czyńca suffix
fex
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę, twórcę, sprawcę czegoś

ek ɛk suffix
us
tworzy zdrobnienia rzeczowników rodzaju męskiego

fagia ˈfaɟja suffix
phagia
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z odżywianiem się, zjadaniem, pochłanianiem, pożeraniem

izm ism̥ suffix
ismus
…tworzący rzeczowniki abstrakcyjne, zwykle blm, oznaczające doktryny polityczne lub społeczne, kierunki artystyczne, pojęcia naukowe, a także niektóre inne wyrazy mające sugerować związek z takimi rzeczownikami

log lɔk suffix
loga
ostatni człon wyrazów złożonych tworzący rzeczowniki określające osoby zajmujące się badaniem, nauką

logia ˈlɔɟja suffix
logia
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z nauką

naście ˈnaɕʨ̑ɛ suffix
decim
tworzący liczebniki główne od 11 do 19 włącznie

owiec ˈɔvʲjɛʦ̑ suffix
tor
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę czynności związanej z rzeczownikiem lub posiadacza jakiejś cechy

ość ɔɕʨ̑ suffix
tas
…tworzący rzeczownik od przymiotnika, oznaczający cechę opisywaną przez ten przymiotnik bądź z nim związaną

plegia ˈplɛɟja suffix
plegia
(medycyna, medyczny) w złożeniach: paraliż określonego rodzaju

skop skɔp suffix
scopium
ostatni człon wyrazów złożonych będących nazwami przyrządów służących do obserwacji i badania

AD acronym
AD
rok Pański

AIDS ɛjts n
SCDI
(medycyna, medyczny) nabyty zespół niewydolności immunologicznej;

Aaron aˈːrɔ̃n pn
Aaron
(biblijny) postać biblijna, brat Mojżesza;
obcojęzyczne imię męskie pochodzenia semickiego;

Aaronita n
Aaronitae
(biblijny) (etnografia, etnograficzny) potomek Aarona

Abachum pn
Abachum
polskie imię męskie

Abana pn
Abana
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) rzeka w Syrii, przepływająca przez Damaszek

Abchazja apˈxazʲja pn
Abasci
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) formalnie republika autonomiczna wchodząca w skład Gruzji;

Abdiasz pn
Abdias
(biblijny) postać biblijna, prorok;

Abel ˈabɛl pn
Abel
imię męskie pochodzenia biblijnego;

Abelard aˈbɛlart pn
Abaelardus Abelardus
imię męskie;

Aberdeen pn
Aberdonia
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Szkocji (Wielka Brytania);

Abidżan abʲˈiʤ̑ãn ˈabʲiʤ̑ãn pn
Abidjan
(geografia, geograficzny) miasto, siedziba rządu Wybrzeża Kości Słoniowej;

Abraham abˈraxãm pn
Abraham
(biblijny) postać biblijna, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego;
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Abruzja abˈruzʲja pn
Aprutium
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w centralnych Włoszech nad Morzem Adriatyckim;

Absalom pn
Absalom
(biblijny) postać biblijna, syn króla Dawida;

Abundiusz pn
Abondius Abundius Abundus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Achaja aˈxaja pn
Achaia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w Grecji;

Achilles aˈxʲilːɛs pn
Achilles Achilleus
(mitologia grecka) heros i bohater wojny trojańskiej, syn Peleusa i Tetydy;
Achilles
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Adam ˈadãm pn
Adamus Adam
imię męskie;

Adelajda ˌadɛˈlajda pn
Adelaidis
(geografia, geograficzny) miasto w Australii;
Adalheidis
imię żeńskie pochodzenia niemieckiego;

Aden pn
Arabia Fēlīx
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-zachodnim Jemenie, nad Zatoką Adeńską;

Adolf ˈadɔlf pn
Adolphus
imię męskie;

Adonis aˈdɔ̃ɲis pn
Adonis
(mitologia grecka) urodziwa postać mitologiczna, ukochany Afrodyty;

Adyga pn
Athesis
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech, uchodząca do Zatoki Weneckiej;

Afganistan ˌavɡãˈɲistãn pn
Afgania Ariana Afganistania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu;

Afra pn
Afra
imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Afrodyta ˌafrɔˈdɨta pn
Aphrodite
(mitologia grecka) bogini miłości;

Afryka ˈafrɨka pn
Africa Libya
(geografia, geograficzny) trzeci pod względem wielkości kontynent na Ziemi;

Afrykan pn
Africanus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Agamemnon pn
Agamemnon
(mitologia grecka) mityczny władca Myken;

Agapit pn
Agapetus
imię męskie;

Agata aˈɡata pn
Agatha
imię żeńskie;

Agatangelus pn
Agathangelus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Agaton pn
Agatho Agathon
polskie imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego;

Aglaja aɡˈlaja pn
Aglaea
(mitologia grecka) córka Mantineosa, żona Abasa, matka Akrizjosa i Projtosa
(mitologia grecka) jedna z Charyt;
(mitologia grecka) jedna z nimf, matka Nireusa

Agnieszka aɟˈɲɛʃka pn
Agnes
imię żeńskie;

Agrigento pn
Agrigentum
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone na południowym wybrzeżu Sycylii;

Aimée n
Amata
francuskie imię żeńskie

Aisne pn
Axona
(geografia, geograficzny) (administracja) departament w północnej Francji;
(geografia, geograficzny) rzeka we Francji, lewy dopływ rzeki Oise;

Aj pn
Hai
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne kananejskie miasto-państwo, położone w środkowym Izraelu;

Ajschylos ajsˈxɨlɔs pn
Aeschylus
(historia, historyczny, historycznie) (literacko) starożytny dramatopisarz grecki;

Akka pn
Acco
(geografia, geograficzny) miasto portowe w Izraelu, w Dystrykcie Północnym;

Akra ˈakra pn
Accra
(geografia, geograficzny) stolica Ghany;

Akwileja ˌakfʲiˈlɛja pn
Aquileia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech; w starożytności ważne miasto, później siedziba patriarchy;

Akwilon aˈkfʲilɔ̃n pn
Aquilo
(mitologia rzymska) bóg wiatru północnego, utożsamiany z greckim Boreaszem;

Akwin pn
Aquinum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum;

Akwitania ˌakfʲiˈtãɲja pn
Aquitania
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-zachodniej Francji ze stolicą w Bordeaux;

Akwitańczyk n
Aquitanus
mieszkaniec Akwitanii

Akwizgran aˈkfʲizɡrãn pn
Aquisgranum Urbs Aquensis
(geografia, geograficzny) niemieckie miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, bezpośrednio przy granicy z Belgią i Holandią;

Alaska aˈlaska pn
Alasca
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Alba Longa n
Alba Longa
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) na poły mitologiczna, według przekazów najważniejsza osada starożytnego Lacjum, istniejąca do połowy VII w. p.n.e. w okolicach jeziora Albano w dzisiejszych Włoszech;

Albania alˈbãɲja pn
Albania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy, ze stolicą w Tiranie;

Albert ˈalbɛrt pn
Albertus
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego;

Alberta alˈbɛrta pn
Alberta
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Alcybiades pn
Alcibiades
(historia, historyczny, historycznie) ateński strateg;
imię męskie

Alcyd pn
Alcides
(mitologia rzymska) heros z mitologii rzymskiej, syn Jowisza, utożsamiany z greckim Heraklesem

Aldebaran ˌaldɛˈbarãn pn
Aldebaran
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd podwójnych, czerwonych olbrzymów i najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Aleksander ˌalɛˈksãndɛr pn
Alexander
imię męskie pochodzenia greckiego;

Aleksandra ˌalɛˈksãndra pn
Alexandra
(mitologia grecka) (zobacz) Kasandra
imię żeńskie;

Aleksandria ˌalɛˈksãndrʲja pn
Alexandria
(geografia, geograficzny) miasto w Egipcie leżące nad brzegiem Morza Śródziemnego;

Aleksja aˈlɛksʲja pn
Alexia
imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Aleppo pn
Beroea
(geografia, geograficzny) muhafaza ze stolicą w Aleppo (1.1)
(geografia, geograficzny) największe miasto Syrii, położone w północno-zachodniej części kraju, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego;

Aleuty pn
Aleutiae
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na północy Oceanu Spokojnego,

Alfons ˈalfɔ̃w̃s pn
Alphonsus
imię męskie;

Alfred ˈalfrɛt pn
Alfredus
imię męskie;

Alghero pn
Aleguerium
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina na Sardynii, w prowincji Sassari;

Algier ˈalʲɟɛr pn
Algeria
(geografia, geograficzny) stolica Algierii;

Algieria alʲˈɟɛrʲja pn
Algerium Algeria
(geografia, geograficzny) państwo w północnej Afryce ze stolicą w Algierze;

Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna pn
Res Publica Algerina Democratica et Popularis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Algierii

Alkione alʲˈcɔ̃nɛ pn
Alcyone
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w Plejadach; jedna z gwiazd w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd pojedynczych;
(mitologia grecka) córka Idasa, syna Afareusa, i Marpessy oraz żona Meleagra;
(mitologia grecka) jedna z Plejad; córka Atlasa i Plejone; przeniesiona na firmament jako gwiazda Alkione (1.4);
(mitologia grecka) królewna z Magnezji; córka Eola i żona Keyksa, zamieniona w zimorodka;

Alma Mater n
Alma Mater
(podniośle) uniwersytet lub inna wyższa uczelnia

Alojzy aˈlɔjzɨ pn
Aloysius Aloisio
imię męskie;

Alpy ˈalpɨ pn
Alpes
(geografia, geograficzny) najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia;

Alpy Górnej Prowansji pn
Alpes Provinciae
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;

Alpy Nadmorskie pn
Alpes Maritimae
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;

Alpy Wysokie pn
Alpes Superiores
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;

Aluta pn
Aluta Alutus
(geografia, geograficzny) rzeka w Rumunii, lewy dopływ Dunaju;

Alwarez pn
Alvarus
imię męskie

Alzacja alˈzaʦ̑ʲja n
Elisatia Alsatia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem;

Amadeusz ˌãmaˈdɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Amadeus
imię męskie;

Amalia ãˈmalʲja pn
Amalia
imię żeńskie pochodzenia germańskiego;

Amazonka ˌãmaˈzɔ̃nka pn
Amazonum flumen
(geografia, geograficzny) rzeka w Ameryce Południowej;

Ambroży ãmˈbrɔʒɨ pn
Ambrosius
imię męskie;

Ameryka ãˈmɛrɨka pn
America
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;
(potocznie, potoczny) (geografia, geograficzny) Stany Zjednoczone Ameryki

Ameryka Południowa ãˈmɛrɨka ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
America Australis America Meridionalis
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej;

Ameryka Północna ãˈmɛrɨka puwˈnɔʦ̑na pn
America Septentrionalis
(geografia, geograficzny) kontynent położony na półkulach: północnej i zachodniej;

Amiens pn
Samarobriva
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Francji, nad Sommą; ośrodek administracyjny regionu Pikardia i departamentu Somma;

Amos ˈãmɔs pn
Amos
(biblijny) postać biblijna, prorok;

Amsterdam ãmˈstɛrdãm pn
Amstelodamum
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Holandii;

Amu-daria ˌãmu‿ˈdarʲja pn
Oxus
(geografia, geograficzny) rzeka w Azji Środkowej, powstaje z połączenia rzek Wachsz i Pandż, uchodzi do Jeziora Aralskiego;

Anaklet pn
Anacletus
historyczne imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego

Ananke ãˈnãŋkɛ pn
Anance Necessitas
(mitologia grecka) bogini i uosobienie konieczności, bezwzględnego przymusu, nieuchronności i siły zniewalającej do podporządkowania się wyrokowi przeznaczenia, utożsamiana z rzymską Necessitas;

Anastazja ˌãnaˈstazʲja pn
Anastasia
imię żeńskie;

Anastazy ˌãnaˈstazɨ pn
Anastasius
imię męskie;

Anatolia ˌãnaˈtɔlʲja pn
Asia Minor
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i region współczesnej Turcji obejmujący półwysep Azji Mniejszej;

Andaluzja ˌãndaˈluzʲja pn
Vandalitia
(geografia, geograficzny) kraina w południowej Hiszpanii

Andegawenia pn
Andegavensis Ager
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w zachodniej Francji, w dorzeczu dolnej Loary;

Andora ãnˈdɔra pn
Andorra
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielkie państwo w Europie między Francją a Hiszpanią;

Andrea ãnˈdrɛa n
Andrea
imię żeńskie w kilku językach;

Andromeda ˌãndrɔ̃ˈmɛda pn
Andromeda
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą;
imię żeńskie;
(mitologia grecka) królewna etiopska, córka Cefeusza i Kasjopei oraz żona Perseusza, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Andromedy (1.3);

Andrychów ãnˈdrɨxuf pn
Andrichovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Andrzej ˈãnḍʒɛj pn
Andreas
polskie imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego;

Andy ˈãndɨ pn
Andes
(geografia, geograficzny) góry w Ameryce Południowej;

Angl n
Anglus
(historia, historyczny, historycznie) członek plemienia germańskiego zamieszkującego od V do VI wieku Brytanię;

Anglia ˈãŋɡlʲja pn
Anglia Albion
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Wielkiej Brytanii

Anglik ˈãŋɡlʲik n
Anglus
mężczyzna narodowości angielskiej

Angola ãŋˈɡɔla pn
Angolia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Anicet pn
Anicetus
imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego;

Aniela ãˈɲɛla pn
Angela
imię żeńskie;

Anioł ˈãɲɔw pn
Angelus
imię męskie;

Anioł Stróż ˈãɲɔw ˈstruʃ n
angelus custōs
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin;

Ankara ãŋˈkara pn
Ancyra
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Turcji;

Anna ˈãnːa pn
Anna
(oficjalnie) (urzędowy) imię żeńskie;

Antananarywa ˌãntãnãnaˈrɨva pn
Antananarivo
(geografia, geograficzny) stolica Madagaskaru;

Antares ãnˈtarɛs pn
Antares
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Skorpiona;

Antarktyda ˌãntarkˈtɨda pn
Antarctica
(geografia, geograficzny) kontynent, na którym znajduje się biegun południowy;

Antarktyka ãnˈtarktɨka pn
Antarctica
(geografia, geograficzny) rejon globu ziemskiego od bieguna południowego do 60° szerokości geograficznej południowej, obejmujący Antarktydę, jej lądolód oraz otaczające je wody;

Anteros pn
Anterus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości odwzajemnionej lub miłości nieodwzajemnionej i zemsty za miłość odrzuconą;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Antioch ˈãntʲjɔx pn
Antiochus
historyczne imię męskie;

Antiochia pn
Antiochia
(geografia, geograficzny) starożytne i współczesne miasto w południowej Turcji, nad Morzem Śródziemnym;

Antiochia Pizydyjska pn
Antiochia ad Pisidiam
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Antiochia, starożytne miasto w Azji Mniejszej, położone na granicy Pizydii i Frygii;

Antoni ãnˈtɔ̃ɲi pn
Antonius Antoninus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Antonia ãnˈtɔ̃ɲja pn
Antonia
imię żeńskie;

Antonin pn
Antoninus
imię męskie

Antonina ˌãntɔ̃ˈɲĩna pn
Antonina
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Antwerpia ãntˈfɛrpʲja pn
Antverpia Antuuerpia
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii;

Antychryst pn
Antichristus
(wariant) (biblijny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) antychryst

Antyle Holenderskie ãnˈtɨlɛ ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲcɛ pn
Antillae Nederlandenses
(geografia, geograficzny) holenderskie terytorium autonomiczne;

Anzelm ˈãw̃zɛlm pn
Anselmus
imię męskie;

Aosta pn
Augusta Praetōria
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech, stolica najmniejszego włoskiego regionu Doliny Aosty;

Apeliotes ˌapɛˈlʲjɔtɛs pn
Solanus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru wschodniego;

Apeniny ˌapɛ̃ˈɲĩnɨ pn
Apenninus
(geografia, geograficzny) łańcuch górski we Włoszech;

Apia ˈapʲja pn
Apia
(geografia, geograficzny) stolica Samoa;

Apollo aˈpɔlːɔ pn
Apollo
(mitologia grecka) bóg sztuki (muzyki, poezji), światła i wróżbiarstwa, przewodnik muz;
(rzadki, rzadko używany) imię męskie pochodzenia greckiego; jedno z imion mitologicznych;

Apulia pn
Apulia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna i region administracyjny w południowych Włoszech;

Arabia aˈrabʲja pn
Arabia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu;

Arabia Saudyjska aˈrabʲja sawˈdɨjska pn
Arabia Saudiana
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim ze stolicą w Rijadzie;

Arabska Republika Egiptu pn
Arabica Aegypti Res Publica
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Egiptu

Aragonia ˌaraˈɡɔ̃ɲja pn
Aragonia
(geografia, geograficzny) region autonomiczny w północnej Hiszpanii

Archangielsk arˈxãŋʲɟɛlsk pn
Archangelopolis
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej części europejskiej Rosji;

Archimedes ˌarxʲĩˈmɛdɛs pn
Archimedes
(historia, historyczny, historycznie) grecki matematyk;

Ardeny pn
Arduenna
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Grand Est;
(geografia, geograficzny) silnie zalesione góry w południowo-wschodniej Belgii, Francji i Luksemburgu;

Argentyna ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃na pn
Argentina
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej;

Argolida pn
Argolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Peloponezu, z historycznym centrum w Argos;

Argonauta n
Argonauta
(mitologia grecka) każdy z uczestników wyprawy po złote runo pod wodzą Jazona na statku Argo;

Ariel ˈarʲjɛl pn
Ariel
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego;
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Urana;
(biblijny) stara nazwa Jerozolimy; obecnie miasto w Izraelu

Arka Przymierza pn
arca foederis
(biblijny) skrzynia, w której przechowywano tablice z tekstem Dekalogu;

Arkadia arˈkadʲja pn
Arcadia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na Półwyspie Peloponeskim

Arkadiusz arˈkadʲjuʃ pn
Arcadius
imię męskie;

Arkansas arˈkãw̃zas ˈarkãw̃sɔ pn
Arcansia
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych;

Arktur ˈarktur pn
Arcturus
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza, jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Armenia arˈmɛ̃ɲja pn
Armenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Armoryka pn
Armorica Aremorica
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną;

Arseniusz arˈsɛ̃ɲuʃ pn
Arsenius
imię męskie pochodzenia greckiego;

Artakserkses pn
Artaxerxes
historyczne perskie imię męskie

Artezja pn
Artesia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (rzadki, rzadko używany) Artois, kraina historyczna w północnej Francji, z głównym ośrodkiem w Arras;

Artur ˈartur pn
Arthurus
imię męskie;

Arystoteles ˌarɨstɔˈtɛlɛs pn
Aristoteles
(historia, historyczny, historycznie) filozof grecki,

Asklepios asˈklɛpʲjɔs pn
Aesculapius
(mitologia grecka) bóg sztuki lekarskiej przedstawiany jako dojrzały, brodaty mężczyzna w długiej szacie, trzymający w ręce laskę owiniętą wężem, utożsamiany z rzymskim Eskulapem; syn Apollina i Koronis, córki Flegiasa; ojciec Higiei, Panacei, Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejriosa i Machaona;

Astrachań aˈstraxãɲ pn
Agitarcan
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej części europejskiej Rosji, położone nad Wołgą, stolica obwodu;

Asturia pn
Principatus Asturiarum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina geograficzna położona w północnej Hiszpanii nad Zatoką Biskajską, w średniowieczu niezależne królestwo

Asyria aˈsɨrʲja pn
Assyria
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii;

Asyż ˈasɨʃ pn
Asisium
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Umbrii;

Aszkelon pn
Ascalo Ascalon Ascalonia
(geografia, geograficzny) miasto w Izraelu;

Atanazy pn
Athanasius
imię męskie;

Atena aˈtɛ̃na pn
Athena
(mitologia grecka) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej i rękodzieła (m.in. tkactwa, hafciarstwa, przędzalnictwa), utożsamiana z rzymską Minerwą; córka Zeusa i Metydy; opiekunka Aten; jedna z olimpijczyków;

Ateny aˈtɛ̃nɨ pn
Athenae
(geografia, geograficzny) stolica współczesnej Grecji;

Atlantyda ˌatlãnˈtɨda pn
atlantis
(mitologia, mitologiczny) mityczna wyspa całkowicie zniszczona przez trzęsienie ziemi, leżąca według Platona na Oceanie Atlantyckim naprzeciw Słupów Heraklesa;

Attyka pn
Attica
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w środkowej Grecji leżąca na Półwyspie Attyckim z Atenami jako głównym ośrodkiem;

Augiasz pn
Augeas
(mitologia grecka) legendarny król Elidy na Peloponezie, jeden z Argonautów, syn Heliosa;

Augsburg ˈawɡzburk pn
Augusta Vindelicorum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w Bawarii, historyczna stolica Szwabii;

August ˈawɡust pn
Augustus
imię męskie;

Augustyn awˈɡustɨ̃n pn
Augustinus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Aureliusz awˈrɛlʲjuʃ pn
Aurelius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Auster ˈawstɛr pn
Auster Notus
(mitologia rzymska) bóg wiatru południowego, utożsamiany z greckim Notosem;

Australia awˈstralʲja pn
Australia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo obejmujące prawie cały kontynent australijski;
(geografia, geograficzny) najmniejszy kontynent na Ziemi;

Australia Zachodnia pn
Australia Occidentalis
(geografia, geograficzny) (administracja) największy stan Australii, zajmuje zachodnią część kontynentu;

Austrazja pn
Austrasia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, w VI–VII w. stanowiąca północno-wschodnią część merowińskiego królestwa Franków;

Austria ˈawstrʲja pn
Austria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Austro-Węgry ˌawstrɔ‿ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
Austro-Hungaria Imperium Austro-Hungaricum
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) państwo w Europie od 1867 do 1918 r. pod panowaniem Habsburgów, ze stolicami w Wiedniu i Budapeszcie;

Awinion aˈvʲĩɲɔ̃n pn
Avenio
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Francji nad Rodanem;

Azerbejdżan ˌazɛrˈbɛjʤ̑ãn pn
Adrabigania Atropatia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Baku;

Azja ˈazʲja pn
Asia
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca zachodnią część półwyspu Azja Mniejsza;

Azja Południowo-Wschodnia n
Asia Meridiorientalis
(geografia, geograficzny) region Azji składający się z Półwyspu Indochińskiego i Archipelagu Malajskiego z wyspami filipińskimi, obejmujący Birmę, Tajlandię, Kambodżę, Laos, Wietnam, Malezję, Singapur, Indonezję, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny;

Azory aˈzɔrɨ pn
Azores
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim, region autonomiczny Portugalii;

Ałmaty pn
Almata
(geografia, geograficzny) największe miasto Kazachstanu, do 1997 stolica kraju;

Babilon baˈbʲilɔ̃n pn
Babylon
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytne miasto położone w Mezopotamii, dawna stolica Babilonii, obecnie teren Iraku;

Bachus ˈbaxus pn
Bacchus
(mitologia rzymska) (zobacz) [[Dionizos, Bakchos, Liber, Liber Pater]]

Badenia pn
Badenia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec, począwszy od średniowiecza margrabstwo, księstwo a wreszcie wielkie księstwo;

Badenia-Wirtembergia ˌbadɛ̃ɲa‿vʲirtɛ̃mˈbɛrʲɟja pn
Badenia-Virtembergia
(geografia, geograficzny) kraj związkowy w południowej części Niemiec

Bagdad ˈbaɡdat pn
Bagdatum
(geografia, geograficzny) stolica Iraku;

Bahamy baˈxãmɨ pn
Insulae Bahamenses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo wyspiarskie w Ameryce Północnej;

Bahrajn ˈbaxrajn pn
Bachrania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Manamie;

Baje pn
Baiae
(geografia, geograficzny) miasto nad Zatoką Neapolitańską w Kampanii, słynne uzdrowisko już w czasach starożytnych;

Bajonna pn
Lapurdum
(geografia, geograficzny) miasto w południowo-zachodniej Francji;

Baków pn
Bacovia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Bacău, miasto w Rumunii;

Balbina balˈbʲĩna pn
Balbina
imię żeńskie;

Baltimore pn
Baltimora
(geografia, geograficzny) największe miasto stanu Maryland w Stanach Zjednoczonych;

Bangladesz bãŋɡˈladɛʃ pn
Bangladesia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Dhace;

Baran ˈbarãn pn
Aries
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pierwszy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 marca do 19 (20) kwietnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;

Baranek Boży baˈrãnɛɡ ˈbɔʒɨ pn
Agnus Dei
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) symboliczny tytuł Jezusa Chrystusa, nawiązujący do jego ofiary na krzyżu i starotestamentowych proroctw;

Barbara barˈbara pn
Barbara
polskie imię żeńskie;

Barcelona ˌbarʦ̑ɛˈlɔ̃na pn
Barcino
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Katalonii;

Bari bari pn
Barium
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, stolica Apulii i prowincji Bari (1.2);

Barnaba barˈnaba pn
Barnabas
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia aramejskiego;

Bartłomiej bartˈwɔ̃mʲjɛ̇j pn
Bartholomaeus
imię męskie;

Baruch pn
Baruch
(biblijny) postać biblijna;
rzadkie imię męskie pochodzenia semickiego;

Basilicata pn
Basilicata
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w południowych Włoszech z ośrodkiem administracyjnym w Potenzy;

Baszan pn
Basan
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnej Palestynie, równina na wschód od rowu Jordanu;

Bawaria baˈvarʲja pn
Bavaria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj związkowy w południowej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Monachium;

Bazylea ˌbazɨˈlɛa pn
Basilia Basilea
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Bazyli baˈzɨlʲi pn
Basilius
imię męskie;

Bazylisa pn
Basilissa
rzadkie polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Bałtyk ˈbawtɨk n
Balticus
(geografia, geograficzny) Morze Bałtyckie

Beatrycze ˌbɛaˈtrɨʧ̑ɛ pn
Beatrix
polskie imię żeńskie pochodzenia włoskiego;

Bejrut ˈbɛjrut pn
Berytus
(geografia, geograficzny) miasto w Azji, stolica Libanu;

Belgia ˈbɛlʲɟja n
Belgia Belgium Belgica
(geografia, geograficzny) państwo w Europie Zachodniej ze stolicą w Brukseli;

Belgrad ˈbɛlɡrat pn
Singidunum
stolica Serbii;

Bellona bɛlˈːɔ̃na pn
Bellona
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 28;
(mitologia rzymska) bogini wojny, utożsamiana z grecką Enyo;

Benedykt bɛ̃ˈnɛdɨkt pn
Benedictus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Benewent pn
Beneventum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, w prowincji Benewent (1.2);

