwiazdowego;

mianownik mʲjãˈnɔvʲɲik n
nominativus
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) pierwszy przypadek deklinacji, który odpowiada na pytania: kto? co?;

miara ˈmʲjara n
mensura
rozmiar

miarowy adj
metricus
oparty na mierze wierszowej (metrum)
powtarzający się w równych odstępach czasu lub przestrzeni

miasteczko mʲjaˈstɛʧ̑kɔ n
oppidum
prawno-administracyjna jednostka osadnicza o charakterze przejściowym między miastem a wsią

miasto ˈmʲjastɔ n
urbs
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) ogół mieszkańców miasta (1.1)
(potocznie, potoczny) centrum, główne miejsce miasta (1.1)
urbs oppidum civitas
(administracja) znaczny obszar gęsto zabudowany, będący skupiskiem ludności wykonującej zawody nierolnicze, a który otrzymał prawa miejskie;

miażdżyca mʲjaʒˈʤ̑ɨʦ̑a n
atheromatosis atherosclerosis
(medycyna, medyczny) przewlekły proces zapalno-zwyrodnieniowy tętnic, powodujący ich stwardnienie i zwężenie ich światła; jedna z chorób cywilizacyjnych;

michigański adj
Michiganus
związany z Michigan, dotyczący Michigan

miechownik n
saccarius
(dawniej, dawny) (rzemiosło, rzemieślniczy) wytwórca miechów
(dawniej, dawny) tragarz noszący wory

miecz mʲjɛʧ̑ n
gladius
obosieczna broń z długim, prostym metalowym ostrzem;

miedziopierś metaliczna n
Somatochlora metallica
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) ważka z gatunku miedziopierś metaliczna (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Somatochlora metallica Vander Linden, gatunek ważki z rodziny szklarkowatych występujący w północnej Eurazji;

miedź mʲjɛ̇ʨ̑ n
cuprum aes cyprum
(chemia, chemiczny) metal, pierwiastek chemiczny o symbolu Cu i liczbie atomowej 29;

miejsce ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ n
locus
obszar lub punkt w przestrzeni
(sport, sportowy) ranga, pozycja
miejsce (1.1), niezajęte przez nic, wolne do umieszczenia w nim czegoś
wyznaczone miejsce (1.1), przeznaczone dla kogoś; krzesło, fotel itp. zarezerwowane dla kogoś

miejscownik mʲjɛ̇jsˈʦ̑ɔvʲɲik n
locativus
(gramatyka) szósty przypadek deklinacji polskiej, odpowiada na pytania (o) kim? (o) czym?;

miejscowość mʲjɛ̇jsˈʦ̑ɔvɔɕʨ̑ n
locus positio status
jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany wyróżniający się odrębną nazwą

miejski ˈmʲjɛ̇jsʲci adj
urbanus municipalis
związany z miastem (jako miejscem lub jednostką administracyjną)

mielizna mʲjɛˈlʲizna n
vadum
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) płytkie miejsce w morzu, jeziorze lub rzece;

miesiąc ˈmʲjɛ̇ɕɔ̃nʦ̑ n
mensis
(jednostka miary) jednostka czasu obejmująca 28–31 dni; każda z dwunastu części roku;

miesiączka mʲjɛ̇ˈɕɔ̃n͇ʧ̑ka n
catamenia menes menses
(fizjologia, fizjologiczny) cykliczne, comiesięczne złuszczanie się nabłonka macicy;

miesięczny mʲjɛ̇ˈɕɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
menstruus
związany z okresem jednego miesiąca

mieszkanie mʲjɛˈʃkãɲɛ n
habitatio
miejsce, gdzie dana osoba mieszka
habitatio atrium
zespół pomieszczeń mający odrębne wejście, przystosowanych do zamieszkania przez ludzi;
habito vivo
(rzeczownik odczasownikowy) od mieszkać

mieszkaniec mʲjɛˈʃkãɲɛʦ̑ n
civis incola
osoba, która gdzieś mieszka (żyje)

mieszkanko n
mansiuncula
niewielkie mieszkanie

mieszkać ˈmʲjɛʃkaʨ̑ v
habito habitare
przebywać w jakimś miejscu przez wiele dni, wraz ze spaniem

mieć mʲjɛ̇ʨ̑ v
habeo habere
być w posiadaniu czegoś, posiadać coś
habere
czuć coś
dysponować środkami na wykonanie czegoś
musieć coś zrobić
habere esse
dążyć do oddania czegoś komuś

mieć nadzieję ˈmʲjɛ̇ʨ̑ naˈʥ̑ɛ̇jɛ v
spero
wierzyć, ufać, wyrażać nadzieję na coś; myśleć, że; spodziewać się, że

migdał ˈmʲiɡdaw n
amygdala amygdalum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalna pestka owocu migdałowca pokryta brązową łuską, wewnątrz barwy kremowej;

migdałecznik arjuna n
Terminalia arjuna
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Terminalia arjuna, gatunek drzewa z rodziny trudziczkowatych, występujący w Indiach, w Mjanmie i na Sri Lance;

migdałowiec pospolity n
Prunus dulcis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Prunus dulcis, gatunek krzewu lub niedużego drzewa z rodziny różowatych, o owocach z jadalnym nasieniem;

migotanie przedsionków ˌmʲiɡɔˈtãɲɛ pʃɛtʲˈɕɔ̃nkuf n
fibrillatio atriorum
(medycyna, medyczny) arytmia serca polegająca na braku koordynacji pobudzeń przedsionków serca;

mikołajek n
Eryngium
(botanika, botaniczny) Eryngium L.; rodzaj roślin z rodziny selerowatych;
eryngium
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju mikołajek (1.1)

mikrobiologia ˌmʲikrɔbʲjɔˈlɔɟja n
microbiologia
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się badaniem organizmów niewidocznych gołym okiem;

mikroflora n
microflora
(biologia, biologiczny) zespół roślinnych drobnoustrojów żyjących w danym środowisku;

mikrofon mʲiˈkrɔfɔ̃n n
microphonum
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do zamiany informacji dźwiękowej na sygnał elektryczny, zwykle celem jej wzmocnienia;

mikroskop mʲiˈkrɔskɔp n
microscopium
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny umożliwiający obserwowanie z bliskiej odległości przedmiotów niewidocznych gołym okiem;

mikroskop elektronowy n
microscopium electronicum
(optyka, optyczny) mikroskop, który dzięki użyciu wiązki elektronów o długości fali mniejszej niż ma światło, pozwala uzyskać powiększenie obrazu powyżej 1500 razy i badać budowę materii nawet na poziomie atomowym

milczenie mʲilˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
silentium
nieodzywanie się, niemówienie
(rzeczownik odczasownikowy) od milczeć

milczeć ˈmʲilʧ̑ɛʨ̑ v
tacere
nie mówić, nie wydawać głosu

milenium mʲiˈlɛ̃ɲũm n
millennium
okres tysiąca lat

milezyjski adj
Milesius
związany z Miletem, dotyczący Miletu

milion ˈmʲilʲjɔ̃n n
millio decies centena milia
liczba o wartości: 1 000 000 = 106;

mimo że
quamquam
łącząca zdanie przyzwalające, wyrażające rozbieżność pomiędzy tym, co się dzieje w rzeczywistości, a tym, czego się oczekiwało

minimum minimorum n
minimum minimorum
absolutne minimum

minister prowincjalny n
minister provincialis
(kościelny) wyższy przełożony zakonny, zarządzający prowincją

ministerstwo ˌmʲĩɲiˈstɛrstfɔ n
ministerium
(administracja) urząd państwowy, którego szefem jest minister;

ministra mʲĩˈɲistra n
ministra
(neologizm) kobieta minister[potrzebne źródło]

minorycki adj
minoriticus
związany z minorytami, dotyczący minorytów

minuta mʲĩˈnuta n
minuta horae pars sexagesima
(jednostka miary) jednostka czasu, równa 60 sekundom (= sześćdziesięciu);

miotła ˈmʲjɔtwa n
scopa
narzędzie służące do zamiatania, zazwyczaj w postaci pęku rózg związanych z jednej strony i przymocowanych do trzonka; symbol czarownicy;

mirra ˈmʲirːa n
murra myrrha myrra
(botanika, botaniczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) żywica o przyjemnym zapachu, gorzkim, korzennym smaku otrzymywana z drzew i krzewów z rodzaju balsamowiec;

mirt mʲirt n
myrtus
(botanika, botaniczny) Myrtus L, rodzaj roślin krzewiastych z rodziny mirtowatych;

miscellanea ˌmʲisʦ̑ɛlːãˈnɛa n
silva rerum
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) zbiór różnych tekstów, utworów, książek różnych autorów

miseczka mʲiˈsɛʧ̑ka n
catillus
mała miska

misjonarz mʲiˈsʲjɔ̃naʃ n
missionarius
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny lub osoba świecka uczestnicząca w działalności misyjnej

miska ˈmʲiska n
catinus
mała misa, płaskie, otwarte naczynie z krawędziami uniesionymi do góry;

mistycyzm mʲiˈstɨʦ̑ɨsm̥ n
mystica
kierunek religijno-filozoficzny dopuszczający możliwość pozazmysłowego, bezpośredniego kontaktu z Bogiem;

mit mʲit n
mythus mythos
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) baśń, stara opowieść fantastyczna;

mitologia ˌmʲitɔˈlɔɟja n
mythologia
nauka zajmująca się mitami
funkcjonujący w określonej religii lub społeczności zbiór mitów i podań;

mitologiczny ˌmʲitɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
mythologicus
związany z mitologią, dotyczący mitologii

mitoza n
mitosis
(biologia, biologiczny) proces podziału jądra komórkowego, w wyniku którego powstają dwie identyczne komórki;

mitra ˈmʲitra n
mitra
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczne nakrycie głowy hierarchy kościelnego;

mitralny adj
mitralis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący zastawki położonej pomiędzy lewym przedsionkiem a lewą komorą serca

mizantropia ˌmʲizãnˈtrɔpʲja n
misanthropia
niechęć do ludzi, do obcowania z nimi;

miód mʲjut n
mel
(spożywczy) gęsty, słodki produkt spożywczy, w kolorze żółtym lub brązowym, wytwarzany przez pszczoły;

miód pitny ˈmʲjut ˈpʲitnɨ n
mella
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) tradycyjny polski napój alkoholowy powstały w wyniku fermentacji brzeczki miodu i przypraw;

mięczak zakaźny n
molluscum contagiosum
(medycyna, medyczny) skórna choroba wirusowa z charakterystycznymi, grudkowatymi wykwitami barwy woskowobiałej;

między ˈmʲjɛ̃nʣ̑ɨ preposition
inter
…używany, gdy coś znajduje się pomiędzy obiektami

między młotem a kowadłem ˈmʲjɛ̃nʣ̑ɨ ˈmwɔtɛ̃m ˌa‿kɔˈvadwɛ̃m adv
inter malleum et incudem
w sytuacji wyboru między dwiema złymi możliwościami

międzymurze n
pomerium pomoerium
(historia, historyczny, historycznie) teren między murami zewnętrznymi a wewnętrznymi w średniowiecznych miastach

międzynarodowy ˌmʲjɛ̃nʣ̑ɨ̃narɔˈdɔvɨ adj
internationalis
taki, który dotyczy dwu lub więcej narodów

miękki ˈmʲjɛ̃ŋʲci adj
mollis
taki, który łatwo ugina się pod naciskiem

mięsak n
sarcoma
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki łącznej;

mięsień ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ n
musculus
(anatomia, anatomiczny) czynny element narządu ruchu;

mięsień gruszkowaty n
musculus piriformis
(anatomia, anatomiczny) mięsień szkieletowy zaczynający się na miedniczej kości krzyżowej;

mięsień krawiecki ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ kraˈvʲjɛʦ̑ʲci n
musculus sartorius
(anatomia, anatomiczny) najdłuższy mięsień ludzkiego ciała;

mięsień trójgłowy ramienia n
musculus triceps brachii
(anatomia, anatomiczny) mięsień tylnej grupy mięśni ramienia, znajdujący się pomiędzy łopatką i kością ramienną a kością łokciową;

mięso ˈmʲjɛ̃w̃sɔ n
caro carnis
(spożywczy) jadalne części zabitego zwierzęcia;

mięsożerca ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrʦ̑a n
carnivora
(ekologia, ekologiczny) zwierzę lub roślina żywiąca się głównie mięsem

mięta ˈmʲjɛ̃nta n
mentha menta
(botanika, botaniczny) Mentha, ziele z rodziny wargowych o charakterystycznym zapachu;

mięśniak ˈmʲjɛ̃w̃ɕɲak n
myoma
(medycyna, medyczny) guz łagodny pochodzenia mezenchymalnego, wywodzący się z tkanki mięśniowej;

miłosierdzie ˌmʲiwɔˈɕɛrʲʥ̑ɛ n
misericordia
okazywane współczucie, dobroć lub litość

miłosierny ˌmʲiwɔˈɕɛrnɨ adj
misericors clemens
okazujący dobroć i współczucie cierpiącym

miłościwy adj
gratiosus
(dawniej, dawny) (książkowy) pełen dobroci, mający litość

miłość ˈmʲiwɔɕʨ̑ n
amor
kontakt fizyczny prowadzący zwykle do stosunku płciowego
przedmioty, czynności, które sprawiają przyjemność
amor caritas
uczucie, którym się darzy kochaną osobę;
osoba, którą się kocha
silna więź emocjonalna łącząca ludzi; także: łącząca osobę z Bogiem, bóstwem, krajem rodzinnym

miły ˈmʲiwɨ adj
iucundus lepidus
wywołujący przyjemne uczucie

mleczny ˈmlɛʧ̑nɨ adj
lacteus
dotyczący mleka, otrzymywany, zrobiony z mleka, z dodatkiem mleka

mleko ˈmlɛkɔ n
lac
(spożywczy) wydzielina gruczołów mlecznych, najczęściej krowy, spożywana przez ludzi jako dodatek do pokarmu lub jako sam pokarm

mleć mlɛʨ̑ v
molo
rozdrabniać coś za pomocą odpowiednich przyrządów

mnich mʲɲix n
monachus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek klasztornej wspólnoty religijnej w religiach niechrześcijańskich

mniszka n
monacha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: zakonnica z zakonu monastycznego, mniszego

mniszka białorzytna n
Lonchura striata
(ornitologia, ornitologiczny) Lonchura striata, gatunek małego ptaka z rodziny astryldowatych;

mnogość ˈmnɔɡɔɕʨ̑ n
multitudo
duża ilość czegoś

mocno ˈmɔʦ̑nɔ adv
firmus valens validus
w sposób mocny

mocz mɔʧ̑ n
urina
(fizjologia, fizjologiczny) płynne resztki usuwane z organizmu zwierząt;

mocznica n
uraemia
(medycyna, medyczny) stan zatrucia ustroju produktami przemiany materii (m.in. mocznikiem) jako przejaw zaawansowanej niewydolności nerek, powodujący wiele przykrych objawów, jak np. męczliwość, wymioty, wyniszczenie, bóle głowy, świąd, obrzęk płuc, krwawienia itd.;

moczopędny ˌmɔʧ̑ɔˈpɛ̃ndnɨ adj
mictorius
taki, który wywołuje wydzielanie moczu lub zwiększenie jego objętości

moczowód n
ureter
(anatomia, anatomiczny) parzysty przewód biegnący z miedniczki nerkowej do pęcherza moczowego;

modliszka mɔˈdlʲiʃka n
mantis
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Mantodea, drapieżny owad z rzędu Mantodea, przypominający osobę ze złożonymi rękoma do modlitwy;

modlitwa mɔˈdlʲitfa n
precatio preces
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) forma kultu religijnego, kierowanie myśli do boga, świętych, aniołów, ogólnie do sfery sacrum;

modlić się ˈmɔdlʲiʨ̑‿ɕɛ v
oro
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mówić modlitwę, prosić Boga (bóstwa) o coś, dziękować Mu (im) za coś

modraszek arion n
Maculinea arion
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Maculinea arion, gatunek motyla dziennego z rodziny modraszkowatych;

modroborowik ponury n
Suillellus luridus
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Suillellus luridus (Schaeff.) Murrill, gatunek grzybów jadalnych z rodziny borowikowatych;

modrzew ˈmɔḍʒɛf n
Larix larix
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Larix Mill., drzewo iglaste z rodzaju sosnowatych, o delikatnych, jasnozielonych igłach, opadających na zimę;

modrzewnica ˌmɔḍʒɛvʲˈɲiʦ̑a n
andromeda
(botanika, botaniczny) Andromeda L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;

mohel n
circumcisor
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowski rytualny rzezak;

mokry ˈmɔkrɨ adj
madidus umidus udus aquosus humidulus humidus
pokryty lub nasiąknięty wodą, albo inną cieczą

molekularny adj
molecularis
dotyczący cząsteczki, najmniejszych części czegoś

molibden mɔˈlʲibdɛ̃n n
molybdenum molybdaenum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mo i liczbie atomowej 42;

moment ˈmɔ̃mɛ̃nt n
momentum
krótki odcinek czasu

monastycyzm n
monachismus vita monachica vita monastica
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: forma życia zakonnego cenobickiego lub anachoreckiego, której celem jest większa zażyłość z Bogiem, gorliwość w praktykach religijnych, modlitwie i ascezie;

moneta mɔ̃ˈnɛta n
nummus moneta
metalowy krążek lub wielobok, o określonym wymiarze, wadze i wzorze plastycznym, służący jako środek płatniczy;

monetka bukowa n
Mucidula mucida
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Mucidula mucida (Schrad.) Pat., gatunek grzybów niejadalnych z rodziny obrzękowcowatych;

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci adj
mongolicus
odnoszący się do Mongolii lub Mongołów

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci n
mongolicus
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Mongolii;

monodia mɔ̃ˈnɔdʲja n
monodia
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) solowa melorecytacja w antycznym dramacie greckim, w szczególności monolog o charakterze lamentacyjnym
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek muzyczny wyróżniający się jednolitą linią melodyczną i takimż akompaniamentem

monogamia ˌmɔ̃nɔˈɡãmʲja n
monogamia
(socjologia, socjologiczny) życie w związku małżeńskim z tylko jednym partnerem

monoteizm ˌmɔ̃nɔˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
monotheismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wiara w jednego boga;

monstrancja n
ostensorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne do wystawiania konsekrowanej hostii; ; (zobacz) też monstrancja w Encyklopedii staropolskiej

monstrum ˈmɔ̃w̃strũm n
monstrum
potwór

monsun ˈmɔ̃w̃sũn n
ventus monsonius hippalus
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) wiatr (system wiatrów) sezonowo zmienny pomiędzy oceanem, a lądem, często będący przyczyną występowania pory suchej i deszczowej;

moralność mɔˈralnɔɕʨ̑ n
moralitas
zbiór zasad postępowania zgodnych z tym, co jest dobre, prawidłowe, nieszkodliwe;

morawski mɔˈravsʲci adj
moravicus
związany z Morawami, dotyczący Moraw, pochodzący z Moraw

morderca mɔrˈdɛrʦ̑a n
homicida occisor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która popełniła morderstwo

morderczo adv
parricidaliter
w sposób morderczy, pozbawiający życia

morderstwo mɔrˈdɛrstfɔ n
parricidium
celowe odebranie komuś życia

morela mɔˈrɛla n
armeniaca armeniacum
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny różowatych;
armeniacum armeniaca
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoce tego drzewa

morfem ˈmɔrfɛ̃m n
morphema
(gramatyka) najmniejsza znacząca cząstka wyrazu;

morfologia ˌmɔrfɔˈlɔɟja n
morphologia
(biologia, biologiczny) nauka o budowie organizmów zwierzęcych i roślinnych;

mormi n
catopuma
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Catopuma Severtzov, rodzaj ssaka z podrodziny kotów;

mormi borneański n
Catopuma badia
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Catopuma badia Gray, gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów, występujący na wyspie Borneo;

morski ˈmɔrsʲci adj
maritimus aequoreus marinus navalis thalassicus
związany z morzem, dotyczący morza

morszczyn pęcherzykowaty n
Fucus vesiculosus
(botanika, botaniczny) glon z gatunku morszczyn pęcherzykowaty (1.1)
(systematyka) (botanika, botaniczny) Fucus vesiculosus L., gatunek glonu należący do brunatnic;

morwa n
Morus
(botanika, botaniczny) Morus L., rodzaj dużych krzewów lub niewielkich drzew liściastych z rodziny morwowatych;
morum
(spożywczy) jadalny owoc morwy (1.2)
morus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju morwa (1.1)

morze ˈmɔ.ʒɛ n
mare
(przenośnie, przenośnia) ogromna ilość czegoś
mare pontus pelagus fretum altum fretus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) duży zbiornik słonej wody mający połączenie z oceanem;

morze Marmara pn
Propontis
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, łączące je z Morzem Czarnym;

mosiądz ˈmɔɕɔ̃nʦ̑ n
orichalcum
stop miedzi z cynkiem;

moskit ˈmɔsʲcit n
cinips
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki owad tropikalny przenoszący wiele chorób;

most mɔst n
pons
(architektura, architektoniczny) konstrukcja tworząca drogę ponad wodą;

moszcz mɔʃʧ̑ n
mustum
(spożywczy) młode wino o niewielkiej zawartości alkoholu
(spożywczy) półprodukt ze świeżo wyciśniętego soku z owoców lub warzyw

moszna ˈmɔʃna n
scrotum
(anatomia, anatomiczny) skórno-mięśniowy woreczek, w którym mieszczą się jądra, występujący u samców wielu ssaków lądowych (w tym u człowieka), znajdujący się pomiędzy prąciem i odbytem;

motocykl mɔˈtɔʦ̑ɨkl̥ n
autobirota
(motoryzacja) niemający nadwozia pojazd silnikowy, najczęściej dwukołowy, przeznaczony dla jednej, dwóch lub rzadko dla trzech osób;

motyka mɔˈtɨka n
sarculum sarculus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) proste narzędzie rolnicze służące m.in. do spulchniania ziemi;

motyl ˈmɔtɨl n
papilio pāpiliō
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) dorosły owad z rzędu motyli, Lepidoptera;

motyle n
Lepidoptera
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lepidoptera, rząd owadów należących do stawonogów;

motylek n
papiliunculus
(zdrobniale) (pieszczotliwie, pieszczotliwy) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały motyl

motylica wątrobowa n
Fasciola hepatica
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Fasciola hepatica L., gatunek pasożytniczego płazińca, bytującego ostatecznie w drogach żółciowych roślinożerców;

mowa nienawiści n
sermo odiosus
(socjologia, socjologiczny) (publikatory) wypowiedzi mające na celu znieważenie, wyszydzenie bądź poniżenie jakiejś osoby lub grupy osób;

mozaika mɔˈzajka n
musivum
(sztuka) dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z małych, wielobarwnych kamyczków, kawałków szkła lub ceramiki o różnej fakturze i kształcie;

mozolny mɔˈzɔlnɨ adj
asper
wymagający sporego wysiłku i dużo cierpliwości, pochłaniający wiele czasu

moździerz ˈmɔʑʥ̑ɛʃ n
pila
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) narzędzie kuchenne lub laboratoryjne w postaci ciężkiego naczynia i tłuczka, służące do rozdrabniania czegoś na proszek;

może ˈmɔʒɛ particle
fortasse
…stosowana w celu wyrażenia propozycji, rady, prośby
fortasse forsitan
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia

możliwość mɔʒˈlʲivɔɕʨ̑ n
facultas possibilitas
stan, w którym coś jest możliwe (da się zrealizować)

możliwy mɔʒˈlʲivɨ adj
possibilis
taki, który da się zrealizować lub urzeczywistnić

można ˈmɔʒna v
possum
jest możliwe do wykonania

mrowisko mrɔˈvʲiskɔ n
formicarium
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) gniazdo budowane przez owady z rodziny mrówkowatych;

mruczeć v
affremo
zazwyczaj o kocie: wydawać cichy, niski, przeciągły dźwięk

mrugać ˈmruɡaʨ̑ v
palpebro
wykonywać szybkie ruchy powiekami

mrówka ˈmrufka n
formica
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju mrówkowatych, Formicidae

mrówka rudnica n
Formica rufa
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Formica rufa L., gatunek leśnego owada z rodziny mrówkowatych;

mrównik ˈmruvʲɲik n
Orycteropus
(zoologia, zoologiczny) Orycteropus, gatunek afrykańskiego ssaka;

msza m̥ʃa n
missa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celebracja liturgiczna sprawowana w katolicyzmie i prawosławiu;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna pierwotnie wykonywana podczas mszy (1.1), która ewoluowała w osobnym, czysto artystycznym kierunku;

mucha ˈmu.xa n
musca
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pospolity dwuskrzydły owad;

mucha domowa n
Musca domestica
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Musca domestica L., gatunek kosmopolitycznego owada z rodziny muchowatych;

muchomor muˈxɔ̃mɔr n
Amanita
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Amanita Pers., rodzaj grzybów kapeluszowych, często trujących;
amanita
(mikologia, mikologiczny) grzyb z rodzaju muchomor (1.1)

muflon kanadyjski n
Ovis canadensis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ovis canadensis George Shaw, gatunek górskiej owcy z rzędu parzystokopytnych występujący w Ameryce Północnej;

muflon śródziemnomorski n
Ovis aries musimon
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ovis aries musimon Pallas, podgatunek ssaków łożyskowych z rzędu parzystokopytnych;

multilateralny adj
multilateralis
(urzędowy) dotyczący wielu stron, podmiotów czegoś

mumia ˈmũmʲja n
mumia
zwłoki zabezpieczone przed rozkładem;

mur mur n
murus
(budownictwo) kamienna lub ceglana konstrukcja, np. ściany budynku

murena n
muraena
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba o wężowatym pokroju występująca w morzach ciepłych i gorących;

murga n
amurga
(spożywczy) dolna, odpadowa frakcja w procesie oczyszczania oliwy po jej wytłoczeniu

musieć ˈmuɕɛ̇ʨ̑ modal
debeo
potrzebować zrobić coś
debeo debere
być zobowiązanym do zrobienia czegoś
debere
zapewne, z dużym prawdopodobieństwem; zgodnie z domysłami

muzeum muˈzɛ<sup>w</sup>ũm n
museum
(turystyka, turystyczny) budynek muzeum (1.1)
(turystyka, turystyczny) instytucja zajmująca się przechowywaniem obiektów o wartości historycznej, zwykle z jednej dziedziny wiedzy, celem pokazywania ich odwiedzającym;

muzyczny muˈzɨʧ̑nɨ adj
musicus
odnoszący się do muzyki, związany z muzyką

muzyk ˈmuzɨk n
musicus
osoba, która zajmuje się muzyką;

muzyka ˈmuzɨka n
musica cantus
kompozycja artystyczna złożona z dźwięków

muzykologia n
musicologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naukowe badania nad muzyką w aspekcie historycznym, teoretycznym czy też fizycznej natury dźwięku;

muł muw n
mulus
(zoologia, zoologiczny) juczny, wytrzymały mieszaniec ogiera osła i klaczy konia;

my mɨ personalPronoun
nos
pierwsza osoba liczby mnogiej, grupa osób, wśród której znajduje się osoba mówiąca

mydło ˈmɨdwɔ n
sapo
(higiena, higieniczny) substancja używana do mycia i prania

mykeński mɨˈkɛ̃j̃sʲci adj
Mycenaeus Mycensis
dotyczący Myken

mykoplazma ˌmɨkɔˈplazma n
mycoplasma
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) atypowa bakteria pozbawiona ściany komórkowej o trybie życia wewnątrzkomórkowym

mysi ˈmɨɕi adj
murinus
charakterystyczny dla myszy, mający cechy myszy
dotyczący, odnoszący się do myszy

mysz mɨʃ n
Mus mus
(zoologia, zoologiczny) nazwa kilkunastu gatunków gryzoni z rodziny myszowatych;
mus
(informatyka, informatyczny) urządzenie komputerowe umożliwiające poruszanie kursorem na ekranie monitora;
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) małe zwierzę z jednego z gatunków z rodziny myszowatych

mysz komputerowa n
mus mus computatralis
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie wskazujące używane podczas pracy z interfejsem graficznym systemu komputerowego;

mysz morska n
Aphrodita aculeata
(zoologia, zoologiczny) Aphrodita aculeata, gatunek morskiej pierścienicy zaliczany do wieloszczetów;

myszorówka n
Mastomys
(zoologia, zoologiczny) Mastomys, rodzaj ssaka z rodziny myszowatych;
mastomys
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rodzaju myszorówka (1.1)

myszołów mɨˈʃɔwuf n
buteo
(ornitologia, ornitologiczny) Buteo Lacépède, duży ptak drapieżny o zakrzywionym, krótkim dziobie, polujący na drobne gryzonie, płazy i gady;

myć mɨʨ̑ v
luere
czyścić coś za pomocą wody

myśl mɨɕl̥ n
cogitatio
zbiór powiązanych idei
cogitatio idea
efekt pracy umysłu

myśleć ˈmɨɕlɛʨ̑ v
cogitare
mieć zdanie
cogito
chcieć coś zrobić, mieć zamiar
cogito cogitare
kojarzyć, wnioskować, zastanawiać się, przetwarzać świadomie informację w mózgu

myśliwy mɨɕˈlʲivɨ n
venator
(łowiectwo, łowiecki) osoba polująca na dzikie zwierzęta

móc muʦ̑ modal
posse possum
mieć szansę zaistnieć, wydarzyć się
possum posse
być w stanie coś wykonać, zrobić
possum queo
mieć zezwolenie lub uprawnienie do wykonania czegoś

mój muj pronoun
meus
1. (osoba) lp

mól książkowy ˈmul cɕɔ̃w̃ʃˈkɔvɨ n
helluo librorum
osoba, która czyta bardzo dużo książek, spędza dużo czasu na czytaniu

mówić ˈmuvʲiʨ̑ v
dicere
(przenośnie, przenośnia) o rzeczach, zjawiskach: mieć jakieś znaczenie
dicere loqui
posługiwać się jakimś językiem
dico dicere
używać mowy

mózg musk n
cerebrum cerebellum
(anatomia, anatomiczny) narząd znajdujący się wewnątrz czaszki odpowiedzialny za myślenie;

mózgoczaszka ˌmuzɡɔˈʧ̑aʃka n
cranium neurocranium
(anatomia, anatomiczny) grzbietowa, mająca kształt puszki, część czaszki;

mącznica mɔ̃n͇ʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
Arctostaphylos
(botanika, botaniczny) Arctostaphylos, rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;
arctostaphylos
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju mącznica (1.1)

mądrej głowie dość dwie słowie ˈmɔ̃ndrɛj ˈɡwɔvʲjɛ ˈdɔʑʥ̑ ˈdvʲjɛ ˈswɔvʲjɛ proverb
dictum sapienti sat (est) sapienti sat
mądremu człowiekowi nie trzeba wiele mówić, bo szybko rozumie, o co chodzi

mądrościowy adj
sapientialis
odnoszący się do mądrości, związany z mądrością

mądrość ˈmɔ̃ndrɔɕʨ̑ n
sapientia
umiejętność podejmowania uzasadnionych decyzji, poparta wiedzą i doświadczeniem

mądry ˈmɔ̃ndrɨ adj
sapiens
odznaczający się umiejętnością podejmowania uzasadnionych decyzji, mający wiedzę, inteligencję i doświadczenie
przygotowany przez kogoś z wiedzą, erudycją; dobrze obmyślony

mąka ˈmɔ̃ŋka n
farina
(spożywczy) zmielone na drobny proszek ziarna zbóż;

mąż mɔ̃w̃ʃ n
maritus
mężczyzna będący w małżeństwie
vir
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna; rycerz, wojownik

męczennica ˌmɛ̃n͇ʧ̑ɛ̃ɲˈːiʦ̑a n
Passiflora
(botanika, botaniczny) Passiflora L., rodzaj roślin należąca do rodziny męczennicowatych;
passiflora
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju męczennica (1.2)

męczennica olbrzymia n
Passiflora quadrangularis
(botanika, botaniczny) (systematyka) Passiflora quadrangularis DC., gatunek rośliny z rodziny męczennicowatych, występujący w Ameryce podzwrotnikowej;
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) roślina z gatunku męczennica olbrzymia (1.1)

męczennik n
martyr
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto poniósł śmierć za wiarę i zwykle został wyniesiony na ołtarze;

męczyć ˈmɛ̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
desudo sudo
stawać się zmęczonym

męski ˈmɛ̃w̃sʲci adj
audax
odważny, śmiały, zachowujący się w sposób właściwy mężczyznom
genus masculinum
(gramatyka) (zobacz) rodzaj męski
masculinus
dotyczący mężczyzny, przeznaczony dla mężczyzny

męstwo ˈmɛ̃w̃stfɔ n
fortitudo
cnota moralna, jedna z czterech cnót kardynalnych;

mężczyzna mɛ̃w̃ʃˈʧ̑ɨzna n
vir
dorosły człowiek płci męskiej;

młodość ˈmwɔdɔɕʨ̑ n
iuventus
okres życia pomiędzy dzieciństwem a dorosłością

młody ˈmwɔdɨ adj
iuvenis
znajdujący się w okresie między dzieciństwem a dorosłością

młot mwɔt n
malleus
(sport, sportowy) metalowa kula z rączką służąca do rzutów w konkurencji rzut młotem
(technologia, technika, techniczny) duży, ciężki młotek

młotek ˈmwɔtɛk n
malleus
(technologia, technika, techniczny) narzędzie służące do uderzania, najczęściej do przybijania gwoździ

młyn mwɨ̃n n
mola molendinum
budynek, w którym zboże miele się na mąkę

młynarz ˈmwɨ̃naʃ n
molinarius pistor
człowiek, który miele mąkę w młynie

młócić v
trituro
(rolnictwo, rolniczy) łuskać ziarna z kłosów, strąków używając do tego cepów lub maszyn

mściciel ˈm̥ʲɕʨ̑iʨ̑ɛl n
ultor vindex
osoba dokonująca zemsty, mszcząca się

mżawka ˈmʒafka n
pluvia tenuis
(meteorologia, meteorologiczny) bardzo drobny opad, składający się z kropelek wody o średnicy poniżej 0,5 mm;

na na preposition
in super
…opisujący miejsce, w którym odbywa się czynność tak, że wyrażenie za przyimkiem znajduje się pod podmiotem

na ogół na‿ˈɔɡuw adv
normaliter plerumque
zazwyczaj, przeważnie

na przykład na‿ˈpʃɨkwat
exempli gratia ad exemplum
… poprzedzająca wyliczenie przykładów

na wodzie pisany na‿ˈvɔʥ̑ɛ pʲiˈsãnɨ adj
in aqua scribis
niepewny, wątpliwy

na świętego Dygdy ˌna‿ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈdɨɡdɨ adv
ad Kalendas Graecas
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) nigdy, ponieważ nie ma dnia świętego Dygdy

na święty nigdy na‿ˈɕfʲjɛ̃ntɨ ˈɲiɡdɨ adv
ad Kalendas Graecas
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) o terminie bardzo odległym, poza wszelką możliwością realizacji

nabywca naˈbɨfʦ̑a n
emptor
osoba, która coś nabywa lub nabyła poprzez kupno

naczyniak naˈʧ̑ɨ̃ɲak n
angioma
(medycyna, medyczny) łagodny nowotwór z układu naczyniowego;

naczyniak krwionośny naˈʧ̑ɨ̃ɲak ːr̥fʲjɔ̃ˈnɔɕnɨ n
haemangioma hemangioma
łagodny nowotwór z naczyń krwionośnych

naczynie naˈʧ̑ɨ̃ɲɛ n
gabata vas
rodzaj pojemnika używanego, zwykle do przechowywania, przyrządzania lub serwowania jedzenia

naczynie krwionośne n
vas sanguineum
(anatomia, anatomiczny) narząd przenoszący krew, stanowiący element układu krążenia

naczyniowy ˌnaʧ̑ɨ̃ˈɲɔvɨ adj
vascularis
dotyczący naczynia, np. chłonnego lub krwionośnego

nad nat preposition
supra super
…położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia

nadawać naˈdavaʨ̑ v
dissemino
emitować komunikat, wiadomość za pomocą radio, telewizji lub w inny sposób

nadbrzusze nadˈbʒuʃɛ n
epigastrium
(anatomia, anatomiczny) górna okolica brzucha;

nadciśnienie n
hypertensio
(medycyna, medyczny) wzrost ciśnienia tętniczego krwi ponad wartości uznawane za normalne

nadciśnienie płucne ˌnatʲʨ̑iɕˈɲɛ̇̃ɲɛ ˈpwuʦ̑nɛ n
hypertensio pulmonalis hypertonia pulmonalis
(medycyna, medyczny) nieprawidłowe, zwiększone ciśnienie w tętnicy płucnej

nadczłowiek n
homo superior
(filozofia, filozoficzny) jednostka przewyższająca pod każdym względem wszystkich ludzi;

nadgarstek nadˈɡarstɛk n
carpus
(anatomia, anatomiczny) część ręki pomiędzy przedramieniem a dłonią;

nadrodzina n
superfamilia
(biologia, biologiczny) (systematyka) w systematyce: jednostka wyższa od rodziny

nadrząd n
superordo
(biologia, biologiczny) (systematyka) jednostka obejmująca rzędy

nadużycie n
abusus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie lub czyn niezgodne z prawem

nadużywanie n
abusus
używanie czegoś w nadmiarze

nadwrażliwość n
sensibilisatio
(fizjologia, fizjologiczny) indywidualna cecha organizmu, która polega na występowaniu nieprawidłowych, nadmiernych reakcji przy kontakcie z jakimś czynnikiem zewnętrznym;

nadwzroczność n
hyperopia
(medycyna, medyczny) druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku objawiająca się złym widzeniem przedmiotów znajdujących się blisko;

nadzieja naˈʥ̑ɛ̇ja n
spes
oczekiwanie spełnienia się upragnionej rzeczy; wiara, że to się wydarzy
osoba, rzecz, działanie, z którym wiążemy oczekiwania, pragnienia

nadzorca n
epistates
ktoś, kto nadzoruje coś lub kogoś

naga prawda ˈnaɡa ˈpravda n
nuda veritas
(przenośnie, przenośnia) prawda, fakt zawierający najistotniejszą treść; fakt pozbawiony ozdobników, uzupełnień, zbędnych dodatków

nagi ˈnaɟi adj
nudus
bez ubrania, rozebrany do naga

nagietek naˈɟɛtɛk n
caltha calta
(botanika, botaniczny) Calendula, rodzaj roślin z rodziny astrowatych liczący około 20 gatunków;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju nagietek (1.1)

nagle ˈnaɡlɛ adv
repente subito derepente
w nieoczekiwany i gwałtowny sposób

nagoszyi adj
nudicollis
taki, który ma nagą szyję

nagrobek naˈɡrɔbɛk n
lapis lapillus
trwałe oznaczenie miejsca pochówku ciała lub prochów osób, rzadziej zwierząt, w postaci kompozycji architektonicznej;

nagły ˈnaɡwɨ adj
subitus repentinus
taki, który dzieje się nagle, niespodziewanie, raptownie, szybko, znienacka

najczęściej najˈʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ɛ̇j adv
plerumque
zwykle

najwyższy czas najˈvɨʃːɨ ˈʧ̑as n
summum tempus
ostatnia chwila na coś

nakaz ˈnakas n
praeceptum
polecenie, któremu powinno się podporządkować

nakręcać v
converte
okręcać lub nawijać coś wokół czegoś
intendo obverto
uruchamiać jakieś urządzenie (lub podtrzymywać jego działanie), kręcąc pokrętłem naciągającym sprężynę wewnątrz tego urządzenia
obverto
kręcąc mocować coś na gwintowanym przedmiocie

nalewka naˈlɛfka n
tinctura
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) roślinny wyciąg alkoholowy stanowiący lekarstwo

należeć naˈlɛʒɛʨ̑ v
insum
być w posiadaniu czyimś

należy naˈlɛʒɨ v
obligatus
powinno się; warto, trzeba, wypada

namiot ˈnãmʲjɔt n
tabernaculum tentorium
(turystyka, turystyczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj przenośnego schronienia z impregnowanej tkaniny, używanego przez jedną lub więcej osób;

namiotowy adj
tentorius
związany z namiotem, dotyczący namiotu

namiętny nãˈmʲjɛ̃ntnɨ adj
passionatus
żarliwy, pełen pasji, zamiłowania do czegoś

naocznie naˈɔʧ̑ʲɲɛ adv
oculariter
na własne oczy, osobiście
w sposób widzialny, dostępny dla wzroku, przekonujący

napadacz n
Pinthaeus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Pinthaeus, monotypowy rodzaj owadów z rodziny tarczówkowatych
pinthaeus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju napadacz (1.1)

napar ˈnapar n
infusio
spożywczy, leczniczy lub kosmetyczny płyn otrzymywany po zalaniu ziela (niekiedy owoców, kwiatów) gorącą wodą;

napełniać naˈpɛwʲɲäʨ̑ v
pleno
sprawiać, że coś staje się pełne

napisać naˈpʲisaʨ̑ v
scribo
wyrazić coś słowami na piśmie

napletek naˈplɛtɛk n
praeputium
(anatomia, anatomiczny) fałd skórny osłaniający częściowo lub całkowicie żołądź prącia;

napotny naˈpɔtnɨ adj
diaphoreticus
(medycyna, medyczny) taki, który powoduje intensywniejsze pocenie

naprawdę naˈpravdɛ particle
vere vero
…potwierdzająca, że coś jest zgodne z prawdą, z rzeczywistością

naproksen naˈprɔksɛ̃n n
naproxenum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) niesteroidowy lek przeciwzapalny, pochodna kwasu propionowego;

naprzód ˈnapʃut adv
antrorsum
do przodu, przed siebie

napój ˈnapuj n
potio potus
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płyn przeznaczony do picia;

naramiennik ˌnarãˈmʲjɛ̇̃ɲːik n
spinter
(wojskowość, wojskowy) część zbroi osłaniająca ramię;

narcyz ˈnarʦ̑ɨs n
narcissus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju narcyz (1.1)
(potocznie, potoczny) kwiat narcyza (1.2)

nard nart n
nardum nardus
(botanika, botaniczny) nazwa roślin z rodzaju kozłek, głównie kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis), nardu celtyckiego (Valeriana celtica), a także nardu indyjskiego (Nardostachys Jatamansi), znanych od starożytności, stosowanych do produkcji pachnideł oraz jako składnik mieszanek leczniczych
nardum nardus oleum nardinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) olejek eteryczny uzyskiwany z nardu (1.2) używany w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym

nardowy narˈdɔvɨ adj
nardinus
dotyczący nardu, zawierający nard

narkolepsja n
narcolepsia
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na nadmiernej senności w ciągu dnia i napadach krótkiego oraz niekontrolowanego snu;

narodowość ˌnarɔˈdɔvɔɕʨ̑ n
natio
przynależność do określonego narodu (np. polskiego, niemieckiego, rosyjskiego), poczucie przynależności do narodu;

narodowy ˌnarɔˈdɔvɨ adj
nationalis
charakterystyczny dla danego narodu (lub kraju zamieszkiwanego przez dany naród), związany z danym narodem lub krajem

narzędnik naˈʒɛ̃ndʲɲik n
instrumentalis
(gramatyka) piąty przypadek deklinacji polskiej, odpowiada na pytania (z) kim? (z) czym?;

narzędzie naˈʒɛ̃ɲʥ̑ɛ n
instrumentum ferramentum
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zazwyczaj trzymane w ręku, służące do wykonywania danej czynności lub zadania;

naród ˈnarut n
natio
grupa ludzi, których łączy wspólna kultura, język, religia, historia lub pochodzenie etniczne;

nasieniowód n
ductus deferens
(anatomia, anatomiczny) parzysty przewód wyprowadzający plemniki z jąder

nasosznik trzęś n
Pholcus phalangioides
(zoologia, zoologiczny) Pholcus phalangioides, gatunek pająka z rodziny nasosznikowatych;

nastawa ołtarzowa n
retrotabulum retabulum
(sztuka) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tylna dekoracja ołtarza kościelnego ustawiana na mensie;

następny naˈstɛ̃mpnɨ adj
posterus
mający nastąpić, kolejny

następujący adj
subsequens
taki, który następuje, który będzie zaraz wymieniony

nasz naʃ pronoun
noster
1. (osoba) lm (należący do nas lub mający związek z nami)

naszyjnik naˈʃɨjɲik n
monile
(rzemiosło, rzemieślniczy) (jubilerstwo, jubilerski) element biżuterii w postaci ozdoby na szyję;

natura naˈtura n
natura
przyroda i wszystko, co w niej zachodzi z wyłączeniem produktów działalności człowieka;

naturalny ˌnatuˈralnɨ adj
naturalis
charakterystyczny dla natury

natychmiast naˈtɨxmʲjast adv
actutum
bardzo szybko, bez zwłoki

nauczyciel ˌna<sup>w</sup>uˈʧ̑ɨʨ̑ɛl n
magister
osoba zajmująca się nauczaniem;

nauczycielka ˌna<sup>w</sup>uʧ̑ɨˈʨ̑ɛlka n
magistra
(edukacja, edukacyjny) kobieta, która zajmuje się nauczaniem

nauka naˈ<sup>w</sup>uka n
scientia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) usystematyzowana, wielokrotnie rzeczowo weryfikowana i rzetelna wiedza;

naukowy ˌna<sup>w</sup>uˈkɔvɨ adj
scientificus
związany z nauką

nawet ˈnavɛt particle
etiam
…wyrażająca zdziwienie mówiącego wywołane jakąś nietypową lub nieoczekiwaną sytuacją
…wyrażająca obojętność mówiącego wobec czyjegoś wyboru

nawigacja n
navigatio
(astronautyka, astronautyczny) (lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) prowadzenie statku, samolotu lub pojazdu kosmicznego

nazaretańczyk n
Nazarenus
mieszkaniec Nazaretu

nazjański adj
Nazianzenus
odnoszący się do Nazjanzu, związany z Nazjanzem

nazwa ˈnazva n
nomen
wyraz lub termin określający coś

nazwisko naˈzvʲiskɔ n
cognomen gentilicium
nazwa własna rodziny, do której dana osoba należy;

nazywać naˈzɨvaʨ̑ v
appello nomino dico
określać nazwą, mianem

neandertalczyk ˌnɛãndɛrˈtalʧ̑ɨk n
Homo neanderthalensis Homo sapiens neanderthalensis
(paleoantropologia, paleoantropologiczny) Homo neanderthalensis, wymarły gatunek z rodzaju człowiek (Homo) lub podgatunek człowieka rozumnego;

negować nɛˈɡɔvaʨ̑ v
nego
zaprzeczać

nekromancja n
necromantia necromantea
(ezoteryka) wróżenie polegające na wywoływaniu duchów zmarłych w celu uzyskania od nich wiedzy o przyszłości;

nektarnik szkarłatny n
Chalcomitra senegalensis
(ornitologia, ornitologiczny) Chalcomitra senegalensis, gatunek niewielkiego ptaka afrykańskiego z rodziny nektarników

neodym nɛˈɔdɨ̃m n
neodymium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nd i liczbie atomowej 60;

neologizm ˌnɛɔˈlɔɟism̥ n
neologismus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub wyrażenie, które niedawno pojawiło się w danym języku;

neon ˈnɛɔ̃n n
neon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ne i liczbie atomowej 10;
Paracheirodon
(zoologia, zoologiczny) nazwa niektórych gatunków ryb z rodziny kąsaczowatych; ; ;

neptek n
ineptus
(lekceważąco, lekceważący) osoba niezaradna lub niezdarna

neptun ˈnɛptũn n
neptunium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Np i liczbie atomowej 93;

nerka ˈnɛrka n
ren
(anatomia, anatomiczny) narząd w układzie wydalniczym zwierząt;

nerw nɛrf n
nervus
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) splot włókien okrytych wspólną otoczką, którego zadaniem jest przewodzenie bodźców czuciowych i ruchowych;

nerw płciowo-udowy n
nervus genitofemoralis
(anatomia, anatomiczny) nerw pochodzącym ze splotu lędźwiowego;

neuron ˈnɛwrɔ̃n n
neuron
(anatomia, anatomiczny) rodzaj elektrycznie pobudliwej komórki zdolnej do przetwarzania i przewodzenia informacji;

neutrino nɛwˈtrʲĩnɔ n
neutrino
(fizyka, fizyczny) trwała cząstka elementarna, należąca do leptonów, mająca zerowy ładunek elektryczny i masę bliską zeru;

neutron nɛˈ<sup>w</sup>utrɔ̃n ˈnɛwtrɔ̃n n
neutron
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków dolnych i jednego górnego;

ni ɲi n
nu
nazwa trzynastej litery alfabetu greckiego, „ν”;

nibylis n
Lycalopex
(zoologia, zoologiczny) Lycalopex, rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny psowatych (Canidae);
lycalopex
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rodzaju nibylisów (1.1)

nic ɲiʦ̑ indefinitePronoun
nihil nihilum nil
…sygnalizujący – zazwyczaj w połączeniu z przeczeniem – nieistnienie obiektu lub zdarzenia o właściwościach określonych w danym zdaniu

nic ɲiʦ̑ n
nihil nil
(przenośnie, przenośnia) bezwartościowa osoba lub rzecz

nicergolina ˌɲiʦ̑ɛrɡɔˈlʲĩna n
nicergolinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający naczynia, półsyntetyczna pochodna alkaloidów sporyszu

nie ɲɛ particle
non
wyraża zakaz
non haud
zaprzeczenie orzeczenia, także innych wyrazów
non minime
zaprzeczenie w odpowiedzi na pytanie o prawdziwość czegoś

nie ma róży bez kolców ˈɲɛ‿ma ˈruʒɨ bɛs‿ˈkɔlʦ̑uf proverb
nulla rosa sine spinis
nie ma radości bez smutku; wszystko ma zalety i wady

nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło ˈɲɛ‿ma ˈtɛɡɔ ˈzwɛɡɔ ˈʦ̑ɔ ˈbɨ na‿ˈdɔbrɛ ɲɛ‿ˈvɨʃwɔ proverb
malum nullum est sine aliquo bono
każda niepomyślna sytuacja może mieć pozytywny skutek, nawet pozornie negatywne wydarzenia ostatecznie mogą spowodować pozytywne zmiany

nie od razu Kraków zbudowano ˌɲɛ‿ɔd‿ˈrazu ˈkrakuv ˌzbudɔˈvãnɔ proverb
Roma non uno die aedificata est
nie osiąga się natychmiast imponujących wyników

nie od razu Rzym zbudowano ˌɲɛ‿ɔd‿ˈrazu ˈʒɨ̃m ˌzbudɔˈvãnɔ proverb
Roma non uno die aedificata est
wytrwałość popłaca

nie wszystko złoto, co się świeci ɲɛ‿ˈfʃɨstkɔ ˈzwɔtɔ ˈʦ̑ɔ‿ɕɛ ˈɕfʲjɛ̇ʨ̑i proverb
non omne quod nitet aurum est
nie wszystko, co na pozór wydaje się idealne, jest takie w rzeczywistości

nie- ɲɛ prefix
in-
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwszy człon przymiotników złożonych oznaczający…

niebakteryjny adj
abacterialis
niemający związku z bakteriami; nie powodowany przez bakterie

niebezpieczeństwo ˌɲɛbɛspʲjɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
periculum
sytuacja zagrażająca czemuś lub komuś, mogąca wywołać szkody

niebieski ɲɛˈbʲjɛsʲci adj
caeruleus
mający kolor piątego pasma tęczy, taki jak kolor pogodnego, bezchmurnego nieba, kwiatu lnu itp.; mający kolor podstawowy;

niebo ˈɲɛbɔ n
caelum coelum caelum
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) część atmosfery lub kosmosu widziana z Ziemi jako otaczająca ją sfera;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczne miejsce, gdzie przebywa Bóg, bogowie

niech będzie pochwalony Jezus Chrystus interjection
laudetur Iesus Christus laudetur Jesus Christus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolickie pozdrowienie

niech odpoczywa w pokoju interjection
requiescat in pace conquiescat in pace
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolicki akt strzelisty do Boga za zmarłą osobę

niech żyje ˈɲɛγ ˈʒɨjɛ interjection
viva
wiwat na cześć kogoś lub czegoś

niechętny ɲɛˈxɛ̃ntnɨ adj
iniquus
nieprzychylnie nastawiony do kogoś

niecierpliwy ˌɲɛ̇ʨ̑ɛrˈplʲivɨ adj
impatiens
taki, który nie umie długo czekać lub znosić czegoś; taki, który nie ma cierpliwości

niedobiałczenie ˌɲɛdɔbʲjawˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
hypoproteinaemia
(medycyna, medyczny) niski poziom białka we krwi i w organizmie

niedokonany ˌɲɛdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
imperfectum
(gramatyka) opisujący czynność trwającą lub powtarzającą się

niedokrwistość ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔɕʨ̑ n
anaemia
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na niższym poziomie niektórych składników krwi;

niedokrwistość złośliwa ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔʑʥ̑ zwɔɕˈlʲiva n
anaemia perniciosa
(medycyna, medyczny) choroba autoimmunologiczna, niedokrwistość niedoborowa wywołana zaburzeniem wchłaniania witaminy B12

niedomykalność zastawki mitralnej n
insufficientia mitralis
(medycyna, medyczny) wada serca zastawkowa, w której, z powodu niecałkowitego zamknięcia płatków zastawki mitralnej, dochodzi do wstecznego przepływu krwi z lewej komory do lewego przedsionka;

niedorzeczny ˌɲɛdɔˈʒɛʧ̑nɨ adj
pravus
nie do rzeczy, niemający sensu

niedoskonale adv
imperfecte
w sposób niedoskonały

niedoskonałość ˌɲɛdɔskɔ̃ˈnawɔɕʨ̑ n
imperfectio
brak doskonałości

niedoskonały adj
imperfectus
niepozbawiony wad; posiadający słabe strony

niedostępny ˌɲɛdɔˈstɛ̃mpnɨ adj
inaccessus
taki, do którego nie ma dostępu, do którego nie każdy może dotrzeć

niedziela ɲɛ̇ˈʥ̑ɛla n
dies Solis dies Dominica
siódmy i ostatni dzień tygodnia;

niedźwiedzi ɲɛ̇ˈʥ̑vʲjɛ̇ʥ̑i adj
ursinus
związany z niedźwiedziem, dotyczący niedźwiedzia

niedźwiedzica ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a n
ursa
(zoologia, zoologiczny) samica niedźwiedzia

niedźwiedziówka kaja n
Arctia caja
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Arctia caja, gatunek motyla z rodziny mrocznicowatych;

niedźwiedź ˈɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ʨ̑ n
ursus
(zoologia, zoologiczny) duży, drapieżny ssak pokryty futrem z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae);

niedźwiedź himalajski n
Ursus thibetanus
(zoologia, zoologiczny) Ursus thibetanus Cuvier, duży azjatycki ssak drapieżny z rodziny niedźwiedziowatych;

niedźwiedź polarny ˈɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ʨ̑ pɔˈlarnɨ n
ursus maritimus
(zoologia, zoologiczny) Ursus maritimus Phipps, gatunek zwierzęcia z rodzaju Ursus, o białym futrze, zamieszkujący Arktykę;

niegrzeczny ɲɛˈɡʒɛʧ̑nɨ adj
inurbanus
zachowujący się niewłaściwie, nieuprzejmy

niejasno ɲɛ̇ˈjasnɔ adv
ambigue
w sposób trudny do zrozumienia, mętnie, niewyraźnie, zawile

niekorzystny adj
asper
taki, który przynosi straty

niektóry ɲɛˈkturɨ indefinitePronoun
quidam
pewien należący do jakiegoś zbioru, ale nie każdy

niemal ˈɲɛ̃mal particle
fere
partykuła oznaczająca, że wyrażenie, którego dotyczy nie jest zgodne z prawdą, jednak niewiele brakuje, aby było.