Bengal ˈbɛ̃ŋɡal pn
Bengala
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Południowej, w Indiach i Bangladeszu, we wschodniej części Niziny Hindustańskiej, nad Zatoką Bengalską;

Beniamin bɛ̃ˈɲjãmʲĩn pn
Beniaminus
polskie imię męskie hebrajskiego pochodzenia;

Benigna pn
Benigna
imię żeńskie

Benigny pn
Benignus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Benin ˈbɛ̃ɲĩn pn
Beninum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Beocja bɛˈɔʦ̑ʲja n
Boeotia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w środkowej Grecji;

Berenika ˌbɛrɛ̃ˈɲika pn
Berenice
spolszczone imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Bergamo pn
Bergomum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Lombardii;

Berlin ˈbɛrlʲĩn pn
Berolinum
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Niemiec;

Bernadeta pn
Bernardina
(oficjalnie) (urzędowy) imię żeńskie;

Bernardyn bɛrˈnardɨ̃n pn
Bernardinus
imię męskie pochodzenia germańskiego;

Berno ˈbɛrnɔ pn
Arctopolis
(geografia, geograficzny) stolica Szwajcarii;

Betel pn
Bethel
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto wymienione w Biblii, utożsamiane z ruinami w pobliżu miejscowości Bajtin na Zachodnim Brzegu;

Betelgeza pn
Betelgeuze
(astronomia, astronomiczny) czerwony nadolbrzym w Orionie;

Betlejem bɛˈtlɛjɛ̃m pn
Bethleem Bethlehem Bethlehemum Bethlem
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej części Palestyny;

Bhutan ˈbutãn pn
Butania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Thimphu;

Bianka ˈbʲjãŋka pn
Alba
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Urana;
imię żeńskie;

Białogród Królewski pn
Alba Regia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Székesfehérvár, miasto w środkowych Węgrzech;

Białoruś bʲjaˈwɔruɕ n
Ruthenia Alba Russia Alba
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Biały Dom pn
Domus Alba
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) siedziba prezydenta Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie;

Bibiana bʲiˈbʲjãna pn
Bibianum
(geografia, geograficzny) miejscowość we Włoszech, w regionie Piemont, w prowincji Turyn;
Bibiana Viviana
imię żeńskie;

Biblia ˈbʲiblʲja n
Biblia biblia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawany przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga;

Birma ˈbʲirma pn
Birmania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) Mjanma

Bitynia pn
Bithynia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Mniejszej, prowincja rzymska;

Bizancjum bʲiˈzãnʦ̑ʲjũm pn
Byzantium
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad cieśniną Bosfor, nad zatoką Złotego Rogu; później Konstantynopol; obecnie Stambuł;

Bliski Wschód ˈblʲisʲci ˈfsxut pn
Oriens Proxima
(geografia, geograficzny) obszar na styku Europy, Afryki i południowo-zachodniej Azji;

Bliźnięta blʲiʑˈɲɛ̃nta pn
Gemini
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) trzeci znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) maja do 20 (21) czerwca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Bochum ˈbɔxũm pn
Bochum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec;

Boh bɔx pn
Hypanis
(geografia, geograficzny) rzeka na Ukrainie mająca źródła na Podolu, uchodząca do Morza Czarnego;

Bohemia bɔˈxɛ̃mʲja pn
Bohemia
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 371;

Boliwia bɔˈlʲivʲja pn
Bolivia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Ameryki Południowej, ze stolicą w Sucre;

Bolonia bɔˈlɔ̃ɲja pn
Bononia
(geografia, geograficzny) miasto położone między Padem a Apeninami w północnych Włoszech;

Bolzano pn
Bauzanum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech w regionie Trydent-Górna Adyga;

Bonawentura ˌbɔ̃navɛ̃nˈtura pn
Bonaventura
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Bonifacy ˌbɔ̃ɲiˈfaʦ̑ɨ pn
Bonifatius
imię męskie;

Bonn pn
Bonna
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Booz pn
Booz
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia semickiego

Bordeaux bɔʁdo pn
Burdigala
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, stolica regionu Akwitania;

Boreasz bɔˈrɛaʃ pn
Aquilo Boreas
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru północnego, utożsamiany z rzymskim Akwilonem;

Borys ˈbɔrɨs pn
Boris
polskie imię męskie;

Bosfor ˈbɔsfɔr pn
Bosporus
(geografia, geograficzny) cieśnina łącząca Morze Czarne z morzem Marmara, oddzielająca Europę od Azji;

Botswana bɔtsˈfãna pn
Botsuana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Bośnia ˈbɔɕɲa pn
Bosnia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w południowej Europie;

Bośnia i Hercegowina ˈbɔɕɲa ˌi‿xɛrʦ̑ɛɡɔˈvʲĩna pn
Bosnia et Herzegovina Bosnia et Herzegovia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie na Półwyspie Bałkańskim ze stolicą w Sarajewie;

Boże Narodzenie ˈbɔʒɛ ˌnarɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ pn
Nativitas Christi Natalis
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone 25 i 26 grudnia, w którym wspomina się narodzenie Jezusa Chrystusa;

Boży Grób pn
Sanctum Sepulchrum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę

Brabancja pn
Brabantia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna obejmująca część obecnej Belgii i Holandii, w średniowieczu tworzyła niezależne księstwo;

Brandenburgia pn
Brandenburgum
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w północno-wschodniej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Poczdamie;

Braszów pn
Corona
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Rumunii, w okręgu Braszów;

Bratysława ˌbratɨˈswava pn
Posonium Bratislavia Danubiopolis Istropolis
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Słowacji;

Brazylia braˈzɨlʲja pn
Brasilia
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej;

Breda pn
Breda
(geografia, geograficzny) miasto w Holandii;

Bregencja pn
Brigantium
(geografia, geograficzny) miasto w Austrii, nad Jeziorem Bodeńskim, stolica kraju związkowego Przedarulania, siedziba powiatu;

Brema ˈbrɛ̃ma pn
Brema
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Niemczech nad Wezerą;

Bremerhaven pn
Bremae Portus
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Brescia pn
Brixia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, drugie największe miasto Lombardii; siedziba władz prowincji Brescia (1.2);

Bretania brɛˈtãɲja pn
Britannia minor
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region w północno-zachodniej Francji;

Briańsk pn
Branscum
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Rosji, nad Desną, stolica obwodu briańskiego

Brindisi pn
Brundisium
(geografia, geograficzny) miasto portowe i gmina we Włoszech, w Apulii, położone na Półwyspie Salentyńskim;

Brno brnɔ pn
Bruna
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Brugia pn
Brugae
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Belgii, ośrodek administracyjny prowincji Flandria Zachodnia;

Bruksela bruˈksɛla pn
Bruxellae
(geografia, geograficzny) stolica Belgii;

Brunei brũˈnɛji pn
Bruneium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Brunszwik n
Brunsvicum
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia;

Brutus pn
Brutus
rzadkie imię męskie;

Brygida brɨˈɟida pn
Birgitta
imię żeńskie;

Brytania pn
Britannia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca dzisiejszą Wielką Brytanię, krainę zamieszkiwaną przez Brytów
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie na Wielką Brytanię lub całe Imperium Brytyjskie

Brzeg bʒɛk pn
Brega
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce, w województwie opolskim;

Brześć pn
Berestum Bressicia
(geografia, geograficzny) miasto na Białorusi, przy granicy z Polską;

Bucefał pn
Bucephalus
(historia, historyczny, historycznie) koń Aleksandra Wielkiego;

Budapeszt buˈdapɛʃt pn
Aquincum
(geografia, geograficzny) (administracja) (urzędowy) stolica Węgier;

Budziszyn buˈʥ̑iʃɨ̃n pn
Budissa
(geografia, geograficzny) miasto we wschodnich Niemczech;

Buenos Aires pn
Bonaëropolis
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Argentyny;

Bukareszt buˈkarɛʃt pn
Bucaresta
(geografia, geograficzny) stolica Rumunii;

Burgenland burˈɡɛ̃nlãnt pn
Burgenlandia
(geografia, geograficzny) (administracja) najbardziej wysunięty na wschód kraj związkowy Austrii;

Burgundia burˈɡũndʲja pn
Burgundia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region administracyjny położony w centralnej Francji;

Burkina Faso burʲˈcĩna ˈfasɔ pn
Burkina
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce;

Burundi buˈrũndʲi pn
Burundia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Bułgaria buwˈɡarʲja n
Bulgaria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Sofii;

Byblos pn
Byblos
(geografia, geograficzny) miasto w środkowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego, centrum administracyjne dystryktu Dżubajl;

Bydgoszcz ˈbɨdɡɔʃʧ̑ pn
Bidgostia
(geografia, geograficzny) (administracja) duże miasto w Polsce, stolica województwa kujawsko-pomorskiego;

Byk bɨk pn
Taurus
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) drugi znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) kwietnia do 20 (21) maja
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;

Bóg buk n
Deus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej;

Bóg Ojciec pn
Deus Pater
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: pierwsza osoba Trójcy Świętej;

Błażej ˈbwaʒɛj pn
Blasius
imię męskie;

CV n
CV
(urzędowy) (biurowość, biurowy) życiorys (zawodowy)

Cagliari pn
Calaris Caralis
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, stolica autonomicznego regionu Sardynia;

Cannes pn
Canua
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji na Lazurowym Wybrzeżu;

Caracas kaˈrakas pn
Caracae
(geografia, geograficzny) stolica Wenezueli;

Carcassonne pn
Carcasso
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Francji, w Oksytanii

Cecylia ʦ̑ɛˈʦ̑ɨlʲja pn
Caecilia
imię żeńskie;

Cecyliusz pn
Caecilius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Cefeusz ʦ̑ɛˈfɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Cepheus
(mitologia grecka) król Etiopii, syn Belosa oraz mąż Kasjopei i ojciec Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Cefeusza (2.1);
(mitologia grecka) król Tegei, syn Aleosa; jeden z Argonautów;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok;

Cejlon ˈʦ̑ɛjlɔ̃n pn
Taprobane
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Indyjskim;

Celestyn pn
Caelestinus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Celia ˈʦ̑ɛlʲja pn
Caelia
imię żeńskie;

Celina ʦ̑ɛˈlʲĩna pn
Caelia
imię żeńskie;

Celius pn
Caelius Mons Caelius
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu wzgórz, na których wznosił się starożytny Rzym, położone między Eskwilinem a Awentynem;

Cerber ˈʦ̑ɛrbɛr pn
Cerberus
(mitologia grecka) trzygłowy pies o wężowym ogonie, strzegący bram Hadesu;

Ceres ˈʦ̑ɛrɛs pn
Ceres
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 1, z pasa głównego planetoid, do 2006 r. zaliczana do planetoid, odkryta w 1801 r.;
(mitologia rzymska) bogini urodzaju i wegetacji, utożsamiana z grecką Demeter;

Ceuta pn
Septa Septem Fratres
(geografia, geograficzny) hiszpańskie miasto będące eksklawą Maroka,

Cezar n
Caesar
(historia, historyczny, historycznie) przydomek rodowy Juliusza Cezara

Cezarea pn
Caesarea
(geografia, geograficzny) nazwa szeregu miast i miejscowości na terenie historycznego Imperium Rzymskiego;

Cezarea Filipowa pn
Caesarea Philippi
(geografia, geograficzny) starożytne miasto w Palestynie, w Galilei;

Cezarea Kapadocka pn
Caesarea in Cappadocia
(geografia, geograficzny) starożytne miasto w Azji Mniejszej, w Kapadocji;

Chalcedon pn
Chalcedon
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Bitynii, na terenie dzisiejszego Stambułu;

Cham xãm pn
Cham
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postać biblijna, syn Noego;

Charków ˈxarkuf pn
Charcovia
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej części Ukrainy;

Charybda pn
Charybdis
(mitologia grecka) córka Posejdona i Gai, potwór morski czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej;

Cheronea ˌxɛrɔ̃ˈnɛa pn
Chaeronea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) greckie miasto w zachodniej Beocji;

Cheroneja ˌxɛrɔ̃ˈnɛja pn
Chaeronea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) greckie miasto w zachodniej Beocji;

Chicago pn
Chicagia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Stanach Zjednoczonych;

Chile ˈʧ̑ʲilɛ pn
Chilia Chile
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Chiny ˈxʲĩnɨ pn
Sina Sinae
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Chlodwig pn
Clodovicus
imię męskie

Chloris pn
Chloris
(mitologia grecka) bogini kwiatów, utożsamiana z rzymską Florą; jedna z nimf;
(mitologia grecka) królewna tebańska, córka Amfiona i Niobe;

Chociebuż xɔˈʨ̑ɛbuʃ pn
Cotbusium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we wschodnich Niemczech;

Chorwacja xɔrˈvaʦ̑ʲja n
Croatia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy ze stolicą w Zagrzebiu;

Chrodegang pn
Chrodegangus
imię męskie

Chromacjusz pn
Chromatius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Chrystus ˈxrɨstus pn
Christus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł, przydomek Jezusa z Nazaretu;

Chryzant pn
Chrysanthus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Chryzogon pn
Chrysogonus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Chuniald pn
Chunialdus
polskie imię męskie

Cieszyn ˈʨ̑ɛʃɨ̃n pn
Teschena Tessinum
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w południowej Polsce, w województwie śląskim;

Cieśnina Kerczeńska pn
Bosporus Cimmerius
(geografia, geograficzny) płytka cieśnina pomiędzy Półwyspem Kerczeńskim i Półwyspem Tamańskim, łącząca Morze Azowskie z Morzem Czarnym;

Cisa pn
Tisia
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowej Europie, lewostronny dopływ Dunaju;

Cremona pn
Cremona
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, położone w Lombardii, na lewym brzegu Padu, stolica prowincji Cremona (1.2);

Cyklady pn
Cyclades
(geografia, geograficzny) archipelag znajdujący się w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Grecji;

Cylicja pn
Cilicia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej nad Morzem Śródziemnym;

Cypr ʦ̑ɨpr̥ pn
Cyprus Cypros
(geografia, geograficzny) duża wyspa położona we wschodniej części Morza Śródziemnego;
(geografia, geograficzny) europejskie państwo na wyspie Cypr (1.1), ze stolicą w Nikozji;

Cyprian ˈʦ̑ɨprʲjãn pn
Cyprianus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Cyrena pn
Cyrene
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka; współcześnie stanowisko archeologiczne;

Cyrenajka ˌʦ̑ɨrɛ̃ˈnajka pn
Cyrenaica
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Libii na wybrzeżu Morza Śródziemnego;

Cyrkiel ˈʦ̑ɨrʲcɛl pn
Circinus
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów na niebie południowym;

Cyryl ˈʦ̑ɨrɨl pn
Cyrillus
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Czarnogóra ˌʧ̑arnɔˈɡura n
Mons Niger Mōns Niger
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy;

Czech ʧ̑ɛx n
Bohemus
mieszkaniec Czech (krainy historycznej)
Cechus
osoba narodowości czeskiej, obywatel Czech (Republiki Czeskiej), mieszkaniec Czech;

Czechosłowacja ˌʧ̑ɛxɔswɔˈvaʦ̑ʲja pn
Bohemoslovacia
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej;

Czechy ˈʧ̑ɛxɨ pn
Tzechia Bohemia Bohemia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach (1.1);
Cechia Czechia Tzechia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze;

Czeczenia ʧ̑ɛˈʧ̑ɛ̃ɲja pn
Tsetsenia
(geografia, geograficzny) republika na Kaukazie wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej;

DNA dɛ‿ɛ̃n‿ˈa acronym
ADN DNA
= (biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) kwas deoksyrybonukleinowy, biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych;

Dacjusz pn
Datius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Dafne ˈdafnɛ pn
Daphne
(mitologia, mitologiczny) postać z mitów greckich, nimfa, która adorowana przez Apolla zamieniła się w drzewo laurowe;

Dagestan daˈɡɛstãn n
Daghestania
(geografia, geograficzny) republika autonomiczna wchodząca w skład Rosji;

Dakota Południowa daˈkɔta ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Dacota Meridiana
(geografia, geograficzny) stan w środkowo-północnej części Stanów Zjednoczonych;

Dakota Północna daˈkɔta puwˈnɔʦ̑na pn
Dacota Septentrionalis
(geografia, geograficzny) stan na północy Stanów Zjednoczonych;

Dalmacja dalˈmaʦ̑ʲja pn
Dalmatia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, na obszarze dzisiejszej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry;

Damaszek dãˈmaʃɛk pn
Damascus
(geografia, geograficzny) stolica Syrii;

Danae pn
Danae
(mitologia grecka) królewna z Argos, córka Akrizjosa i Eurydyki oraz matka Perseusza;

Dania ˈdãɲja pn
Dania
(geografia, geograficzny) państwo w Europie ze stolicą w Kopenhadze;

Daniel ˈdãɲɛl pn
Daniel
imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Dardanele ˌdardãˈnɛlɛ n
Hellēspontus
(geografia, geograficzny) cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą;

Daria ˈdarʲja pn
Daria
polskie imię żeńskie;

Dariusz ˈdarʲjuʃ pn
Darius
imię męskie pochodzenia staroperskiego;

Darmstadt pn
Darmstadium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, w Hesji;

Dawid ˈdavʲit pn
David
imię męskie;

Debora pn
Debbora
(biblijny) starotestamentowa prorokini z plemienia Naftalego;

Deimos dɛˈ<sup>j</sup>ĩmɔs pn
Deimus
(astronomia, astronomiczny) mniejszy i dalszy z dwóch księżyców Marsa;

Dejmos pn
Deimus Metus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie trwogi, towarzysz Aresa na polu bitwy;

Delfin ˈdɛlfʲĩn pn
Delphinus
imię męskie;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór na niebie w pobliżu równika;

Delfina pn
Delphina
imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Delta Rodanu pn
Ostia Rhodani
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;

Demeter dɛ̃ˈmɛtɛr pn
Ceres Demeter
(mitologia grecka) bogini ziemi uprawnej, urodzaju, zboża i rolnictwa, utożsamiana z rzymską Ceres;

Detroit pn
Detroitum Sinus Michiganus
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Michigan;

Diana ˈdʲjãna pn
Diana
(mitologia rzymska) bogini łowów i przyrody (m.in. świata roślinnego i zwierzęcego, gór, lasów, gajów, źródeł leczniczych), utożsamiana z grecką Artemidą;
imię żeńskie;

Diego pn
Didacus
hiszpańskie imię męskie

Dike ˈdʲikɛ pn
Dike
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 99;
Dice
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwości, utożsamiana z rzymską Justycją; jedna z Hor;

Diogenes dʲjɔˈɡɛ̃nɛs pn
Diogenes
greckie imię męskie;
(filozofia, filozoficzny) starożytny grecki filozof o przydomku Pies, pochodzący z Synopy, głosiciel ubóstwa i powrotu do natury, prekursor cyników;

Dionizje n
Dionysia
antyczna uroczystość obrzęd ku czci Dionizosa

Dionizos dʲjɔ̇̃ˈɲizɔs pn
Dionysus
(mitologia grecka) bóg latorośli winnej, wina, mistycznego szału, ekstazy, wesołości, sił witalnych natury i form scenicznych, utożsamiany z rzymskim Liberem;

Dionizy dʲjɔ̇̃ˈɲizɨ pn
Dionysius
imię męskie;

Disneyland pn
Disneylandia
(turystyka, turystyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) wspólna nazwa kilku parków rozrywki tematycznie związanych z produkcjami The Walt Disney Company;

Dniepr dʲɲɛpr̥ pn
Danapris
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w obwodzie dniepropetrowskim na Ukrainie
Danapris Borysthenēs
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka uchodząca do Morza Czarnego, przepływająca przez Rosję, Białoruś i Ukrainię;

Dniestr dʲɲɛstr̥ pn
Tyras
(geografia, geograficzny) rzeka wypływająca z Karpat Wschodnich, uchodząca do Morza Czarnego, a przepływająca przez Ukrainę i Mołdawię;

Dodekanez pn
Dodecanesus
(geografia, geograficzny) grecki archipelag w południowej części Morza Egejskiego, u wybrzeży Turcji;

Dolna Bawaria pn
Bavaria Inferior
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja we wschodniej Bawarii ze stolicą w Landshut;

Dolna Frankonia pn
Provincia Franconia Inferior
(geografia, geograficzny) okręg i rejencja w północno-zachodniej Bawarii;

Dolna Saksonia pn
Saxonia Inferior
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w północno-zachodnich Niemczech, ze stolicą w Hanowerze;

Dominik dɔ̃ˈmʲĩɲik pn
Dominicus
imię męskie;

Dominikana ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãna pn
Respublica Dominicana
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej;

Dor n
Dorius
(etnografia, etnograficzny) członek starożytnego plemienia greckiego;

Dorota dɔˈrɔta pn
Dorothea
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Dortmund pn
Tremonia
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, największy ośrodek Zagłębia Ruhry;

Doryda pn
Doris
(geografia, geograficzny) (starożytność) niewielka kraina położona w Grecji Środkowej w dolinie rzeki Pindos, w starożytności uważana za kolebkę Dorów;
(mitologia grecka) jedna z oceanid;

Drawa pn
Dravus
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech, południowej Austrii, wschodniej Słowenii i północnej Chorwacji, stanowi część granicy chorwacko-węgierskiej, prawy dopływ Dunaju ;

Drezno ˈdrɛznɔ pn
Dresda
(geografia, geograficzny) miasto we wschodnich Niemczech;

Droga Mleczna ˈdrɔɡa ˈmlɛʧ̑na pn
Via lactea Via Lactea
(astronomia, astronomiczny) pas ze skupiskiem gwiazd widoczny na nocnym niebie

Dublin ˈdublʲĩn pn
Eblana
(geografia, geograficzny) stolica Irlandii;

Dubrownik duˈbrɔvʲɲik pn
Epidaurum Ragusia Ragusium
(geografia, geograficzny) portowe miasto na południu Chorwacji, nad Adriatykiem;

Duch Święty ˈduxʲ ˈɕfʲjɛ̃ntɨ pn
Spiritus Sanctus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: trzecia osoba Trójcy Świętej;

Duisburg pn
Duisburgum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto położone w zachodniej części Niemiec, w Zagłębiu Ruhry;

Dunaj ˈdũnaj pn
Danubius Danuvius
(geografia, geograficzny) rzeka w Europie;

Dydak pn
Didacus
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Dyneburg pn
Duneburgum
(geografia, geograficzny) miasto na Łotwie, w południowo-wschodniej części kraju, nad Dźwiną;

Dystrykt Kolumbii pn
Districtus Columbianus
(geografia, geograficzny) (administracja) formalnie Waszyngton, stolica Stanów Zjednoczonych;

Dzielnica Łacińska pn
Vicus Latinus
(geografia, geograficzny) (administracja) uniwersytecka dzielnica Paryża;

Dżibuti ʤ̑ʲiˈbutʲi pn
Dzibutum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;
(geografia, geograficzny) (administracja) stolica Dżibuti (1.1);

Ebro ˈɛbrɔ pn
Hibērus
(geografia, geograficzny) miasto w USA w stanie Floryda
Hiberus
(geografia, geograficzny) rzeka w Hiszpanii;

Eden pn
Eden
(biblijny) raj, ogród rajski;

Edom ˈɛdɔ̃m pn
Idumea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnym Lewancie na południe od Morza Martwego;

Edward ˈɛdvart pn
Eduardus
imię męskie;

Edynburg ɛˈdɨ̃nburk pn
Edimburgum Edinburgum
(geografia, geograficzny) stolica Szkocji,

Edyta ɛˈdɨta pn
Editha
polskie imię żeńskie;

Efraim pn
Ephraim
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) biblijne imię męskie
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) nazwa jednego z dawnych plemion Izraela
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jeden z regionów Izraela w środkowej części tego kraju

Efrem pn
Ephraem
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Eger pn
Agria
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Węgrzech;

Egina ɛˈɟĩna pn
Aegina
(geografia, geograficzny) wyspa grecka na Morzu Egejskim, w archipelagu Wysp Argosarońskich;
(mitologia grecka) nimfa z mitów greckich, córka boga Asoposa uprowadzona przez Zeusa

Egipt ˈɛɟipt pn
Aegyptus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce i częściowo w Azji, ze stolicą w Kairze;

Ekwador ɛˈkfadɔr pn
Aequatoria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Quito;

Elbląg ˈɛlblɔ̃ŋk pn
Elbangum Elbinga Elbingum Elbingus
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce;

Eleuteriusz pn
Eleutherius
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Eliasz ˈɛlʲjaʃ pn
Elias
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Elida pn
Elis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) górzysta kraina historyczna w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego, z głównymi ośrodkami w Elidzie (1.2) i Olimpii

Eligiusz ɛˈlʲiɟuʃ pn
Eligius
imię męskie;

Elred pn
Aelredus
imię męskie

Elżbieta ɛlʒˈbʲjɛta pn
Elisabeth Elisabetha
polskie imię żeńskie pochodzenia hebrajskiego;

Emesa pn
Emesa Hemesa
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) Hims

Emilia ɛ̃ˈmʲilʲja pn
Aemilia
imię żeńskie;

Emma ˈɛ̃mːa pn
Hemma
imię żeńskie pochodzenia germańskiego;

Emmanuel ˌɛ̃mːãˈnu<sup>w</sup>ɛl pn
Emmanuel
polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Endymion ɛ̃nˈdɨ̃mʲjɔ̃n pn
Endymion
(mitologia grecka) król Elidy, piękny młodzieniec, ukochany Selene, ukarany nieprzerwanym snem i obdarzony wieczną młodością;

Eneasz pn
Aeneas
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) syn Anchizesa, bohater wojny trojańskiej, jego dalecy potomkowie Romulus i Remus mieli założyć Rzym;

Eolia ɛˈɔlʲja pn
Aeolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północno-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;
Aeolia
(mitologia grecka) córka Amytaona;
(mitologia grecka) skalista wyspa pływająca po morzu i otoczona wałem ze spiżu, identyfikowana ze Stromboli lub Lipari; siedziba władcy wiatrów, Eola;

Eos ˈɛɔs pn
Aurora Eos
(mitologia grecka) bogini i uosobienie zorzy porannej, brzasku oraz świtu, utożsamiana z rzymską Aurorą;

Epifaniusz pn
Epiphanius
imię męskie;

Epikur pn
Epicurus
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytny grecki filozof;

Epimach pn
Epimachus
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Epir pn
Epirus Epiros
(geografia, geograficzny) górzysta kraina położona w północno-zachodniej części Grecji i południowej Albanii, nad Morzem Jońskim;

Erato ɛˈratɔ pn
Erato
(mitologia grecka) driada i wieszczka z Arkadii; kapłanka Pana;
(mitologia grecka) muza poezji miłosnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Ereb ˈɛrɛp pn
Erebus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie ciemności świata podziemnego;
(mitologia grecka) najciemniejsza część podziemnego świata zmarłych – Hadesu;

Erentruda pn
Erentrudis
imię żeńskie

Erfurt pn
Erfordia
(geografia, geograficzny) miasto w centralnej części Niemiec, stolica Turyngii;

Eris ˈɛrʲis pn
Eris
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 136199;
Discordia Eris
(mitologia grecka) bogini i uosobienie niezgody, kłótni, sporu i rywalizacji oraz towarzyszka Aresa na polu bitwy, utożsamiana z rzymską Dyskordią;

Eros ˈɛrɔs pn
Eros
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości oraz namiętności cielesnej, utożsamiany z rzymskim Kupidynem (Amorem);
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 433;

Erydan ɛˈrɨdãn pn
Eridanus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie rzeki o tej samej nazwie; syn tytana Okeanosa i tytanidy Tetydy; jedno z bóstw wodnych;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy i nieba południowego; zawiera jasną gwiazdę – Achernara; w Polsce widoczny częściowo zimą; góruje o północy w listopadzie; jedna z największych konstelacji;

Eryk ˈɛrɨk pn
Ericus
imię męskie;

Erytrea ˌɛrɨˈtrɛa pn
Erythraea
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Asmarze;

Erywań ɛˈrɨvãɲ pn
Erevanum
(geografia, geograficzny) stolica Armenii;

Eskulap ɛˈskulap pn
Aesculapius
(mitologia rzymska) (zobacz) Asklepios

Eskwilin pn
Esquilinus Exquilinus
(geografia, geograficzny) wzgórze w Rzymie;

Essen pn
Assindia Essendia
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone w środku Zagłębia Ruhry;

Essex pn
Regnum Orientalium Saxonum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące we wschodniej Anglii w latach 527–825;

Estera ɛˈstɛra pn
Esther
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Estonia ɛˈstɔ̃ɲja pn
Estonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Eter ˈɛtɛr pn
Aether
(mitologia grecka) bóg jasnego światła, uosobienie wyższych rejonów niebieskich; górne powietrze;

Etiopia ɛˈtʲjɔpʲja pn
Aethiopia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Etna pn
Aetna
(geografia, geograficzny) czynny wulkan położony na Sycylii, we Włoszech;

Etolia ɛˈtɔlʲja pn
Aetolia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji

Etruria ɛˈtrurʲja pn
Etruria Hetruria
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w środkowej Italii nad Morzem Tyrreńskim, zasiedlona przez Etrusków w I tys. p.n.e., podbita przez Rzymian w III w. p.n.e.;

Eubeja pn
Euboea
(geografia, geograficzny) przybrzeżna wyspa grecka w zachodniej części Morza Egejskiego;

Eugeniusz ɛwˈɡɛ̃ɲuʃ pn
Eugenius
imię męskie;

Euklides ɛwˈklʲidɛs pn
Euclides
grecki matematyk;

Eunika ɛwʲˈɲika pn
Eunice
imię żeńskie;

Eunomia pn
Eunomia
imię żeńskie

Eurazja ɛwˈrazʲja n
Eurasia
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi, podzielony umownie na Europę i Azję;

Europa ɛwˈrɔpa pn
Europa
(geografia, geograficzny) część świata położona na półkuli północnej, stanowiąca razem z Azją kontynent zwany Eurazją;

Europa Południowa n
Europa Australis
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na południe od Europy Środkowej

Europa Północna n
Europa Septentrionalis
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na północ od Europy Środkowej

Europa Wschodnia n
Europa Orientalis
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na wschód od Europy Środkowej, graniczący z Azją;

Europa Zachodnia ɛwˈrɔpa zaˈxɔdʲɲa n
Europa Occidentalis
(geografia, geograficzny) nazwa stosowana dla określenia państw zachodniej części Europy, ze względu na ich przynależność geograficzną, historyczną i kulturową;

Europa Środkowa ɛwˈrɔpa ɕrɔtˈkɔva pn
Europa Centralis
(geografia, geograficzny) region w centralnej Europie;

Euros ˈɛwrɔs pn
Eurus Vulturnus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru południowo-wschodniego, utożsamiany z rzymskim Wulturnusem;

Euterpe ɛwˈtɛrpɛ pn
Euterpe
(mitologia grecka) muza poezji lirycznej i gry na aulosie, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Ewa ˈɛva pn
Eva
(biblijny) biblijne imię pierwszej kobiety oraz protoplastki rodu ludzkiego;
polskie imię żeńskie pochodzenia semickiego;

Ewaryst pn
Evaristus
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Ezdrasz ˈɛzdraʃ pn
Esdras Esdra Esra
imię męskie;

Ezechiel ɛˈzɛxʲjɛl pn
Ezechiel
imię męskie pochodzenia biblijnego;

Ezop ˈɛzɔp pn
Aesopus
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) grecki bajkopisarz urodzony w VI w. p.n.e., pochodzący z miasta Mistra w Azji Mniejszej;

Famagusta pn
Amagusta Fama Augusta
(geografia, geograficzny) miasto na Cyprze w tureckiej części wyspy;

Faustyn pn
Faustinus
imię męskie

Faustyna fawˈstɨ̃na pn
Faustina
imię żeńskie;

Fawoniusz faˈvɔ̃ɲuʃ pn
Favonius
(mitologia rzymska) bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z greckim Zefirem;

Federacja Rosyjska ˌfɛdɛˈraʦ̑ʲja rɔˈsɨjska pn
Foederatio Russica
(oficjalnie) (urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Rosji

Federalna Demokratyczna Republika Etiopii pn
Res publica democratica foederalis Aethiopiae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Etiopii

Felicjan fɛˈlʲiʦ̑ʲjãn pn
Felicianus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Felicyta pn
Felicitas
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Feliks ˈfɛlʲiks pn
Felix
imię męskie;

Felikula pn
Felicula
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego

Fenicja fɛ̃ˈɲiʦ̑ʲja pn
Phoenīcia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, obejmująca tereny dzisiejszego Libanu i zachodniej części Syrii;

Ferdynand fɛrˈdɨ̃nãnt pn
Ferdinandus
imię męskie;

Ferrara pn
Ferraria
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Fibicjusz pn
Fibitius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Fidelis fʲiˈdɛlʲis pn
Fidelis
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Fidżi ˈfʲiʤ̑ʲi pn
Viti Insulae Fidzienses Insulae Fisienses Insulae Vitienses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;

Fiesole pn
Faesulae
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w prowincji Florencja;

Filadelfia ˌfʲilaˈdɛlfʲja pn
Philadelphia
(geografia, geograficzny) miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania;

Filemon fʲiˈlɛ̃mɔ̃n pn
Philemonem
imię męskie;

Filip ˈfʲilʲip pn
Philippus
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Filipiny ˌfʲilʲiˈpʲĩnɨ pn
Philippinae
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Filoktet fʲiˈlɔktɛt pn
Philoctetes
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, król Tesalii, łucznik, spadkobierca łuku Heraklesa i zabójca Parysa;

Filomena ˌfʲilɔ̃ˈmɛ̃na pn
Philumena
imię żeńskie;

Filon ˈfʲilɔ̃n pn
Philon
imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego;

Finlandia fʲĩnˈlãndʲja pn
Finnia Finlandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Helsinkach;

Fionia pn
Fionia
(geografia, geograficzny) wyspa Danii, położona między Półwyspem Jutlandzkim a Zelandią;

Flandria ˈflãndrʲja pn
Flandria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we Francji, Belgii i Holandii
(geografia, geograficzny) (administracja) region Belgii;

Flora ˈflɔra pn
Flora
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 8;
(mitologia rzymska) bogini wiosny, kwiatów, roślinności w stadium kwitnienia i wszystkiego co rozkwita, utożsamiana z grecką nimfą Chloris;
imię żeńskie;

Florencja flɔˈrɛ̃nʦ̑ʲja pn
Florentia
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech;

Florencjusz pn
Florentius
imię męskie;

Florentyn n
Florentinus
imię męskie;

Florentyna n
Florentina
imię żeńskie

Florian ˈflɔrʲjãn pn
Florianus
imię męskie;

Floryn pn
Florinus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Fobos ˈfɔbɔs pn
Pavor Phobus Terror
(mitologia grecka) bóg i uosobienie strachu, towarzysz Aresa na polu bitwy;
Phobus
(astronomia, astronomiczny) większy i bliższy z dwóch księżyców Marsa;

Focjusz ˈfɔʦ̑ʲjuʃ pn
Photius
imię męskie pochodzenia greckiego

Fokida pn
Phocis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) niewielka kraina w środkowej Grecji, na terenie której znajdowały się słynne z wyroczni Delfy i góra Parnas;

Franciszek frãɲˈʨ̑iʃɛk pn
Franciscus
imię męskie pochodzenia germańskiego;

Francja ˈfrãnʦ̑ʲja n
Gallia Francogallia Francia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Europie, ze stolicą w Paryżu;

Francuz ˈfrãnʦ̑us n
Francus
człowiek narodowości francuskiej, obywatel Francji, mieszkaniec Francji

Francuzka frãnˈʦ̑uska n
Franca
kobieta lub dziewczyna narodowości francuskiej, obywatelka Francji

Frankfurt nad Odrą pn
Francofortum ad Oderam
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu, leżące na zachodnim brzegu Odry, we wschodniej części Niemiec w kraju związkowym Brandenburgia;

Frankonia pn
Franconia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowych Niemczech, obecnie w większości w północnej Bawarii;

Frosinone pn
Frusino
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum;

Fryburg pn
Friburgum
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii nad rzeką Sarine, stolica kantonu Fryburg (1.2);

Fryderyk frɨˈdɛrɨk pn
Fridericus
imię męskie;

Frydolin pn
Fridolinus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Frygia pn
Phrygia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w Gordionie, niezależne królestwo a później prowincja rzymska;

Frygidian pn
Frigidianus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Fryzja pn
Frisia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, położona wzdłuż wybrzeży Morza Północnego, obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii;

Fryzja Wschodnia pn
Frisia orientalis
(geografia, geograficzny) nadmorski region w północno-wschodnich Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia, stanowi środkowy odcinek Fryzji;

Fudżi ˈfuʤ̑ʲi pn
Mons Fusius
(geografia, geograficzny) wulkan i zarazem najwyższy szczyt Japonii leżący na wyspie Honsiu;

Fulgencjusz pn
Fulgentius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Gabon ˈɡabɔ̃n pn
Gabonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gabriel ˈɡabrʲjɛl pn
Gabriel
imię męskie;

Gadara pn
Gadara
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) stanowisko archeologiczne w północnej Jordanii, w starożytności ośrodek miejski;

Gaeta pn
Caieta
(geografia, geograficzny) miasto portowe we Włoszech, na wybrzeżu Morza Tyrreńskiego, w regionie Lacjum, prowincji Latina;

Gaja ˈɡaja pn
Gaea
(mitologia grecka) kosmologiczna grecka bogini, personifikacja matki-ziemi;

Gal ɡal n
Gallus
mieszkaniec starożytnej Galii;

Galacja pn
Galatia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w centralnej Azji Mniejszej;

Galia ˈɡalʲja pn
Gallia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Europie Zachodniej zamieszkiwana przez plemiona celtyckie

Galicia pn
Gallaecia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region autonomiczny i kraina historyczna w płn.-zach. Hiszpanii

Galilea ˌɡalʲiˈlɛa pn
Galilaea Galileia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan;

Galindia pn
Galindia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej części Prus, zamieszkana przez plemię Galindów;

Gambia ˈɡãmbʲja pn
Gambia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gandawa ɡãnˈdava pn
Gandavum
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii;

Ganges ˈɡãŋɡɛs pn
Ganges
(geografia, geograficzny) rzeka w Indiach;

Ganimedes ˌɡãɲĩˈmɛdɛs pn
Ganymēdēs
(mitologia grecka) piękny młodzieniec, ukochany boga Zeusa; królewicz trojański; podczaszy na Olimpie; syn Trosa i Kalliroe;
(astronomia, astronomiczny) największy księżyc Jowisza; największy księżyc w Układzie Słonecznym; jeden z księżyców galileuszowych;

Gargantua pn
Gargantua
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię olbrzyma z fantastyczno-satyrycznej epopei powieściowej François Rabelais; gigantyczny, rubaszny żarłok i opój o dobrotliwym usposobieniu;

Garonna ɡaˈrɔ̃nːa pn
Garumna
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-zachodniej Francji;

Gaweł ˈɡavɛw pn
Gallus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Gdańsk ɡdãj̃sk pn
Dantiscum Gedania
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce;

Gdynia ˈɡdɨ̃ɲa pn
Civitas Gdinensis
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce;

Geldria pn
Geldria
(geografia, geograficzny) (administracja) największa prowincja Holandii, jej stolicą jest Arnhem;

Gemma ˈɡɛ̃mːa pn
Gemma
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Genewa ɡɛ̃ˈnɛva pn
Genava
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Genowefa ˌɡɛ̃nɔˈvɛfa pn
Genovefa
imię żeńskie;

Genua ɡɛ̃ˈnu<sup>w</sup>a pn
Genua
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, stolica regionu Liguria;

Georgia pn
Georgia
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części USA, ze stolicą w Atlancie;

Geraza pn
Gerasa
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) stanowisko archeologiczne w północnej Jordanii, w starożytności ośrodek miejski;

Germania ɡɛrˈmãɲja pn
Germania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju;

Germanin n
Germanicus
(etnografia, etnograficzny) członek plemienia indoeuropejskiego zamieszkującego w średniowieczu tereny północnej i środkowo-północnej Europy;

Gerontiusz pn
Gerontius
historyczne imię męskie

Gertruda ɡɛrˈtruda pn
Gertrudes
imię żeńskie;

Geszur pn
Gessur
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowej części Golanu, na wschód od Jeziora Galilejskiego;

Getynga pn
Goettinga
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Ghana ˈɡãna pn
Gana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Gibraltar ɟiˈbraltar pn
Calpe
(geografia, geograficzny) skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego

Gilead pn
Galaad
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w starożytnej Palestynie, pomiędzy rzekami Arnon i Jarmuk;
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych

Gioconda pn
Iucunda
(sztuka) kobieta sportretowana na słynnym obrazie Leonarda da Vinci

Gliwice ɡlʲiˈvʲiʦ̑ɛ pn
Glivitium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Polsce;

Gniezno ˈɟɲɛznɔ n
Gnesna
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w województwie wielkopolskim;

Goa pn
Goa
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Indyjskiego, nad Morzem Arabskim;

Godehard pn
Godehardus
imię męskie

Godfryd ˈɡɔdvrɨt pn
Godefridus
imię męskie;

Golgota pn
Golgotha
(geografia, geograficzny) (biblijny) niewielkie wzniesienie w Jerozolimie, na którym miał umrzeć Jezus;

Goliat pn
Goliath
(biblijny) filistyński olbrzym pokonany przez Dawida strzałem z procy;

Gorkum pn
Goricum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miasto w południowej Holandii;

Gorycja pn
Goritia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Friuli-Wenecja Julijska;

Gotard pn
Godehardus
imię męskie;

Gotszalk pn
Godeschalcus
imię męskie

Grecja ˈɡrɛʦ̑ʲja pn
Graecia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie, ze stolicą w Atenach;

Greczynka ɡrɛˈʧ̑ɨ̃nka n
Graeca
osoba płci żeńskiej narodowości greckiej, obywatelka Grecji, mieszkanka Grecji

Grek ɡrɛk n
Graecus
człowiek narodowości greckiej, obywatel Grecji, mieszkaniec Grecji

Grenada ɡrɛ̃ˈnada pn
Granata
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Hiszpanii;
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Grenadyn, największa wyspa państwa (1.1)

Grenlandia ɡrɛ̃nˈlãndʲja pn
Groenlandia
(geografia, geograficzny) ogromna arktyczna wyspa na północnym Atlantyku;

Grenoble pn
Gratianopolis
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość w południowo-wschodniej Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy;

Gruzja ˈɡruzʲja pn
Georgia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na Kaukazie, ze stolicą w Tbilisi;

Gryfice ɡrɨˈfʲiʦ̑ɛ pn
Griphemberch
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Grzegorz ˈɡʒɛɡɔʃ pn
Gregorius
imię męskie;

Grzymisława pn
Grzymislava
staropolskie imię żeńskie;

Grób Pański pn
Sanctum Sepulchrum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę

Gualfard pn
Gualfardus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Guam ˈɡu<sup>w</sup>ãm pn
Guama
(geografia, geograficzny) wyspa w Oceanii;

Guernsey pn
Guernsey Sarmia
(geografia, geograficzny) wyspa w Europie;

Gujana ɡuˈjãna pn
Guiana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Georgetown;

Gujana Francuska ɡuˈjãna frãnˈʦ̑uska pn
Guiana Francica
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) francuskie terytorium zależne o statusie departamentu zamorskiego, położone w północno-wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim;

Gwadelupa ˌɡvadɛˈlupa pn
Guadalupa
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) departament i region zamorski Francji w archipelagu Małych Antyli ze stolicą w Basse-Terre;

Gwatemala ˌɡvatɛ̃ˈmala pn
Guatimalia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Ameryce Środkowej;

Gwinea ɡvʲĩˈnɛa pn
Guinea
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;
(geografia, geograficzny) kraina w Afryce, położona głównie nad Zatoką Gwinejską, ciągnie się od masywu Futa Dżalon po krańce pustyni Namib;

Gwinea Bissau ɡvʲĩˈnɛa ˈbʲisːaw pn
Guinea Bissaviensis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce ze stolicą w Bissau;

Gwinea Równikowa ɡvʲĩˈnɛa ˌruvʲɲiˈkɔva pn
Guinea Aequatorensis Guinea Aequinoctialis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Góra Oliwna pn
Mōns Olīvētī
(geografia, geograficzny) wzniesienie nieopodal starego miasta Jerozolimy w Judei;

Górna Bawaria pn
Bavaria Superior
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja w południowej Bawarii ze stolicą w Monachium;

Górna Kraina pn
Carniola Superior
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy;

Górny Śląsk pn
Silesia Superior
(geografia, geograficzny) część Śląska należąca obecnie do Polski i Czech;

Góry Albańskie pn
Albanus Mons
(geografia, geograficzny) pas wzniesień w Kampanii Rzymskiej, na południowy wschód od Rzymu;

Góry Sabińskie pn
Montes Sabini
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w Apeninach, ograniczony od zachodu przez dolinę rzeki Tyber;

Göteborg pn
Gothenburgum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-zachodniej Szwecji, położone nad cieśniną Kattegat;

Głogów ˈɡwɔɡuf pn
Glogovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim;

Głubczyce ɡwupˈʧ̑ɨʦ̑ɛ pn
Lubschicz
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Głuchołazy ˌɡwuxɔˈwazɨ pn
Capricolum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce w województwie opolskim;

Habakuk pn
Habacuc
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło;

Hades ˈxadɛs pn
Pluto
(mitologia grecka) bóg zmarłych i świata pozagrobowego, utożsamiany z rzymskim Plutonem;

Haga ˈxaɡa pn
Haga
(geografia, geograficzny) miasto w Holandii;

Hagar pn
Agar
(biblijny) postać biblijna, matka Izmaela;

Haiti xaˈ<sup>j</sup>itʲi pn
Haitia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej w archipelagu Antyli;

Hajfa pn
Caiaphas civitas
(geografia, geograficzny) miasto portowe na północy Izraela;

Hajmos pn
Haemus
(geografia, geograficzny) (mitologia grecka) łańcuch górski na północy Tracji, według mitu o tyfonomachii, zabarwiony czerwono krwią broczącego Tyfona, współcześnie identyfikowany ze Starą Płaniną

Halicz pn
Halicia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto rejonowe na Ukrainie, położone w obwodzie iwanofrankiwskim nad Dniestrem;

Halle pn
Hala
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej części Niemiec, w Saksonii-Anhalcie, położone nad Soławą;

Hamburg ˈxãmburk pn
Hamburgum
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech;

Hamilkar xãˈmʲilkar pn
Amilcar Hamilcar
punickie imię męskie;

Hana ˈxãna pn
Hana Hanakia Hanna
(geografia, geograficzny) region etniczny w środkowych Morawach w Czechach

Hannonia pn
Hannonia Hennegovia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i średniowieczne hrabstwo, położone w południowych Niderlandach, jej stołecznym miastem jest Mons;

Hanower pn
Hannovera
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, stolica Dolnej Saksonii;
(geografia, geograficzny) region w Niemczech;

Hawaje xaˈvajɛ pn
Civitas Havaiorum
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na Oceanie Spokojnym;

Hawana xaˈvãna pn
Avana
(geografia, geograficzny) miasto portowe, stolica Kuby;

Hazdrubal xazˈdrubal pn
Asdrubal Hasdrubal
imię punickie

Hebe ˈxɛbɛ pn
Hebe Iuventus
(mitologia grecka) bogini i uosobienie młodości oraz szafarka ambrozji i nektaru na Olimpie, utożsamiana z rzymską Juwentas;

Hebrajczyk n
hebraeus
(biblijny) (etnografia, etnograficzny) członek starożytnego, półkoczowniczego ludu semickiego posługującego się biblijnym językiem hebrajskim

Hefajstos xɛˈfajstɔs pn
Hephaestus
(mitologia grecka) bóg ognia, wulkanów, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z rzymskim Wulkanem;

Hekate xɛˈkatɛ pn
Hecate
(mitologia grecka) bogini czarów, magii, nekromancji, widm i rozdroży (miejsc sprzyjających czarom);

Helena xɛˈlɛ̃na pn
Helene
(oficjalnie) (urzędowy) polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Helenos pn
Helenus
(mitologia grecka) wieszczek i królewicz trojański, syn Priama;

Helios ˈxɛlʲjɔs pn
Helius Sol
(mitologia grecka) bóg i uosobienie słońca, przedstawiany jako piękny mężczyzna w promienistej aureoli albo koronie z promieni słonecznych, przemierzający dzienne niebo złotym czterokonnym rydwanem, utożsamiany z rzymskim Solem; świadek przysiąg i czynów; źródło światła; syn Hyperiona i Tei; brat Selene i Eos; jedno z bóstw solarnych; jeden z tytanów drugiego pokolenia;

Helsinki xɛlˈsʲĩnʲci pn
Helsingia
(geografia, geograficzny) stolica Finlandii;

Helwecja pn
Helvetia
(historia, historyczny, historycznie) kraina zamieszkana przez Helwetów;
(książkowy) Szwajcaria

Henryk ˈxɛ̃nrɨk pn
Henricus
imię męskie

Hera ˈxɛra pn
Hera Iuno
(mitologia grecka) bogini małżeństw, wierności małżeńskiej, kobiet zamężnych i wdów, utożsamiana z rzymską Junoną;

Herakliusz pn
Heraclius
imię męskie

Herkulanum pn
Herculaneum
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone u stóp Wezuwiusza

Herkules xɛrˈkulɛs pn
Hercules
(mitologia rzymska) mityczny heros;
imię męskie;
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór na półkuli północnej;

Hermes ˈxɛrmɛs pn
Hermes
(mitologia grecka) bóg dróg, podróżnych, wędrowców, kupców, złodziei, pasterzy i wynalazców, utożsamiany z rzymskim Merkurym; posłaniec bogów i psychopomp; syn Zeusa i Mai; jeden z olimpijczyków;
(astronomia, astronomiczny) planetoida podwójna o numerze katalogowym 69230, odkryta w 1937 r.;

Herod ˈxɛrɔt pn
Herodes
historyczne i biblijne imię męskie pochodzenia greckiego

Hesja ˈxɛsʲja n
Hassia
(geografia, geograficzny) kraj związkowy i kraina historyczna w Republice Federalnej Niemiec ze stolicą w Wiesbaden;

Heweliusz pn
Hevelius
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) spolszczone nazwisko gdańskiego astronoma Johannesa Heveliusa;

Hezjod ˈxɛzʲjɔt pn
Hēsiodus
(literacko) grecki epik;

Hiacynt ˈxʲjaʦ̑ɨ̃nt pn
Hyacinthus
(mitologia grecka) piękny młodzieniec, królewicz spartański, ukochany Apollina i Zefira, syn Amyklasa (lub Ojbalosa) i Diomede;

Hieronim xʲjɛˈrɔ̃ɲĩm pn
Hieronymus
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Hilaria xʲiˈlarʲja pn
Hilaria
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Hilary xʲiˈlarɨ pn
Hilarius
imię męskie;

Himalaje ˌxʲĩmaˈlajɛ n
Himalaja
(geografia, geograficzny) łańcuch górski położony w południowej Azji, najwyższy na Ziemi;

Himalia xʲĩˈmalʲja pn
Himalia
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Jowisza;
(mitologia grecka) nimfa z wyspy Rodos, jedna z kochanek Zeusa;

Hims pn
Emesa
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Syrii w dolinie rzeki Orontes;

Hiob xʲjɔp pn
Iobus
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać biblijna;
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Hiszpan ˈxʲiʃpãn n
Hispanus
człowiek narodowości hiszpańskiej, obywatel Hiszpanii, mieszkaniec Hiszpanii

Hiszpania xʲiʃˈpãɲja pn
Hispania
(geografia, geograficzny) państwo w Europie położone na Półwyspie Iberyjskim ze stolicą w Madrycie;

Hiszpanka xʲiʃˈpãnka n
Hispana
kobieta lub dziewczyna narodowości hiszpańskiej, obywatelka Hiszpanii, mieszkanka Hiszpanii

Holandia xɔˈlãndʲja pn
Hollandia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w zachodniej części Królestwa Niderlandów;
Nederlandia Hollandia Batavia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Holandia Południowa pn
Hollandia Australis
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja Holandii, ze stolicą w Hadze, położona wzdłuż wybrzeża Morza Północnego;

Holandia Północna pn
Hollandia Septentrionalis
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w północno-zachodniej Holandii ze stolicą w Haarlem;

Holsztyn pn
Holsatia
(geografia, geograficzny) kraina położona u nasady Półwyspu Jutlandzkiego, obecnie w całości w Niemczech;

Homer ˈxɔ̃mɛr pn
Homerus
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny grecki epik, pieśniarz i poeta, autor „Iliady” i „Odysei”;
anglosaskie imię męskie pochodzenia greckiego

Honduras xɔ̃nˈduras pn
Honduria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;

Hongkong ˈxɔ̃ŋkːɔ̃ŋk pn
Hongcongum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) specjalny region administracyjny w Chinach nad Morzem Południowochińskim;

Honoriusz pn
Honorius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Horacy xɔˈraʦ̑ɨ pn
Horatius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Horeb pn
Horeb
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczna biblijna góra, na której Jahwe powołał Mojżesza i objawił się Eliaszowi, utożsamiana niekiedy z górą Synaj;