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ʲci adj
germanicus theodiscus
związany z Niemcami, dotyczący Niemców lub Niemiec

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ʲci n
lingua Germana lingua theodisca
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Niemczech, Austrii i części Szwajcarii (język niemiecki);

niemiły ɲɛ̃ˈmʲiwɨ adj
inurbanus
niesympatyczny, wredny, zachowujący się wobec innych w odpychający sposób

niemniej jednak
attamen
…przyłączająca zdanie lub wyrażenie, którego treść nie jest zgodna z tym, co można by wywnioskować z wcześniejszego kontekstu

niemowlę ɲɛ̃ˈmɔvlɛ n
infans
małe dziecko nie umiejące jeszcze mówić;

niemożliwość n
impossibilitas
cecha tego, co niemożliwe

niemuzykalny adj
immusicus
taki, który nie ma zdolności muzycznych

niemy ˈɲɛ̃mɨ adj
mutus
taki, który nie może mówić

nienawidzić ˌɲɛ̃naˈvʲiʥ̑iʨ̑ v
odi
czuć nienawiść do jakiegoś obiektu (osoby czy przedmiotu) lub pojęcia; być do czegoś lub kogoś bardzo negatywnie nastawionym; mieć silną awersję, niechęć wobec czegoś lub kogoś

nienawiść ɲɛ̃ˈnavʲiɕʨ̑ n
odium invidia
silna niechęć, awersja, wrogość;

nieobecni nie mają racji ˌɲɛɔˈbɛʦ̑ʲɲi ɲɛ‿ˈmajɔ̃w̃ ˈraʦ̑ʲji proverb
absens carens
zdanie lub interes osoby nieobecnej nie są brane pod uwagę

nieobecny ˌɲɛɔˈbɛʦ̑nɨ adj
absens
taki, którego nie ma tam, gdzie być powinien lub gdzie się go spodziewa

nieodparty adj
invictus
taki, którego nie sposób odeprzeć

nieokrzesany ˌɲɛɔkʃɛˈsãnɨ adj
inurbanus
nieposiadający ogłady towarzyskiej

niepatriotyczny adj
impius
sprzeciwiający się patriotyzmowi

niepewny ɲɛˈpɛvnɨ adj
intutus
ciężki do przewidzenia, niebezpieczny, ryzykowny; taki, który nie jest pewny, oczywisty, jasny

niepełnoletniość n
minoritas
nieposiadanie wieku określonego przez prawo jako wymagany dla pełnoletniości

niepochowany adj
intumulatus
nie będący pogrzebanym, zasypanym w ziemi

niepodległość ˌɲɛpɔdˈlɛɡwɔɕʨ̑ n
libertas
niezależność państwa od innych państw pod względem stosunków zewnętrznych i spraw wewnętrznych;

niepogrzebany adj
intumulatus
nie będący pochowanym, zasypanym w ziemi

niepokalane poczęcie n
immaculata conceptio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) poczęcie osoby ludzkiej bez przekazania jej grzechu pierworodnego

niepokoić ˌɲɛpɔˈkɔ<sup>j</sup>iʨ̑ v
turbo
wzbudzać niepokój, martwić

niepokojony adj
infestus
pobudzany do niepokoju

niepomyślny ˌɲɛpɔ̃ˈmɨɕl̥nɨ adj
asper
który nie jest po czyjejś myśli, który komuś nie sprzyja

nieprzyjazny ˌɲɛpʃɨˈjaznɨ adj
inimicus infestus
nastawiony niechętnie, wrogo

nieprzyjemny ˌɲɛpʃɨˈjɛ̃mnɨ adj
asper
sprawiający przykrość, wywołujący niemiłe odczucia
zachowujący się w sposób niemiły dla otoczenia

nieprzyzwoitość n
obscenitas
brak przyzwoitości

nierozsądek n
alogia
brak rozsądku

nieroztropność n
alogia
brak roztropnośsci

nierzeczywisty adj
irrealis
taki, który nie istnieje w rzeczywistości

nierządnica ˌɲɛʒɔ̃ndʲˈɲiʦ̑a n
meretrix
(przestarzałe, przestarzały) kobieta uprawiająca nierząd

nierówność ɲɛˈruvnɔɕʨ̑ n
inaequalitas
brak równości, nierównowaga lub brak sprawiedliwości

nierówny ɲɛˈruvnɨ adj
asper
niemający równej, gładkiej, jednolitej powierzchni

niestrawność n
dyspepsia
(medycyna, medyczny) ostre zaburzenie w trawieniu, dyspepsja

niesława n
infamia famositas
brak dobrej opinii

niesłyszalny ˌɲɛswɨˈʃalnɨ adj
inaudibilis
taki, którego nie da się usłyszeć

nietoperz ɲɛˈtɔpɛʃ n
vespertilio
(zoologia, zoologiczny) niewielki, latający ssak, kierujący się echolokacją;

nietoperze n
Chiroptera
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Chiroptera Blumenbach, rząd łożyskowców;

nieudolny adj
iners
nie potrafiący dobrze czegoś zrobić

nieufortyfikowany adj
intutus immunitus
nieposiadający zabezpieczenia w postaci murów

nieugięty adj
illabefactus
o osobie niedający się przekonać, pokonać lub zmienić

nieunikniony ˌɲɛ<sup>w</sup>ũɲiˈcɲɔ̃nɨ adj
indevitatus inevitabilis
taki, którego nie da się uniknąć; taki, który musi zajść

niewdzięczny ɲɛˈvʲʥ̑ɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
ingratus
pozbawiony wdzięczności, nieokazujący wdzięczności; (także, też) świadczący o wdzięczności

niewiarygodny ˌɲɛvʲjarɨˈɡɔdnɨ adj
incredibilis
w który trudno uwierzyć, graniczący z nieprawdopodobieństwem

niewidzialny ˌɲɛvʲiˈʥ̑alnɨ adj
invisibilis
niemożliwy do zaobserwowania wzrokiem lub, ogólniej, instrumentami pomiarowymi

niewiedza ɲɛˈvʲjɛʣ̑a n
ignorantia
brak dostatecznej wiedzy, niedouczenie

niewielki ɲɛˈvʲjɛlʲci adj
parvus paulus
taki, który jest mały w rozmiarze, objętości lub fizycznym nasileniu

niewolnictwo ˌɲɛvɔlʲˈɲiʦ̑tfɔ n
servitūdō
(socjologia, socjologiczny) system społeczny oparty na pozbawieniu pewnej grupy ludzi wolności i uczynieniu ich czyjąś własnością, zwykle w celu wykorzystywania do przymusowej pracy bez wynagrodzenia;

niewolniczy ˌɲɛvɔlʲˈɲiʧ̑ɨ adj
servus
dotyczący niewolnika lub niewolnictwa

niewolnik ɲɛˈvɔlʲɲik n
famulus servus
osoba będąca w niewoli

niewybaczalny ˌɲɛvɨbaˈʧ̑alnɨ adj
inveniabilis
taki, którego nie można wybaczyć

niewydolność ˌɲɛvɨˈdɔlnɔɕʨ̑ n
insufficientia
(medycyna, medyczny) niezdolność do skutecznego działania

niewydolność serca n
insufficientia cordis
(medycyna, medyczny) choroba serca, w sytuacji gdy nie jest ono w stanie pompować krwi tak, by zachować organizm w równowadze metabolicznej

niewykształcony ˌɲɛvɨkʃtawˈʦ̑ɔ̃nɨ adj
ineruditus
niemający wykształcenia

niewystarczający adj
incompetens
niedostateczny, nieodpowiadający określonym wymaganiom

niewzruszony adj
illabefactus
odporny na wpływy, ataki

niewątpliwy adj
indubitabilis
taki, który nie wzbudza żadnych wątpliwości

niezapominajka leśna n
Myosotis sylvatica
(botanika, botaniczny) Myosotis sylvatica, gatunek rośliny z rodziny ogórecznikowatych;

niezatapialny adj
immersābilis
taki, którego nie da się zatopić

niezdolny adj
gluvidenus
niebędący w stanie; taki, który nie nadaje się; bez predyspozycji

niezidentyfikowany obiekt latający n
res volans ignota
obserwowany statek powietrzny o nieustalonym pochodzeniu, domniemany obiekt pozaziemski;

niezmordowany adj
illassabilis
nieulegający zmęczeniu, nieustający w wysiłku lub pracy

niezniszczalny ˌɲɛzʲɲiʃˈʧ̑alnɨ adj
indetribilis
taki, którego nie da się zniszczyć

niezręczny adj
gluvidenus
niemający zręczności, (także, też) świadczący o braku zręczności

niezwyciężony ˌɲɛzvɨʨ̑ɛ̃w̃ˈʒɔ̃nɨ adj
invictus
taki, którego nie da się zwyciężyć

niełupka ɲɛˈwupka n
achaenium
(botanika, botaniczny) suchy, niepękający, jednonasienny owoc, posiadający skórzastą lub zdrewniałą owocnię otaczającą luźno nasienie;

nieśmiało ɲɛ̇ˈɕmʲjawɔ adv
timide
z wahaniem, bez śmiałości czy pewności siebie

nieśmiertelnik n
signaculum
(wojskowość, wojskowy) metalowy identyfikator żołnierski noszony na szyi

nieśmiertelność ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɔɕʨ̑ n
immortalitas
koncepcja życia przez potencjalnie nieskończenie długi czas;

nieśmiertelny ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
immortalis
wiecznie żywy, żyjący, nieumierający

nieżonaty ˌɲɛʒɔ̃ˈnatɨ adj
agamus
zwykle o mężczyźnie: niemający żony

nieżyt ˈɲɛʒɨt n
catarrhus
pospolite zapalenie błony śluzowej

nigdy ˈɲiɡdɨ pronoun
numquam nunquam
w żadnym czasie, momencie, sytuacji

nigdzie ˈɲiɟʥ̑ɛ adv
nusquam
w żadnym miejscu

nihil obstat n
nihil obstat
(kościelny) oficjalne potwierdzenie, że dana publikacja nie jest sprzeczna z doktryną Kościoła katolickiego w kwestiach wiary i moralności, co pozwala na uzyskanie dla niej imprimatur;

nihilizm n
nihilismus
(filozofia, filozoficzny) postawa polegająca na całkowitej relatywizacji ogólnie przyjętych norm i wartości;

nijaki ɲiˈjäci adj
neuter
niczym niewyróżniający się, niemający żadnych charakterystycznych cech
(przestarzałe, przestarzały) żaden

nikczemny ɲikˈʧ̑ɛ̃mnɨ adj
abiectus contemptus pravus vilis
podły, niegodziwy, zły; postępujący źle lub świadczący o złym, niegodziwym postępowaniu

nikiel ˈɲicɛl n
niccolum nichelium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ni i liczbie atomowej 28;

nikotyna ˌɲikɔˈtɨ̃na n
nicotinum
bezbarwny, płynny alkaloid spotykany przede wszystkim w liściach tytoniu;

nikt ɲikt pronoun
nemo
żadna osoba

nikt nie może dwom panom służyć ˈɲiktʲ ɲɛ‿ˈmɔʒɛ ˈdvɔ̃m ˈpãnɔ̃m ˈswuʒɨʨ̑ proverb
nemo potest duobus dominis servire
nie sposób opowiadać się za dwoma przeciwnymi wartościami w sensie moralnym

niob ɲɔp n
niobium columbium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nb i liczbie atomowej 41;

niski ˈɲisʲci adj
humilis
mały w porównaniu z innymi na skali jakiejś wartości
humilis bassus
mający mały wymiar w pionie

niskość n
humilitas
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest niskie; cecha tych, którzy są niscy

niszczycielka n
debellatrix
ta, która niszczy

nić ɲiʨ̑ n
filum
cienkie włókno używane np. do szycia

niż ɲiʃ conjunction
quam
…używany przy porównaniach, służący do wyrażenia, że dana cecha opisująca wyrażenia przed i za spójnikiem silniej występuje w zwrocie przed spójnikiem; służący do podkreślania różnic między takimi wyrażeniami

nobel ˈnɔbɛl n
nobelium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu No i liczbie atomowej 102;

noc nɔʦ̑ n
nox
okres od zmierzchu do świtu;

nocny ˈnɔʦ̑nɨ adj
nocturnus
związany z nocą – mający miejsce w nocy, żyjący w nocy, pracujący w nocy, przeznaczony do użycia w nocy

noga ˈnɔɡa n
crus crūs
(anatomia, anatomiczny) kończyna dolna człowieka lub jedna z kończyn czworonoga;
crūs
element budowy mebla

nony ˈnɔ̃nɨ n
nonae
(historia, historyczny, historycznie) ósmy dzień przed idami w kalendarzu rzymskim;

normandzki adj
normannicus
związany z Normandią, dotyczący Normandii, pochodzący z Normandii

nornica nɔrʲˈɲiʦ̑a n
clethrionomys
(zoologia, zoologiczny) drobny, pospolity gryzoń półkuli północnej, prowadzący głównie nocny tryb życia

nos nɔs n
nasus
koniec buta
nasus naris
(anatomia, anatomiczny) część twarzy powyżej ust, między oczami, narząd zmysłu węchu, część układu oddechowego, również u zwierząt;

nosacizna n
malleus
(weterynaria, weterynaryjny) przewlekła, zakaźna i zaraźliwa choroba zwierząt nieparzystokopytnych;

nosiwoda ˌnɔɕiˈvɔda n
aquarius
ten, kto nosi wodę w wiadrach

nosić ˈnɔɕiʨ̑ v
porto
fizycznie trzymając zmieniać położenie zewnętrznego obiektu

nosorożec ˌnɔsɔˈrɔʒɛʦ̑ n
rhinoceros
(zoologia, zoologiczny) Rhinoceros, duży ssak z rzędu nieparzystokopytnych;

nosowy nɔˈsɔvɨ adj
nasalis
(przymiotnik) od nos

nosze n
scimpodium
(medycyna, medyczny) sprzęt do ręcznego przenoszenia chorych lub rannych;

notariusz n
notarius
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urzędnik sporządzający akty prawne na żądanie stron

nowicjat nɔˈvʲiʦ̑ʲjat n
novitiatus
okres próbny kandydata do zakonu;

nowicjusz n
novitius
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kandydat do zakonu, odbywający w nim nowicjat

nowotworowy ˌnɔvɔtfɔˈrɔvɨ adj
neoplasmaticus
związany z nowotworem

nowotwór nɔˈvɔtfur n
neoplasma
(medycyna, medyczny) choroba rozrostowa ludzi, zwierząt i roślin polegająca na niekontrolowanej proliferacji komórek wywodzących się z danej tkanki;

nowotwór złośliwy n
neoplasma malignum
(medycyna, medyczny) choroba rozrostowa pod postacią autonomicznie rozwijającej się, patologicznej tkanki, która bez leczenia prowadzi do śmierci organizmu; nowotwór, który na ogół szybko wzrasta, powodując niszczenie tkanek wokół niego oraz dając przerzuty a w ten sposób atakując odległe rejony ciała, doprowadzając do zniszczenia ustroju

nowy ˈnɔvɨ adj
novus
taki, który pojawił się na miejscu poprzedniego
novus nova
istniejący od niedawna

nowy porządek świata n
novus ordo seculorum novus ordo mundi
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (społeczny) teoria spiskowa tłumacząca istotne zmiany w polityce międzynarodowej rzekomą zmową „zakonspirowanej elity globalnej władzy” przejmującej rządzenie państwami;

nozdrze ˈnɔzḍʒɛ n
naris
(anatomia, anatomiczny) jeden z dwóch otworów nosa

nożownik n
sicarius
(kryminologia, kryminologiczny) przestępca posługujący się nożem

nożyczki nɔˈʒɨʧ̑ʲci n
forfex
małe nożyce;

nubijski adj
nubianus
związany z Nubią, dotyczący Nubii, pochodzący z Nubii

nuklearny adj
nuclearis
(fizyka, fizyczny) dotyczący jądra atomu

nukleoid n
procarion
(biologia, biologiczny) gęsty obszar DNA w komórce prokariotycznej, który nie jest oddzielony od cytoplazmy

numer ˈnũmɛr n
numerus
liczba naturalna, która identyfikuje jakiś element ze zbioru

numerować ˌnũmɛˈrɔvaʨ̑ v
numerus pronuntio
nadawać czemuś kolejne numery, oznaczać coś numerami

nuncjusz ˈnũnʦ̑ʲjuʃ n
nuncius nuntius
dyplomatyczny przedstawiciel Watykanu

nupcjalny adj
nuptialis
(przestarzałe, przestarzały) dotyczący wesela czy ślubu

nutria ˈnutrʲja n
Myocastor coypus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę futerkowe z gatunku nutria amerykańska (Myocastor coypus), prowadzące ziemno-wodny tryb życia;

nów nuf n
interlunium
(astronomia, astronomiczny) faza Księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez Słońce w taki sposób, że z Ziemi widać wyłącznie jego zacienioną część;

nóż nuʃ n
culter
krótkie i ostre narzędzie ręczne do krojenia lub cięcia;

o ɔ preposition
de in
…wskazujący treść, zawartość znaczeniową, sens (z niektórymi czasownikami)

o wilku mowa ɔ‿ˈvʲilku ˈmɔva idiom
lupus in fabula
wyrażenie używane, gdy osoba, o której mówimy, nagle się pojawia; zobacz też: o wilku mowa w Wikicytatach

obcas ˈɔpʦ̑as n
fulmenta
(obuwnictwo, obuwniczy) część buta w tylnej jego części, pod piętą, często unoszący ją do góry;

obchodzić ɔpˈxɔʥ̑iʨ̑ v
ambulo
krążyć, chodzić wokół, przechodzić przez jakiś obiekt; przejść jakąś przestrzeń, teren, pomieszczenie
celebro
świętować, uczcić jakąś rocznicę, radosne wydarzenie, sukces

obcowanie n
assuetudo
(rzadki, rzadko używany) (seksuologia, seksuologiczny) odbywanie stosunku płciowego
przebywanie z kimś, kontaktowanie się

obcowanie płciowe n
assuetudo
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (seksuologia, seksuologiczny) odbywanie stosunku płciowego

obcy ˈɔpʦ̑ɨ adj
alienus
nienależący do jakiegoś kręgu

obcy ˈɔpʦ̑ɨ n
peregrinus
pochodzący z innych miejsc niż te nam znane

obecnie ɔˈbɛʦ̑ʲɲɛ adv
nunc iam
teraz, aktualnie, w tym momencie

obecność ɔˈbɛʦ̑nɔɕʨ̑ n
praesentia
bycie, przebywanie gdzieś

obecny ɔˈbɛʦ̑nɨ adj
praesens
osobiście przy czymś będący, znajdujący się gdzieś w danej chwili

obejmować ˌɔbɛjˈmɔvaʨ̑ v
amplector complector
otaczać ramionami

obelisk ɔˈbɛlʲisk n
obeliscus
pomnik w formie wysokiego, smukłego słupa, najczęściej o czworobocznej podstawie, wykonanego z jednego bloku skalnego;

obfitość ɔpˈfʲitɔɕʨ̑ n
plenitas plenitudo
duża, w zupełności wystarczająca ilość czegoś

obiad ˈɔbʲjat n
cena prandium
gorący posiłek spożywany zwykle w środku dnia;

obiekt ˈɔbʲjɛkt n
obiectum
osoba lub przedmiot będące adresatem lub celem wykonywanej czynności
res
rzecz fizycznie istniejąca

obietnica ˌɔbʲjɛtʲˈɲiʦ̑a n
promissio
wypowiedź zapewniająca kogoś o zrobieniu czegoś w przyszłości

objawowy adj
symptomaticus
(medycyna, medyczny) dotyczący objawów chorobowych

obmycie n
ablutio
usunięcie zanieczyszczenia cieczą

obojczyk ɔˈbɔjʧ̑ɨk n
clavicula
(anatomia, anatomiczny) kość obręczy barkowej, która łączący mostek z łopatką;

obok ˈɔbɔk preposition
propinquus
w niedużej odległości

obol n
obolus
(historia, historyczny, historycznie) (numizmatyka, numizmatyczny) drobna moneta w starożytnej Grecji;

obosieczny ˌɔbɔˈɕɛʧ̑nɨ adj
biceps
mający ostrze z obu stron

obowiązek ˌɔbɔˈvʲjɔ̃w̃zɛk n
officium
nakaz, konieczność wykonania czegoś, czasami też pod groźbą kary

obraz ˈɔbras n
pictura
wyobrażenie, wizja, koncepcja danego zagadnienia
pictura imago
(sztuka) dzieło plastyczne, wykonane ręcznie dwuwymiarowe odwzorowanie rzeczywistości lub wizji

obrazki n
Arum
(botanika, botaniczny) rodzaj trujących roślin z rodziny obrazkowatych

obrona ɔbˈrɔ̃na n
defensio obtectus
przeciwdziałanie atakowi, chronienie się przed obcą agresją

obrzezanie ˌɔbʒɛˈzãɲɛ n
circumcisio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (medycyna, medyczny) zabieg częściowego usunięcia napletka ze względów rytualnych, religijnych, leczniczych, higienicznych bądź estetycznych;

obrzęk n
oedema
(medycyna, medyczny) nagromadzenie się płynu w przestrzeni pozakomórkowej, powodujące zauważalne powiększenie narządu lub części ciała;

obserwacja ˌɔpsɛrˈvaʦ̑ʲja n
observatio
dokładne przyglądanie się czemuś lub komuś, celowe zauważanie jego ruchów lub czynów

obserwator ˌɔpsɛrˈvatɔr n
speculator
osoba dokładnie przyglądająca się czemuś, wnikliwie obserwująca coś

obsiew n
consitura
(rolnictwo, rolniczy) umieszczenie nasion w ziemi

obszar ˈɔpʃar n
area
ograniczona część powierzchni, zwykle dużych rozmiarów

obustronny adj
bilateralis
występujący po obydwu stronach

obuwie ɔˈbuvʲjɛ n
calceatus
(obuwnictwo, obuwniczy) wierzchnie okrycie stóp, z podeszwami chroniącymi stopy przed obrażeniami

obwiniać ɔbˈvʲĩɲäʨ̑ v
condemno damno
przypisywać, zarzucać komuś winę; oskarżać kogoś o zrobienie czegoś złego

obwód ˈɔbvut n
circuitus circumferentia
(geometria) długość brzegu figury geometrycznej;
margo
brzeg, krawędź, otaczająca coś z każdej strony, obejmująca obiekt zwykle w poziomie

obwódka ɔbˈvutka n
zonula
linia obwodząca coś wokoło

obywatel ˌɔbɨˈvatɛl n
civis
członek społeczeństwa danego państwa, mający określone uprawnienia i obowiązki zastrzeżone przez prawo i konstytucję;

obywatelstwo ˌɔbɨvaˈtɛlstfɔ n
cīvitās
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) związek prawny osoby fizycznej z jakimś państwem, który daje jej określone prawa i obowiązki;

obłok ˈɔbwɔk n
nubes
(meteorologia, meteorologiczny) chmura niewielkich rozmiarów

obżartuch n
cibicida
(potocznie, potoczny) osoba, która się obżera

ocean ɔˈʦ̑ɛãn n
oceanus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rozległy obszar słonej wody, pokrywający większą część powierzchni Ziemi

ocelot andyjski n
Leopardus jacobitus
(zoologia, zoologiczny) Leopardus jacobitus Cornalia, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;

ocelot argentyński n
Leopardus geoffroyi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus geoffroyi d'Orbigny, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący przede wszystkim na terenie Argentyny;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot argentyński (1.1)

ocelot chilijski n
Leopardus guigna
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus guigna Molina, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot chilijski (1.1)

ocelot nadrzewny n
Leopardus wiedii
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus wiedii Schinz, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
leopardus wiedii
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot nadrzewny (1.1)

ocelot pampasowy n
Leopardus colocolo
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus colocolo Molina, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot pampasowy (1.1)

ocelot tygrysi n
Leopardus tigrinus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus tigrinus Schreber, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej i Ameryce Środkowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot tygrysi (1.1)

ocelot wielki n
Leopardus pardalis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus pardalis Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej, Ameryce Środkowej i południu Ameryki Północnej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ocelot wielki (1.1)

ocet ˈɔʦ̑ɛt n
acetum
(spożywczy) spożywczy kwas octowy o stężeniu 5-10%, czasem z domieszkami smakowymi lub aromatyzującymi;

ochlapać v
conspergo spargo
obrzucić czymś płynnym lub półpłynnym
se spargo
trafić czymś ciekłym w siebie

ochlokracja n
ochlocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy motłochu, zwyrodniała forma demokracji, w której władza jest sprawowana bez żadnych struktur i zasad prawnych, bezpośrednio przez niezorganizowany i ulegający emocjom tłum;

ochrona ɔxˈrɔ̃na n
defensa defensio protectio tutela
dbanie o to, aby coś się nie zniszczyło; pilnowanie, aby coś nie uległo szkodzie, skrzywdzeniu

ochrypły adj
raucus
(medycyna, medyczny) taki, który ochrypł

ociężały adj
brutus
wykonywany powolnie, bez energii

oczodół ɔˈʧ̑ɔduw n
orbita
(anatomia, anatomiczny) jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a twarzoczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna;

oczywisty ˌɔʧ̑ɨˈvʲistɨ adj
manifestus
taki, który jest bezsporny, jasny, pewny, określony; taki, co do którego nie ma wątpliwości, którego nie trzeba objaśniać

od ɔt preposition
a
…tworzący konstrukcje opisujące początek omawianego wydarzenia lub miejsce początku czegoś
a ab
…tworzący konstrukcje opisujące źródło, z którego pochodzi podmiot

od czubka głowy do pięt ɔt‿ˈʧ̑upka ˈɡwɔvɨ dɔ‿ˈpʲjɛ̃nt adv
a capite ad calcem
całkowicie, zupełnie, cała postać od dołu do góry

od stóp do głów ɔt‿ˈstub dɔ‿ˈɡwuf adv
a pedibus usque ad caput
całkowicie, zupełnie, cała postać od dołu do góry

oda ˈɔda n
oda
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) patetyczny utwór liryczny sławiący wybitną osobę, doniosłe wydarzenie lub wzniosłe idee;

odbyt ˈɔdbɨt n
anus culus
(anatomia, anatomiczny) końcowy otwór, ujście układu pokarmowego;

odbywać ɔdˈbɨvaʨ̑ v
possideo sum
robić coś lub brać udział w wykonywaniu czegoś; uczestniczyć w czymś
accido fio
mieć miejsce, dziać się, dokonywać się

odcień ˈɔtʲʨ̑ɛ̇̃ɲ n
umbra umbraculum
odmiana koloru, która różni się od niego intensywnością lub domieszką innego koloru

odcinkowy adj
segmentalis
odnoszący się tylko do odcinka, obejmujący odcinek

odcisk palca ˈɔtʲʨ̑isk ˈpalʦ̑a n
digiti signum
wzór linii papilarnych palca odciśnięty na jakiejś powierzchni w celu identyfikacji osoby

odcięta n
abscissa
(geometria) jedna ze współrzędnych, wykreślana na osi poziomej i oznaczana symbolem x;

oddechowy adj
respiratorius
(fizjologia, fizjologiczny) dotyczący oddechu i oddychania

oddychać ɔdˈːɨxaʨ̑ v
spiro spirare
(fizjologia, fizjologiczny) (zoologia, zoologiczny) (biologia, biologiczny) pobierać tlen z naturalnego dla danego gatunku środowiska

odkupiciel ˌɔtkuˈpʲiʨ̑ɛl n
redemptor
(podniośle) zbawca, wybawca

odkurzacz ɔtˈkuʒaʧ̑ n
pulveris hauritorium
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zbierania kurzu i drobnych śmieci poprzez wsysanie ich do specjalnego zbiornika;

odnieść ˈɔdʲɲɛ̇ɕʨ̑ v
refero
przynieść coś z powrotem; dostarczyć coś, aby to oddać

odpoczynek ˌɔtpɔˈʧ̑ɨ̃nɛk n
requies
przerwa podczas jakiegoś wysiłku, mająca na celu ponowne nabranie sił

odpowiadać ˌɔtpɔˈvʲjadaʨ̑ v
respondeo resequor
udzielać odpowiedzi

odpowiedni ˌɔtpɔˈvʲjɛdʲɲi adj
iustus
spełniający wymagane warunki

odpowiedzialność ˌɔtpɔvʲjɛ̇ˈʥ̑alnɔɕʨ̑ n
auctoritas
obowiązek odpowiadania za swoje działanie, bycia odpowiedzialnym za coś

odpowiedź ɔtˈpɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
responsum responsio
reakcja na pytanie

odprawiać v
celebro
czynić coś według ustalonego wcześniej protokołu lub zwyczaju

odpust n
indulgentia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: darowanie przez Boga kary doczesnej za grzechy, które zostały odpuszczone co do winy;

odra ˈɔdra n
morbilli boa
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego, której objawami są: wysoka gorączka, stan zapalny górnych dróg oddechowych, plamista wysypka;

odsetek ɔtˈsɛtɛk n
interusurium
określony procent całości

odsłownik n
gerundium
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczownik, który jest utworzony od czasownika

odtrutka ɔtˈːrutka n
antidotum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek likwidujący lub zmniejszający działanie trucizny;

odtąd ˈɔtːɔ̃nt pronoun
inde
od tego miejsca
od tej chwili, od teraz

odwaga ɔdˈvaɡa n
audentia fortitudo virtus
zdolność zrobienia czegoś, podjęcia ryzyka, mimo silnych obaw lub strachu czy niebezpieczeństwa

odwar n
decoctum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wyciąg wodny z kłączy, korzeni, kory lub ziela, wymagających dłuższego gotowania;

odwołanie ˌɔdvɔˈwãɲɛ n
appellatio interpellatio
zwrócenie się osoby nieakceptującej decyzji jakichś władz do wyższej instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę lub uchylenie wydanej decyzji
revocatio
usunięcie ze stanowiska

ofensywny adj
offensivus
(wojskowość, wojskowy) (sport, sportowy) wyrażający ofensywę

ofiara ɔˈfʲjara n
anathema
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dar składany bogom lub duchom przez grupę ludzi
victima
osoba lub zwierzę, która została napadnięta, zaatakowana przez kogoś
osoba, która ucierpiała wskutek wypadku

ofiarniczy adj
anclabris
związany ze składaniem ofiar, dotyczący składania ofiar

ofiarnik n
mactator
(przestarzałe, przestarzały) składający ofiarę, poświęcający się

ofiarny ɔˈfʲjarnɨ adj
sacrificalis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany ze składaniem ofiar

oficjalny ˌɔfʲiˈʦ̑ʲjalnɨ adj
officialis
zatwierdzony przez jakiś organ władzy i obowiązujący

oficjum n
officium
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) urząd kościelny

oganeson n
oganesson
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Og i liczbie atomowej 118;

ogień ˈɔɟɛ̇̃ɲ n
ignis focus
płomienie i żar powstające podczas procesu gwałtownego utleniania;

ognie świętego Elma ˈɔɟɲɛ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈɛlma n
corpus sanctum
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) zjawisko tworzenia się światła w otoczeniu ostro zakończonych przedmiotów pod wpływem silnego pola elektrycznego;

ogniem i mieczem adv
ferro et igni
(książkowy) paląc i zabijając, okrutnie, bezlitośnie niszcząc

ogon ˈɔɡɔ̃n n
cauda
końcowa część jakiegoś przedmiotu
cauda coda
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część ciała niektórych zwierząt, składająca się z włosów, piór lub kręgów, także futro z tej części ciała;

ogonowy adj
caudalis
związany z ogonem, dotyczący ogona

ogromny ɔˈɡrɔ̃mnɨ adj
ingens immanis
mający bardzo duży rozmiar

ogród ˈɔɡrut n
hortus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) miejsce, gdzie uprawia się rośliny – np. kwiaty, drzewa, krzewy – w celach konsumpcyjnych lub estetycznych;

ogórek ɔˈɡurɛk n
cucumis
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Cucumis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych;

ogół ˈɔɡuw n
omnia
pewna całość; zbiór zjawisk, przedmiotów

ogłoszenie ˌɔɡwɔˈʃɛ̃ɲɛ n
denuntiatio nuntiatio pronuntiatio renuntiatio
(rzeczownik odczasownikowy) od ogłosić
nuntius
pisemny komunikat umieszczony w miejscu publicznym lub wiadomość rozpowszechniona przez środki masowego przekazu

ojciec ˈɔjʨ̑ɛʦ̑ n
pater
założyciel, pierwszy przedstawiciel;
pater genitor
mężczyzna mający własne dziecko (w stosunku do tego dziecka);

ojcobójca n
patricida
(książkowy) zabójca własnego ojca

ojcostwo ɔjˈʦ̑ɔstfɔ n
paternitas
bycie ojcem

ojcowie ɔjˈʦ̑ɔvʲjɛ n
patres
(podniośle) przodkowie

ojczenasz ɔjˈʧ̑ɛ̃naʃ n
paternoster
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijan zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”

ojczym ˈɔjʧ̑ɨ̃m n
vitricus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) mąż matki, który nie jest ojcem biologicznym

ojczyzna ɔjˈʧ̑ɨzna n
patria
kraj, w którym ktoś się urodził;

okamgnienie ˌɔkãmʲɟˈɲɛ̇̃ɲɛ n
ictu oculi
bardzo krótki czas, jak mrugnięcie okiem, chwila

okazja czyni złodzieja ɔˈkazʲja ˈʧ̑ɨ̃ɲi zwɔˈʥ̑ɛ̇ja proverb
occasio facit furem occasio furem facit
możliwość szybkiego, nieoczekiwanego wzbogacenia się jest pokusą do kradzieży

okienko ɔˈcɛ̃nkɔ n
fenestra cochleae fenestra rotunda
(anatomia, anatomiczny) okienko okrągłe – struktura anatomiczna w obrębie ucha;
fenestra ovalis fenestra vestibuli
(anatomia, anatomiczny) okienko owalne – struktura anatomiczna w obrębie ucha;

okno ˈɔkna ˈɔknɔ n
fenestra
oszklony otwór w ścianie
(informatyka, informatyczny) wydzielony obszar na ekranie obsługiwany przez jeden program
(przenośnie, przenośnia) (matematyka, matematyczny) czas, w którym pobierane są wartości sygnałów do danego filtra

oko ˈɔkɔ n
oculus
(anatomia, anatomiczny) narząd wzroku;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) krążek tłuszczu na powierzchni płynu
(meteorologia, meteorologiczny) centrum cyklonu tropikalnego
w grze go, niezajęty punkt lub punkty otoczone przez kamienie tego samego koloru;

oko za oko, ząb za ząb ˈɔkɔ za‿ˈɔkɔ ˈzɔ̃mb za‿ˈzɔ̃mp proverb
oculum pro oculo, dentem pro dente
zasada odwetu, odpłacanie złem za zło;

okolica ˌɔkɔˈlʲiʦ̑a ˌɔˈkɔlʲiʦ̑a n
vicinia vicinitas
obszar wokół czegoś

okolnica n
Cyclanthus
(botanika, botaniczny) (systematyka) Cyclanthu Poit. ex A.Rich., rodzaj roślin naziemnopączkowych z rodziny okolnicowatych;

około ɔˈkɔwɔ particle
circa
… wskazująca przybliżenie liczby, miary, czasu

około ɔˈkɔwɔ preposition
circa circum
… wskazujący przybliżenie liczby, miary, czasu

okoń ˈɔkɔ̃ɲ n
perca
(ichtiologia, ichtiologiczny) Perca fluviatilis Linnaeus, słodkowodna ryba drapieżna;

okres ˈɔkrɛs n
tempus
przedział czasu, czas trwania czegoś

określać ɔˈkrɛɕlaʨ̑ v
denoto
definiować, ustalać cechy czegoś

określenie ˌɔkrɛɕˈlɛ̃ɲɛ n
significatio
wyrażenie charakteryzujące lub nazywające przedmiot bądź osobę

okruszyna n
mica micula
(zdrobniale) od okruch

okrutny ɔˈkrutnɨ adj
asper saevus
nie znający litości, nieludzki, charakteryzujący się okrucieństwem

okrytonasienne ɔˈkrɨtɔnaˈɕɛ̃nːɛ n
Magnoliophyta
(botanika, botaniczny) gromada roślin naczyniowych

okrągłolistny adj
rotundifolius
posiadający okrągłe liście

okrągły ɔˈkrɔ̃ŋɡwɨ adj
rotundus
mający kształt okręgu, owalu, elipsy, kuli lub zbliżony do nich

okręt podwodny n
navis submarina
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) okręt wojenny, który może pływać i walczyć w zanurzeniu;

okrężnica n
Hottonia hottonia
(botanika, botaniczny) Hottonia L., rodzaj roślin wodnych z rodziny pierwiosnkowatych
colon romanum
(anatomia, anatomiczny) najdłuższa część jelita grubego

okularnik indyjski n
Naja naja
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Naja naja Linnaeus, gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych, występujący w Azji;

okulary ˌɔkuˈlarɨ n
perspicillum vitra ocularia
przedmiot służący do korekty wzroku lub ochrony oczu;

okupacja ˌɔkuˈpaʦ̑ʲja n
occupatio
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przejęcie władzy nad obcym terytorium

okład n
epithema
(medycyna, medyczny) opatrunek

olcha ˈɔlxa n
Alnus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Alnus Mill., drzewo z rodziny brzozowatych, rosnące na terenach podmokłych;

oleica n
Meloe
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Meloe, rodzaj chrząszcza z rodziny oleicowatych;

olej ˈɔlɛj n
oleum
(spożywczy) płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo
(technologia, technika, techniczny) produkt rafinacji ropy naftowej, przerobu smoły węglowej lub węgla kamiennego służący jako paliwo lub smar

olejek eteryczny ɔˈlɛjɛk ˌɛtɛˈrɨʧ̑nɨ n
oleum aethereum oleum aetherium
mieszanina bezbarwnych, lotnych związków organicznych o przyjemnym zapachu, występujących naturalnie w roślinach, mająca zastosowanie w przemyśle spożywczym i perfumeryjnym oraz w lecznictwie;

olibanum n
olibanum
(botanika, botaniczny) żywica drzew rodzaju kadzidla (Boswellia) rosnących na półpustyniach i obrzeżach pustyń północno-wschodniej Afryki oraz na Półwyspie Indyjskim;

oligarcha n
oligarcha
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek oligarchii

oligarchia ˌɔlʲiˈɡarxʲja n
oligarchia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielka grupa uprzywilejowanych ludzi sprawująca władzę lub mająca na nią duży wpływ
oligarchia oligocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system rządów, polegający na sprawowaniu władzy w państwie przez wąską grupę uprzywilejowanych obywateli;

oligarchiczny adj
oligarchicus
związany z oligarchią, oligarchami; dotyczący oligarchii, oligarchów; rządzony przez oligarchię, oligarchów

oliwka ɔˈlʲifka n
olea
(botanika, botaniczny) Olea, rodzaj drzew z rodziny oliwkowatych, wykorzystywane również jako rośliny uprawne;
olea oliva
(spożywczy) owoc oliwki (1.1)

omdlenie ɔ̃ˈmdlɛ̃ɲɛ n
humilitas
(pospolicie) chwilowe opadnięcie z sił
syncope
(medycyna, medyczny) chwilowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem dopływu krwi do mózgu na skutek wyczerpania, wykrwawienia, bólu, niedoboru tlenu itp.;

omega ɔ̃ˈmɛɡa n
omega
(językoznawstwo, językoznawczy) dwudziesta czwarta litera alfabetu greckiego, ω;

omijać ɔ̃ˈmʲijäʨ̑ v
vito
okrążyć coś, żeby do tego nie podejść, nie zbliżać się; przejść obok czegoś nie zatrzymując się

omocznia ɔ̃ˈmɔʧ̑ʲɲa n
allantois
(biologia, biologiczny) jedna z błon płodowych;

omułek ɔ̃ˈmuwɛk n
mitulus musculus
(zoologia, zoologiczny) przybrzeżny małż mórz europejskich i Oceanu Atlantyckiego;

on ɔ̃n personalPronoun
is
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj męski

ona ˈɔ̃na personalPronoun
ea
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński

one ˈɔ̃nɛ personalPronoun
illa
3 (osoba) lm rodzaju niemęskoosobowego

oni ˈɔ̃ɲi personalPronoun
ii
trzecia osoba liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego

onkologia ˌɔ̃ŋkɔˈlɔɟja n
oncologia
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się nowotworami

ono ˈɔ̃nɔ personalPronoun
is
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj nijaki

onomatopeja ˌɔ̃nɔ̃matɔˈpɛja n
onomatopoeia
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wyraz dźwiękonaśladowczy;

ontologia ˌɔ̃ntɔˈlɔɟja n
ontologia
(filozofia, filozoficzny) dziedzina wiedzy, która stara się odpowiadać na pytania o strukturę rzeczywistości i problematykę związaną z pojęciem bytu;
(informatyka, informatyczny) formalna reprezentacja pewnej dziedziny wiedzy, na którą składa się zapis zbioru konceptów i relacji między nimi;

onycholiza n
onycholysis
(medycyna, medyczny) schorzenie polegające na odwarstwianiu płytki paznokcia od jego łożyska;

oogonium ˌɔːˈɡɔ̃ɲũm n
oogonium
(biologia, biologiczny) (zoologia, zoologiczny) komórka dzieląca się mitotycznie, aby stworzyć oocyty; niedojrzała, żeńska komórka rozrodcza
(botanika, botaniczny) jednokomórkowe żeńskie gametangium u glonów i grzybów

opacki adj
abbatialis
związany z opatem lub opactwem

opactwo ɔˈpaʦ̑tfɔ n
abbatia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) klasztor katolicki pod zarządem opata;

opaczny adj
pravus
robiony lub rozumiany na opak, odwrotnie, inaczej niż trzeba

opal ˈɔpal n
opalus
(mineralogia, mineralogiczny) mieniący się barwami minerał zaliczany do krzemianów, uwodniony dwutlenek krzemu;

opat ˈɔpat n
abbas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony opactwa

opatka n
abbatissa abbtissa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożona monasteru mniszek

opatowski ˌɔpaˈtɔfsʲci adj
Opathoviensis
odnoszący się do Opatowa, związany z Opatowem

opatrzność ɔˈpaṭʃnɔɕʨ̑ n
providentia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) opieka Boga

opawski adj
opaviensis oppaviensis
związany z miastem Opawa, dotyczący miasta Opawa

opiekunka n
patrona
kobieta lub dziewczyna, która czymś, kimś opiekuje się

opinia ɔˈpʲĩɲja n
iudicium opinio
sąd, zdanie na jakiś temat

opium ˈɔpʲjũm n
opium
wysuszony sok mleczny z ponacinanych, niedojrzałych makówek;

opolski ɔˈpɔlsʲci adj
Opoliensis
od Opole

opowiadać ˌɔpɔˈvʲjadaʨ̑ v
narro narrare
mówić o jakiejś historii, przedstawiać słowami jakieś wydarzenie, relacjonować

opryszczka n
herpes hydroa olophlyctis
(medycyna, medyczny) wysypka złożona z pęcherzyków z zawartością płynu surowiczego
herpes olophlyctis
(medycyna, medyczny) (Herpes simplex) choroba zakaźna wywołana przez wirusy HSV1 i HSV2;

oprócz ˈɔpruʧ̑ preposition
extra
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś zbiorze, poza, z wyłączeniem, nie licząc

opuszka n
bulbus
(anatomia, anatomiczny) końcowa, zaokrąglona część palca

opętanie n
possessio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stan bycia owładniętym przez demona;

opłakiwać ˌɔpwaˈcivaʨ̑ v
lamentor collacrimo delamentor deplango deploro doleo
płakać, doznawać bólu, wyrażać go po utracie kogoś lub czegoś

opłatek ɔˈpwatɛk n
oblata
rodzaj cienkiego chleba, używanego jako hostia oraz podczas kolacji wigilijnej;

opłucna n
pleura
(anatomia, anatomiczny) błona surowicza okrywająca płuca i wyściełająca wnętrze klatki piersiowej;

orawski adj
arvensis
dotyczący Orawy

oraz ˈɔras conjunction
atque
…łączący słowa i zdania równorzędne, wskazując je jako występujące równocześnie

orać ˈɔraʨ̑ v
arare
(rolnictwo, rolniczy) przygotowywać ziemię pod zasiew poprzez przerzucenie górnej jej warstwy pługiem

orbita ɔrˈbʲita n
orbita gyrus
(astronomia, astronomiczny) tor ciała krążącego lub przelatującego obok innego ciała, zakrzywiony w wyniku ich wzajemnego przyciągania;

organ ˈɔrɡãn n
organum
część organizmu ludzkiego, zwierzęcego lub roślinnego

organizacja ˌɔrɡãɲiˈzaʦ̑ʲja n
institutum societas
grupa społeczna funkcjonująca według określonych reguł, współpracująca ze sobą w celu osiągnięcia określonych celów

organizm ɔrˈɡãɲism̥ n
organismus
(biologia, biologiczny) istota żywa charakteryzująca się procesami życiowymi;
(medycyna, medyczny) cielesny ustrój człowieka
(przenośnie, przenośnia) pewna całość złożona ze współpracujących ze sobą elementów

organy n
organum organum tubulatum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny stosowany głównie w kościołach, posiadający wiele piszczałek, klawiaturę i pedały;

orgazm ˈɔrɡasm̥ n
orgasmus
(seksuologia, seksuologiczny) szczytowy moment podniecenia w stosunku płciowym, związany z odczuwaniem rozkoszy;

ork ɔrk n
orcus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (fantasy) rosły człekokształtny potwór z zieloną skórą;

orkiestra ɔrʲˈcɛstra n
orchestra
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wieloosobowy zespół instrumentalny, który pod kierownictwem dyrygenta wykonuje utwory muzyczne;

ornat n
casula planeta
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna prezbiterów;

ornitologia ˌɔrʲɲitɔˈlɔɟja n
ornithologia
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o ptakach;

ortografia ˌɔrtɔˈɡrafʲja n
orthographia
zbiór umownych przepisów regulujących sposób posługiwania się systemem pisma, normalizowanych i przystosowywanych do danego języka

orzech ˈɔʒɛx n
nux
suchy owoc o zdrewniałej łupinie;

orzech włoski n
Juglans regia Juglans sinensis
(botanika, botaniczny) Juglans regia L., gatunek drzewa liściastego z rodziny orzechowatych;
iuglans
(spożywczy) jadalne nasiono z drzewa orzecha włoskiego (1.2)

orzeczenie ˌɔʒɛˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
praedicatum
(językoznawstwo, językoznawczy) część zdania informująca o czynności lub stanie podmiotu

orzesznik jadalny n
Carya illinoinensis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Carya illinoinensis, gatunek drzewa z rodziny orzechowatych naturalnie występujący w Ameryce Północnej;

orzeł ˈɔʒɛw n
aquila
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z podrodziny Aquilinae, o zakrzywionym dziobie, mocnych szponach i szerokich, deskowatych skrzydłach;
(przenośnie, przenośnia) zdolna, bystra osoba

osa ˈɔsa n
vespa
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula, uskrzydlony owad o żółto-czarnym ubarwieniu, posiadający żądło;

osa pospolita n
Vespula vulgaris
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula vulgaris L., gatunek agresywnej błonkówki z rodziny osowatych o powszechnym występowaniu;

osetnik n
Carduelis citrinella
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis citrinella, gatunek ptaka z rodziny łuszczakowatych;

osierdzie ɔˈɕɛrʲʥ̑ɛ n
pericardium
(anatomia, anatomiczny) worek surowiczy ochraniający serce;

osierdziowy ˌɔɕɛrʲˈʥ̑ɔvɨ adj
pericardiacus pericardialis
dotyczący osierdzia

osioł ˈɔɕɔw n
asinus asellus
(zoologia, zoologiczny) Equus asinus Linnaeus, zwierzę domowe z rodziny koniowatych;
asinus
(potocznie, potoczny) głupi człowiek
(potocznie, potoczny) uparty człowiek

oskarżona n
rea
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kobieta, przeciw której rozpoczęto postępowanie karne

oskrzele n
bronchus
(anatomia, anatomiczny) parzysty narząd rurowaty położony poniżej tchawicy, stanowiący część dolnych dróg oddechowych, rozgałęziający się dychotomicznie

oskrzelowy adj
bronchialis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący oskrzeli

osm ɔsm̥ n
osmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Os i liczbie atomowej 76;

osoba ɔˈsɔba n
persona
(gramatyka) pojęcie używane do określenia formy czasownika, w zależności od wykonawcy czynności
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) podmiot czynności prawnych
persona homo
pojedynczy człowiek, ktoś

osobłoski adj
ossoblaviensis
odnoszący się do wsi Osobłoga

osocze n
plasma
(biologia, biologiczny) zasadniczy płynny składnik krwi, w którym zawieszone są krwinki

ospa wietrzna n
varicella
(medycyna, medyczny) bardzo zakaźna choroba wirusowa głównie wieku dziecięcego, wywoływana przez VZV;

ostateczność n
extremitas
(dawniej, dawny) koniec, kres
sytuacja ostateczna

ostateczny ˌɔstaˈtɛʧ̑nɨ adj
peremptorius peremtorius ultimus
(książkowy) kończący jakiś cykl, ciąg, szereg, serię; ostatni i definitywny
ultimus
(książkowy) o największym natężeniu, w najwyższym stopniu (często w sensie negatywnym); skrajny, krańcowy

ostatni ɔˈstatʲɲi adj
ultimus
znajdujący się na końcu listy, kolejności

ostatnia deska ratunku ɔˈstatʲɲa ˈdɛska raˈtũnku n
planca salutis
sposób wyjścia z trudnej sytuacji

ostensorium n
ostensorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne do wystawiania konsekrowanej hostii

osteomalacja ˌɔstɛɔ̃maˈlaʦ̑ʲja n
osteomalacia
(medycyna, medyczny) zwykle związana z niedoborem witaminy D choroba metaboliczna kości, której istotą jest brak wapnia w kośćcu, co powoduje zmniejszenie właściwości mechanicznych kośćca i odkształcanie kości;

ostrawski adj
ostraviensis
odnoszący się do miasta Ostrawa

ostroga n
calcar
(jeździectwo, jeździecki) ostro zakończony metalowy kabłąk przypinany do butów, wspomagający działanie łydki;

ostrożny ɔˈstrɔʒnɨ adj
cautus
postępujący, zachowujący się i podejmujący decyzje z rozwagą, mający się na baczności

ostry ˈɔstrɨ adj
acer acutus
taki, który ma kłujące lub tnące zakończenie
asper
surowy, groźny
asper acer
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o potrawie: mający intensywny smak, silnie odczuwany, gryzący, palący

ostryga ɔˈstrɨɡa n
ostrea
(zoologia, zoologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) osiadły małż morski żyjący w ławicach na przybrzeżnych skałach płytkich mórz, o dużym znaczeniu w przemyśle spożywczym;

ostrze ˈɔsṭʃɛ n
lamina
część robocza narzędzia do krajania, ostre zakończenie lub krawędź przedmiotu

ostrzeżenie ˌɔsṭʃɛˈʒɛ̃ɲɛ n
monitum
akt ostrzegania; przestroga przed czymś

oszczep ˈɔʃʧ̑ɛp n
sparus
(łowiectwo, łowiecki) (wojskowość, wojskowy) (dawniej, dawny) broń wojenna lub myśliwska, o długim drzewcu i twardym, metalowym a wcześniej kamiennym, grocie;

oszczerstwo ɔʃˈʧ̑ɛrstfɔ n
calumnia
kłamliwa wypowiedź, która ma na celu poniżenie lub ośmieszenie kogoś

oszukańczo adv
fraudulenter
w sposób opierający się na nieuczciwości

oszukańczy ˌɔʃuˈkãj̃n͇ʧ̑ɨ adj
cibdelus
opierający się na oszustwie, nieuczciwości

oszust ˈɔʃust n
fraudator
ten, kto oszukuje

oszustwo ɔˈʃustfɔ n
fraud
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej;

osłonka n
zona
(zoologia, zoologiczny) błona osłaniająca niektóre komórki u zwierząt

otrzewna n
omentum peritoneum
(anatomia, anatomiczny) błona surowicza wyścielająca jamę brzuszną i jamę miednicy;

otrzymywać ˌɔṭʃɨ̃ˈmɨvaʨ̑ v
accipio recipio
dostawać, być odbiorcą

otręby ɔˈtrɛ̃mbɨ n
acus
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) łuski nasion i zarodki ziarna pozostałe po jego zmieleniu, używane jako cenna pasza treściwa lub dodawane do potraw;

otwierać ɔtˈfʲjɛraʨ̑ v
aperio
powodować, że coś przestaje być zamknięte

otwór ˈɔtfur n
foramen
dziura lub wgłębienie

owacja ɔˈvaʦ̑ʲja n
ovatio
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: przyznawana przez senat nagroda dla zwycięskiego wodza w postaci uroczystego wjazdu do Rzymu, mająca status niższy niż triumf;

owad ˈɔvat n
insectum
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielkie zwierzę, zaliczane do stawonogów, posiadające trzy pary odnóży oraz zazwyczaj dwie pary skrzydeł;

owady n
Insecta
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Insecta, gromada stawonogów;

owca ˈɔfʦ̑a n
ovis
(zoologia, zoologiczny) Ovis, zwierzę hodowlane o białej wełnie;

owies ˈɔvʲjɛs n
avena
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Avena L., roślina zbożowa należąca do rodziny wiechlinowatych, mających kwiatostan w kształcie wiechy;

owoc ˈɔvɔʦ̑ n
fructus fruges
(botanika, botaniczny) organ rozrodczy roślin, powstający z zalążni, zawierający nasiona;
pomum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięsisty i słodki owoc (1.1) lub owocostan różnych roślin, który można spożywać na surowo

owocobranie n
pomatio
(ogrodnictwo, ogrodniczy) jesienne zbiory owoców

owodniowce n
Amniota
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Amniota Haeckel, klad obejmujący kręgowce zdolne do rozwoju zarodkowego na lądzie;

owulacja n
ovulatio
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) proces wytwarzania komórek jajowych u ssaków płci żeńskiej;

oziębłość ɔˈʑɛ̃mbwɔɕʨ̑ n
frigiditas
zobojętnienie, oschłość, brak żywszych uczuć

oznaczać ɔzˈnaʧ̑aʨ̑ v
significo
wyrażać określoną treść

ołomuniecki adj
olomouciensis olomucensis
odnoszący się do czeskiego miasta Ołomuniec

ołtarz ˈɔwtaʃ n
ara altaria
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stół lub podwyższenie, na którym składa się ofiarę bogu lub bóstwu;

ołów ˈɔwuf n
plumbum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pb i liczbie atomowej 82;

ołówek ɔˈwuvɛk n
plumbum
przyrząd służący do pisania, mający rysik z grafitu, można go zmazywać;

oś ɔɕ n
axis
centralna linia danego układu
(technologia, technika, techniczny) element mechanizmu lub maszyny, służący utrzymaniu w określonym położeniu osadzonych na osi (1.1) wirujących elementów;

ośli ˈɔɕlʲi possessiveAdjective
asininus
należący do osła

ośmiodniowy ˌɔɕmʲjɔˈdʲɲɔvɨ adj
octidiurnus
będący w wieku ośmiu dni
trwający osiem dni

ośmiokąt n
octagonon octogonum octagonum
(matematyka, matematyczny) figura geometryczna mająca osiem kątów;

ośmiokątny adj
octagonos
taki, który ma osiem kątów; mający kształt ośmiokąta

ośmioletni ˌɔɕmʲjɔˈlɛtʲɲi adj
octennis
mający osiem lat
trwający osiem lat

ośmiornica ˌɔɕmʲjɔˈrʲɲiʦ̑a n
octopus
(zoologia, zoologiczny) drapieżny głowonóg o ośmiu ramionach;

pacha ˈpaxa n
ala ascella fossa axillaris
(anatomia, anatomiczny) wgłębienie pod stawem ramiennym;

pachwina paxˈfʲĩna n
inguen
(anatomia, anatomiczny) zagłębienie między dolną (u człowieka) lub tylną (u zwierząt) boczną częścią podbrzusza a wewnętrzną powierzchnią górnej części uda

pacjent ˈpaʦ̑ʲjɛ̃nt n
aegrotus patiens
osoba, która korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej;

pacyfikacja ˌpaʦ̑ɨfʲiˈkaʦ̑ʲja n
pacificatio
tłumienie buntu, powstania, strajku itp., zwykle przy użyciu siły zbrojnej;

pacyfikał n
osculatorium pacificale
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rodzaj relikwiarza lub świętego wizerunku podawany wiernym do uczczenia pocałunkiem w dawnej liturgii łacińskiej;

padać ˈpadaʨ̑ v
cado
w sposób gwałtowny zmieniać pozycję z pionowej na poziomą

padlina paˈdlʲĩna n
cadaver
zwierzęce zwłoki

pająk ˈpajɔ̃ŋk n
aranea araneus
(zoologia, zoologiczny) ośmionożny pajęczak budujący pajęczyny;

pajęczyna ˌpajɛ̃n͇ˈʧ̑ɨ̃na n
araneum aranea
sieć tkana przez pająka

palec ˈpalɛʦ̑ n
digitus
u człowieka i zwierzęcia: jedno z pięciu cienkich zakończeń dłoni lub stopy
część rękawiczki przykrywająca palce (1.1)

palec wskazujący ˈpalɛʦ̑ ˌfskazuˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
digitus index index
(anatomia, anatomiczny) drugi po kciuku palec ręki;

paleografia ˌpalɛɔˈɡrafʲja n
palaeographia
badanie dziejów pisma i rozwoju narzędzi piśmienniczych;

palermski adj
Panormitanus
związany z Palermo, dotyczący Palermo

palimpsest paˈlʲĩmpsɛst n
palimpsestus
(historia, historyczny, historycznie) rękopis spisany na używanym już wcześniej materiale piśmienniczym, z którego usunięto poprzedni tekst;

palindrom paˈlʲĩndrɔ̃m n
palindromus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz);

paliusz n
pallium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) element liturgicznego stroju metropolity;

palić ˈpalʲiʨ̑ v
cremo
niszczyć coś za pomocą ognia
fumo
wdychać dym tytoniowy z papierosa, fajki itp.; czynić to nałogowo

pallad ˈpalːat n
palladium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pd i liczbie atomowej 46;

palma ˈpalma n
palma
(botanika, botaniczny) Arecaceae, roślina drzewiasta z rodziny arekowatych z gładkim pniem i charakterystycznym pióropuszem liści na szczycie;
(przenośnie, przenośnia) zwycięstwo, pierwszeństwo w czymś

palmowy palˈmɔvɨ adj
palmeus palmiceus palmicius
będący częścią palmy
składający się z palmy
wykonany z drewna lub innej części palmy

paluszek n
digitulus
(zdrobniale) od: palec

pamiętać pãˈmʲjɛ̃ntaʨ̑ v
memini memoror recordor reminiscor
przechowywać informacje w pamięci i potrafić je odtwarzać

pamięć ˈpãmʲjɛ̇̃ɲʨ̑ n
memoria
zdolność umysłu do zapamiętywania – przechowywania wspomnień, informacji itp.;
(informatyka, informatyczny) podzespół lub urządzenie przechowujące dane;
memoria retinentia
fakt zachowania informacji, możliwość przypominania sobie – indywidualnie albo w umyśle i kulturze zbiorowości

pan pãn n
dominus erus
feudał lub właściciel ziemski, również magnat; władca
pracodawca dla służby
właściciel niewolników

pandemia pãnˈdɛ̃mʲja n
pandemia
(medycyna, medyczny) globalna epidemia, obejmująca duże obszary (kraj, kontynent lub cały świat)

pani ˈpãɲi n
dea
bogini
domina
zwrot grzecznościowy w stosunku do kobiety; w zwrotach bezpośrednich zastępuje zaimek ty
pracodawczyni dla służby
władczyni

panteistyczny adj
pantheisticus
właściwy panteizmowi

pantera mglista n
Neofelis nebulosa
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neofelis nebulosa Griffith, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w południowo-wschodniej Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku pantera mglista (1.1)

pantera sundajska n
Neofelis diardi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neofelis diardi G. Cuvier, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący na Sumatrze i Borneo;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku pantera sundajska (1.1)

pantoprazol n
pantoprazolum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, lek gastryczny z grupy inhibitorów pompy protonowej;

papier ˈpapʲjɛr n
charta papyrus
wyrób z celulozy w postaci arkusza, zwykle przeznaczony do zapisywania informacji;
(potocznie, potoczny) (biurowość, biurowy) (księgowość) (urzędowy) dokument

papieros paˈpʲjɛrɔs n
sigarellum fistula nicotiana
wyrób tytoniowy w postaci cienkiej papierowej rurki długości kilku centymetrów wypełnionej zmielonym tytoniem;

papież ˈpapʲjɛʃ n
papa pater
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biskup i patriarcha Rzymu, głowa Kościoła katolickiego oraz państwa Watykan;

papieżyca n
papissa
legendarna kobieta wyświęcona na papieża

paprotnik samczy n
Dryopteris filix-mas
(botanika, botaniczny) Dryopteris filix-mas L., gatunek paproci z rodziny nerecznicowatych o właściwościach leczniczych;

paproć ˈpaprɔʨ̑ n
filix filex
(botanika, botaniczny) Polypodiopsida, klasa roślin z kladu monilofitów;

papuga paˈpuɡa n
psittacus
(ornitologia, ornitologiczny) Psittaciformes Wagler, rząd ptaków tropikalnych;
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny papug (1.1)
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto powtarza czyjeś słowa lub gesty

para ˈpara n
par
dwie osoby, darzące się uczuciem
vapor
(fizyka, fizyczny) woda w stanie gazowym;

parabola ˌparaˈbɔla n
parabola
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) przypowieść, alegoria;

parafraza n
paraphrasis
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie tej samej treści innymi środkami wyrazowymi

parasanga n
parasanga
(metrologia, metrologiczny) (jednostka miary) starożytna perska miara odległości, przejęta także przez starożytnych Greków, u Herodota odpowiadała 30 stadionom (ok. 5,5 km);

parazonium n
parazonium
(historia, historyczny, historycznie) ozdobny sztylet z czasów starożytnego Rzymu noszony do celów reprezentacyjnych i ceremonialnych, reprezentujący status społeczny właściciela;

pardubicki adj
pardubicensis
związany z miastem Pardubice, dotyczący miasta Pardubice

pardwa ˈpardva n
lagopus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z jednego z gatunków rodzaju Lagopus;

pardwa białosterna n
Lagopus leucura
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus leucura, gatunek ptaka z rodziny kurowatych, występujący w Ameryce Północnej;

pardwa szkocka n
Lagopus lagopus scotica
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus lagopus scotica, podgatunek pardwy mszarnej, występujący na Wyspach Brytyjskich

parestezja n
paraesthesiae
(medycyna, medyczny) przykre wrażenie czuciowe, zwykle odbierane jako mrowienie, drętwienie lub zmiany temperatury skóry, będące objawem uszkodzeniem układu nerwowego;

parlament parˈlãmɛ̃nt n
parlamentum
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w systemach demokratycznych najwyższy organ ustawodawczy;
gmach, w którym obraduje parlament (1.1)
(historia, historyczny, historycznie) w dawnej Francji sądy królewskie, ustanowione w XIII wieku przez Ludwika IX;

parobek n
operarius rusticus agaso
(historia, historyczny, historycznie) najemny pracownik rolny;

paroksyzm n
paroxismus paroxysmus
(medycyna, medyczny) nasilenie się choroby
(przenośnie, przenośnia) napad żalu, gniewu lub śmiechu

pars pro toto n
pars pro toto
figura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy czegoś przez nazwę jego części;
technika świadomego okłamywania słuchaczy poprzez podawanie części prawdy i sugerowaniu, że jest to cała prawda

pas pas n
balteus cinctura zona
część ubioru służąca do trzymania spodni, koszuli itp. blisko ciała, zwykle uniemożliwiając im zsunięcie się;

pasierb ˈpaɕɛrp n
privignus filiaster
syn męża lub żony pochodzący z wcześniejszego małżeństwa

pasierbica ˌpaɕɛrˈbʲiʦ̑a n
privigna
córka małżonka z innego małżeństwa

pasożyt paˈsɔʒɨt n
parasitus
(biologia, biologiczny) organizm żerujący na innym organizmie, zazwyczaj ze szkodą dla swego żywiciela;

pasta do zębów ˈpasta dɔ‿ˈzɛ̃mbuf n
dentifricium
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) półpłynna substancja przechowywana w tubce służąca do utrzymywania czystości zębów i jamy ustnej;

pasternak n
pastinaca
(botanika, botaniczny) Pastinaca L., roślina warzywna i pastewna o jadalnym korzeniu;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) korzeń tej rośliny

pasterski adj
pastoralis
dotyczący pasterstwa, związany z pasterstwem

pasterz ˈpastɛʃ n
pastor
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przenośnie, przenośnia) duchowy lub religijny opiekun
(zootechnika, zootechniczny) osoba, opiekująca się zwierzętami podczas wypasu

pasza ˈpaʃa n
cibus caballatio capetum capitum cibaria pabulum
(zootechnika, zootechniczny) pożywienie przeznaczone dla zwierząt gospodarskich; karma;

paszkot ˈpaʃkɔt n
Turdus viscivorus
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus viscivorus, średniej wielkości ptak z rodziny drozdowatych;

paszport ˈpaʃpɔrt n
syngraphus
dokument tożsamości uprawniający do przekraczania granic państwowych;

patelnia paˈtɛlʲɲa n
sartago
naczynie kuchenne służące do smażenia potraw;

patena n
patena
(kościelny) okrągła, zwykle pozłacana tacka na hostię lub do nakrywania kielicha podczas liturgii

patriarcha paˈtrʲjarxa n
patriarcha
(biblijny) tytuł legendarnych praojców ludzkości i Izraela – Abrahama, Izaaka, Jakuba i jego 12 synów
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mężczyzna stojący na czele rodu w społecznościach rodowych
(przenośnie, przenośnia) sędziwy, czcigodny starzec
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność najwyższego duchownego dostojnika w Kościołach wschodnich
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność tytularna niektórych biskupów w Kościele katolickim
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł biskupów najważniejszych miast we wczesnym chrześcijaństwie