Horus ˈxɔrus pn
Horus
(mitologia egipska) staroegipski bóg nieba, opiekun monarchii egipskiej;

Hun n
Hunnus
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek koczowniczego ludu, który ok. 370 r. najechał Europę;

Hydra ˈxɨdra pn
Hydra
(astronomia, astronomiczny) największy pod względem powierzchni gwiazdozbiór na niebie;
excetra hydra
(mitologia grecka) wielogłowy wąż wodny, spłodzony przez Tyfona i Echidnę;

Hygin pn
Hyginus
imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego;

Hyperion xɨˈpɛrʲjɔ̃n pn
Hyperion
(mitologia grecka) jeden z tytanów;
(mitologia grecka) patronimikum Heliosa
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Saturna;

Hypnos ˈxɨpnɔs pn
Somnus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie snu utożsamiany z rzymskim Somnusem;

Ibiza iˈbʲiza pn
Ebusus
(geografia, geograficzny) miasto, stolica wyspy (1.1)
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Śródziemnym, w archipelagu Balearów;

Ida ˈida pn
Ida
polskie imię żeńskie pochodzenia germańskiego;

Ikonium pn
Iconium
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa miasta Konya w Turcji

Ildefons ilˈdɛfɔ̃w̃s pn
Ildephonsus
imię męskie;

Iliki iˈlʲici pn
Hylica
(geografia, geograficzny) jezioro w Beocji, w centralnej Grecji

Imperium Rzymskie pn
Imperium Romanum
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego

Indie ˈĩndʲjɛ pn
India
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Indonezja ˌĩndɔ̃ˈnɛzʲja pn
Indonesia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Azji ze stolicą w Dżakarcie;

Indus ˈĩndus pn
Indus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Azji;

Inflanty ĩnˈflãntɨ n
Livonia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna nad Dźwiną i Zatoką Ryską;

Ingria pn
Ingria
kraina historyczna leżąca nad brzegiem Zatoki Fińskiej, na południe od Karelii a na wschód od Estonii, obecnie w granicach administracyjnych Rosji

Io ˈi<sup>j</sup>ɔ pn
Io
(mitologia grecka) kapłanka Hery w Argos, córka Inachosa, jedna z kochanek Zeusa;
(astronomia, astronomiczny) trzeci co do wielkości księżyc Jowisza;

Irak ˈirak pn
Iraquia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Bagdadzie;

Iran ˈirãn pn
Irania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Irena iˈrɛ̃na pn
Irene
imię żeńskie;

Ireneusz ˌirɛ̃ˈnɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Irenaeus
imię męskie;

Iris ˈirʲis pn
Iris
(mitologia grecka) bogini i uosobienie tęczy, posłanka bogów do ludzi;

Irkuck pn
Ircutia
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, na Syberii, położone nad rzeką Irkut;

Irlandia irˈlãndʲja pn
Hibernia Irlandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;
Hibernia
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim i Morzem Irlandzkim;

Irlandia Północna irˈlãndʲja puwˈnɔʦ̑na pn
Hibernia Septentrionalis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część składowa Wielkiej Brytanii;

Islamska Republika Afganistanu pn
Res Publica Islamica Afganiae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Afganistanu jako państwa;

Islandia isˈlãndʲja pn
Islandia Snelandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, ze stolicą w Reykjaviku, obejmujące Islandię (1.1) i otaczające ją mniejsze wyspy;

Itaka iˈtaka pn
Ithaca
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) grecka wyspa na Morzu Jońskim, u zachodnich wybrzeży Peloponezu;

Izaak iˈzaːk pn
Isaac Isaacus
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów;

Izajasz iˈzajaʃ pn
Isaias Esaias
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych;
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło;

Izara pn
Isara
(geografia, geograficzny) rzeka w Austrii i Niemczech, prawy dopływ Dunaju, przepływa przez Monachium;

Izrael izˈraɛl pn
Israel
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego, zamieszkałe w większości przez Żydów;
(podniośle) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawcy judaizmu
hebrajskie imię męskie;

Izydor iˈzɨdɔr pn
Isidorus
imię męskie pochodzenia greckiego;

Jabalpur pn
Jabalpur
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Indiach, na wyżynie Dekan;

Jadwiga jadˈvʲiɡa pn
Hedvigis
polskie imię żeńskie pochodzenia germańskiego;

Jahwe ˈjaxfɛ pn
Iehova Iehovah
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg w judaizmie i chrześcijaństwie, sakralne imię Boga;

Jakub ˈjakup pn
Iacobus Iacob Iacomus
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów;
Iacobus Jacobus
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Jamajka jãˈmajka pn
Iamaica
(geografia, geograficzny) państwo położone na tej wyspie (1.1)
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Karaibskim;

Jan jãn pn
Ioannes
imię męskie;

Janikulum pn
Ianiculum
(geografia, geograficzny) wzgórze w obrębie Rzymu, na prawym brzegu Tybru, jako znajdujące się poza starożytnymi murami nie jest zaliczane do historycznych siedmiu wzgórz;

Janus pn
Iānus
(mitologia, mitologiczny) staroitalski bóg o dwóch twarzach;
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Saturna;

Japonia jaˈpɔ̃ɲja pn
Iaponia Japonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Japończyk jaˈpɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
Iapo
osoba narodowości japońskiej, obywatel, mieszkaniec Japonii

Jasna Góra ˈjasna ˈɡura pn
Clarus Mons Mons Clara
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolickie sanktuarium i kompleks klasztorny paulinów w Częstochowie;

Jawa ˈjava pn
Iava
(geografia, geograficzny) wyspa z Dżakartą (stolicą Indonezji);

Jaćwież ˈjäʨ̑fʲjɛʃ pn
Jatvesonia Sudovia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina Jaćwingów położona w okresie średniowiecza między rzekami takimi jak: Biebrza, Niemen, Szeszupa oraz obszarami pomiędzy jeziorami Mamry i Śniardwy a rzeką Łęg;

Jehowa pn
Iehova
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) imię Boga Biblii. Jedna z form oddania hebrajskiego zapisu imienia Bożego יהוה nazywanego tetragramem. Imię to występuje w niektórych przekładach Biblii na język polski. Z posługiwania się tą formą najbardziej znani są świadkowie Jehowy.

Jekaterynburg pn
Catharinoburgum
(geografia, geograficzny) miasto w azjatyckiej części Rosji położone u stóp Uralu, nad rzeką Iset, stolica obwodu swierdłowskiego;

Jemen ˈjɛ̃mɛ̃n pn
Iemenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Sanie;

Jenisejsk pn
Ienisea
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, w Kraju Krasnojarskim, nad Jenisejem;

Jeremiasz jɛˈrɛ̃mʲjaʃ pn
Ieremias
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Jerozolima ˌjɛrɔˈzɔlʲĩma pn
Hierosolyma Ierusalem
(geografia, geograficzny) miasto o prawnie niewyjaśnionym statusie z większą częścią w Izraelu i wschodnią częścią na Terytoriach Palestyńskich, ośrodek kultu religijnego chrześcijan, żydów i muzułmanów;

Jeruzalem jɛˈruzalɛ̃m pn
Hierusalem
(podniośle) (geografia, geograficzny) Jerozolima;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny synonim nieba, miejsca przebywania z Bogiem w przyszłym życiu;

Jerycho jɛˈrɨxɔ pn
Hiericus
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto w Judei, we wschodniej części Palestyny, znajdujące się pod administracją Autonomii Palestyńskiej;

Jerzy ˈjɛʒɨ pn
Georgius
imię męskie;

Jezioro Aralskie jɛ̇ˈʑɔrɔ aˈralsʲcɛ pn
Lacus Oxianus
(geografia, geograficzny) zanikające, bezodpływowe, słone jezioro w Kazachstanie i Uzbekistanie;

Jezioro Bodeńskie pn
Lacus Bodamicus Lacus Brigantinus
(geografia, geograficzny) jezioro (a właściwie zespół dwóch jezior i odcinka Renu) u podnóża Alp, na pograniczu Niemiec, Austrii i Szwajcarii;

Jezioro Genewskie pn
Lemannus
(geografia, geograficzny) jezioro w Szwajcarii i Francji, nad jego brzegami znajduje się miasto Genewa;

Jezioro Trazymeńskie pn
Lacus Trasimenus
(geografia, geograficzny) jezioro tektoniczne w środkowych Włoszech, w Umbrii;

Jezus ˈjɛzus pn
Iesus Iēsus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) centralna postać chrześcijaństwa;

Jezus Chrystus ˈjɛzus ˈxrɨstus pn
Iesus Christus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie imię Syna Bożego;

Joachim jɔˈaxʲĩm pn
Joachimus
imię męskie;

Jodok pn
Iodocus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Joel ˈjɔɛl pn
Ioel
(biblijny) Księga Joela;
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Jokasta jɔˈkasta pn
Iocasta
(astronomia, astronomiczny) księżyc Jowisza;
(mitologia grecka) królowa Teb, córka Menojkeusa i żona Lajosa, matka, potem żona Edypa;

Jolanta jɔˈlãnta pn
Iolenta
polskie imię żeńskie;

Jolenta pn
Iolenta
polskie imię żeńskie

Jonasz ˈjɔ̃naʃ pn
Jonas
(biblijny) postać biblijna, prorok;
Jonas Ionas
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Jonatan jɔ̃ˈnatãn pn
Jonathan
polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Jonia n
Ionia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) w starożytności kraina położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander;

Jordan ˈjɔrdãn pn
Iordanus
(geografia, geograficzny) rzeka na Bliskim Wschodzie, wypływa z Libanu, przepływa przez Jezioro Tyberiadzkie i uchodzi do Morza Martwego;

Jordania jɔrˈdãɲa pn
Iordania
(geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Bliskim Wschodzie ze stolicą w Ammanie;

Jowian pn
Iovianus
imię męskie pochodzenia łacińskiego

Jowinian pn
Iovinianus
imię męskie pochodzenia łacińskiego

Jowisz ˈjɔvʲiʃ pn
Iuppiter
(mitologia rzymska) bóg światłości, pogodnego nieba, piorunów, błyskawic i nienaruszalności przysięgi, utożsamiany z greckim Zeusem; syn Saturna i Ops; mąż Junony; wraz z Junoną i Minerwą tworzył triadę kapitolińską; obok Marsa i Kwiryna narodowe bóstwo rzymskie; najwyższy bóg panteonu rzymskiego;
(astronomia, astronomiczny) piąta według oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych; czwarty (po Słońcu, Księżycu i Wenus) najjaśniejszy obiekt na niebie;

Jozafat pn
Iosaphat
polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Jozue jɔˈzu<sup>w</sup>ɛ pn
Iosue
rzadkie imię męskie pochodzenia semickiego;

Judasz pn
Iudas
(biblijny) (zobacz) Judasz Iskariota;

Judea juˈdɛa pn
Iudaea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na Bliskim Wschodzie, prowincja rzymska;

Jugosławia ˌjuɡɔˈswavʲja pn
Iugoslavia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nieistniejące państwo w Europie Południowej na Półwyspie Bałkańskim;

Julia ˈjulʲja pn
Iulia
imię żeńskie;

Juliusz ˈjulʲjuʃ pn
Iulius
imię męskie;

Junia pn
Iunia
imię żeńskie

Juniper pn
Iuniperus
imię męskie

Justyn pn
Iustinius
imię męskie;

Justynian juˈstɨ̃ɲãn pn
Iustinianus
imię męskie;

Józef ˈjuzɛf pn
Iosephus Ioseph
polskie imię męskie;

Kacper ˈkaʦ̑pɛr pn
Caspar
imię męskie;

Kaczor Donald ˈkaʧ̑ɔr ˈdɔ̃nalt pn
Donaldus Anas
bohater filmów animowanych;

Kadyks ˈkadɨks pn
Gades
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii;

Kafarnaum pn
Capharnaum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w północnym Izraelu, nad Jeziorem Galilejskim;

Kain pn
Cain
(biblijny) postać biblijna, syn prarodziców;

Kair ˈka<sup>j</sup>ir pn
Cairus
(geografia, geograficzny) stolica Egiptu;

Kalabria kaˈlabrʲja n
Calabria
(geografia, geograficzny) region w południowych Włoszech;

Kaledonia ˌkalɛˈdɔ̃ɲja pn
Caledonia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północy Wielkiej Brytanii, w większości pokrywająca się ze współczesną Szkocją;

Kalifornia ˌkalʲiˈfɔrʲɲja pn
California
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodzie Stanów Zjednoczonych;

Kalikst ˈkalʲikst pn
Callixtus
rzadkie imię męskie pochodzenia greckiego;

Kaliopa kaˈlʲjɔpa pn
Calliope
(mitologia grecka) muza poezji epicznej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Kalisz ˈkalʲiʃ pn
Calisia
(geografia, geograficzny) (administracja) duże miasto w Polsce, w południowo-wschodniej Wielkopolsce;

Kalkuta kalˈkuta pn
Caliquit
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Indiach (egzonim wariantowy wg KSNG);

Kalykadnos pn
Calycadnus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) rzeka w południowej Turcji, obecnie nazywana Göksu

Kambodża kãmˈbɔʤ̑a pn
Cambosia Cambodia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Południowo-Wschodniej ze stolicą w Phnom Penh;

Kamczatka kãmˈʧ̑atka pn
Camtschatca
(geografia, geograficzny) półwysep w północno-wschodniej części Azji;

Kamerun kãˈmɛrũn pn
Cameronia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kamil ˈkãmʲil pn
Camillus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Kamila kãˈmʲila pn
Camilla
imię żeńskie;

Kanaan pn
Chanaan
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) ziemia obiecana patriarsze Abrahamowi i jego potomstwu;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego;

Kanada kãˈnada pn
Canada
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;

Kandahar kãnˈdaxar pn
Alexandria Arachosia
(geografia, geograficzny) miasto w południowym Afganistanie, położone nad rzeką Helmand;

Kandake pn
Candace
imię żeńskie

Kandia pn
Candia
(historia, historyczny, historycznie) Heraklion

Kandyd pn
Candidus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Kandyda pn
Candida
rzadkie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Kapadocja pn
Cappadocia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w tureckiej Anatolii;

Kapitol kaˈpʲitɔl pn
Capitolium
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) wzgórze w Rzymie;

Kaplica Sykstyńska pn
Sacellum Sixtinum
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) zabytkowa watykańska kaplica z freskami Michała Anioła;

Kapua pn
Capua Capua Nova
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, położone na południe od Rzymu nad rzeką Volturno;

Karia n
Caria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina na południowo-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;

Karkonosze ˌkarkɔ̃ˈnɔʃɛ pn
Montes Corcontica Montes Gigantei
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w Sudetach;

Karmel ˈkarmɛl pn
Carmelus
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w północnym Izraelu;
(potocznie, potoczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dom zakonny, klasztor karmelitów lub karmelitanek
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakon karmelitański, wszystko co związane jest z duchowością karmelitańską
imię męskie pochodzenia łacińskiego

Karniów pn
Carnovia
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Karol ˈkarɔl pn
Carolus
imię męskie;

Karolina ˌkarɔˈlʲĩna pn
carola
imię żeńskie;

Karolina Południowa pn
Carolina Meridionalis
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych;

Karpaty karˈpatɨ pn
Alpes Bastarnicae
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w środkowej Europie;

Kartagina pn
Carthago Karthago
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo położone na północnym wybrzeżu Afryki, w pobliżu dzisiejszego Tunisu

Karyntia pn
Carinthia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna leżąca na obszarze obecnej Austrii i Słowenii

Kasandra kaˈsãndra pn
Cassandra
(mitologia grecka) wieszczka (m.in. przepowiedziała upadek Troi) i królewna trojańska, córka Priama i Hekuby;
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie;

Kasjan pn
Cassianus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Kasjopea ˌkasʲjɔˈpɛa pn
Cassiopea Cassiopeia
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 5 jasnych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie litery W;
(mitologia grecka) królowa Etiopii, żona Cefeusza i matka Andromedy, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Kasjopei (1.2);

Kastor ˈkastɔr pn
Castor
(mitologia grecka) ubóstwiony heros, patron żeglarzy i żołnierzy, syn Tyndareosa (lub Zeusa) i Ledy, przeniesiony (wraz z bratem Polideukesem) na firmament jako gwiazdozbiór Bliźniąt;
(mitologia rzymska) (1.1);
imię męskie;
(astronomia, astronomiczny) druga najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt;

Kaszuby pn
Cassubia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Polsce;

Katalonia ˌkataˈlɔ̃ɲja pn
Catalonia
(geografia, geograficzny) wspólnota autonomiczna w Hiszpanii;

Katania pn
Catina
(geografia, geograficzny) miasto portowe we Włoszech, położone na wschodnim wybrzeżu Sycylii nad Zatoką Katańską, znajduje się u podnóża Etny;

Katar ˈkatar pn
Quataria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego;

Katarzyna ˌkataˈʒɨ̃na pn
Catharina Catalina
polskie imię żeńskie;

Katowice ˌkatɔˈvʲiʦ̑ɛ pn
Catovicia Katovicum
(geografia, geograficzny) (administracja) (urbanistyka, urbanistyczny) miasto w południowej Polsce, stolica województwa śląskiego;

Kaukaz ˈkawkas pn
Caucasus
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w zachodniej Azji;

Kazachstan kaˈzaxstãn pn
Casachia Cazastania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na pograniczu Europy i Azji, ze stolicą w Astanie;

Kazimierz Dolny kaˈʑĩmʲjɛʒ ˈdɔlnɨ pn
Casimiria
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Kefas n
Cephas
(biblijny) aramejski wariant imienia apostoła Piotra

Kenia ˈkɛ̃ɲja pn
Kenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Kent kɛ̃nt pn
Regnum Cantuariorum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowo-wschodniej Anglii od V do IX wieku;

Keresz pn
Crisius
(geografia, geograficzny) rzeka we wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy;

Kielce ˈcɛlʦ̑ɛ pn
Chielcum Civitas Kielcensis
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica województwa świętokrzyskiego;

Kijów ˈcijuf pn
Chiovia Kiovia
(geografia, geograficzny) miasto nad Dnieprem, stolica Ukrainy;

Kilonia pn
Chilonium Kilia Kielia
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn;

Kioto pn
Kioto Kyoto Kyotum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna stolica Japonii;

Kirgistan cirʲˈɟistãn pn
Chirgisia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Kiribati ˌcirʲiˈbatʲi pn
Kiribati
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;

Klaudia ˈklawdʲja pn
Claudia
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Klaudiusz ˈklawdʲjuʃ pn
Claudius
imię męskie;

Klemens ˈklɛ̃mɛ̃w̃s pn
Clemens
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Kleparz pn
Clepardia
(geografia, geograficzny) historyczna dzielnica Krakowa, dawne miasto królewskie;

Klet pn
Cletus
(zdrobniale) Anaklet (hipokorystyk)
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Klio ˈklʲi<sup>j</sup>ɔ pn
Clio
(mitologia grecka) jedna z nereid, córka Nereusa i Doris
(mitologia grecka) muza historii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Klotylda klɔˈtɨlda pn
Clotildis
imię żeńskie;

Kluż-Napoka pn
Claudianopolis Claudiopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Rumunii, w północno-zachodnim Siedmiogrodzie;

Koblencja pn
Confluentes
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Niemiec, u ujścia Mozeli do Renu;

Kocyt ˈkɔʦ̑ɨt pn
Cocytus
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu; rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych;

Kokytos kɔˈkɨtɔs pn
Cocytus
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu, rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych;

Kolonia kɔˈlɔ̃ɲja pn
Colonia Agrippina CCAA
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone nad Renem;

Kolumb ˈkɔlũmp pn
Columbus
(historia, historyczny, historycznie) spolszczone nazwisko włoskie odkrywcy i żeglarza Krzysztofa Kolumba

Kolumba pn
Columba
imię żeńskie

Kolumbia kɔˈlũmbʲja pn
Columbia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;

Kolumbia Brytyjska kɔˈlũmbʲja brɨˈtɨjska pn
Columbia Britannica
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Komisja Europejska kɔ̃ˈmʲisʲja ˌɛwrɔˈpɛjska n
Commissio Europaea
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organ wykonawczy Unii Europejskiej;

Konfederacja Szwajcarska pn
Confoederatio Helvetica
(oficjalnie) (administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Szwajcarii jako państwa;

Konfucjusz pn
Confucius
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) chiński filozof;

Konkordia pn
Concordia
(mitologia rzymska) bogini i uosobienie zgody;

Konrad ˈkɔ̃nrat pn
Conradus
imię męskie;

Konstancja kɔ̃w̃ˈstãnʦ̑ʲja pn
Constantia
imię żeńskie;

Konstantynopol ˌkɔ̃w̃stãntɨ̃ˈnɔpɔl pn
Constantinopolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Stambułu;

Kooperacyjna Republika Gujany pn
Res Publica Cooperativa Guianensis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Gujany

Kopciuszek pn
Cinerella
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) przydomek głównej bohaterki popularnej baśni;

Kopenhaga ˌkɔpɛ̃nˈxaɡa pn
Hafnia Codania
(geografia, geograficzny) stolica Danii;

Kopernik kɔˈpɛrʲɲik pn
Copernicus
(astronomia, astronomiczny) jeden z kraterów na powierzchni Księżyca;
(astronomia, astronomiczny) jeden z kraterów na powierzchni Marsa;

Koran ˈkɔrãn pn
Alcoranus Coranus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga islamu;

Korbea pn
Corbegia Corbeia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Corbie, miasto w Pikardii zbudowane wokół ważnego we wczesnym średniowieczu opactwa;

Kordoba kɔrˈdɔba n
Corduba
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Hiszpanii, w regionie Andaluzja;

Korea kɔˈrɛa pn
Corea
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) dawne zjednoczone państwo w Azji, obecnie Korea Północna i Korea Południowa oraz (potocznie, potoczny) Półwysep Koreański;

Korea Południowa kɔˈrɛa ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Corea Meridiana
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Korea Północna kɔˈrɛa puwˈnɔʦ̑na pn
Corea Borealis
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Korneliusz kɔrˈnɛlʲjuʃ pn
Cornelius
imię męskie,

Kornwalia pn
Cornubia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna położona na Półwyspie Kornwalijskim;

Korona Południowa kɔˈrɔ̃na ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
Corona Australis
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów znajdujący się na południowej półkuli nieba;

Korsyka kɔrˈsɨka pn
Corsica
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Śródziemnym, część Francji;

Korynt pn
Corinthus
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, na półwyspie Peloponez;
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo

Koryntia pn
Corinthia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina tworzona przez ziemie leżące wokół Koryntu

Koryntianin n
Corinthius
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec starożytnego miasta-państwa Koryntu

Kos kɔs pn
Cos
(geografia, geograficzny) grecka wyspa w archipelagu Dodekanez;

Kosma ˈkɔsma pn
Cosmas
imię męskie pochodzenia greckiego;

Kosowo kɔˈsɔvɔ pn
Kosovia
(geografia, geograficzny) częściowo uznawane państwo w Europie ze stolicą w Prisztinie;

Kostaryka ˌkɔstaˈrɨka pn
Ora Opulenta
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej;

Kotor pn
Acruvium Catharum
(geografia, geograficzny) miasto portowe w południowo-zachodniej części Czarnogóry;

Kowno pn
Couna
drugie najważniejsze miasto Litwy, położone w środkowej Litwie u zbiegu Niemna i Wilii;

Koziorożec ˌkɔʑɔˈrɔʒɛʦ̑ pn
Capricornus
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziesiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 grudnia do 20 stycznia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;

Kołobrzeg kɔˈwɔbʒɛk pn
Colubrega
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; miasto powiatowe w województwie pomorskim;

Kościerzyna ˌkɔɕʨ̑ɛˈʒɨ̃na pn
Costerina
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie pomorskim;

Kościół ˈkɔɕʨ̑uw pn
ecclesia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijańska wspólnota religijna w danym miejscu, np. mieście, kraju; także wspólnota wszystkich wyznawców danej religii
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religijna instytucja społeczna obejmująca wspólnotę wiernych danej religii, zwykle chrześcijańskiej, przeważnie hierarchiczna;

Kościół katolicki ˈkɔɕʨ̑uw ˌkatɔˈlʲiʦ̑ʲci n
Ecclesia Catholica
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) trynitarne wyznanie chrześcijańskie, tradycji katolickiej mające system dogmatyczno-doktrynalny oparty na Biblii i tradycji, uznające siedem sakramentów, autorytet Kościoła oraz kult maryjny i świętych, na którego czele stoi papież;

Kraj Ałtajski pn
territorium Altaicum
(geografia, geograficzny) (administracja) jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, położona w południowej części Syberii;

Kraj Sudetów ˈkraj suˈdɛtuf pn
Sudetia
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Czechach, sudeckoniemieckie pogranicze Czech zamieszkiwane do 1946 roku przez Niemców sudeckich;

Krak krak pn
Cracus
imię legendarnego założyciela Krakowa;

Kraków ˈkrakuf pn
Cracovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie małopolskim, dawna stolica Polski;

Krasnodar pn
Crasnodaria
(geografia, geograficzny) miasto europejskiej części Rosji, port nad rzeką Kubań, siedziba administracyjna Kraju Krasnodarskiego;

Krasnystaw krasˈnɨstaf pn
Crasnostavia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim;

Kreta ˈkrɛta pn
Creta
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Śródziemnym;

Kreteńczyk krɛˈtɛ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
Cres
mieszkaniec Krety

Krnów pn
Carnovia
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

Krokos ˈkrɔkɔs pn
Crocus
(mitologia grecka) młodzieniec nieszczęśliwie zakochany w Smilaks i zamieniony w szafran;

Kronos pn
Cronus
(mitologia grecka) bóstwo pogańskie, jeden z tytanów;

Kronsztad pn
Cronstadium
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, port morski położony na wyspie Kotlin w Zatoce Fińskiej;

Krym krɨ̃m pn
Crimaea Chersonesus Taurica
(geografia, geograficzny) półwysep na Morzu Czarnym, połączony z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim; terytorium sporne między Ukrainą a Rosją;

Kryspin ˈkrɨspʲĩn pn
Crispinus Crispus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Krystyna krɨˈstɨ̃na pn
Christina
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Krzysztof ˈkʃɨʃtɔf pn
Christophorus
polskie imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego;

Krzyż Południa ˈkʃɨʃ pɔˈwudʲɲa pn
Crux
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów;

Królestwo Bahrajnu pn
Regnum Baharinae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahrajnu jako państwa;

Ksawery ksaˈvɛrɨ pn
Xaverius
imię męskie;

Kserkses pn
Xerxes
(historia, historyczny, historycznie) staroperskie imię męskie kilku starożytnych mezopotamskich i lewantyńskich władców

Księstwo Andory pn
Principatus Andorrae
(geografia, geograficzny) (oficjalnie) (urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Andory jako państwa

Księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ pn
Luna
(astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie;

Ktezyfon pn
Ctesiphon
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto na północno-wschodnim brzegu Tygrysu, u ujścia rzeki Dijala, dawna zimowa stolica państw Partów i Seleucydów;

Kuba ˈkuba pn
Cuba
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo leżące na Kubie (1.1) i sąsiednich wyspach;
(geografia, geograficzny) największa wyspa na Karaibach;

Kubuś Puchatek ˈkubuɕ puˈxatɛk n
Winnie ille Pu
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) postać misia z książek i filmów stworzona przez Alana Alexandra Milne'a;

Kurlandia pn
Curonia Couronia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem;

Kwedlinburg pn
Quedlinburgum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Quedlinburg, miasto w środkowych Niemczech w kraju związkowym Saksonia-Anhalt;

Kwerfurt pn
Querfurtum
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt;

Kwidzyn ˈkfʲiʣ̑ɨ̃n pn
Mariae Insula
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie pomorskim;

Kwiryna pn
Quirina
imię żeńskie

Kłajpeda pn
Claipeda Memela
(geografia, geograficzny) miasto na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, w zachodniej części Litwy, u ujścia rzeki Dangi do Zalewu Kurońskiego;

Kłodzko ˈkwɔʦ̑kɔ pn
Glacium Glocium
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce w województwie dolnośląskim;

La Serena pn
Serenopolis
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnym Chile;

Lacedemon ˌlaʦ̑ɛˈdɛ̃mɔ̃n pn
Lacedaemon
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna Sparta

Lacjum ˈlaʦ̑ʲjũm pn
Latium
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Rzymie;

Lajstrygon lajˈstrɨɡɔ̃n pn
Laestrygon
(mitologia grecka) członek plemienia ludożerczych olbrzymich ludzi zamieszkujących mityczną Telepylę;

Lakonia pn
Laconia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na południowym wschodzie Peloponezu, z największym ośrodkiem w Sparcie, graniczyła od zachodu z Mesenią, od północy zaś z Arkadią;

Laos ˈlaɔs pn
Laotia Laonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Laponia laˈpɔ̃ɲja pn
Lapponia
(geografia, geograficzny) region Europy obejmujący północne tereny Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji;

Laszczyzna n
Lachia
(geografia, geograficzny) region etniczny w Morawach i na Śląsku w Czechach

Latakia pn
Laodicea
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto portowe w północno-zachodniej Syrii;

Lateran pn
Lateranum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) zespół pałacowo-kościelny w Rzymie;

Latona laˈtɔ̃na pn
Latona
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 639;
(mitologia rzymska) (zobacz) Leto

Laurencjusz pn
Laurentius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Lecce pn
Lupiae
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Apulia, stolica prowincji Lecce (1.2);

Lecco pn
Leucum
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Lombardii, położone nad jeziorem Como;

Leda ˈlɛda pn
Leda
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Jowisza;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 38;
(mitologia grecka) królewna etolska i królowa spartańska, żona Tyndareosa i kochanka Zeusa oraz matka Kastora, Polideukesa, Heleny i Klitajmestry;

Lejda pn
Lugdunum Batavorum
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Holandii, w prowincji Holandia Południowa u wybrzeża Morza Północnego;

Leonard lɛˈɔ̃nart pn
Leonardus
imię męskie;

Leopold lɛˈɔpɔlt pn
Leopoldus
imię męskie pochodzenia germańskiego;

Lesbos pn
Lesbos
(geografia, geograficzny) (administracja) prefektura grecka (nomos) na Lesbos (1.1);
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Egejskim;

Lesko ˈlɛskɔ pn
Liescum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie leskim;

Lesotho lɛˈsɔtɔ pn
Lesothum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Leto ˈlɛtɔ pn
Leto
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 68;
Latona
(mitologia grecka) matka Apollina i Artemidy;

Lew lɛf pn
Leo
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) piąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 lipca do 22 (23) sierpnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą i wiosną;

Lewi pn
Levi
(biblijny) postać biblijna, protoplasta lewitów;

Liban ˈlʲibãn pn
Libanus
(geografia, geograficzny) państwo w zachodniej Azji;

Liberia lʲiˈbɛrʲja pn
Liberia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Liberiusz pn
Liberius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Libia ˈlʲibʲja pn
Libya
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;
(starożytność) Afryka

Licja pn
Lycia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina znajdująca się w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, między Karią a Pamfilią;

Lidia ˈlʲidʲja pn
Lȳdia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina i państwo w zachodniej Azji Mniejszej;
imię żeńskie;

Liechtenstein ˈlixtɛnʂtajn pn
Lichtenstenum Lichtenstonium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo w Europie między Szwajcarią a Austrią;

Liguria lʲiˈɡurʲja pn
Liguria
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w zachodnich Włoszech;

Lille pn
Insula
(geografia, geograficzny) miasto we Francji;

Lima ˈlʲĩma pn
Lima
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Peru;

Linneusz pn
Linnaeus
(biologia, biologiczny) spolszczone nazwisko szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza;

Linus ˈlʲĩnus pn
Linus
historyczne, łacińskie imię męskie;

Lipsk lʲipsk pn
Lipsia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, w Saksonii;

Liturgia godzin pn
Liturgia Horarum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (kościelny) codzienna modlitwa liturgiczna Kościoła katolickiego;

Litwa ˈlʲitfa pn
Lituania Lithuania
(geografia, geograficzny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Wilnie;

Livorno pn
Liburnea Ligurnus
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Toskanii, położone na wybrzeżu Morza Liguryjskiego, stolica prowincji Livorno (1.2);

Liwiusz pn
Livius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Lizbona lʲizˈbɔ̃na pn
Lisbonum Olisīpō
(geografia, geograficzny) stolica Portugalii, miasto położone przy ujściu Tagu do Oceanu Atlantyckiego;

Loara lɔˈara pn
Liger
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Owernia-Rodan-Alpy;
(geografia, geograficzny) najdłuższa rzeka Francji, uchodząca do Oceanu Atlantyckiego;

Lodi pn
Laus Pompeia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, w Lombardii;

Lokryda pn
Locris
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji, zamieszkana przez Lokrów, rozdzielona przez Dorydę i Fokidę na trzy odrębne części;

Lombardia lɔ̃mˈbardʲja pn
Langobardia
(geografia, geograficzny) (administracja) region w północnych Włoszech ze stolicą w Mediolanie;

Londyn ˈlɔ̃ndɨ̃n pn
Londinium
(geografia, geograficzny) stolica Wielkiej Brytanii;

Loreto pn
Lauretum
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech nad Adriatykiem;

Los Angeles pn
Angelopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia;

Lotar pn
Lotharius
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego;

Lotaryngia ˌlɔtaˈrɨ̃ŋʲɟja pn
Lotharingia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w północno-wschodniej Francji;

Lourdes pn
Lapurdum
(geografia, geograficzny) miejscowość i ośrodek kultu religijnego we Francji;

Lozanna lɔˈzãnːa pn
Lausanna
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii;

Lubaczów luˈbaʧ̑uf pn
Lubacovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Lubeka pn
Lubeca
(geografia, geograficzny) miasto hanzeatyckie, w północnych Niemczech, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn;

Lubencjusz pn
Libentius Lubentius
historyczne imię męskie pochodzenia łacińskiego

Lublana luˈblãna pn
Aemona Labacum Luvigana
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Słowenii;

Lublin ˈlublʲĩn pn
Lublinum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica Lubelszczyzny;

Lucerna luˈʦ̑ɛrna pn
Lucerna
(geografia, geograficzny) (administracja) kanton w Szwajcarii, którego stolicą jest Lucerna (1.1);
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii nad Jeziorem Czterech Kantonów;

Lucjusz ˈluʦ̑ʲjuʃ pn
Lucius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Ludowa Republika Bangladeszu pn
Res Publica Popularis Bangladeshae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bangladeszu jako państwa;

Ludwik ˈludvʲik pn
Ludovicus
imię męskie;

Lugano pn
Luganum
(geografia, geograficzny) miasto w południowo-wschodniej Szwajcarii;

Luizjana pn
Ludoviciana
(geografia, geograficzny) stan Stanów Zjednoczonych Ameryki;

Lukania pn
Lucania
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na południu antycznej Italii, między Zatoką Tarencką a Morzem Tyrreńskim;

Lukka pn
Luca Lucca
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Lukka (1.2);

Luksemburg luˈksɛ̃mburk pn
Luxemburgum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Lullus pn
Lullus
imię męskie

Luna ˈlũna pn
Luna
(mitologia rzymska) bogini księżyca, utożsamiana z grecką Selene;

Lupus pn
Lupus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Lutgarda pn
Lutgardis
polskie imię żeńskie

Lutnia ˈlutʲɲa pn
Lyra
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Wegę; zawiera mgławicę planetarną – Pierścień; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;

Luzon pn
Luconia
(geografia, geograficzny) największa wyspa w archipelagu Filipiny, leżąca w jego północnej części;

Luzytania pn
Lusitania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca większą część współczesnej Portugalii, Estremadury i prowincji Salamanka, dawna prowincja rzymska i ziemia legendarnych Luzytanów;

Lwów lvuf pn
Leopolis
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Lwówek Śląski;

Lwówek Śląski ˈlvuvɛc ˈɕlɔ̃w̃sʲci pn
Leopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Lyon lʲjɔ̃n pn
Lugdunum
(geografia, geograficzny) miasto we Francji nad Rodanem i Saoną;

L’Aquila pn
Aquila
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech, położone na północny wschód od Rzymu, u podnóża Apeninu Abruzyjskiego;

MSK acronym
SSI
= (astronautyka, astronautyczny) Międzynarodowa Stacja Kosmiczna;

Macedonia ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃ɲja pn
Macedonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Macedończyk ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
Macedoniense
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) człowiek narodowości macedońskiej, obywatel Republiki Macedonii, mieszkaniec Republiki Macedonii;

Machabeusz n
Maccabaeus Machabaeus
(historia, historyczny, historycznie) przydomek Judy Hasmoneusza;

Maciej ˈmaʨ̑ɛ̇j n
Matthias
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Madagaskar ˌmadaˈɡaskar pn
Madagascaria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim;

Madryt ˈmadrɨt pn
Madritum
(geografia, geograficzny) stolica Hiszpanii;

Magdala pn
Magdala
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad Jeziorem Galilejskim w Palestynie;

Magdalena ˌmaɡdaˈlɛ̃na pn
Magdalena Magdalene
imię żeńskie;

Magnezja pn
Magnesia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Grecji
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto w Jonii;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto w Lydii;

Mahomet maˈxɔ̃mɛt pn
Machometus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) arabski prorok, twórca islamu;

Majorka pn
Balearis Maior
(geografia, geograficzny) największa wyspa archipelagu Balearów na Morzu Śródziemnym;

Majotta maˈjɔtːa n
Maiotta
(geografia, geograficzny) wyspa francuska na Oceanie Indyjskim;

Makarska pn
Macarsca
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej Chorwacji nad Morzem Adriatyckim;

Makary maˈkarɨ pn
Macarius
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Makau ˈmakaw pn
Macaum
(geografia, geograficzny) (administracja) specjalny region administracyjny Chińskiej Republiki Ludowej;

Maksymilian ˌmaksɨ̃ˈmʲilʲjãn pn
Maximilianus
imię męskie;

Maksymin pn
Maximinus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Malachiasz pn
Malachias
(biblijny) imię męskie;

Malawi maˈlavʲi pn
Malavium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;

Malediwy ˌmalɛˈdʲivɨ pn
Divi
(geografia, geograficzny) państwo i archipelag na Oceanie Indyjskim;

Malezja maˈlɛzʲja pn
Malaesia
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Mali ˈmalʲi pn
Malium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Bamako;

Malmö ˈmalmɛ pn
Malmogia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Szwecji i port morski położony nad cieśniną Öresund;

Malta ˈmalta pn
Melitta Melita
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Manchester pn
Mancunium
(geografia, geograficzny) miasto w Wielkiej Brytanii, ważny ośrodek przemysłowy;

Manitoba ˌmãɲiˈtɔba pn
Manitoba
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Mantua pn
Mantua
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Lombardii; stolica prowincji Mantua (1.2);

Maraton pn
Marathon
miejscowość w Grecji, w Attyce, miejsce słynnego zwycięstwa Greków nad Persami w 490 roku p.n.e.;

Marcel pn
Marcellus
imię męskie;

Marcela pn
Marcella
imię żeńskie

Marceli marˈʦ̑ɛlʲi pn
Marcellus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Marcelin pn
Marcellinus
polskie imię męskie

Marche pn
Marca Marchia Anconitana
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie;
Marchia Anconitana Picenum
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Italii

Marchia pn
Marca Marchia Anconitana
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie;
Marchia Anconitana Picenum
(rzadki, rzadko używany) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Italii

Marcin ˈmarʲʨ̑ĩn pn
Martinus
imię męskie;

Marek ˈmarɛk pn
Marcus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Maria ˈmarʲja pn
Maria
polskie imię żeńskie pochodzenia semickiego;

Mariusz ˈmarʲjuʃ pn
Marius
imię męskie;

Markowy possessiveAdjective
Marcianus
(przestarzałe, przestarzały) (gwara, gwarowe) taki, który należy do Marka

Marmarosz pn
Marmatia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej części Rumunii oraz w południowej Ukrainie, położona wzdłuż rzeki Cisy;

Marna ˈmarna pn
Materna Matrona
(geografia, geograficzny) rzeka we Francji, prawy dopływ Sekwany;

Maroko maˈrɔkɔ pn
Marochium Marocum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce Północnej;

Mars mars pn
Mars
(mitologia rzymska) bóg wojny, utożsamiany z greckim Aresem; protoplasta Rzymian; obok Jowisza i Kwiryna narodowe bóstwo rzymskie; ojciec Romulusa i Remusa; mąż Nerio i kochanek Rei Sylwii;
(astronomia, astronomiczny) czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet górnych i planet wewnętrznych; piąty (po Słońcu, Księżycu, Wenus i Jowiszu) najjaśniejszy obiekt na niebie;

Marsowy possessiveAdjective
Martius
(przestarzałe, przestarzały) (gwara, gwarowe) taki, który należy do Marsa

Marsylia marˈsɨlʲja pn
Massilia
(geografia, geograficzny) miasto portowe w południowej części Francji;

Marta ˈmarta pn
Martha
polskie imię żeńskie pochodzenia aramejskiego;

Martyna pn
Martina
imię żeńskie;

Martynika ˌmartɨ̃ˈɲika pn
Martinica
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych w Małych Antylach

Marusza pn
Marisus
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Rumunii i w południowo-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy;

Maryja maˈrɨja pn
Maria
(teologia, teologiczny) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) Matka Boża;

Maryja Panna pn
Virgo Maria
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) (zobacz) Maria z Nazaretu;

Massachusetts pn
Massachusetta
(geografia, geograficzny) (administracja) jeden ze stanów USA, położony w północno-wschodniej części, na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego, ze stolicą w Bostonie;

Matatiasz pn
Mathathias Mattathias
polskie imię męskie pochodzenia semickiego

Mateusz maˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Matthaeus
polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Matka Boska ˈmatka ˈbɔska pn
Dei Genitrix Mater Dei
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu

Matka Boża pn
Dei Genitrix Mater Dei
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;

Mauretania ˌmawrɛˈtãɲja pn
Mauretania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Nawakszut;

Mazowsze maˈzɔfʃɛ n
Mazovia
(geografia, geograficzny) kraina w centralno-wschodniej Polsce;

Mazury pn
Masuria
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce;

Mała Niedźwiedzica ˈmawa ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a pn
Ursa Minor
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Małym Wozem;

Małgorzata ˌmawɡɔˈʒata pn
Margareta
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Małopolska ˌmawɔˈpɔlska pn
Polonia Minor
(geografia, geograficzny) kraina na południu Polski;

Mały Pies ˈmawɨ ˈpʲjɛs pn
Canis Minor
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Meander pn
Maeander Maeandrus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) kręta rzeka w zachodniej Turcji, przepływająca przez Frygię, Karię i Jonię;

Medard ˈmɛdart pn
Medardus
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia germańskiego;

Media ˈmɛdʲja pn
Mēdia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na terenie dzisiejszego Iranu oraz dawne państwo na jej terenie;

Mediolan mɛˈdʲjɔlãn pn
Mediolanum
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Włoszech będące stolicą Lombardii;

Medziugorie pn
Mesoropolis
(geografia, geograficzny) wieś i ośrodek kultu religijnego w Bośni i Hercegowinie, w południowej części Hercegowiny;

Mekka pn
Mecca
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Arabii Saudyjskiej;

Meklemburgia pn
Megalopolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Niemczech, położona nad Bałtykiem, pomiędzy rzekami Łabą a Recknitz;

Meksyk ˈmɛksɨk pn
Mexicum
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej;
Mexicopolis
(geografia, geograficzny) stolica Meksyku (1.1);

Melchior ˈmɛlxʲjɔr pn
Melchior
imię męskie;

Melchizedek pn
Melchisedech
(biblijny) biblijne imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Melpomena ˌmɛlpɔ̃ˈmɛ̃na pn
Melpomene
(mitologia grecka) muza tragedii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Memfis ˈmɛ̃w̃fʲis pn
Memphis
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jedno z najważniejszych miast starożytnego Egiptu;

Men mɛ̃n pn
Moenus
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowych Niemczech;

Mentona pn
Mentonum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina w południowej Francji, w departamencie Alpy Nadmorskie;

Merkury mɛrˈkurɨ pn
Mercurius
(mitologia rzymska) bóg handlu, zysku, kupiectwa, złodziei oraz celników, utożsamiany z greckim Hermesem;
(astronomia, astronomiczny) pierwsza według oddalenia od Słońca i najmniejsza planeta Układu Słonecznego, widoczna gołym okiem;

Mesenia pn
Messenia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina na południowo-wschodnim Peloponezie, z historycznym ośrodkiem w Mesini

Mesjasz pn
Messias
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijaństwo Chrystus (jeden z tytułów Jezusa)

Mesyna pn
Messana Messyna Messena
(geografia, geograficzny) miastowe Włoszech położone w północno-wschodniej części Sycylii, nad Cieśniną Mesyńską;

Metis ˈmɛtʲis pn
Metis
(mitologia grecka) bogini i uosobienie roztropności (w pozytywnym znaczeniu) i przewrotności (w negatywnym znaczeniu);

Metody mɛˈtɔdɨ pn
Methodius
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Metrofan pn
Metrophanes
imię męskie;

Metz pn
Metae
(geografia, geograficzny) miasto we Francji;

Mezopotamia ˌmɛzɔpɔˈtãmʲja pn
Mesopotamia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu;

Miami pn
Miamia
(geografia, geograficzny) duże miasto na Florydzie;

Michał ˈmʲixaw pn
Michael Michaelus
imię męskie;

Micheasz pn
Michaeas
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia semickiego

Michigan pn
Michigania
(geografia, geograficzny) (administracja) stan Stanów Zjednoczonych Ameryki, leżący na Środkowym Zachodzie, w regionie Wielkich Jezior;

Mieczysław mʲjɛˈʧ̑ɨswaf pn
Mieczyslaus
imię męskie;

Mieszko ˈmʲjɛʃkɔ pn
Mesco Miseco Misko Mysko
imię męskie;

Mikołaj mʲiˈkɔwaj pn
Nicolaus
imię męskie;

Milet pn
Miletus
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne miasto jońskie na wybrzeżu Karii przy ujściu rzeki Meander do Zatoki Latmijskiej;

Minerwa mʲĩˈnɛrva pn
Minerva
(mitologia rzymska) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej, rękodzieła i sztuki oraz nauczycieli i szkół, utożsamiana z grecką Ateną;

Minorka pn
Balearis Minor
(geografia, geograficzny) wyspa hiszpańska na Morzu Śródziemnym, druga co do wielkości w archipelagu Balearów;

Minos ˈmʲĩnɔs pn
Minos
(mitologia grecka) król i prawodawca Krety; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Radamantysa i Sarpedona; mąż Pazyfae oraz ojciec Ariadny i Fedry;

Minotaur mʲĩˈnɔtawr pn
Minotaurus
(mitologia grecka) potwór o ludzkim ciele i głowie byka, syn Pazyfae i byka przysłanego przez Posejdona Minosowi;

Miranda mʲiˈrãnda pn
Miranda
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Urana;
imię żeńskie;

Missisipi ˌmʲisʲiˈsʲipʲi pn
Mississippia
(geografia, geograficzny) rzeka w USA;
(geografia, geograficzny) stan w południowej części Stanów Zjednoczonych;

Mitra ˈmʲitra pn
Mithras Mithres
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóstwo solarne czczone w kulturze indyjskiej, perskiej, greckiej i rzymskiej; patron szczerości, przyjaźni, władców, wojowników;

Międzychód mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨxut pn
Mezichodum
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Międzyrzec Podlaski mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʒɛʦ̑ pɔdˈlasʲci pn
Meserici
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Międzyrzecz mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʒɛʧ̑ pn
Mederecensis Specjalna:Książki/978-83928267-4-3
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Mińsk mʲĩj̃sk pn
Minscum
(geografia, geograficzny) stolica Białorusi;

Miśnia ˈmʲiɕɲa pn
Misnia
(geografia, geograficzny) miasto w Saksonii;

Mnemosyne pn
Mnemosyne Moneta
(mitologia grecka) bogini i uosobienie pamięci, matka muz, jedna z tytanid;

Modena mɔˈdɛ̃na pn
Mutina
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Modest ˈmɔdɛst pn
Modestus
imię męskie;

Modoald pn
Modoaldus
imię męskie

Moguncja mɔˈɡũnʦ̑ʲja pn
Mogontiacum
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech nad Renem;

Mohylew pn
Mohilovia
(geografia, geograficzny) miasto na Białorusi, siedziba administracyjna rejonu mohylewskiego;

Mojżesz ˈmɔjʒɛʃ pn
Moyses Moses
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) starotestamentowy prorok, wódz narodu izraelskiego;
imię męskie;

Monachium mɔ̃ˈnaxʲjũm pn
Monachium
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica Bawarii;

Monako mɔ̃ˈnakɔ pn
Monoecus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym;

Mongolia mɔ̃ŋˈɡɔlʲja pn
Mongolia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;

Monika mɔ̃ˈɲika pn
Monica
imię żeńskie;

Montreal mɔ̃nˈtrɛal pn
Marianopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec;

Morawa mɔˈrava pn
Marus
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowej Europie, lewy dopływ Dunaju;

Morawy mɔˈravɨ pn
Moravia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach, w dorzeczu Morawy i górnej Odry;

Morfeusz mɔrˈfɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Morpheus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie marzeń sennych o ludzkich kształtach;

Morze Adriatyckie ˈmɔʒɛ ˌadrʲjaˈtɨʦ̑ʲcɛ pn
Mare Hadriaticum
(geografia, geograficzny) basen morski pomiędzy Półwyspem Apeniński a Półwyspem Bałkańskim, północne odgałęzienie Morza Śródziemnego;

Morze Azowskie ˈmɔʒɛ aˈzɔfsʲcɛ pn
Palus Maeotis
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) część Morza Czarnego znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji;

Morze Bałtyckie ˈmɔʒɛ bawˈtɨʦ̑ʲcɛ pn
Mare Balticum
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone na szelfie kontynentalnym w północnej Europie;

Morze Białe ˈmɔʒɛ ˈbʲjawɛ pn
Mare Album
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Półwyspem Kolskim a wybrzeżem północnej Rosji;

Morze Czarne ˈmɔʒɛ ˈʧ̑arnɛ pn
Pontus Euxinus Pontus Mare Nigrum Mare Scythicum
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) śródlądowe morze na granicy Azji i Europy;

Morze Czerwone ˈmɔʒɛ ʧ̑ɛrˈvɔ̃nɛ pn
Erythraeum mare
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Afryką, a Półwyspem Arabskim;

Morze Egejskie ˈmɔʒɛ ːˈɡɛjsʲcɛ n
Mare Aegaeum
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego;

Morze Irlandzkie ˈmɔʒɛ irˈlãnʦ̑ʲcɛ pn
Mare Hibernicum
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Irlandią i Wielką Brytanią;

Morze Japońskie pn
Mare Iaponicum
(geografia, geograficzny) morze Oceanu Spokojnego, położone między Japonią, Koreą i Rosją;

Morze Jońskie ˈmɔʒɛ ˈjɔ̇̃j̃sʲcɛ pn
Ionium
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego położona między południowo-zachodnią częścią Półwyspu Bałkańskiego a południowo-wschodnim wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego;

Morze Karaibskie ˈmɔʒɛ ˌkaraˈ<sup>j</sup>ipsʲcɛ pn
Mare Caribicum
(geografia, geograficzny) morze położone na północ od Ameryki Południowej, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Kaspijskie ˈmɔʒɛ kasˈpʲijsʲcɛ pn
Caspias
(geografia, geograficzny) bezodpływowe słone jezioro w Azji i Europie;

Morze Martwe ˈmɔʒɛ ˈmartfɛ pn
lacus Asphaltites
(geografia, geograficzny) słone jezioro znajdujące się na pograniczu Izraela, Autonomii Palestyńskiej i Jordanii;

Morze Południowochińskie ˈmɔʒɛ ˌpɔwudʲɲɔvɔˈxʲĩj̃sʲcɛ pn
Mare Sinense Australe
(geografia, geograficzny) morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego;

Morze Północne ˈmɔʒɛ puwˈnɔʦ̑nɛ pn
Mare Germanicum
(geografia, geograficzny) morze przy północnych brzegach Europy, część Oceanu Atlantyckiego;

Morze Tyrreńskie ˈmɔʒɛ tɨrˈːɛ̃j̃sʲcɛ pn
Mare Tyrrhenum
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego pomiędzy Korsyką, Sardynią, Sycylią a Półwyspem Apenińskim;

Morze Śródziemne ˈmɔʒɛ ɕrudʲˈʑɛ̃mnɛ pn
Mare Mediterraneum
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone między Europą, Afryką i Azją, część Oceanu Atlantyckiego;

Moskwa ˈmɔskfa pn
Moscua Moscovia
(geografia, geograficzny) stolica Rosji;

Mount Everest pn
Mons Everestis
(geografia, geograficzny) najwyższy szczyt Ziemi, ośmiotysięcznik położony w Himalajach;

Moza ˈmɔza pn
Mosa
(geografia, geograficzny) rzeka w Europie;

Mozambik mɔˈzãmbʲik pn
Mozambicum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Mozela pn
Mosella
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Niemcy i Luksemburg, lewy dopływ Renu;

Mołdawia mɔwˈdavʲja pn
Moldova Moldavia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Kiszyniowie;