patriarchalny ˌpatrʲjarˈxalnɨ adj
patriarchalis
związany z patriarchatem, dotyczący patriarchatu
związany z patriarchą, dotyczący patriarchy

patriotyzm paˈtrʲjɔtɨsm̥ n
amor patriae pietas
miłość ojczyzny i własnego narodu, często połączona z gorliwością ofiar dla ojczczyzny;

patrologia n
patrologia
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teologia, teologiczny) nauka zajmująca się życiem i twórczością Ojców Kościoła oraz piśmiennictwem starochrześcijańskim;

patrycjuszowski adj
patricius
związany z patrycjatem, dotyczący patrycjatu

patrycjuszowski possessiveAdjective
patricius
należący do patrycjatu

patrzeć ˈpaṭʃɛʨ̑ v
specto specio
kierować wzrok na coś lub na kogoś

paw paf n
Pavo
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek hodowanych w parkach ptaków z rodzaju Pavo i Afropavo, z dużym, kolorowym ogonem;
pavo
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju pawi (1.1)

paznokieć pazˈnɔcɛ̇ʨ̑ n
unguis clavus
(anatomia, anatomiczny) płaska rogowa osłona ostatniego członu palca małp i człowieka;

pałac ˈpawaʦ̑ n
palatium
(architektura, architektoniczny) okazały, pozbawiony cech obronnych budynek mieszkalny należący do władcy lub bogatego człowieka

pałeczka paˈwɛʧ̑ka n
Tulostoma
(botanika, botaniczny) rodzaj grzyba naziemnego z rodziny berłóweczkowatych
coccobacillus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) morfologiczna forma bakterii o wydłużonym kształcie;

pałeczka grypy n
Haemophilus influenzae
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) Haemophilus influenzae, gatunek bakterii z rodzaju Haemophilus, wywołujący m.in. zakażenia dróg oddechowych i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) bakteria z gatunku pałeczka grypy (1.1)

pałeczka krwawa n
Serratia marcescens
(biologia, biologiczny) Serratia marcescens, gatunek urzęsionej, nieprzetrwalnikującej, bezotoczkowej bakterii z rodzaju Serratia;

pałeczka okrężnicy n
Escherichia coli
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) Escherichia coli, gatunek bakterii z rodzaju Escherichia, będący częścią flory bakteryjnej jelita grubego, w określonych warunkach wykazujący chorobotwórczość;
bakteria z gatunku pałeczka okrężnicy (1.1)

państwo ˈpãj̃stfɔ n
civitas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) struktura polityczna obejmująca określony obszar i grupę ludzi go zamieszkującą, rządzona przez osoby reprezentujące tę grupę; ustrój takiej struktury;

państwowy pãj̃ˈstfɔvɨ adj
civilis
będący w posiadaniu lub pod kontrolą państwa, ustanowiony lub sprawowany przez państwo; odnoszący się do państwa, związany z państwem

paź żeglarz n
Iphiclides podalirius
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z gatunku paź żeglarz (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Iphiclides podalirius Linnaeus, gatunek motyla dziennego z rodziny paziowatych;

październik paʑˈʥ̑ɛrʲɲik n
October october
dziesiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

pchła pxwa n
pulex pulix
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, bezskrzydły, skaczący owad żywiący się krwią;

pech pɛx n
adversa fortuna mala
niepomyślny zbieg okoliczności

pedagogiczny adj
paedagogicus
związany z pedagogiką, wychowawczy

pedagogika ˌpɛdaˈɡɔɟika n
paedagogia
nauka o celach, metodach i środkach nauczania i wychowania;

pediatria pɛˈdʲjatrʲja n
paediatria
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się dziećmi, ich rozwojem, opieką nad nimi oraz chorobami dziecięcymi;

pefloksacyna ˌpɛflɔksaˈʦ̑ɨ̃na n
pefloxacinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, o szerokim zakresie działania;

pelikan pɛˈlʲikãn n
pelecanus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rzędu pełnopłetwych;

pelta n
pelta
(wojskowość, wojskowy) (starożytność) drewniana, obciągnięta skórą tarcza o nerkowatym kształcie, używana zwłaszcza przez lekkozbrojnych żołnierzy greckich i macedońskich

penis ˈpɛ̃ɲis n
penis mentula cauda coda membrum virile sopio
(anatomia, anatomiczny) narząd kopulacyjny samców, zarówno u ludzi, jak i u niektórych zwierząt;

pentan ˈpɛ̃ntãn n
pentanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwna, palna ciecz, stosowany jako składnik mieszanin rozpuszczalnikowych oraz w termometrach do mierzenia niskich temperatur;

peonia pɛˈɔ̃ɲja n
paeonia
(botanika, botaniczny) (zobacz) piwonia

per capita ˈpɛr ˈkapʲita
per capita
(statystyka, statystyczny) (ekonomia, ekonomiczny) na głowę (przy przeliczaniu czegoś na osoby)

per rectum adv
per rectum
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) przez odbytnicę

per se ˈpɛr ˈse
per se
(książkowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) sam z siebie, sam przez się

percepcja n
sensus perceptio
(fizjologia, fizjologiczny) odbiór i postrzeganie zjawisk za pomocą zmysłów

perfumować v
odoro
skrapiać perfumami, aplikować perfumy

pergamin n
membrana
niegarbowana, cienka, odpowiednio przygotowana skóra owcza, cielęca lub ośla, przeznaczona do pisania lub malowania;

perkoz dwuczuby ˈpɛrkɔz dvuˈʧ̑ubɨ n
Podiceps cristatus
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps cristatus, gatunek ptaka z rodziny perkozów;

perkoz rdzawoszyi ˈpɛrkɔs ˌrʣ̑avɔˈʃɨji n
Podiceps grisegena
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps grisegena, gatunek ptaka wodnego z rodziny perkozów;

perswadować ˌpɛrsfaˈdɔvaʨ̑ v
persuadeo
tłumaczyć, wyjaśniać, dowodzić coś komuś; przekonywać o czymś, udowodnić coś; korzystać z perswazji

peruka pɛˈruka n
caliandrum capillamentum
cudze lub sztuczne włosy przystosowane do zakładania na głowę;

peryndopryl n
perindoprilum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek będący prolekiem, stosowany w terapii nadciśnienia tętniczego i chorób serca; należy do grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny

perystyl n
peristylium
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (starożytność) dziedziniec lub ogród wewnętrzny otoczony kolumnadą;
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (starożytność) kolumnada otaczająca dziedziniec lub ogród

perła ˈpɛrwa n
margarita
(biologia, biologiczny) wytwór płaszcza niektórych mięczaków, szczególnie perłopławów;

pewien ˈpɛvʲjɛ̃n adj
certus
całkowicie przekonany o słuszności

pewność ˈpɛvnɔɕʨ̑ n
certitudo
całkowite przekonanie o czymś

pewny ˈpɛvnɨ adj
certus
nie ulegający wątpliwości; taki, który niewątpliwie nastąpi
gwarantujący trwałość i stałość, zdecydowany, stanowczy, niezachwiany
o człowieku: całkowicie przekonany o czymś, mający silne przeświadczenie

pełen ˈpɛwɛ̃n adj
plenus
cały, napełniony do końca

pełnia ˈpɛwʲɲa n
plenilunium
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez słońce w taki sposób, że z ziemi widać wyłącznie jego jasną część

pełnogłos n
pleophonia
(językoznawstwo, językoznawczy) zjawisko językowe występowania w językach wschodniosłowiańskich grup „-oro-”, „-olo-”, „-ere-” i „-ele-”, którym w innych językach słowiańskich odpowiadają grupy z jedną samogłoską;

pełnomocnictwo ˌpɛwnɔ̃mɔʦ̑ʲˈɲiʦ̑tfɔ n
plenipotentia
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawo do działania w czyimś imieniu, wydane przez tę osobę

pełny ˈpɛwnɨ adj
plenus
wypełniony w największym możliwym stopniu

piana ˈpʲjãna n
spuma
masa drobnych pęcherzyków powietrza na powierzchni płynu

pianino pʲjä̃ˈɲĩnɔ n
clavile
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny ze strunami w środku ustawionymi pionowo;

piasek ˈpʲjasɛk n
arena harena
luźna skała osadowa złożona z ziaren i okruchów skalnych o rozmiarze od 0,0625 do 2 mm, głównie kwarcu;

piastunka pʲjaˈstũnka n
sterceia
(przestarzałe, przestarzały) kobieta opiekująca się dziećmi

piać pʲjäʨ̑ v
cano canto
(ornitologia, ornitologiczny) o kogucie wydawać charakterystyczny koguci głos

piec pʲjɛʦ̑ n
fornax
budowla lub konstrukcja przeznaczona do spalania

piec pʲjɛʦ̑ v
coquere
poddawać coś (zwykle żywność) działaniu wysokiej temperatury powyżej 100°C bez udziału wody

pieczarka pʲjɛˈʧ̑arka n
Agaricus campestris
(botanika, botaniczny) rodzaj grzybów jadalnych, Agaricus L.;

pieczarka dwuzarodnikowa n
Agaricus bisporus
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) gatunek grzybów jadalnych z rodziny pieczarkowatych, Agaricus bisporus (J.E. Lange) Imbach;

pieczarka krótkotrzonowa n
Agaricus lanipes
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) gatunek grzyba z rodziny pieczarkowatych, Agaricus lanipes (F.H. Møller & Jul. Schäff.) Hlaváček;

pieczarka łąkowa n
Agaricus campestris
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) gatunek grzybów jadalnych z rodziny pieczarkowatych, Agaricus campestris L.;

pieczeń ˈpʲjɛʧ̑ɛ̃ɲ n
assum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z upieczonego mięsa (z wyjątkiem ryb)

pieczęć ˈpʲjɛʧ̑ɛ̃ɲʨ̑ n
sigillum signaculum
znak rozpoznawczy osoby prawnej lub fizycznej, wyciskany za pomocą stempla (tłoka); nadaje moc prawną pismu lub dokumentowi, stanowi świadectwo wiarygodności

pieg pʲjɛk n
lentigo lenticula
mała plamka na skórze człowieka występująca najczęściej u osób o jasnej karnacji (blondynów i rudych);

piekarka n
panifica
kobieta, która pracuje w piekarni i wypieka chleb, bułki itp.

piekarz ˈpʲjɛkaʃ n
panifex panicoctarius panificus
człowiek, który pracuje w piekarni i wypieka chleb, bułki itp.

piekielny pʲjɛ̇ˈcɛlnɨ adj
inferus
dotyczący piekła, związany z piekłem, taki, jak w piekle

piekło ˈpʲjɛkwɔ n
infernum Tartarus
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) (filozofia, filozoficzny) miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi;

pielucha pʲjɛˈluxa n
fascea fascia
(higiena, higieniczny) niegdyś niewielki kawałek płótna lub podobnego materiału, dziś specjalny rodzaj jednorazowej bielizny służącej do przewijania, najczęściej niemowląt

pieniądz pʲɛ̇ˈɲɔnʣɛ ˈpʲjɛ̇̃ɲɔ̃nʦ̑ n
pecunia
(bankowość, bankowy) umowny środek płatniczy, obecnie w postaci monet i banknotów;

pieniądze pʲjɛ̇̃ˈɲɔ̃nʣ̑ɛ n
pecunia
lm od: pieniądz

pieniądze nie śmierdzą pʲjɛ̇̃ˈɲɔ̃nʣ̑ɛ ɲɛ‿ˈɕmʲjɛrʣ̑ɔ̃w̃ proverb
pecunia non olet
pieniądze bez względu na sposób ich zarobienia są tak samo chętnie przyjmowane

pieniążek n
nummulus
(zdrobniale) od: pieniądz
mała moneta

pieprz pʲjɛpʃ n
piper
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) przyprawa otrzymywana z nasion pieprzu (1.1)

pieprzniczka pʲjɛˈpʃʲɲiʧ̑ka n
cantharellula
(mikologia, mikologiczny) grzyb z rodzaju Cantharellula, z rodziny gąskowatych;

pieprzyca siewna pʲjɛˈpʃɨʦ̑a ˈɕɛvna n
Lepidium sativum L.
(botanika, botaniczny) Lepidium sativum, roślina zielna z rodziny kapustowatych, stosowana w kuchni;

pierwiastek pʲjɛrˈvʲjastɛk n
elementum
(chemia, chemiczny) substancja składająca się z atomów o tej samej liczbie protonów w jądrze (liczbie atomowej); pierwiastek chemiczny;

pierwiastek chemiczny pʲjɛrˈvʲjastɛk xɛ̃ˈmʲiʧ̑nɨ n
elementum
zbiór wszystkich atomów posiadających jednakową liczbę protonów w jądrze;

pierwiosnek lekarski n
Primula veris
(botanika, botaniczny) Primula veris L., gatunek rośliny z rodziny pierwiosnkowatych;

pierworództwo n
primogenitura
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół praw i przywilejów pierworodnego potomka męskiego
bycie pierworodnym synem

pierwotniak pʲjɛrˈvɔtʲɲak n
protozoon
(zoologia, zoologiczny) mikroskopijnej wielkości zwierzę jednokomórkowe

pierwsze wrażenie n
primae impressionis
opinia wyrobiona przy poznaniu kogoś lub czegoś, stanowiąca punkt odniesienia

pierwszy ˈpʲjɛrfʃɨ adj
primus prīmus
od liczby 1

pierwszy poruszyciel n
prima causa primum movens primus motor
(filozofia, filozoficzny) żywy, wieczny i najdoskonalszy byt, będący praprzyczyną wszelkiego ruchu, utożsamiany z Bogiem;

pierś pʲjɛrʲɕ n
mamma sumen
(anatomia, anatomiczny) parzysty gruczoł mlekowy człowieka;
pectus
(anatomia, anatomiczny) przednia, górna część tułowia u człowieka lub innego zwierzęcia

pies pʲjɛs n
canis
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris, zwierzę domowe;

pies domowy n
Canis familiaris
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris Linnaeus, gatunek ssaka drapieżnego z rodziny psowatych, udomowiona forma wilka szarego;

pietruszka pʲjɛˈtruʃka n
petroselinum petroselinon
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalne warzywo o białym korzeniu i zielonej naci;

pień pʲjɛ̇̃ɲ n
truncus
zdrewniała łodyga drzewa, nadziemna część drzewa bez gałęzi

pieśń pʲjɛ̇ɕɲ̊ n
carmen
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna utworu wokalnego, instrumentalnego lub wokalno-instrumentalnego;

pijak ˈpʲijak n
ebrius pandox potor
(potocznie, potoczny) osoba będąca pod wpływem alkoholu
pandox potor
osoba nadużywająca alkoholu

pijany pʲiˈjãnɨ adj
ebrius vinolentus crapulatus deebriatus ebriacus madidus
pod wpływem alkoholu

pijany pʲiˈjãnɨ n
ebrius potor
osoba nietrzeźwa

pijawka pʲiˈjafka n
hirudo
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto czerpie korzyści z innych
hirudo sanguisuga
(zoologia, zoologiczny) drobne zwierzę wodne z typu pierścienic;

pijawka lekarska n
Hirudo medicinalis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Hirudo medicinalis L., gatunek bezkręgowca z rodziny pijawkowatych, wykorzystywany w hirudoterapii;

pilność n
gnavitas
cecha bycia pilnym; przykładanie się do czegoś; staranność w wykonywaniu czego

pilny ˈpʲilnɨ adj
instans
wymagający pośpiechu, szybkiego działania

pilzneński adj
pilsnensis
odnoszący się do Pilzna, związany z Pilznem

piorun ˈpʲjɔrũn n
fulmen
(meteorologia, meteorologiczny) wyładowanie elektryczne między dwiema chmurami lub między chmurą a ziemią;

piosenka pʲjɔˈsɛ̃nka n
carmen
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wokalny utwór muzyczny, zwykle o rozrywkowym charakterze;

piosenkarz pʲjɔˈsɛ̃ŋkaʃ n
cantor
osoba zajmująca się zawodowo śpiewaniem;

piołun ˈpʲjɔwũn n
absinthius apsinthium
(botanika, botaniczny) bylica piołun

piracki pʲiˈraʦ̑ʲci adj
piraticus
dotyczący piractwa lub piratów

piramida ˌpʲirãˈmʲida n
pyramis
(architektura, architektoniczny) budowla w kształcie ostrosłupa, grobowiec faraona;

pirat ˈpʲirat n
pirata
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozbójnik napadający na statki morskie lub powietrzne;

pirenejski ˌpʲirɛ̃ˈnɛjsʲci adj
Pyrenaeus
związany z Pirenejami, dotyczący Pirenejów

piro- ˈpʲirɔ prefix
pyr-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z ogniem lub wysoką temperaturą

pisarka pʲiˈsarka n
scriptrix
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) forma żeńska od: pisarz

pisarz ˈpʲisaʃ n
scriptor
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która tworzy utwory literackie, zwłaszcza prozą;

pisać ˈpʲisaʨ̑ v
scribo scribere
umieszczać tekst na jakimś materiale lub medium

pismo ˈpʲismɔ n
scriptura
sposób pisania
zbiór liter i innych znaków graficznych umożliwiający wyrażanie i przechowywanie myśli za pomocą tekstu;

pistacja pʲiˈstaʦ̑ʲja n
pistacium
(spożywczy) owoc drzewa pistacjowego

piszczel n
tibia
(anatomia, anatomiczny) podstawowa kość goleni;

pitekantrop n
pithecanthropus
(zoologia, zoologiczny) (antropologia, antropologiczny) Homo erectus Dubois, hominid z epoki środkowego plejstocenu, potrafiący posługiwać się ogniem;

pituicyt n
pituicytus
(biologia, biologiczny) komórka glejowa tylnego płata przysadki

piwo ˈpʲivɔ n
cervisia cerevisia
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) niskoalkoholowy napój orzeźwiający;

pizza ˈpʲiʦ̑ːa n
placentula placenta compressa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płaski placek z ciasta drożdżowego z dodatkami, danie o włoskim rodowodzie;

pióro ˈpʲjurɔ n
calamus
przyrząd do pisania
penna pluma
(ornitologia, ornitologiczny) wytwór naskórka ptaków, pokrywający ich ciało, składający się z elastycznej osi i dwu chorągiewek;

piórolotek pięciopiór n
Pterophorus pentadactyla
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Pterophorus pentadactyla, gatunek motyli z rodziny piórolotkowatych;

piątek ˈpʲjɔ̃ntɛk n
dies Veneris diēs Veneris
piąty dzień tygodnia

piąty ˈpʲjɔ̃ntɨ adj
quintus
od 5

pić pʲiʨ̑ v
bibo bibere
spożywać płyny
pić (1.1) alkohol, również nałogowo

pięciornik n
Potentilla
(botanika, botaniczny) Potentilla L., rodzaj roślin z rodziny różowatych;
potentilla
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju pięciornik (1.1)

piękny ˈpʲjɛ̃ŋknɨ adj
bellus pulcher
taki, którego cechuje piękno: bardzo ładny, wzbudzający zachwyt

pięta ˈpʲjɛ̃nta n
calx
(anatomia, anatomiczny) tylna część stopy

piętnaście pʲjɛtˈnaɕʨ̑ɛ cardinalNumeral
quindecim
liczba 15

pięć pʲjɛ̇̃ɲʨ̑ ordinalAdjective
quinque
(matematyka, matematyczny) liczba 5

pięść pʲjɛ̃w̃ɕʨ̑ n
pugnus
zaciśnięta dłoń

piła ˈpʲiwa n
serra
(technologia, technika, techniczny) narzędzie tnące z zębatym ostrzem;

piłka ˈpʲiwka n
pila globus
(sport, sportowy) gumowy lub wykonany z innych materiałów przedmiot o kształcie kulistym lub zbliżonym do kuli o różnym rozmiarze i sprężystości, zazwyczaj pusty w środku lub wypełniony powietrzem, służący do zabaw bądź gier sportowych
serra
(technologia, technika, techniczny) piła ręczna o małych rozmiarach

piłka nożna ˈpʲiwka ˈnɔʒna n
pediludium
(sport, sportowy) sport zespołowy rozgrywany na trawiastym boisku przez dwie jedenastoosobowe drużyny, które starają się wbić piłkę do bramki przeciwnika;

piśmiennictwo n
scriptum
ogół pisanych utworów literackich

piśmienny adj
litterosus
potrafiący czytać i pisać

piżama pʲiˈʒãma n
paiama
strój, który zakłada się, idąc spać;

piżmo n
moschus
(zootechnika, zootechniczny) wydzielina z gruczołów okołoodbytniczych piżmowca syberyjskiego;

plac plaʦ̑ n
forum
wydzielona część miasta, otoczona ulicami i budynkami, zwykle wyłączona z ruchu pojazdów;

plagi egipskie n
aegyptiacae plagae
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według Biblii: dziesięć plag, którymi Bóg ukarał Egipt za zatrzymanie Żydów w niewoli;

plamka ślepa n
macula ceca
(anatomia, anatomiczny) niewrażliwy na światło obszar siatkówki oka kręgowców, w którym nerw wzrokowy opuszcza gałkę oczną i biegnie w stronę mózgu;

plan plãn n
consilium
układ czegoś, szkic

planeta plãˈnɛta n
planeta
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę;

planetarium ˌplãnɛˈtarʲjũm n
theatrum planetarium
(astronomia, astronomiczny) (edukacja, edukacyjny) odpowiednio wyposażony obiekt przeznaczony do popularyzacji astronomii poprzez odtwarzanie na sferycznym ekranie wyglądu nieba i ruchów ciał niebieskich;

plansza ˈplãw̃ʃa n
abacus
(książkowy) karton, deska itp. z zaznaczonymi polami, po których przesuwa się pionki w niektórych grach

plaster ˈplastɛr n
emplastrum
(medycyna, medyczny) kawałek materiału pokryty substancją samoprzylepną, stosowany na rany

platan ˈplatãn n
platanus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Platanus, wysokie drzewo o dużych, pachnących liściach i kwiatach zebranych w kuliste główki, z rodziny platanowatych;

platyna plaˈtɨ̃na n
platinum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pt i liczbie atomowej 78;

plaża ˈplaʒa n
ora litus acta
(turystyka, turystyczny) brzeg akwenu, pokryty piaskiem lub żwirem, nadający się do opalania i rekreacji;

pleban ˈplɛbãn n
parochus plebanus
(przestarzałe, przestarzały) proboszcz;

plebiscitum n
plebiscitum
(historia, historyczny, historycznie) uchwała zgromadzenia plebejuszy w starożytnym Rzymie

plebiscyt plɛˈbʲisʦ̑ɨt n
plebiscitum
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: uchwała podejmowana przez zgromadzenie plebejuszy pod przewodnictwem trybuna
(publikatory) powszechne głosowanie określonej publiczności w celu wybrania najlepszej ich zdaniem osoby lub rzeczy

plecy ˈplɛʦ̑ɨ n
dorsum
(anatomia, anatomiczny) tylna część tułowia, od barków do pasa;

plemię ˈplɛ̃mʲjɔna ˈplɛ̃mʲjɛ n
tribus
forma przedpaństwowej organizacji społeczeństw, grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar;

plenipotencja ˌplɛ̃ɲipɔˈtɛ̃nʦ̑ʲja n
plenipotentia
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pełnomocnictwo (prawo do działania w czyimś imieniu)

pliopitek n
pliopithecus
(paleontologia, paleontologiczny) kopalna małpa człekokształtna z okresu miocenu, bezpośredni przodek gibonów

pliszka ˈplʲiʃka n
motacilla
(ornitologia, ornitologiczny) drobny ptak z długim ogonem należący do jednego z dwóch rodzajów rodziny pliszkowatych, Motacillidae;

plurale tantum n
plurale tantum
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) rzeczownik występujący w danym znaczeniu wyłącznie w liczbie mnogiej;

pluton ˈplutɔ̃n n
plutonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pu i liczbie atomowej 94;

pląsawica ˌplɔ̃w̃saˈvʲiʦ̑a n
chorea
(medycyna, medyczny) mimowolne, nieprawidłowe ruchy obwodowych części ciała;

pniarek obrzeżony n
Fomitopsis pinicola
(mikologia, mikologiczny) Fomitopsis pinicola, gatunek grzyba z rodziny pniarkowatych, będącego pasożytem drzew;

po pɔ preposition
in
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem jest materią, wzdłuż której odbył się ruch
post
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem odbyła się wcześniej, niż część przed przyimkiem, lub znajduje się dalej w kolejności

po chrześcijańsku adv
christiane
w taki sposób, jak to robią chrześcijanie, wzorując się na zasadach chrześcijaństwa

po kolei ˌpɔ‿kɔˈlɛji adv
subsequenter
jedna rzecz po drugiej

po królewsku adv
regie
w sposób godny, wyszukany

po łacinie adv
Latine
(językoznawstwo, językoznawczy) w języku łacińskim

pobieżnie adv
indiligenter leviter parum diligenter
w sposób pobieżny

pobieżny adj
levis parum diligens
wykonany na szybko, bez wnikania w szczegóły, bez zgłębiania treści

pobliski adj
propinquus confinis conterminus vicinus
znajdujący się w pobliżu, w niewielkiej odległości

pobożnie pɔˈbɔʒʲɲɛ adv
sanctimonaliter
w sposób pobożny

pobożny pɔˈbɔʒnɨ adj
pius
taki, który żyje zgodnie z zasadami religii

pobór n
dilectus
(administracja) (wojskowość, wojskowy) powołanie grupy mężczyzn do służby wojskowej;

pocałunek ˌpɔʦ̑aˈwũnɛk n
basium osculum saviolum
serdeczne dotknięcie ustami innej osoby

pocałunek Judasza n
milliarium
(przenośnie, przenośnia) pozornie przyjazny gest, który przypieczętowuje zdradę

pochlebstwo n
adulatio
nadmierna lub nieszczera pochwała z celem przypodobania się

pochodnia pɔˈxɔdʲɲa n
fax taeda
smolne łuczywo lub skręcone pakuły, szmaty nasycone smołą osadzone na kawałku drewna, używane dawniej do oświetlania, obecnie raczej dla efektów świetlnych;

pochodzenie ˌpɔxɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
origo
wywodzenie się z czegoś

pochodzić pɔˈxɔʥ̑iʨ̑ v
provenio
mieć coś za miejsce swojego pochodzenia, za źródło, przyczynę, wywodzić się skądś

pochwa ˈpɔxfa n
vagina
(anatomia, anatomiczny) żeński narząd rozrodczy ssaków;
futerał na broń białą;

pochwalić v
laudo
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uwielbić, uczcić
wyrazić o kimś lub o czymś pozytywną opinię

pochwała pɔxˈfawa n
laus
pochwalenie kogoś lub czegoś

pochyłość pɔˈxɨwɔɕʨ̑ n
declivitas
powierzchnia ukośna względem poziomu

pochówek n
sepultorium sepultura
pogrzebanie zmarłego

pociecha pɔˈʨ̑ɛxa n
solacium consolatio alloquium solamen
to, co pociesza; pokrzepiające słowa, wsparcie

pocieszyciel n
consolator
ten, który daje pocieszenie

pocisk ˈpɔʨ̑isk n
sagitta telum
przedmiot miotany z broni miotającej lub wyrzutni mający razić cel lub wykonać inne zadanie, np. zadymić, oświetlić pole walki;

pociąg ˈpɔʨ̑ɔ̃ŋk n
hamaxostichus tramen
(transport, transportowy) (kolejnictwo) (technologia, technika, techniczny) lokomotywa z wagonami;

pocić się ˈpɔʨ̑iʨ̑‿ɕɛ v
sudo desudo
(fizjologia, fizjologiczny) wydzielać pot wskutek działania temperatury, choroby, wysiłku
(przenośnie, przenośnia) trudzić się, wysilać się

poczta ˈpɔʧ̑ta n
diribitorium
budynek lub pomieszczenie, w którym znajduje się siedziba poczty (1.1)

poczta elektroniczna n
cursus electronicus
(informatyka, informatyczny) przesyłanie wiadomości drogą internetu

poczwarka pɔʧ̑ˈfarka n
pupa
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) przejściowa forma owadów w rozwoju larwalnym;

początek pɔˈʧ̑ɔ̃ntɛk n
initium exordium
to, od czego się coś zaczyna

pod pɔt preposition
ante
…wskazujący położenie kogoś lub czegoś przed lub w okolicy omawianego wyrażenia
…wskazujący ruch kogoś lub czegoś w kierunku do lub w jego okolicę omawianego wyrażenia
sub
…wskazujący położenie kogoś lub czegoś poniżej omawianego wyrażenia
…wskazujący ruch kogoś lub czegoś w kierunku dołu omawianego wyrażenia

podagra n
podagra
(medycyna, medyczny) dna moczanowa z objawami w stopie

podagryczny adj
podagricus podagrosus
(medycyna, medyczny) związany z podagrą lub cierpiący na nią

podatek pɔˈdatɛk n
vectigal tributum
powszechna obowiązkowa danina uiszczana zwykle na rzecz państwa, ale również na rzecz Kościoła, władcy

podać ˈpɔdaʨ̑ v
do
przekazać coś komuś do rąk

podblaszek n
Hypsizygus tessulatus
(mikologia, mikologiczny) Hypsizygus tessellatus, grzyb z rodziny kępkowcowatych

podbródek pɔdˈbrudɛk n
mentum
(anatomia, anatomiczny) dolna część twarzy poniżej warg
(anatomia, anatomiczny) miękka część twarzy pod dolną szczęką

podchodzić pɔtˈxɔʥ̑iʨ̑ v
accedo
zbliżać się do czegoś, zmniejszać dystans pomiędzy sobą a jakimś obiektem

podczas ˈpɔṭʧ̑as preposition
dum
…służący do wyrażenia zdarzenia, równolegle z którym dzieje się (lub odbyła się) czynność, a które trwało przez cały czas wykonywania czynności

poddany n
civis
osoba urodzona lub osiadła na terenie należącym do władcy

poddaństwo n
servitus
państwowa przynależność mieszkańców kraju rządzonego przez króla lub władcę

podeszwa pɔˈdɛʃfa n
planta
(potocznie, potoczny) spodnia część stopy
solea
(obuwnictwo, obuwniczy) dolna część buta chroniąca stopę przed różnymi urazami

podgrzybek brunatny n
Imleria badia Xerocomus badius
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Imleria badia, gatunek gatunek grzybów z rodziny borowikowatych;

podgrzybek grubosiatkowany n
Xerocomus ferrugineus
(mikologia, mikologiczny) Xerocomus ferrugineus (Schaeff.) Alessio, gatunek grzyba jadalnego z rodziny borowikowatych;

podgrzybek zajączek n
Xerocomus subtomentosus
(mikologia, mikologiczny) Xerocomus subtomentosus (L.) Quél., gatunek grzyba jadalnego z rodziny borowikowatych;

podgrzybnica ceglasta n
Hypomyces lateritius
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Hypomyces lateritius, grzyb z rodziny rozetkowatych;

podkorzeniak n
Hysterangium
(botanika, botaniczny) Hysterangium Vittad., rodzaj grzyba z rodziny podkorzeniakowatych;

podkowa pɔtˈkɔva n
vestigium solea ferrea
metalowe wzmocnienie kopyt końskich;

podnawka n
Echeneis naucrates
(ichtiologia, ichtiologiczny) Echeneis naucrates, gatunek ryb z rodziny podnawek (Echeneidae);
echeneis naucrates
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z gatunku podnawka (1.2)
remora
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny podnawek (Echeneidae) z aparatem przyssawkowym na grzbiecie, którym przyczepia się do dużych zwierząt morskich lub okrętów;

podniebienie ˌpɔdʲɲɛˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
palatum
(anatomia, anatomiczny) górna część jamy gębowej kręgowców;

podobny pɔˈdɔbnɨ adj
tamquam
wyglądający prawie tak samo, mający zbliżony wygląd

podrażnienie n
irritatio
(medycyna, medyczny) powierzchniowy stan zapalny wywołany przez czynnik drażniący
(psychologia, psychologiczny) stan wywołanego czymś, przez kogoś zdenerwowania

podrząd n
subordo
(biologia, biologiczny) (systematyka) kategoria systematyczna niższa od rzędu; grupa powstała z podzielenia rzędu na niższe;

podróż ˈpɔdruʃ n
iter
długotrwałe przemieszczanie się z jednego miejsca do drugiego

podstawa pɔtˈstava n
solum principium
to, na czym coś stoi

podstawowy ˌpɔtstaˈvɔvɨ adj
fundamentalis
główny, elementarny

podstępny pɔtˈstɛ̃mpnɨ adj
subtilis
działający przebiegle, skrycie, z chytrymi intencjami

poduszeczka ˌpɔduˈʃɛʧ̑ka n
euplantula
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) euplantula, wypukła struktura na brzusznej powierzchni podczłonów stopy niektórych owadów;

poduszka pɔˈduʃka n
pulvinus cervical culcita
worek wypełniony miękkim materiałem używany jako część pościeli lub w celach dekoracyjnych;

podwójny pɔˈdvujnɨ adj
bibicus
składający się z dwóch jednakowych lub podobnych części

podwładny pɔdˈvwadnɨ adj
servus
podlegający komuś, pozostający pod czyjąś władzą

podwładny pɔdˈvwadnɨ n
satelles
osoba podległa komuś, czyjś pracownik

podziw ˈpɔʥ̑if n
admiratio
zdumienie połączone z uznaniem, zachwytem

podłoga pɔdˈwɔɡa n
solum
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pozioma powierzchnia w budynku, po której chodzą ludzie, wykonana z drewna, kamienia itp.; podłoże

poeta pɔˈɛta n
poeta
literat piszący wiersze, tworzący poezję

poezja pɔˈɛzʲja n
poesis
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) działalność literacka obejmująca wiersze, twórczość poetycką

poganin pɔˈɡãɲĩn n
ethnicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba wyznająca religię inną niż jedna z monoteistycznych, abrahamowych (jak chrześcijaństwo, islam, judaizm)

pogański pɔˈɡãj̃sʲci adj
ethnicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z pogaństwem

pogaństwo pɔˈɡãj̃stfɔ n
paganismus
często (pejoratywnie, pejoratywny) określenie zazwyczaj używane przez wyznawców religii monoteistycznych (judaizmu, chrześcijaństwa i islamu) na określenie wyznawania religii niechrześcijańskich, głównie politeistycznych lub animalistycznych

pogląd ˈpɔɡlɔ̃nt n
species
opinia na określony temat

pogoda pɔˈɡɔda n
caelum status caeli
chwilowy stan atmosfery;

pogrzeb ˈpɔɡʒɛp n
sepultura sepultorium
uroczyste pogrzebanie zmarłego w ziemi

pojazd ˈpɔjast n
vehiculus
(potocznie, potoczny) samochód
vehiculus vehiculum
maszyna mogąca przemieszczać się sama lub z pomocą zwierząt pociągowych;

pojedynczy ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇ʧ̑ɨ adj
singulus simplex
taki, który jest tylko jeden; osobny

pojutrze pɔˈjuṭʃɛ adv
perendie
za dwa dni, dwa dni po dniu dzisiejszym

pojutrzejszy adj
perendinus
odnoszący się do pojutrza

pokarmowy adj
digestivus
dotyczący pokarmu

pokaźny pɔˈkaʑnɨ adj
fecundus
dość duży, spory, znaczny

pokora pɔˈkɔra n
humilitas
świadomość własnych ograniczeń i słabości skłaniająca do niesprzeciwiania się życiowym koniecznościom

pokorny adj
humilis
nie wywyższający się, skromny

pokrzewka pɔˈkʃɛfka n
Sylvia
(ornitologia, ornitologiczny) mały, częściowo wędrowny ptak z podrodziny gajówek, rodziny pokrzewkowatych, rzędu wróblowych, objęty ścisłą ochroną gatunkową;

pokrzywa pɔˈkʃɨva n
Urtica
(botanika, botaniczny) Urtica L., rodzaj roślin z rodziny pokrzywowatych;
urtica
(botanika, botaniczny) jednoroczna roślina zielna lub bylina z rodzaju pokrzywa (1.1), o ząbkowatych liściach pokrytych parzącymi włoskami

pokój ˈpɔkuj n
cella
(budownictwo) część mieszkania, izba
pax
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) stan panujący między dwoma narodami, bez działań wojennych, bez wypowiedzenia wojny
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pakt kończący wojnę
(przestarzałe, przestarzały) spokój

pokój i dobro interjection
pax et bonum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pozdrowienie ojców Franciszkanów

pokład ˈpɔkwat n
stega
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) każde poziome pokrycie kadłuba statku;

pokłon ˈpɔkwɔ̃n n
reverentia
niskie pochylenie głowy lub całego tułowia na znak oddania czci

pole ˈpɔlɛ n
campus
(fizyka, fizyczny) obszar działania sił;
(geometria) miara płaskiej powierzchni ograniczonej;
miejsce do wypełnienia w formularzu, krzyżówce, na planszy, w formularzu elektronicznym
campus ager
część ziemi przeznaczona pod uprawę;

pole magnetyczne n
campus magneticus
(fizyka, fizyczny) stan przestrzeni z siłami oddziałującymi na poruszające się ładunki elektryczne;

polecenie ˌpɔlɛˈʦ̑ɛ̃ɲɛ n
nutus
nakazanie komuś zrobienia czegoś, także wypowiedź o takiej intencji

polegać pɔˈlɛɡaʨ̑ v
confido consisto dependeo
na kimś ufać komuś, być pewnym jego zachowania

policja pɔˈlʲiʦ̑ʲja n
biocolyta vigil vigiles
instytucja państwowa mająca za zadanie ochronę obywateli przed przestępcami, wykrywanie przestępstw itp.;

policzek pɔˈlʲiʧ̑ɛk n
bucca gena
(anatomia, anatomiczny) każde z dwóch miejsc na twarzy pod okiem, obok nosa

poligamia ˌpɔlʲiˈɡãmʲja n
polygamia
(socjologia, socjologiczny) związek małżeński z wieloma osobami

polisyndeton n
polysyndeton
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na łączeniu wielu części wypowiedzi tym samym spójnikiem;

polityczny ˌpɔlʲiˈtɨʧ̑nɨ adj
politicus
dotyczący polityki, związany z polityką, nastawiony na osiągnięcie korzyści w polityce

polityk pɔˈlʲitɨk n
politicus
osoba zajmująca się polityką

polityka pɔˈlʲitɨka n
politica
całokształt działań jakiejś grupy, partii politycznej lub organizacji związanych z dążeniem do zdobycia i utrzymania władzy;

polon ˈpɔlɔ̃n n
polonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny promieniotwórczy o symbolu Po i liczbie atomowej 84;

polski ˈpɔlsʲci adj
polonicus
odnoszący się do Polski lub Polaków

polski ˈpɔlsʲci n
polonice
(językoznawstwo, językoznawczy) zachodniosłowiański język używany przez Polaków;

pomagać pɔ̃ˈmaɡaʨ̑ v
adiuvo iuvo
ułatwiać komuś jakąś czynność, poprzez branie udziału w niej

pomarańczowy ˌpɔ̃marãj̃n͇ˈʧ̑ɔvɨ adj
aurantius
mający kolor drugiego pasma tęczy, taki jak kolor owocu pomarańczy itp.; żółty z czerwonym zabarwieniem;

pomidor pɔ̃ˈmʲidɔr n
lycopersicum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) owoc pomidora (1.2)

pomidor zwyczajny n
Solanum lycopersicum
(botanika, botaniczny) (systematyka) Solanum lycopersicum L., gatunek rośliny z rodziny psiankowatych, uprawiany dla owoców;

pomieszczenie ˌpɔ̃mʲjɛʃˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
diaeta
(budownictwo) część budynku o określonym przeznaczeniu

pomnik ˈpɔ̃mʲɲik n
memoraculum
rzeźba, posąg utworzony w celu upamiętnienia jakiegoś wydarzenia lub osoby;

pomoc ˈpɔ̃mɔʦ̑ n
auxilium adiumentum
ułatwienie komuś życia lub wykonania określonej czynności

pompa ˈpɔ̃mpa n
antlia
(mechanika) maszyna do wymuszania przepływu cieczy lub gazu;
pompa
(ironicznie) bardzo wystawne przyjęcie, uroczystość
(książkowy) (ironicznie) przesadny przepych

pompejański adj
Pompeianus
związany z Pompejami, dotyczący Pompejów, pochodzący z Pompejów

pomrów błękitny n
Bielzia coerulans
(zoologia, zoologiczny) Bielzia coerulans, gatunek ślimaka z rodziny pomrowiowatych, osiągającego długość 100–140 mm;

pomysł ˈpɔ̃mɨsw̥ n
iventum
myśl zawierająca plan działania lub rozwiązanie jakiegoś problemu

pomyłka pɔ̃ˈmɨwka n
error
błąd w rozumowaniu lub w postępowaniu

ponad ˈpɔ̃nat preposition
supra
…tworzący konstrukcję opisującą położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia

poniedziałek ˌpɔ̃ɲɛ̇ˈʥ̑awɛk n
dies lunae dies Lunæ lunæ dies secunda feria
pierwszy dzień tygodnia;

ponieważ pɔ̃ˈɲɛvaʃ conjunction
quoniam cum quia quod propter
…wyrażający przyczynę czegoś z takiego powodu, że…

ponton ˈpɔ̃ntɔ̃n n
ponto
nadmuchiwana łódź o płaskim dnie;

pontyfik n
pontifex
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłan w starożytnym Rzymie, który należał do kolegium czuwającego nad formalną stroną kultu religijnego;

pontyfikat ˌpɔ̃ntɨˈfʲikat n
pontificatus
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) urząd sprawowany przez pontyfika w starożytnym Rzymie
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) okres sprawowania władzy przez papieża lub biskupa;

pontyfikał ˌpɔ̃ntɨˈfʲikaw n
pontificale
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna używana przez katolickich biskupów;

ponury pɔ̃ˈnurɨ adj
ater atrox furvus niger nigrans
pełen smutku, przygnębienia

popielica n
glis nitedula
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodzaju popielic (1.1)

popiół ˈpɔpʲjuw n
cinis
szary proszek pozostający po spaleniu czegoś

popołudnie ˌpɔpɔˈwudʲɲɛ n
postmeridianum tempus postmeridianus dies
okres pomiędzy południem a wieczorem

poprzez ˈpɔpʃɛs preposition
apud aput
…dołączający obszar, przez który z trudem ktoś/coś przemieszcza się

popularny ˌpɔpuˈlarnɨ adj
popularis
taki, który jest powszechnie używany; znany ogółowi społeczeństwa, cieszący się uznaniem; ceniony

popęd n
instinctus
(psychologia, psychologiczny) wewnętrzny mechanizm motywacyjny, uwarunkowany biologicznie, służący zaspokajaniu podstawowych potrzeb i przetrwaniu organizmu

por pɔr n
porrum
(botanika, botaniczny) Allium porrum L., roślina dwuletnia z rodziny amarylkowatych, uprawiana w celach konsumpcyjnych;
porrum porum purrum ulpicum
(anatomia, anatomiczny) mikroskopijne ujście gruczołu w skórze

porada pɔˈrada n
consilium
wskazówka, zalecenie komuś czegoś

porażka pɔˈraʃka n
strages
przegrana bitwa

pornografia ˌpɔrnɔˈɡrafʲja n
pornographia
wizerunek osób lub przedmiotów, wywołujący podniecenie seksualne;

poronienie ˌpɔrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
abortus
(fizjologia, fizjologiczny) przedwczesne zakończenie ciąży wskutek wydalenia obumarłego zarodka lub płodu;

porost ˈpɔrɔst n
lichen
(przestarzałe, przestarzały) (biologia, biologiczny) symbiotyczny organizm składający się z grzyba i zielenicy lub cyjanobakterii;

port pɔrt n
portus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyznaczone miejsce, wyposażone w odpowiednią infrastrukturę, umożliwiające załadunek i wyładunek statków wodnych;

portmonetka n
crumena
mała, kieszonkowa, zamykana torebka na bilon

portowy pɔrˈtɔvɨ adj
portuensis
związany z portem, dotyczący portu

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci n
lingua Lusitana
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Portugalii;

portyk n
porticus ambulatio
(architektura, architektoniczny) przednia część budowli przed wejściem głównym, z rzędem kolumn;

poruszać pɔˈruʃaʨ̑ v
moveo
wprawiać coś w ruch

porzeczka pɔˈʒɛʧ̑ka n
ribes
(botanika, botaniczny) Ribes, rodzaj roślin z rodziny agrestowatych;
(spożywczy) owoc porzeczki (1.1)

poród ˈpɔrut n
partus
(fizjologia, fizjologiczny) (ginekologia, ginekologiczny) zakończenie ciąży, wydanie dojrzałego płodu z organizmu matki;

porównywać ˌpɔruvˈnɨvaʨ̑ v
comparare
zestawiać ze sobą rzeczy lub osoby w celu znalezienia ich cech wspólnych lub różnic

posca n
posca
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (historia, historyczny, historycznie) rodzaj lemoniady z octu winnego, wody i miodu przyprawionego kolendrą; pospolity, codzienny napój w starożytnym Rzymie

posiadacz pɔˈɕadaʧ̑ n
possessor
ktoś, kto coś ma, posiada

posiadać pɔˈɕadaʨ̑ v
habeo possideo
(książkowy) o człowieku: być właścicielem czegoś o dużej wartości

posiłek pɔˈɕiwɛk n
cena
czynność jedzenia czegoś

poskromienie n
domitatio
przymuszenie osoby do posłuszeństwa
uczynienie posłusznym dzikiego zwierzęcia

posocznica n
sepsa
(medycyna, medyczny) ciężka choroba bakteryjna z obecnością bakterii i ich toksyn we krwi,

posoczniczy adj
septicus
(medycyna, medyczny) związany z posocznicą, dotyczący posocznicy

pospolity ˌpɔspɔˈlʲitɨ adj
vulgaris
cechujący się odrobiną wulgarności, ordynarności
jeden z wielu, zwyczajny
wszędzie lub powszechnie spotykany, często się zdarzający, powszechnie znany

post pɔst n
ieiunium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dobrowolna rezygnacja ze spożywania niektórych lub wszystkich pokarmów i z rozrywek;
czas obowiązywania postu (1.1)

postać ˈpɔstaʨ̑ n
figura forma
zewnętrzna forma, kształt czegoś

postać literacka ˈpɔstaʨ̑ ˌlʲitɛˈraʦ̑ka n
homo fictus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) fikcyjna osoba świata przedstawionego w dowolnym dziele literackim;

postęp ˈpɔstɛ̃mp n
progressio
rozwój, osiągnięcie kolejnego etapu

postępowanie ˌpɔstɛ̃mpɔˈvãɲɛ n
mos
określony prawem uporządkowany ciąg czynności urzędowych organu wykonującego zadania publiczne (sądu, administracji, prawodawcy)

poszerzać pɔˈʃɛʒaʨ̑ v
dilato
robić coś szerszym, obszerniejszym

posłaniec pɔˈswãɲɛʦ̑ n
nuntius
(książkowy) albo (podniośle) osoba posłana przez kogoś w celu przekazania wiadomości albo wykonania jakiejś misji

posługiwać ˌpɔswuˈɟivaʨ̑ v
utor
wykonywać za kogoś pracę

posłuszny pɔˈswuʃnɨ adj
oboediens
spełniający bez protestu polecenia
poddający się działaniom lub woli innej osoby

pot pɔt n
sudor
(fizjologia, fizjologiczny) wydzielina gruczołów potowych;

potas ˈpɔtas n
kalium potassium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu K i liczbie atomowej 19;

potaż ˈpɔtaʃ n
potassa
(chemia, chemiczny) węglan potasu, (K2CO3);

potem ˈpɔtɛ̃m adv
post deinde
później, w chwili następnej

potencja n
potentia
(filozofia, filozoficzny) to, co jest potencjalnie możliwe
zdolność do uczynienia czegoś

potokowy adj
rivalis
dotyczący potoku, związany z potokiem

potomstwo pɔˈtɔ̃mstfɔ n
progenies
(książkowy) dzieci w stosunku do rodziców

potop ˈpɔtɔp n
diluvium diluvio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wielka powódź opisana w Starym Testamencie (Rdz 6–8), jako kara zesłana przez Boga;
eluvies eluvio
(hydrologia, hydrologiczny) powódź powstała na rozległych terenach

potrafić pɔˈtrafʲiʨ̑ v
possum queo
umieć coś zrobić, wiedzieć, jak coś zrobić

potrawa pɔˈtrava n
ferculum
posiłek stworzony z jadalnych składników

potrzeba pɔˈṭʃɛba n
necessitas necessitudo
uczucie konieczności wykonania lub zrobienia czegoś

potrzebować ˌpɔṭʃɛˈbɔvaʨ̑ v
necessitas necessitudo
mieć potrzebę/pragnienie posiadania/zrobienia czegoś; pragnąć kogoś w jakimś celu

potrójny pɔˈtrujnɨ adj
triplex triplus
składający się z trzech jednakowych lub podobnych części

potwierdzenie ˌpɔtfʲjɛrˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
affirmatio
pismo, wypowiedź lub podpis, które coś potwierdzają

potwierdzić pɔˈtfʲjɛrʲʥ̑iʨ̑ v
affirmo
stwierdzić prawdziwość (autentyczność, istnienie) czegoś, dać potwierdzenie

potwór z Loch Ness ˈpɔtfur ˈz‿lɔx ˈnɛs n
Nessitera rhombopteryx
domniemane, legendarne zwierzę ze szkockiego jeziora;

potępiać pɔˈtɛ̃mpʲjäʨ̑ v
condemno
nie pochwalać, ganić kogoś, uznawać kogoś winnym

potępienie n
damnatio
wyrok potępiający, wyrażenie silnej dezaprobaty, ostra krytyka
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: utrata zbawienia

powabnica piaskowa n
Hedychrum nobile
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Hedychrum nobile, gatunek owadów z rodzaju Hedychrum

poważny pɔˈvaʒnɨ adj
serius
o człowieku, sytuacji, opinii itp.: charakteryzujący się powagą

powiat ˈpɔvʲjat n
ager regio terra
(administracja) jednostka podziału administracyjnego w Polsce, wchodząca w skład województwa;

powiedzieć pɔˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
dico aio loquor for inquam proloquor
wyrazić coś słowami, oznajmić

powieka pɔˈvʲjɛka n
palpebra
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kawałek skóry zakrywający oko;

powielacz pɔˈvʲjɛlaʧ̑ n
copiatrum
(poligrafia) dawne proste urządzenie drukarskie do wykonywania wielokrotnych kopii;

powierzchnia pɔˈvʲjɛʃxʲɲa pɔˈvʲjɛʃxʲɲɛ n
superficies
zewnętrzna strona
określony obszar, o ograniczonych rozmiarach
wierzchnia warstwa masy jakiejkolwiek substancji, cieczy

powieszenie ˌpɔvʲjɛˈʃɛ̃ɲɛ n
suspensio
jeden ze sposobów wykonywania kary śmierci;

powietrze pɔˈvʲjɛṭʃɛ n
aer
mieszanina gazów, z której składa się atmosfera Ziemi;
w związkach z przyimkami miejsce ponad ziemią

powinien pɔˈvʲĩɲɛ̃n modal
debeo essem
wyrażający coś, co warto, żeby podmiot zrobił
dēbeō
musieć
wyrażający coś, czego mówiący spodziewa się po podmiocie

powodować ˌpɔvɔˈdɔvaʨ̑ v
induco infero
być powodem czegoś, przyczyną

powoli pɔˈvɔlʲi adv
lente
wolno, z małą prędkością

powróz n
funis
gruby, mocny sznur z plecionego włókna

powrózek n
funiculus
cienki powróz

powstanie pɔˈfstãɲɛ n
insurrectio
zbrojne wystąpienie ludności państwa, miasta lub pewnego obszaru, skierowane przeciw dotychczasowej władzy, najczęściej okupacyjnej;

powstawać pɔˈfstavaʨ̑ v
enascor existo surgo
zaczynać istnieć, być utworzonym, rozpoczętym

powstrzymywać ˌpɔfsṭʃɨ̃ˈmɨvaʨ̑ v
prohibeo
pohamowywać kogoś lub coś zapobiegając czemuś

powszedni pɔˈfʃɛdʲɲi adj
cotidianus
codzienny, pospolity, zwykły

powtarzanie jest matką wiedzy ˌpɔftaˈʒãɲɛ ˈjɛst ˈmatkɔ̃w̃ ˈvʲjɛʣ̑ɨ proverb
repetitio est mater studiorum
dzięki powtarzaniu utrwala się wiedzę

powtarzać pɔˈftaʒaʨ̑ v
itero repeto
mówić lub robić coś kolejny raz; wykonywać czynność, którą już ktoś zrobił

powód ˈpɔvut n
causa
coś, co uzasadnia podjęcie jakiegoś działania lub zmianę stanu emocjonalnego
actor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ten, kto wnosi sprawę cywilną, kto oczekuje skutków prawnych;

powódź ˈpɔvuʨ̑ n
inundatio diluvium
(meteorologia, meteorologiczny) (hydrologia, hydrologiczny) zalanie wodą pewnego obszaru;

poza ˈpɔza preposition
extra
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś pomieszczeniu, na zewnątrz

pozajelitowy adj
abentericus
(medycyna, medyczny) taki, który pomija jelita, zachodzi poza nimi

pozbawiać pɔˈzbavʲjäʨ̑ v
viduo
zabierać, odbierać coś

poziom ˈpɔʑɔ̃m n
planum
położenie, układ czegoś względem jakiejś płaszczyzny

poziomka pɔˈʑɔ̃mka n
fraga
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc poziomki (1.1)
fragum
(botanika, botaniczny) Fragaria, roślina o jadalnych, czerwonych owocach podobnych do truskawek, tylko mniejszych, rosnąca dziko, przeważnie w lasach, także uprawiana w ogrodach;

poznański pɔˈznãj̃sʲci adj
Posnaniensis
związany z Poznaniem, dotyczący Poznania

pozorny pɔˈzɔrnɨ adj
mendax
nieprawdziwy, ale sprawiający wrażenie prawdziwego

pozostały ˌpɔzɔˈstawɨ adj
caeterus
taki, który nie należy do grupy; stanowiący resztę

pozwalać pɔˈzvalaʨ̑ v
permittere
zgadzać się, aby ktoś mógł coś zrobić
umożliwiać, sprawiać, że coś staje się możliwe, wykonalne

pozycja pɔˈzɨʦ̑ʲja n
gradus
ranga kogoś w stosunku do innych osób w grupie
status
konkretne ułożenie ludzkiego ciała

połabski adj
polabicus
związany z Połabiem i Połabianami, dotyczący Połabia

połowa pɔˈwɔva n
dimidium
jedna z dwóch równych części całości

położenie ˌpɔwɔˈʒɛ̃ɲɛ n
locus locatio
miejsce znajdowania się czegoś

położna pɔˈwɔʒna n
maia
(medycyna, medyczny) kobieta pomagająca przy porodach

położnica n
puerpera
(ginekologia, ginekologiczny) kobieta w okresie połogu

południe pɔˈwudʲɲɛ n
meridies auster
chwila, kiedy Słońce jest najwyżej nad horyzontem w ciągu dnia; godzina dwunasta;
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez lewą rękę przy patrzeniu na zachód;

południk pɔˈwudʲɲik n
meridianus
(geografia, geograficzny) umowna linia na powierzchni Ziemi łącząca bieguny;

południowy ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ adj
australis meridionalis
(geografia, geograficzny) mający miejsce na południu, dotyczący południa (kierunek)
meridies
odbywający się w południe, dotyczący południa (czas)

połączenie ˌpɔwɔ̃n͇ˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
nexus conexio
(rzeczownik odczasownikowy) od połączyć

pośliźnięcie n
illapsus
utracenie równowagi na śliskiej powierzchni

pożar ˈpɔʒar n
incendium
niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia;

pożądać pɔˈʒɔ̃ndaʨ̑ v
desidero
bardzo silnie czegoś pragnąć, chcieć
czuć silny pociąg fizyczny do kogoś; czuć pożądanie

praca ˈpraʦ̑a n
labor
wykonywanie jakiejś czynności, służącej uzyskaniu dóbr;

pracować praˈʦ̑ɔvaʨ̑ v
laboro laborare
wykonywać jakąś pracę; być zatrudnionym

pracownik praˈʦ̑ɔvʲɲik n
conductus operarius artifex
osoba, która została zatrudniona za wynagrodzenie – przez instytucję, firmę lub inną osobę;

pradziadek praˈʥ̑adɛk n
proavus
ojciec dziadka lub babci

pragmatyczny adj
pragmaticus
wynikający z pragmatyzmu, oparty na przekonaniu, że podejmowane czynności powinny być praktyczne, dawać korzyść

pragnienie praˈɟɲɛ̇̃ɲɛ n
sitis
(fizjologia, fizjologiczny) jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych człowieka i zwierząt przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody do organizmu;

prakolczatka górska n
Zaglossus attenboroughi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Zaglossus attenboroughi, gatunek stekowca z rodziny kolczatkowatych;

prakolczatka nowogwinejska n
Zaglossus bruijnii
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Zaglossus bruijnii, największy stekowiec, gatunek ssaka z rodziny kolczatkowatych;

prakolczatka papuaska n
Zaglossus bartoni
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Zaglossus bartoni, gatunek stekowca z rodziny kolczatkowatych;

praski ˈprasʲci adj
pragensis
związany z Pragą, dotyczący Pragi (stolicy Czech)

prawda ˈpravda n
veritas verum
treść zgodna z rzeczywistością;

prawdopodobny ˌpravdɔpɔˈdɔbnɨ adj
probabilis
przypuszczalnie prawdziwy; taki, o którym można sądzić, że jest prawdziwy

prawdziwy pravʲˈʥ̑ivɨ adj
verus
rzeczywisty
typowy dla naszych wyobrażeń

prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie pravʲˈʥ̑ivɨx pʃɨˈjäʨ̑uw pɔˈznajɛ‿ɕɛ ˈv‿bʲjɛ̇ʥ̑ɛ proverb
amicus certus in re incerta cernitur
szczery przyjaciel nie opuszcza kogoś, gdy ten ma kłopoty; w nieszczęściu, niepowodzeniu okazuje się, kto jest prawdziwym przyjacielem

prawie ˈpravʲjɛ particle
fere paene
…informująca o niecałkowitym osiągnięciu danego stanu

prawnik ˈpravʲɲik n
curialis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba mająca wykształcenie prawnicze

prawnuczka praˈvnuʧ̑ka n
proneptis
córka wnuka lub wnuczki

prawo ˈpravɔ n
ius
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przywilej, zezwolenie na coś;
ius lex
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór przepisów, zezwoleń, obowiązków, przywilejów oraz kar związanych z ich nieprzestrzeganiem;

prawo jest po to, aby je omijać proverb
inventa lege, inventa fraude
przysłowie wyrażające pogląd, że czasami można nie przestrzegać przepisów prawa

prawo międzynarodowe ˈpravɔ ˌmʲjɛ̃nʣ̑ɨ̃narɔˈdɔvɛ n
ius gentium
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór norm regulujących stosunki pomiędzy państwami, a także z innymi uczestnikami stosunków międzynarodowych;

prawo pierwszej nocy ˈpravɔ ˈpʲjɛrfʃɛj ˈnɔʦ̑ɨ n
ius primae noctis
w feudalnej Europie i u niektórych ludów pierwotnych: prawo spędzenia z żoną wasala lub poddanego jej nocy poślubnej;

prawo publiczne ˈpravɔ puˈblʲiʧ̑nɛ n
ius publicum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) gałąź prawa zawierająca normy prawne, których zadaniem jest ochrona interesu publicznego;

praworządnie adv
legaliter
respektując prawo i sprawiedliwość

prawowity ˌpravɔˈvʲitɨ adj
iustus
legalny, uzasadniony prawnie, zgodny z prawem, właściwy

prawoślaz lekarski n
Althaea officinalis
(botanika, botaniczny) Althaea officinalis L., gatunek rośliny zielnej należący do rodziny ślazowatych;

prawy ˈpravɨ adj
dexter
znajdujący się po przeciwnej stronie ciała człowieka w stosunku do tej, gdzie jest serce

praxis ˈpraksʲis n
praxis
(filozofia, filozoficzny) rzeczywiste działanie i faktyczny stan rzeczy w opozycji do postulatów i teorii

prazeodym ˌprazɛˈɔdɨ̃m n
praseodymium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pr i liczbie atomowej 59;

precz prɛʧ̑ adv
apage
w połączeniu z czasownikiem nakazuje lub opisuje oddalenie się, wyrzucenie czegoś lub kogoś

preegzystencja n
praeexsistentia
(filozofia, filozoficzny) (teologia, teologiczny) istnienie przed obecną egzystencją;

pregabalina n
pregabalinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek stosowany w leczeniu padaczki, bólu neuropatycznego i zaburzeń lękowych; pochodna kwasu gamma-aminomasłowego