Murcja pn
Urci
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, nad Segurą;

Murzyn ˈmuʒɨ̃n n
Niger
człowiek czarnoskóry

Mygdonia pn
Mygdonia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w północno-wschodniej Mezopotamii
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w starożytnej Tracji

Mykeny mɨˈkɛ̃nɨ pn
Mycena Mycenae
(starożytność) starożytna grecka polis w północno-wschodniej części Peloponezu;

Myszka Miki ˈmɨʃka ˈmʲici pn
Michael Mus
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) nazwa jednego z głównych bohaterów animowanych bajek Walta Disneya

Mysłowice ˌmɨswɔˈvʲiʦ̑ɛ pn
Mislovia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce;

Myzja pn
Mysia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w północno-zachodniej Azji Mniejszej nad Propontydą, graniczyła od wschodu z Frygią a od południa z Lidią;

NN ɛ̃n‿ˈɛ̃n acronym
NN
osoba o niezidentyfikowanej tożsamości

Nablus ˈnablus pn
Flavia Neapolis
(geografia, geograficzny) miasto w Autonomii Palestyńskiej;

Nabuchodonozor ˌnabuxɔdɔ̃ˈnɔzɔr pn
Nabuchodonosor
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) imiona czterech władców Babilonii
(starożytność) (biblijny) biblijny odpowiednik akadyjskiego imienia Nabu-kudurrī-uṣur;

Nadrenia pn
Rhenania
(geografia, geograficzny) luźno zdefiniowana kraina obejmująca ziemie wokół północnego i środkowego odcinka niemieckiego Renu;

Nagroda Nobla n
Praemium Nobelianum
wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowione ostatnią wolą fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla;

Nahum pn
Nahum
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) biblijne imię męskie;

Najświętsza Maryja Panna pn
Beata Virgo Maria
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) (zobacz) Maria z Nazaretu;

Najświętszy Sakrament n
Sanctissimum Sacramentum
(kościelny) sakrament eucharystii

Namibia nãˈmʲibʲja pn
Namibia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Namur pn
Namurcum
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Belgii, stolica Walonii;
(geografia, geograficzny) (administracja) belgijski region z ośrodkiem administracyjnym w Namurze (1.1);

Nancy pn
Nanceium
(geografia, geograficzny) miasto nad rzeką Meurthe we wschodniej Francji;

Nankin ˈnãŋʲcĩn pn
Nanchinum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Chinach, port nad dolną Jangcy, dawna stolica;

Nantes pn
Naundes
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Francji, port nad Loarą, historyczna stolica Bretanii;

Napoleon ˌnapɔˈlɛɔ̃n pn
Neāpoliō
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Napoleon Bonaparte, cesarz Francuzów
Napoleo
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Narbona pn
Colonia Narbo Martius Narbo Narbona
(geografia, geograficzny) miejscowość we Francji, w regionie Oksytania, w departamencie Aude;

Narcyz ˈnarʦ̑ɨs pn
Narcissus
(mitologia grecka) piękny młodzieniec ukarany miłością do własnego odbicia;
imię męskie pochodzenia greckiego;

Natalia naˈtalʲja pn
Natalia
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Nauru naˈ<sup>w</sup>uru pn
Naurum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii na wyspie Nauru (1.1);

Nazaret naˈzarɛt pn
Nazareth
(geografia, geograficzny) miasto w północnym Izraelu;

Neapol nɛˈapɔl pn
Neapolis
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech położone nad Zatoką Neapolitańską; stolica Kampanii;

Neckar pn
Nicer
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-zachodnich Niemczech, prawy dopływ Renu;

Nehemiasz pn
Nehemiae
(biblijny) imię męskie

Nemezys nɛ̃ˈmɛzɨs pn
Nemesis
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwej odpłaty (zemsty), gniewu i kary bogów za bluźnierstwo i pychę ludzi przekraczających wyznaczone im granice; strażniczka równowagi świata;

Nepal ˈnɛpal pn
Nepalia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Neptun ˈnɛptũn pn
Neptunus
(mitologia rzymska) bóg morza, rybaków i żeglarzy, utożsamiany z greckim Posejdonem; mąż Salacji;
(astronomia, astronomiczny) ósma według oddalenia od Słońca (najdalsza) planeta Układu Słonecznego, odkryta 1846, niewidzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych;

Neretwa pn
Naro
(geografia, geograficzny) rzeka w Bośni i Hercegowinie i Chorwacji, uchodząca do Adriatyku;

Neustria pn
Neustria
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, północno-zachodnia część państwa Franków, położona na północ od doliny Loary;

Nevada pn
Nivata
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych ze stolicą Carson City;

Nicea ɲiˈʦ̑ɛa pn
Nicaea
(geografia, geograficzny) portowe miasto w południowo-wschodniej Francji nad Morzem Śródziemnym;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawne miasto w średniowiecznej Bitynii, współcześnie İznik w Turcji;

Niedziela Palmowa ɲɛ̇ˈʥ̑ɛla palˈmɔva n
Dominica in Palmis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ostatnia niedziela przed Wielkanocą rozpoczynająca Wielki Tydzień;

Niemcy ˈɲɛ̃mʦ̑ɨ pn
Germania
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Niemen ˈɲɛ̃mɛ̃n pn
Chronus
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Białoruś, Litwę i Rosję;

Niemiec ˈɲɛ̃mʲjɛʦ̑ n
Germanus
człowiek narodowości niemieckiej

Niemiecka Republika Demokratyczna ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ka rɛˈpublʲika ˌdɛ̃mɔkraˈtɨʧ̑na pn
Res publica Democratica Germanica
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne niemieckie państwo socjalistyczne w Europie Środkowej ze stolicą w Berlinie;

Niemka ˈɲɛ̃mka n
Germana
kobieta lub dziewczyna narodowości niemieckiej, obywatelka Niemiec

Niger ˈɲiɡɛr pn
Niger
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Niameyu;

Nigeria ɲiˈɡɛrʲja pn
Nigeria
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Abudży;

Nikaragua ˌɲikaraˈɡu<sup>w</sup>a pn
Nicaragua
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej;

Nike pn
Nice
(mitologia grecka) bogini zwycięstwa;

Nikodem ɲiˈkɔdɛ̃m pn
Nicodemus
imię męskie;

Nil ɲil pn
Nilus
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek na Ziemi, w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu;

Niniwa pn
Ninive
(starożytność) (geografia, geograficzny) dawne miasto w północnej Mezopotamii, nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu, jedna ze stolic starożytnej Asyrii, współcześnie stanowisko archeologiczne;

Nisz pn
Naissus
(geografia, geograficzny) miasto w Serbii, nad rzeką Niszawą;

Nix ɲiks pn
Nix
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Plutona;

Niżny Nowogród pn
Novogardia Inferior
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w Rosji, nad Wołgą, u ujścia Oki, stolica Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego;

Noe ˈnɔɛ pn
Noe
(biblijny) postać starotestamentowa, budowniczy arki w czasach potopu;
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Noemi pn
Noemi
polskie imię żeńskie;

Norbert ˈnɔrbɛrt pn
Norbertus
polskie imię męskie pochodzenia starogermańskiego;

Normandia nɔrˈmãndʲja pn
Normannia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Francji;

Nortumbria nɔrˈtũmbrʲja pn
Northumbria Regnum Northanhymbrorum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo anglosaskie;

Norwegia nɔrˈvɛɟja pn
Norvegia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie ze stolicą w Oslo;

Norymberga ˌnɔrɨ̃mˈbɛrɡa pn
Norimberga
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, położone we Frankonii;

Notos ˈnɔtɔs pn
Auster Notus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru południowego, utożsamiany z rzymskim Austerem;

Nowa Fundlandia ˈnɔva fũnˈdlãndʲja pn
Terra Nova
(geografia, geograficzny) duża wyspa na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, która stanowi część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador;

Nowa Gwinea ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
Nova Guinea
(geografia, geograficzny) wyspa Oceanii;

Nowa Kaledonia ˈnɔva ˌkalɛˈdɔ̃ɲja pn
Nova Caledonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Francji ze stolicą w Numei, położone w Oceanii;

Nowa Korbea pn
Corbegia Corbeia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) opactwo w Corvey w Niemczech;

Nowa Południowa Walia pn
Nova Cambria Australis
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Australii;

Nowa Zelandia ˈnɔva zɛˈlãndʲja pn
Nova Zelanda Nova Zelandia
(geografia, geograficzny) państwo w Oceanii;

Nowe Delhi ˈnɔvɛ ˈdɛlʲi pn
Dellium Novum
(geografia, geograficzny) stolica Indii;

Nowosybirsk ˌnɔvɔˈsɨbʲirsk pn
Novosibirscum
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji położone na środkowej Syberii, nad Obem;

Nowy Brunszwik ˈnɔvɨ ˈbrũw̃ʃfʲik pn
Novum Brunsvicum
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Nowy Jork ˈnɔvɨ ˈjɔrk pn
Novum Eboracum
(geografia, geograficzny) (administracja) największe miasto Stanów Zjednoczonych;
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na północnym wschodzie Stanów Zjednoczonych;

Nowy Meksyk ˈnɔvɨ ˈmɛksɨk pn
Novum Mexicum
(administracja) (geografia, geograficzny) stan na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych;

Nowy Orlean ˈnɔvɨ ɔrˈlɛãn pn
Nova Aurelia
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych;

Nowy Sad pn
Neoplantae
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Serbii;

Nowy Testament ˈnɔvɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
Novum Testamentum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) część Biblii złożona z 27 ksiąg opisujących wydarzenia z życia Jezusa i pierwotnego Kościoła;

Numidia nũˈmʲidʲja pn
Numidia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) historyczne królestwo Berberów w północnej Afryce, obejmujące tereny dzisiejszej Algierii i części Tunezji;

Nunavut pn
Nunavut
(geografia, geograficzny) jedno z trzech terytoriów kanadyjskich;

Nursja pn
Nursia
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia;

Ocean Arktyczny ɔˈʦ̑ɛãn arkˈtɨʧ̑nɨ pn
Oceanus Arcticus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) jeden z oceanów Ziemi;

Ocean Atlantycki ɔˈʦ̑ɛãn ˌatlãnˈtɨʦ̑ʲci pn
Oceanus Atlanticus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) jeden z oceanów Ziemi położony pomiędzy Amerykami a Europą i Afryką;

Ocean Indyjski ɔˈʦ̑ɛãn ĩnˈdɨjsʲci pn
Oceanus Indicus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) trzeci co do wielkości ocean Ziemi;

Ocean Spokojny ɔˈʦ̑ɛãn spɔˈkɔjnɨ pn
Oceanus Pacificus
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) największy oraz najgłębszy ocean na Ziemi;

Oceania ˌɔʦ̑ɛˈãɲja n
Oceania
(geografia, geograficzny) grupa wysp na Pacyfiku, uznawanych czasem za osobny kontynent;

Odessa pn
Odessus
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie, położone nad Morzem Czarnym;

Odra ˈɔdra pn
Viadrus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Czechach, Polsce i Niemczech;

Odyseja ˌɔdɨˈsɛja pn
Odyssēa
(literacko) starożytny epos grecki przypisywany Homerowi;

Ofelia ɔˈfɛlʲja pn
Ophelia
imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Ofiarowanie Pańskie n
missa candelarum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie, upamiętniające ofiarowanie Jezusa Chrystusa w Świątyni Jerozolimskiej (w 40. dniu od jego narodzin);

Ohio n
Ohium
(geografia, geograficzny) rzeka w USA przepływająca przez Ohio (1.1);

Ohio pn
Ohium
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w środkowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych ze stolicą w Columbus;

Ojcze nasz ˈɔjʧ̑ɛ ˈnaʃ pn
Pater noster
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”;

Okeanos ˌɔkɛˈãnɔs pn
Oceanus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wielkiej rzeki (wielkiego morza, oceanu) otaczającej świat, najstarszy z tytanów;

Oksford ˈɔksfɔrt pn
Oxfordia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Anglii, stolica hrabstwa Oxfordshire;

Oksytania pn
Occitania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca obszary, gdzie używano języka oksytańskiego;

Oktawia pn
Octavia
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Oktawian ɔkˈtavʲjãn pn
Octavianus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Olaf ˈɔlaf pn
Olaus
imię męskie;

Olimp ˈɔlʲĩmp pn
Olympus
(geografia, geograficzny) masyw górski Grecji z najwyższym szczytem Mitikas;
(mitologia grecka) legendarna siedziba głównych bogów greckich

Olimpia ɔˈlʲĩmpʲja pn
Olympia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) współczesne i starożytne miasto w Grecji na Półwyspie Peloponeskim;

Oliwier ɔˈlʲivjɛr pn
Oliverius
imię męskie

Oman ˈɔ̃mãn pn
Omania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Maskacie;

Opawa ɔˈpava pn
Oppavia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Czechach;

Orawa ɔˈrava pn
Arva
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) region etnograficzny w Słowacji i częściowo w Polsce, w dorzeczu Orawy (1.1);

Orenburg pn
Orenburgum
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w zachodniej Rosji, nad rzeką Ural, na granicy dwóch kontynentów: Europy i Azji;

Organizacja Narodów Zjednoczonych ˌɔrɡãɲiˈzaʦ̑ʲja naˈrɔduv ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɨx pn
Nationes Unitae
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka;

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego ˌɔrɡãɲiˈzaʦ̑ʲja trakˈtatu ˌpuwnɔʦ̑nɔatlãntɨʦ̑ʲˈcɛɡɔ pn
Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja polityczno-wojskowa, obejmująca kraje Europy i Ameryki Północnej;

Orion ˈɔrʲjɔ̃n pn
Orion
(mitologia grecka) olbrzym i myśliwy beocki; kochanek Eos, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Oriona (2.1);
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy;

Orionidy pn
Orionidae
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów związany z kometą Halleya, którego radiant znajduje się na pograniczu konstelacji Oriona i Bliźniąt, obserwowany rokrocznie około 21 października;

Orlean pn
Aurelianum
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Francji, nad Loarą;

Orontes pn
Orontes
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Azji, przepływająca przez Liban, Syrię i Turcję;

Orzeł ˈɔʒɛw pn
Aquila
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba równikowego; zawiera jasną gwiazdę – Altaira; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;

Osaka ɔˈsaka pn
Osaca
(geografia, geograficzny) miasto w Japonii leżące w południowo-zachodniej części wyspy Honsiu, w regionie Kinki;

Oslo ˈɔslɔ pn
Asloa
(geografia, geograficzny) stolica Norwegii;

Ostia pn
Ostia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne i wczesnośredniowieczne miasto położone u ujścia Tybru, najważniejszy port morski Rzymu; opuszczone w IX w.;

Ostrobotnia pn
Ostrobothnia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region historyczny w środkowej Finlandii

Ostrogocja pn
Ostrogothia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (rzadki, rzadko używany) Östergötland (używane zwykle w kontekście tytulatury monarszej)

Ostrzyhom pn
Strigonium
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Węgrzech, nad Dunajem;

Ostrów Wielkopolski pn
Ostrovia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie wielkopolskim;

Owidiusz pn
Ovidius
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny poeta rzymski;

Ozeasz pn
Osee
(biblijny) Księga Ozeasza;
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego;

Ołomuniec ˌɔwɔ̃ˈmũɲɛʦ̑ pn
Olomucium
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach;

PKB pɛ‿ka‿ˈbɛ acronym
PDG
= produkt krajowy brutto;

Pacyfik paˈʦ̑ɨfʲik pn
Pacificus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Pad pat pn
Padus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w północnych Włoszech;

Paderborn n
Paderborna
(geografia, geograficzny) uniwersyteckie miasto powiatowe w Niemczech, położone we wschodniej części kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia;

Padwa ˈpadva pn
Patavium Padua
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech;

Paflagonia pn
Paphlagonia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w północnej części Azji Mniejszej nad południowym brzegiem Morza Czarnego między Bitynią na zachodzie a Pontem na wschodzie;

Pafnucy pn
Paphnutius
imię męskie;

Pakistan paˈcistãn pn
Pakistania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Pakość pn
Pacossum
(geografia, geograficzny) miasto w powiecie inowrocławskim;

Palatyn pn
Palatium
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) jedno z siedmiu rzymskich wzgórz;

Palermo paˈlɛrmɔ pn
Panormus
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, na Sycylii;

Palestyna ˌpalɛˈstɨ̃na pn
Palaestina
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) azjatycka kraina na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego;
Terra Domini
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (potocznie, potoczny) Autonomia Palestyńska

Palmyra pn
Palmyra
(geografia, geograficzny) miasto w Syrii, w północnej części Pustyni Syryjskiej;

Pamfilia pn
Pamphylia
(historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Mniejszej i późniejsza prowincja rzymska;

Pampeluna pn
Pampeiopolis Pampelo Pampelona
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Hiszpanii, stolica prowincji Nawarra;

Pan pãn pn
Pan Faunus
(mitologia grecka) bóg pasterzy, przedstawiany jako człowiek z koźlimi nogami i rogami;
Dominus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej, zwłaszcza w chrześcijaństwie

Panama pãˈnãma pn
Panamia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;
Panamaria
(geografia, geograficzny) stolica Panamy (1.1);

Pandora n
Pandora
(mitologia grecka) pierwsza kobieta na Ziemi, zesłana przez Zeusa jako kara dla ludzi, otworzywszy swój prezent ślubny otrzymany od bogów, uwolnić miała wszelkie nieszczęścia nękające odtąd ludzkość;

Pankracy pãŋˈkraʦ̑ɨ pn
Pancratius
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Panna ˈpãnːa pn
Virgo
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) szósty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 (24) sierpnia do 22 września;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny wiosną;

Panonia pãˈnɔ̃ɲja pn
Pannonia
(starożytność) (geografia, geograficzny) prowincja rzymska położona między Sawą a Dunajem;

Papua-Nowa Gwinea paˈpu<sup>w</sup>a ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
Papua Nova Guinea
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii ze stolicą w Port Moresby;

Paragwaj paˈraɡvaj pn
Paraguaia Paraquaria
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej;

Parlament Europejski parˈlãmɛ̃nt ˌɛwrɔˈpɛjsʲci n
Parlamentum Europaeum
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jednoizbowy parlament reprezentujący obywateli Unii Europejskiej;

Parma ˈparma pn
Parma
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania; stolica prowincji Parma (1.2);

Part n
Parthus
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec starożytnej Partii

Partia pn
Parthia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina historyczna, położona w dzisiejszym północno-wschodnim Iranie i Turkmenistanie, na południowy wschód od Morza Kaspijskiego;

Parys ˈparɨs pn
Paris
(mitologia grecka) królewicz trojański, syn Priama i Hekuby, sędzia w sporze o jabłko niezgody, ukochany Heleny;
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 3317;

Paryż ˈparɨʃ pn
Lutetia Parisium
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Francji, położone nad Sekwaną, w północnej części kraju;

Pasawa pn
Castra Batavia
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w południowo-wschodnich Niemczech, w Bawarii, bezpośrednio przy granicy z Austrią;

Pascha ˈpasxa pn
Pascha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowskie święto obchodzone w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni Księżyca na pamiątkę wyzwolenia Izraelitów z niewoli egipskiej; w Izraelu trwa 7 dni, a w diasporze – 8 dni;

Paweł ˈpavɛw pn
Paulus
polskie imię męskie;

Pawia pn
Papia Ticinum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Lombardii, położone w zachodniej części Niziny Padańskiej nad rzeką Ticino;

Państwo Kościelne pn
Status Ecclesiasticus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) państwo istniejące w środkowej Italii w latach 755-1870;

Państwo Watykańskie pn
Status Civitatis Vaticanæ
(geografia, geograficzny) miasto-państwo w Europie Południowej;

Pegaz ˈpɛɡas pn
Pegasus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Enifa; w Polsce widoczny jesienią; góruje o północy we wrześniu;
(mitologia grecka) koń skrzydlaty; emblemat natchnienia poetyckiego;

Pekin ˈpɛcĩn pn
Pechinum Pecinum
(geografia, geograficzny) stolica Chin;

Pelagia pɛˈlaɟja pn
Pelagia
imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Pelagiusz pɛˈlaɟuʃ pn
Pelagius
imię męskie pochodzenia greckiego;

Peloponez ˌpɛlɔˈpɔ̃nɛs pn
Peloponnesus
(geografia, geograficzny) półwysep w Grecji między Morzem Jońskim a Morzem Egejskim;

Pelops ˈpɛlɔps pn
Pelops
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, syn Tantala złożony przez niego w ofierze bogom;

Pers pɛrs n
perses
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Persji (dzisiejszego Iranu)

Persefona pn
Persephonē
(mitologia grecka) bogini grecka, małżonka Hadesa, władczyni świata podziemnego i opiekunka dusz zmarłych;

Perseidy pn
Perseidae
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów obserwowany rokrocznie 10 sierpnia w gwiazdozbiorze Perseusza;

Perseusz pɛrˈsɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Perseus
(mitologia grecka) heros argolidzki i pogromca Meduzy, syn Zeusa i Danae oraz mąż Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Perseusza (2.1);
(mitologia grecka) syn Nestora
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą;

Persja ˈpɛrsʲja pn
Persia
(historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Iranu;

Peru ˈpɛru pn
Peruvia Peru
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Limie;

Perugia pn
Perusia Perusium
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech, stolica Umbrii;

Peruzja pn
Perusia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) Perugia

Pesaro pn
Pisaurum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w środkowych Włoszech, w regionie Marche;

Petroniusz pn
Petronius
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego;

Pełczyce pɛwˈʧ̑ɨʦ̑ɛ pn
Arcto-Lithanus
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Piacenza pn
Placentia
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Piawa pn
Plavis
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-wschodnich Włoszech;

Piemont ˈpʲjɛ̃mɔ̃nt pn
Pedemontium
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech, ze stolicą w Turynie;

Pikardia pʲiˈkardʲja pn
Picardia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna we Francji, położona w północnej części kraju nad kanałem La Manche;
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (administracja) były region administracyjny we Francji; zniesiony w 2016 roku;

Pio pn
Pius
obce imię męskie

Piotr pʲjɔtr̥ pn
Petrus
polskie imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego;

Piotra ˈpʲjɔtra pn
Petra
rzadkie polskie imię żeńskie pochodzenia łacińsko-greckiego;

Pireneje ˌpʲirɛ̃ˈnɛjɛ pn
Pyrenaei
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w południowo-zachodniej Europie;

Pireus ˈpʲirɛws pn
Piraeum
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji;

Pitagoras ˌpʲitaˈɡɔras pn
Pythagoras
(filozofia, filozoficzny) (matematyka, matematyczny) grecki matematyk i filozof;

Pittsburgh pn
Pittsburgum
(geografia, geograficzny) duże miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Pensylwania, stolica hrabstwa Allegheny;

Pius pʲjus pn
Pius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Piza pn
Pisae
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Piza (1.2);

Pizydia pʲiˈzɨdʲja pn
Pisidia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, obecnie na terenie Turcji

Pięćdziesiątnica n
Pentecoste
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone pięćdziesiąt dni po Wielkanocy, w którym wspomina się zstąpienie Ducha Świętego na Maryję i Apostołów
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) w judaizmie: święto obchodzone 6 dnia miesiąca siwan, upamiętniające nadanie Tory

Pińsk pn
Pinscum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port rzeczny na Białorusi, na Polesiu, nad rzeką Piną, u jej ujścia do Prypeci

Platon ˈplatɔ̃n pn
Plato
(historia, historyczny, historycznie) grecki filozof;

Plejady plɛˈjadɨ pn
Vergiliae
(astronomia, astronomiczny) otwarta gromada gwiazd w gwiazdozbiorze Byka;

Pliniusz pn
Plinius
imię męskie pochodzenia łacińskiego

Plutarch pn
Plutarchus
(historia, historyczny, historycznie) filozof grecki;
imię męskie;

Pluton ˈplutɔ̃n pn
Pluto
(mitologia rzymska) bóg świata zmarłych, utożsamiany z greckim Hadesem;
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 134340, należąca do Pasa Kuipera, do 2006 r. zaliczana do planet Układu Słonecznego;

Poczdam ˈpɔʤ̑dãm pn
Potestampium
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica landu Brandenburgia;

Podlasie pɔdˈlaɕɛ n
Podlachia
(geografia, geograficzny) kraina na wschodzie Polski;

Pogezania pn
Pogesania
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Prusach wywodząca się od obszaru zajętego przez plemię Pogezanów;

Poitiers pn
Pictavia Pictavium
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, w regionie Poitou-Charentes;

Pola Elizejskie pn
campi Elysii
(mitologia grecka) raj, miejsce pośmiertnej egzystencji przeznaczone dla ludzi dobrych;

Pole Marsowe pn
Campus Martius
(geografia, geograficzny) poświęcone Marsowi miejsce w starożytnym Rzymie wykorzystywane do zebrań publicznych, pierwotnie niezabudowane; położone było poza murami miejskimi, w zakolu Tybru, na zachód od Kapitolu;

Polihymnia ˌpɔlʲiˈxɨ̃mʲɲja pn
Polyhymnia
(mitologia grecka) muza poezji sakralnej i hymnicznej oraz pantomimy, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Polluks ˈpɔlːuks pn
Pollux
(mitologia rzymska) (zobacz) Polideukes;
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt;

Polska ˈpɔlska pn
Polonia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Warszawie;

Pomezania pn
Pomesania
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Prusach, na prawym brzegu Wisły i Nogatu, zamieszkana przez Pomezanów;

Pomorze pɔ̃ˈmɔʒɛ pn
Pomerania
(geografia, geograficzny) region w północnej części Polski i Niemiec nad Morzem Bałtyckim;

Pompa ˈpɔ̃mpa pn
Antlia
(astronomia, astronomiczny) nazwa jednego gwiazdozbiorów;

Pompeje pn
Pompeii
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone we włoskiej Kampanii u stóp Wezuwiusza, zniszczone jego wybuchem w 79 r. n.e.;

Poncjan pn
Pontianus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Pont pn
Pontus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Azji Mniejszej, nad Morzem Czarnym, w starożytności niezależne królestwo, następnie prowincja rzymska;

Portoryko ˌpɔrtɔˈrɨkɔ pn
Portus Dives
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w San Juan, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, położone na wyspie Portoryko (1.1) i kilku sąsiednich;

Portugalia ˌpɔrtuˈɡalʲja pn
Lusitania Portugallia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie, w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego;

Posejdon pɔˈsɛjdɔ̃n pn
Neptunus
(mitologia grecka) bóg mórz, trzęsień ziemi, żeglarzy, rybaków i koni, utożsamiany z rzymskim Neptunem;

Poznań ˈpɔznãɲ pn
Posnania Poznania
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica Wielkopolski;

Praga ˈpraɡa pn
Praga
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Czech;