prerogatywa n
praerogativa
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) szczególne uprawnienie wynikające z piastowanego stanowiska

pretor ˈprɛtɔr n
praetor
(starożytność) jeden z ważniejszych urzędników w starożytnym Rzymie;

prewencja prɛˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
praeventio
zapobieganie czynom i zjawiskom uważanym za niepożądane

prezydent ˈprɛzɨdɛ̃nt n
praesidens praeses
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głowa państwa, najważniejsza osoba w kraju w niektórych ustrojach;

problem ˈprɔblɛ̃m n
problema quaestio difficultas
coś co jest trudne do rozwiązania lub zrozumienia

proboszcz ˈprɔbɔʃʧ̑ n
parochus praepositus
(kościelny) ksiądz zarządzający parafią;

proca ˈprɔʦ̑a n
funda
(medycyna, medyczny) rodzaj opatrunku podtrzymującego chorą część ciała (np. żuchwę)

proces ˈprɔʦ̑ɛs n
judicium processus
uporządkowany ciąg zdarzeń zachodzących po sobie

proch strzelniczy ˈprɔx sṭʃɛlʲˈɲiʧ̑ɨ n
pulvis bombardicus pulvis incendiarius pulvis pyrius pulvis tormentarius
materiał wybuchowy, służący głównie jako ładunek miotający w broni palnej;

produkcja prɔˈdukʦ̑ʲja n
productio
uporządkowana działalność prowadząca do wytwarzania określonych rzeczy, produktów

produkt ˈprɔdukt n
productus
rezultat procesu produkcji lub ogólniej działalności przedsiębiorstwa

profesor prɔˈfɛsɔr n
professor
(edukacja, edukacyjny) tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym;

prognoza prɔˈɡnɔza n
prognosis
przewidywanie czegoś oparte na określonych danych lub obliczeniach

program ˈprɔɡrãm n
programma
plan działań

progresywny adj
progressivus
nastawiony na rozwój lub w trakcie rozwoju, wzrostu

projekt ˈprɔjɛkt n
proiectus
(zarządzanie) zorganizowany ciąg działań, ograniczony w czasie, zmierzający do osiągnięcia założonego celu
szkic, makieta, dokumentacja przedstawiający pomysł na wykonanie czegoś

proletariusz ˌprɔ.lɛ.ˈtar.ʲjuʃ n
proletarius
(historia, historyczny, historycznie) pierwotnie członek grupy społecznej w Republice Rzymskiej, utożsamiany z ostatnią na zgromadzeniu ludowym, najbiedniejszą klasą majątkową obywateli;

prom prɔ̃m n
ponto
statek przewożący pasażerów, samochody i towary i kursujący wahadłowo;

promet ˈprɔ̃mɛt n
promethium prometium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pm i liczbie atomowej 61;

promień ˈprɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
radius
wiązka światła wychodząca ze źródła światła;

propan ˈprɔpãn n
propanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezwonny i bezbarwny gaz, jego mieszanina z butanem znana jest jako LPG;

propen ˈprɔpɛ̃n n
propenum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z szeregu homologicznego alkenów, bezbarwny gaz;

propylen prɔˈpɨlɛ̃n n
propylenum
(chemia, chemiczny) (zobacz) propen

propyn ˈprɔpɨ̃n n
methylacetylenum propinum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkinów, składnik gazu MAPP używanego w spawalnictwie;

prorok ˈprɔrɔk n
propheta vaticinator haruspex
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczny przywódca lub reformator religijny, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolności wizjonerskie;

prosić ˈprɔɕiʨ̑ v
rogo
zwracać się uprzejmie do kogoś w celu uzyskania czegoś

prosię ˈprɔɕɛ n
porcella porcellus porcula porculus
(zoologia, zoologiczny) młoda świnia, do ok. 12 tygodnia życia (później: warchlak)

proso ˈprɔsɔ n
milium
(botanika, botaniczny) Panicum miliaceum, roślina zbożowa;

prostata prɔˈstata n
prostata
(anatomia, anatomiczny) gruczoł płciowy męski położony w miednicy mniejszej, wydzielający składniki nasienia;

prosto ˈprɔstɔ adv
simpliciter
w nieskomplikowany sposób

prostokątny ˌprɔstɔˈkɔ̃ntnɨ adj
rectiangulus
mający kształt prostokąta

prostota prɔˈstɔta n
subtilitas
ogół cech charakterystycznych dla czegoś nieskomplikowanego, niezawiłego

prostownik n
extensor
(anatomia, anatomiczny) mięsień służący do prostowania kręgosłupa lub stawu w kończynie;

prosty ˈprɔstɨ adj
rectus simplex
niemający zakrzywień, prowadzący w jednym kierunku
subtilis
nieskomplikowany, o niewielkiej złożoności
niewykształcony; zwykły

prostytutka ˌprɔstɨˈtutka n
meretrix lupa
(książkowy) kobieta świadcząca usługi seksualne

proszek ˈprɔʃɛk n
pulvis
substancja roztarta, rozkruszona, zmielona lub w inny sposób podzielona na wiele bardzo drobnych cząsteczek

protaktyn prɔˈtaktɨ̃n n
protactinium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pa i liczbie atomowej 91;

protestancki ˌprɔtɛˈstãnʦ̑ʲci adj
protestanticus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z protestantami lub protestantyzmem

protoewangelia n
protoevangelium
(biblijny) (teologia, teologiczny) fragment z trzeciego rozdziału „Księgi Rodzaju” zapowiadający narodziny Zbawiciela;
(biblijny) rodzaj apokryfu biblijnego

proton ˈprɔtɔ̃n n
proton
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków górnych i jednego dolnego;

prowadzić prɔˈvaʥ̑iʨ̑ v
ducere
kierować jakimś pojazdem (w domyśle: samochodem)
duco ducere
być czyimś przewodnikiem, kierować kogoś do jakiegoś miejsca

prowincja prɔˈvʲĩnʦ̑ʲja n
provincia
obszar kraju oddalony od stolicy i większych miast
(administracja) jednostka administracyjna w niektórych krajach
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kościelna jednostka administracyjna pod zarządem metropolity lub arcybiskupa;
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zakonna jednostka administracyjna pod jurysdykcją przełożonego prowincjalengo;

prowokator ˌprɔvɔˈkatɔr n
provocator
osoba dokonująca prowokacji

prowokować ˌprɔvɔˈkɔvaʨ̑ v
provoco
wywoływać

prozelita n
proselytus
neofita, nawrócony

prym prɨ̃m n
primus
pierwsze miejsce, pierwszeństwo

prymaria prɨ̃ˈmarʲja n
primaria
pierwsza msza poranna

prymas ˈprɨ̃mas n
primas
(kościelny) tytuł honorowy niektórych arcybiskupów katolickich oraz anglikańskich;

prymat ˈprɨ̃mat n
primatus
pierwszeństwo, zwierzchność lub przewodzenie w czymś, posiadanie dominującej roli

prymatologia ˌprɨ̃matɔˈlɔɟja n
primatologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (zoologia, zoologiczny) dział zoologii zajmujący się badaniem zarówno współczesnych, jak też wymarłych ssaków naczelnych, oprócz człowieka;

pryskać ˈprɨskaʨ̑ v
aspergo conspergo contingo exspergo respergo spargo
wywoływać w powietrzu ruch kropel lub drobnych cząstek czegoś

prysznic ˈprɨʃʲɲiʦ̑ n
lavatio pluvia
(przenośnie, przenośnia) kąpiel brana pod prysznicem (1.1)

przebiegły pʃɛˈbʲjɛɡwɨ adj
subtilis
postępujący chytrze, przemyślnie

przebój n
carmen populare
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (telewizja, telewizyjny) coś bardzo popularnego, szczególnie w odniesieniu do utworów muzycznych

przechadzać się v
ambulo
odbywać przechadzkę

przecinek pʃɛˈʨ̑ĩnɛk n
comma virgula
(językoznawstwo, językoznawczy) znak interpunkcyjny służący do oddzielania pojęć przy ich wymienianiu lub do oddzielania zdań w zdaniu złożonym;

przeciw ˈpʃɛʨ̑if preposition
contra versus
… używany do określenia celu czynności lub stanów związanych z walką lub grą z wyrażeniem stojącym za przyimkiem

przeciwciało ˌpʃɛʨ̑ifʲˈʨ̑awɔ n
anticorpus
(medycyna, medyczny) substancja znajdująca się w organizmach kręgowców lub wytwarzana w odpowiedzi na wprowadzenie antygenów, przed którymi broni organizm;

przeciwnie pʃɛˈʨ̑ivʲɲɛ adv
a contrario
w sposób przeciwny, odwrotny

przeciwny pʃɛˈʨ̑ivnɨ adj
contrarius
niezgadzający się na coś
oppositus
znajdujący się naprzeciw czegoś

przeciwprostokątna n
hypotenusa
(geometria) najdłuższy bok w trójkącie prostokątnym, leżący naprzeciw kąta prostego

przeciwwszawiczy adj
antipedicular
(medycyna, medyczny) stosowany przeciw wszom i wszawicy

przeczos ˈpʃɛʧ̑ɔs n
excoriatio
(medycyna, medyczny) powierzchniowy, linijny ubytek w skórze uprzednio niezmienionej powstały np. wskutek drapania;

przed pʃɛt preposition
ante prae
…służący do wyrażenia, że wydarzenie miało, ma lub będzie miało miejsce wcześniej niż wydarzenie opisane za przyimkiem
ante pro
…określający, że coś znajduje się bliżej punktu patrzenia niż wyrażenie za przyimkiem; znajduje się bliżej w kolejności
…służący do opisania ruchu w kierunku miejsca znajdującego się przed (1.1) kimś lub czymś

przedalpejski adj
cisalpinus
(geografia, geograficzny) znajdujący się na południe od Alp

przede wszystkim ˌpʃɛdɛ‿ˈfʃɨstʲcĩm adv
plerumque
o czym mówiący chce przekazać w pierwszej kolejności, co jest dla niego najistotniejsze

przedmieście pʃɛdˈmʲjɛ̇ɕʨ̑ɛ n
suburbium
(urbanistyka, urbanistyczny) jednostka osadnicza tuż poza miastem;

przedmiot ˈpʃɛdmʲjɔt n
res ens
rzecz, obiekt nieożywiony

przedmowa n
praefatio
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wypowiedź zamieszczona przed głównym tekstem, stanowiąca autorską bądź redakcyjną dyskusję dotyczącą utworu

przedostatni ˌpʃɛdɔˈstatʲɲi adj
paenultimus penultimus
będący przed ostatnim elementem, drugi od końca

przedsionek n
atrium
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) u kręgowców część serca oddzielona zastawką od komory;
vestibulum
(architektura, architektoniczny) niewielkie pomieszczenie oddzielające wejście od wnętrza budynku

przedsiębiorca ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrʦ̑a n
redemptor
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba prowadząca własną działalność gospodarczą, posiadająca własne przedsiębiorstwo;

przedsiębiorstwo ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrstfɔ n
coeptus
samodzielna jednostka prowadząca działalność gospodarczą, najczęściej w celu osiągnięcia zysku;

przedstawiać pʃɛtˈstavʲjäʨ̑ v
introduco
zapoznawać kogoś z kimś, prezentować komuś kogoś

przedstawiciel ˌpʃɛtstaˈvʲiʨ̑ɛl n
repraesentativus
osoba działająca w imieniu kogoś lub czegoś

przedwczesny pʃɛtˈfʧ̑ɛsnɨ adj
praecox
pojawiający się wcześniej niż powinien; będący za wcześnie

przedwcześnie pʃɛtˈfʧ̑ɛɕɲɛ adv
praemature
zbyt wcześnie, za wcześnie, przed właściwym czasem, przed określonym terminem

przedwczoraj pʃɛtˈfʧ̑ɔraj adv
nudius tertius
dwa dni przed dniem dzisiejszym; dzień przed wczoraj

przedwieczny adj
primaevus
bardzo stary; taki, który istniał już przed wiekami

przegradzać pʃɛˈɡraʣ̑aʨ̑ v
cancello
stawiać przegrodę między danymi obiektami; dzielić jakąś przestrzeń

przegroda nosowa pʃɛˈɡrɔda nɔˈsɔva n
septum nasi
(anatomia, anatomiczny) przegroda dzieląca jamę nosową na dwie części;

przejęzyczenie ˌpʃɛjɛ̃w̃zɨˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
lapsus linguae
(językoznawstwo, językoznawczy) mimowolny błąd językowy na poziomie wytwarzania wypowiedzi, np. w wyniku roztargnienia, przez nieuwagę;

przemakalny adj
permeabilis
przepuszczający wodę

przemawiać pʃɛ̃ˈmavʲjäʨ̑ v
affor
wygłaszać mowę do grupy ludzi

przemienienie n
transfiguratio
nadanie nowej funkcji lub przyjęcie odmiennej postaci

przemoc ˈpʃɛ̃mɔʦ̑ n
violentia
zastosowanie przewagi siły wobec kogoś, aby zmusić go do posłuszeństwa

przemysł ˈpʃɛ̃mɨsw̥ n
industria
dział gospodarki, obejmujący produkcję dóbr na dużą skalę;

przemyślność n
gnavitas
(książkowy) cecha tego, co przemyślne; cecha tych, którzy są przemyślni

przemówienie ˌpʃɛ̃muˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
oratio
oficjalna wypowiedź skierowana do jakiegoś gremium

przenajświętszy adj
sacrosanctus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najbardziej święty

przenikliwy ˌpʃɛ̃ɲikˈlʲivɨ adj
asper
intensywnie odczuwany, uderzający swoją mocą, intensywnością

przeorysza ˌpʃɛɔˈrɨʃa n
abbatissa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożona klasztoru

przepaska pʃɛˈpaska n
cincticulus
(zobacz) przepaska biodrowa

przepaska biodrowa pʃɛˈpaska bʲjɔˈdrɔva n
cincticulus
skąpe odzienie zakładane w pasie, w formie paska z tkaniny, chusty lub sznurka

przepiórka pʃɛˈpʲjurka n
coturnix coturnix coturnix
(ornitologia, ornitologiczny) Coturnix coturnix, średni ptak ze smugami na upierzeniu grzbietowej stronie ciała;

przepona pʃɛˈpɔ̃na n
diaphragma
(anatomia, anatomiczny) duży mięsień w kształcie kopuły, oddzielający klatkę od niżej położonych narządów

przepowiednia ˌpʃɛpɔˈvʲjɛdʲɲa n
oraculum viticino
wypowiedź o wydarzeniach, które mają nastąpić, określająca ich szczegóły

przepuklina n
hernia
(medycyna, medyczny) patologiczne przemieszczenie się tkanki, części narządu poza naturalne umiejscowienie, wpuklając się w sąsiednią okolicę anatomiczną

przerost n
hypertrophia
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) powiększenie tkanki lub narządu wskutek powiększenia poszczególnych komórek

przerzut n
metastasis abevacuatio
(medycyna, medyczny) rozsiew nowotworu, metastaza;

przesilenie n
solstitium
(astronomia, astronomiczny) skrajny punkt odchylenia Słońca od równika;

przesięk n
transsudatum
(medycyna, medyczny) płyn surowiczy przenikający z naczyń krwionośnych do jam ciała w następstwie ogólnej lub miejscowej zastoiny, zwiększonej przepuszczalności naczyń krwionośnych lub zmian w składzie białek krwi;

przestraszyć pʃɛˈstraʃɨʨ̑ v
consterno exanimo exterreo horrifico perterreo terreo
wzbudzić w kimś strach, wywołać w kimś przerażenie, obawę

przestrzeń ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ n
locus spatium
(fizyka, fizyczny) miejsce, w którym odbywają się zjawiska fizyczne;
spatium
określony obszar – dwu- lub trójwymiarowy
(matematyka, matematyczny) zbiór, na którym określono dodatkową strukturę;
(geometria) nieograniczona co najmniej trójwymiarowa rozciągłość, jedno z podstawowych pojęć geometrii;

przestrzeń kosmiczna ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ kɔsˈmʲiʧ̑na n
spatium
przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery

przeszczep ˈpʃɛʃʧ̑ɛp n
transplantatum
(medycyna, medyczny) przeniesienie narządu w całości lub w części z jednego ciała do innego

przesąd ˈpʃɛsɔ̃nt n
superstitio
wiara w tajemnicze, nadprzyrodzone związki między zjawiskami, w fatalną moc słów, rzeczy i znaków;
praktyki wynikające z przesądu (1.1)

przesądny pʃɛˈsɔ̃ndnɨ adj
superstitiosus
wierzący w przesądy; też: będący objawem przesądów

przesądzać v
praeiudico
osądzać z góry

przewlekła obturacyjna choroba płuc n
morbus chronicus obstructionis pulmonum morbus obturativus pulmonum chronicus
(medycyna, medyczny) nieuleczalna, przewlekła choroba dolnej części układu oddechowego z ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, związana przede wszystkim z paleniem tytoniu

przewlekły pʃɛˈvlɛkwɨ adj
chronicus
(medycyna, medyczny) o chorobie: mający długotrwały przebieg

przewodnik pʃɛˈvɔdʲɲik n
dux ductor
osoba, która czemuś przewodzi, pokazuje drogę

przeworski pʃɛˈvɔrsʲci adj
Prevorscensis
odnoszący się do Przeworska, związany z Przeworskiem

przewrotka pʃɛˈvrɔtka n
Disciseda
(mikologia, mikologiczny) Disciseda Czern., rodzaj grzyba z rodziny pieczarkowatych;

przewrotność n
pravitas
cecha kogoś, kto zachowuje się chytrze, przewrotnie, podstępnie i fałszywie

przewrotny adj
pravus
odznaczający się fałszem, obłudą

przez pʃɛs preposition
ab
…wykonawcy czynności w formach strony biernej
causa ob
…przyczyny wykonania czynności
per
…czasu trwania czynności
…narzędzia użytego do wykonania czynności
trans per
…drogi lub przeszkody, jaką się przebywa podczas wykonywania danej czynności

przeznaczyć pʃɛˈznaʧ̑ɨʨ̑ v
dedico
aspekt dokonany od: przeznaczać

przodek ˈpʃɔdɛk n
abavus
ktoś, od kogo ktoś pochodzi

przy pʃɨ preposition
apud
…opisujący miejsce, niedaleko którego odbywa się czynność

przybity pʃɨˈbʲitɨ adj
demissus fractus
załamany, smutny, zmartwiony

przychodzić pʃɨˈxɔʥ̑iʨ̑ v
adventus venire
przybywać dokądś

przyczyna pʃɨˈʧ̑ɨ̃na n
causa
powód, dla którego coś się stało; czynnik, który wywołał jakieś zjawisko

przydział ˈpʃɨʥ̑aw n
cibaria
to, co przydzielono

przygarniać v
apprehendo
brać pod opiekę, dawać schronienie

przyimek pʃɨˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
prepositio praepositio
(gramatyka) wyraz nieodmienny i niesamodzielny poprzedzający zawsze wyrazy odmieniające się przez przypadki (= imiona) i sygnalizujący związki składniowe między wyrazem poprzedzającym a następującym;

przyjaciel pʃɨˈjäʨ̑ɛl n
amicus
osoba obdarzana zaufaniem, żyjąca z kimś w serdecznych stosunkach

przyjacielski ˌpʃɨjäˈʨ̑ɛlsʲci adj
amicus
serdeczny, życzliwy, przyjazny

przyjaciółka ˌpʃɨjäˈʨ̑uwka n
amica
kobieta zaprzyjaźniona z kimś

przyjaźń ˈpʃɨjäɕɲ̊ n
amicitia
dobra, serdeczna relacja pomiędzy osobami opierająca się na wzajemnym zaufaniu, pomocy, życzliwości;

przyjemność pʃɨˈjɛ̃mnɔɕʨ̑ n
voluptas
cecha tego, co przyjemne; dające zadowolenie, satysfakcjonujące

przyjmować pʃɨjˈmɔvaʨ̑ v
accipio
odbierać coś (rzecz, informację)

przyjęcie pʃɨˈjɛ̇̃ɲʨ̑ɛ n
acceptio
(rzeczownik odczasownikowy) od przyjąć
comissotio convivium
reakcja na coś lub na kogoś

przykład ˈpʃɨkwat n
exemplum
fakt, obrazujący lub zgodny z twierdzeniem

przylaszczka n
Hepatica
(botanika, botaniczny) Hepatica Mill., rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych;
hepatica
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju przylaszczek (1.1)

przylaszczka pospolita n
Hepatica nobilis
(systematyka) (botanika, botaniczny) Hepatica nobilis Mill., gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych;
hepatica nobilis
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku przylaszczka pospolita (1.1)

przymiotnik pʃɨ̃ˈmʲjɔtʲɲik n
adiectivus adiectivum
(gramatyka) wyraz określający cechę rzeczownika np. „biały”, „niski”, „ładny”;

przynosić pʃɨ̃ˈnɔɕiʨ̑ v
porto
trzymając coś w rękach dostarczać w określone miejsce

przynosowy adj
adnasalis paranasalis praenasalis
znajdujący się przy nosie

przynóżka n
falx
(rolnictwo, rolniczy) nóż do ścinania winorośli

przypadek pʃɨˈpadɛk n
casus
(gramatyka) forma wyrazu w deklinacji;

przypadkowo ˌpʃɨpatˈkɔvɔ adv
fere
wskutek przypadku lub zbiegu okoliczności

przypominać ˌpʃɨpɔ̃ˈmʲĩnaʨ̑ v
in memoriam revoco
przywodzić coś na myśl, przywoływać wspomnienie o czymś
similem sum
być podobnym do czegoś, budzić skojarzenia z czymś

przyprostokątna n
cathetus
(geometria) w trójkącie prostokątnym jedno z dwóch ramion wyznaczających kąt prosty;

przypuszczalny adj
hypotheticus opinatus
oparty na przypuszczeniu

przyroda pʃɨˈrɔda n
natura
świat fizyczny, ożywiony i nieożywiony, otaczający człowieka, bez wytworów jego działalności;

przyrostek pʃɨˈrɔstɛk n
suffixum
(językoznawstwo, językoznawczy) element słowotwórczy umieszczany po leksemie;

przyrząd ˈpʃɨʒɔ̃nt n
ferramentum instrumentum
narzędzie, urządzenie

przysadka mózgowa pʃɨˈsatka muzˈɡɔva n
hypophysis glandula pituitaris
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny, którego funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie hormonów;

przysięga pʃɨˈɕɛ̃ŋɡa n
iuramentum
uroczyste przyrzeczenie, wypowiadane najczęściej w słowach ustalonych zwyczajowo lub prawnie; bezwzględne zapewnienie wykonania czegoś, stwierdzenie, potwierdzenie prawdziwości tego;

przystępować ˌpʃɨstɛ̃mˈpɔvaʨ̑ v
accedo
podchodzić, zbliżać się

przyszłość ˈpʃɨʃwɔɕʨ̑ n
futurum futūrum
czas, który dopiero nadejdzie, nastąpi;

przyszły ˈpʃɨʃwɨ adj
futurus
ten, który wydarzy się w przyszłości; taki, który należy do przyszłości

przysłowie pʃɨˈswɔvʲjɛ n
proverbium adagium
zdanie utrwalone w tradycji ustnej, czasem w formie wierszowanej, wyrażające jakąś myśl ogólną: regułę życiową, wskazówkę, przestrogę;

przysłowiowy ˌpʃɨswɔˈvʲjɔvɨ adj
proverbialis
dotyczący przysłowia, popularnego frazeologizmu, wskazuje że treść należy rozumieć przenośnie a nie dosłownie

przysłówek pʃɨˈswuvɛk n
adverbium
(gramatyka) część mowy określająca sposób, czas lub miejsce wykonywania czynności albo stopień nasycenia cechy wyrażonej przymiotnikiem;

przytulia n
Galium
(botanika, botaniczny) Galium L., rodzaj roślin z rodziny marzannowatych;

przytulia czepna n
Galium aparine
(botanika, botaniczny) Galium aparine L., gatunek rośliny z rodziny marzanowatych o białym, wierzchotkowym kwiatostanie i łodydze pokrytej haczykowatymi włoskami;

przytulny adj
commodus
dający poczucie przyjemności i bezpieczeństwa

przywództwo n
auctoritas
grupa przewodząca kimś lub czymś

próbować pruˈbɔvaʨ̑ v
experior
starać się coś zrobić

próchnica n
caries
(stomatologia, stomatologiczny) choroba bakteryjna twardych tkanek zębów, powodująca powstawanie ubytków;

próchnilec maczugowaty n
Xylaria polymorpha
(mikologia, mikologiczny) (systematyka) Xylaria polymorpha Grev., gatunek grzyba z rodziny próchnilcowatych;

próżnia ˈpruʒʲɲa n
vacuum
(fizyka, fizyczny) przestrzeń, w której nie ma cząsteczek obdarzonych masą (pomijając cząstki wirtualne);

próżniactwo n
pigredo pigritia
lenistwo, niechęć do pracy, nieróbstwo

prąd prɔ̃nt n
aestus cursus
strumień wody
electricus
(fizyka, fizyczny) ruch ładunków elektrycznych;

prątek n
mycobacteria
(biologia, biologiczny) bakteria o pałeczkowatym kształcie, najczęściej typu chorobotwórczego;

pręcik ˈprɛ̃ɲʨ̑ik n
stamen
(botanika, botaniczny) męski organ płciowy roślin znajdujący się w kwiatach;

prędkość ˈprɛ̃ntkɔɕʨ̑ n
velocitas
tempo zachodzenia jakiegoś zjawiska, w tym również szybkość poruszania, przemieszczania się jakiegoś obiektu

psalm psalm n
psalmus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) liryczny utwór modlitewny wzorowany na poezji starotestamentalnej
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny utwór modlitewno-hymniczny;

psalmista n
psalmista
(biblijny) autor psalmów biblijnych
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) śpiewający psalmy podczas liturgii

psalmodia n
psalmodia
śpiewanie psalmów

psalmograf n
psalmographus
autor psalmów

psałterz n
psalterium
zbiór psalmów

psałterzysta n
psalmista
osoba śpiewająca psalmy
psalmista psalterista
(dawniej, dawny) duchowny zobowiązany do odmawiania psałterza za beneficjum

pseudonim psɛwˈdɔ̃ɲĩm n
pseudonymum
(książkowy) przybrane imię, nazwisko lub inna nazwa, używane najczęściej przez artystów lub konspiratorów zamiast lub oprócz prawdziwych;

psi psʲi pʲɕi adj
caninus
dotyczący psa, określający psa, używany przy psie

psi psʲi pʲɕi possessiveAdjective
caninus
należący do psa

psiogłowiec pʲɕɔɡˈwɔvʲjɛʦ̑ n
canicapitus
(mitologia, mitologiczny) fantastyczna istota mająca ciało człowieka i głowę psa, żyjąca według średniowiecznych legend w odległych krainach

psowate psɔˈvatɛ n
Canidae
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Canidae G. Fischer, rodzina lądowych ssaków drapieżnych obejmująca ponad trzydzieści współcześnie żyjących gatunków;

pstrąg pstrɔ̃ŋk n
tructa
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba słodkowodna z charakterystycznymi plamkami na bokach;

psychiatra psɨˈxʲjatra n
psychiater
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych

psychologia ˌpsɨxɔˈlɔɟja n
psychologia
nauka badająca psychikę oraz zachowanie człowieka;

psychosomatyczny adj
psychosomaticus
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) dotyczący relacji psychicznych i cielesnych w organizmie; wynikający z oddziaływań psychiki na ciało

psychoza psɨˈxɔza n
psychosis
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna objawiająca się halucynacjami, urojeniami, niezdolnością do współżycia społecznego;

pszczoła ˈpʃʧ̑ɔwa n
apis
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera, pszczoła miodna, latający owad wytwarzający miód, żyjący w zorganizowanych społecznościach;

pszczółka ˈpʃʧ̑uwka n
apicula
(zdrobniale) od: pszczoła

pszenica pʃɛ̃ˈɲiʦ̑a n
triticum
Triticum L., roślina zbożowa z rodziny wiechlinowatych;

ptak ptak n
avis ales
(ornitologia, ornitologiczny) zwierzę opierzone posiadające skrzydła i dziób;

ptaszarnia n
aviarium
(przestarzałe, przestarzały) pomieszczenie lub woliera do hodowli ptaków

ptasznik wielobarwny n
Avicularia versicolor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Avicularia versicolor, gatunek pająka z rodziny ptasznikowatych;
avicularia versicolor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pająk z gatunku ptasznik wielobarwny (1.1)

publicznie adv
palam publice
w sposób jawny, otwarty, publiczny, przy udziale osób trzecich

publiczny puˈblʲiʧ̑nɨ adj
publicus
taki, który dotyczy ogółu ludzi, społeczności; służy ludziom, jest stworzony dla ludzi

puchacz zwyczajny n
Bubo bubo
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo bubo, gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych występujący m.in. w Polsce;

puchacz śnieżny n
Bubo scandiacus
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo scandiacus, gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych;

puchar ˈpuxar n
calix culullus
naczynie, rodzaj czary z nóżką, w postaci dużego kielicha, niekiedy z grubego szkła;

puls puls n
pulsus
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) rozciąganie ściany tętnic spowodowane zmianami ciśnienia krwi, które są wynikiem skurczów i rozkurczów komór serca

puma ˈpũma n
puma concolor
(zoologia, zoologiczny) Puma, rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny kotowatych;

puma płowa n
Puma concolor
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Puma concolor Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkujący Amerykę od Kanady po Patagonię;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku puma płowa (1.1)

pumeks ˈpũmɛks n
pumex
(geologia, geologiczny) wulkaniczna skała magmowa zbudowana z porowatego szkliwa wulkanicznego powstałego z silnie gazującej lawy;

punkt pũŋkt n
punctum
(geometria) najmniejszy, bezwymiarowy obiekt geometryczny;

purchawka jeżowata n
Lycoperdon echinatum
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Lycoperdon echinatum Pers., gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych;

purpurek ognisty n
Pericrocotus flammeus
(ornitologia, ornitologiczny) Pericrocotus flammeus, gatunek azjatyckiego ptaka z rodziny liszkojadów

purpurowy ˌpurpuˈrɔvɨ adj
purpureus
mający kolor ciemnoczerwony z odcieniem fioletowym, taki jak kolor purpury

pustelnia n
hermitagium
siedziba pustelnika;

pustułka maskareńska n
Falco punctatus
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Falco punctatus Temminck, gatunek endemicznego sokoła z wyspy Mauritius;

pusty ˈpustɨ adj
vacuus inanis vastus vanus
niezawierający niczego

pustynia puˈstɨ̃ɲa n
desertum deserta
(geografia, geograficzny) teren niemal całkowicie pozbawiony roślinności na skutek małej ilości opadów;

pustynnienie n
eremopoesis
(geologia, geologiczny) zjawisko zamieniania się jakiegoś obszaru w pustynię;

pyrrusowy adj
pyrrhichius
związany z epirskim królem Pyrrusem, dotyczący epirskiego króla Pyrrusa

pysoń smukły n
Spicara smaris
(systematyka) (ichtiologia, ichtiologiczny) Spicara smaris Linnaeus, gatunek niewielkiej ryby słonowodnej z rodziny śródkolcowatych;

pytanie pɨˈtãɲɛ n
quaero scisco scitor
(rzeczownik odczasownikowy) od pytać
quaestio rogatio
wypowiedź, której celem jest uzyskanie informacji

pytać ˈpɨtaʨ̑ v
rogo quaero
wypowiadać się w formie wymagającej odpowiedzi

pyton birmański n
Python bivittatus
(herpetologia, herpetologiczny) wąż z gatunku pyton birmański (1.1)
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Python bivittatus Kuhl, gatunek węża z rodziny pytonów;

pyton tygrysi n
Python molurus
(herpetologia, herpetologiczny) wąż z gatunku pyton tygrysi (1.1)
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Python molurus Linnaeus, gatunek węża z rodziny pytonów;

pyzdrski adj
Pisdrensis
odnoszący się do Pyzdr, związany z Pyzdrami

pół puw numeralFraction
dimidium dimidius semis
jedna z dwóch równych części całości

północ ˈpuwnɔʦ̑ n
media nox intempestum
godzina 24:00
septemtrio septentrio
kierunek wskazywany przez prawą rękę przy patrzeniu na zachód, przeciwny do południa;

północny puwˈnɔʦ̑nɨ adj
boreus septentrionalis
(geografia, geograficzny) dotyczący północy, jako strony świata, kierunku

półpełny adj
semus
wypełniony do połowy

półsercowy adj
semicordatus
dotyczący tylko połowy serca

półton ˈpuwtɔ̃n n
hemitonium semitonium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami we współczesnym zachodnim systemie tonalnym;

półwysep puwˈvɨsɛp n
paeninsula
(geografia, geograficzny) wysunięta część lądu otoczona z trzech stron wodami morza, jeziora lub rzeki;

późno ˈpuʑnɔ adv
tarde
pod koniec jakiegoś czasu lub okresu

pęcherz n
vesica
(anatomia, anatomiczny) zbiornik moczu u kręgowców

pęcherz moczowy n
vesica urinaria
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny stanowiący zbiornik moczu

pęcherzyk żółciowy n
vesica biliaris cystis fellea vesica fellea
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny służący do gromadzenia i zagęszczania żółci;

pępek ˈpɛ̃mpɛk n
umbilicus
(anatomia, anatomiczny) blizna w środkowej części brzucha, która stanowi pozostałość po odpadniętej lub usuniętej pępowinie;

pępowina n
funiculus umbilicalis nervus umbilicaris
(anatomia, anatomiczny) przewód łączący płód z błonami płodowymi (u człowieka z łożyskiem), doprowadzający do niego treść bogatą w tlen i substancje odżywcze

płacić ˈpwaʨ̑iʨ̑ v
dapinare
dawać (przekazywać) pieniądze za coś

płacz pwaʧ̑ n
fletus
wylewanie łez;

płakać ˈpwakaʨ̑ v
fleo lacrimo flere
wylewać łzy, ronić łzy

płaski ˈpwasʲci adj
planus
nieposiadający wybrzuszeń, wgłębień

płaskostopie n
pes planus
(medycyna, medyczny) zniekształcenie stopy polegające na spłaszczeniu przez obniżenie się jej fizjologicznych sklepień;

płaszcz pwaʃʧ̑ n
exordia
(krawiectwo) wierzchnie okrycie sięgające do kolan lub dłuższe, chroniące przed zimnem lub deszczem;

płatek ˈpwatɛk n
lobulus auriculae
(anatomia, anatomiczny) dolna część małżowiny usznej;
petalum
(botanika, botaniczny) część korony u kwiatów:

płaz pwas n
amphibium
(herpetologia, herpetologiczny) zwierzę z gromady kręgowców ziemnowodnych;

płetwa ˈpwɛtfa n
penna pinna
(zoologia, zoologiczny) (ichtiologia, ichtiologiczny) narząd służący do utrzymywania pożądanej pozycji ciała oraz do poruszania się, występujący u ryb oraz u ssaków wodnych;

płetwal błękitny n
Balaenoptera musculus
(zoologia, zoologiczny) Balaenoptera musculus, gatunek wieloryba z rodzaju płetwal, będącego największym współczesnym zwierzęciem;
balaenoptera musculus
(zoologia, zoologiczny) wieloryb z gatunku płetwal błękitny (1.1)

płeć pwɛʨ̑ n
sexus
cecha organizmów żywych w obrębie jednego gatunku charakteryzująca je pod względem ich zdolności rozrodczych;

płocki ˈpwɔʦ̑ʲci adj
Plocensis
odnoszący się do Płocka, związany z Płockiem

płodność ˈpwɔdnɔɕʨ̑ n
fecunditas
(biologia, biologiczny) naturalna zdolność do posiadania potomstwa, zdolność do zajścia w ciążę

płodobójstwo n
feticidium
zabicie płodu

płomień ˈpwɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
flamma
język ognia unoszący się nad płonącym przedmiotem;

płuco ˈpwuʦ̑ɔ n
pulmo
(anatomia, anatomiczny) pojedynczy lub parzysty narząd oddechowy właściwy dla kręgowców;

pług pwuk n
aratrum
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze, uprawowe, służące do przeprowadzania orki;

płyn pwɨ̃n n
liquor
substancja niemająca określonej postaci, przyjmująca kształt zbiornika, do którego jest wprowadzona

płynny ˈpwɨ̃nːɨ adj
liquidus
będący płynem

płynąć ˈpwɨ̃nɔ̃ɲʨ̑ v
nato no
poruszać się w wodzie lub na jej powierzchni, także za pomocą łodzi

płyta ˈpwɨta n
brattea tabula
(technologia, technika, techniczny) płaski, stosunkowo sztywny przedmiot o grubości małej w porównaniu do długości i szerokości

płyta główna ˈpwɨta ˈɡwuvna n
tabula materna
(elektronika, elektroniczny) najważniejsza część urządzenia (w szczególności komputera) pozwalająca na komunikację wszystkich urządzeń do niej podłączonych;

pływacz n
Utricularia
(botanika, botaniczny) Utricularia L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny pływaczowatych;

pływak ˈpwɨvak n
natator
(sport, sportowy) człowiek (zwłaszcza sportowiec) zajmujący się pływaniem

pływać ˈpwɨvaʨ̑ v
nato no
poruszać się w wodzie, po wodzie lub innym płynie

quadrivium n
quadrivium
(historia, historyczny, historycznie) (edukacja, edukacyjny) poziom wyższy kształcenia w średniowieczu obejmujący m.in. nauki matematyczne

rabin ˈrabʲĩn n
rabbi rabbinus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony gminy żydowskiej, uczony w prawie żydowskim;

rachatłukum ˌraxatˈwukũm n
lucumium
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) słodki przysmak z Bliskiego Wschodu, wyrób cukierniczy o konsystencji galaretki, zawierający dodatki, np. migdały, orzechy lub kawałki owoców, podawany w formie kostek oprószonych cukrem pudrem;

rachunek sumienia raˈxu.nɛk suˈmjɛ.ɲa n
discussio conscientiae
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) połączona z modlitwą analiza osobistej kondycji moralnej praktykowana w katolicyzmie, także jako przygotowanie do spowiedzi;

rad rat n
radium
(chemia, chemiczny) promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, srebrzystobiały metal;

rada ˈrada n
consilium
wypowiedź skierowana do kogoś, zawierająca zalecenie, jak się należy zachować w określonej sytuacji
grupa osób, najczęściej wydzielona formalnie w ramach jakiejś organizacji lub społeczności, której celem jest znalezienie poprzez dyskusję lub z racji posiadanego doświadczenia, rozwiązania określonego problemu
zebranie, na którym dyskutowany jest jakiś problem

radioaktywność n
radioactivitas
(fizyka, fizyczny) zdolność jąder atomowych do samorzutnej emisji promieniowania korpuskularnego alfa lub beta albo promieniowania elektromagnetycznego gamma

radiolog n
radiologistus ragiologista
lekarz zajmujący się radiologią

radomski raˈdɔ̃msʲci adj
Radomiensis
dotyczący Radomia, związany z Radomiem

radon ˈradɔ̃n n
radon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rn i liczbie atomowej 86, promieniotwórczy gaz szlachetny, bezbarwny i bezwonny;

radość ˈradɔɕʨ̑ n
gaudium laetitia gaudimonium
uczucie zadowolenia i satysfakcji, przejawiające się śmiechem, optymistycznym spojrzeniem na rzeczywistość czy poczuciem beztroski

radzić ˈraʥ̑iʨ̑ v
consilior
udzielać komuś rady
consulo
zwracać się do kogoś o poradę, zasięgać czyjejś rady, opinii

radło n
aratrum
(rolnictwo, rolniczy) najprostsze i najstarsze narzędzie do spulchniania gleby bez odwracania skiby
aratrum uncus
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) (rolnictwo, rolniczy) miara powierzchni, która obejmuje areał możliwy do uprawiania przy pracy jednym zaprzęgiem wołów lub koni

raj raj n
paradisus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce wiecznej szczęśliwości, które istniało na początku ludzkości, które czeka również po śmierci;

rak rak n
cancer
(zoologia, zoologiczny) jadalny skorupiak z podtypu stawonogów;
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy pochodzenia nabłonkowego;

rak jelita grubego n
carcinoma intestini crassi
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy jelita grubego wywodzący się z nabłonka błony śluzowej jelita grubego, do którego zaliczany jest rak okrężnicy, rak zgięcia esiczo-odbytniczego i rak odbytnicy;

rak krtani ˈrak ˈːr̥tãɲi n
carcinoma laryngis
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy krtani pochodzenia nabłonkowego

rak prostaty n
carcinoma prostatae
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy pochodzenia nabłonkowego rozwijający się w prostacie

ramienny adj
brachialis
związany z ramieniem, dotyczący ramienia

ramię ˈrãmʲjɛ n
umerus humerus
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej pomiędzy stawami: barkowym a łokciowym
(anatomia, anatomiczny) część ciała od szyi do stawu barkowego

rana ˈrãna n
vulnus plaga
(medycyna, medyczny) uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu, oparzenia itp.;

rankiem adv
mane
wcześnie rano

rano ˈrãnɔ adv
mane
wcześnie w ciągu dnia

rano ˈrãnɔ n
mane
wczesna pora dnia

raróg zwyczajny ˈraruɡ zvɨˈʧ̑ajnɨ n
Falco cherrug
(ornitologia, ornitologiczny) Falco cherrug, gatunek eurazjatyckiego ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych;

rasa ˈrasa n
genus
(zoologia, zoologiczny) dawna kategoria systematyczna zwierząt zajmująca niższy poziom niż gatunek;

ratel miodożerny n
Mellivora capensis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Mellivora capensis Schreber, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych;
(zoologia, zoologiczny) drapieżnik z gatunku ratel miodożerny (1.1)

ratusz ˈratuʃ n
curia
(architektura, architektoniczny) budynek, w którym swoją siedzibę mają władze miasta;

raz 'razɨ ras n
semel
jednostka jakiejś wielkości (podawana jako punkt odniesienia przy jej zwielokrotnianiu)
pojedyncza realizacja czynności

razem ˈrazɛ̃m adv
simitu una
(o wielu elementach, osobach itp.) łącznie, równocześnie, wszyscy / wszystkie

rdest n
Polygonum
(botanika, botaniczny) Polygonum L., roślina o drobnych kwiatach z rodziny rdestowatych;

rdest żyworodny ˈrdɛzd ˌʒɨvɔˈrɔdnɨ n
Bistorta vivipara
(botanika, botaniczny) Bistorta vivipara, gatunek roślin z rodziny rdestowatych;

rdza rʣ̑a n
ferrugo
warstwa na powierzchni metalu lub stopu (zwykle żelaza i stali) złożona z tlenku tego metalu;

rdzeń kręgowy n
medulla spinalis
(anatomia, anatomiczny) narząd będący częścią ośrodkowego układu nerwowego, który przesyła informacje między mózgiem a resztą ciała;

recytator n
recitator
osoba deklamująca utwór literacki

recytowanie n
recitatio
(rzeczownik odczasownikowy) od recytować

refrigerium n
refrigerium
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie i średniowieczu, uczta na grobie zmarłego urządzana ku jego czci
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w teologii francuskiej XII w. miejsce „ochłody i pocieszenia”, odpoczynku i radosnego oczekiwania dusz na spotkanie z Bogiem; przez niektórych identyfikowane z miejscem, w którym ci, którzy nie zmarli jako męczennicy, czekają na Sąd Ostateczny

region ˈrɛɟɔ̃n n
pars
(urzędowy) jednostka podziału administracyjnego najwyższego stopnia, mająca zazwyczaj dużą samodzielność zbliżoną do autonomii
regio terra
(książkowy) wydzielony, stosunkowo jednorodny obszar odróżniający się od terenów przyległych określonymi cechami naturalnymi lub nabytymi

regionalny ˌrɛɟɔ̃ˈnalnɨ adj
regionalis
(przymiotnik) od region

reguła rɛˈɡuwa ˈrɛɡuwa n
norma
zasada, według której należy postępować

reinkarnacja ˌrɛ<sup>j</sup>ĩŋkarˈnaʦ̑ʲja n
reincarnatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pogląd, według którego dusza po śmierci wciela się w nowy byt fizyczny;

rejon ˈrɛjɔ̃n n
area
obszar, strefa, określona część

rekin ˈrɛcĩn n
squalus
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba chrzęstnoszkieletowa żyjąca w ciepłych morzach i oceanach;
(przenośnie, przenośnia) potentat finansowy bezwzględny w interesach

religia rɛˈlʲiɟja n
religio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej;
(edukacja, edukacyjny) przedmiot nauczany w szkole, wpajający uczniom podstawy określonej wiary

religijny ˌrɛlʲiˈɟijnɨ adj
pius
postępujący zgodnie z zasadami religii
religiosus
dotyczący religii, opisujący religię

remedium n
remedium
(książkowy) sposób na polepszenie sytuacji
(książkowy) lek na schorzenie

ren rɛ̃n n
rhenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Re i liczbie atomowej 75;

renowacja ˌrɛ̃nɔˈvaʦ̑ʲja n
renovatio
odnowienie, odświeżenie, restauracja

reperacja n
reparatio
usuwanie bądź usunięcie uszkodzenia, usterek

reperkusja n
repercussio
negatywne następstwo

reprymenda ˌrɛprɨ̃ˈmɛ̃nda n
reprehensio
nagana, upomnienie, admonicja

republika rɛˈpublʲika n
res publica respublica
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas;

retinoid n
retinoidum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) pochodna kwasowa witaminy A, lek zewnętrzny regulujący rozwój naskórka i stan gruczołów łojowych

rewerencja n
reverentia
(dawniej, dawny) duże uznanie i szacunek

rewokować ˌrɛvɔˈkɔvaʨ̑ v
revoco
odwołać z urzędu

rezerwa n
subsidiis
zapas czegoś

rezyliencja n
resilience
(psychologia, psychologiczny) indywidualna zdolność do znoszenia przeciwności losu;

robaczywy adj
vermiculosus
pełen robaków lub nadjedzony przez robaki

robak ˈrɔbak n
vermis
(zoologia, zoologiczny) (przestarzałe, przestarzały) typ bezkręgowca o nitkowatym kształcie;

robinia n
Robinia
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Robinia L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych
robinia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo lub krzew z rodzaju robinia (1.1)

robinia akacjowa n
Robinia pseudoacacia
(botanika, botaniczny) Robinia pseudoacacia L., gatunek drzewa z rodziny bobowatych;

robić ˈrɔbʲiʨ̑ v
ago facio
zajmować się czymś, wykonywać jakąś czynność; wywoływać jakiś stan
facio ago
wykonywać coś, tworzyć, produkować, przyrządzać, przygotowywać

robić z igły widły ˈrɔbʲiʥ̑ ˈz‿iɡwɨ ˈvʲidwɨ v
elephantum ex musca facio
(potocznie, potoczny) wyolbrzymiać coś, przesadzać

robić z muchy słonia ˈrɔbʲiʥ̑ ˈz‿muxɨ ˈswɔ̃ɲa v
elephantum ex musca facio
(rzadki, rzadko używany) wyolbrzymiać coś, mówić o czymś z przesadą

robot ˈrɔbɔt n
robotum
(technologia, technika, techniczny) maszyna, urządzenie zbudowane do wykonywania pewnych czynności według nakazanego programu;
(przenośnie, przenośnia) o człowieku: bezduszny, niewrażliwy, wykonujący swoją pracę automatycznie

rod rɔt n
rhodium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rh i liczbie atomowej 45;

rodowity adj
indiges
urodzony w danym kraju, mieście, dzielnicy, pochodzący z danego kraju, miasta, dzielnicy

rodzaj ˈrɔʣ̑aj n
genus
(gramatyka) cecha rzeczownika wpływająca na jego końcówkę podczas deklinacji oraz na końcówki i formy innych części mowy, występujących obok danego rzeczownika np. w zdaniu;
(biologia, biologiczny) grupa obejmująca gatunki blisko spokrewnione, podrzędna względem rodziny;
typ, odmiana, gatunek

rodzaj męski ˈrɔʣ̑aj ˈmɛ̃w̃sʲci n
genus masculinum
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci męskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzaj nijaki ˈrɔʣ̑aj ɲiˈjäci n
genus neutrum
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty niedojrzałe lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzaj żeński ˈrɔʣ̑aj ˈʒɛ̃j̃sʲci n
genus femininum
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci żeńskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzina rɔˈʥ̑ĩna n
familia
rodzice wraz z ich dziećmi
(socjologia, socjologiczny) grupa osób, które łączy pokrewieństwo, małżeństwo, powinowactwo lub inne prawo;

rodzinny rɔˈʥ̑ĩnːɨ adj
familiaris
związany z rodziną, dotyczący rodziny

rodzić ˈrɔʥ̑iʨ̑ v
creo
(potocznie, potoczny) dawać owoce, efekty, skutek
gigno
(fizjologia, fizjologiczny) u ssaków: wydawać potomstwo na świat
nascor
przychodzić na świat

roentgen ˈrɛ̃ndɡɛ̃n n
roentgenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rg i liczbie atomowej 111;

rojnik n
Sempervivum
(botanika, botaniczny) Sempervivum, rodzaj roślin z rodziny gruboszowatych obejmujący 40 do ok. 100 gatunków;

rojnik pajęczynowaty n
Sempervivum arachnoideum
(botanika, botaniczny) Sempervivum arachnoideum, gatunek roślin z rodziny gruboszowatych;

rok rɔk n
annus
czas, jaki w przybliżeniu zajmuje Ziemi obiegnięcie Słońca, równy 365 lub 366 dni;

rok przestępny ˈrɔk pʃɛˈstɛ̃mpnɨ n
annus bissextus
(astronomia, astronomiczny) rok kalendarzowy liczący 366 dni;

rokitnik rɔˈcitʲɲik n
hippophae
(botanika, botaniczny) Hippophae L., rodzaj roślin krzewiastych z rodziny oliwnikowatych;

rola ˈrɔla n
pars
funkcja, odpowiedzialność

rolnictwo rɔlʲˈɲiʦ̑tfɔ n
agricultura
(rolnictwo, rolniczy) dział gospodarki i zajęcie, które polega na wytwarzaniu żywności i surowców przemysłowych poprzez uprawę roślin i hodowlę zwierząt;

rolniczy rɔlʲˈɲiʧ̑ɨ adj
agricolaris
dotyczący rolnictwa lub rolnika, zajmujący się rolnictwem, stosowany w nim

rolnik ˈrɔlʲɲik n
agricola
osoba zajmująca się rolnictwem i gospodarstwem rolnym

rolny ˈrɔlnɨ adj
agricolaris
związany z uprawą roli, pola

ropień ˈrɔpʲjɛ̇̃ɲ n
abscessus
zbiorowisko ropy w tkance, zwykle bardzo bolesne

ropniak n
empyema
(medycyna, medyczny) patologiczne nagromadzenie ropy w jamie ciała;

ropny adj
purulentus
(medycyna, medyczny) związany z wytwarzaniem ropy

ropowica ˌrɔpɔˈvʲiʦ̑a n
phlegmone
(medycyna, medyczny) zapalenie ropne w obrębie luźnej tkanki łącznej jakiejś okolicy ciała

ropucha rɔˈpuxa n
bufo
(herpetologia, herpetologiczny) płaz lądowy z gruczołami jadowymi;

rosiczka n
Drosera
(botanika, botaniczny) Drosera L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny rosiczkowatych;
drosera
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju rosiczka (1.1)

rosnąć ˈrɔsnɔ̃ɲʨ̑ v
cresco grandesco adolesco alesco
powiększać swoje rozmiary, skalę

rostrum n
rostrum
(starożytność) (marynarka) okuty dziób galery;

rosyjski rɔˈsɨjsʲci adj
russicus
dotyczący Rosji lub Rosjan, charakterystyczny dla Rosji lub Rosjan

rotunda rɔˈtũnda n
tholus
(architektura, architektoniczny) budowla wzniesiona na planie koła;

rower ˈrɔvɛr n
birota bicyclula
(transport, transportowy) jednośladowy pojazd napędzany siłą ludzkich mięśni;

rozbieżność rɔzˈbʲjɛʒnɔɕʨ̑ n
discrepantia
różnica, nieścisłość, brak spójności/zgodności

rozdepka dunajska rɔzˈdɛpka dũˈnajska n
Theodoxus danubialis
(zoologia, zoologiczny) gatunek mięczaka żyjącego w Dunaju

rozdrażnienie ˌrɔzdraʒʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
irritatio
nieprzyjemne uczucie, wynikłe z przemęczenia lub przykrej sytuacji

rozdział ˈrɔʑʥ̑aw n
caput
(drukarstwo, drukarski) każda z części, na które podzielona jest książka lub rękopis

rozdzielać rɔʑˈʥ̑ɛlaʨ̑ v
divido
dokonywać podziału na części

rozejm n
indutiae
czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych na podstawie umowy między walczącymi stronami

rozgwiazda rɔzˈɡvʲjazda n
stella marina
(zoologia, zoologiczny) Asteroidea, drapieżne zwierzę morskie z typu szkarłupni, kształtem przypominający gwiazdę;

rozmaicie adv
varie
w sposób rozmaity

rozmaryn rɔzˈmarɨ̃n n
Rosmarinus
(botanika, botaniczny) Rosmarinus L., rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych;
rosmarinus
(botanika, botaniczny) roślina z jednego z gatunków rodzaju rozmaryn (1.1)

rozmawiać rɔzˈmavʲjäʨ̑ v
loquor
wymieniać wzajemnie myśli i poglądy za pomocą wypowiadanych słów

rozmowa rɔzˈmɔva n
colloquium
ustna wymiana zdań

rozmyślać rɔzˈmɨɕlaʨ̑ v
reputo
zastanawiać się nad czymś; długo o czymś myśleć, rozważać coś

rozruchy n
perturbatio
burzliwe manifestacje i starcia uliczne

rozsądek rɔsˈːɔ̃ndɛk n
sensus
intelektualna cecha człowieka oznaczająca umiejętność działania i podejmowania decyzji;

roztocz n
acarus
(arachnologia, arachnologiczny) drobny pajęczak z głowotułowiem zlanym z odwłokiem z podtypu szczękoczułkowców;

rozum ˈrɔzũm n
ratio
zdolność ludzkiego umysłu do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia;

rozumieć rɔˈzũmʲjɛ̇ʨ̑ v
intellego intelligo sapio
pojmować coś, interpretować coś, mieć świadomość mechanizmów zdarzeń

rozumny rɔˈzũmnɨ adj
sapiens
taki, który ma wiedzę i rozsądek; (także, też) świadczący o posiadaniu wiedzy, rozsądku i zdolności racjonalnego myślenia

rozwaga rɔzˈvaɡa n
considerantia
namysł, refleksja, umiejętność rozsądnego przemyślenia czegoś przed działaniem

rozwielitka ˌrɔzvʲjɛˈlʲitka n
Daphnia
(zoologia, zoologiczny) organizm planktonowy z rzędu wioślarek (Cladocera), podgromady liścionogów (Phyllopoda)

rozwój ˈrɔzvuj n
progressio
proces przemian prowadzący do osiągnięcia lepszego, bardziej zaawansowanego stanu

roślina rɔɕˈlʲĩna n
planta herba
(botanika, botaniczny) wykształcony żywy organizm, który posiada zdolność wytwarzania substancji odżywczych dzięki pochłanianiu światła;

rtęć r̥tɛ̃ɲʨ̑ n
hydrargyrum argentum vivum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hg i liczbie atomowej 80;

rubid ˈrubʲit n
rubidium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rb i liczbie atomowej 37;

rubin ˈrubʲĩn n
rubinus
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) tlenek glinu, czerwona odmiana korundu;

ruch rux n
motus
(fizyka, fizyczny) zmiana położenia w czasie;
gest, ruszenie częścią ciała

ruchomy ruˈxɔ̃mɨ adj
mobilis
poruszający się

rufa ˈrufa n
puppis
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) tylna część kadłuba statku;

rumiany rũˈmʲjãnɨ adj
minius
mający czerwony lub różowy kolor

rura ˈrura n
tubus canalis
przewód do transportu płynów;

rusałka admirał ruˈsawka ːdˈmʲiraw n
Vanessa atalanta
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vanessa atalanta, gatunek motyla z rodziny rusałkowatych;

rusałka pawik n
Aglais io
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Aglais io L., gatunek motyla z rodziny rusałkowatych, o dużych, wielokolorowych plamkach na końcach skrzydeł („pawie oczka”);

rusałka pokrzywnik n
Aglais urticae Nymphalis urticae
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Aglais urticae L., gatunek pospolitego motyla z rodziny rusałkowatych;

rusałka żałobnik n
Nymphalis antiopa
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Nymphalis antiopa L., gatunek motyla z rodziny rusałkowatych;

rusiński adj
ruthenicus
związany z Rusinami

rustykalny ˌrustɨˈkalnɨ adj
agrestis rusticalis
(historia, historyczny, historycznie) wiejski
(książkowy) o wiejskim charakterze (mówiąc o przedmiotach, budynkach itp.)

ruszt ruʃt n
frixorium
część urządzenia do spalania (pieca lub kotła), a także grilla, pod którą umieszcza się paliwo

ruta ˈruta n
ruta
(botanika, botaniczny) Ruta, rodzaj roślin o żółtych kwiatach i charakterystycznych liściach, znalazła zastosowanie w medycynie, uprawiana także jako roślina ozdobna

ruten ˈrutɛ̃n n
ruthenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ru i liczbie atomowej 44;

rutherford n
rutherfordium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rt i liczbie atomowej 104;

ryba ˈrɨba n
piscis
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady kręgowców, żyjące w wodzie;
(spożywczy) mięso ryb (1.1) będące surowcem spożywczym i daniem;

rybaczek srokaty n
Ceryle rudis
(ornitologia, ornitologiczny) Ceryle rudis, gatunek ptaka z rodziny zimorodkowatych;

rybak ˈrɨbak n
piscator piscātor
(rybołówstwo, rybacki) człowiek trudniący się zawodowo łowieniem ryb;

rybosom n
ribosoma
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) organellum zbudowane z kwasu rybonukleinowego i białek, służące do produkcji białek w procesie translacji;

rycerz ˈrɨʦ̑ɛʃ n
eques
(historia, historyczny, historycznie) członek uprzywilejowanego stanu żołnierskiego; zwykle stawał do walki jako jeździec;

rydel ˈrɨdɛl n
rutrum
rodzaj łopaty

rydwan ˈrɨdvãn n
currus curriculum
dwukołowy wóz bojowy zaprzężony w dwa lub cztery konie

ryjek n
tuba
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) narząd służący owadom do pobierania pokarmu

rylec n
stilus
(historia, historyczny, historycznie) starożytny przyrząd do pisania na tabliczkach
(technologia, technika, techniczny) wąskie, wydłużone narzędzie, zwykle stalowe i osadzone na drewnianej oprawce, służące do rytowania lub pisania

rynek ˈrɨ̃nɛk n
emporium
centralne miejsce w mieście, gdzie dawniej był rynek (1.1)
emporium mercatus
wydzielona część miasta, plac, gdzie kupcy sprzedają swoje towary ze straganów;
mercatus
(ekonomia, ekonomiczny) pojęcie obejmujące cały handel jakimiś surowcami lub produktami na jakimś obszarze;

rytmicznie adv
numerose numerositer
w sposób rytmiczny, zgodnie z rytmem

rytualny ˌrɨtuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
ritualis
związany z rytuałem, dotyczący rytuału

rytuał rɨˈtu<sup>w</sup>aw n
ritus carmen
(antropologia, antropologiczny) zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury;

rytuksymab n
rituximabum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek immunologiczny (immunosupresyjny i przeciwnowotworowy) do terapii niektórych chłoniaków, białaczek i chorób autoimmunizacyjnych; przeciwciało monoklonalne będące chimerą ludzko-mysią

rywal n
adversarius rivalis
osoba, która konkuruje w czymś

rywaroksaban n
rivaroxabanum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) doustny lek przeciwkrzepliwy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa

ryś rɨɕ n
lynx
(zoologia, zoologiczny) drapieżny, cętkowany kot z pędzelkami na końcach uszu;

ryś euroazjatycki n
Lynx lynx
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx lynx Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Europie i Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ryś euroazjatycki (1.1)

ryś iberyjski n
Lynx pardinus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx pardinus Temminck, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w enklawach na Półwyspie Iberyjskim;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ryś iberyjski (1.1)

ryś kanadyjski n
Lynx canadensis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx canadensis Kerr, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkującego Alaskę, Góry Skaliste i Krainę Wielkich Jezior;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku ryś kanadyjski (1.1)

ryś rudy n
Lynx rufus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx rufus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Północnej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku rysi rudych (1.1)

ryż rɨʃ n
oryza
(botanika, botaniczny) roślina zbożowa Oryza L., z rodziny traw występująca w klimacie wilgotnym;
(handel, handlowy) (spożywczy) nasiona ryżu (1.1)

rzadki ˈʒatʲci adj
rarus
zachodzący rzadko
o elementach rozmieszczonych we względnie dużych odstępach

rzadko ˈʒatkɔ adv
raro rārē
prawie nigdy, z dużymi odstępami czasowymi między kolejnymi wydarzeniami

rzecz ʒɛʧ̑ n
res
wytwór materialny, przedmiot

rzeczny ˈʒɛʧ̑nɨ adj
fluviālis
odnoszący się do rzeki, związany z rzeką

rzeczownik ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲik n
nomen substantivum substantivum
(gramatyka) część mowy umożliwiająca rozróżnianie przedmiotów, osób, zwierząt, pojęć itp. poprzez nadanie im nazw lub imion;

rzeczownik odczasownikowy ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲik ˌɔṭʧ̑asɔvʲɲiˈkɔvɨ n
gerundium
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu; w niektórych językach może występować również w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub imiesłowu przymiotnikowego czynnego

rzeczownik własny ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲiɡ ˈvwasnɨ n
nomen proprium
(gramatyka) rzeczownik będący nazwą konkretnej osoby lub innej istoty żywej, przedmiotu, miejsca lub obiektu geograficznego

rzeczywistość ˌʒɛʧ̑ɨˈvʲistɔɕʨ̑ n
realitas
prawda, prawdziwość; coś, co wydarzyło się (istnieje) naprawdę; obiektywnie

rzeka ˈʒɛka n
flumen fluvius
(hydrologia, hydrologiczny) ciek na powierzchni ziemi;

rzekłem ˈʒɛkwɛ̃m interjection
dixi
powiedziałem, wydałem polecenie (i tak ma się stać); koniec dyskusji

rzemieślnik ʒɛ̃ˈmʲjɛ̇ɕl̥ʲɲik n
opifex
osoba uprawiająca rzemiosło (zajmująca się drobną wytwórczością lub naprawą, posiadająca warsztat rzemieślniczy)

rzepa n
Brassica rapa
(botanika, botaniczny) Brassica rapa subsp. rapa L., jeden z podgatunków kapusty właściwej o zgrubiałym korzeniu spichrzowym;
rapum
(botanika, botaniczny) roślina z podgatunku rzepy (1.1)

rzepka n
patella
(anatomia, anatomiczny) nieduża kość chroniąca staw kolanowy u wielu czworonogów, również u człowieka

rzesza ˈʒɛʃa n
turba
mnóstwo, duża liczba ludzi

rzeszowski ʒɛˈʃɔfsʲci adj
resoviensis
dotyczący Rzeszowa, związany z Rzeszowem

rześki adj
gnavus
pełen chęci do działania

rzeźba ˈʒɛʑba n
sculptura
(sztuka) dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów;

rzeźbiarz ˈʒɛʑbʲjaʃ n
sculptor
(sztuka) artysta tworzący przestrzenne dzieła sztuki

rzeźnik ˈʒɛʑɲik n
macellarius
człowiek zajmujący się ubojem zwierząt i porcjowaniem mięsa
(potocznie, potoczny) sprzedawca w sklepie mięsnym

rzeżucha ʒɛˈʒuxa n
Cardamine
(botanika, botaniczny) niejadalna roślina zielna z rodziny kapustowatych (Cardamine L.);
Lepidium sativum
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) nazwa pieprzycy siewnej (Lepidium sativum L.), rośliny zielnej z rodziny kapustowatych, stosowanej w kuchni;

rzucać ˈʒuʦ̑aʨ̑ v
iacio iacto
wywoływać chwilowy lot przedmiotu

rzymski ˈʒɨ̃msʲci adj
Romanus
odnoszący się do miasta Rzymu, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu
odnoszący się do państwa Rzymu, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu

rząd ʒɔ̃nt n
ordo
(biologia, biologiczny) w systematyce: jednostka obejmująca rodziny;
regnum administratio
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wykonawczy organ państwa zajmujący się jego finansami oraz prowadzący jego politykę wewnętrzną i zagraniczną;
rei publicae
sprawowanie władzy

rządy n
regimen
sprawowanie władzy, władanie

rządzić ˈʒɔ̃ɲʥ̑iʨ̑ v
regno rego
sprawować władzę, panować

rzęsa ˈʒɛ̃w̃sa n
cilium
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) jeden z włosów rosnący na brzegu powieki;

rzęsorek mniejszy n
Neomys milleri
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neomys milleri Mottaz, gatunek małego ssaka z rodziny ryjówkowatych;

rzęsorek rzeczek n
Neomys fodiens
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neomys fodiens Pennant, gatunek małego ssaka z rodziny ryjówkowatych, żyjącego nad czystymi wodami lub na terenach bagiennych;

rzęsówka rzęsowa n
Cataclysta lemnata
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Cataclysta lemnata L., gatunek niewielkiego motyla wodnego z rodziny wachlarzykowatych;

róg ruk n
cornu
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twardy wyrostek występujący na głowie niektórych ssaków, zwykle parzyście;

róg obfitości ˈruk ˌɔpfʲiˈtɔɕʨ̑i idiom
cornu copiae
(książkowy) źródło niekończących się dóbr; bogactwo, obfitość

rów ruf n
fossa
podłużny dół wykopany w ziemi

równanie ruvˈnãɲɛ n
eaquatio aequatio
(matematyka, matematyczny) wyrażenie złożone z dwóch lub więcej części połączonych znakiem równości

również ˈruvʲɲɛʃ particle
quoque
…używana do wyrażenia, że orzeczenie nie dotyczy tylko jednego elementu, ale i innych

równoboczny adj
aequilateralis aequilaterus
(geometria) mający wszystkie boki równe

równoległobok ˌruvnɔlɛɡˈwɔbɔk n
parallelogrammum
(geometria) czworokąt o dwóch parach równoległych boków;

równonoc ruvˈnɔ̃nɔʦ̑ n
aequinoctium
(astronomia, astronomiczny) moment przejścia Słońca przez punkt, w którym ekliptyka przecina równik niebieski; długość dnia i nocy jest wówczas jednakowa;

równonocny adj
aequinoctialis
(astronomia, astronomiczny) związany z równonocą, dotyczący równonocy

równość ˈruvnɔɕʨ̑ n
aequalitas
brak dyskryminacji i podziałów (tworzonych ze względu na rasę, pochodzenie, płeć)
(matematyka, matematyczny) relacja między dwiema wartościami wyrażona znakiem równania (=)

równy ˈruvnɨ adj
aequus
posiadający identyczną wartość
planus
posiadający gładką powierzchnię

rózgi liktorskie ˈruzʲɟi lʲikˈtɔrsʲcɛ n
fascis
(historia, historyczny, historycznie) wiązka rózg noszona przez liktorów jako symbol ich władzy;

róża ˈruʒa n
rosa
(botanika, botaniczny) rodzaj krzewów z rodziny różowatych;

róża alpejska n
Rosa pendulina
(botanika, botaniczny) Rosa pendulina, gatunek krzewu należący do rodziny różowatych;

różanecznik n
Rhododendron
(botanika, botaniczny) Rhododendron L., krzew lub drobne drzewo z rodziny wrzosowatych, o białych, różowych, czerwonych lub żółtych kwiatach;

różaniec ruˈʒãɲɛʦ̑ n
rosarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sznur z paciorkami, służący do liczenia odmawianych modlitw lub praktyk medytacyjnych w różnych religiach
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) cykl modlitw odmawianych w określonej kolejności;

różany ruˈʒãnɨ adj
rosarius
odnoszący się do róż, wykonany z róż

różnica ruʒʲˈɲiʦ̑a n
differentia
to, czym się coś od czegoś różni
(matematyka, matematyczny) wynik odejmowania

różny ˈruʒnɨ adj
differens
charakteryzujący się odmiennością pewnych cech

różowy ruˈʒɔvɨ adj
roseus
mający kolor pośredni między białym a czerwonym;

różyczka ruˈʒɨʧ̑ka n
rubella
(medycyna, medyczny) głównie dziecięca choroba wirusowa;

rączka ˈrɔ̃n͇ʧ̑ka n
manubrium
uchwyt, rękojeść

ręcznik ˈrɛ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
mantele
gruby kawałek tkaniny przeznaczony do wycierania ciała

ręka rɔŋk ˈrɛ̃ŋka n
manus
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców;
(potocznie, potoczny) cała kończyna górna człowieka lub małpy człekokształtnej od barku po palce

ręka rękę myje
manus manum lavat
sytuacja, w której osoby z jednego środowiska wzajemnie chronią swoje interesy, niekoniecznie w sposób uczciwy

rękaw ˈrɛ̃ŋkaf n
manica
(krawiectwo) element odzieży przykrywający ręce

sadyzm n
sadismus
(medycyna, medyczny) zaburzenie seksualne polegające na doznawaniu podniecenia i zadowolenia seksualnego poprzez zadawanie bólu i upokorzenie partnera;

sadło ˈsadwɔ n
arvina
(dawniej, dawny) słonina
zwierzęca tkanka tłuszczowa

saficki adj
Sapphicus
związany z Safoną, dotyczący Safony

sakrament saˈkrãmɛ̃nt n
sacramentum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie obrzęd religijny uważany za znak lub sposób przekazania łaski Bożej;

sakramentarz n
sacramentarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dawna księga liturgiczna w użyciu przed powstaniem mszału;

saksofon saˈksɔfɔ̃n n
saxophonum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dęty instrument drewniany, wykonany z metalu;

sala ˈsala n
auditorium
przestronne pomieszczenie pełniące pewną określoną funkcję użytkową;

salamandra ˌsalãˈmãndra n
salamandra
(herpetologia, herpetologiczny) rodzaj płazów ogoniastych;

saletra n
nitrum
(chemia, chemiczny) azotan mający znaczenie techniczne

salina saˈlʲĩna n
salina
zakład przemysłowy produkujący sól poprzez odparowanie wody z solanki pochodzącej z mórz lub słonych jezior ewentualnie podziemnych złóż lub źródeł mineralnych;

sam sãm pronoun
ipse
podkreślenie: właśnie ten, a nie inny
solum
bez nikogo / niczego innego, będący jedyny

samar ˈsãmar n
samarium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sm i liczbie atomowej 62;

samaryjski adj
Samaria
odnoszący się do Samarii, związany z Samarią

samobójstwo ˌsãmɔˈbujstfɔ n
suicidium suīcīdium
zabicie samego siebie;

samochód sãˈmɔxut n
autocinetum
(motoryzacja) (transport, transportowy) pojazd mechaniczny, wyposażony w koła, mogący poruszać się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;

samogłów n
Mola mola
(ichtiologia, ichtiologiczny) Mola mola Linnaeus, gatunek morskiej ryby rozdymkokształtnej z rodziny samogłowowatych;

samolot sãˈmɔlɔt n
aeroplanum aeronavis
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny wyposażony we własny napęd, mający skrzydła, które tworzą siłę nośną;

samotność sãˈmɔtnɔɕʨ̑ n
solitudo solitas
uczucie braku bliskich osób

samuraj sãˈmuraj n
samuraeus samurai
(historia, historyczny, historycznie) rycerz japoński, członek niższej szlachty japońskiej;

sandał ˈsãndaw n
crepida
(obuwnictwo, obuwniczy) rodzaj otwartego obuwia składającego się z podeszwy i rzemieni, które utrzymują go na stopie;

sanie ˈsãɲɛ n
trahea
pojazd na płozach, zaprzęgnięty najczęściej w zwierzęta pociągowe;

sanktuarium ˌsãŋktuˈ<sup>w</sup>arʲjũm n
sanctuarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) otoczony czcią obiekt religijny będący miejscem przechowywania świętych przedmiotów lub relikwii oraz sprawowania kultu;

sapropteryna n
sapropterinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczna tetrahydrobiopteryna stosowana przy leczeniu niedoboru tetrahydrobiopteryny i fenyloketonurii

saratowski adj
Saratoviensis
związany z Saratowem, dotyczący Saratowa

sardoniczny adj
sardonicus sardonius
(książkowy) ironiczny, złośliwy

sarkoidoza ˌsarkɔ<sup>j</sup>iˈdɔza n
sarcoidosis
(medycyna, medyczny) uogólniona choroba ziarniniakowa, najczęściej zajmująca węzły chłonne wnękowe i płuca

sarkopenia ˌsarkɔˈpɛ̃ɲa n
sarcopaenia
(medycyna, medyczny) zanik masy mięśniowej wraz ze spadkiem siły mięśni

sarkopeniczny adj
sarcopenicus
(medycyna, medyczny) związany z sarkopenią

satanizm n
satanismus
kult szatana

satrapa n
satrapa satrapes satraps
(starożytność) w Persji: zarządca prowincji;

satrapia n
satrapia
(starożytność) okręg administracyjny w starożytnym Iranie;

saturnalie n
saturnalia
(historia, historyczny, historycznie) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) starożytne rzymskie święto na cześć boga Saturna

satyr ˈsatɨr n
satyrus
(mitologia grecka) grecki bożek płodności o koźlich nogach;

satyra saˈtɨra n
satira satura satyra
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) gatunek literacki, tekst publicystyczny albo inna wypowiedź artystyczna, która ośmiesza i piętnuje przedstawione w utworze zjawiska, obyczaje, politykę, osoby, stosunki społeczne itp.;

satyrowy possessiveAdjective
satyricus
należący do satyra

sauna ˈsawna n
sauna sūdātōrium
rodzaj łaźni, w której panuje wysoka temperatura oraz, w zależności od rodzaju sauny, wysoka lub niska wilgotność;

sałatka saˈwatka n
acetarium
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa podawana na zimno, z zazwyczaj drobno pokrojonych składników, głównie warzyw (ugotowanych lub surowych), owoców, jaj, ryb itp.;

sceniczny adj
scaenicus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dotyczący sceny lub teatru

sceptycyzm sʦ̑ɛpˈtɨʦ̑ɨsm̥ n
scepticismus
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny odrzucający możliwość uzyskania wiarygodnej i ostatecznie uzasadnionej wiedzy;

schematyzm n
schematismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katalog zakonny, spis zakonników

schizofrenia ˌsxʲizɔˈfrɛ̃ɲja n
schizophrenia
(medycyna, medyczny) choroba psychiczna charakteryzująca się dezintegracją osobowości, utratą kontaktu z otoczeniem i urojeniami;

schody ruchome ˈsxɔdɨ ruˈxɔ̃mɛ n
scalae versatiles
urządzenie do ukośnego transportu ludzi między piętrami;

schodzić ˈsxɔʥ̑iʨ̑ v
descendo
iść w dół

scholastyka n
scholastica
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) nauka uprawiana na średniowiecznych uniwersytetach;

schronienie sxrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
asylum perfugium
bezpieczne miejsce, w którym można się ukryć, schować

schyłek ˈsxɨwɛk n
exitus finis terminus
okres bliski zakończeniu, stadium końcowe

seaborg ˈsʲibɔrk n
seaborgium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sg i liczbie atomowej 106;

secesja n
secessus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oddzielenie się, wyodrębnienie się nowej frakcji politycznej, nowego bytu państwowego;

sejm sɛjm n
diaeta dieta
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa parlamentu albo jednej z izb parlamentu

sejmuria n
Seymouria
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) Seymouria, rodzaj permskiego czworonoga, uznawanego za formę przejściową pomiędzy płazami a gadami

sejsmolog n
seismologistus
(geologia, geologiczny) naukowiec zajmujący się sejsmologią

seks oralny ˈsɛks ɔˈralnɨ n
coitus oralis
zbliżenie seksualne opierające się na pieszczeniu narządów płciowych i innych stref erogennych partnerki lub partnera językiem i ustami

seksualność n
sexualitas
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) wrodzona, naturalna funkcja organizmu, zawierająca w sobie seks, orientację seksualną, identyfikację płciową i jej rolę, reprodukcję, pożądanie, erotyzm oraz intymność;

seksualny ˌsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
sexualis
dotyczący seksu i popędu płciowego

sekunda sɛˈkũnda n
secunda
(fizyka, fizyczny) jednostka czasu równa 1/60 minuty;

sekwoja sɛˈkfɔja n
Sequoia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Sequoia, monotypowy rodzaj olbrzymich i długowiecznych drzew z rodziny cyprysowatych, występujących w górach Ameryki Północnej;
sequoia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju sekwoja (1.1)

seledynek n
Chlorophanes spiza
Chlorophanes spiza, gatunek ptaka z rodziny tanagr;

selen ˈsɛlɛ̃n n
selenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Se i liczbie atomowej 34;

seler ˈsɛlɛr n
apium
(botanika, botaniczny) Apium graveolens, roślina warzywna;

seminarium ˌsɛ̃mʲĩˈnarʲjũm n
seminarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (studencki) dom formacyjny, w którym przygotowują się kandydaci na duchownych
(studencki) (edukacja, edukacyjny) zajęcia dydaktyczne dla studentów uczelni niepolitechnicznych

seminarzysta n
seminarista
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (studencki) student seminarium duchownego

semiotyka n
semiotica
(językoznawstwo, językoznawczy) dział językoznawstwa badający systemy znakowe;

sen sɛ̃n n
somnium
doświadczenie przeżywane w trakcie snu (1.1)
(przenośnie, przenośnia) fantazja, marzenie, wizja, coś, co wydaje się nierzeczywiste
somnus sopor
(fizjologia, fizjologiczny) stan odpoczynku, na ogół nocnego, w którym spowolnione są funkcje organizmu i obniżony poziom świadomości

senacki adj
senatorius
związany z senatem, odnoszący się do senatu

senat ˈsɛ̃nat n
senatus
(historia, historyczny, historycznie) organ władzy w systemie politycznym starożytnego Rzymu;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) izba wyższa dwuizbowego parlamentu;

senator sɛ̃ˈnatɔr n
senator
członek izby wyższej parlamentu (senatu)

senatorski adj
senatorius
związany z senatorem lub senatorami, odnoszący się do senatora lub senatorów

senior ˈsɛ̃ɲɔr n
senior
najstarszy członek rodu, rodziny lub w danej grupie

senność ˈsɛ̃nːɔɕʨ̑ n
somnus
potrzeba snu, pragnienie zaśnięcia

sensacja n
sensatio
wydarzenie, wiadomość wywołujące żywe, powszechne zainteresowanie

sepulka sɛˈpulka n
sepulca
(zoologia, zoologiczny) wymarły owad późnej ery mezozoiku z rzędu błonkoskrzydłych, z rodzaju sepulkowatych (Sepulcidae);

sepulkowate ˌsɛpulkɔˈvatɛ n
Sepulcidae
(zoologia, zoologiczny) rodzaj wymarłych owadów błoskoskrzydłych, Sepulcidae;

ser sɛr n
caseus formaticum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego;

serafin n
seraphus seraph
(teologia, teologiczny) (biblijny) anioł należący do najwyższego chóru w hierarchii anielskiej;

serce ˈsɛrʦ̑ɛ n
cor
(anatomia, anatomiczny) u ludzi i wielu zwierząt: organ (mięsień), którego praca powoduje przepływ krwi w organizmie;
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) miejsce, gdzie są czyjeś uczucia, często miłości
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) współczucie, pozytywne cechy wobec innych, ludzi i zwierząt
(przenośnie, przenośnia) centrum, najważniejsza część czegoś
(przenośnie, przenośnia) zapał, chęć robienia czegoś jak najlepiej
przedmiot przypominający serce (1.1) będący symbolem miłości

sercowy adj
cardiacus
dotyczący uczuć zakochania i miłości

serdeczny sɛrˈdɛʧ̑nɨ adj
cordialis
taki, który wobec ludzi kieruje się przyjaznymi uczuciami; taki, który jest objawem dobrych, ciepłych i szczerych uczuć

serdeczny palec sɛrˈdɛʧ̑nɨ ˈpalɛʦ̑ n
digitus anularis
(anatomia, anatomiczny) czwarty palec u ręki

serio ˈsɛrʲjɔ adv
serio
poważnie, bez żartów, prawdziwie, szczerze

serologia ˌsɛrɔˈlɔɟja n
serologia
(medycyna, medyczny) dziedzina nauk medycznych, część immunologii, zajmująca się interakcją pomiędzy antygenami i przeciwciałami;

serwal sawannowy n
Leptailurus serval
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leptailurus serval Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Afryce, na południe od Sahary;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku serwal sawannowy (1.1)

serwatka n
serum
(spożywczy) przejrzysty płyn pozostały po ścięciu mleka i oddzieleniu sera;

sesterc n
sestertius
(historia, historyczny, historycznie) (numizmatyka, numizmatyczny) ważna rzymska moneta rozmienna i obrachunkowa, czwarta część denara;

sfinks sfʲĩŋks n
sphinx
(sztuka) (historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Egipcie: przedstawienie lwa z ludzką głową lub głową innego zwierzęcia;

siano ˈɕãnɔ n
foenum pratum
(rolnictwo, rolniczy) sucha trawa i inne rośliny skoszone z łąki na paszę;

sianokos n
faenisecium
(rolnictwo, rolniczy) koszenie trawy na siano

siarka ˈɕarka n
sulphur sulfur sulpur
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu S i liczbie atomowej 16;

siatkówka ɕatˈkufka n
retina
(anatomia, anatomiczny) część oka odpowiadająca za przetwarzanie obrazu na impulsy nerwowe;

sic sʲik interjection
sic
tak, zgodnie z oryginałem

siebie ˈɕɛbʲjɛ pronoun
egomet ipsum
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi biernikiem i dopełniaczem

siedem ˈɕɛdɛ̃m cardinalNumeral
septem
liczba 7

siedem grzechów głównych n
septem peccata capitalia septem peccata mortalia SALIGIA
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) lista ciężkich grzechów Kościoła katolickiego;

siedmiostrunny adj
heptachordus
mający siedem strun

siedziba ɕɛ̇ˈʥ̑iba n
sedes
(książkowy) lub (podniośle) miejsce, w którym ktoś mieszka lub dłużej przebywa

siedzieć ˈɕɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
sedeo
(potocznie, potoczny) być aresztowanym, pozbawionym wolności
sedeo sedere
spoczywać na krześle, kanapie, ławie itp. tak, by ciężar ciała spoczywał na pośladkach

siekacz n
incisivus
(stomatologia, stomatologiczny) (anatomia, anatomiczny) przedni ząb służący do odgryzania kęsów pokarmu

siekiera ɕɛ̇ˈcɛra n
secūris
ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska

siennica n
faenile faenilia
(dawniej, dawny) (rolnictwo, rolniczy) zadaszenie na słomę lub zboże na czterech słupach

sierota ɕɛˈrɔta n
orba orbus
dziecko, któremu umarło przynajmniej jedno z rodziców

sierp ɕɛrp n
falx
(rolnictwo, rolniczy) ręczne narzędzie rolnicze składające się z krótkiego półkoliście zakrzywionego ostrza osadzonego w drewnianym stylisku, służące do żęcia zbóż, traw itp.;

sierpiec ˈɕɛrpʲjɛʦ̑ n
Bucephala islandica
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;

sierpień ˈɕɛrpʲjɛ̇̃ɲ n
Augustus
ósmy miesiąc w roku według kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego;

sierpik ˈɕɛrpʲik n
drepanium
(botanika, botaniczny) typ kwiatostanu z kwiatami, które wyrastają na szypułkach tylko po jednej stronie głównego pędu;

siewca n
sator
(rolnictwo, rolniczy) osoba siejąca ziarno w polu

sieć ɕɛ̇ʨ̑ n
aranea casses
pajęczyna
rete tenus
siatka z linek, służąca do połowu ryb lub małych zwierząt; ;

siglum ˈsʲiɡlũm n
siglum
(językoznawstwo, językoznawczy) skrót

sigma ˈsʲiɡma n
sigma
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa osiemnastej litery alfabetu greckiego, σ;

sikać ˈɕikaʨ̑ v
meio
(potocznie, potoczny) oddawać mocz

sikora ɕiˈkɔra n
parus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak z rodziny sikorowatych;

sikora modra ɕiˈkɔra ˈmɔdra n
Cyanistes caeruleus Parus caeruleus
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanistes caeruleu, Parus caeruleus, niewielki ptak z rodziny sikor, zamieszkujący część Europy, Azję Mniejszą, Iran i północną Afrykę; w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową;

silny ˈɕilnɨ adj
potens
intensywnie działający
validus potens
odznaczający się siłą (w odniesieniu do istoty)

sinantrop n
sinanthropus
(zoologia, zoologiczny) (antropologia, antropologiczny) Homo erectus pekinensis Black, hominid, którego szczątki odkryto w Chinach, obecnie klasyfikowany jako człowiek pekiński

siniak ˈɕĩɲak n
lapsus
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) miejscowy wylew krwi do skóry powstały wskutek urazu

siodło ˈɕɔdwɔ n
sella
(jeździectwo, jeździecki) część rzędu końskiego będąca siedzeniem przeznaczonym dla jeźdźca;

sionka ˈɕɔ̃nka n
pallaciculum
(przestarzałe, przestarzały) mała sień

siostra ˈɕɔstra n
soror germana
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodzeństwa); córka tych samych rodziców; córka tego samego ojca; córka tej samej matki
zakonnica
pielęgniarka

siostra cioteczna ˈɕɔstra ʨ̑ɔˈtɛʧ̑na n
matruelis
córka ciotki

siostra stryjeczna ˈɕɔstra strɨˈjɛʧ̑na n
patruelis
córka stryja

siostrzenica ˌɕɔsṭʃɛ̃ˈɲiʦ̑a n
sororis filia
córka siostry

siostrzeniec ɕɔˈsṭʃɛ̃ɲɛʦ̑ n
sororis filius
syn siostry

sistrum n
sistrum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (historia, historyczny, historycznie) starożytny obrzędowy instrument muzyczny związany z kultem bogini Izydy;

sitowie n
Scirpus
(botanika, botaniczny) (systematyka) Scirpus L., rodzaj roślin z rodziny ciborowatych o płaskich i szorstkich liściach, kwiatostanach typu kłos;
scirpus
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju sitowie (1.1)

się ɕɛ pronoun
se
…używany w stronie zwrotnej – konstrukcji, w której wykonawca lub wykonawcy czynności jednocześnie doznają jej skutków

siła ˈɕiwa n
fortitudo
zdolność oddziaływania, wywierania wpływu
potentia
(fizyka, fizyczny) wektorowa miara oddziaływań fizycznych między ciałami;
energia, zdolność do wysiłku

siła wyższa ˈɕiwa ˈvɨʃːa n
vis maior
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zdarzenie, którego nie można przewidzieć lub w żaden sposób mu zapobiec;

skakać ˈskakaʨ̑ v
salire
przemieszczać się za pomocą odbić od podłoża, przy czym po odbiciu nogi nie mają kontaktu z podłożem (w przeciwieństwie do chodzenia, gdzie zawsze np. u ludzi jedna, a u konia dwie nogi spoczywają np. na ziemi)

skaleczenie ˌskalɛˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
sauciatio
niewielka, powierzchowna rana

skalpel ˈskalpɛl n
scalpellum
(medycyna, medyczny) mały, bardzo ostry nóż używany w chirurgii;

skand skãnt n
scandium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sc i liczbie atomowej 21;

skandynawski ˌskãndɨ̃ˈnafsʲci adj
scandinavicus
związany ze Skandynawią, dotyczący Skandynawii

skarabeusz n
Scarabaeus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Scarabaeus, rodzaj chrząszczy z rodziny poświętnikowatych;
scarabaeus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodzaju skarabeusz (1.1)

skarb skarp n
thesaurus
zbiór bardzo wartościowych rzeczy

skała ˈskawa n
saxum
zbudowana (w widoczny sposób) z litej skały (1.1) forma krajobrazu, zwłaszcza góra, urwisko, znacznej wielkości kamień lub blok
saxum rupes silex
(geologia, geologiczny) zespół minerałów lub wiele ziaren tego samego minerału;

sklep sklɛp n
taberna
(handel, handlowy) pomieszczenie z wejściem od ulicy, gdzie sprzedaje się towary

skok skɔk n
saltus
chwilowe oderwanie się od ziemi poprzez podskoczenie do góry

skok w dal n
saltus in longitudinem saltus in longum
(sport, sportowy) konkurencja lekkoatletyczna złożona z rozbiegu, odbicia się z jednej nogi z belki i wylądowania w piaskownicy

skomplikowany ˌskɔ̃mplʲikɔˈvãnɨ adj
complicatus
składający się z wielu elementów
trudny, zawiły

skop skɔp n
vervex
(zootechnika, zootechniczny) wykastrowany baran

skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n n
scorpio nepa
(zoologia, zoologiczny) pokryty pancerzem pajęczak z kolcem jadowym na ostatnim segmencie odwłoku;

skorupiak skɔˈrupʲjak n
Crustacea crustaceum
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel podtypu stawonogów, prowadzących w większości wodny tryb życia, posiadających dwugałęziste odnóża (z wyjątkiem pierwszej pary czułków), charakterystyczną budowę stadiów larwalnych i genotyp

skowronek skɔvˈrɔ̃nɛk n
alauda
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny Alaudidae o perlistym, wysokim śpiewie;

skrobia n
amylum
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) główny węglowodan w diecie człowieka, polisacharyd roślinny pełniący w roślinach rolę magazynu energii;

skromność ˈskrɔ̃mnɔɕʨ̑ n
subtilitas modestia
cecha kogoś, kto nie wywyższa się i nie dba o rozgłos i uznanie innych

skroń skrɔ̃ɲ n
tempus
(anatomia, anatomiczny) boczna część głowy za oczami;

skryptorium n
scriptorium
(historia, historyczny, historycznie) pomieszczenie klasztorne lub zamkowe, w którym przepisywano księgi i dokumenty

skrzydło ˈskʃɨdwɔ n
ala
górna kończyna lub specjalny narząd u zwierząt, który umożliwia im latanie;
część samolotu tworząca siłę nośną;
część stronnictwa politycznego lub partii o nieco innych poglądach
(wojskowość, wojskowy) boczna część jednostki wojskowej znajdującej się w szyku;
boczna część budynku, wydzielona z głównej części;
(sport, sportowy) prawa lub lewa część boiska, obszaru gry lub planszy

skrzydłokwiat n
Spathiphyllum
(botanika, botaniczny) Spathiphyllum, rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych;

skrzypce ˈskʃɨpʦ̑ɛ n
violina fidiculae
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych;

skrzypieć v
gemo
wydawać swoisty dźwięk, jaki powstaje przy tarciu niegładkich i suchych powierzchni

skrzyżowanie ˌskʃɨʒɔˈvãɲɛ n
travectio
miejsce połączenia dwóch dróg;

skrzętność n
gnavitas
cecha osoby, która dokładnie wypełnia swoje obowiązki

skunks skũŋks n
mephitis
(zoologia, zoologiczny) pręgowany, czarno-biały ssak drapieżny, który w przypadku zagrożenia tryska cuchnącą cieczą;

skóra ˈskura n
corium cutis
surowiec otrzymywany z wyprawionej skóry (1.1) niektórych zwierząt;
cutis pellis
(anatomia, anatomiczny) zewnętrzna powłoka ciała kręgowców;

składać ˈskwadaʨ̑ v
colligo confero lego
gromadzić coś, zbierać

slipy ˈslʲipɨ n
parvum subligaculum
męskie, obcisłe majtki;

smak smak n
sapor
zmysł, którego narządy znajdują się w jamie ustnej, odpowiedzialny za sposób reagowania na przyjmowany pokarm;
subtilitas
(przenośnie, przenośnia) gust, poczucie estetyki, piękna;

smoczyca smɔˈʧ̑ɨʦ̑a n
dracaena
(mitologia, mitologiczny) samica smoka

smok smɔk n
draco
(mitologia, mitologiczny) baśniowe groźne zwierzę, rodzaj olbrzymiego, latającego gada;

smoła ˈsmɔwa n
pix
mazista, zwykle czarna ciecz, produkt odgazowania węgla, łupków bitumicznych, drewna itp.;

smród sm̥rut n
foetor
przykry zapach

smutek ˈsmutɛk n
tristitia
stan uczuć, gdy ktoś jest smutny

smutny ˈsmutnɨ adj
ater atratus niger
odczuwający smutek, pogrążony w smutku

sobie ˈsɔbʲjɛ pronoun
sibi
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi celownikiem i miejscownikiem

sobota sɔˈbɔta n
dies Saturni sabbatum
szósty dzień tygodnia;

soból ˈsɔbul n
mus silvestris
(zoologia, zoologiczny) Martes zibellina, azjatyckie zwierzę futerkowe, ssak drapieżny o gęstym, jedwabistym, brązowym lub czarnym futrze;

sobą ˈsɔbɔ̃w̃ pronoun
egomet
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi narzędnikiem

socjalizm sɔˈʦ̑ʲjalʲism̥ n
socialismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze);

socjolingwistyka ˌsɔʦ̑ʲjɔlʲĩŋɡˈvʲistɨka n
sociolinguistica
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się funkcjonowaniem języka w społeczeństwie;

socjologia ˌsɔʦ̑ʲjɔˈlɔɟja n
sociologia
nauka o społeczeństwie, zajmująca się badaniem struktury społeczeństwa, następujących w nim zmian, praw kierujących rozwojem społeczeństwa i różnego rodzaju zjawisk w nim występujących;

socjusz n
socius
(dawniej, dawny) osoba sprzymierzona

soczewica ˌsɔʧ̑ɛˈvʲiʦ̑a n
lens
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju soczewica (1.1)

soczewkowaty adj
lenticularis
taki, który ma kształt soczewki

soda ˈsɔda n
soda
(chemia, chemiczny) nazwa zwyczajowa węglanu sodu

sodalicja mariańska n
congregatio mariana
(kościelny) (dawniej, dawny) katolickie stowarzyszenie, które propaguje kult Matki Boskiej;

sodówka n
Suaeda
(botanika, botaniczny) Suaeda [[Forssk. ex J.F. Gmel.]], rodzaj roślin z rodziny komosowatych;
suaeda
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju sodówka (1.1)

sok sɔk n
sucus
napój robiony z owoców, czasem również z warzyw;

sokolnik sɔˈkɔlʲɲik n
falconarius
osoba zajmująca się hodowlą i układaniem ptaków drapieżnych do polowania oraz polowaniem z nimi

sokół ˈsɔkuw n
falco
(ornitologia, ornitologiczny) ptak drapieżny o silnej budowie ciała, wąskich i krótkich skrzydłach, mocnym hakowatym dziobie oraz ostrych szponach;

sokół wędrowny n
Falco peregrinus
(ornitologia, ornitologiczny) Falco peregrinus, duży ptak drapieżny z podrodziny sokołów spotykany na niemal wszystkich kontynentach (poza Antarktydą), rzadki w Polsce;

sola ˈsɔla n
solea
(ichtiologia, ichtiologiczny) płaska ryba z oczami po prawej stronie;

solanka n
faecula salsamentum
(spożywczy) roztwór soli używany do konserwacji żywności

soliter n
taenia
(medycyna, medyczny) (zoologia, zoologiczny) tasiemiec, pasożyt w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt;

sosna ˈsɔsna n
pinus
drewno sosnowe
pinus taeda
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus L., drzewo lub krzew iglasty z rodziny sosnowatych;

sosnowate n
Pinaceae
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinaceae Lindl., rodzina drzew i krzewów należąca do rzędu sosnowców;

soteriologia ˌsɔtɛrʲjɔˈlɔɟja n
soteriologia
(teologia, teologiczny) nauka o zbawieniu;

sowa ˈsɔva n
ulula noctua strix
(ornitologia, ornitologiczny) drapieżny ptak z rzędu Strigiformes, o dużej głowie i oczach umieszczonych z przodu, polujący nocą;

spacer ˈspaʦ̑ɛr n
vado ambulo gradior
niespieszne chodzenie bez konkretnego celu, dla przyjemności

spadochron spaˈdɔxrɔ̃n n
umbrella descensoria
urządzenie z mocnego materiału, które pod wpływem ciągu powietrza otwiera się w formie parasola i służy do hamowania prędkości opadania lub przemieszczania się ciał

sparysoma kreteńska n
scarus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sparisoma cretense Linnaeus, morska ryba okoniokształtna z rodziny skarusowatych, występująca m.in. w Morzu Śródziemnym;

spazm n
spasmus
(medycyna, medyczny) nagłe, bezwiedne, bolesne, znaczne napięcie mięśnia lub grupy mięśni

spać spaʨ̑ v
dormio
(eufemistycznie) nie żyć
dormio dormire
(fizjologia, fizjologiczny) być w stanie snu, charakteryzującym się spowolnionymi funkcjami organizmu i obniżonym poziomem świadomości
dormire
(eufemistycznie) mieć stosunek płciowy

specjał ˈspɛʦ̑ʲjaw n
cuppedium
bardzo smaczna lub wyszukana potrawa

sperma ˈspɛrma n
semen
(fizjologia, fizjologiczny) płyn, w którym plemniki wydostają się z ciała samca;

spermacet n
caetaceum
(chemia, chemiczny) (zoologia, zoologiczny) półpłynna substancja występująca w głowie kaszalota;

spermatogeneza n
spermatogenesis
(fizjologia, fizjologiczny) proces tworzenia plemników w jądrach

spisek ˈspʲisɛk n
coniuratio
tajne porozumienie pomiędzy grupą osób (spiskowców), mających wspólny cel

spiżarnia spʲiˈʒarʲɲa n
cella penaria
(budownictwo) pomieszczenie domowe na produkty żywnościowe

spodnie ˈspɔdʲɲɛ n
bracae
(odzieżownictwo) (krawiectwo) dolna część odzieży wierzchniej okrywająca nogi;

spojówka spɔˈjufka n
coniunctiva conjunctiva tunica coniunctiva tunica conjunctiva
(anatomia, anatomiczny) przednia część gałki ocznej; błona śluzowa pokrywająca wewnętrzną część powiek i przednią część białkówki;

spokojny spɔˈkɔjnɨ adj
abstinens
umiarkowany, nierzucający się w oczy
quietus sedatus humanus inturbidus lentus
niedoznający i niepokazujący silnych uczuć

spokój ˈspɔkuj n
pax inturbulentia
równowaga psychiczna; brak gniewu, zdenerwowania

spontaniczny adj
spontaneus
działający odruchowo, bez innych wpływów

sposób ˈspɔsup n
modus ratio
metoda, algorytm zrobienia czegoś, rozwiązania jakiegoś problemu
modus via
styl, rodzaj zachowania, wyglądu itp.

spotkanie spɔtˈkãɲɛ n
concilium congregatio contio
umówione lub przypadkowe zobaczenie kogoś, zetknięcie się z kimś (z czymś)

spotykać spɔˈtɨkaʨ̑ v
occurro
napotykać kogoś, widywać

spowiedź ˈspɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
confessio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznanie grzechów przed kapłanem w celu otrzymania ich odpuszczenia

społeczeństwo ˌspɔwɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
societas commune
(socjologia, socjologiczny) zorganizowana grupa ludzi zamieszkująca jakieś terytorium powiązanych ze sobą kulturowo, historycznie, religijnie, zawodowo itp.;

społeczny spɔˈwɛʧ̑nɨ adj
socialis
dotyczący społeczeństwa, realizowany przez społeczeństwo, związany ze społeczeństwem

sprawa ˈsprava n
res
to, co jest dla kogoś ważne

sprawiedliwość ˌspravʲjɛˈdlʲivɔɕʨ̑ n
iustitia
trwała i niewymuszona wola oddawania każdemu tego, co mu się należy;

sprawiedliwy ˌspravʲjɛˈdlʲivɨ adj
iustus
o człowieku: kierujący się zasadami sprawiedliwości
o wyroku, prawie itp.: zgodny ze sprawiedliwością

sprzedawać spʃɛˈdavaʨ̑ v
vendo
dawać coś (materialnego lub nie) i w zamian dostawać pieniądze

sprzedawca spʃɛˈdafʦ̑a n
venditor
(handel, handlowy) człowiek sprzedający towary (w sklepie, na targowisku)

sprzedaż ˈspʃɛdaʃ n
venditio
(ekonomia, ekonomiczny) zbycie towaru lub usługi w zamian za pieniądze lub inny towar

spójnik ˈspujɲik n
conjunctio
(gramatyka) wyraz służący do łączenia wyrażeń wewnątrz zdania pojedynczego (np. w wyliczeniach) oraz zdań składowych w zdaniach złożonych;

spór spur n
controversia
różnica zdań, stanowisk, interesów

spółgłoska spuwˈɡwɔska n
consonans
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska powstająca w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy;

srać sraʨ̑ v
cacare
(wulgarnie, wulgaryzm) (fizjologia, fizjologiczny) wypróżniać się przez otwór odbytniczy

srebrnodziobek afrykański n
Euodice cantans
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku srebrnodziobek afrykański (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Euodice cantans Gmelin, gatunek małego ptaka z rodziny astryldowatych;

srebrny ˈsrɛbrnɨ adj
argenteus
przypominający kolor srebra

srebro ˈsrɛbrɔ n
argentum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ag i liczbie atomowej 47;

srogi ˈsrɔɟi adj
asper
surowy, bez litości, niewyrozumiały

sroka ˈsrɔka n
pica pīca
(ornitologia, ornitologiczny) Pica pica, czarno-biały ptak z długim ogonem;

srom srɔ̃m n
vulva
(anatomia, anatomiczny) (seksuologia, seksuologiczny) zewnętrzne żeńskie narządy płciowe;

ssak sːak n
mammalis mammalia
(zoologia, zoologiczny) Mammalia, zwierzę z podtypu kręgowców żyworodnych, które po urodzeniu żywi się mlekiem matki;

ssaki n
Mammalia
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Mammalia, gromada zwierząt należących do kręgowców;

stabilność staˈbʲilnɔɕʨ̑ n
stabilitas
cecha tego, co stabilne

stacyjny adj
stationalis
odbywający się stacjami
stanowiący stację

stadion ˈstadʲjɔ̃n n
stadium
(sport, sportowy) duża budowla z miejscami dla widzów, miejsce rozgrywania zawodów sportowych;
(historia, historyczny, historycznie) miara długości używana w starożytnych krajach o różnych długościach (zazwyczaj 185 m);

stado ˈstadɔ n
grex armentum pecus
(zoologia, zoologiczny) grupa osobników tego samego, rzadziej różnych gatunków zwierząt, żyjąca na określonym terytorium, związana mniej lub bardziej zaawansowaną formą organizacji społecznej;

stal stal n
chalybs adamas
(metaloznawstwo, metalurgia) stop żelaza z węglem;

stamtąd ˈstãmtɔ̃nt pronoun
inde
z tamtego miejsca, z tamtej lokalizacji, z miejsca oddalonego od nas

stan stãn n
status conditio
sytuacja, stopień czegoś, poziom sprawności w danej chwili; nastrój

stangret n
raedarius
prywatny woźnica powożący końmi

stanowisko ˌstãnɔˈvʲiskɔ n
status
pozycja w hierarchii zawodowej

stanowić stãˈnɔvʲiʨ̑ v
ago facio
składać się na coś, tworzyć coś

stargardzki adj
Stargardiensis
odnoszący się do Stargardu, związany ze Stargardem

starożytność ˌstarɔˈʒɨtnɔɕʨ̑ n
antiquitas
(historia, historyczny, historycznie) okres w dziejach ludzkości, który trwał od wynalezienia pisma do upadku imperium zachodniorzymskiego w 476 roku;
vetustas
dawne, zamierzchłe czasy

starożytny ˌstarɔˈʒɨtnɨ adj
antiquus
związany ze starożytnością, dotyczący starożytności

staruszka staˈruʃka n
anus
starsza kobieta

stary ˈstarɨ adj
vetus
nieaktualny, nieważny
o żywności, pokarmie: nieświeży, nienadający się do spożycia
vetus antiquus
mający wiele lat, niemłody

starzec ˈstaʒɛʦ̑ n
senex
stary mężczyzna

starzeć się ˈstaʒɛʨ̑‿ɕɛ v
senesco
o zwierzętach i ludziach: stawać się starszym, starym

statek ˈstatɛk n
navis carina
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) duży obiekt do przewozu towarów lub ludzi drogą wodną

statua staˈtu<sup>w</sup>a n
statua
okazała rzeźba postaci ludzkiej

staw kowadełkowo-młoteczkowy ˈstaf ˌkɔvadɛwkɔvɔ‿mwɔtɛʧ̑ˈkɔvɨ n
articulatio incudomallearis
(anatomia, anatomiczny) staw łączący kosteczki słuchowe ucha środkowego;

staw krzyżowo-biodrowy ˈstaf ˌkʃɨʒɔvɔ‿bʲjɔˈdrɔvɨ n
articulatio sacroiliaca
(anatomia, anatomiczny) staw o niewielkiej ruchomości utworzony przez kość krzyżową i kość biodrową

staw skroniowo-żuchwowy ˈstaf ˌskrɔ̃ɲɔvɔ‿ʒuxˈfɔvɨ n
articulatio temporomandibularis
(anatomia, anatomiczny) dwujamowy, kulisty, sprzężony i symetryczny staw twarzoczaszki;

staw łokciowy ˈstaf wɔcˈʨ̑ɔvɨ n
cubitum
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem;

stawać ˈstavaʨ̑ v
exsisto fio
unosić się w kierunku pionowym

stać staʨ̑ v
stare
(potocznie, potoczny) o penisie: być w stanie erekcji (często z podmiotem domyślnym)
o mechanizmie, silniku: nie pracować, nie działać
o przedmiocie: być ustawionym w taki sposób, że pionowy wymiar jest większy od poziomych
znajdować się w jakimś miejscu
sto stare
o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach

stały ˈstawɨ adj
rectus
niezmieniający się

stek stɛk n
carnis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z kawałka mięsa krojonego w poprzek włókien mięśniowych lub ryby krojonej w poprzek kręgosłupa, zazwyczaj grillowany lub smażony w głębokim oleju;

stela n
stela
(archeologia, archeologiczny) (sztuka) w starożytności wolno stojąca płyta upamiętniająca czyny władcy

stelmach ˈstɛlmax n
raedarius
(dawniej, dawny) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik, który zajmuje się wyrobem kół i innych części wozów, powozów, bryczek, sań itp.

ster stɛr n
gubernaculum gubernāculum
(lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) urządzenie służące do nadania i utrzymania kierunku ruchu statku wodnego lub powietrznego;

sterylizacja n
sterilisatio
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) niszczenie drobnoustrojów i ich zarodników za pomocą czynników fizycznych i chemicznych przeprowadzane w celach antyseptycznych, do konserwacji produktów żywnościowych itp.;
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) pozbawianie płodności (zwykle podczas zabiegu chirurgicznego) przy jednoczesnym zachowaniu czynności hormonalnej gruczołów płciowych

stetoskop n
stethoscopium
(medycyna, medyczny) przyrząd diagnostyczny służący do osłuchiwania pacjenta;

stolarz ˈstɔlaʃ n
lignarius
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący przedmioty z drewna: meble, elementy budowlane itp., osoba zajmująca się stolarstwem;

stolica stɔˈlʲiʦ̑a n
caput
(administracja) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) główne miasto jakiegoś państwa;

stopa ˈstɔpa n
pes
(anatomia, anatomiczny) część ciała tworząca dolny koniec nogi, ograniczona piętą i kostką;
jednostka długości, używana w niektórych krajach;
podstawa czegoś (np. ozdobnej nogi stołu)

stopień ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ n
gradus
każda z części schodów uniesiona do góry

stopień najwyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ najˈvɨʃːɨ n
superlativus
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, oznaczająca największe nasilenie opisywanej przez niego cechy

stopień wyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ ˈvɨʃːɨ n
comparativus
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, określająca natężenie opisywanej przez niego cechy w porównaniu do czegoś

storczyk n
Orchis
(botanika, botaniczny) Orchis L., rodzaj roślin z rodziny storczykowatych
orchis
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju storczyk (1.1)
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny storczykowatych

stos stɔs n
pyra
drewno ułożone do spalenia czegoś lub kogoś; miejsce, na którym dokonuje się ceremonii kremacji ciała zmarłego

stosunek przerywany stɔˈsũnɛk ˌpʃɛrɨˈvãnɨ n
coitus interruptus
(medycyna, medyczny) stosunek płciowy, podczas którego dochodzi do wyjścia członka z pochwy przed wytryskiem nasienia

stosunek płciowy stɔˈsũnɛk ˈpw̥ʨ̑ɔvɨ n
actus sexuales
(fizjologia, fizjologiczny) czynności i zachowania seksualne, w trakcie których dochodzi do fizycznego zbliżenia z użyciem narządów płciowych;

stosunkowo adv
pro ratione
w stosunku do czego lub kogo

stołowy stɔˈwɔvɨ adj
mensalis
dotyczący stołu, związany ze stołem

stożek ˈstɔʒɛk n
conus
(geometria) bryła powstała przez obrót trójkąta prostokątnego wokół jednej z przyprostokątnych;

strach strax n
pavor
(psychologia, psychologiczny) uczucie niepokoju, lęku przed czymś, co może być groźne
terriculum avium
(rolnictwo, rolniczy) kukła uformowana ze starych ubrań, służąca do odstraszania ptaków na polach

straszny ˈstraʃnɨ adj
atrox ater furvus niger nigrans
taki, który wzbudza strach, grozę; jest przerażający, niebezpieczny, okrutny

strażak ˈstraʒak n
vigil ignis siphonarius
osoba szkolona do walki z ogniem;

strażnica n
specula vigilarium
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (architektura, architektoniczny) budynek, niekiedy wysoki, w którym pełni się straż;

strefa ˈstrɛfa n
zona
przestrzeń wydzielona ze względu na pewne cechy odróżniające ją od otoczenia

streszczać ˈstrɛʃʧ̑aʨ̑ v
abbrevio
skracać jakąś wypowiedź lub tekst, zachowując najważniejsze jej elementy, przedstawiać w skondensowanej formie

strojnica włoska n
Graphosoma lineatum
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Graphosoma lineatum Linnaeus, owad z rzędu pluskwiaków;

stromy ˈstrɔ̃mɨ adj
asper
nachylony pod dużym kątem w stosunku do poziomu, podłoża

strona ˈstrɔ̃na n
latus
umowna część czegoś, znajdująca się przy brzegu, krawędzi tego czegoś
pagina
jedna z powierzchni kartki lub innych płaskich przedmiotów, zwykle w książce, gazecie, albumie itp.
pars
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) jedna z osób będąca sygnatariuszem umowy lub występująca jako podmiot w procesie;

strona bierna ˈstrɔ̃na ˈbʲjɛrna n
passivum
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest obiektem czynności, określonej przez orzeczenie;

strona czynna ˈstrɔ̃na ˈʧ̑ɨ̃nːa n
activum
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest wykonawcą czynności;

stront strɔ̃nt n
strontium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sr i liczbie atomowej 38;

struktura strukˈtura n
structura
stały układ i wzajemne relacje elementów stanowiących całość

struna ˈstrũna n
chorda
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naciągnięta sprężysta nić, będąca źródłem dźwięku w instrumentach strunowych;
(sport, sportowy) elastyczna nić z jelit bydlęcych lub z tworzywa sztucznego, używana do wyrobu rakiet tenisowych

struna głosowa n
ligamentum vocale
(anatomia, anatomiczny) drgający element krtani, parzysty organ który wytwarza dźwięki

strunowce n
Chordata
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Chordata Bateson, typ wtóroustych z królestwa zwierząt;

struś struɕ n
struthiocamelus strutio struthio
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak nielotny z rodziny strusiowatych;

strzała ˈsṭʃawa n
sagitta
pocisk przeznaczony do łuku;

strzelec ˈsṭʃɛlɛʦ̑ n
sagittarius
osoba umiejąca się posługiwać bronią palną, łukiem lub inną bronią miotającą
(sport, sportowy) zawodnik specjalizujący się w strzelaniu z ręcznej broni palnej
(wojskowość, wojskowy) żołnierz wyspecjalizowany w strzelaniu

strzemiączko sṭʃɛ̃ˈmʲjɔ̃n͇ʧ̑kɔ n
stapes
(potocznie, potoczny) pasek, taśma lub gumka u dołu spodni, zakładane pod stopę, zapobiegające podciąganiu się nogawki w górę

strzemię ˈsṭʃɛ̃mʲjɛ n
stapes stapia strepa
(hipologia, hipologiczny) parzysta część rzędu końskiego w formie stalowego kabłąka i poprzeczki, służąca do dosiadania wierzchowca i ułatwiająca utrzymanie się w siodle;

strzyżak sarni n
Lipoptena cervi
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lipoptena cervi, gatunek owada z rzędu muchołówek żywiący się krwią;

strzyżyk n
regulus
(ornitologia, ornitologiczny) mały wędrowny ptak z rodziny strzyżyków, podobny do wróbla, zamieszkujący Amerykę Północną i Eurazję

strój struj n
vestitus
określony rodzaj ubioru

stręczycielka n
agagula
kobieta ułatwiająca nierząd

stręczycielstwo n
lenocinium
przestępstwo polegające na nakłanianiu kogoś do nierządu;

strętwa n
Electrophorus electricus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Electrophorus electricus, gatunek słodkowodnej ryby z rodzaju Electrophorus o podłużnym kształcie i zdolności rażenia prądem elektrycznym;

student ˈstudɛ̃nt n
discipula discipulus
osoba, która studiuje na wyższej uczelni;

studium ˈstudʲjũm n
studium
(edukacja, edukacyjny) nazwa uczelni, jej wydziału, a także innej szkoły lub jednostki badawczej albo rodzaj pobieranej nauki

studnia ˈstudʲɲa n
puteus
głęboki otwór w ziemi wraz z urządzeniem do pobierania wody;

stulejka stuˈlɛjka n
phimosis
(medycyna, medyczny) wrodzone zwężenie napletka uniemożliwiające jego ściągnięcie poza żołądź prącia;

stuła n
stola
(kościelny) szata liturgiczna prezbiterów w formie wstęgi sukna;

stwardnienie rozsiane stfardʲˈɲɛ̇̃ɲɛ rɔɕˈːãnɛ n
sclerosis multiplex
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba centralnego układu nerwowego;

stwarzać v
creo
powoływać do istnienia

stwórca n
creator
ktoś, kto coś stworzył (zwykle coś z niczego)

styczeń ˈstɨʧ̑ɛ̃ɲ n
Ianuarius mensis Ianuarius
pierwszy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

stygijski stɨˈɟijsʲci adj
stygios
(poetycki, poetycko) związany ze Styksem, dotyczący Styksu

stygmat ˈstɨɡmat n
stigma
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rana pojawiająca się na ciele mistyków chrześcijańskich przeżywających w ekstazie Mękę Pańską;

styksowy adj
Stygius Stygialis
(mitologia grecka) odnoszący się do Styksu, dotyczący Styksu

styl stɨl n
stilus
rodzaj starożytnego przyrządu do pisania, rylec
(sport, sportowy) ruchy właściwe danej dyscyplinie sportowej
sposób czyjegoś postępowania, zachowania
sposób wyrażania się; sposób mówienia, pisania;
zespół cech charakterystycznych dla danego regionu, epoki itp.

stymulacja n
stimulatio
pobudzanie do aktywności, rozwoju

stypendium stɨˈpɛ̃ndʲjũm n
stipendium
(kościelny) ofiara za odprawienie mszy

stóg stuk n
acervus
(rolnictwo, rolniczy) duży stos siana, rzadziej słomy lub zboża, układany zazwyczaj wokół ustawionego pionowo drąga w kształt stożka lub kopuły

stół stuw n
mensa
(branża meblarka, meblarstwo, meble) mebel z podpartym na nogach blatem, służący zwykle do spożywania posiłków lub pracy;

stąd stɔ̃nt pronoun
hinc
z tego powodu
inde hinc
wyznaczenie miejsca, w którym znajduje się osoba mówiąca, z orientacją na zewnątrz

stęp n
tarsus
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca stopę z golenią;

stłuc stwuʦ̑ v
affrango
zniszczyć jakąś kruchą rzecz, rozbijając ją na kawałki

subkontynent ˌsupkɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
subcontinens
(geografia, geograficzny) ląd wielkich rozmiarów, lecz mniejszy niż kontynent lub stanowiący jego wydzieloną, szczególną część;

substancja supˈstãnʦ̑ʲja n
substantia
(chemia, chemiczny) klasa przedmiotów materialnych, mających w danych warunkach jednakowe właściwości fizyczne i chemiczne, mikroskopowo zaś - identyczną budowę molekularną (cząsteczkową)

subtelność supˈtɛlnɔɕʨ̑ n
subtilitas
cecha tego, co subtelne

subtelny supˈtɛlnɨ adj
subtilis
odznaczający się delikatnością (o człowieku)
taktowny
wnikliwy, biorący pod uwagę szczegóły

subwencja subˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
subventio
pomoc finansowa, dotacja, stypendium

suchogrzybek oprószony n
Xerocomellus pruinatus
(mikologia, mikologiczny) Xerocomellus pruinatus (Fr.) Šutara, gatunek grzyba jadalnego z rodziny borowikowatych;

suchogrzybek złotopory n
Xerocomellus chrysenteron
(mikologia, mikologiczny) Xerocomellus chrysenteron (Bull.) Šutara, gatunek grzyba jadalnego z rodziny borowikowatych;

suchy ˈsuxɨ adj
siccus aridus
nie wilgotny; pozbawiony wilgoci

sudecki suˈdɛʦ̑ʲci adj
sudeticus
związany z Sudetami, dotyczący Sudetów

sufragan n
suffraganeus
(kościelny) biskup diecezji sufragalnej;

suka ˈsuka n
canicula
(zoologia, zoologiczny) samica psa domowego lub innego zwierzęcia psowatego

sukkub n
succubus
(mitologia, mitologiczny) rodzaj mitycznego demona pod postacią pięknej kobiety kuszącego erotycznie mężczyzn we śnie;

sum sũm n
silurus
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża ryba drapieżna z charakterystycznymi wąsami;

sumak ˈsũmak n
Rhus
(botanika, botaniczny) Rhus, rodzaj roślin należący do rodziny nanerczowatych i obejmujący ok. 250 gatunków;

sumienie sũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
conscientia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wewnętrzne odczucie pozwalające rozróżniać dobro i zło;

sumienność n
religio
cecha osoby, która rzetelnie wypełnia swoje obowiązki

surowica n
serum
(biologia, biologiczny) przesącz osocza krwi

surowy suˈrɔvɨ adj
asper
taki, który bezwzględnie wymaga wykonania jakiejś czynności, przestrzegania jakichś zasad, nieuznający sprzeciwu, wymagający, bezwzględny, niewyrozumiały; także będący wyrazem tej cechy

sursum corda ˈsursũm ˈkɔrda interjection
sursum corda
(książkowy) nie traćcie ducha!; (dosłownie) w górę serca!