Prakseda pn
Praxedis
polskie imię żeńskie;

Prato pn
Pratum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Prato (1.2);

Pregoła pn
Vatrulia
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Rosji, w obwodzie kaliningradzkim, przepływająca przez Królewiec i uchodząca do Zalewu Wiślanego;

Procjon pn
Procyon
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Małego Psa;
(mitologia grecka) pies Oriona przeniesiony na firmament jako gwiazda Procjon (1.2)

Prokop ˈprɔkɔp pn
Procopius
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Prometeusz pn
Prometheus
(mitologia grecka) tytan, opiekun ludzi, dla których to wykradł bogom olimpijskim ogień;
(astronomia, astronomiczny) księżyc Saturna;

Prowansja prɔˈvãw̃sʲja pn
Provincia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji;

Prudencja pn
Prudentia
rzadkie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego

Prudnik 'prudɲik pn
Neostadium Prudnicium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na południu Polski;

Prusy ˈprusɨ n
Borussia Prutenia Prussia
(historia, historyczny, historycznie) państwo położone w Europie Środkowo-Wschodniej

Przasnysz pn
Azymopolis
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie przasnyskim;

Przedarulania pn
Cisarulana
(geografia, geograficzny) (administracja) Vorarlberg

Przemyśl ˈpʃɛ̃mɨɕl̥ pn
Premislia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej Polsce;

Przeworsk pn
Prevorscum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w województwie podkarpackim;

Psków pskuf pn
Pscovia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, położone nad jeziorem Pejpus;

Psy Gończe ˈpsɨ ˈɡɔ̃j̃n͇ʧ̑ɛ pn
Canes Venatici
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Pszczyna ˈpʃʧ̑ɨ̃na pn
Plessia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej części Polski;

Ptah ptax pn
Phthas
(mitologia egipska) staroegipski bóg stwórca;

Pusan ˈpusãn pn
Pusanum
(geografia, geograficzny) miasto portowe w Korei Południowej;

Półwysep Iberyjski puwˈvɨsɛp ˌibɛˈrɨjsʲci pn
Hiberia
(geografia, geograficzny) półwysep w południowo-zachodniej Europie, między Oceanem Atlantyckim a Morzem Śródziemnym;

Płock pwɔʦ̑k pn
Plocium Ploscum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej Polsce, nad Wisłą;

Płowdiw pn
Philippopolis
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Bułgarii, położone nad rzeką Maricą;

Quebec n
Quebecum
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Québec n
Quebecum
miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec

RKO acronym
RCP
= (medycyna, medyczny) resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Racibórz raˈʨ̑ibuʃ pn
Ratiboria
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, na Górnym Śląsku;

Radamantys ˌradãˈmãntɨs pn
Rhadamanthus
(mitologia grecka) król mniejszych wysp na Morzu Egejskim; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Minosa i Sarpedona;

Radom ˈradɔ̃m n
Radomia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w centralno-wschodniej Polsce, nad rzeką Mleczną;

Radziejów pn
Iulioburgum
(geografia, geograficzny) miasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu radziejowskiego;

Rafał ˈrafaw pn
Raphael
imię męskie;

Rajmund ˈrajmũnt pn
Raymundus
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego;

Rak rak pn
Cancer
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) czwarty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) czerwca do 22 lipca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą;

Ramzes pn
Ramses
(historia, historyczny, historycznie) imię kilkunastu faraonów;

Randoald pn
Randoaldus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Rangun ˈrãŋɡũn pn
Rangoon
(geografia, geograficzny) dawna stolica Mjanmy (Birmy);

Raszka pn
Rascia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-zachodniej Serbii, Kosowie i Czarnogórze

Ratyzbona pn
Ratisbona
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Niemczech, w Bawarii, położone nad Dunajem;

Rawenna pn
Ravenna
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, stolica prowincji Rawenna (1.2);

Rea pn
Rhea
(astronomia, astronomiczny) drugi co do wielkości księżyc Saturna;
(mitologia grecka) w mitologii greckiej bóstwo pogańskie, tytanida, bogini płodności;
(mitologia rzymska) w mitologii rzymskiej jedna z westalek, matka Romulusa i Remusa;

Regina rɛˈɟĩna pn
Regina
imię żeńskie;

Remigiusz rɛ̃ˈmʲiɟuʃ pn
Remigius
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Ren rɛ̃n pn
Rhenus
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek w Europie przepływająca przez Niemcy oraz Szwajcarię; rzeka graniczna między Szwajcarią a Liechtensteinem;

Rennes pn
Rhedones
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość i gmina we Francji, w regionie Bretania;

Republika Armenii pn
Respublica Armeniae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Armenii jako państwa;

Republika Beninu pn
Respublica Benini
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Beninu

Republika Czeska rɛˈpublʲika ˈʧ̑ɛska pn
Res publica Cecha
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) (zobacz) Czechy (państwo)

Republika Federalna Niemiec rɛˈpublʲika ˌfɛdɛˈralna ˈɲɛ̃mʲjɛʦ̑ pn
Respublica Foederalis Germanica
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Berlinie, a wcześniej w Bonn;

Republika Francuska pn
Res Publica Franciae
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Francji jako państwa;

Republika Konga rɛˈpublʲika ˈkɔ̃ŋɡa pn
Res publica Congensis
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państw w środkowej części Afryki ze stolicą w Brazzaville;

Republika Korei rɛˈpublʲika kɔˈrɛji pn
Respublica Coreae
(geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Korei Południowej;

Republika Środkowoafrykańska rɛˈpublʲika ˌɕrɔtkɔvɔafrɨˈkãj̃ska pn
Respublica Africae Mediae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w środkowej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi;

Richariusz pn
Richarius
imię męskie

Rieti pn
Reate
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, stolica prowincji Rieti (1.2);

Rijad ˈrʲijat pn
Riad
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Arabii Saudyjskiej;

Rimini pn
Ariminum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Emilia-Romania;

Rio de Janeiro n
Urbs Rivi Ianuarii
(geografia, geograficzny) miasto w Brazylii;

Robert ˈrɔbɛrt pn
Robertus Rupertus
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego;

Roch rɔx pn
Rochus
imię męskie;

Rodan ˈrɔdãn pn
Rhodanus
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-wschodniej Francji;

Rodan-Alpy pn
Rhodano-Alpes
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (administracja) były region administracyjny w południowo-wschodniej Francji;

Rodopy pn
Rhodope
(geografia, geograficzny) jedno z pasm górskich fałdowania hercyńskiego w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na pograniczu Bułgarii i Grecji; także region geograficzny;

Rodos ˈrɔdɔs pn
Rhodos
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Egejskim;

Roger ˈrɔɡɛr n
Rogerius
imię męskie

Roland ˈrɔlãnt pn
Rohelendus Rolandus Rowlandus
polskie imię męskie pochodzenia starofrancuskiego;

Roman ˈrɔ̃mãn pn
Romanus
imię męskie;

Romania rɔ̃ˈmãɲja pn
Flaminia Romandiola Romania Romaniola
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnych Włoszech, razem z Emilią tworząca region administracyjny Emilia-Romania, jej najważniejszym ośrodkiem jest Rawenna;

Romeo pn
Romaeus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię bohatera dramatu Szekspira

Romuald rɔ̃ˈmu<sup>w</sup>alt pn
Romualdus
imię męskie;

Rosja ˈrɔsʲja pn
Russia Ruthenia Rossia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie;

Rosjanin rɔˈsʲjä̃ɲĩn n
Russus
(etnografia, etnograficzny) człowiek narodowości rosyjskiej, obywatel Rosji, mieszkaniec Rosji;

Rostów nad Donem pn
Rostovia ad Tanaim
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Rosji, nad rzeką Don, niedaleko jej ujścia do Morza Azowskiego;

Rotterdam pn
Roterodamum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Holandii, w prowincji Holandia Południowa;

Rozalia rɔzˈalʲja pn
Rosalia
imię żeńskie;

Rudolf ˈrudɔlf pn
Rudolphus
imię męskie;

Rufus ˈrufus pn
Rufus
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Rugia ˈruɟja n
Rugia
(geografia, geograficzny) niemiecka wyspa na Morzu Bałtyckim;

Ruhra pn
Rura Rurinna
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Niemczech, prawy dopływ Renu;

Rumunia rũˈmũɲja pn
Romania
(geografia, geograficzny) kraj europejski nad Morzem Czarnym, ze stolicą w Bukareszcie;

Rut ˈcɕɛ̃ŋɡa ˈrut pn
Ruth
imię żeńskie

Rwanda ˈrvãnda pn
Ruanda
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali;

Ryby ˈrɨbɨ pn
Pisces
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dwunasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) lutego do 20 marca;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią;

Ryga ˈrɨɡa pn
Riga
(geografia, geograficzny) stolica Łotwy;

Ryksa pn
Rixa
polskie imię żeńskie

Ryszard ˈrɨʃart pn
Ricardus
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego;

Ryszarda pn
Richarda Richardis Richgardis
polskie imię żeńskie

Ryta pn
Rita
polskie imię żeńskie;

Rzeszów ˈʒɛʃuf pn
Resovia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w województwie podkarpackim;

Rzym ʒɨ̃m pn
Roma
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Włoch;
(historia, historyczny, historycznie) Cesarstwo Rzymskie;
(przenośnie, przenośnia) papież; najwyższe władze Kościoła katolickiego

Rzymianin ʒɨ̃ˈmʲjä̃ɲĩn n
Romanus
(starożytność) obywatel starożytnego państwa rzymskiego

Saara pn
Saravia
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w zachodniej części Niemiec;
Saravus Sarra
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka we Francji i Niemczech, prawy dopływ Mozeli, jej źródło znajduje się w Alzacji;

Sabaudia pn
Sapandia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji;

Sabina saˈbʲĩna pn
Sabina
imię żeńskie;

Sadok pn
Sadoc
polskie imię męskie

Saint Lucia pn
Sancta Lucia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie (1.2) o tej samej nazwie;
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych;

Saint Vincent i Grenadyny pn
Sanctus Vincentius et Granatinae
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej;

Saksonia saˈksɔ̃ɲja pn
Saxonia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna i kraj związkowy w Niemczech;

Salerno pn
Salernum
(geografia, geograficzny) nadmorskie miasto i gmina we Włoszech, w Kampanii;

Salomea ˌsalɔ̃ˈmɛa pn
Salomea
imię żeńskie;

Salomon saˈlɔ̃mɔ̃n pn
Salomon
(biblijny) prorok biblijny i król Izraela słynący z mądrości;
imię męskie pochodzenia semickiego;

Salwador salˈvadɔr pn
Salvatoria
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej;

Salzburg ˈzalʣ̑burk pn
Salisburgum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-zachodniej Austrii, stolica kraju związkowego Salzburg (1.2);

Samarkanda pn
Maracanda
(geografia, geograficzny) miasto w Uzbekistanie;

Sambor pn
Samboria
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Ukrainie;

Samoa sãˈmɔa pn
Samoa
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Oceanii ze stolicą w Apia;

Samoa Amerykańskie sãˈmɔa ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲcɛ pn
Samoa Americana
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii;

Samosz pn
Samus
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-zachodniej Rumunii i w północno-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy, powstaje z połączenia Małego Samoszu i Wielkiego Samoszu;

Samotraka pn
Samothraca Samothrace Samothracia
(geografia, geograficzny) wyspa grecka na Morzu Trackim;

Samuel sãˈmu<sup>w</sup>ɛl pn
Samuelis
polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

San Marino ˈsãn maˈrʲĩnɔ pn
Sanctus Marinus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;

Sara ˈsara pn
Sara
polskie imię żeńskie;

Sarajewo ˌsaraˈjɛvɔ pn
Seraium
(geografia, geograficzny) stolica Bośni i Hercegowiny;

Saratów saˈratuf pn
Saratovia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Federacji Rosyjskiej, stolica obwód saratowskiego;

Sardynia sarˈdɨ̃ɲja pn
Sardinia
(geografia, geograficzny) duża włoska wyspa na Morzu Śródziemnym;

Saturn ˈsaturn pn
Saturnus
(mitologia rzymska) bóg rolnictwa i zasiewów przedstawiany jako starzec trzymający w ręce sierp albo kosę, utożsamiany z greckim Kronosem; legendarny władca Italii; mąż Ops;
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga największa planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych;

Saul sawl pn
Saul
(biblijny) postać biblijna, król Izraela
imię męskie;

Sawa pn
Savus
(geografia, geograficzny) rzeka w południowej Europie, prawy dopływ Dunaju;

Scylla ˈsʦ̑ɨlːa pn
Scylla
(mitologia grecka) potwór morski o kobiecej postaci i wężowych splotach, czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej;

Scypion pn
Scipio
historyczne imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Scytia ˈsʦ̑ɨtʲja pn
Scythia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca część Ukrainy;

Sebastian sɛˈbastʲjãn pn
Sebastianus
imię męskie;

Sekwana sɛˈkfãna pn
Sequana
(geografia, geograficzny) rzeka w północnej Francji, przepływająca przez Paryż;

Selene sɛˈlɛ̃nɛ pn
Luna Selene
(mitologia grecka) bogini i uosobienie księżyca, utożsamiana z rzymską Luną;

Seleucja pn
Seleucia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) toponim, nazwa szeregu starożytnych miast na świecie;

Selinunt pn
Selinus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto założone w południowo-zachodniej części Sycylii, zniszczone w 408 r. p.n.e. przez Kartagińczyków;

Selonia pn
Selonia
(geografia, geograficzny) kulturowy region Łotwy położony we wschodniej części Semigalii

Senegal sɛ̃ˈnɛɡal pn
Senegalia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej części Afryce, ze stolicą w Dakarze;
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Afryce;

Septuaginta pn
Septuaginta
(historia, historyczny, historycznie) (biblijny) pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na koine;

Septymania pn
Septimania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowej Francji między Garonną a Rodanem i między Sewennami a Pirenejami;

Septymiusz pn
Septimius
imię męskie

Serbia ˈsɛrbʲja pn
Serbia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry;

Serbia i Czarnogóra ˈsɛrbʲja ˌi‿ʧ̑arnɔˈɡura pn
Serbia et Nigromontium
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne państwo w Europie;

Serena sɛˈrɛ̃na pn
Serena
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Sergiusz ˈsɛrʲɟuʃ pn
Sergius
imię męskie;

Seszele sɛˈʃɛlɛ pn
Insulae Seisellenses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim;
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Indyjskim;

Seul ˈsɛ<sup>w</sup>ul pn
Seulum
(geografia, geograficzny) stolica Korei Południowej;

Sewilla sɛˈvʲilːa pn
Hispalis
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Andaluzji;

Sfederowane Stany Mikronezji ˌsfɛdɛrɔˈvãnɛ ˈstãnɨ ˌmʲikrɔ̃ˈnɛzʲji pn
Civitates Foederatae Micronesiae
(geografia, geograficzny) państwo w Oceanii;

Siedmiogród ɕɛdˈmʲjɔɡrut pn
Transsilvania
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w środkowej Rumunii;

Siena ˈsʲjɛ̃na pn
Sena
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone w Toskanii; stolica prowincji Siena (1.2);

Sieradz ˈɕɛraʦ̑ pn
Syradia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce w województwie łódzkim;

Sierra Leone ˈsʲjɛrːa lɛˈɔ̃nɛ pn
Mons Leoninus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown;

Sigisbald pn
Sigisbaldus
imię męskie

Silesia sʲiˈlɛzʲja pn
Silesia
(podniośle) Śląsk

Singapur sʲĩŋˈɡapur pn
Singapura
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji;

Skalda pn
Scaldis Scalta
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Belgię i Holandię, uchodząca do Morza Północnego, nieopodal Antwerpii;

Skandynawia ˌskãndɨ̃ˈnavʲja n
Scandinavia
(geografia, geograficzny) region północnej Europy obejmujący kraje Danię, Norwegię i Szwecję;

Skania pn
Scania
(geografia, geograficzny) kraina historyczna leżąca na najdalej wysuniętym na południe końcu Półwyspu Skandynawskiego, nad cieśniną Sund, obecnie w Szwecji;

Skałosz ˈskawɔʃ pn
Petrus
rzadkie polskie imię męskie, odpowiednik greckiego Πέτρος (Petro, Piotr)

Skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n pn
Scorpius
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem;

Slawonia pn
Sclavonia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we wschodniej Chorwacji, położona w międzyrzeczu Sawy i Drawy;

Smalandia pn
Smolandia Smalandia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-wschodniej Szwecji;

Smilaks ˈsmʲilaks pn
Smilax
(mitologia grecka) nimfa zamieniona w kolcorośl, ukochana Krokosa;

Socza pn
Aesontius Isontius
(geografia, geograficzny) rzeka przepływająca przez Włochy i Słowenię, wypływa z Alp Julijskich i uchodzi do Zatoki Weneckiej;

Soczi ˈsɔʧ̑ʲi pn
Sotzium
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, położone w Kraju Krasnodarskim, nad Morzem Czarnym;

Sofia ˈsɔfʲja pn
Serdica
(geografia, geograficzny) stolica Bułgarii;

Sogdiana pn
Sogdiana
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Środkowej leżąca nad rzeką Zarafszan, między rzekami Amu-darią i Syr-darią, na północ od Margiany i Baktrii, a na wschód od Fergany;

Sokrates sɔˈkratɛs pn
Sōcratēs
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytny, grecki filozof;

Sol pn
Sol
(mitologia rzymska) bóg słońca, utożsamiany z greckim Heliosem;

Solon ˈsɔlɔ̃n pn
Solon
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta, mąż stanu i prawodawca ateński żyjący na przełomie VII i VI w. p.n.e.;

Solura pn
Salodurum
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-zachodniej Szwajcarii;
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Szwajcarii, w kantonie Solura (1.2), nad rzeką Aare;

Somalia sɔ̃ˈmalʲja pn
Somalia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu;

Sorbona pn
Sorbona
(geografia, geograficzny) zespół budynków w Dzielnicy Łacińskiej Paryża, dawniej siedziba Uniwersytetu Paryskiego;

Soter pn
Soterius
imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego;

Soława pn
Sala
(geografia, geograficzny) rzeka w Turyngii, w Niemczech, lewy dopływ Łaby;

Sparta ˈsparta pn
Sparta
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo w południowej Grecji;
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Grecji, na Peloponezie

Spira pn
Noviomagus
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, położone nad Renem w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat;

Spisz pn
Gepusia
(etnografia, etnograficzny) (geografia, geograficzny) region etnograficzny na południu Polski i w środkowej Słowacji;

Spoleto pn
Spoletium Spoletum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia;

Sri Lanka ˈsrʲi ˈlãnka pn
Sri Lanka Sri Lanca
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon;

Stanisław stãˈɲiswaf pn
Stanislaus
imię męskie;

Stany Zjednoczone ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ pn
Respublicae Unitae Americae Civitates Foederatae Americae Respublicae Unitae
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;

Stany Zjednoczone Ameryki ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ ãˈmɛrɨci pn
Uniti Status Americae
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;

Stargard pn
Stargardia
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce, w województwie zachodniopomorskim;

Stary Testament ˈstarɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
Vetus Testāmentum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część Biblii, w skład której wchodzą księgi przejęte z judaizmu, napisane przed naszą erą;

Stary Świat pn
Mundus vetus
(geografia, geograficzny) wspólna nazwa dla Europy, Azji i Afryki;

Stefan ˈstɛfãn pn
Stephanus
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Stolica Apostolska stɔˈlʲiʦ̑a ˌːpɔˈstɔlska n
Sedes Apostolica Sancta Sedes
siedziba papieża, Watykan

Strasburg pn
Argentoratum Stratœburgus
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, stolica Alzacji;

Strzelec ˈsṭʃɛlɛʦ̑ pn
Sagittarius
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziewiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 listopada do 21 grudnia;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;

Stuttgart pn
Stutgardia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, stolica i największe miasto kraju związkowego Badenia-Wirtembergia;

Styria pn
Styria
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowej Europie, podzielona między Austrię i Słowenię;

Suazi pn
Suazia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawna nazwa państwa Eswatini;

Sudan ˈsudãn pn
Sudania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;

Sudermania pn
Sudermannia Sudermania
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Södermanland, kraina historyczna w Szwecji;

Sudety suˈdɛtɨ pn
Montes Sudetica Sudeta Montes Sudeta Ore Sudeti
(geografia, geograficzny) łańcuch górski na pograniczu Polski i Czech, rozciągającym się pomiędzy Doliną Łaby a Bramą Morawską;

Sulejman pn
Suleimanus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie

Sumatra sũˈmatra pn
Sumatra
(geografia, geograficzny) indonezyjska wyspa w archipelagu Wielkich Wysp Sundajskich;

Surinam suˈrʲĩnãm pn
Surinamia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo;

Sussex pn
Regnum Sussaxonum
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 477–860

Svalbard ˈsfalbart pn
Svalbardum
(geografia, geograficzny) archipelag arktyczny, prowincja Norwegii;

Syberia sɨˈbɛrʲja pn
Siberia
(geografia, geograficzny) azjatycka część Rosji;

Sybin pn
Cibinium
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Rumunii, w Siedmiogrodzie, stolica okręgu Sybin;

Sychem pn
Sichem Sychem
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) starożytne miasto w środkowej Palestynie, przejściowo stolica Samarii;
Sychem
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych

Sycylia sɨˈʦ̑ɨlʲja pn
Sicilia
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech;

Sydon ˈsɨdɔ̃n pn
Sidon
(geografia, geograficzny) trzecie pod względem wielkości miasto Libanu, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego;

Sydoniusz pn
Sidonius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Syjon pn
Sīōn
(geografia, geograficzny) (biblijny) figuratywne określenie całej Jerozolimy
(geografia, geograficzny) jedno ze wzgórz Jerozolimy;

Sykstus ˈsɨkstus pn
Sixtus
imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego;

Symferopol ˌsɨ̃w̃fɛˈrɔpɔl pn
Sympheropolis
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie, stolica Republiki Autonomicznej Krymu;

Symplicjusz pn
Simplicius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Syrach pn
Sirach
(biblijny) autor starotestamentalnej Księgi Syracydesa

Syracydes pn
Siracides
(biblijny) autor starotestamentalnej Księgi Syracha

Syrakuzy pn
Syracusae
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone na wschodnim wybrzeżu Sycylii;

Syria ˈsɨrʲja pn
Syria
(geografia, geograficzny) kraj w Azji;

Syrinks ˈsɨrʲĩŋks pn
Syrinx
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 3360;
(mitologia grecka) najada albo hamadriada, albo oreada z Arkadii zamieniona w trzcinę, ukochana Pana;

Syriusz ˈsɨrʲjuʃ pn
Sirius
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie, znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa;
(mitologia grecka) pies Oriona, przeniesiony na firmament jako gwiazda Syriusz (1.2);
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Syrycjusz pn
Siricius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Szampania ʃãmˈpãɲja pn
Campania
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Francji;

Szanghaj pn
Sanghaevum Sciamhaevum
(geografia, geograficzny) największe miasto w Chinach, nad rzeką Jangcy;

Szarbel pn
Sarbelius
imię męskie

Szatan pn
Satan Satanas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich najwyższy spośród upadłych aniołów, przywódca złych duchów niekiedy utożsamiany z Lucyferem;

Szaweł pn
Saul
(biblijny) pierwotne imię apostoła Pawła

Szczecin ˈʃʧ̑ɛʨ̑ĩn pn
Scecinum Stetinum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica województwa zachodniopomorskiego;

Szczecinek ʃʧ̑ɛˈʨ̑ĩnɛk pn
Nova Stetin
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Szkocja ˈʃkɔʦ̑ʲja pn
Caledonia Scotia
(geografia, geograficzny) część Wielkiej Brytanii, dawniej niepodległe państwo;

Szkodra pn
Scodra Scutarum
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Albanii;

Szlezwik-Holsztyn pn
Slesvicum et Holsatia
(geografia, geograficzny) (administracja) najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec ze stolicą w Kilonii;

Sztokholm ˈʃtɔkxɔlm pn
Holmia Stockholmia
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Szwecji;

Szwabia ˈʃfabʲja pn
Suebia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna i etniczna kraina Niemiec, obecnie położona głównie na terenie Badenii-Wirtembergii, ale także części Bawarii oraz Szwajcarii i Francji;

Szwajcaria ʃfajˈʦ̑arʲja pn
Helvetia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie ze stolicą w Bernie;

Szwecja ˈʃfɛʦ̑ʲja pn
Suecia Suēcia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie, położone w środkowej części Półwyspu Skandynawskiego;

Szydłowiec ʃɨdˈwɔvʲjɛʦ̑ pn
Shidloviecz
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w centralnej Polsce, w województwie mazowieckim;

Szymon ˈʃɨ̃mɔ̃n pn
Simon
polskie imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego;

Słowacja swɔˈvaʦ̑ʲja pn
Slovachia Slovakia Slovacia Slovakia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie Środkowej;

Słowenia swɔˈvɛ̃ɲja pn
Slovenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie;

Słowianin swɔˈvʲjä̃ɲĩn n
Slavus
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy;

Słońce ˈswɔ̃j̃nʦ̑ɛ pn
sol
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; w dzień najjaśniejszy obiekt na niebie;

Słupsk swupsk n
Stolpe
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce;

TJ acronym
SI
= (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Towarzystwo Jezusowe (jezuici)

Tadeusz taˈdɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Thaddaeus
imię męskie;

Tadź Mahal pn
Taj Mahal
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) mauzoleum w indyjskim mieście Agra, wzniesione przez Szahdżahana, władcę z dynastii Wielkich Mogołów, dla zmarłej żony Mumtaz Mahal;

Tadżykistan ˌtaʤ̑ɨˈcistãn pn
Tadzikistania
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Tag tak pn
Tagus
(geografia, geograficzny) rzeka na Półwyspie Iberyjskim;

Tajlandia tajˈlãndʲja pn
Thailandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Tajpej ˈtajpɛj pn
Taipeium
(geografia, geograficzny) stolica Tajwanu;

Tajwan ˈtajvãn n
Taivania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Republika Chińska, państwo na wyspie Tajwan (1.1), przez Chińską Republikę Ludową uznawane za zbuntowaną prowincję;
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Spokojnym;

Talia ˈtalʲja pn
Thalea Thalia
(mitologia grecka) muza komedii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Talos ˈtalɔs pn
Talus
(mitologia grecka) postać mitologiczna, niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu;
(mitologia grecka) postać mitologiczna, olbrzym z brązu, strzegący Krety przed piratami i obcymi;

Talus ˈtalus pn
Talus
(mitologia grecka) postać mitologiczna, niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu;
(mitologia grecka) postać mitologiczna, olbrzym z brązu, strzegący Krety przed piratami i obcymi;