suspensa n
suspensio
(kościelny) kara stosowana wobec duchownych, polegająca na zakazie lub ograniczeniu możliwości pełnienia czynności przynależnych z racji stanu lub funkcji;

susza ˈsuʃa n
siccitās
długotrwały okres bez opadów atmosferycznych;

sutek ˈsutɛk n
papilla
(anatomia, anatomiczny) gruczoł mlekowy ssaków,

swastyka sfasˈtɨka ˈsfastɨka n
crux gammata svastica
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niemiecki emblemat narodowosocjalistyczny i neonazistowski w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) wielokulturowy symbol szczęścia zwykle w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach;

swój sfuj pronoun
suus
należący do wykonawcy czynności

sycera n
sicera
(biblijny) (spożywczy) mocny napój alkoholowy z daktyli lub innych produktów;

sylaba sɨˈlaba n
syllaba
(językoznawstwo, językoznawczy) część wyrazu lub wyraz zawierające zwykle jedną samogłoskę lub dyftong, wymawiane jako całość; jednostka mowy, zwykle dłuższa niż jedna głoska i krótsza niż wyraz;

sylabariusz n
syllabarium
(językoznawstwo, językoznawczy) system pisma, w którym znaki odpowiadają zgłoskom (sylabom), a nie pojedynczym głoskom

sylogizm n
syllogismus
(logika, logiczny) wnioskowanie z dwóch przesłanek, które łączy jedno wspólne pojęcie;

symbioza n
symbiosis
(biologia, biologiczny) współżycie dwóch różnych gatunków przynoszące im korzyści

symbol ˈsɨ̃mbɔl n
signum omen
znak graficzny odpowiadający jakiemuś pojęciu

symetria sɨ̃ˈmɛtrʲja n
symmetria
(matematyka, matematyczny) właściwość figury, bryły lub ogólnie dowolnego obiektu matematycznego, polegająca na tym, iż istnieje należące do pewnej zadanej klasy przekształcenie niebędące identycznością, które odwzorowuje dany obiekt na niego samego;

symfonia sɨ̃w̃ˈfɔ̃ɲja n
symphonia
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dużych rozmiarów utwór na orkiestrę; w klasycznym kształcie zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy;

symonia n
simonia
(historia, historyczny, historycznie) praktyka sprzedawania i kupowania godności, urzędów i dóbr w czasach średniowiecza;

syn sɨ̃n n
filius natus
dziecko płci męskiej (w stosunku do rodziców);

synagoga ˌsɨ̃naˈɡɔɡa n
synagoga
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowski dom modlitw;

syncytium n
syncytium
(biologia, biologiczny) komórka zawierająca wiele jąder komórkowych, powstała poprzez połączenie się pojedynczych komórek jednojądrowych;

synod ˈsɨ̃nɔt n
synodus
(administracja) (kościelny) w prawosławiu: stała rada biskupów
(administracja) (kościelny) zebranie przedstawicieli duchowieństwa i świeckich w kościołach chrześcijańskich

synogarlica n
Streptopelia risoria
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia risoria, gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych

synonim sɨ̃ˈnɔ̃ɲĩm n
synonymum
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu lub o podobnym znaczeniu; bliskoznacznik

synonimia n
synonymia
(językoznawstwo, językoznawczy) bliskoznaczność wyrazów

synowa sɨ̃ˈnɔva n
nurus
żona syna

synowektomia ˌsɨ̃nɔvɛkˈtɔ̃mʲja n
synovectomia
(medycyna, medyczny) wycięcie błony maziowej;

sypialnia sɨˈpʲjalʲɲa n
cubiculum
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) pokój służący do spania

syrena sɨˈrɛ̃na n
sirena
(mitologia, mitologiczny) stworzenie mityczne, początkowo pół kobieta, pół ptak, później pół kobieta, pół ryba; także bohaterka baśni i legend;

syrop ˈsɨrɔp n
sirupus
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) roztwór leku w wodzie gęstością i smakiem przypominający syrop (1.1)
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, bardzo słodki i lepki roztwór cukru, zagęszczony sok

system ˈsɨstɛ̃m n
systema
układ urządzeń współpracujących ze sobą;

system operacyjny ˈsɨstɛ̃m ˌɔpɛraˈʦ̑ɨjnɨ n
systema operationis
(informatyka, informatyczny) najbardziej podstawowe oprogramowanie komputera umożliwiające zarządzanie zasobami, sprzętem oraz komunikację z użytkownikiem;

sytuacja ˌsɨtuˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
status
zespół okoliczności, stan, w którym ktoś lub coś się znajduje lub coś się dzieje

szabat ˈʃabat n
sabbatum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) ostatni (siódmy) dzień każdego tygodnia, obchodzony jako dzień święty;

szachrajstwo n
nundinatio
(potocznie, potoczny) (zobacz) oszustwo

szachy ˈʃaxɨ n
latrunculi scacci
(szachy, pojęcie szachowe) gra dwuosobowa, w której gracze wykonują na przemian ruchy bierkami na czarno-białej planszy;

szacunek ʃaˈʦ̑ũnɛk n
respectus observantia
cześć, poważanie dla kogoś lub czegoś

szafa ˈʃafa n
armarium
mebel używany do przechowywania różnych przedmiotów;

szafarka n
epista epistata
kobieta, rzadziej rzecz lub zjawisko, rozdająca coś lub zawiadująca czymś

szafir ˈʃafʲir n
sapphirus sapphīrus
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny oszlifowany z szafiru (1.1) mineralnego
(mineralogia, mineralogiczny) niebieska odmiana korundu;

szafirek armeński n
Muscari armeniacum
(botanika, botaniczny) Muscari armeniacum, gatunek rośliny cebulowej z rodziny szparagowatych;

szafka ˈʃafka n
cista
mała szafa

szafran ˈʃafrãn n
safranum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa otrzymywana z wysuszonych pręcików lub słupków krokusów

szakal ˈʃakal n
thos
(zoologia, zoologiczny) kilka gatunków z rodzaju Canis, drapieżnik podobny do wilka, lecz od niego mniejszy;

szakal złocisty n
Canis aureus
(zoologia, zoologiczny) Canis aureus, gatunek ssaka z rodziny psowatych;

szakłak pospolity n
Rhamnus cathartica
(botanika, botaniczny) Rhamnus cathartica L., gatunek pospolitego krzewu lub drzewa z rodziny szakłakowatych, o własnościach leczniczych i trujących;

szal ʃal n
velum
prostokątny wyrób włókienniczy owijany wokół szyi i ramion

szalet n
forica
domek górski, domek alpejski

szampon ˈʃãmpɔ̃n n
capitilavium
płynny środek do mycia włosów lub sierści;

szanta n
Marrubium
(systematyka) (botanika, botaniczny) Marrubium L., rodzaj bylin z rodziny jasnotowatych;

szarańcza ʃaˈrãj̃n͇ʧ̑a n
locusta
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający konika polnego, szkodnik upraw;

szarotka alpejska n
Leontopodium nivale
(systematyka) (botanika, botaniczny) Leontopodium nivale Huet, gatunek rośliny z rodziny astrowatych, występujący w wysokich górach;

szary ˈʃarɨ adj
cinereus
w kolorze pośrednim między czarnym a białym

szarłat zwisły n
Amaranthus caudatus
(botanika, botaniczny) Amaranthus caudatus, gatunek rośliny z rodziny szarłatowatych;

szałwia ˈʃawvʲja n
salvia
(botanika, botaniczny) Salvia, rodzaj roślin zielnych, półkrzewów i krzewów z rodziny jasnowatych;

szczaw ʃʧ̑af n
rumex lapathum
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju Rumex L.;

szczególnie ʃʧ̑ɛˈɡulʲɲɛ adv
maxime
w sposób szczególny, specjalny, w większym stopniu

szczekać ˈʃʧ̑ɛkaʨ̑ v
latro
(zoologia, zoologiczny) o psie, lisie, szakalu: wydawać krótki, urywany głos

szczelinowy adj
fricativus
(językoznawstwo, językoznawczy) wymawiany przy znacznym zbliżeniu narządów mowy, ale bez ich zwarcia

szczeżuja wielka n
Anodonta cygnea
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Anodonta cygnea L., gatunek małża z rodziny skójkowatych;

szczupak ˈʃʧ̑upak n
lucius
(ichtiologia, ichtiologiczny) długa ryba drapieżna;

szczur ʃʧ̑ur n
mus rattus Rattus norvegicus
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny myszowatych;

szczwół plamisty n
Conium maculatum
(botanika, botaniczny) Conium maculatum L., gatunek trującej rośliny dwuletniej z rodziny selerowatych;

szczygieł ˈʃʧ̑ɨɟɛw n
carduelis
(ornitologia, ornitologiczny) mały i barwny ptak eurazjatycki;

szczęka ˈʃʧ̑ɛ̃ŋka n
maxilla
kość czaszki (górna nieruchoma i dolna ruchoma), w której osadzone są zęby

szczęście ˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ɛ n
felicitas
uczucie radości i zadowolenia
fortuna
powodzenie w jakichś działaniach, pomyślny zbieg okoliczności

szczęśliwego Nowego Roku ˌʃʧ̑ɛ̃w̃ɕlʲiˈvɛɡɔ nɔˈvɛɡɔ ˈrɔku interjection
felix sit annus novus
…używana do życzenia komuś pomyślnego rozpoczynającego się roku

szczęśliwej drogi interjection
bonum cursum
życzenie dobrego i bezpiecznego podróżowania

szczęśliwy ʃʧ̑ɛ̃w̃ɕˈlʲivɨ adj
felix
odczuwający szczęście
przynoszący szczęście

szept n
susurrus
bezdźwięczny, cichy głos, słyszany tylko z bliska

szeregiem adv
subsequenter
kolejno, jeden za drugim

szeroki ʃɛˈrɔci adj
latus
mający określony wymiar poprzeczny

szerokość ʃɛˈrɔkɔɕʨ̑ n
latitudo
poprzeczny wymiar obiektu

szerokość geograficzna ʃɛˈrɔkɔʑʥ̑ ˌɡɛɔɡraˈfʲiʧ̑na n
latitudo
(geografia, geograficzny) jedna ze współrzędnych geograficznych - kąt pomiędzy lokalną osią pionu a płaszczyzną równika;

szerszeń ˈʃɛrʃɛ̃ɲ n
crabro
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) większy od osy owad drapieżny;

szew ʃɛf n
raphe
(anatomia, anatomiczny) łącznotkankowe pasma, stanowiące miejsca przyczepu symetrycznych mięśni
sutura
(anatomia, anatomiczny) nieruchome połączenie kości przy pomocy bardzo krótkich włókien łącznotkankowych;
miejsce zszycia dwóch fragmentów tkaniny

szewc ʃɛfʦ̑ n
sutor calceolarius
(rzemiosło, rzemieślniczy) człowiek, który ręcznie robi i naprawia buty;

szewnica n
spilosoma
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z gatunku szewnica miętówka

szewnica miętówka n
Spilosoma lubricipeda
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z gatunku szewnica miętówka (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Spilosoma lubricipeda Linnaeus, gatunek motyla z rodziny mrocznicowatych;

sześcian ˈʃɛɕʨ̑ãn n
cubus
(geometria) prostopadłościan, którego każda ze ścian jest kwadratem;
(matematyka, matematyczny) wynik podniesienia do trzeciej potęgi;

sześć ʃɛɕʨ̑ cardinalNumeral
sex
liczba 6

szkaplerz ˈʃkaplɛʃ n
scapulare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część stroju zakonnego, prostokątny płat sukna z otworem, nakładany przez głowę na habit
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dwa małe kawałki sukna z wyszytym imieniem Matki Boskiej lub Chrystusa, połączone tasiemkami, noszone na piersiach, pod ubraniem, przez członków bractw religijnych lub osoby świeckie
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) medalik z wizerunkiem Matki Boskiej

szkaradnie adv
foede infamiter
ze szkaradnością, wstrętnie

szkarłat n
coccum
szkarłatny kolor
szkarłatna tkanina, ubiór z takiej tkaniny

szkarłatny ʃkarˈwatnɨ adj
coccinus coccineus
(książkowy) mający kolor ciemnoczerwony, taki jak kolor szkarłatu, podobny do koloru krwi

szkielet ˈʃʲcɛlɛt n
sceletus skeleton
(anatomia, anatomiczny) ogół kości w danym organizmie;

szkliwo ˈʃklʲivɔ n
enamelum
(anatomia, anatomiczny) twarda tkanka łączna pokrywająca koronę zęba;

szkoda ˈʃkɔda n
noxa
krzywda, strata

szkorbut n
scorbutus
(medycyna, medyczny) ostra postać awitaminozy wywołanej brakiem witaminy C;

szkoła ˈʃkɔwa n
schola ludus collegium
(edukacja, edukacyjny) instytucja edukacyjna;

szkło ʃkwɔ n
vitrum hyalus
twardy, kruchy i przezroczysty materiał produkowany głównie z krzemionki;

szlachetny ʃlaˈxɛtnɨ adj
nobilis
taki, który postępuje dobrze, uczciwie, w sposób wspaniałomyślny, prawy, sprawiedliwy, bezinteresowny

szmaragd ˈʃmarakt n
smaragdus prasinus
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) przezroczysta odmiana berylu barwy zielonej;

szmatka n
pannulus
mała szmata

szmer sercowy ˈʃmɛr sɛrˈʦ̑ɔvɨ n
strepitus cordis
(medycyna, medyczny) zjawisko akustyczne spowodowane przejściem przepływu strumienia krwi z warstwowego w turbulentny

szop ʃɔp n
procyon
(zoologia, zoologiczny) Procyon, rodzaj ssaka z rodziny szopowatych;

szorstki ˈʃɔrstʲci adj
asper
mający niegładką, chropawą powierzchnię
o człowieku: przykry, nieprzyjemny w obejściu
o dźwiękach, odgłosach: nieczysty, brzmiący przenikliwie

szpak ʃpak n
sturnus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki i ciemny, prawie czarny ptak;

szparag ˈʃparak n
asparagus
(botanika, botaniczny) Asparagus L., rodzaj roślin o długich pędach i łuskowatych listkach;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalny pęd szparaga lekarskiego

szpatułka n
spatula depressor lingualis rutabulum
(medycyna, medyczny) podłużna i wąska płytka do uciskania języka w trakcie badania jamy ustnej i gardła

szpiczak n
myeloma
(medycyna, medyczny) rodzaj nowotworu układu krwiotwórczego;

szpieg ʃpʲjɛk n
speculator
osoba zajmująca się szpiegostwem;

szpik ʃpʲik n
medulla ossium
(biologia, biologiczny) miękka, silnie ukrwiona, mająca gąbczastą konsystencję tkanka znajdująca się wewnątrz kości;

szpinak ˈʃpʲĩnak n
Spinacia
(botanika, botaniczny) Spinacia, rodzaj roślin z rodziny komosowatych;
spinacia
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) Spinacia oleracea, szpinak warzywny, roślina warzywna o podłużnych, szpiczastych liściach

szpital ˈʃpʲital n
valetudinarium nosocomium
(medycyna, medyczny) zakład lecznictwa zamkniętego służący badaniu i leczeniu pacjentów wymagających hospitalizacji;

szpon ʃpɔ̃n n
unguis
(ornitologia, ornitologiczny) ostry, zakrzywiony pazur ptaków drapieżnych;

szron ʃrɔ̃n n
pruina
warstwa kryształków lodu powstałych z zamarzającej pary wodnej osadzająca się na przedmiotach;

sztandar ˈʃtãndar n
vexillum
chorągiew, która jest symbolem organizacji, związku lub narodu;

sztuczny ˈʃtuʧ̑nɨ adj
artificialis
imitujący coś naturalnego, wytworzony przez człowieka

sztuka ˈʃtuka n
ars
(sztuka) twórczość artystyczna
umiejętność wymagająca szczególnych zdolności

szubienica ˌʃubʲjɛ̇̃ˈɲiʦ̑a n
arbor gabalus patibulum
konstrukcja służąca do wykonywania kary śmierci przez powieszenie;

szukam człowieka ˈʃukãm ʧ̑wɔˈvʲjɛka idiom
hominem quaero
zawołanie wyrażające niewiarę w znalezienie prawdziwego człowieka wśród ludzi

szukać ˈʃukaʨ̑ v
quaero
podejmować działanie w celu odnalezienia kogoś lub czegoś, próbować znaleźć

szum uszny n
tinnitus auris
(medycyna, medyczny) subiektywne, przykre doznanie dźwiękowe odczuwane w uszach lub w głowa z przyczyn wewnętrznych;

szumieć ˈʃũmʲjɛ̇ʨ̑ v
affremo
powodować szum

szumowina ˌʃũmɔˈvʲĩna n
faeculentia
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) piana zbierająca się na powierzchni gotowanych płynów

szwagierka ʃfaˈɟɛrka n
glos
siostra żony lub męża

szwedzki ˈʃfɛʦ̑ʲci n
lingua Suecica
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Szwecji;

szybki ˈʃɨpʲci adj
rapidus
poruszający, odbywający się z dużą prędkością

szybko ˈʃɨpkɔ adv
celeriter
z dużą prędkością

szybkość ˈʃɨpkɔɕʨ̑ n
celeritas
cecha charakteryzująca obiekty poruszające się szybko lub dziejące się szybko
(fizyka, fizyczny) wartość skalarna charakteryzująca ruch i prędkość;

szybowiec ʃɨˈbɔvʲjɛʦ̑ n
aëronavis velivola
(lotnictwo, lotniczy) samolot bez własnego napędu, utrzymujący się dzięki wstępującym prądom powietrza oddziałującym na skrzydła;

szyderca n
risor
człowiek szydzący z kogoś lub czegoś

szydło ˈʃɨdwɔ n
subula
ostry kolec na trzonku;

szyja ˈʃɨja n
collum
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca głowę z korpusem

szyjka macicy ˈʃɨjka maˈʨ̑iʦ̑ɨ n
cervix uteri
(anatomia, anatomiczny) dolna część mięśniówki macicy łącząca pochwę z jamą macicy;

szynk n
meraria
(przestarzałe, przestarzały) (gastronomia) miejsce sprzedaży i degustacji napojów alkoholowych;

szynka ˈʃɨ̃nka n
perna
(spożywczy) tylna część półtuszy wieprzowej będąca surowcem do produkcji wędlin;

szynszyla ʃɨ̃w̃ˈʃɨla n
chinchilla
(zoologia, zoologiczny) Chinchilla, gryzoń pochodzący z Ameryki Południowej, o bardzo gęstym futrze; w domyśle: szynszyla mała;

szynszyla mała ʃɨ̃w̃ˈʃɨla ˈmawa n
Chinchilla lanigera
(zoologia, zoologiczny) Chinchilla lanigera, zwierzę z rodziny szynszylowatych;

szypułka ʃɨˈpuwka n
pedicellus pedunculus
(botanika, botaniczny) łodyżka, na której osadzony jest owoc lub kwiat;

szyć ʃɨʨ̑ v
suo
robić ubrania

szósty ˈʃustɨ adj
sextus
od 6

sód sut n
natrium sodium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Na i liczbie atomowej 11;

sól sul n
sal
(spożywczy) chlorek sodu
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, pochodny kwasowi, zawierający co najmniej jeden atom metalu w cząsteczce;

sąd sɔ̃nt n
iudicium tribunal
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja, która zajmuje się rozstrzyganiem sporów albo orzekaniem o winie lub niewinności zgodnie z obowiązującym prawem

sąsiad ˈsɔ̃w̃ɕat n
adcola
osoba, której dom / mieszkanie jest blisko czyjegoś domu / mieszkania

sędzia ˈsɛ̃ɲʥ̑a n
iudex
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która wydaje wyroki w sądzie;

sękaty sɛ̃ŋˈkatɨ adj
nodosus geniculatus geniculosus nodabilis
pokryty sękami

sęp sɛ̃mp n
vultur
(ornitologia, ornitologiczny) padlinożerny ptak o szerokich skrzydłach i niemal nagiej głowie i szyi;

słabo ˈswabɔ adv
debiliter
z niewielką siłą

słabość ˈswabɔɕʨ̑ n
debilitas
odczucie osłabienia, braku sił fizycznych lub psychicznych

słaby ˈswabɨ adj
invalidus debilis
posiadający niewielką siłę fizyczną

sława ˈswava n
gloria
wielki rozgłos

sławny ˈswavnɨ adj
famosus
taki, który ma sławę, rozgłos; jest znany wielu osobom

słodki ˈswɔtʲci adj
dulcis
mający smak cukru
wywołujący miłe uczucie

słodownia n
braseatorium
wydział produkcyjny w browarze lub gorzelni
zakład lub pomieszczenie, w którym wytwarza się słód

słodownik n
braseator
pracownik słodowni

słodzik ˈswɔʥ̑ik n
dulcedo
(spożywczy) słodka substancja używana do słodzenia żywności zamiast cukru;

słoma ˈswɔ̃ma n
palea stramentum
(rolnictwo, rolniczy) łodygi i liście dojrzałych zbóż po wymłóceniu ziarna;

słonecznik swɔ̃ˈnɛʧ̑ʲɲik n
Helianthus
(botanika, botaniczny) Helianthus L., rodzaj roślin;

słonecznik zwyczajny n
Helianthus annuus
(botanika, botaniczny) Helianthus annuus L., gatunek rośliny z rodziny astrowatych, uprawianej w wielu rejonach świata;

słoneczny swɔ̃ˈnɛʧ̑nɨ adj
apricus
pełen słońca
solaris
związany ze słońcem

słonina swɔ̃ˈɲĩna n
arvina
(spożywczy) produkt spożywczy wytwarzany z podskórnego tłuszczu z boków i grzbietu świń;

słoniowacizna n
elephantiasis
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na nasilonym obrzęku kończyn na skutek utrudnionego odpływu chłonki (limfy);

słowacki swɔˈvaʦ̑ʲci adj
slovachus
związany ze Słowacją lub Słowakami, dotyczący Słowacji lub Słowaków

słowik ˈswɔvʲik n
Luscinia luscinia
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia, rodzaj małych ptaków śpiewających z rodziny muchołówek;
luscinia
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju słowik (1.1)

słowik rdzawy ˈswɔvʲik ˈrʣ̑avɨ n
Luscinia megarhynchos
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia megarhynchos, gatunek małego ptaka śpiewającego z rodziny muchołówek występującego w południowo-zachodniej Polsce;

słownik ˈswɔvʲɲik n
dictionarium
zbiór słów, pojęć z pewnej dziedziny, wszystkich lub dobranych wg jakiejś metody, wraz z ich skrótowymi opisami;
spis słów z tłumaczeniami na inny język

słowo ˈswɔvɔ n
verbum vocabulum
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku;
obietnica, przyrzeczenie

słoń swɔ̃ɲ n
elephantus elephas barrus
(zoologia, zoologiczny) duży, roślinożerny ssak lądowy z chwytną trąbą

słońce ˈswɔ̃j̃nʦ̑ɛ n
sol
Słońce widziane jako tarcza na niebie
(astronomia, astronomiczny) główna gwiazda w układzie planetarnym, źródło światła i ciepła pojawiające się na niebie
(przenośnie, przenośnia) światło wysyłane przez słońce (1.1); blask słoneczny

słuch swux n
auditus
jeden ze zmysłów, który odbiera dźwięki;

słuchać ˈswuxaʨ̑ v
ausculto audio exaudio
odbierać dźwięk za pośrednictwem narządu słuchu

sługa ˈswuɡa n
minister servus
(dawniej, dawny) osoba, która usługuje

słuszność n
aequitas
trafny, właściwy pogląd czy sprawa

służalczy adj
adulatorius
poddający się bezkrytycznie czyimś poleceniom lub świadczący o tym

służba ˈswuʒba n
servitium
osoby wynajęte do służenia lub zobowiązane do tego (np. z powodu pochodzenia)

służyć ˈswuʒɨʨ̑ v
do
dawać, ofiarować coś
servo
być czyimś sługą

służący swuˈʒɔ̃nʦ̑ɨ n
famulus
osoba, która komuś służy, zajmuje się czyimś domem za wynagrodzeniem

słyszeć ˈswɨʃɛʨ̑ v
audio audire
(fizjologia, fizjologiczny) odbierać dźwięk za pomocą zmysłu słuchu

słód n
brasea
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) kiełkujące i wysuszone ziarna zbóż, zazwyczaj jęczmienia, podstawowy surowiec w piwowarstwie;

ta ta pronoun
ea
zaimek wskazujący, rodzaj żeński

tabletka taˈblɛtka n
tabuletta
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) porcja sprasowanego proszku, najczęściej leku, zwykle w postaci małego krążka

tablica rejestracyjna taˈblʲiʦ̑a ˌrɛjɛstraˈʦ̑ɨjna n
nota autocineti
tablica zawierająca unikalny numer umożliwiający identyfikację pojazdu;

tachykardia ˌtaxɨˈkardʲja n
tachycardia
(medycyna, medyczny) szybka czynność rytmu serca

tafa ˈtafa n
Phascogale tapoatafa
drapieżny torbacz z rodziny niełazów, występujący w Australii

tajemnica ˌtajɛ̃mʲˈɲiʦ̑a n
arcanum secretum
wiadomość poufna, przeznaczona dla niektórych osób lub całkowicie skryta

tajemniczy ˌtajɛ̃mʲˈɲiʧ̑ɨ adj
arcanus mysterius
zagadkowy i trudny do zrozumienia

tak tak adv
tam
używany do podkreślania cechy przymiotnika
używany do podkreślania cechy przysłówka

tak tak particle
sic ita
wyraz służący do udzielania odpowiedzi twierdzącej na pytanie zaczęte od słowa czy; potwierdzenie czegoś

tak zwany ˈtaɡ ˈzvãnɨ adj
nuncupativus
…używana przy wprowadzaniu nowego terminu lub gdy jest on nie do końca znany

taki ˈtaci pronoun
talis
…do zastąpienia przymiotnika znanego z kontekstu
…do podkreślenia zwrotu, który będzie omówiony w zdaniu podrzędnym
…podczas porównywania rzeczowników, do wyrażenia ich identyczności
ut
…do wzmocnienia przymiotnika

tal tal n
thallium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tl i liczbie atomowej 81; lekki, srebrzysty metal o dużej reaktywności i właściwościach toksycznych;

talasemia ˌtalaˈsɛ̃mʲja n
thalassaemia
(medycyna, medyczny) choroba krwi polegająca na zaburzeniach syntezy hemoglobiny;

talerz ˈtalɛʃ n
catinus lanx
płaskie, okrągłe naczynie, z którego je się posiłki;

tam tãm pronoun
ibi illic
…wskazujący miejsce inne od miejsca, w którym znajduje się mówiący

tamaryndowiec n
Tamarindus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tamarindus, monotypowy rodzaj drzew z rodziny bobowatych

tamaryndowiec indyjski n
Tamarindus indica
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tamarindus indica, gatunek tropikalnych drzew z monotypowego rodzaju tamaryndowiec, pochodzących ze wschodniej Afryki;

tamilski adj
tamulicus
dotyczący Tamilów

tamten ˈtãmtɛ̃n pronoun
ille illa illud
obiekt bardziej odległy w przestrzeni lub czasie niż ten, który jest bliżej (tu)

tamtędy tãmˈtɛ̃ndɨ pronoun
eadem
tamtą drogą (daleką od osoby wskazującej)

tancerz ˈtãnʦ̑ɛʃ n
saltator
(choreografia, choreograficzny) osoba, której zawód polega na tańczeniu

tani ˈtãɲi adj
vilis
mający niską cenę, niewymagający dużych nakładów finansowych
niewiele wart

taniec ˈtãɲɛʦ̑ n
saltatio
(choreografia, choreograficzny) zespół ruchów wykonywany zwykle w rytm muzyki, zazwyczaj w parze z inną osobą, ale także indywidualnie lub w większej grupie osób;

tantal ˈtãntal n
tantalum tantalium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ta i liczbie atomowej 73;

taran n
aries
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) machina oblężnicza z ciężką kłodą do kruszenia murów i rozbijania bram;

tarcie ˈtarʲʨ̑ɛ n
frictio
(fizyka, fizyczny) rozpraszanie energii wskutek dotykania się dwóch ciał podczas ich względnego ruchu

tarcza ˈtarʧ̑a n
scutum
(geologia, geologiczny) rozległy, zazwyczaj lekko wypukły i mający tendencje do podnoszenia się, obszar skał krystalicznych
scutum scutus
(wojskowość, wojskowy) obronna część uzbrojenia

tarczka n
scutellum
(zoologia, zoologiczny) element pancerzyka owadów, wchodzący w skład grzbietowej części tułowia;
tarsus
(anatomia, anatomiczny) spłaszczony twór stanowiący szkielet powieki i główny element osłony oka;

tarczownik n
armiger
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) piechur osłaniający swą tarczą innych żołnierzy

tata ˈtata n
tata
(potocznie, potoczny) ojciec

tatarski taˈtarsʲci adj
tataricus
związany z Tatarami

tawerna taˈvɛrna n
taberna
(książkowy) knajpa portowa

tańczyć ˈtãj̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
salto ballo balo tripudio
(choreografia, choreograficzny) poruszać się rytmicznie w takt muzyki, wykonywać taniec

tchawica txaˈvʲiʦ̑a n
trachea trachia
(anatomia, anatomiczny) narząd układu oddechowego, sprężysta cewa stanowiąca przedłużenie krtani i zapewniająca dopływ powietrza do płuc;

tchórz zwyczajny n
Mustela putorius
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius, gatunek małego, drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych;

teatr ˈtɛatr̥ n
theatrum
(architektura, architektoniczny) budynek teatru (1.2);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dziedzina sztuki, w której utwory są przedstawiane publiczności przez aktorów odgrywających role według scenariusza (dramatu);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) instytucja, która odgrywa (wystawia) takie przedstawienia; ogół osób (zwykle: aktorów) zatrudnionych w tej instytucji
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, w której ludzie zachowują się w dziwny, niespotykany, niecodzienny sposób

teatr anatomiczny n
theatrum anatomicum
(historia, historyczny, historycznie) (medycyna, medyczny) amfiteatralna sala do pokazów sekcji zwłok przeprowadzanych dawniej w celu nauki anatomii;

tebański adj
Thebanus
odnoszący się do Teb, związany z Tebami (greckimi lub egipskimi)

technet ˈtɛxnɛt n
technetium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tc i liczbie atomowej 43;

technika ˈtɛxʲɲika n
technologia
dziedzina działalności, obejmująca wytwarzanie zjawisk i przedmiotów nie występujących naturalnie w przyrodzie;

technologia ˌtɛxnɔˈlɔɟja n
technologia
dziedzina wiedzy zajmująca się procesami produkcji lub przetwarzania
proces wytwarzania lub przetwarzania czegoś

teizm ˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
theismus
wiara w jednego Boga transcendentnego, osobowego stwórcę świata, stale wpływającego na jego losy;

tekodontozaur n
Thecodontosaurus
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) Thecodontosaurus Morris, rodzaj prozauropoda z rodziny tekodontozaurów;
thecodontosaurus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rodzaju tekodontozaurów (1.1)

tekst tɛkst n
scriptum textus
ciąg słów i zdań wyrażający określoną treść

telefon tɛˈlɛfɔ̃n n
telephonum telephonium
(telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) aparat umożliwiający prowadzenie rozmów;

telefoniczny ˌtɛlɛfɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
telephonicus
charakterystyczny dla telefonu, związany tematycznie z telefonem, dotyczący telefonu
wykonany za pomocą lub pośrednictwem telefonu

telegraf tɛˈlɛɡraf n
tēlegraphum
(telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) urządzenie do przekazywania informacji, przeważnie tekstowych, na odległość;

telepatia ˌtɛlɛˈpatʲja n
telepathia
(ezoteryka) rzekoma zdolność do porozumiewania się, przekazując myśli na odległość;

teleskop tɛˈlɛskɔp n
telescopium
(optyka, optyczny) (astronomia, astronomiczny) przyrząd astronomiczny używany do obserwacji nieba;

telewizja ˌtɛlɛˈvʲizʲja n
televisio
metoda przekazywania ruchomego obrazu oraz dźwięku na odległość;

tellur ˈtɛlːur n
tellurium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 52; kruchy, srebrzystobiały półmetal o właściwościach trujących;

temat ˈtɛ̃mat n
thema
główna myśl lub przedmiot rozmowy, pracy lub dzieła

temperatura ˌtɛ̃mpɛraˈtura n
temperatura
(potocznie, potoczny) gorączka
temperatura temperies
(fizyka, fizyczny) miara nagrzania ciał;
wartość temperatury (1.1) w przyjętej skali

ten tɛ̃n pronoun
hic
…na przedmiot, zwierzę, osobę lub pojęcie znajdujące się blisko mówiącego

teodozjański adj
Theodosianus
związany z osobą o imieniu Teodozjusz, jak np. cesarze rzymscy Teodozjusz I i Teodozjusz II

teofania ˌtɛɔˈfãɲja n
theophania
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pojedynczy akt objawienia się Boga w świecie; ukazanie się Boga w nadzwyczajnym znaku;

teologia ˌtɛɔˈlɔɟja n
theologia
(potocznie, potoczny) wydział lub kierunek na uczelni obejmujący studia w dziedzinie teologii (1.1)
(teologia, teologiczny) teoretyczna podbudowa jakiejś religii, zwłaszcza w odniesieniu do religii uznających istnienie Boga (bogów);

teraz ˈtɛras adv
nunc iam
w tej chwili, obecnie

teraźniejszość n
praesentia
czas obecny; to, co dzieje się teraz

terb tɛrp n
terbium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tb i liczbie atomowej 65;

teren ˈtɛrɛ̃n n
humus
pewien określony obszar ziemi

termin ˈtɛrmʲĩn n
terminus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie lub wyraz o specyficznym znaczeniu

termometr tɛrˈmɔ̃mɛtr̥ n
thermometrum
przyrząd do pomiaru temperatury;

terrorysta ˌtɛrːɔˈrɨsta n
terrorista
człowiek dokonujący aktu terrorystycznego, siejący terror, terroryzujący

terroryzm tɛrˈːɔrɨsm̥ n
tromocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) użycie przemocy przez osobę lub grupę z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie ustępstw;

terytorium ˌtɛrɨˈtɔrʲjũm n
territorium
(geografia, geograficzny) (administracja) obszar w określonych granicach;

testament tɛˈstãmɛ̃nt n
testamentum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym człowiek określa, co po jego śmierci należy zrobić z jego majątkiem;

tetrahydrobiopteryna n
tetrahydrobiopterinum
(biochemia, biochemiczny) kofaktor niektórych enzymów (głównie hydroksylaz aminokwasów aromatycznych) uczestniczący w konwersji aminokwasów do prekursorów neuroprzekaźników

tetrakozaktyd ˌtɛtrakɔˈzaktɨt n
tetracosactidum
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczny hormon, analog ludzkiej kortykotropiny

teutoburski adj
teutoburgiensis
związany z Teutbergiem (Teutburgiem); dotyczący Teutbergu (Teutburga)

teutoński adj
teutonicus
(historia, historyczny, historycznie) związany z Teutonami

teściowa tɛɕˈʨ̑ɔva n
socrus
matka żony lub męża

teść tɛɕʨ̑ n
socer patraster
ojciec żony lub męża

tibia n
tibia
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (starożytność) starorzymski flet

tkanina tkãˈɲĩna n
textus
(włókiennictwo) płaski wyrób włókienniczy ze splecionych nitek wątku i osnowy;

tkanka ˈtkãnka n
textum tela
(biologia, biologiczny) zespół komórek o podobnych cechach i funkcjach;

tkanka tłuszczowa ˈtkãnka twuʃˈʧ̑ɔva n
textus adiposus
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) tkanka łączna zlokalizowana głównie w warstwie podskórnej, zbudowana w większości z komórek tłuszczowych (adipocytów) o wnętrzu wypełnionym kroplą tłuszczu;

tkać tkaʨ̑ v
texere
sporządzać tkaninę

tlen tlɛ̃n n
oxygenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu O i liczbie atomowej 8;

tlenek węgla ˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
monoxidum carbonii monoxidum carbonis
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny i bezwonny gaz o silnych właściwościach toksycznych;

to tɔ pronoun
id
…wskazujący, rodzaj nijaki
…występujący w funkcji podmiotu

to jest
id est
wprowadza wyjaśnienie dla wcześniejszych treści

toast ˈtɔast n
tosta
(książkowy) krótka przemowa podczas przyjęcia wygłaszana w celu złożenia życzeń pomyślności, gratulacji itp., podczas której zazwyczaj następuje wzniesienie kieliszka alkoholu

tobół n
sarcina
spory pakunek owinięty w materiał

toga ˈtɔɡa n
toga
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) długa szata męska, drapowana i zarzucana na lewe ramię, noszona w starożytnym Rzymie

tokarka tɔˈkarka n
tornus
(technologia, technika, techniczny) obrabiarka skrawająca, służąca do toczenia wałków, tulei, pierścieni;

toko n
tockus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak posiadający duży dziób z rodziny dzioborożców;

toko płowy n
Lophoceros pallidirostris
(ornitologia, ornitologiczny) Lophoceros pallidirostris, gatunek ptaka z rodziny dzioborożców występujący w Afryce;

toksykologia ˌtɔksɨkɔˈlɔɟja n
toxicologia
(biochemia, biochemiczny) (toksykologia) (medycyna, medyczny) nauka o cechach substancji toksycznych, ich działaniu na żywe organizmy i o metodach ich wykrywania oraz zapobiegania zatruciom nimi;

tolerancyjny ˌtɔlɛrãnˈʦ̑ɨjnɨ adj
tolerans
szanujący czyjeś poglądy, wierzenia, upodobania, czyjeś postępowanie, różniące się od własnych

tolperyzon n
tolperisonum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek podobny do lidokainy, zmniejszający napięcie mięśni szkieletowych

tombolo tɔ̃mˈbɔlɔ n
tumulus
(geografia, geograficzny) wąski pas lądowy łączący wyspę z lądem albo wyspy ze sobą;

tonika n
tonicus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) funkcja harmoniczna rozładowująca napięcie tonalne
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pierwszy stopień skali w systemie dur-moll

tonkowiec n
Dipteryx
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Dipteryx, rodzaj roślin drzewiastych z rodziny bobowatych

tonkowiec wonny n
Dipteryx odorata
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Dipteryx odorata, gatunek tropikalnego drzewa z rodziny bobowatych o aromatycznych nasionach;

tonsillektomia n
tonsillectomia
(medycyna, medyczny) zabieg wycięcia migdałków podniebiennych;

tonsura tɔ̃w̃ˈsura n
tonsura
krąg skóry wygolony na ciemieniu, czasami tak duży, że pozostaje jedynie wąskie pasmo włosów wokół głowy;

topaz ˈtɔpas n
chrysolithos
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy krzemianów;

topola tɔˈpɔla n
populus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Populus L., wysokie drzewo należące do rodziny wierzbowatych, mające sercowate liście i wiatropylne kwiaty;

topola czarna n
Populus nigra
(systematyka) (botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Populus nigra L., gatunek drzewa z rodziny wierzbowatych;

topór ˈtɔpur n
securis
narzędzie składające się z drewnianego trzonka i metalowego ostrza, służące np. do rąbania drewna lub mięsa, a dawniej także jako broń;

tor tɔr n
thorium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Th i liczbie atomowej 90;

torbacz n
marsupial
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel ssaków, u których w wyniku ewolucji wykształciła się torba lęgowa

torbiel rzekoma n
pseudocystis
(medycyna, medyczny) nienowotworowa przestrzeń jamista wypełniona płynem;

torebka tɔˈrɛpka n
theca
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) osłona występująca na powierzchni pęcherzyka jajnikowego złożona z komórek fibroblastycznych

tornado tɔrˈnadɔ n
turbo
(meteorologia, meteorologiczny) trąba powietrzna;

tort tɔrt n
torta
(cukiernictwo) wykwintne ciasto na specjalne okazje, zazwyczaj okrągłe, przekładane masą, ozdobione z wierzchu owocami, lukrem, masą, galaretką lub kremem;

towar ˈtɔvar n
merx
coś, co może stanowić przedmiot transakcji handlowej;

towarzysz broni n
commilitio
(wojskowość, wojskowy) osoba, która wspólnie z kimś walczy lub walczyła

tracić ˈtraʨ̑iʨ̑ v
amitto perdo
przestawać posiadać jakąś rzecz

tradycja traˈdɨʦ̑ʲja n
traditio
przekazywanie z pokolenia na pokolenie zasad, obyczajów, poglądów;

tradycyjny ˌtradɨˈʦ̑ɨjnɨ adj
translaticius
wywodzący się z tradycji; stanowiący element tradycji, zwyczaju; wykonany w sposób nakazany tradycją

tragedia traˈɡɛdʲja n
tragoedia
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dramatyczny utwór literacki przedstawiający konflikt między dążeniami bohatera a siłami wyższymi;
ogromne nieszczęście budzące rozpacz

tragiczny traˈɟiʧ̑nɨ adj
asper tragicus
pełen smutku, nieszczęścia lub rozpaczy

tragikomedia ˌtraɟikɔ̃ˈmɛdʲja n
tragicocomoedia tragicomoedia
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) utwór teatralny lub filmowy mający cechy tragedii i komedii;

tramadol trãˈmadɔl n
tramadoli hydrochloridum
(chemia, chemiczny) wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny stosowany jako przeciwbólowy syntetyczny lek opioidowy;

tramwaj ˈtrãw̃vaj n
currus electricus raeda transviaria
pojazd szynowy dostosowany do ruchu drogowego, przeznaczony do przewozu pasażerów;

transformator ˌtrãw̃sfɔrˈmatɔr n
transformatrum
(elektryczność) urządzenie do zmiany poziomu napięcia elektrycznego;

transliteracja ˌtrãw̃slʲitɛˈraʦ̑ʲja n
translitteratio
(językoznawstwo, językoznawczy) zapis tekstu z użyciem liter innego alfabetu niż alfabet właściwy dla danego języka;

transsubstancjacja n
transsubstantiatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w teologii katolickiej to przemiana substancji: chleba i wina w ciało i krew Chrystusa podczas eucharystii;

traszka górska ˈtraʃka ˈɡurska n
Ichthyosaura alpestris
(zoologia, zoologiczny) gatunek płaza z rodziny salamandrowatych;

tratwa ˈtratfa n
ratis trabica
rodzaj płaskiej, często prowizorycznej, konstrukcji służącej do transportu po wodzie;

trawa ˈtrava n
gramen herba
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny wiechlinowatych, zwykle w kolorze zielonym, rozłogowa lub kępiasta, o długich, wąskich liściach;
(potocznie, potoczny) marihuana

trawertyn n
travertinum
(mineralogia, mineralogiczny) porowata skała osadowa, odmiana aragonitu;

trawienie traˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
digestio pepsis
(fizjologia, fizjologiczny) rozkładanie spożytego pokarmu na prostsze części, które mogą być łatwo pobrane przez układ pokarmowy;

trawieniec traˈvʲjɛ̇̃ɲɛʦ̑ n
abomasum
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) gruczołowa część żołądka przeżuwaczy, o gruszkowatym kształcie, tworząca czwarty przedział;

trebusz ˈtrɛbuʃ n
tripantium
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) barobalistyczna machina miotająca, wyrzucająca pociski stromotorowo;

trener ˈtrɛ̃nɛr n
exercitor
(sport, sportowy) osoba zajmująca się przygotowaniami zawodnika lub drużyny do zawodów; rzadziej także osoba przekazująca podopiecznym umiejętności z innych dziedzin;

triera n
triremis
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) grecka galera o trzech rzędach wioseł, później wzbogacona o żagiel;

trismegistos n
ter maximus
przydomek znaczący dosłownie „po trzykroć wielki”, „trzykroćwielki”

triumf trʲjũw̃f n
triumphus
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: uroczysty wjazd zwycięskiego wodza do Rzymu;

trochę ˈtrɔxɛ indefiniteCardinalNumeral
quidam paucus
w niewielkiej ilości

tron trɔ̃n n
thronus
(przenośnie, przenośnia) stanowisko monarchy w danym kraju
thronus sedes
fotel lub podobny mebel przeznaczony dla monarchów lub hierarchów kościelnych;

troskliwość n
sollicitudo
bycie troskliwym w opiece lub zajmowaniu się czymś
(dawniej, dawny) zmartwienie, zgryzota

trucizna truˈʨ̑izna n
toxicum venenum
(toksykologia) substancja mogąca zakłócić funkcjonowanie organizmu lub spowodować śmierć;

trudny ˈtrudnɨ adj
difficilis
taki, którego wykonanie wymaga wysiłku
niełatwy do zrozumienia

trumna ˈtrũmna n
capulus arca funebris
zazwyczaj drewniany pojemnik, do którego kładzie się ciało zmarłej osoby;

trunek ˈtrũnɛk n
temetum
(książkowy) napój alkoholowy

trup trup n
cadaver
ciało zmarłego człowieka; (rzadki, rzadko używany) zwierzęcia

truskawka truˈskafka n
fragaria fragum
(botanika, botaniczny) Fragaria grandiflora, Fragaria ananassa, roślina uprawna o czerwonych, soczystych owocach, powstała ze skrzyżowania poziomki wirginijskiej i poziomki chilijskiej;
fragum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc truskawki (1.1)

trwać tr̥faʨ̑ v
persevero
istnieć lub odbywać się przez jakiś czas

tryb orzekający ˈtrɨp ˌɔʒɛkaˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
indicativus
(gramatyka) jeden z trybów czasownika wyrażający neutralny lub obiektywny stosunek mówiącego do podawanych faktów;

tryb przypuszczający ˈtrɨp ˌːʃɨpuʃʧ̑aˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
conditionalis
(gramatyka) jeden z trybów czasownika wyrażający przypuszczenie, wątpliwość, niezdecydowanie;

tryb łączący ˈtrɨp wɔ̃n͇ˈʧ̑ɔ̃nʦ̑ɨ n
coniunctivus
(gramatyka) jeden z trybów czasownika, wyrażający m.in. życzenie, polecenie, możliwość, potrzebę lub wątpliwość;

trybula trɨˈbula n
caerefolium scandix
(botanika, botaniczny) Anthriscus, rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych, o wiotkich, pierzastych liściach przypominających nać pietruszki, o zapachu anyżku;

trybunał n
tribunal
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instancja orzekająca, kolegium sądowe;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kolegium sędziowskie o szczególnych uprawnieniach

trygonometria n
trigonometria
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący badanie związków między bokami i kątami trójkątów za pomocą funkcji zwanych trygonometrycznymi;

tryktrak ˈtrɨktrak n
nerdiludium
rodzaj gry planszowej dla dwóch graczy;

trzeba ˈṭʃɛba v
essem
…tworzący wyrażenia, w których wykonanie czynności jest konieczne lub niezbędne; musieć w formie bezosobowej

trzeci ˈṭʃɛʨ̑i adj
tertius
od 3

trzeciej możliwości nie ma
tertium non datur
wyrażenie charakteryzujące sytuację, w której są tylko dwie możliwości

trzepotanie przedsionków n
flagellatio atriorum
(medycyna, medyczny) rodzaj zaburzenia – arytmii, polegający na szybkim i uporządkowanym rytmie przedsionkowym serca o częstotliwości zwykle w granicach 250-350 na minutę

trzeźwy ˈṭʃɛʑvɨ adj
sobrius
niepijany

trzmielina n
Euonymus
(botanika, botaniczny) Euonymus L., rodzaj roślin krzewiastych, drzew lub pnączy z rodziny dławiszowatych;

trzmielina zwyczajna n
Euonymus europaeus
(botanika, botaniczny) Euonymus europaeus L., gatunek silnie trującego krzewu z rodziny dławiszowatych;

trzoda ˈṭʃɔda n
grex pecus armentum
(zootechnika, zootechniczny) gromada zwierząt hodowlanych

trzonek ˈṭʃɔ̃nɛk n
stilus
uchwyt, rękojeść jakiegoś narzędzia

trzustka ˈṭʃustka n
pancreas
(anatomia, anatomiczny) gruczoł jamy brzusznej składający się z części hormonalnej i trawiennej;

trzy ṭʃɨ ordinalAdjective
tres tria
liczba 3

trzykrotnie ṭʃɨˈkrɔtʲɲɛ adv
ter
trzy razy

trzymać ˈṭʃɨ̃maʨ̑ v
teneo reservo retineo
chwycić coś / kogoś (np. rękami, nogami, zębami) i nie wypuszczać

trzódka n
pusillus grex
(przenośnie, przenośnia) wspólnota wiernych

trzęsienie ziemi ṭʃɛ̃w̃ˈɕɛ̇̃ɲɛ ˈʑɛ̃mʲi n
terrae motus
(geofizyka) wstrząsy ziemi, najczęściej pochodzenia tektonicznego;

trójdźwięk n
trias trias harmonica
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) akord złożony z trzech dźwięków, które mogą zostać uporządkowane w układ dwóch nałożonych tercji;

trójkąt ˈtrujkɔ̃nt n
triangulum trigonum
(geometria) wielokąt mający trzy boki;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument perkusyjny uderzany pałeczką;

trójkątny trujˈkɔ̃ntnɨ adj
triangulus
dotyczący trójkąta (figury geometrycznej)
mający kształt podobny do trójkąta (figury geometrycznej)

trójpalczasty adj
tridactylus
taki, który ma trzy palce

trójpodział n
tripartitio
(książkowy) podział na trzy części

trójrożny adj
triangulus
mający trzy rogi

trójząb ˈtrujzɔ̃mp n
fuscina
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ręczna broń drzewcowa zakończona potrójnym ostrzem;

trąbka ˈtrɔ̃mpka n
buccina trumpeta
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bezstroikowy, dęty, blaszany instrument muzyczny lub sygnalizacyjny z ustnikiem;

trąbka słuchowa n
tuba Eustachii tuba auditiva
(anatomia, anatomiczny) kanał, który łączy jamę bębenkową ucha środkowego z górną częścią gardła;

trąd trɔ̃nt n
lepra
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna skóry i układu nerwowego;

trądzik różowaty n
rosacea acne rosacea
(medycyna, medyczny) przewlekła i zapalna dermatoza polegająca na występowaniu wykwitów rumieniowych, grudkowych i krostkowych;

trędowaty ˌtrɛ̃ndɔˈvatɨ adj
leprosus
(medycyna, medyczny) chory na trąd

tu tu pronoun
hic
…miejsce, w którym znajduje się mówiący

tuf tuf n
tofus
(geologia, geologiczny) rodzaj skały osadowej, składającej się z materiału piroklastycznego;

tukan tęczodzioby ˈtukãn ˌtɛ̃n͇ʧ̑ɔˈʥ̑ɔbɨ n
Ramphastos sulfuratus
(ornitologia, ornitologiczny) Ramphastos sulfuratus, kilkudziesięciocentymetrowy ptak z wielkim wielokolorowym dziobem, zamieszkujący Amerykę Południową i Amerykę Środkową;

tukan wielki n
Ramphastos toco
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku tukan wielki (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ramphastos toco Statius Müller, gatunek dużego ptaka z rodziny tukanowatych, występujący w Ameryce Południowej;

tul tul n
thulium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tm i liczbie atomowej 69;

tulipan tuˈlʲipãn n
tulipa
(botanika, botaniczny) Tulipa L., posiadająca wiele odmian roślina cebulowa z rodziny liliowatych, z pojedynczymi dużymi kwiatami;

tuliłezka n
Roridula
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin (Roridula) z rodziny tuliłezkowatych;

tumulus n
tumulus
(archeologia, archeologiczny) kopiec ziemny usypany nad grobowcem

tunel ˈtũnɛl n
crypta cuniculus
(informatyka, informatyczny) połączenie się ze zdalnym komputerem przez połączenie się z pośrednim komputerem, z którego dopiero następuje docelowe połączenie;
cuniculus crypta
(budownictwo) budowla ziemna umożliwiająca poprowadzenie drogi lub torów kolejowych pod ziemią, górą, wodą itp.;

tur tur n
urus
(zoologia, zoologiczny) Bos primigenius Bojanus, wymarły gatunek ssaka z rodziny wołowatych;

turecki tuˈrɛʦ̑ʲci adj
turcicus
odnoszący się do Turcji, do zamieszkujących ją Turków, do ich kultury, dziejów, języka itp.

turkawka turˈkafka n
turtur
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia turtur, średniej wielkości ptak leśny podobny do gołębia;

turkusowy ˌturkuˈsɔvɨ adj
callainus
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący turkusu, wykonany z turkusu, związany z turkusem, ozdobiony turkusem
(książkowy) mający kolor niebieskawy lub niebieskawozielony, taki jak kolor turkusu

tuńczyk ˈtũj̃n͇ʧ̑ɨk n
thunnus thynnus cybium
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża, żyjąca w ławicach, ryba drapieżna, ważna w rybołówstwie;

tuż tuʃ adv
fere paene
prawie, blisko

twardy ˈtfardɨ adj
durus
nie miękki, nieuginający się pod naciskiem

twardziel ˈtfarʲʥ̑ɛl n
scleroma
(informatyka, informatyczny) (potocznie, potoczny) dysk twardy komputera
duramen
(leśnictwo) wewnętrzna, fizjologicznie nieczynna strefa w pniu drzewa

twarz tfaʃ n
facies vultus
przednia część głowy człowieka, zawierająca usta, nos, oczy

twarzoczaszka ˌtfaʒɔˈʧ̑aʃka n
viscerocranium
(anatomia, anatomiczny) część czaszki człowieka i naczelnych;

tworzyć ˈtfɔʒɨʨ̑ v
creo creare
budować, konstruować coś nowego (również z niczego); przyczyniać się do powstania czegoś (także pojęć niematerialnych)

twój tfuj pronoun
tuus
2. (osoba) lp

twórca ˈtfurʦ̑a n
effector
(książkowy) osoba, która coś stworzyła, najczęściej dzieło sztuki

ty tɨ personalPronoun
tu
(gramatyka) druga osoba liczby pojedynczej

tydzień ˈtɨʥ̑ɛ̇̃ɲ n
hebdomas septimana
każdy okres siedmiu dni
septimana hebdomas
okres siedmiu kolejnych dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli, będący częścią miesiąca, związany prawdopodobnie ze zmianami Księżyca, powtarzający się cyklicznie;

tygiel ˈtɨɟɛl n
frixorium
(laboratoryjny, związany z laboratorium) (technologia, technika, techniczny) element wyposażenia laboratoryjnego, naczynie o kształcie podobnym do kubka, służące do wykonywania operacji na substancjach stałych wymagających wysokiej temperatury, np. suchej destylacji, stapiania metali itd.

tygrys ˈtɨɡrɨs n
tigris tīgris
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, duży drapieżnik z rodziny kotowatych z wyrazistymi pręgami na sierści;

tylko ˈtɨlkɔ particle
solum solummode
oznacza ograniczenie, wyróżnienie, wyodrębnienie

tymczasem tɨ̃mˈʧ̑asɛ̃m adv
pro nunc
do tego czasu, o którym była mowa

tymianek tɨ̃ˈmʲjãnɛk n
thymum
(botanika, botaniczny) Thymus vulgaris, gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych pochodzącej z rejonów Morza Śródziemnego i stosowanej jako przyprawa;

typ tɨp n
typus
rodzaj, wzorzec

typografia ˌtɨpɔˈɡrafʲja n
typographia
technika druku wypukłego, drukarstwo;

typowy tɨˈpɔvɨ adj
typicus
często spotykany

typranawir n
tipranavirum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek do leczenia zakażeń retrowirusowych, hamujący powstawanie dojrzałych, zakaźnych cząstek HIV-1; inhibitor proteazy aspartylowej HIV

tyran ˈtɨrãn n
tyrannus
(historia, historyczny, historycznie) udzielny władca starożytnej polis greckiej, dochodzący do władzy zazwyczaj na drodze przewrotu albo otrzymując swoje władztwo z zewnątrz, z rzadka przez dziedziczenie;
(przenośnie, przenośnia) człowiek okrutny, nieliczący się ze zdaniem innych, narzucający swą wolę

tysiąckrotnie adv
milliens millies
niezliczoną ilość razy

tysiąclecie ˌtɨɕɔ̃nʦ̑ˈlɛʨ̑ɛ n
millennium
tysiąc lat

tytan ˈtɨtãn n
titanium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ti i liczbie atomowej 22;

tytoń ˈtɨtɔ̃ɲ n
tabacum
suszone liście tytoniu (1.1);
(botanika, botaniczny) Nicotiana, roślina zawierająca nikotynę;

tytuł ˈtɨtuw n
titulus
napis, nagłówek, nazwa dzieła (filmu, sztuki teatralnej, utworu muzycznego, literackiego) lub jego rozdziałów;

tył tɨw n
puppis
(eufemistycznie) tyłek

tęcza ˈtɛ̃n͇ʧ̑a n
arcus iris
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko optyczne pod postacią kolorowego łuku z rozszczepionego światła;

tętnica szczękowa tɛ̃ntʲˈɲiʦ̑a ʃʧ̑ɛ̃ŋˈkɔva n
arteria maxillaris
(anatomia, anatomiczny) tętnica doprowadzająca krew do twarzoczaszki;

tętniczy tɛ̃ntʲˈɲiʧ̑ɨ adj
arterialis
(medycyna, medyczny) dotyczący tętnicy (tętnic)

tężec n
tetanus
(medycyna, medyczny) / (weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna o ciężkim przebiegu, z długotrwałymi i bolesnymi kurczami mięśni, spowodowana toksynami produkowanymi przez bakterie beztlenowe zwane laseczkami tężca

tłuczeń n
caementum
(budownictwo) kruszywo budowlane z kamienia łamanego ze skał;

tłum twũm n
turba
duża grupa ludzi zebrana w jednym miejscu

tłumaczyć twũˈmaʧ̑ɨʨ̑ v
traducere vertere
wyrażać tę samą informację za pomocą innego języka niż wyjściowy

tłuszcz twuʃʧ̑ n
arvina adeps
(spożywczy) substancja uzyskana z tkanki tłuszczowej roślinnej lub zwierzęcej, mająca szerokie zastosowanie zwłaszcza w przemyśle spożywczym;

tłuszczak n
lipoma
(medycyna, medyczny) łagodny nowotwór składający się z tkanki tłuszczowej;
Steatornis caripensis
(ornitologia, ornitologiczny) Steatornis caripensis, monotypowy gatunek ptaków południowoamerykańskich, jedyny przedstawiciel rodziny tłuszczaków;

tłuszczak amerykański n
Steatornis caripensis
(ornitologia, ornitologiczny) Steatornis caripensis, gatunek południowoamerykańskiego ptaka z rodziny tłuszczakowatych, znany z wykorzystywania echolokacji

u u preposition
de
…bycie częścią całości

ubierać uˈbʲjɛraʨ̑ v
vesto
zakładać, wkładać ubranie lub obuwie

ubiór ˈubʲjur n
vestimenta
elementy nakładane na ciało; to, co ma się na sobie

ubogi uˈbɔɟi adj
egens pauper
posiadający mało dóbr materialnych

ubranie uˈbrãɲɛ n
vestitus vestimenta
wszystko, co służy do okrycia ludzkiego ciała

ucho ˈuxɔ n
auricula auris
małżowina uszna
auris
uchwyt kosza, garnka, filiżanki lub siatki
auris auricula
(anatomia, anatomiczny) narząd słuchu;

ucho wewnętrzne ˈuxɔ vɛvˈnɛ̃nṭʃnɛ n
auris interna
(anatomia, anatomiczny) część ucha mieszcząca receptory zmysłu słuchu i równowagi;

ucho środkowe ˈuxɔ ɕrɔtˈkɔvɛ n
auris media
(anatomia, anatomiczny) część ucha, w której znajdują się kosteczki słuchowe i trąbka Eustachiusza;

ucieczka uˈʨ̑ɛʧ̑ka n
fuga
szybkie opuszczenie lub opuszczanie jakiegoś miejsca w celu uniknięcia realnego lub domniemanego niebezpieczeństwa

uciekać uˈʨ̑ɛkaʨ̑ v
fugiō
pośpiesznie opuszczać jakieś miejsce (najczęściej ze względu na niebezpieczeństwo, zagrożenie)

ucieleśnienie n
incarnatio
to, co uzyskuje realny kształt

ucisk n
pressus
oddziaływanie pewną siłą na coś

uciążliwy ˌuʨ̑ɔ̃w̃ʒˈlʲivɨ adj
asper
taki, którego wykonanie sprawia kłopot, trudności, wymaga dużego wysiłku
molestus
męczący, dokuczliwy

uczenie uˈʧ̑ɛ̃ɲɛ adv
erudite
w sposób uczony

uczennica ˌuʧ̑ɛ̃ɲˈːiʦ̑a n
discipula
forma żeńska od: uczeń

uczeń ˈuʧ̑ɛ̃ɲ n
discipulus
kontynuator czyjejś teorii, nauki lub twórczości
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ten, który pobiera naukę u mistrza duchowego
discipulus scholaris
(edukacja, edukacyjny) ten, kto się uczy, pobiera naukę;

uczta ˈuʧ̑ta n
cena
duże, wystawne przyjęcie

uczucie uˈʧ̑uʨ̑ɛ n
affectus
stan psychiczny odzwierciedlający stosunek emocjonalny podmiotu do osób, rzeczy, zdarzeń zewnętrznych lub do samego podmiotu

uczynność n
gnavitas
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest uczynne; cecha tych, którzy są uczynni

uczyć ˈuʧ̑ɨʨ̑ v
doceo erudio
przekazywać komuś wiedzę
disco studeo
zdobywać pewną wiedzę lub umiejętności

udaremniać v
ad irritum redigo disturbo
sprawiać, że coś staje się daremne; nie dopuszczać do czegoś

udawać uˈdavaʨ̑ v
imitor
postępować nieszczerze, podawać się za kogoś innego, pozorować nieprawdziwe okoliczności

uderzenie ˌudɛˈʒɛ̃ɲɛ n
ictus
(rzeczownik odczasownikowy) od uderzyć

udo ˈudɔ n
femur
(anatomia, anatomiczny) część nogi pomiędzy kolanem a biodrem;

udział ˈuʥ̑aw n
pars
(finanse, finansowy) wkład kapitału do przedsięwzięcia finansowego, dokonany przez jego uczestnika
participium
uczestnictwo w jakimś wydarzeniu

udziec ˈuʥ̑ɛʦ̑ n
crur
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) udo dużego zwierzęcia przeznaczone do spożycia

ugór ˈuɡur n
pratagium
(rolnictwo, rolniczy) pole nieuprawiane przez pewien czas;

ujarzmienie n
domitatio
pokonanie kogoś

ukleja ukˈlɛja n
alburnus
(ichtiologia, ichtiologiczny) niewielka ryba z rodziny karpiowatych;

ukos n
obliquitas
ukośna powierzchnia

układ ˈukwat n
systema
zbiór elementów powiązanych ze sobą w jakiś sposób;

układ nerwowy n
systema nervosum
(anatomia, anatomiczny) zbiór wyspecjalizowanych komórek, pozostających ze sobą w złożonych relacjach funkcjonalnych i strukturalnych, odpowiadający za sterowanie aktywnością organizmu;

układ okresowy ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ n
systema periodicum
zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowane według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości;

układ okresowy pierwiastków ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ pʲjɛrˈvʲjastkuf n
periodicum systema elementorum chemicorum systema periodicum
(chemia, chemiczny) tabelaryczny układ pierwiastków chemicznych uporządkowany według rosnącej liczby atomowej;

ul ul n
alvarium alveus
(pszczelarstwo, pszczelarski) pomieszczenie przystosowane do trzymania w nim pszczół dla hodowli;

ulegle adv
inductive
w sposób uległy

ulica uˈlʲiʦ̑a n
via vicus
(urbanistyka, urbanistyczny) droga wytyczona i zbudowana na terenie zurbanizowanym, głównie w mieście;

umarł król, niech żyje król ˈũmarw̥ ˈkrulʲ ˈɲɛγ ˈʒɨjɛ ˈkrul proverb
Augustus mortuus est, habemus novum Augustum
pierwotnie w średniowieczu słowa marszałka dworu francuskiego, wygłaszane po śmierci króla Francji i od razu ogłaszające nowego monarchę, zapewniające brak kłótni i walk o sukcesję

umbryjski adj
Umbricus
odnoszący się do Umbrii, związany z Umbrią

umierać ũˈmʲjɛraʨ̑ v
mori
kończyć swoje życie, przestawać żyć

umieć ˈũmʲjɛ̇ʨ̑ modal
possum queo
potrafić coś zrobić; wiedzieć, jak coś zrobić

umowa ũˈmɔva n
contractus
wzajemne zobowiązanie dwóch lub więcej osób do zrobienia czegoś lub zachowywania się w określony sposób; arkusz lub inny zapis takiego zobowiązania;

umrzeć ˈũmʒɛʨ̑ v
morior
skończyć życie

uncja n
uncia
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka masy pochodzenia rzymskiego równa około 27 gramom;

unicestwiać v
annihilo
powodować, że coś lub ktoś przestaje istnieć

uniwersytet ˌũɲiˈvɛrsɨtɛt n
universitas studium generale
(edukacja, edukacyjny) wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych

ununbium ũˈnũnbʲjũm n
ununbium
(chemia, chemiczny) (zobacz) kopernik

ununhexium ˌũnũnˈxɛksʲjũm n
ununhexium
(chemia, chemiczny) (zobacz) liwermor

ununquadium ˌũnũŋˈkwadʲjũm n
ununquadium
(chemia, chemiczny) (zobacz) flerow

unununium ˌũnũnˈũɲũm n
unununium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Uuu i liczbie atomowej 111;

upadać uˈpadaʨ̑ v
cado
momentalnie, mimowolnie zmieniać pozycję ze stojącej na leżącą
opaść, zlecieć; szybko przemieścić się w locie z góry na dół
dilabor
tracić na znaczeniu, kończyć się niepowodzeniem

upokorzenie n
humiliatio
wywołane przez kogoś odczucie urażonej ambicji, poniżenia oraz wstydu

uprawa uˈprava n
cultivatio
zespół zabiegów potrzebnych do zasiewu lub sadzenia

uprawiać uˈpravʲjäʨ̑ v
colo
zajmować się uprawą rośliny lub ziemi

uprząż n
capistrum
(zootechnika, zootechniczny) pasy zakładane na konia, dzięki którym możliwe jest użycie zwierzęcia do pracy w zaprzęgu

upór n
obstinatio
niezmienne zachowanie, ciągłe trwanie przy tych samych zasadach czy poglądach

uran ˈurãn n
uranium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu U i liczbie atomowej 92;

uraz ˈuras n
vulnus
uszkodzenie ciała

urodzajność n
fecunditas
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: urodzajny

urodzajny adj
fecundus
(rolnictwo, rolniczy) dający obfity plon

urodzenie ˌurɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
partus nascentia nativitas
(rzeczownik odczasownikowy) od urodzić

urojenie n
delusio
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) objaw wytwórczy psychozy, zaburzenie treści myślenia polegające na nierzeczywistym osądzie, błędnym przekonaniu, niepodlegającym logicznej argumentacji

urząd ˈuʒɔ̃nt n
officium
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół osób i środków potrzebnych do wykonywania zadań organu administracji publicznej;

urządzenie ˌuʒɔ̃nˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
fabrica
mechanizm służący do wykonywania określonych zadań / czynności

urzędnik uˈʒɛ̃ndʲɲik n
magistratus
osoba pracująca w jakimś urzędzie, pełniąca jakąś funkcję w administracji; także: osoba sprawująca jakiś urząd;

uskrzydlony ˌuskʃɨˈdlɔ̃nɨ adj
pennatus
taki, który posiada skrzydła lub skrzydełka

ussuryjski adj
Ussuriensis
odnoszący się do rzeki Ussuri, związany z rzeką Ussuri

usta ˈusta n
labea labia labium labrum
dwie wargi ust (1.1), otworu gębowego człowieka;
os bucca
(anatomia, anatomiczny) część ciała służąca głównie do spożywania pokarmów oraz artykulacji głosek;

ustny ˈustnɨ adj
oralis
dotyczący ust, związany z ustami
wyrażony, przekazany za pomocą ust

uszko ˈuʃkɔ n
auricula
(anatomia, anatomiczny) twór w przedsionku serca, który podczas skurczu komór obficie wypełnia się krwią

utensylia n
utensilia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynia liturgiczne

utwór ˈutfur n
opus
dzieło literackie lub muzyczne

uwaga uˈvaɡa n
nota
skupienie nad przedmiotem, zjawiskiem lub myślą

uważać uˈvaʒaʨ̑ v
caveo
zwracać szczególną uwagę na coś; być ostrożnym

uwolnić uˈvɔlʲɲiʨ̑ v
libero
wypuścić na wolność, oswobodzić

uzasadniać ˌuzaˈsadʲɲäʨ̑ v
iustifico
podawać argumenty, powody lub dowody na słuszność lub prawdziwość czegoś

uzdeczka n
habenula
(anatomia, anatomiczny) drobna, parzysta struktura w mózgu znajdująca się w pobliżu jego pnia;

uzębienie n
dentatura dentura
(zoologia, zoologiczny) (stomatologia, stomatologiczny) (anatomia, anatomiczny) zestaw wszystkich zębów u danego osobnika;

ułomność uˈwɔ̃mnɔɕʨ̑ n
debilitas
kalectwo

ułomny adj
imbecillus
posiadający wady budowy ciała

uśmiech ˈuɕmʲjɛx n
risus
zmiana wyrazu twarzy, która jest przejawem odczuwania radości, zadowolenia, rozbawienia, serdeczności lub ironii;

uśmiechać się uɕˈmʲjɛxaʨ̑‿ɕɛ v
subrideo
wyrażać pozytywne emocje za pomocą grymasów twarzy

uśmierzać v
comprimo
powodować ustępowanie lub zakończenie

użycie uˈʒɨʨ̑ɛ n
usurpatio usus
skorzystanie z czegoś, zastosowanie, posłużenie się czymś

używać uˈʒɨvaʨ̑ v
usus
korzystać z czegoś do zrobienia czegoś
wykorzystywać kogoś

użyźniać uˈʒɨʑɲäʨ̑ v
fecundo laetifico
czynić glebę bardziej urodzajną, zwiększać jej żyzność

vacatio legis vaˈkaʦ̑ʲjɔ ˈlɛɟis n
vacatio legis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) okres pomiędzy uchwaleniem prawa a rozpoczęciem jego stosowania

vis comica n
vis comica
zdolność do wywoływania śmiechu

w f v vu n
w
(językoznawstwo, językoznawczy) dwudziesta ósma litera polskiego alfabetu;

w f v vu preposition
in
…określający wnętrze miejsca wykonywania czynności (również przenośne: umysł, mózg, serce itp.)
…określający czas zaistnienia czynności; czas trwania czynności
…określający ilość lub liczbę elementów
…określający stan podmiotu
…określający ubiór
…określający wzór na materiale, kształt czegoś
…określający kierunek czynności
…określający otoczenie

w celu ˈf‿ʦ̑ɛlu
ut
przyłącza określenie celu, w jakim ktoś działa; aby, by

w kształcie
-formis
nadając lub przybierając kształt czegoś

w międzyczasie ˌv‿mʲjɛ̃nʣ̑ɨˈʧ̑aɕɛ idiom
interibi
(potocznie, potoczny) między jednym wydarzeniem a drugim

w obliczu śmierci adv
in articulo mortis
tuż przed skonaniem

w pobliżu f‿pɔˈblʲiʒu adv
in propinquo in vicinia
blisko, niedaleko, w okolicy

w przybliżeniu adv
circa
blisko, ale niedokładnie tak

w swoim czasie ˈf‿sfɔ<sup>j</sup>ĩm ˈʧ̑aɕɛ adv
in tempus
w odpowiednim, właściwym momencie

wachlarz ˈvaxlaʃ n
flabellum
ręczny przyrząd do ochładzania za pomocą ruchów powietrza, rozkładany kolisto;
(przenośnie, przenośnia) skala, rozpiętość, różnorodność

wadliwy vaˈdlʲivɨ adj
vitiosus
mający wady, usterki, defekty, braki lub błędy

waga ˈvaɡa n
statera trutina
(metrologia, metrologiczny) urządzenie do pomiaru ciężaru;

wahadło n
pendulum
ciało poruszające się wokół nieruchomego punktu lub poziomej osi nie przechodzącej przez środek ciężkości tego ciała

wahać ˈvaxaʨ̑ v
nato
nie móc podjąć jednoznacznej decyzji, zastanawiać się nad nią

wakuola n
vacuola vacuolum
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) owalna organella w strukturze komórki wypełniona sokiem komórkowym;

walczyć ˈvalʧ̑ɨʨ̑ v
bello pugnare
toczyć walkę, uczestniczyć w walce

walec ˈvalɛʦ̑ n
cylindrus
(matematyka, matematyczny) bryła o przekroju pionowym prostokąta i o podstawie będącej kołem;
przedmiot w kształcie walca (1.2)

walgancyklowir n
valganciclovirum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) farmaceutyk przeciwwirusowy używany do leczenia i zapobiegania cytomegalii; prolek gancyklowiru (jego ester L-walinowy)

walka ˈvalka n
luctor pugno
siłowe lub zbrojne rozstrzyganie konfliktu

waloński adj
vallonicus
związany z Walonią lub Walonami, dotyczący Walonii lub Walonów

wampir ˈvãmpʲir n
vampyrus
(mitologia, mitologiczny) (fantasy) upiór wysysający krew z żyjących;

wanad ˈvãnat n
vanadium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu V i liczbie atomowej 23;

wapno n
calx
(chemia, chemiczny) potoczna nazwa kilku związków wapnia i różnych surowców mających zastosowanie w budownictwie, przemyśle, rolnictwie i medycynie;

wapń vapʲɲ̊ n
calcium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ca i liczbie atomowej 20;

waran ˈvarãn n
varanus
(herpetologia, herpetologiczny) rodzaj dużej jaszczurki

warcab n
gemma
pionek w grze w warcaby

warcaba n
gemma
pionek warcabowy

warga ˈvarɡa n
labium labrum
(anatomia, anatomiczny) parzysty fałd skórny ograniczający usta;

warga sromowa n
labium pudendum
(anatomia, anatomiczny) każdy z czterech parzystych fałdów skórnych u wejścia do kobiecej pochwy;

warkocz ˈvarkɔʧ̑ n
storea
(fryzjerstwo, fryzjerski) splot zazwyczaj z trzech pasm włosów

warroza n
varroasis varroasis apium
(pszczelarstwo, pszczelarski) (weterynaria, weterynaryjny) choroba pszczół wywoływana przez roztocz Varroa destructor (dręcz pszczeli);

warstwa ˈvarstfa n
stratum
(geologia, geologiczny) forma występowania skał osadowych;
każda z części materii wyraźnie wyodrębniających się w postaci równoległych płaszczyzn

warszawski varˈʃafsʲci adj
Varsaviensis Varsoviensis
związany z Warszawą, pochodzący z Warszawy

wartość ˈvartɔɕʨ̑ n
pretium
kwota pieniędzy, jaką wart jest jakiś przedmiot lub usługa
zwykle lm zasada moralna, przekonanie
(fizyka, fizyczny) (matematyka, matematyczny) liczba wyrażająca daną wielkość fizyczną lub będąca wynikiem wyrażenia matematycznego
pretium valor
określony stan danej cechy, wymiar cechy; znaczenie; to, ile coś jest warte z jakiejś przyczyny

warunek vaˈrũnɛk n
conditio
ograniczenie, bez którego coś nie jest możliwe

warunek konieczny vaˈrũnɛk ːɔ̃ˈɲɛʧ̑nɨ n
conditio sine qua non
(logika, logiczny) warunek, który, musi zostać spełniony, aby zdanie mogło być prawdziwe

warzywo vaˈʒɨvɔ n
olus holus
roślina, której owoce, korzenie, liście lub kwiatostany służą człowiekowi za pokarm

wasal ˈvasal n
vassallus
(historia, historyczny, historycznie) w feudalizmie: szlachcic, który złożył przysięgę innemu szlachcicowi (seniorowi), zobowiązując się do wierności, pomocy różnego rodzaju, a w zamian korzystając z jego ochrony;

wasz vaʃ pronoun
vobis
2. (osoba) lm

wawrzynowy adj
laureus
związany z wawrzynem, dotyczący wawrzynu; wykonany z wawrzynu; zawierający wawrzyn

ważka ˈvaʃka n
libellula
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rzędu ważek (Odonata Fabricius), żyjący w okolicach zbiorników wodnych podłużny, o dwóch parach skrzydeł i dużych oczach;

ważka płaskobrzucha n
Libellula depressa
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Libellula depressa L., gatunek latającego owada z rodziny ważkowatych, o ciele krępym i spłaszczonym;

ważny ˈvaʒnɨ adj
gravis
mający duże znaczenie

wchodzić ˈfxɔʥ̑iʨ̑ v
ascendo
wspinać się, iść w górę
venio
wstępować w obręb jakiegoś pomieszczenia, budynku, obszaru, strefy itp.

wcześnie ˈfʧ̑ɛɕɲɛ adv
mane
rano, w pierwszych godzinach po świcie

wczoraj ˈfʧ̑ɔraj adv
heri here hesterno pridie
w dniu poprzedzającym dzisiejszy

wczoraj ˈfʧ̑ɔraj n
heri
dzień poprzedni w stosunku do dzisiejszego

wdech n
inspiratio
(fizjologia, fizjologiczny) akt wprowadzania powietrza do układu oddechowego

wdowa ˈvdɔva n
vidua
kobieta, której ostatni mąż nie żyje;

wdzięczny ˈvʲʥ̑ɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
gratus
pełen wdzięczności

według ˈvɛdwuk preposition
per
…oznaczający, że coś odbywa się zgodnie z jakąś instrukcją, planem, poleceniem

wehikuł vɛˈxʲikuw n
vehiculum
(żartobliwie) środek transportu

wejście ˈvɛjɕʨ̑ɛ n
ingressus ostium
miejsce, przez które można gdzieś wejść, wkroczyć

wena ˈvɛ̃na n
vena
(książkowy) zapał twórczy, natchnienie, zdolność, łatwość tworzenia

wenlafaksyna n
venlafaxinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwdepresyjny i przeciwlękowy z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny, wzór sumaryczny: C17H27NO2

wentylacja n
ventilatio
(technologia, technika, techniczny) wymiana powietrza w pomieszczeniach lub maszynach
(fizjologia, fizjologiczny) przepływ powietrza przez płuca

wesoły vɛˈsɔwɨ adj
laetus
taki, który odczuwa rozbawienie, ma dobry humor, nastrój; nie jest smutny

westalka n
Vestalis virgo Vestalis
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłanka Westy, rzymskiej bogini ogniska domowego;

wesz łonowa n
Pthirus pubis
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Pthirus pubis, mendoweszka;

weto ˈvɛtɔ n
veto
protest lub sprzeciw wobec czegoś;

wewnątrz ˈvɛvnɔ̃nṭʃ preposition
intra
w środku jakiegoś wnętrza, w jakimś pomieszczeniu

wewnętrzny vɛvˈnɛ̃nṭʃnɨ adj
internus penitus
taki, który znajduje się wewnątrz czegoś, w środku

wełna ˈvɛwna n
lana
(włókiennictwo) (krawiectwo) tkanina, wyrób z wełny (1.1)
sierść niektórych zwierząt parzystokopytnych, głównie owiec i wielbłądów

whisky n
vischium
(spożywczy) mocna, wytrawna wódka produkowana głównie ze słodu jęczmiennego i żyta, leżakująca w dębowych beczkach, kojarzona głównie ze Szkocją i Irlandią;

wiadomość vʲjaˈdɔ̃mɔɕʨ̑ n
indicium doctrina nuntius
nowina, informacja

wiadro ˈvʲjadrɔ n
situla
walcowaty pojemnik, zwykle nieco szerszy u góry, z pałąkowatym uchwytem, służący do przechowywania i ręcznego przenoszenia cieczy lub materiałów sypkich;

wiara ˈvʲjara n
fides
przekonanie, że coś jest prawdą; ufność, zaufanie wobec rzeczy niepewnych, nie do końca znanych
(książkowy) przekonanie o słuszności twierdzeń dogmatycznych opierające się na uznaniu ich za objawione przez Boga; religia, wyznanie

wiatr vʲjatr̥ n
ventus anima
(meteorologia, meteorologiczny) ruszające się masy powietrza;

wiatyk n
viaticum
(kościelny) komunia dawana wiernemu w niebezpieczeństwie śmierci;

wibracja n
vibratio
drganie o dużej częstotliwości

wicher n
procella
(meteorologia, meteorologiczny) silny, porywisty wiatr o prędkości 60–75 km/h i o sile 8 stopni w skali Beauforta;

wiciokrzew przewiercień vʲiˈʨ̑ɔkʃɛf pʃɛˈvʲjɛrʲʨ̑ɛ̇̃ɲ n
caprifolium
(botanika, botaniczny) Lonicera caprifolium, roślina pnąca z rodzaju wiciokrzewów;

widelec vʲiˈdɛlɛʦ̑ n
furca fuscinula
ostro zakończony przedmiot używany do nabierania jedzenia;

widoczny vʲiˈdɔʧ̑nɨ adj
visibilis spectabilis
taki, którego widać

widz vʲiʦ̑ n
spectator
osoba oglądająca film, przedstawienie, pokaz, koncert lub inne widowisko

widzieć ˈvʲiʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
video
spotykać się
video videre
odbierać bodźce wzrokowe

widły ˈvʲidwɨ n
mergae
narzędzie składające się z trzech lub czterech długich zębów osadzonych na drzewcu;

wiecha n
panicula
(botanika, botaniczny) typ kwiatostanu, w którym na osi pędu wykształcają się odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich kwiaty;

wieczność ˈvʲjɛʧ̑nɔɕʨ̑ n
aeternitas
(książkowy) nieskończoność; trwanie poza czasem, poza początkiem i końcem;

wieczny ˈvʲjɛʧ̑nɨ adj
aeternus
trwający wieczność; dotyczący wieczności

wieczór ˈvʲjɛʧ̑ur n
vesper vespera
część doby między zachodem słońca a nocą

wiedeński vʲjɛˈdɛ̃j̃sʲci adj
vindobonensis
odnoszący się do Wiednia, związany z Wiedniem

wiedza ˈvʲjɛʣ̑a n
cognitio notitia
ogół posiadanych wiadomości

wiedzieć ˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
scio scire
mieć wiedzę na jakiś temat, mieć świadomość prawdziwości czegoś

wiejadło vʲjɛ̇ˈjadwɔ n
ventilabrum
(rolnictwo, rolniczy) prymitywne narzędzie do oddzielania plew od ziarna w formie szufli, wideł lub płaskiego kosza;

wiejski ˈvʲjɛ̇jsʲci adj
rusticus agrestis
związany z wsią, dotyczący wsi, pochodzący ze wsi

wiejsko adv
pagatim
charakterystycznie dla wsi

wiek vʲjɛk n
aetas aevum
czas, jaki ktoś już przeżył, jaki coś przeżyło
saeculum
sto lat;

wiekowy vʲjɛˈkɔvɨ adj
magnaevus
o człowieku: bardzo stary, liczący wiele lat

wielbłąd ˈvʲjɛlbwɔ̃nt n
camelus Camelus
(zoologia, zoologiczny) Camelus Linnaeus, duży afrykański i azjatycki ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych, z charakterystycznym jednym lub dwoma garbami;

wielce adv
multum
w sposób znaczny

wiele ˈvʲjɛlɛ adv
multus
dużo, w dużym stopniu, zakresie

wiele ˈvʲjɛlɛ indefinitePronoun
multi
duża ilość, duża liczba czegoś lub kogoś

wielebny adj
reverendus
przydomek stosowany do grzecznościowego tytułowania osób duchownych

wielki ˈvʲjɛlʲci adj
magnus grandis
o nadzwyczaj dużych rozmiarach
bardzo ważny, znaczący
o człowieku: mocno wyróżniający się zdolnościami lub innymi cechami
o nadzwyczaj dużej skali lub natężeniu

wielkoduszność n
magnanimitas
(odprzymiotnikowy) cecha tego, co jest wielkoduszne; cecha tych, którzy są wielkoduszni

wielkoowocowy adj
macrocarpus
(botanika, botaniczny) posiadający wielkie owoce

wielkość ˈvʲjɛlkɔɕʨ̑ n
magnitudo
rozmiary czegoś

wielokwiatowy adj
multiflorus
taki, który ma wiele kwiatów

wielomian vʲjɛˈlɔ̃mʲjãn n
polynomium
(matematyka, matematyczny) wyrażenie algebraiczne złożone ze zmiennych i stałych połączonych działaniami dodawania, odejmowania, mnożenia i podnoszenia do potęgi o stałym wykładniku naturalnym;

wielooczny adj
multiocular
taki, który ma wiele oczu

wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp n
balaena
(zoologia, zoologiczny) potoczna nazwa każdego większego walenia;

wierność ˈvʲjɛrnɔɕʨ̑ n
fidelitas
bycie wiernym, stałym, oddanym komuś lub czemuś

wiersz vʲjɛrʃ n
poema
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór poetycki, często rymowany

wierzba ˈvʲjɛʒba n
salix
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Salix, rodzaj drzewa, krzewu lub krzewinki z rodziny wierzbowatych;

wierzba biała n
Salix alba
(botanika, botaniczny) Salix alba, gatunek drzewa z rodziny wierzbowatych;

wierzba pięciopręcikowa n
Salix pentandra
(botanika, botaniczny) Salix pentandra, gatunek krzewu lub drzewa z rodziny wierzbowatych;

wierzba śląska n
Salix silesiaca
(botanika, botaniczny) Salix silesiaca Willd., gatunek krzewu z rodziny wierzbowatych;

wierzbowate n
Salicaceae
(systematyka) (botanika, botaniczny) Salicaceae Mirb., rodzina roślin o zdrewniałych pędach należąca do rzędu malpigiowców;

wierzyciel vʲjɛˈʒɨʨ̑ɛl n
creditor
(potocznie, potoczny) osoba lub instytucja, od której pożyczone zostały pieniądze
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby, z którą łączy ją stosunek zobowiązaniowy;

wierzyć ˈvʲjɛʒɨʨ̑ v
credo
ufać komuś, uważać, że ktoś ma rację
uważać coś za prawdziwe mimo braku dowodów na prawdziwość tego
wyznawać religię

wieszczek n
Pyrrhocorax graculus
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Pyrrhocorax graculus, gatunek średniego ptaka osiadłego z rodziny krukowatych;

wieszczenie n
fatiloquium
(książkowy) przepowiadanie przyszłości

wietrzny ˈvʲjɛṭʃnɨ adj
ventosus
odznaczający się silnymi podmuchami wiatru

wiewióra kremowa n
Ratufa affinis
(zoologia, zoologiczny) Ratufa affinis Raffles, gatunek nadrzewnego ssaka z rodziny wiewiórkowatych, który występuje w Azji Południowo-Wschodniej;

wiewiórka vʲjɛˈvʲjurka n
sciurus Sciurus vulgaris
(zoologia, zoologiczny) sciurus, nadrzewny gryzoń o puszystym i najczęściej rudym futrze oraz długiej kicie;

wieś vʲjɛ̇ɕ n
rus pagus
jednostka osadnicza nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta;

wieża ˈvʲjɛʒa n
turris
(architektura, architektoniczny) wysoka budowla o małej płaszczyźnie podstawy w stosunku do wysokości;
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się tylko w rzędach i kolumnach;

wieża Eiffla ˈvʲjɛʒa ˈajfla n
turris Eiffelia turris Eiffeliana
(architektura, architektoniczny) (turystyka, turystyczny) ogromna, stalowa wieża na Polu Marsowym w Paryżu;

wikariusz n
vicarius
(kościelny) prezbiter na stałe pomagający proboszczowi w pracy duszpasterskiej;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) w administracji kościelnej duchowny będący zastępcą lub namiestnikiem;

wiktoria vʲikˈtɔrʲja n
Victoria
(botanika, botaniczny) Victoria Lindl., rodzaj roślin wodnych z rodziny grzybieniowatych, o charakterystycznych pływających liściach;
victoria
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju wiktoria (1.2)

wilczyca vʲilˈʧ̑ɨʦ̑a n
lupa lupula
(zoologia, zoologiczny) samica wilka

wildagliptyna n
vildagliptinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwcukrzycowy z grupy związków poprawiających czynność wysepek Langerhansa, silny wybiórczy inhibitor dipeptydylopeptydazy 4

wilgotność n
humiditas
stan wyższego nasycenia czegoś wodą

wilgotny vʲilˈɡɔtnɨ adj
udus uvidus
trochę mokry

wilk vʲilk n
lupus hirpus
(zoologia, zoologiczny) przypominające psa zwierzę drapieżne, dziko żyjące;

wilk szary n
Canis lupus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Canis lupus Linnaeus, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny psowatych;
(zoologia, zoologiczny) ssak z gatunku wilk szary (1.1)

wilk w owczej skórze ˈvʲilɡ ˈv‿ɔfʧ̑ɛj ˈskuʒɛ n
lupi in vestimentum ovium
ktoś zły, niebezpieczny udający kogoś łagodnego i pokornego

wilżyna bezbronna n
Ononis arvensis
(botanika, botaniczny) Ononis arvensis L., gatunek wieloletniej byliny lub półkrzewu z rodziny bobowatych;

wina ˈvʲĩna n
culpa
czyn niezgodny z normami postępowania

winiarz n
vinarius
(dawniej, dawny) amator win
(dawniej, dawny) właściciel winiarni

winnica vʲĩɲˈːiʦ̑a n
vinea vinetum
(rolnictwo, rolniczy) miejsce uprawy winorośli;

winny ˈvʲĩnːɨ adj
culpabilis culpatus
taki, który jest obarczony winą, będący sprawcą czegoś złego

wino ˈvʲĩnɔ n
vinum vinus merum
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój alkoholowy powstający dzięki fermentacji owoców;

winobranie ˌvʲĩnɔˈbrãɲɛ n
Vinalia
okres zbierania winogron
vindemia
zbiór owoców winorośli

winogrono ˌvʲĩnɔˈɡrɔ̃nɔ n
uva
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc winorośli

wiolonczela ˌvʲjɔlɔ̃n͇ˈʧ̑ɛla n
violoncellum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument smyczkowy, większy od altówki i mniejszy od kontrabasu;

wiosenny vʲjɔˈsɛ̃nːɨ adj
vernus
mający związek z wiosną, dotyczący wiosny, mający miejsce wiosną

wiosna ˈvʲjɔsna n
ver primavera
pora roku, która następuje po zimie i poprzedza lato;

wiosło ˈvʲjɔswɔ n
remus palmula remigium tonsa
spłaszczony i rozszerzony u końca (lub obu końców) kij służący do nadawania biegu łodzi oraz kierowania nią;

wioślarz ˈvʲjɔ̇ɕlaʃ n
remex
ktoś, kto wiosłuje

wirus ˈvʲirus n
virus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) (medycyna, medyczny) cząstka zakaźna, infekująca organizmy żywe, niezdolna do namnażania się poza komórką, sama niemająca struktury komórkowej;
(informatyka, informatyczny) samopowielający się program komputerowy, który przy pomocy nosiciela (np. poczty elektronicznej) wdziera się do komputera w celu zakłócania jego pracy lub niszczenia danych;

wirusologia ˌvʲirusɔˈlɔɟja n
virologia
(biologia, biologiczny) nauka o wirusach oraz o wywoływanych przez nie chorobach;

witania ospała n
Withania somnifera
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Withania somnifera L. gatunek rośliny z rodziny psiankowatych (Solanaceae) występujący w suchych rejonach klimatu tropikalnego oraz subtropikalnego, którego korzenie oraz owoce wykorzystywane są w hinduskiej medycynie ludowej;

wiwera n
Viverra
(zoologia, zoologiczny) Viverra, rodzaj ssaka z podrodziny wiwer w rodzinie wiwerowatych;
viverra
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rodzaju wiwera (1.1)

wizualny adj
visualis
dostrzegalny wzrokiem

wiąz vʲjɔ̃w̃s n
ulmus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ulmus L., drzewo lub krzew strefy umiarkowanej, należące do rodziny wiązowatych;

wiązówka błotna n
Filipendula ulmaria
(botanika, botaniczny) Filipendula ulmaria L., gatunek leczniczej i ozdobnej byliny z rodziny różowatych;

więc vʲjɛ̃nʦ̑ conjunction
ergo igitur
…służący do tworzenia konstrukcji, w których zdanie za spójnikiem opisuje czynność, która nastąpiła, ponieważ odbyła się czynność opisana w zdaniu przed spójnikiem

większość ˈvʲjɛ̃ŋkʃɔɕʨ̑ n
magnus numerus magnus pars
większa część jakichś rzeczy lub jakiejś grupy osób; więcej niż połowa

więzadło n
ligamentum
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) tkanka łączna włóknista łącząca ze sobą kości w stawach lub inne ruchomo połączone narządy

więzadło głosowe n
ligamentum vocale
(anatomia, anatomiczny) każdy z dwu drgających fałdów znajdujących się w krtani, dzięki którym człowiek może mówić;

więzadło krzyżowe przednie n
ligamentum cruciatum anterius
(anatomia, anatomiczny) wewnątrzstawowe więzadło stawu kolanowego o budowie dwupęczkowej; jego uszkodzenie jest jedną z najczęstszych kontuzji u sportowców;

więzienie vʲjɛ̃w̃ˈʑɛ̇̃ɲɛ n
carcer custodia
miejsce, w którym odbywa się karę pozbawienia wolności

więź n
alligatura
to, co łączy jednostki ze sobą

wiśnia ˈvʲiɕɲa n
cerasus
(spożywczy) owoce wiśni (1.1)
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cerasus Mill., rodzaj roślin należący do rodziny różowatych;

wklęsły adj
concavus
taki, który ma zagłębienie lub odcinkowe obniżenie

wkrótce ˈfkrutʦ̑ɛ adv
mox
w niedługim czasie, w najbliższym czasie

wnuczka ˈvnuʧ̑ka n
neptis
córka syna lub córki

wnuk vnuk n
nepos
syn córki lub syna

wnętrze ˈvnɛ̃nṭʃɛ n
interior
przestrzeń, znajdująca się w środku czegoś

wobec ˈvɔbɛʦ̑ preposition
pro
(w odniesieniu) do; biorąc pod uwagę; uwzględniając, razem, wspólnie

woda ˈvɔda n
aqua liquor
bezbarwna i bezzapachowa ciecz, tlenek wodoru, H₂O;

woda królewska ˈvɔda kruˈlɛfska n
aqua regia
(chemia, chemiczny) mieszanina stężonego kwasu solnego i kwasu azotowego rozpuszczająca metale szlachetne;

wodniak jądra n
hydrocele testis
(medycyna, medyczny) nagromadzenie płynu między osłonkami jądra;

wodny ˈvɔdnɨ adj
aquarius
nawiązujący do wody lub innych cieczy
żyjący w wodzie lub na wodzie

wodorek n
hydridum hydruretum
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z wodoru i innego pierwiastka chemicznego;

wodorotlenek n
hydroxidum
(chemia, chemiczny) związek chemiczny złożony z anionu wodorotlenowego (OH−) i stabilnego kationu amonowego, metalu lub organicznego

wodospad vɔˈdɔspat n
deiectus aquae cadentes deiectus aquae
swobodny, pionowy spadek wody rzecznej, spowodowany różnicą poziomów dna koryta rzeki

wodzisławski adj
Vladislaviensis Wladislavensis
odnoszący się do Wodzisławia Śląskiego, związany z Wodzisławiem Śląskim

wodór ˈvɔdur n
hydrogenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu H i liczbie atomowej 1;

wojenny vɔˈjɛ̃nːɨ adj
bellicus
związany z wojną, odnoszący się do wojny

województwo ˌvɔjɛˈvuʦ̑tfɔ n
palatinatus
(administracja) jednostka podziału administracyjnego wyższego stopnia w Polsce;

wojna ˈvɔjna n
bellum arma
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowany konflikt zbrojny o dużej skali;

wojna domowa ˈvɔjna dɔ̃ˈmɔva n
bellum civile
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) konflikt zbrojny, którego strony należą do tego samego państwa, plemienia lub grupy etnicznej;

wojsko ˈvɔjskɔ n
exercitus
zorganizowana grupa uzbrojonych ludzi przygotowanych do obrony kraju i walki na wojnie

wojskowy vɔjˈskɔvɨ adj
militaris
związany z wojskiem, dotyczący wojska

wojskowy vɔjˈskɔvɨ n
miles
żołnierz

wokalny adj
vocalis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany ze śpiewaniem

wokanda vɔˈkãnda n
vocanda
spis spraw sądowych, ułożony według kolejności ich rozpatrywania w danym dniu

wokół ˈvɔkuw preposition
circa circum
ze wszystkich stron

wola ˈvɔla n
voluntas
zdolność człowieka do świadomego kontrolowania, kierowania swoim postępowaniem

wole n
struma
(medycyna, medyczny) patologia tarczycy, np. powiększenie gruczołu lub lokalizacja narządu za mostkiem
(medycyna, medyczny) powiększony, obrzmiały gruczoł

wolfram ˈvɔlfrãm n
wolframium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu W i liczbie atomowej 74;

wolne n
otium
(potocznie, potoczny) czas wolny od pracy, zajęć

wolność ˈvɔlnɔɕʨ̑ n
libertas
(filozofia, filozoficzny) wolna wola, możliwość samodzielnego podejmowania decyzji, brak przymusu

wolny ˈvɔlnɨ adj
liber
niezajęty przez coś
liber libera
mogący postępować zgodnie z własną wolą
nieobciążony czymś niekorzystnym

woreczek łzowy vɔˈrɛʧ̑ɛk ˈwzɔvɨ n
sacullus lacrimalis
(anatomia, anatomiczny) część dróg odprowadzających łzy;

wosk vɔsk n
cera
plastyczna substancja o żółtawym kolorze, łatwo topliwa, nierozpuszczalna w wodzie, używana do produkcji świec, past do obuwia itp., stosowana w przemyśle farmaceutycznym i spożywczym;

wołacz ˈvɔwaʧ̑ n
vocativus
(gramatyka) siódmy przypadek deklinacji polskiej, tworzy formę zwrotu do omawianego przedmiotu lub osoby, wykrzyknięcia do niego lub zwrócenia jego uwagi;

wołoski adj
valachicus
związany z Wołoszczyzną (historycznym państwem), dotyczący Wołoszczyzny lub jej mieszkańców

woń vɔ̃ɲ n
oliditas
(chemia, chemiczny) bodziec działający na zmysł powonienia

woźnica vɔʑˈɲiʦ̑a n
raedarius
osoba kierująca wozem konnym lub saniami zaprzęgniętymi w konie;

wpływ fpwɨf n
influens
presja, oddziaływanie na coś lub kogoś

wrażenie vraˈʒɛ̃ɲɛ n
pulsus impressio
reakcja na bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny;

wrodzony vrɔˈʣ̑ɔ̃nɨ adj
genetivus nativus
właściwy istocie żywej od urodzenia

wrogi ˈvrɔɟi adj
inimicus ater atrox iniquus niger
właściwy wrogowi/nieprzyjacielowi, wrogo nastawiony; nieprzyjazny, nieżyczliwy

wrona ˈvrɔ̃na n
cornix
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus Linnaeus, ptak z rodziny krukowatych;

wrotycz ˈvrɔtɨʧ̑ n
tanacetum
(botanika, botaniczny) Tanacetum L., roślina z rodziny astrowatych o dużych, pierzastych liściach i kwiatach zebranych w koszyczki;

wrzeciono vʒɛˈʨ̑ɔ̃nɔ n
fusus
(włókiennictwo) obrotowe narzędzie ręczne lub część kołowrotka do nawijania przędzy;

wrzesień ˈvʒɛɕɛ̇̃ɲ n
September
dziewiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

wrzeć vʒɛʨ̑ v
inferveo invervesco
(fizyka, fizyczny) gotować się, bulgotać od gorąca

wrzos vʒɔs n
Calluna
(systematyka) (botanika, botaniczny) Calluna, rodzaj rośliny z rodziny wrzosowatych;
Calluna vulgaris
(botanika, botaniczny) wrzos zwyczajny - Calluna vulgaris, krzewinka o drobnych liściach i małych, różowofioletowych kwiatach rosnąca w dużych skupieniach, kwitnąca późnym latem i wczesną jesienią;

wrzód vʒut n
ulcus vomica
(medycyna, medyczny) głęboki ubytek skóry lub śluzówki, tzn. poniżej błony podstawnej naskórka / nabłonka;

wróbel ˈvrubɛl n
passer
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) Passer domesticus, mały, pospolity ptak występujący w pobliżu osiedli ludzkich;

wróg vruk n
hostis inimicus
nieprzyjaciel, osoba lub obiekt darzony negatywnymi uczuciami

wróg publiczny n
publicus hostis
osoba, której działania są postrzegane jako przestępstwa, uważana za zagrożenie dla społeczności i napiętnowana przez nią

wróżbiarz ˈvruʒbʲjaʃ n
hariolus
(ezoteryka) człowiek przepowiadający przyszłość

wschodni ˈfsxɔdʲɲi adj
orientalis
mający miejsce na wschodzie, dotyczący wschodu, skierowany na wschód

wschodzić ˈfsxɔʥ̑iʨ̑ v
orior
wychodzić zza horyzontu, zjawiać się na niebie (głównie o ciałach niebieskich)

wschód fsxut n
oriens
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego wschodu (1.1) w dniu równonocy;
(astronomia, astronomiczny) chwila pojawienia się ciała niebieskiego (w domyśle: Słońca) nad horyzontem

wspaniały fspãˈɲawɨ adj
magnificus
o czymś wyjątkowo dobrym, pięknym lub lubianym

wspinać ˈfspʲĩnaʨ̑ v
ascendo
wznosić siebie samego na coś wysokiego

wspomnienie fspɔ̃mʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
memoria
obraz przeszłości w pamięci

wspólny ˈfspulnɨ adj
communis
należący lub używany przez kilka osób

współbiesiadnik n
concibus
współuczestnik biesiady

współczucie fspuwˈʧ̑uʨ̑ɛ n
misericordia
zdolność emocjonalnej solidarności z cierpiącym, poszkodowanym

wstawiennictwo n
intercessio suffragium
bronienie kogoś, ujmowanie się za kimś, zwykle w kontekście religijnym

wszechmoc n
omnipotentia
przymiot tego, kto posiada nieograniczoną moc

wszechmocny fʃɛxˈmɔʦ̑nɨ adj
omnipotens
mający nieograniczoną moc, mogący wszystko

wszechocean n
oceanus mundi
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) kompleks wszystkich oceanów ziemskiego globu;

wszechpotężny adj
omnipotens
(książkowy) taki, który odznacza się nieograniczoną potęgą

wszechświat ˈfʃɛxʲɕfʲjat n
universum
cała przestrzeń, czas, materia i energia; kosmos;

wszetecznica ˌfʃɛtɛʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
meretrix
(przestarzałe, przestarzały) kobieta rozwiązła i gorsząca swoim zachowaniem

wszyscy ˈfʃɨsʦ̑ɨ indefinitePronoun
omnes omnia
ogół ludzi z danego zbioru

wszystek ˈfʃɨstɛk pronoun
omnes omnia
taki, który wyczerpuje cały zbiór nie pozostawiając nic

wszystkie drogi prowadzą do Rzymu ˈfʃɨstʲcɛ ˈdrɔɟi prɔˈvaʣ̑ɔ̃w̃ dɔ‿ˈʒɨ̃mu proverb
omnes viae Romam ducunt omnibus viis Romam pervenitur
do jednego miejsca, celu można dojść na różne sposoby

wszystko ˈfʃɨstkɔ indefinitePronoun
omnis
ogół rzeczy i spraw

wszędzie ˈfʃɛ̃ɲʥ̑ɛ adv
ubique
w każdym miejscu

wtedy ˈftɛdɨ pronoun
tum tunc
w tym (określonym wcześniej w zdaniu) czasie

wtorek ˈftɔrɛk n
dies Martis
drugi dzień tygodnia

wujek ˈvujɛk n
avunculus
brat matki

wulkan ˈvulkãn n
mons ignifer
(geologia, geologiczny) miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy i popioły;
forma terenu powstała wskutek aktywności wulkanu (1.1)

wy vɨ personalPronoun
vos
druga osoba liczby mnogiej, rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy

wybitny vɨˈbʲitnɨ adj
insignis memorabilis
wybijający się ponad przeciętność, górujący nad otoczeniem, nieprzeciętny, niezwykle uzdolniony

wybrzeże vɨˈbʒɛʒɛ n
litus ora
(geografia, geograficzny) wąski obszar znajdujący się po obu stronach linii brzegowej;

wyciek n
fluor secretio
treść płynna, która wydobyła się skądś
fluxus profluvium rhoea stillicidium
wydostawanie się płynnie na zewnątrz

wydarzenie ˌvɨdaˈʒɛ̃ɲɛ n
eventum
to, co się stało

wydatny vɨˈdatnɨ adj
fecundus
duży, wyróżniający się

wydawać vɨˈdavaʨ̑ v
expendo
wydatkować pieniądze w celu zakupu czegoś

wydech n
expiratio
(fizjologia, fizjologiczny) akt wydalenia powietrza z układu oddechowego na zewnątrz ustroju

wydra ˈvɨdra n
lutra
(zoologia, zoologiczny) Lutrinae, ssak wód przybrzeżnych o wydłużonym ciele i brązowej sierści;

wydziedziczyć ˌvɨʥ̑ɛ̇ˈʥ̑iʧ̑ɨʨ̑ v
exheredo
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pozbawić praw do dziedziczenia, do przysługującego spadku

wygięty adj
pandus
mający zakrzywiony kształt

wygląd ˈvɨɡlɔ̃nt n
species
grupa cech tworzących obraz zewnętrzny człowieka, zwierzęcia lub przedmiotu

wyglądać vɨˈɡlɔ̃ndaʨ̑ v
specto video
mieć dany wygląd

wygrywać vɨˈɡrɨvaʨ̑ v
vinco
zdobyć pierwsze miejsce w jakiejś rywalizacji, pokonać przeciwników, odnieść zwycięstwo

wyjaśnienie ˌvɨjäɕˈɲɛ̇̃ɲɛ n
explanatio
przedstawienie, omówienie istoty problemu bądź zagadnienia; wytłumaczenie, uczynienie zrozumiałym

wyjątek vɨˈjɔ̃ntɛk n
exceptio
(informatyka, informatyczny) w programowaniu: obiekt używany do przerwania normalnego działania programu i przeniesienia informacji o błędzie do innego miejsca programu
coś, do czego nie stosuje się powszechna reguła

wyjść vɨjɕʨ̑ v
exeo
opuścić jakieś miejsce

wyka n
vicia
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin zielnych należący do rodziny bobowatych;

wykałaczka ˌvɨkaˈwaʧ̑ka n
dentiscalpium lentiscum spina frondea cuspis lentiscus spica
cienki, zaostrzony patyczek ((dawniej, dawny) także piórko) służący do usuwania spomiędzy zębów resztek jedzenia;

wykonywanie ˌvɨkɔ̃nɨˈvãɲɛ n
perfunctio
(rzeczownik odczasownikowy) od wykonywać

wykonywać ˌvɨkɔ̃ˈnɨvaʨ̑ v
praesto
wytwarzać lub produkować coś

wykorzystywać ˌvɨkɔʒɨˈstɨvaʨ̑ v
utor
mieć korzyść z czegoś lub kogoś, zrobić użytek z czegoś

wykrzyknik vɨˈkʃɨcɲik n
interiectio
(gramatyka) nieodmienne słowo lub wyrażenie służące do wyrażenia stanu emocjonalnego, nakazu lub do imitacji odgłosu z otaczającego świata;

wymagać vɨ̃ˈmaɡaʨ̑ v
requiro
żądać, chcieć coś od kogoś; domagać się

wymowa vɨ̃ˈmɔva n
pronuntiatio
(fonetyka, fonetyczny) sposób artykulacji dźwięków mowy;

wynalazca ˌvɨ̃naˈlasʦ̑a n
inventor
autor wynalazku, ten, który coś wynalazł

wynalazek ˌvɨ̃naˈlazɛk n
inventio
coś, co wynaleziono;

wynik ˈvɨ̃ɲik n
fructus
rezultat, skutek

wypadek vɨˈpadɛk n
malum
nieszczęśliwe zdarzenie, w którym ktoś ucierpiał

wyrak ˈvɨrak n
Tarsius
(zoologia, zoologiczny) wyłącznie drapieżny ssak naczelny;

wyrazistość ˌvɨraˈʑistɔɕʨ̑ n
claritas
cecha tego, co wyraziste, wyraźne

wyraźnie vɨˈraʑɲɛ adv
explicite
w sposób łatwy do zaobserwowania lub usłyszenia

wyrażać vɨˈraʒaʨ̑ v
expressus
opisywać ustnie lub pisemnie, dawać informację o czymś lub kimś; być wyrazem czegoś

wyrostek robaczkowy vɨˈrɔstɛk ˌrɔbaʧ̑ˈkɔvɨ n
appendix vermiformis
(anatomia, anatomiczny) cienkie uwypuklenie jelita ślepego u niektórych ssaków, m.in. u człowieka;

wyrostek soczewkowaty kowadełka vɨˈrɔstɛk ˌsɔʧ̑ɛfkɔˈvatɨ ˌkɔvaˈdɛwka n
processus lenticularis
(anatomia, anatomiczny) zakończenie odnogi długiej kowadełka, poprzez które kowadełko łączy się ze strzemiączkiem

wyrozumiałość n
clementia
cecha tego, kto jest wyrozumiały, cecha tego, co jest wyrozumiałe

wyrób ˈvɨrup n
fructus productum
przedmiot będący końcowym efektem procesu produkcji

wysoki vɨˈsɔci adj
altus
mający dużą zawartość czegoś (zwykle domyślnej cechy)
altus arduus
znajdujący się na dużej wysokości (wysoko)
mający duże znaczenie, cieszący się szacunkiem; używane również jako tytuł honorowy
altus celsus
mający duży wymiar pionowy

wysokość vɨˈsɔkɔɕʨ̑ n
altitudo
wymiar pionowy czegoś lub kogoś

wyspa ˈvɨspa n
insula
(geografia, geograficzny) ląd otoczony ze wszystkich stron wodami morza, jeziora lub rzeki;
(anatomia, anatomiczny) struktura w ludzkim mózgu zaliczana do kresomózgowia parzystego;

wyssać z mlekiem matki ˈvɨsːaʥ̑ ˈz‿mlɛcɛ̃m ˈːatʲci v
in lacte matris praebibo
mieć wrodzoną lub nabytą w dzieciństwie cechę

wystrój n
Lyonetia
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z rodziny wystrojowatych

występować ˌvɨstɛ̃mˈpɔvaʨ̑ v
relinquo
opuszczać jakąś organizację, partię

wysypka n
anthema enanthema eruptio exanthema
(medycyna, medyczny) wykwity skórne lub na błonach śluzowych będące objawem jakiejś choroby;

wytrwać v
persevero
dotrwać do końca, do określonego czasu w danych warunkach

wytrzeszcz ˈvɨṭʃɛʃʧ̑ n
exophthalmus
nadmierne, chorobliwe wysunięcie gałek ocznych;

wytwórnia vɨˈtfurʲɲa n
officina
przedsiębiorstwo lub zakład zajmujące się wytwarzaniem pewnych produktów

wywiad ˈvɨvʲjat n
colloquium
rozmowa prowadzona przez dziennikarza z osobą lub grupą osób, mająca na celu przybliżenie poglądów lub działań tych osób odbiorcom

wywoływać ˌvɨvɔˈwɨvaʨ̑ v
efficio excito
powodować

wyzuwalnia n
apodyterium
(dawniej, dawny) przebieralnia w łaźni

wyzwoleniec n
libertus
(historia, historyczny, historycznie) były niewolnik, oficjalnie obdarowany wolnością przez swojego właściciela

wyłudzacz n
aeruscator
osoba wyłudzająca pieniądze

wyściółczak vɨˈɕʨ̑uwʧ̑ak n
ependymoma
(medycyna, medyczny) nowotwór ośrodkowego układu nerwowego wywodzący się z komórek wyściółki

wzajemny vzaˈjɛ̃mnɨ adj
mutuus
dokonywany przez obie strony, osoby wobec siebie nawzajem; taki, który jest odwzajemniony

wzdręga grecka ˈvzdrɛ̃ŋɡa ˈɡrɛʦ̑ka n
Scardinius graecus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scardinius graecus, endemiczny gatunek ryby z rodziny karpiowatych z jeziora Iliki w centralnej Grecji;

wzdychać ˈvzdɨxaʨ̑ v
gemo
głęboko i głośno oddychać, zazwyczaj w celu wyrażenia smutku lub ulgi

wzrost vzrɔst n
altitudo incrementum
wysokość człowieka, rzadziej zwierzęcia

wzór vzur n
formula
zapis matematyczny, fizyczny lub chemiczny

wódka ˈvutka n
vodca
(spożywczy) wysokoprocentowy napój alkoholowy składający się z destylatu alkoholowego i wody, czasem z dodatkiem innych składników;

wózek ˈvuzɛk n
plostellum
mały pojazd kołowy;

wół vuw n
bos trio
(zoologia, zoologiczny) wykastrowany samiec bydła domowego;

würzburski adj
Herbipolensis
odnoszący się do Würzburga, związany z Würzburgiem

wąchanie vɔ̃w̃ˈxãɲɛ n
olfactus
(rzeczownik odczasownikowy) od wąchać

wąkrotka n
Centella
(botanika, botaniczny) rodzaj z rodziny araliowatych

wąski ˈvɔ̃w̃sʲci adj
angustus artus
mający niewielką szerokość

wąskość n
brevitas
cecha tego, co jest wąskie

wątpić ˈvɔ̃ntpʲiʨ̑ v
ambigo dubito haesito
nie wierzyć, nie dowierzać; nie mieć pewności; podawać w wątpliwość, podać w wątpliwość

wątpliwość vɔ̃ntˈplʲivɔɕʨ̑ n
dubium dubitatio dubietas
brak pewności co do prawdziwości, słuszności czegoś

wątroba vɔ̃nˈtrɔba n
iecur hepar
(anatomia, anatomiczny) duży, wielofunkcyjny gruczoł występujący u wszystkich kręgowców, a także u niektórych innych zwierząt;

wąż vɔ̃w̃ʃ n
serpens anguis coluber colubra
(herpetologia, herpetologiczny) przedstawiciel podrzędu beznogich gadów o podłużnym ciele;
anguis serpens
(przenośnie, przenośnia) ktoś podły i podstępny

węch vɛ̃w̃x n
olfactus
zmysł pozwalający czuć zapachy i substancje lotne; zmysł powonienia;

wędzarnia n
carnarium
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pomieszczenie lub urządzenie do wędzenia

węgiel ˈvɛ̃ŋʲɟɛl n
carbo
(geologia, geologiczny) bryłka rudy z dużą zawartością węgla (1.1), materiał opałowy;
carbonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu C i liczbie atomowej 6;

węgiel brunatny ˈvɛ̃ŋʲɟɛl brũˈnatnɨ n
lignitus
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego, pochodząca z okresu neogenu;

węgierski vɛ̃ŋʲˈɟɛrsʲci adj
hungaricus
związany z Węgrami, dotyczący Węgier lub Węgrów

węglowodór n
hydrocarboneum
(chemia, chemiczny) związek chemiczny organiczny złożony wyłącznie z atomów węgla i wodoru;

węgorz ˈvɛ̃ŋɡɔʃ n
anguilla
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny Anguillidae, węgorzowatych;

węgorzyca ˌvɛ̃ŋɡɔˈʒɨʦ̑a n
Zoarces viviparus
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby okoniokształtnej z rodziny węgorzycowatych

węzeł ˈvɛ̃w̃zɛw n
nodus
połączenie, umocowanie lub skrócenie lin lub podobnych materiałów poprzez związanie lub przeplecenie;
(marynarka) (metrologia, metrologiczny) (nawigacja) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka prędkości, równa jednej mili morskiej na godzinę; w nawigacji używana do określania prędkości statków i prądów morskich, zaś w meteorologii - prędkości wiatrów;

węzeł chłonny ˈvɛ̃w̃zɛw ˈxwɔ̃nːɨ n
nodus lymphaticus
(anatomia, anatomiczny) występująca licznie struktura leżące na przebiegu naczyń limfatycznych, filtrująca limfę oraz wytwarzająca przeciwciała;

wężymord czarny korzeń n
Scorzonera hispanica
(botanika, botaniczny) Scorzonera hispanica, gatunek rośliny warzywnej z rodziny astrowatych;

władca ˈvwatʦ̑a n
erus regnator
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba, która włada (rządzi) w kraju o ustroju innym niż republika

władza ˈvwaʣ̑a n
auctoritas dicio
relacja, w której jedna strona – rządząca – ma możliwość oddziaływania na drugą

własny ˈvwasnɨ adj
proprius
będący w czyimś wyłącznym posiadaniu
właściwy temu, o kim lub o czym jest mowa

właściciel vwaɕˈʨ̑iʨ̑ɛl n
dominus possessor
osoba, do której coś należy, która jest w posiadaniu danej rzeczy; ten, kto ma coś na własność

właściwość vwaɕˈʨ̑ivɔɕʨ̑ n
proprietas
cecha, zwykle jakiejś substancji

właściwy vwaɕˈʨ̑ivɨ adj
proprius
taki, który jest odpowiedni, spełnia określone warunki

właśnie ˈvwaɕɲɛ adv
actutum iloco iugiter statim
…komunikujący, że dane zdarzenie odbywa się w chwili mówienia, odbywało się bezpośrednio przed nią lub w czasie innego zdarzenia

włos vwɔs n
capillus pilus
(anatomia, anatomiczny) nitkowaty twór, pochodzenia naskórkowego, występujący na powierzchni skóry ssaków;

włoski ˈvwɔsʲci adj
italicus italus italianus
związany z Włochami, dotyczący Włoch lub Włochów, wywodzący się z Włoch

włośnica ber n
Setaria italica
(botanika, botaniczny) Setaria italica, gatunek rośliny zbożowej

włóknisty adj
fibrosus
składający się, zbudowany z włókien

włókno ˈvwuknɔ n
fibra
jednostka strukturalna materiału o długości znacznie większej niż przekrój;

wścieklica zwyczajna n
Myrmica rubra
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Myrmica rubra L., gatunek bardzo agresywnej mrówki znanej z bolesnych użądleń;

wścieklizna fʲɕʨ̑ɛkˈlʲizna n
rabies
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna niektórych zwierząt, mogąca przenieść się na człowieka;

wśród fʲɕrut preposition
apud
w danym otoczeniu, między określonymi elementami (w czasie lub przestrzeni)

z s z zet preposition
cum
…opisujący związek
…wskazujący zawartość
…wskazujący towarzystwo

z całego serca s‿ʦ̑aˈwɛɡɔ ˈsɛrʦ̑a adv
ex toto corde
całym sobą, całkowicie, angażując wszystkie swoje uczucia

z powodu s‿pɔˈvɔdu
ob propter
wprowadza przyczynę wystąpienia jakiejś sytuacji lub wykonania jakiejś czynności

z przodu adv
antrorsum
będąc przed czymś lub kimś

za za preposition
in
…służący do tworzenia wyrażeń, w których dana czynność będzie wykonana po jakimś czasie
post
…służący do tworzenia wyrażeń, w których omawiany element znajduje się dalej w stosunku do wyrażenia za przyimkiem
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku dalszym w stosunku do wyrażenia za przyimkiem
pro
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku określonym przez wyrażenie za przyimkiem

zabawa zaˈbava n
ludus
ogół czynności, które wykonuje się dla przyjemności i wywołania zadowolenia

zabawka zaˈbafka n
crepundia ludibrium
rzecz służąca do zabawy;

zabijać zaˈbʲijäʨ̑ v
neco
pozbawiać życia

zabobon n
superstitio
przypisywanie mocy nadprzyrodzonej czemu lub komu

zabraniać zaˈbrãɲäʨ̑ v
prohibeo
nie pozwalać, odbierać prawo lub nie przyznawać prawa do robienia czegoś

zabójczyni ˌzabujˈʧ̑ɨ̃ɲi n
interfectrix
(książkowy) kobieta, która kogoś zabiła lub zabija

zachodni zaˈxɔdʲɲi adj
occidentalis
mający miejsce na zachodzie, dotyczący zachodu, skierowany na zachód

zachowanie ˌzaxɔˈvãɲɛ n
actio actus
sposób bycia, postępowania, działania; reakcja na bodźce, sytuacje;

zachód ˈzaxut n
occasus occidens
chwila zniknięcia słońca, księżyca lub innego ciała niebieskiego za horyzontem
occidens occasus
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego zachodu (1.1) w dniu równonocy;

zachód słońca ˈzaxut ˈswɔ̃j̃nʦ̑a n
occidens
zjawisko chowania się słońca za horyzont

zaczynać zaˈʧ̑ɨ̃naʨ̑ v
incipio initio
przystępować do wykonywania jakiejś czynności

zadanie zaˈdãɲɛ n
pensum
coś, co należy wykonać

zadowalający adj
iucundus
wystarczająco dobry

zagadka zaˈɡatka n
aenigma
intrygująca tajemnica, trudna do wyjaśnienia
gatunek literatury ludowej; element fabuły baśni;
aenigma griphus
łamigłówka, w której z jednych informacji należy wywnioskować inne

zagraniczny ˌzaɡrãˈɲiʧ̑nɨ adj
exter
odbywający się za granicą, mający związek z zagranicą, pochodzący z zagranicy

zaimek zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
pronomen
(gramatyka) część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek i pełni ich funkcje w zdaniu;

zajad n
cheilitis cheilosis
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) nadżerka skórna w kąciku ust spowodowana infekcją bakteryjną lub grzybiczną

zajadać v
epulor
(potocznie, potoczny) jeść z apetytem, ze smakiem

zajadek domowy n
Reduvius personatus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z gatunku zajadek domowy (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Reduvius personatus Linnaeus, gatunek owada z rzędu pluskwiaków, zamieszkującego domy mieszkalne;

zajmować zajˈmɔvaʨ̑ v
occupo
użytkować pomieszczenie

zając ˈzajɔ̃nʦ̑ n
lepus
(zoologia, zoologiczny) dziki, roślinożerny ssak polny z długimi uszami;

zając bielak n
Lepus timidus
(zoologia, zoologiczny) Lepus timidus, gatunek ssaka z rodziny zającowatych;

zajączek zaˈjɔ̃n͇ʧ̑ɛk n
Nesolagus
(zoologia, zoologiczny) Nesolagus, rodzaj ssaka z rodziny zającowatych;

zajęty zaˈjɛ̃ntɨ adj
occupatus
taki, który wykonuje pilnie jakieś zajęcie, czynność

zakaz ˈzakas n
prohibitio
zabronienie czegoś komuś

zakaźny adj
infectiosus
(medycyna, medyczny) wywołujący zakażenie

zakażenie ˌzakaˈʒɛ̃ɲɛ n
infectio
(medycyna, medyczny) wniknięcie chorobotwórczego drobnoustroju do organizmu

zaklinać zaˈklʲĩnaʨ̑ v
adiuro
rzucać czar na kogoś

zakonnica ˌzakɔ̃ɲˈːiʦ̑a n
monacha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członkini zakonu żeńskiego

zakonnik zaˈkɔ̃ɲːik n
monachus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek męskiego zgromadzenia zakonnego;

zakrzep n
thrombus
(medycyna, medyczny) czop zbitej krwi wewnątrz naczynia krwionośnego, który zatyka je częściowo albo całkowicie

zakład ˈzakwat n
inceptum
(handel, handlowy) (rzemiosło, rzemieślniczy) jednostka gospodarcza produkująca, prowadząca sprzedaż lub świadcząca usługi

zakładać zaˈkwadaʨ̑ v
stabilio
organizować i rozpoczynać działalność firmy, instytucji, organizacji itp.

zakładnik zaˈkwadʲɲik n
obses
osoba przetrzymywana w celu wymuszenia jakiś korzyści;

zalotnik n
procus
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna zabiegający o względy kobiety, starający się o jej rękę

zamach stanu ˈzãmax ˈstãnu n
seditio
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagłe przejęcie władzy w państwie przez jednostkę lub grupę osób wbrew obowiązującemu prawu, często z użyciem siły;

zamek ˈzãmɛk n
castellum castrum
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) budynek warowny;
claustrum clausura
(technologia, technika, techniczny) mechanizm zamykający drzwi, szuflady;

zamieszkać zãˈmʲjɛʃkaʨ̑ v
sedeo
wprowadzić się gdzieś, zacząć gdzieś mieszkać

zamiokulkas n
Zamioculcas
(botanika, botaniczny) Zamioculcas, monotypowy rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych (Araceae);
zamioculcas
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju zamiokulkasów (1.1)

zamknąć ˈzãmknɔ̃ɲʨ̑ v
claudo
sprawić, że coś przestaje być otwarte, np. okno

zamojski zãˈmɔjsʲci adj
Zamoscensis
związany z Zamościem

zapach ˈzapax n
oliditas
węchowe wrażenie zmysłowe;

zapalenie ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ n
inflammatio phlegmasia phlogosis
(medycyna, medyczny) reakcja tkanki organicznej na infekcję, podrażnienie;

zapalenie mięśnia sercowego ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈmʲjɛ̃w̃ɕɲa ˌsɛrʦ̑ɔˈvɛɡɔ n
myocarditis
(medycyna, medyczny) choroba zapalna dotycząca komórek mięśnia sercowego, tkanki śródmiąższowej i naczyń serca,

zapalenie okrężnicy n
colitis
(medycyna, medyczny) stan zapalny występujący w błonie śluzowej okrężnicy

zapalenie osierdzia n
pericarditis
(medycyna, medyczny) stan zapalny blaszek osierdzia;

zapalenie oskrzeli ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ɔˈskʃɛlʲi n
bronchitis
(medycyna, medyczny) stan zapalny błony śluzowej oskrzeli;

zapalenie pęcherza moczowego n
cystitis urocystitis
(medycyna, medyczny) stan zapalny błony śluzowej pęcherza moczowego

zapalenie płuc ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈpwuʦ̑ n
pneumonia
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) stan zapalny miąższu płucnego występujący u ludzi i zwierząt;

zapalenie skóry ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈskurɨ n
dermatitis
(medycyna, medyczny) proces zapalny w obrębie skóry o różnym podłożu

zapał ˈzapaw n
ardor
(książkowy) stan ogromnego podniecenia, gotowość do działania

zapobiegliwość n
providentia
cecha tego, kto jest zapobiegliwy

zapowiedź zaˈpɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
nuntius
oznaka czegoś zbliżającego się

zaproszenie ˌzaprɔˈʃɛ̃ɲɛ n
invitatio invitatus
informacja o byciu mile widzianym w roli uczestnika określonego zdarzenia

zapłodnienie ˌzapwɔdʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
fecundatio
(biologia, biologiczny) dokonanie połączenia komórki jajowej z plemnikiem;

zaradność n
ingeniositas
cecha tego, kto jest zaradny

zarzut ˈzaʒut n
exprobratio
słownie sformułowane zastrzeżenie wobec kogoś lub czyjegoś zachowania

zarządca n
epistates
osoba zarządzająca czymś

zaręczyny n
sponsalia
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) obrzęd wyrażenia woli bycia razem w małżeństwie;

zasada zaˈsada n
basis
(chemia, chemiczny) związek chemiczny cząsteczek składających się z atomu pierwiastka metalicznego i grupy wodorotlenowej;
regula princeps
reguła rządząca czymś

zasiedzenie n
usucapio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) nabycie w wyniku upływu czasu prawa własności do rzeczy przez osobę użytkującą daną rzecz, a niebędącą jej właścicielem;

zaskórnik zaˈskurʲɲik n
comedo
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) utworzona z łoju i obumarłych komórek naskórka grudka zatykająca por w skórze

zastój n
iustitium
długotrwały brak postępu
stasis
(medycyna, medyczny) upośledzony odpływ płynu ustrojowego

zasłonak zaˈswɔ̃nak n
Cortinarius cortinarius
(mikologia, mikologiczny) Cortinarius, najliczniejszy w gatunki rodzaj grzybów kapeluszowych z rodziny zasłonakowatych

zatoka zaˈtɔka n
sinus baia
(geografia, geograficzny) część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd;

zator n
embolia embolus
(medycyna, medyczny) zaczopowanie naczynia krwionośnego przez wędrujące ciało obce, np. zakrzep

zatrucie n
intoxicatio
(medycyna, medyczny) (toksykologia) stan chorobowy spowodowany dostaniem się substancji trującej do organizmu

zatrucie pokarmowe n
gastroenteritis acuta
(medycyna, medyczny) dolegliwość występująca po zjedzeniu pokarmu zarażonego wirusami lub bakteriami ((na przykład) salmonellą, gronkowcem);

zaufanie ˌza<sup>w</sup>uˈfãɲɛ n
fides
przeświadczenie, że można komuś ufać

zawierać zaˈvʲjɛraʨ̑ v
ratihabeo
utworzyć, zawiązać jakieś porozumienie
teneo habeo
mieć coś wewnątrz siebie, mieć coś za składnik siebie, składać się

zawiniątko n
fascis
niewielki pakunek owinięty papierem lub suknem

zawiły zaˈvʲiwɨ adj
spinosus
trudny do zrozumienia

zawsze ˈzafʃɛ pronoun
semper
w każdym momencie i sytuacji, bez przerwy

zazdrościć v
invideo
odczuwać zazdrość z braku czegoś, chcieć mieć coś, co ma ktoś inny

zazdrośnik zazˈdrɔɕɲik n
zelotes
człowiek zazdrosny

zazwyczaj zaˈzvɨʧ̑aj adv
normaliter plerumque
w większości przypadków

zaćma ˈzaʨ̑ma n
cataracta
(medycyna, medyczny) defekt soczewki powodujący pełną lub częściową utratę wzroku;

zaćmienie zaˈʨ̑mʲjɛ̇̃ɲɛ n
eclipsis
(astronomia, astronomiczny) zjawisko pozornego znikania ciała niebieskiego wywołane przez jego przesłanianie lub wejście w cień;

założyciel n
conditor
ktoś, kto coś założył lub dał czemuś początek

założyć zaˈwɔʒɨʨ̑ v
induo
włożyć ubranie/okulary

załącznik zaˈwɔ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
additamentum
dokument uzupełniający treść innego dokumentu lub dzieła książkowego, część addendum

zbierać ˈzbʲjɛraʨ̑ v
carpo
gromadzić
colligo
podnosić coś, co jest w wielu częściach; podnosić wiele jednakowych lub podobnych rzeczy

zbiory n
messilegium messis
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) to co pozyskano poprzez zbieranie

zbiór zbʲjur n
grex
grupa, pewna liczba czegoś traktowana jako jedna całość

zbliżać ˈzblʲiʒaʨ̑ v
accedo
podchodzić, przysuwać się do czegoś

zbrodnia ˈzbrɔdʲɲa n
facinus scelus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) bardzo ciężkie przestępstwo;

zbrojownia n
officina ferraria
(wojskowość, wojskowy) miejsce składowania broni i amunicji

zbyt zbɨt adv
nimis
nadmiernie, w nadmiarze, za bardzo, przesadnie

zbyt zbɨt n
venditio venum
(ekonomia, ekonomiczny) odpłatne rozprowadzanie towarów, najczęściej przez producenta

zdanie ˈzdãɲɛ n
iudicium opinio
opinia
sententia
(gramatyka) wypowiedzenie posiadające orzeczenie (osobową formę czasownika)

zderzenie zdɛˈʒɛ̃ɲɛ n
collisio
gwałtowne uderzenie się poruszających się obiektów

zdolność ˈzdɔlnɔɕʨ̑ n
facultas
naturalna sprawność i możliwość robienia czegoś
umiejętność zrobienia czegoś, predyspozycja do szybkiego opanowywania umiejętności

zdolny ˈzdɔlnɨ adj
ingeniosus
taki, który ma talent, zdolności; jest uzdolniony
potens
będący w stanie wykonać określoną czynność

zdrowie ˈzdrɔvʲjɛ n
salus sanitas
stan organizmu, który funkcjonuje prawidłowo (przeciwieństwo choroby)

zdrowy ˈzdrɔvɨ adj
sanus
taki, który nie cierpi na żadną chorobę, ma się dobrze
dobry dla zdrowia

zdrowy rozsądek n
sensus communis
rzeczowe myślenie

zdziczały adj
incultus
który zdziczał

zebra ˈzɛbra n
equus zebra
(zoologia, zoologiczny) afrykański ssak z rodziny koniowatych z charakterystycznymi pasami na sierści;

zebra Grevy'ego n
Equus grevyi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Equus grevyi Oustalet, zagrożony wyginięciem gatunek zebry, występujący w Kenii i Somalii;

zebra pręgowana n
Equus grevyi
(zoologia, zoologiczny) Equus grevyi Oustalet, gatunek zebry zagrożonej wyginięciem, występującej w Kenii i Somalii;

zefir ˈzɛfʲir n
zephyrus favonius
(meteorologia, meteorologiczny) (poetycki, poetycko) (także (środowiskowy) (rybołówstwo, rybacki)) łagodny i ciepły wiatr

zegar ˈzɛɡar n
horologium hōrārium
przyrząd przeznaczony do mierzenia i wskazywania właściwego czasu;

zegar słoneczny ˈzɛɡar swɔ̃ˈnɛʧ̑nɨ n
horologium solarium solarium
zegar określający czas na podstawie pozycji słońca;

zelżywość zɛˈlʒɨvɔɕʨ̑ n
opprobrium
(staropolski) hańba, dyshonor

zemsta ˈzɛ̃msta n
ultio
odwet za krzywdy

zepsucie n
vitiatio
spowodowanie uszkodzenia, zmiany na gorsze, wadliwe

zepsuty zɛˈpsutɨ adj
pravicordius pravicors
taki, który posiada cechy moralne niezgodne z ogólnie przyjętymi w społeczeństwie normami

zepsuć ˈzɛpsuʨ̑ v
vitio
zmienić coś na gorsze
zniszczyć, uszkodzić w sposób uniemożliwiający działanie

zero ˈzɛrɔ n
nihilum zephirum zerum nihil
liczba 0;

zespół ˈzɛspuw n
manipulus
grupa osób realizująca wspólny cel;

zespół Sjögrena n
syndroma Sjögren syndroma Sjögreni
(medycyna, medyczny) choroba autoimmunizacyjna z powstawaniem nacieków limfocytarnych w obrębie gruczołów wydzielania zewnętrznego, charakteryzująca się suchością śluzówek, zwłaszcza jamy ustnej i spojówek;

zespół kanału nadgarstka ˈzɛspuw kãˈnawu nadˈɡarstka n
syndroma isthmi canalis carpi
(medycyna, medyczny) zaburzenie będące neuropatią uciskową nerwu pośrodkowego na poziomie kanału nadgarstka

zewnętrzny zɛˈvnɛ̃nṭʃnɨ adj
exter externus
taki, który znajduje się poza czymś (poza obrębem); taki, który widać na zewnątrz

zewsząd ˈzɛfʃɔ̃nt indefinitePronoun
undique
(książkowy) ze wszystkich stron

zgaga ˈzɡaɡa n
pyrosis
(medycyna, medyczny) uczucie pieczenia w przełyku

zgnilec amerykański ˈzʲɟɲilɛʦ̑ ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci n
histolysis infectiosa perniciosa larvae apium pestis americana larvae apium
(weterynaria, weterynaryjny) (pszczelarstwo, pszczelarski) choroba bakteryjna czerwiu pszczelego;

zgnilec europejski ˈzʲɟɲilɛʦ̑ ˌɛwrɔˈpɛjsʲci n
pestis europea larvae apium putrificatio polybacterica larvae apium
(weterynaria, weterynaryjny) (pszczelarstwo, pszczelarski) choroba bakteryjna czerwi pszczelich;

zgnilizna n
robigo rubigo
(rolnictwo, rolniczy) choroba roślin

zgoda ˈzɡɔda n
concordia unitas
stan pozbawiony konfliktów czy kłótni, pojednanie

zgoda buduje, niezgoda rujnuje ˈzɡɔda buˈdujɛ ɲɛˈzɡɔda rujˈnujɛ proverb
concordia res publicae parvae crescunt, discordia magnae concidunt
współpraca i dobre stosunki są warunkiem koniecznym do osiągnięcia wspólnego celu

zgodny ˈzɡɔdnɨ adj
congruens
taki, który tworzy harmonię, jest jednogłośny, jednakowy, jednolity z czymś

zgłębiec trzpiennikowaty n
Rhyssa persuasoria
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Rhyssa persuasoria, gatunek owada z rodziny gąsienicznikowatych;

ziarno ˈʑarnɔ n
frumentum
(botanika, botaniczny) nasiono zbóż, trawy, itp.; również porcja tych nasion;

ziarnopłon wiosenny n
Ficaria verna
(botanika, botaniczny) Ficaria verna Huds., gatunek kwitnącej żółto byliny o właściwościach leczniczych;

ziele ˈʑɛlɛ n
herba
(botanika, botaniczny) roślina o nietrwałych, nadziemnych pędach

zielona herbata ʑɛˈlɔ̃na xɛrˈbata n
thea viridis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój przyrządzany wyłącznie z liści herbaty chińskiej, które zostały poddane minimalnemu utlenianiu w czasie przetwarzania

zielony ʑɛˈlɔ̃nɨ adj
viridis
mający kolor czwartego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej trawy, szmaragdu, malachitu itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: żółtego i niebieskiego;
o roślinach, owocach: taki, który nie osiągnął dojrzałości, będący w stadium poprzedzającym dojrzałość; niedojrzały
(lekceważąco, lekceważący) (potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) niedoświadczony, niewyrobiony, niemający rozeznania w jakiejś dziedzinie, zwykle młody

ziemia ˈʑɛ̃mʲja n
humus
grunt, podłoże (także w budynku)
terra
gleba
(geografia, geograficzny) kraina geograficzna

ziemia niczyja n
terra nullius
(geografia, geograficzny) obszar niezamieszkały, nie należący do nikogo; w czasach kolonialnych – obszar niepodbity

ziemniak ˈʑɛ̃mʲɲak n
patata
(botanika, botaniczny) Solanum tuberosum L., roślina z rodziny psiankowatych, o jadalnych bulwach;

ziewać ˈʑɛvaʨ̑ v
oscito hio
szeroko otwierać usta, wydając charakterystyczny przeciągły odgłos z powodu senności lub znudzenia

zima ˈʑĩ.ma n
hiems hibernus
najchłodniejsza z 4 astronomicznych (lub 6 klimatycznych) pór roku;

zimno ˈʑĩmnɔ n
algor frigiditas
odczuwalna subiektywnie niska temperatura

zimny ˈʑĩmnɨ adj
frigidus algidus
mający (względnie) niską temperaturę, wywołujący uczucie zimna

zimorodek ˌʑĩmɔˈrɔdɛk n
alcedo alcyon halcyon
(ornitologia, ornitologiczny) Alcedo atthis, niewielki, kolorowy ptak żywiący się rybami, które zdobywa, nurkując;

zimowy ʑĩˈmɔvɨ adj
hibernalis
typowy dla zimy, związany z zimą, odbywający się w zimie

zięba ˈʑɛ̃mba n
fringilla frigilla frigullus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, melodyjnie śpiewający i barwny ptak z gatunku zięba zwyczajna, Fringilla coelebs;

zięć ʑɛ̇̃ɲʨ̑ n
gener
mąż córki

zjadliwy adj
pravicordius pravicors
niezwykle złośliwy

zjawisko zʲjaˈvʲiskɔ n
phaenomenon
naturalny proces pozostający w zasięgu percepcji człowieka;

zjazd zʲjast n
congressus
przybycie w jedno miejsce wielu osób z różnych stron

zmiana ˈzmʲjãna n
cambiatio
przejście jakiejś cechy albo rzeczy w inną

zmieniać ˈzmʲjɛ̇̃ɲäʨ̑ v
muto
nadawać komuś lub czemuś inne właściwości

zmiennie adv
instabiliter
w sposób zmienny

zmierzch zmʲjɛʃx n
crepusculum
moment doby przed zapadnięciem nocy; czas ściemniania się;

zmniejszanie zmʲɲɛ̇jˈʃãɲɛ n
minuatio
(rzeczownik odczasownikowy) od zmniejszać

zmrocznik gładysz n
Deilephila elpenor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Deilephila elpenor, gatunek motyla z rodziny zawisakowatych;
deilephila elpenor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) nocny motyl z gatunku zmrocznik gładysz (1.1)

zmęczony zmɛ̃n͇ˈʧ̑ɔ̃nɨ participleAdjective
fessus
odczuwający zmęczenie, taki, który jest osłabiony fizycznie lub psychicznie ze względu na wysiłek

znaczenie znaˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
significatio
to, co dany wyraz, znak, gest oznacza lub sygnalizuje

znaczny ˈznaʧ̑nɨ adj
fecundus
(książkowy) istotny, duży, ważny

znajdować znajˈdɔvaʨ̑ v
adesse
być w jakimś miejscu

znak znak n
signum
kształt, któremu przypisuje się określone znaczenie
dźwięk, spojrzenie, gest itp. służący do przekazania informacji

znany ˈznãnɨ adj
cognitus notus
taki, który jest rozpoznawany przez wiele osób

znać znaʨ̑ modal
scio
mieć informacje na czyjś temat, być komuś w przeszłości przedstawionym

znowu ˈznɔvu adv
iterum denuo
jeszcze raz, ponownie, na nowo, znów, powtórnie, apiać

zobaczyć zɔˈbaʧ̑ɨʨ̑ v
aspecto aspicio conspicio specio specto
obejrzeć
specio specto video visito viso
dostrzec, zauważyć, ujrzeć coś

zodiak ˈzɔdʲjak n
zodiacus
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pas firmamentu, ciągnący się wzdłuż ekliptyki, na tle którego przemieszczają się w ciągu roku obserwowane z Ziemi Słońce, Księżyc i planety, podzielony na 12 znaków zodiaku;
(astrologia, astrologiczny) diagram w formie koła używany przez astrologów, w którym każdy ze znaków zodiaku jest oznaczony innym symbolem

zofenopryl n
zofenoprilum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwnadciśnieniowy z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny, stosowany również w niewydolności serca i wczesnej fazie zawału serca

zoologia ˌzɔːˈlɔɟja n
zoologia
(biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o zwierzętach;

zorza ˈzɔʒa n
aurora
(meteorologia, meteorologiczny) barwne zjawisko świetlne na niebie

zorza polarna ˈzɔʒa pɔˈlarna n
aurora australis aurora borealis
zjawisko świetlne w postaci barwnych pasm obserwowanych na niebie w okolicach podbiegunowych;

zostawać zɔˈstavaʨ̑ v
maneo
stawać się kimś/czymś
sto
nie odchodzić/odjeżdżać/…, nie ruszać się z miejsca

zranienie n
sauciatio
(rzeczownik odczasownikowy) od zranić

zrozumiały ˌzrɔzũˈmʲjawɨ adj
iustus
dający się wytłumaczyć, możliwy do wytłumaczenia

zrywać ˈzrɨvaʨ̑ v
tondeo
o roślinach lub ich owocach zbierać

zręczny ˈzrɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
habilis
zwinny

zupa ˈzupa n
intrita ius
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płynna lub półpłynna potrawa, często pierwsze danie obiadu;

zupełność zuˈpɛwnɔɕʨ̑ n
plenitudo
cecha tego, co zupełne, całkowicie, kompletne; pełnia

zupełny zuˈpɛwnɨ adj
integer
obejmujący całość

zwiadowca n
eruptor speculator
(wojskowość, wojskowy) żołnierz, który przeprowadza zwiad, rozpoznanie;

zwieracz ˈzvʲjɛraʧ̑ n
sphincter
(anatomia, anatomiczny) mięsień okrężny tworzący pierścień mięśniowy zamykający naturalne otwory ciała lub ujścia niektórych narządów;

zwierzę ˈzvʲjɛʒɛ ˈzvʲjɛʒɛnta n
animal bestia
(biologia, biologiczny) organizm cudzożywny o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej;

związek ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk n
nexus coniunctionem consociatio
wzajemne powiązanie, stosunek między rzeczami lub zjawiskami

związywać zvʲjɔ̃w̃ˈzɨvaʨ̑ v
ligo necto
trwale łączyć końce sznurka, liny itp.

zwolennik zvɔˈlɛ̃ɲːik n
sectator
osoba, która popiera coś, darzy coś sympatią, oddaje swoje poparcie komuś lub czemuś

zwornik n
subscus
(architektura, architektoniczny) szczytowy kliniec niektórych typów sklepienia
(architektura, architektoniczny) szczytowy kliniec łuku

zwrotnik ˈzvrɔtʲɲik n
tropicus
(geografia, geograficzny) jedna z dwóch umownych linii na Ziemi, równoleżnik 23°27′ (dwadzieścia trzy stopnie i dwadzieścia siedem minut);

zwrotnik Koziorożca n
Capricorni tropicus Circulus Brumalis
(geografia, geograficzny) zwrotnik leżący na półkuli południowej;

zwrotnik Raka n
Cancri tropicus Circulus Solstitialis
(geografia, geograficzny) zwrotnik leżący na półkuli północnej;

zwycięski adj
victoriosus
związany ze zwycięstwem, dotyczący zwycięstwa

zwycięstwo zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃stfɔ n
victoria
sukces (najczęściej w walce lub sporcie), zwalczenie nieprzyjaciela, pokonanie konkurencji

zwycięzca zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃sʦ̑a n
victor
ten, który zwyciężył, wygrał

zwyciężać zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃ʒaʨ̑ v
vinco
odnosić zwycięstwo nad kimś lub czymś

zwyczaj ˈzvɨʧ̑aj n
consuetudo
sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach według pewnego wzoru określonego przez kulturę

zwykle ˈzvɨklɛ adv
plerumque
zazwyczaj, prawie zawsze, bardzo często

zwykły ˈzvɨkwɨ adj
cotidianus ordinarius
niewyróżniający się niczym

zwyrodnieniowy adj
degenerativus
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) związany ze zwyrodnieniem

zwłaszcza ˈzvwaʃʧ̑a particle
maxime
przede wszystkim, nade wszystko, w szczególności, szczególnie, specjalnie

zydowudyna n
zidovudinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek stosowany w leczeniu i profilaktyce zakażenia HIV; syntetyczny analog tymidyny

zygota n
zygota zygotum
(biologia, biologiczny) komórka powstała wskutek zapłodnienia;

zyprazydon ˌzɨpraˈzɨdɔ̃n n
ziprasidonum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) atypowy lek przeciwpsychotyczny będący pochodną piperazyny, stosowany w terapii schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej

zysk zɨsk n
faenus fenus
korzyść z czegoś, uzyskana wartość

ząb zɔ̃mp n
dens
(technologia, technika, techniczny) fragment urządzenia, który w połączeniu z innym takim fragmentem powoduje przenoszenie ruchu
dens dēns
(anatomia, anatomiczny) twór anatomiczny osadzony w szczęce lub żuchwie, ułatwiający gryzienie pokarmu;

ząb mleczny n
dens decidui
(stomatologia, stomatologiczny) ząb z pierwszego kompletu uzębienia wypadającego w dzieciństwie;

ząb mądrości n
dens sapientiae
(przenośnie, przenośnia) (stomatologia, stomatologiczny) zwyczajowe określenie trzecich zębów trzonowych u człowieka;

złe oko n
malus oculus
według wierzeń ludowych złe spojrzenie przynoszące nieszczęście, rzucające urok;

złodziej ˈzwɔʥ̑ɛ̇j n
fur
osoba, która potajemnie i bezprawnie zabiera rzeczy bez zgody ich właściciela

złota rybka n
Carassius auratus auratus
(ichtiologia, ichtiologiczny) odmiana hodowlana jednego z podgatunku karasia chińskiego, Carassius auratus;

złotawy zwɔˈtavɨ adj
auricolor
w kolorze podobnym do złota

złotnik ˈzwɔtʲɲik n
aurifex
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się złotnictwem; rzemieślnik artystyczny wyrabiający przedmioty z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu)

złoto ˈzwɔtɔ n
aurum
stop zawierający złoto (1.1), surowiec do wyrobu m.in. biżuterii, monet
(sport, sportowy) złoty medal
(jubilerstwo, jubilerski) wyrób ze złota (1.2)
aurum chrysos
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Au i liczbie atomowej 79;

złotoczelny adj
aurifrons
taki, który ma złote czoło

złotogłów n
Asphodelus
(botanika, botaniczny) Asphodelus L., rodzaj rośliny z rodziny złotogłowowych;
asphodelus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju złotogłów (1.1)

złoty ˈzwɔtɨ adj
aureus
mający kolor i połysk złota
(jubilerstwo, jubilerski) wykonany ze złota

złoty środek ˈzwɔtɨ ˈɕrɔdɛk n
aurea mediocritas
kompromisowe rozwiązanie zadowalające skrajne stanowiska

złośliwy zwɔɕˈlʲivɨ adj
ater atrox niger pravicordius pravicors
nacechowany wrogością, niechęcią, przejawiający niechęć, wrogość

zły zwɨ adj
malus
niemiły, nieprzyjemny (z charakteru)
agresywny, zdenerwowany (w danej chwili)

ów uf pronoun
ille
ten (o którym już była mowa)

ćma ʨ̑ma n
papilio
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl nocny;

ćwiczenie ʨ̑fʲiˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
exercitium exercitātiō
czynność powtarzana dla utrwalenia wiedzy lub zdobycia sprawności, nauka

ćwiczenie czyni mistrza ʨ̑fʲiˈʧ̑ɛ̃ɲɛ ˈʧ̑ɨ̃ɲi ˈmʲisṭʃa proverb
repetitio est mater studiorum
im bardziej coś ćwiczysz, tym jesteś w tym lepszy

ćwiczenie fizyczne n
exercitatio corporis
(sport, sportowy) czynność powtarzana dla zdobycia lub ulepszenia sprawności;

ćwierćfinał ʨ̑fʲjɛrʲʨ̑ˈfʲĩnaw n
quarterfinalis
(sport, sportowy) część rozgrywek eliminacyjnych ośmiu rywali (lub ośmiu drużyn), z których czterech może awansować do półfinału

Łaba ˈwaba pn
Albis
(geografia, geograficzny) rzeka przepływająca przez Niemcy i w Czechy;

Łabędź ˈwabɛ̃ɲʨ̑ pn
Cygnus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Deneb; zawiera liczne mgławice; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w sierpniu; konstelacja, której 5 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie krzyża, zwany Krzyżem Północy;

Ładysław waˈdɨswaf pn
Ladislaus
imię męskie

Łazarz ˈwazaʃ pn
Lazarus
(biblijny) postać biblijna
imię męskie;

Łotwa ˈwɔtfa pn
Lettonia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Łowicz ˈwɔvʲiʧ̑ pn
Lovitia Lovitium
(geografia, geograficzny) miasto w województwie łódzkim;

Łucja ˈwuʦ̑ʲja pn
Lucia
imię żeńskie;

Łukasz ˈwukaʃ pn
Lucas
imię męskie;

Łuków ˈwukuf pn
Lucovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Łużyce wuˈʒɨʦ̑ɛ pn
Lusatia
(geografia, geograficzny) region w Niemczech i częściowo w Polsce, zamieszkany przez Niemców i Słowian;

Łęczyca wɛ̃n͇ˈʧ̑ɨʦ̑a pn
Lencicia
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce, w województwie łódzkim;

łabędzi waˈbɛ̃ɲʥ̑i adj
cycneus olorinus
charakterystyczny dla łabędzia; dotyczący, odnoszący się do łabędzia

łabędzi śpiew waˈbɛ̃ɲʥ̑i ˈɕpʲjɛf n
cantus cycneus
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) ostatnie dzieło artysty kończące jego karierę, końcowy twór jakiejkolwiek działalności

łabędź ˈwabɛ̃ɲʨ̑ n
cygnus olor cycnus
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus, ptak wodny o białym lub czarnym upierzeniu i długiej smukłej szyi;

łabędź krzykliwy ˈwabɛ̃ɲʨ̑ kʃɨkˈlʲivɨ n
Cygnus cygnus
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus cygnus, gatunek ptaka z podrodziny gęsi (Anserinae), o białym upierzeniu i żółtym dziobie z czarnym czubkiem;

łabędź niemy ˈwabɛ̃ɲʨ̑ ˈɲɛ̃mɨ n
Cygnus olor
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus olor, gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych, pospolicie występującego w Polsce;

łacina waˈʨ̑ĩna n
lingua Latina latina latinus latinum
(językoznawstwo, językoznawczy) język starożytnych Rzymian;

łaciński waˈʨ̑ĩj̃sʲci adj
latinus
właściwy starożytnym Rzymianom, wywodzący się z Imperium Rzymskiego

łacińskość n
Latinitas
łaciński charakter czegoś

ładny ˈwadnɨ adj
pulcher scitulus
odznaczający się urodą

ładunek elektryczny n
onus electricum
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa wielkość fizyczna, cecha materii warunkująca siłę oddziaływania elektromagnetycznego między cząstkami;

łagodzić waˈɡɔʥ̑iʨ̑ v
lenio mitigo tempero
czynić łagodnym, mniej surowym, mniej gwałtownym

łamać ˈwãmaʨ̑ v
affrango
o rzeczach mało elastycznych: rozdzielać coś na kawałki naciskając, zginając

łania ˈwãɲa n
cerva
(zoologia, zoologiczny) samica jelenia lub daniela

łapówkarstwo n
largitio
(kryminologia, kryminologiczny) proceder polegający na dawaniu i przyjmowaniu łapówek

łapówkarz n
concussor interversor
(pejoratywnie, pejoratywny) osoba dająca lub przyjmująca łapówki

łasica waˈɕiʦ̑a n
mustela
(zoologia, zoologiczny) niewielkie drapieżne zwierzę futerkowe;

łaska ˈwaska n
gratia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą

łaskawie adv
gratiose
(grzecznościowy) jeśli łaska, z łaski swojej, uprzejmie
w sposób łaskawy, wspaniałomyślnie, wielkodusznie, życzliwie

łaskotać v
titillo
lekko podrażniać miejsca wrażliwe na dotyk

łatwo ˈwatfɔ adv
facile faciliter
w sposób łatwy, bez trudności, bez trudu lub wysiłku

łatwy ˈwatfɨ adj
facilis
nie wymagający wysiłku, trudu, nie stawiający przeszkód

ławka ˈwafka n
scamnum
twardy mebel do siedzenia dla kilku osób;

ławra n
laura
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zespół pustelni anachoretów;
(współcześnie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duży klasztor prawosławny

łaziebny n
balneator
(dawniej, dawny) osoba pracująca w łaźni

łazienka waˈʑɛ̃nka n
lavatrina
(architektura, architektoniczny) (hotelarstwo) pomieszczenie do kąpieli z wanną lub prysznicem;

łańcuch ˈwãj̃nʦ̑ux n
catena
szereg połączonych ze sobą ogniw, zwykle metalowych;
(przenośnie, przenośnia) ciąg zdarzeń, wynikających jeden z drugiego

łechtaczka wɛxˈtaʧ̑ka n
clitoris crista
(anatomia, anatomiczny) nieparzysty, zewnętrzny narząd płciowy samic ssaków;

łodyga wɔˈdɨɡa n
caulis
(biologia, biologiczny) nadziemna część rośliny naczyniowej;

łokciowy wɔcˈʨ̑ɔvɨ adj
cubitalis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący łokcia

łokieć ˈwɔcɛ̇ʨ̑ n
cubitum cubitus
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem
cubitus cubitum
(historia, historyczny, historycznie) dawna miara długości (od 0,5 do 0,8 metra)

łono ˈwɔ̃nɔ n
sinus
(poetycki, poetycko) pierś (matki)

łopata wɔˈpata n
pala
narzędzie zazwyczaj obsługiwane dwoma rękami, służące do kopania lub nabierania sypkich materiałów;
(lotnictwo, lotniczy) płaska część śmigła
część maszyny kształtem przypominająca narzędzie do kopania
część maszyny służąca do kopania
ilość materiału mieszcząca się na łopacie (1.1)
jedno ramię śruby okrętowej
narzędzie do wsuwania oraz wyjmowania pieczywa do/z pieca

łopatka wɔˈpatka n
scapula
(anatomia, anatomiczny) kość pasa barkowego połączona z kością ramienną i obojczykiem;

łosoś ˈwɔsɔɕ n
salmo
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba o różowym mięsie żyjąca na północnym Atlantyku;

łowicki wɔˈvʲiʦ̑ʲci adj
Lovicensis
dotyczący Łowicza, związany z Łowiczem

łoś wɔɕ n
Alces alces alces
(zoologia, zoologiczny) Alces alces, gatunek największego, roślinożernego ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, o rozłożystym porożu;
alces
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku łoś (1.1)

łoże ˈwɔʒɛ n
cubile
szerokie, okazałe łóżko

łubin n
Lupinus
(botanika, botaniczny) Lupinus L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych;
lupinus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju łubin (1.1)

łucznik ˈwuʧ̑ʲɲik n
sagittarius
(wojskowość, wojskowy) żołnierz, myśliwy posługujący się łukiem;

łuk wuk n
arcus
(architektura, architektoniczny) element budowli w kształcie łuku (1.1);
(sport, sportowy) wygięta broń miotająca strzały przez napięcie liny łączącej jej oba końce i nadanie tak strzale energii;
(matematyka, matematyczny) różniczkowalny odcinek krzywej
każdy kształt przypominający łuk (1.1)
(fizyka, fizyczny) widoczny przepływ prądu elektrycznego między dwoma elektrodami;

łuk aorty ˈwuk aˈɔrtɨ n
arcus aortae
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) odcinek aorty łączący jej część wstępującą ze zstępującą

łupież ˈwupʲjɛʃ n
porrigo
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) choroba skóry głowy, charakteryzująca się złuszczaniem zrogowaciałej warstwy naskórka;

łuskowcowate n
Pluteaceae
(mikologia, mikologiczny) Pluteaceae, rodzina grzybów należąca do rzędu pieczarkowców;

łuszczyca wuʃˈʧ̑ɨʦ̑a n
psoriasis
(medycyna, medyczny) przewlekła, nawracająca choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem na skórze łuszczących się wykwitów;

łuszczycowe zapalenie stawów n
arthritis psoriatica
(medycyna, medyczny) przewlekłe zapalenie stawów u osób z łuszczycą

łydka ˈwɨtka n
sura
(anatomia, anatomiczny) tylna część nogi człowieka, między kolanem a stopą;

łyko n
phloem
(botanika, botaniczny) żywa, włóknista tkanka roślin naczyniowych, rodzaj tkanki przewodzącej, która transportuje związki organiczne powstałe podczas fotosyntezy;

łysy ˈwɨsɨ adj
calvus
całkowicie lub częściowo pozbawiony włosów na głowie

łyżka ˈwɨʃka n
coclear coclearium
sztuciec służący do jedzenia

łza wza n
lacrima
(fizjologia, fizjologiczny) kropla słonawej wody wydzielonej przez oko;

łzawnica n
Coix
(botanika, botaniczny) Coix L., rodzaj roślin z rodziny wiechlinowatych;
coix
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju łzawnica (1.2)

łódź wuʨ̑ n
linter navis cymba alveus cumba navigium
mała jednostka pływająca poruszająca się po wodach;

łój n
sebum arvina
(biologia, biologiczny) tłusta i płynna wydzielina gruczołów łojowych

łóżko ˈwuʃkɔ n
lectus cubile
mebel przeznaczony do spania;

łączka ˈwɔ̃n͇ʧ̑ka n
praticulum
(zdrobniale) łąka; mała łąka

łączyć ˈwɔ̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
coniungo iungo conecto
spajać elementy za pomocą środków technicznych

łątka dzieweczka n
Coenagrion puella
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Coenagrion puella L., gatunek ważki z rodziny łątkowatych;

łękotka wɛ̃ŋˈkɔtka n
meniscus
(anatomia, anatomiczny) chrząstka wchodząca w skład stawu kolanowego;

Ścibor pn
Stiborius
imię męskie;

Śląsk ɕlɔ̃w̃sk pn
Silesia
(geografia, geograficzny) terytorium historyczne (kraina geograficzna i historyczna) w dorzeczu górnej i środkowej Odry;

Śnieżka ˈɕɲɛʃka pn
Albanix
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię królewny z baśni braci Grimm;

Środa Popielcowa ˈɕrɔda ˌpɔpʲjɛlˈʦ̑ɔva n
Dies Cinerum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu katolickim pierwszy dzień Wielkiego Postu, w którym głowy wiernych posypuje się popiołem;

Świętowit n
Suantevit Suantouith Suantouitus Suantuitho
(mitologia słowiańska) słowiański bóg wojny i urodzaju czczony przez plemię Ranów, którego główna świątynia znajdowała się na wyspie Rugia, na przylądku Arkona;

ściana ˈɕʨ̑ãna n
murus paries
(budownictwo) pionowy element konstrukcyjny oddzielający dwa pomieszczenia lub miejsca;

ściany mają uszy ˈɕʨ̑ãnɨ ˈmajɔ̃w̃ ˈuʃɨ proverb
parietes habent aures
mówiąc coś poufnego, należy uważać, aby nie usłyszał lub nie podsłuchał tego ktoś niepożądany

ścieżka ˈɕʨ̑ɛʃka n
semita
wąski wydeptany pasek ziemi albo też specjalnie wytyczony i ubity dla pieszych

ścięgno ˈɕʨ̑ɛ̃ŋɡnɔ n
tendo tenon desma lacertus
(anatomia, anatomiczny) włóknista tkanka odpowiedzialna za przeniesienie skurczu mięśni na układ kostny;

ścięgno Achillesa n
tendo Achillis tendo calcaneus tendo musculi tricipitis surae
(anatomia, anatomiczny) największe ścięgno u człowieka, łączące mięsień trójgłowy łydki z kością piętową

ślad ɕlat n
vestigium
oznaka przejścia, przejechania, przelotu kogoś lub czegoś

śledziona ɕlɛˈʥ̑ɔ̃na n
lien splen
(anatomia, anatomiczny) narząd limfatyczny magazynujący krew u kręgowców;

śledź ɕlɛʨ̑ n
clupea harengus aringus
(ichtiologia, ichtiologiczny) jadalna ryba morska;

ślepy ˈɕlɛpɨ adj
caecus
taki, który nie może widzieć; który stracił wzrok

ślimak ˈɕlʲĩmak n
cochlea coclea gastropus
(zoologia, zoologiczny) rodzaj bardzo rozpowszechnionego mięczaka;
cochlea
(anatomia, anatomiczny) część ucha wewnętrznego ssaków;

ślina ˈɕlʲĩna n
saliva sputum
(fizjologia, fizjologiczny) płynna wydzielina wytwarzana w ustach;

śliwa ˈɕlʲiva n
prunus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) drzewo owocowe;

śliwka ˈɕlʲifka n
prunum prūnum
(spożywczy) owoc z dużą pestką rosnący na śliwie

ślub ɕlup n
nuptiae
akt zawarcia małżeństwa;

śluz ɕlus n
mucus
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) bezbarwna, ciągnąca się wydzielina gruczołów śluzowych

śluza n
cataracta
(technologia, technika, techniczny) urządzenie, które umożliwia przemieszczanie czegoś między ośrodkami o odmiennych właściwościach, zwykle fizycznych;

śmiać się ˈɕmʲjäʨ̑‿ɕɛ v
ridere rideo
wydawać z siebie odgłos utożsamiany ze śmiechem

śmiałek n
Deschampsia
(botanika, botaniczny) Deschampsia P. Beauv. rodzaj roślin z rodziny wiechlinowatych (Poaceae)
deschampsia
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju śmiałków (2.1)

śmiałym szczęście sprzyja ˈɕmʲjawɨ̃m ˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ɛ ˈspʃɨja proverb
audaces fortuna iuvat
zachęta do podjęcia ryzyka

śmiech ɕmʲjɛx n
risus cachinnatio
charakterystyczny dźwięk i grymas twarzy wydawany przez człowieka, gdy jest mu wesoło

śmiertelnik n
mortalis
(książkowy) istota śmiertelna, jaką jest człowiek

śmiertelny ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
mortalis
taki, który może umrzeć, który kiedyś umrze
mortifer
taki, który zabija, przynoszący śmierć (realnie lub potencjalnie)

śmierć ɕmʲjɛrʲʨ̑ n
mors nex
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) trwałe ustanie procesów życiowych lub aktywności;

śmieć ɕmʲjɛ̇ʨ̑ n
purgamentum purgamen
coś do wyrzucenia, odpadek

śniadanie ɕɲaˈdãɲɛ n
jentaculum prandium
poranny posiłek;

śnieg ɕɲɛk n
nix
(meteorologia, meteorologiczny) opad w postaci kryształków lodu;
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (technologia, technika, techniczny) zły obraz na ekranie telewizora

śnieżka ˈɕɲɛʃka n
Montifringilla nivalis
(ornitologia, ornitologiczny) Montifringilla, mały ptak z rodziny wróbli;

śnieżysty adj
nivalis
obfity w śnieg, zasypany śniegiem
śnieżnobiały (kolor)

śpiesz się powoli ˈɕpʲjɛʃʲ‿ɕɛ pɔˈvɔlʲi proverb
festina lente
rób coś dokładnie i sprawnie, ale bez nadmiernego pośpiechu, bo inaczej może się nie udać

śpiesznie adv
incursim
z pośpiechem

śpiew ɕpʲjɛf n
cantus
dźwięki zróżnicowane w natężeniu i wysokości, wydawane przez głos ludzki;
przyjemne dla ucha dźwięki wydawane przez niektóre ptaki

śpiewak ˈɕpʲjɛvak n
cantor
mężczyzna lub chłopiec, który śpiewa

śpiewać ˈɕpʲjɛvaʨ̑ v
cano canto
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonywać melodię głosem

śpiący ˈɕpʲjɔ̃nʦ̑ɨ adj
somniosus veternosus
taki, któremu chce się spać

śpiączka n
coma
(medycyna, medyczny) głębokie zaburzenia świadomości z brakiem przytomności, niereagowaniem nawet na silne bodźce;

średnio ˈɕrɛdʲɲɔ adv
circiter mediocriter peraeque
przeciętnie, zazwyczaj
mediocriter
tak sobie; ani dobrze, ani źle

średniowiecze ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛʧ̑ɛ n
media tempora Medium Aevum
epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi;

średniowieczny ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛʧ̑nɨ adj
mediaevalis
pochodzący ze średniowiecza, związany ze średniowieczem, dotyczący średniowiecza

środa ˈɕrɔda n
dies Mercurii
trzeci dzień tygodnia;

środek ˈɕrɔdɛk n
centrum
miejsce jednakowo oddalone od krawędzi

środkowy ɕrɔtˈkɔvɨ adj
medius
znajdujący się w środku

środowisko ˌɕrɔdɔˈvʲiskɔ n
circumiectus
(ekologia, ekologiczny) ogół elementów nieożywionych i ożywionych, składających się na otoczenie

śródmiąższowy adj
interstitialis
(biologia, biologiczny) dotyczący śródmiąższu

śródręcze ɕruˈdrɛ̃n͇ʧ̑ɛ n
metacarpus
(anatomia, anatomiczny) część ręki człowieka między palcami i nadgarstkiem

śródstopie n
metatarsus
(anatomia, anatomiczny) środkowa część stopy, znajdująca się między stępem a palcami

śródziemnomorski ˌɕrudʲʑɛ̃mnɔ̃ˈmɔrsʲci adj
mediterraneus
(geografia, geograficzny) związany z Morzem Śródziemnym lub jego basenem

świadek ˈɕfʲjadɛk n
testis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba zeznająca podczas procesu sądowego;
osoba, która widziała coś na własne oczy
(przenośnie, przenośnia) podobnie jak świadek (1.1), ale również w odniesieniu do rzeczy

świat ɕfʲjat n
mundus
(przenośnie, przenośnia) planeta
przestrzeń, w której się żyje
mundus orbis
cała Ziemia

światło ˈɕfʲjatwɔ n
lumen lux
przedmiot będący źródłem światła (1.1)
lux lumen
(fizyka, fizyczny) promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie odbieranym przez oko;

światłowstręt ɕfʲjatˈwɔfstrɛ̃nt n
photophobia
(medycyna, medyczny) przewrażliwienie oczu na światło spowodowane podrażnieniem lub schorzeniem oczu (spojówek, tęczówek);

świeca ˈɕfʲjɛʦ̑a n
candela
przedmiot z wosku, parafiny lub stearyny mający knot, chemiczne źródło światła;

świecznik ˈɕfʲjɛʧ̑ʲɲik n
candelabrum
przedmiot z uchwytem na świecę lub kilka świec

świerk ɕfʲjɛrk n
picea
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Picea A. Dietr., drzewo iglaste z rodziny sosnowatych;

świerszcz ɕfʲjɛrʃʧ̑ n
gryllus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) skaczący owad wydający charakterystyczne dźwięki;

świerzb ɕfʲjɛʃp n
scabies
(medycyna, medyczny) pasożytnicza choroba skóry powodowana przez roztocza świerzbowce;

świetny ˈɕfʲjɛtnɨ adj
praeclarus splendidus
taki, któremu przypisuje się same pozytywne cechy

świeży ˈɕfʲjɛʒɨ adj
recens
o produktach, potrawach: taki, który nie utracił walorów smakowych, nie uległ zepsuciu

świnia ˈɕfʲĩɲa ˈɕfʲĩɲɛ n
porcus maialis
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) (pogardliwie, pogardliwy) o osobie nikczemnej, podłej
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) człowiek zachowujący się nieprzyzwoicie, niekulturalnie
(zoologia, zoologiczny) każde zwierzę z podrzędu świniokształtnych, Suiformes Flower;
(zoologia, zoologiczny) samica świni (1.1)
porcus sus
(zoologia, zoologiczny) Sus scrofa subsp. domesticus, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych;
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) (wulgarnie, wulgaryzm) w połączeniu z określeniem jakiejś zbiorowości – ogólny epitet wyrażający pogardę

świstak ˈɕfʲistak n
marmota
(zoologia, zoologiczny) gromadny, górski gryzoń z rodziny wiewiórkowatych;

świstak amerykański n
Marmota monax
(zoologia, zoologiczny) Marmota monax, gatunek gryzonia z rodziny wiewiórkowatych;
marmota monax
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku świstak amerykański (1.1)

świtezianka n
Calopteryx
(zoologia, zoologiczny) Calopteryx sp., rodzaj ważki równoskrzydłej żyjącej nad brzegami wód bieżących w Eurazji i północnej Afryce

świtezianka błyszcząca n
Calopteryx splendens
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Calopteryx splendens Harris, gatunek ważki z rodziny świteziankowatych, o metalicznym ubarwieniu;

świątobliwie adv
sanctimonaliter
na sposób świątobliwy

świątobliwość n
sanctimonia sanctitas
cecha tego kto świątobliwy, tego co jest świątobliwe

świątynia ɕfʲjɔ̃nˈtɨ̃ɲa n
templum delubrum
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów;

święto ˈɕfʲjɛ̃ntɔ n
festum dies festus
dzień lub więcej dni wyróżniający się od innych, poświęcony czemuś lub komuś, spędzany w inny, szczególny sposób niż zwykłe dni

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ adj
sacrus sanctus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o rzeczy: coś godnego kultu religijnego
sanctus sacer
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o osobie: ktoś uznany przez jakiś Kościół lub społeczność za godnego kultu;

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ n
sanctus
mężczyzna święty (1.1)

źdźbło ʑʥ̑bwɔ n
culmus
(botanika, botaniczny) walcowata łodyga trawy (w tym zbóż);

źle ʑlɛ adv
male
w niewłaściwy, niedobry sposób, niezgodnie z normami
niemoralnie

źrebię ˈʑrɛbʲjɛ n
equulus
(zoologia, zoologiczny) młode koniowatych, np. konia, osła lub zebry – bez względu na płeć;

źrenica ʑrɛ̃ˈɲiʦ̑a n
pupilla
(optyka, optyczny) obraz otworu przysłony aperturowej
pupilla pupula
(anatomia, anatomiczny) czarna, okrągła plamka na tęczówce oka, będąca w rzeczywistości rozszerzającym się i zwężającym otworem regulującym dopływ światła do wnętrza oka;

źródlany ʑruˈdlãnɨ adj
fontanus
pochodzący ze źródła (wodnego)

źródło ˈʑrudwɔ n
fons
(hydrologia, hydrologiczny) miejsce, z którego woda wypływa na powierzchnię ziemi;
radix
przyczyna uczuć, zachowań, chorób itp.
to, co stanowi początek czegoś

Żagań ˈʒaɡãɲ pn
Saganum Zeganum
(geografia, geograficzny) jedna z polskich miejscowości;

Żmudź pn
Samogitia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) jeden z pięciu regionów etnograficznych współczesnej Litwy ze stolicą w Szawlach, a także historyczna nazwa Dolnej Litwy;

Żytawa ʒɨˈtava pn
Sittavia Zithavia Zittavia
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, w Saksonii;

Żytomierz ʒɨˈtɔ̃mʲjɛʃ pn
Zytomiria Zytomirium
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie, na wyżynie Wołyńsko-Podolskiej;

żaba ˈʒaba n
rana
(herpetologia, herpetologiczny) (potocznie, potoczny) pospolity płaz bezogonowy z wielu różnych rodzin, głównie z żabowatych;

żaba Darwina n
Rhinoderma darwinii
(herpetologia, herpetologiczny) Rhinoderma darwinii, bezogonowy płaz zamieszkujący andyjskie potoki;

żaba moczarowa n
Rana arvalis
(herpetologia, herpetologiczny) Rana arvalis, gatunek płaza bezogonowego z grupy żab brunatnych;

żabiru ʒaˈbʲiru n
Ephippiorhynchus
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru afrykański, gatunek z rodzaju Ephippiorhynchus Bonaparte;
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru czerwononogi, gatunek z rodzaju Ephippiorhynchus Bonaparte;
Jabiru
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru amerykański, gatunek z rodzaju żabiru (1.1);
(ornitologia, ornitologiczny) Jabiru Hellmayr, monotypowy rodzaj ptaków z rodziny bocianów
ephippiorhynchus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku żabiru (1.3)
jabiru
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku żabiru (1.2)

żaden ˈʒadɛ̃n pronoun
nullus non
…informujący o braku kogoś lub czegoś

żagiel ˈʒaɟɛl n
velum
(marynarka) płat mocnej tkaniny przymocowany do masztu, służy do wykorzystywania energii wiatru jako napędu dla statku

żagiew zimowa n
Lentinus brumalis Polyporus brumalis
(systematyka) (mikologia, mikologiczny) Polyporus brumalis, gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych, rosnący także zimą;

żaglowiec wysoki n
Pterophyllum altum
(ichtiologia, ichtiologiczny) Pterophyllum altum, gatunek ryby słodkowodnej z rodziny pielęgnicowatych, hodowanej również w akwariach;

żako ˈʒakɔ n
Psittacus erithacus
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek afrykańskiej papugi o szarym upierzeniu i czerwonym ogonie, zdolnej naśladować ludzki głos;

żal ʒal n
luctus
negatywny stan emocjonalny spowodowany doznaną stratą;

żartować ʒarˈtɔvaʨ̑ v
iocor ioculor
mówić coś śmiesznego; mówić żart, aby kogoś rozśmieszyć

żarłoczny ʒarˈwɔʧ̑nɨ adj
edax gluttifer
odznaczający się ogromnym apetytem

żałobny ʒaˈwɔbnɨ adj
ater atratus niger
(przenośnie, przenośnia) posępny, pełen smutku
wyrażający żal po śmierci bliskiej osoby

że ʒɛ conjunction
qui quod
…rozwijające opis zawarty w zdaniu nadrzędnym

żebraczy adj
mendicus
związany z żebractwem, dotyczący żebractwa

żebrak ˈʒɛbrak n
mendicus aeruscator mendicabulum
ten, kto żebrze

żebrać ˈʒɛbraʨ̑ v
mendico
prosić o jałmużnę, prosić o wsparcie
rogo
(przenośnie, przenośnia) usilnie, bez godności prosić o coś

żebro ˈʒɛbrɔ n
costa
(anatomia, anatomiczny) kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową;

żeby ˈʒɛbɨ conjunction
ut
…łączący zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym okolicznikowym celu

żeglarz ˈʒɛɡlaʃ n
nauta
człowiek trudniący się żeglarstwem, uprawiający żeglarstwo dla celów rekreacyjnych lub sportowych

żelatyna ˌʒɛlaˈtɨ̃na n
gelatinum
(chemia, chemiczny) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych;

żelazo ʒɛˈlazɔ n
ferrum chalybs
(potocznie, potoczny) pospolity, srebrzystoszary i twardy metal z wysoką zawartością żelaza (1.2)
ferrum ferri
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) metaliczny pierwiastek chemiczny o symbolu Fe i liczbie atomowej 26;

żeński ˈʒɛ̃j̃sʲci adj
femininus
odnoszący się do kobiety, przeznaczony dla kobiety
(biologia, biologiczny) mający narządy wytwarzające jaja, mający komórki ulegające zapłodnieniu, charakterystyczny dla samicy

żmija ˈʒmʲija n
vipera aspis
(herpetologia, herpetologiczny) gad z podrodziny węży;

żmije właściwe n
Viperinae
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Viperinae Oppel, podrodzina węży w obrębie rodziny żmijowatych;

żniwiarz ˈʒʲɲivʲjaʃ n
messor
osoba pracująca przy żniwach

żona ˈʒɔ̃na n
uxor mulier
kobieta będąca w związku małżeńskim z inną osobą

żongler ˈʒɔ̃ŋɡlɛr n
ventilator
artysta cyrkowy żonglujący różnymi przedmiotami;

żołnierz ˈʒɔwɲɛʒɛ ˈʒɔwʲɲɛʃ n
miles milites
(wojskowość, wojskowy) członek sił zbrojnych państwa; ; (zobacz) też żołnierz w Encyklopedii staropolskiej

żołądek ʒɔˈwɔ̃ndɛk n
stomachus alvus
(anatomia, anatomiczny) część układu pokarmowego przed jelitami, który trawi białka przy udziale kwasu solnego;

żołądź ˈʒɔwɔ̃ɲʨ̑ n
glans
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) owoc dębu;

żreć ʒrɛʨ̑ v
lurco
(pospolicie) (obraźliwie) o człowieku: jeść chciwie, łapczywie lub niechlujnie
o zwierzęciu: jeść

żubr ʒupr̥ n
urus
(zoologia, zoologiczny) masywny ssak z rzędu parzystokopytnych z charakterystycznie uformowaną przez włosy brodą pod pyskiem;

żuchwa ˈʒuxfa n
mandibula
(anatomia, anatomiczny) ruchoma kość szkieletu czaszki;

żuk gnojowy n
Geotrupes stercorarius
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Geotrupes stercorarius Linnaeus, chrząszcz z rodziny gnojarzowatych;

żurawina błotna n
Oxycoccus palustris Vaccinium oxycoccos
(botanika, botaniczny) Oxycoccus palustris L. = Vaccinium oxycoccos L., gatunek krzewinki z rodziny wrzosowatych;

żwirowiec łąkowy n
Glareola pratincola
(ornitologia, ornitologiczny) Glareola pratincola, gatunek średniego ptaka z rodziny żwirowcowatych

życie ˈʒɨʨ̑ɛ n
vita
(biologia, biologiczny) zespół procesów zachodzących w organizmie żywym lub jego poszczególnych częściach;

życiowy ʒɨˈʨ̑ɔvɨ adj
vitalis
związany z życiem, dotyczący życia
(potocznie, potoczny) biorący pod uwagę realia życia

życzenie ʒɨˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
desiderium
pragnienie; to, czego się chce, co pragnie się zrealizować
w lm: to, czego życzy się komuś (najczęściej w święto lub z powodu innej ważnej okazji)

żydowski ʒɨˈdɔfsʲci adj
iudaeus Iudaicus
związany z Żydami, ich religią, kulturą

żylak ˈʒɨlak n
varix
(medycyna, medyczny) nadmierne rozszerzenie żyły;

żylistek ʒɨˈlʲistɛk n
deutzia
(botanika, botaniczny) krzew z rodziny hortensjowatych;

żyrafa ʒɨˈrafa n
camelopardalis giraffa
(zoologia, zoologiczny) Giraffa Brisson, ssak z rzędu parzystokopytnych, z charakterystyczną długą szyją, żyjące na afrykańskich sawannach;

żyto ˈʒɨtɔ n
secale
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Secale L., zbożowa roślina jednoroczna, dwuletnia lub wieloletnia z rodziny wiechlinowatych;

żywica ʒɨˈvʲiʦ̑a n
resina
(biologia, biologiczny) półprzezroczysta wydzielina komórek roślinnych, zawierająca węglowodany (terpentynę) i olejki eteryczne oraz inne płynne i stałe substancje;

żywiecki ʒɨˈvʲjɛʦ̑ʲci adj
Zyviecensis
odnoszący się do Żywca, związany z Żywcem

żywokost ʒɨˈvɔkɔst n
symphytum
(botanika, botaniczny) Symphytum L., bylina z rodziny ogórecznikowatych o zwisających kwiatach z promienistą, rurkowato-dzwonkowatą koroną, rosnąca w wilgotnych lasach, łąkach i zaroślach;

żywokost lekarski n
Symphytum officinale
(botanika, botaniczny) Symphytum officinale L., gatunek rośliny wieloletniej z rodziny ogórecznikowatych;

żywy ˈʒɨvɨ adj
vivus
przejawiający oznaki życia
będący w użyciu
jasny, jaskrawy, niestonowany
żwawy, szybki

żyzność ˈʒɨznɔɕʨ̑ n
ubertas
cecha gleby umożliwiającej obfity wzrost roślin na niej

żyć ʒɨʨ̑ v
vivo
obcować z kimś
trwać
vivo vivere
bytować w jakichś warunkach
istnieć w sposób właściwy organizmom żywym

żyła ˈʒɨwa n
vena vēna
(anatomia, anatomiczny) naczynie krwionośne, w którym krew płynie do serca;

żyła nieparzysta n
vena azygos
(anatomia, anatomiczny) naczynie żylne przebiegające od dołu do góry na tylnej ścianie klatki piersiowej, po prawej stronie aorty piersiowej i przewodu piersiowego

żyła udowa n
vena femoralis
(anatomia, anatomiczny) pień żylny będący przedłużeniem żyły podkolanowej, a przechodząca w żyłę biodrową zewnętrzną

żyźnica n
arrhenatherum
(botanika, botaniczny) Arrhenatherum P.Beauv., rodzaj trawy dającej wysokowartościowe siano;

żółta febra n
febris flava
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ostra, tropikalna choroba zakaźna ludzi i innych naczelnych wywoływana przez flawiwirusa, a przenoszona przez komary, która może objawiać się m.in. gorączką i żółtaczką

żółtko ˈʒuwtkɔ n
vitellus vitellum
(spożywczy) wewnętrzna, żółta część jajka drobiu stosowana jako półprodukt przy przygotowywaniu potraw, wypieków i deserów
(zoologia, zoologiczny) substancja w jaju owadów, gadów i ptaków, stanowiąca materiał budulcowy i odżywczy dla zarodka;

żółtlica drobnokwiatowa n
Galinsoga parviflora
(botanika, botaniczny) Galinsoga parviflora Cav., gatunek rośliny z rodziny astrowatych;

żółty ˈʒuwtɨ adj
flavus galbus
mający kolor trzeciego pasma tęczy, taki jak kolor żółtka, kwiatu jaskra, owocu cytryny itp.; mający kolor podstawowy;

żółw ʒuwf n
testudo chelys
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu Testudines, należące do gromady gadów;

żółw lamparci ˈʒuwf lãmˈparʲʨ̑i n
Psammobates pardalis
(zoologia, zoologiczny) Psammobates pardalis, gatunek afrykańskiego żółwia lądowego z rodzaju Psammobates

żółw skórzasty ˈʒuwf skuˈʒastɨ n
Dermochelys coriacea
(zoologia, zoologiczny) (systematyka) Dermochelys coriacea, gatunek gada z monotypowej rodziny żółwi skórzastych;

żółw wężoszyi n
Chelodina longicollis
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Chelodina longicollis Shaw, gatunek gada z rodziny żółwi wężoszyjnych;

żółć ʒuwʲʨ̑ n
bilis
(medycyna, medyczny) wydzielina wątrobowa;
(przenośnie, przenośnia) gniew, zdenerwowanie, oburzenie, irytacja

żądać ˈʒɔ̃ndaʨ̑ v
postulo
domagać się czegoś kategorycznie

żądło ˈʒɔ̃ndwɔ n
aculeus
(zoologia, zoologiczny) u owadów z grupy żądłówek: narząd w postaci kolca wbijanego w ciało ofiary, często w połączeniu z wstrzyknięciem jadu;