Tambow pn
Tambovia
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w środku europejskiej części Rosji, położone nad rzeką Cną;

Tamiza tãˈmʲiza pn
Tamesis
(geografia, geograficzny) rzeka w południowej Anglii;

Tanatos tãˈnatɔs pn
Mors Thanatus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie śmierci utożsamiany z rzymską Mors;

Tantal ˈtãntal pn
Tantalus
(mitologia grecka) syn Zeusa i Pluto, ojciec Niobe i Pelopsa, władca góry Sipylos w Lidii;

Tanzania tãw̃ˈzãɲja n
Tanzania
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma;

Tarent pn
Tarentum
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w regionie Apulia, w prowincji Tarent (1.2), w południowych Włoszech;

Tarnopol pn
Tarnopolis
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie;

Tarnowskie Góry tarˈnɔfsʲcɛ ˈɡurɨ pn
Montes Tarnovicenses
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim;

Tars pn
Tarsus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w południowej Azji Mniejszej, obecnie tureckie Tarsus;

Tartar pn
Tartarus
(biblijny) piekło
(mitologia grecka) najniższa część krainy podziemia;
(mitologia, mitologiczny) bóstwo personifikujące otchłanie podziemi, syn Gai i Etera;

Tbilisi ˌtbʲiˈlʲisʲi pn
Triphelis
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Gruzji;

Tczew ṭʧ̑ɛf pn
Trsovia
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, siedziba powiatu tczewskiego;

Teby pn
Thebae
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Górnym Egipcie, położone nad Nilem;
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, w Beocji;

Teheran tɛˈxɛrãn pn
Teherania Teheranium
(geografia, geograficzny) stolica Iranu;

Tekla ˈtɛkla pn
Thecla
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Telesfor tɛˈlɛsfɔr pn
Telesphorus
imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego;

Temesz pn
Tibiscus Tibisis
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-zachodniej Rumunii i w północno-wschodniej Serbii, lewy dopływ Dunaju;

Temida tɛ̃ˈmʲida pn
Themis
(mitologia grecka) bogini prawa i praworządności przedstawiana jako kobieta z opaską na oczach, wagą i mieczem w dłoni; córka Uranosa i Gai; druga żona Zeusa; matka hor i Mojr; siostra Fojbe, Hyperiona, Japeta, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Mnemosyne, Okeanosa, Rei, Tei i Tetydy oraz cyklopów niebiańskich i hekatonchejrów; jedna z tytanid;

Teneryfa pn
Insula Nivaria
(geografia, geograficzny) hiszpańska wyspa w archipelagu Wysp Kanaryjskich;

Tennessee pn
Tennesia
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych;

Teodoryk pn
Theodoricus
rzadkie polskie imię męskie;

Teofan tɛˈɔfãn pn
Theophanes
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Teofania ˌtɛɔˈfãɲja pn
Theophania
imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Teofil tɛˈɔfʲil pn
Theophilus
polskie imię męskie pochodzenia greckiego;

Teofila pn
Theophila
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego

Tercjusz n
Tertius
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Teresa tɛˈrɛsa pn
Teresia
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Termopile ˌtɛrmɔˈpʲilɛ pn
Thermopylae
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) strategiczne, wąskie przejście między pasmem górskim Oita a wodami Zatoki Malijskiej, prowadzące z Tesalii do Grecji środkowej w pobliżu miejscowości Lamia w Grecji;

Terni pn
Interamna Nahars
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, położone w Umbrii;

Terpsychora ˌtɛrpsɨˈxɔra pn
Terpsichore
(mitologia grecka) muza tańca i pieśni chóralnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;

Terytoria Północno-Zachodnie ˌtɛrɨˈtɔrʲja ˌpuwnɔʦ̑nɔ‿zaˈxɔdʲɲɛ pn
Territoria Septentrio-Occidentalia
(geografia, geograficzny) jedno z trzech terytoriów kanadyjskich;

Tesalia tɛˈsalʲja pn
Thessalia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Grecji;

Tetyda tɛˈtɨda pn
Thetis
(mitologia grecka) nimfa; córka Nereusa i żona Peleusa; matka Achillesa; jedna z nereid;

Timok pn
Timacus
(geografia, geograficzny) rzeka we wschodniej Serbii i północno-wschodniej Bułgarii, prawy dopływ Dunaju;

Timor Wschodni ˈtʲĩmɔr ˈfsxɔdʲɲi pn
Timoria Orientalis
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Tivoli pn
Tibur
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Rzym;

Tobiasz ˈtɔbʲjaʃ pn
Tobias
imię męskie;

Tobolsk pn
Tobolium
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, w obwodzie tiumeńskim, u ujścia rzeki Toboł do Irtysza;

Tokio ˈtɔcɔ pn
Tocio
(geografia, geograficzny) stolica Japonii;

Tomasz ˈtɔ̃maʃ pn
Thomas
polskie imię męskie;

Tomisław tɔ̃ˈmʲĩswaf pn
Tomislaus
imię męskie pochodzenia słowiańskiego;

Tora ˈtɔra pn
Tora
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga judaizmu składająca się z pięciu ksiąg;

Toruń ˈtɔrũɲ pn
Thorunium Thorunia Torunium
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-centralnej Polsce, położone nad Wisłą;

Toskania tɔˈskãɲja pn
Tuscia
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w środkowych Włoszech;

Tracja pn
Thracia Tratia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon, obecnie podzielona między Grecję, Turcję i Bułgarię;

Trajan pn
Traianus
historyczne, łacińskie imię męskie

Trak n
thrax
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Tracji

Trewir pn
Augusta Trevirorum Augusta Treverorum
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, port nad Mozelą;

Triest pn
Tergeste Tergestum
(geografia, geograficzny) portowe miasto w północno-wschodnich Włoszech, nad Morzem Adriatyckim, stolica regionu autonomicznego Friuli-Wenecja Julijska;

Troada n
Trōas
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w Azji Mniejszej, pomiędzy Morzem Egejskim a Hellespontem i rzeką Ajespos, obecnie jest to półwysep Biga;

Troja ˈtrɔja pn
Troia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej;

Trydent pn
Tridentum Trentum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i gmina w północnych Włoszech;

Trzebiatów ṭʃɛˈbʲjatuf pn
Treptow
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim;

Trójca Święta ˈtrujʦ̑a ˈɕfʲjɛ̃nta pn
Trinitas Sancta Trinitas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w doktrynie chrześcijańskiej: trzy postacie (Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty), pod którymi przejawia się jeden Bóg;

Tulon pn
Telo Martius
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Var;

Tuluza tuˈluza pn
Tolosa
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Francji, położone nad Garonną;

Tunezja tũˈnɛzʲja pn
Tunesia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Tunis ˈtũɲis pn
Tunes
(geografia, geograficzny) stolica Tunezji;

Turcja ˈturʦ̑ʲja pn
Turcia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji;

Turgowia pn
Turgovia
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-wschodniej Szwajcarii;

Turkmenistan ˌturkmɛ̃ˈɲistãn pn
Turcmenia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej;

Turku pn
Aboa
(geografia, geograficzny) miasto na południowo-zachodnim wybrzeżu Finlandii;

Turyn ˈturɨ̃n pn
Taurinum Augusta Taurinorum
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodnich Włoszech nad rzeką Pad; stolica Piemontu;

Turyngia tuˈrɨ̃ŋʲɟja pn
Thuringia
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w Republice Federalnej Niemiec ze stolicą w Erfurcie;

Tutanchamon pn
Tutankhamun
(historia, historyczny, historycznie) jeden z faraonów;

Twer pn
Tueria
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w europejskiej części Rosji, nad Wołgą, przy ujściu Twercy;

Tyber ˈtɨbɛr pn
Tiberis
(geografia, geograficzny) rzeka we Włoszech przepływająca przez Rzym;

Tyberiada pn
Tiberias
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Izraelu, w Dystrykcie Północnym, nad Jeziorem Tyberiadzkim;

Tybinga pn
Tubinga
(geografia, geograficzny) powiatowe miasto w południowo-zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, siedziba rejencji Tybinga (1.2);

Tyfon pn
Typhon
(mitologia grecka) potwór z mitów greckich, pół człowiek, pół zwierzę o ogromnym wzroście i sile;

Tymon ˈtɨ̃mɔ̃n pn
Timon
imię męskie

Tymoteusz ˌtɨ̃mɔˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
Timotheus
imię męskie;

Tyr tɨr pn
Tyrus
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port w południowym Libanie, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w starożytności miasto fenickie;

Tyrol pn
Tirolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnych Włoszech i w zachodniej Austrii, rozciąga się w Alpach Wschodnich, w dolinie górnego Innu, górnej Adygi i górnej Drawy;

Tyrteusz pn
Tyrtaeus
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta grecki, którego Ateńczycy wysłali w VII w. p.n.e. zamiast wojsk na pomoc Spartanom przeciw Meseńczykom, aby pieśniami natchnął Spartan do walki;

Tytus ˈtɨtus pn
Titus
imię męskie;

Udine pn
Utinum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech, w regionie autonomicznym Friuli-Wenecja Julijska;

Uganda uˈɡãnda pn
Uganda Ugandia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali;

Ukraina ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩna n
Ucraina
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie;

Ulm pn
Ulma
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia;

Umbria ˈũmbrʲja pn
Umbria
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech;

Unia Europejska ˈũɲja ˌɛwrɔˈpɛjska pn
Unio Europæa Unio Europaea
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja zrzeszająca 28 państw europejskich;

Unstruta pn
Onestrudis
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, lewy dopływ Soławy;

Uppsala upˈsala pn
Upsālia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Szwecji, w prowincji historycznej Uppland;

Ural ˈural pn
Rhipaei
(geografia, geograficzny) góry w Rosji;
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji i Kazachstanie;

Uran ˈurãn pn
Uranus
(astronomia, astronomiczny) siódma według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, odkryta 1781, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych;

Urania uˈrãɲja pn
Urania
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 30, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1854 r.;
(mitologia grecka) jedna z okeanid
(mitologia grecka) muza astronomii (łącznie z astrologią), jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;
(mitologia grecka) przydomek Afrodyty

Uranos uˈrãnɔs pn
Uranus Caelus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie nieba; syn i mąż Gai, ojciec tytanów (Hyperiona, Japetosa, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Okeanosa), tytanid (Fojbe, Mnemosyne, Rei, Tei, Temidy, Tetydy), hekatonchejrów, cyklopów niebiańskich, Erynii, gigantów i nimf jesionowych;

Urban ˈurbãn pn
Urbanus
imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Urbino pn
Urbinum
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina w środkowych Włoszech, w regionie Marche, położona u podnóża Apeninu Umbryjsko-Marchijskiego;

Uri n
Urania
(geografia, geograficzny) kanton w Szwajcarii położony w środkowej części kraju;

Uriel pn
Uriel
(rzadki, rzadko używany) imię męskie;

Urlyk pn
Huldericus
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego

Urmia pn
Urmiae
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Iranie;

Ursus pn
Ursus
imię męskie

Ursycyn pn
Ursicinus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Ursyn pn
Ursus
imię męskie;

Urszula urˈʃula pn
Ursula
imię żeńskie;

Urugwaj uˈruɡvaj pn
Uraquaria
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej;

Uzbekistan ˌuzbɛˈcistãn pn
Usbecia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji;

Vaduz pn
Dulcis vallis
(geografia, geograficzny) (administracja) stolica Liechtensteinu;

Vancouver vãŋˈkuvɛr pn
Vancuveria
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Kanadzie

Vanuatu pn
Vanuatu
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielki kraj wyspiarski w Oceanii;

Vercelli pn
Vercellae
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Piemoncie, stolica prowincji Vercelli;

Vicenza pn
Vicetia Vincentia
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska;

Vienne pn
Vienna
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Nowa Akwitania;
(geografia, geograficzny) miasto nad Rodanem, położone w południowo-wschodniej Francji w departamencie Isère;
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Francji, lewy dopływ Loary;

WWW acronym
TTT
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) ogólnoświatowa sieć usług elektronicznych udostępniająca dokumenty przy pomocy łącz;

Wacław ˈvaʦ̑waf pn
Venceslaus
imię męskie pochodzenia czeskiego;

Waga ˈvaɡa pn
Libra
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) siódmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 września do 22 października;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny wiosną i latem;

Walencja vaˈlɛ̃nʦ̑ʲja pn
Valentia
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii;

Walenty vaˈlɛ̃ntɨ pn
Valentinus
imię męskie;

Waleria pn
Valeria
imię żeńskie;

Walerian vaˈlɛrʲjãn pn
Valerianus
imię męskie;

Waleriusz pn
Valerius
imię męskie;

Walia ˈvalʲja pn
Cambria
(geografia, geograficzny) jeden z czterech historycznych krajów Wielkiej Brytanii;

Walonia pn
Wallonia
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej Belgii

Warkocz Bereniki ˈvarkɔʤ̑ ˌbɛrɛ̃ˈɲici pn
Coma Berenices
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego;

Warmia ˈvarmʲja pn
Varmia
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce, na wschód od Pasłęki;

Warna pn
Odessus
(geografia, geograficzny) miasto w Bułgarii, port nad Morzem Czarnym, stolica obwodu Warna;

Warszawa varˈʃava pn
Varsovia
(geografia, geograficzny) stolica Polski, największe polskie miasto;

Waryn pn
Guarinus
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego

Wasza Wysokość n
Maiestas Tua
zwrot grzecznościowy w stosunku do osoby z rodziny królewskiej lub książęcej

Waszyngton vaˈʃɨ̃ŋktɔ̃n pn
Vashingtonia
(geografia, geograficzny) stolica Stanów Zjednoczonych;

Watykan vaˈtɨkãn pn
Civitas Vaticana Vaticanus
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie;
Mons Vaticanus
(geografia, geograficzny) wzgórze w Rzymie;

Wawrzyniec vavˈʒɨ̃ɲɛʦ̑ pn
Laurentius
imię męskie;

Wega ˈvɛɡa pn
Vega
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni; jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Weimar pn
Vimaria
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Turyngia;

Weje pn
Veii
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto etruskie, przeciwnik Rzymu, zdobyte przez niego w 396 roku p.n.e.;

Wenanty pn
Venantius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego,

Wenecja vɛ̃ˈnɛʦ̑ʲja pn
Venetia Venetiae
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, wcześniej również państwo;

Wenecja Euganejska vɛ̃ˈnɛʦ̑ʲja ˌɛwɡãˈnɛjska pn
Venetia
(geografia, geograficzny) region we Włoszech;

Wenezuela ˌvɛ̃nɛzuˈ<sup>w</sup>ɛla pn
Venetiola
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Caracas;

Wenus ˈvɛ̃nus pn
Venus
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie;
(mitologia rzymska) bogini piękna i miłości, utożsamiana z grecką Afrodytą;

Werona pn
Vērōna
(geografia, geograficzny) (administracja) włoska prowincja ze stolicą w Weronie (1.1)
Verona
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech, w regionie administracyjnym Wenecja Euganejska;

Weronika ˌvɛrɔ̃ˈɲika pn
Veronica
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Wersal ˈvɛrsal pn
Versaliis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miejscowość we Francji położona na zachód od Paryża, słynąca z rezydencji królów francuskich;

Wesołych Świąt vɛˈsɔwɨxʲ ˈɕfʲjɔ̃nt interjection
Lorem Nativitatis Natale hilare felix dies Nativitatis
…używana do życzenia komuś miłych świąt Bożego Narodzenia

Wessex pn
Wessexia
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 519–927;

Westa ˈvɛsta pn
Vesta
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 4;
(mitologia rzymska) bogini ogniska domowego, świętego i wiecznego ognia, utożsamiana z grecką Hestią;

Wewnętrzna Kraina pn
Carniola Interior
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy;

Wezera pn
Visurgis
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, powstała z połączenia rzek Werry i Fuldy, uchodzi do Morza Północnego;

Wezuwiusz vɛˈzuvʲjuʃ pn
Vesuvius
(geografia, geograficzny) wulkan we Włoszech;

Wełtawa vɛwˈtava pn
Multavia
(geografia, geograficzny) rzeka w Czechach, lewobrzeżny dopływ Łaby;

Wieczernica pn
Hesperus
(dawniej, dawny) (astronomia, astronomiczny) Gwiazda Wieczorna, Wenus

Wieczernik pn
Coenaculum
(biblijny) miejsce ostatniej wieczerzy

Wiedeń ˈvʲjɛdɛ̃ɲ pn
Vindobona Vienna
(geografia, geograficzny) stolica Austrii;

Wielka Brytania ˈvʲjɛlka brɨˈtãɲja pn
Britannia
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim a Morzem Północnym;
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Wielka Niedźwiedzica ˈvʲjɛlka ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a pn
Ursa Maior Ursa Major
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Wielkim Wozem; jedna z największych konstelacji;

Wielkanoc vʲjɛlˈkãnɔʦ̑ n
Pascha Festa Paschalia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa;

Wielki Czwartek n
dies cenae Domini
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) czwartek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę ostatniej wieczerzy;

Wielki Pies ˈvʲjɛlʲci ˈpʲjɛs pn
Canis Maior
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Wielki Piątek ˈvʲjɛlʲci ˈpʲjɔ̃ntɛk n
Diēs Passiōnis Dominī
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) piątek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę męki i śmierci Jezusa Chrystusa;

Wielki Post ˈvʲjɛlʲci ˈpɔst n
quādrāgēsima
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: czas pokuty przygotowujący do przeżycia świąt Wielkanocy, w którym obowiązuje zakaz urządzania hucznych zabaw, obejmujący czterdzieści dni od Środy Popielcowej do Wielkiej Soboty włącznie;

Wielki Tydzień ˈvʲjɛlʲci ˈtɨʥ̑ɛ̇̃ɲ n
Hebdomada Sancta Hebdomas Maior Hebdomas Sancta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie uroczysty czas upamiętniający ostatnie dni Chrystusa;

Wielki Wybuch ˈvʲjɛlʲci ˈvɨbux pn
Fragor Maximus
(astronomia, astronomiczny) model powstania Wszechświata;

Wielki Wóz pn
Septentrio
(astronomia, astronomiczny) asteryzm składający się z siedmiu najjaśniejszych gwiazd gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy;

Wielkie Księstwo Litewskie pn
Magnus Ducatus Lituaniae
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie istniejące w latach 1240-1795;

Wielkopolska ˌvʲjɛlkɔˈpɔlska n
Polonia Maior
(geografia, geograficzny) kraina w środkowo-zachodniej Polsce;

Wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp pn
Cetus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy;

Wiesbaden pn
Aquae Mattiacae
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i uzdrowisko w środkowych Niemczech, stolica kraju związkowego Hesja;

Wietnam ˈvʲjɛtnãm pn
Vietnamia
(geografia, geograficzny) państwo w Azji;

Wikipedia ˌvʲiciˈpɛdʲja pn
Vicipaedia Vicipædia
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia

Wikisłownik ˌvʲiciˈswɔvʲɲik pn
Victionarium
(neologizm) wolny internetowy wielojęzyczny słownik, który każdy może edytować;

Wikiźródła ˌvʲiciʑˈrudwa pn
Vicifons
wolne internetowe repozytorium tekstów źródłowych, które każdy może redagować; projekt Fundacji Wikimedia;

Wiktor ˈvʲiktɔr pn
Victor
imię męskie;

Wiktoria vʲikˈtɔrʲja pn
Victoria
(mitologia rzymska) bogini i uosobienie zwycięstwa, utożsamiana z grecką Nike;
imię żeńskie pochodzenia łacińskiego;

Wilhelm ˈvʲilxɛlm pn
Gulielmus
imię męskie;

Wilk vʲilk pn
Lupus
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Wilno ˈvʲilnɔ pn
Vilna
(geografia, geograficzny) stolica Litwy;

Wiminał pn
Collis Viminalis
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu klasycznych wzgórz rzymskich, położone w środkowo-wschodniej części miasta pomiędzy wzgórzami Kwirynał i Eskwilin;

Wincenty vʲĩnˈʦ̑ɛ̃ntɨ pn
Vincentius
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego;

Wisła ˈvʲiswa pn
Vistula
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Polsce;

Wit vʲit pn
Vitus
imię męskie;

Wittenberga pn
Wittenberga
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w środkowych Niemczech, leżące nad Łabą w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, centrum reformacji i miejsce działalności reformatora religijnego Marcina Lutra;

Wodnik ˈvɔdʲɲik pn
Aquarius
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) jedenasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 stycznia do 19 (20) lutego;
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny częściowo latem i jesienią;

Wodzisław Śląski vɔˈʥ̑iswafʲ ˈɕlɔ̃w̃sʲci pn
Vladislavia
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim;

Wojciech ˈvɔjʨ̑ɛx n
Adalbertus
imię męskie;

Wolarz ˈvɔlaʃ pn
Bootes
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego;

Wolfgang ˈvɔlvɡãŋk pn
Wolfgangus
imię męskie;

Wormacja pn
Vormatia
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w Nadrenii-Palatynacie, port nad Renem;

Wołga ˈvɔwɡa pn
Rha
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego;

Wołyń ˈvɔwɨ̃ɲ pn
Volhinia Volhynia
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na obszarze dziesiejszej zachodniej Ukrainy;

Wrocław ˈvrɔʦ̑waf pn
Vratislavia Wratislavia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto wojewódzkie nad Odrą, w południowo-zachodniej Polsce;

Wspólnota Bahamów pn
Consortio Bahamensium
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahamów jako państwa

Wszechmogący n
Omnipotens
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg

Wulkan ˈvulkãn pn
Vulcanus
(mitologia rzymska) bóg ognia, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z greckim Hefajstosem;

Wulturnus pn
Eurus Vulturnus
(mitologia rzymska) bóg wiatru południowo-wschodniego, utożsamiany z greckim Eurosem;

Wybrzeże Kości Słoniowej vɨˈbʒɛʒɛ ˈkɔɕʨ̑i swɔ̃ˈɲɔvɛj pn
Litus Eburneum
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce;

Wyspa Bożego Narodzenia ˈvɨspa bɔˈʒɛɡɔ ˌnarɔˈʣ̑ɛ̃ɲa pn
Insula Christi Natalis
(geografia, geograficzny) wyspa w Oceanii;

Wyspa Księcia Edwarda ˈvɨspa ˈcɕɛ̇̃ɲʨ̑a ɛdˈvarda pn
Insula principis Eduardi
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich;

Wyspa Man ˈvɨspa ˈmãn pn
Monapia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne od Korony brytyjskiej (dependencja Korony brytyjskiej); jedna z wysp wchodząca w skład archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim;

Wyspa Wielkanocna pn
Insula Paschalis
(geografia, geograficzny) chilijska wyspa położona na południowym Pacyfiku, znana z występujących tam figur moai;

Wyspy Cooka ˈvɨspɨ ˈkuka pn
Insulae Cook
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii, terytorium zależne Nowej Zelandii;

Wyspy Kanaryjskie ˈvɨspɨ ˌkãnaˈrɨjsʲcɛ pn
Canariae Insulae
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej;
(geografia, geograficzny) terytorium autonomiczne Hiszpanii obejmujące Wyspy Kanaryjskie (1.1)

Wyspy Marshalla ˈvɨspɨ marˈʃala pn
Insulae Marsalienses
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Spokojnym ze stolicą w Majuro;

Wyspy Owcze ˈvɨspɨ ˈɔfʧ̑ɛ pn
Insulae Faeroae
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium autonomiczne Danii położone w archipelagu Wyspy Owcze (1.1)
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na Morzu Norweskim;

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca ˈvɨspɨ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ tɔ̃ˈmaʃa ˌi‿cɕɔ̃w̃ˈʒɛ̃nʦ̑a pn
Insulae Sancti Thomae et Principis
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce;

Wzgórze Watykańskie pn
Mons Vaticanus
(geografia, geograficzny) wzniesienie w Rzymie

Würzburg pn
Herbipolis
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej części Niemiec, w Bawarii;

Węgry ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
Hungaria
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Wężownik vɛ̃w̃ˈʒɔvʲɲik pn
Ophiuchus
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego;

Władysław vwaˈdɨswaf pn
Vladislaus Wladislaus
imię męskie;

Władysława ˌvwadɨˈswava pn
Wladislava
imię żeńskie;

Władywostok ˌvwadɨˈvɔstɔk pn
Vladivostokium
(geografia, geograficzny) miasto portowe w Rosji nad Morzem Japońskim;

Włochy ˈvwɔxɨ pn
Italia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię;

Włocławek vwɔʦ̑ˈwavɛk pn
Vladislavia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą;

Włodzimiera ˌvwɔʥ̑ĩˈmʲjɛra pn
Wladimira
imię żeńskie

Włodzimierz vwɔˈʥ̑ĩmʲjɛʃ pn
Wladimirus
imię męskie;

York pn
Eboracum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Anglii;

Zabrze ˈzabʒɛ pn
Sadbre
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Polsce, na Górnym Śląsku;

Zachariasz zaˈxarʲjaʃ pn
Zaccharias Zacharias
polskie imię męskie pochodzenia semickiego;

Zacheusz pn
Zacchaeus Zachaeus
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych;

Zagrzeb ˈzaɡʒɛp pn
Zagrabia
(geografia, geograficzny) stolica Chorwacji;

Zagłębie Ruhry pn
Regio Rurana
(geografia, geograficzny) region przemysłowy w Niemczech, nad rzeką Ruhrą;

Zakroczym zaˈkrɔʧ̑ɨ̃m pn
Arx Sacroczimensis
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Zambia ˈzãmbʲja pn
Zambia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;

Zamość ˈzãmɔɕʨ̑ pn
Samoscium Zamoscia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w południowej części województwa lubelskiego;

Zatoka Botnicka zaˈtɔka bɔtʲˈɲiʦ̑ka pn
Sinus Bothnicus
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Bałtyckiego, między Szwecją a Finlandią;

Zatoka Genueńska pn
Sinus Genuensis Sinus Ligusticus
(geografia, geograficzny) zatoka na północnym skraju Morza Liguryjskiego;

Zatoka Katańska pn
Sinus Catanaeus Sinus Catanensis
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Jońskim, po wschodniej stronie Sycylii

Zatoka Koryncka pn
Corinthius sinus
(geografia, geograficzny) głęboka, wąska zatoka, wschodnia odnoga Morza Jońskiego, od którego oddziela ją na zachodzie Zatoka Patraska;

Zatoka Lwia pn
sinus Leonis
(geografia, geograficzny) zatoka będąca częścią Morza Śródziemnego, znajdująca się u południowych wybrzeży Francji;

Zatoka Malijska pn
Maliacus sinus
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka położona u wybrzeży Grecji, wcinająca się w ląd i zamykająca z jednej strony przesmyk nieopodal Termopili

Zatoka Neapolitańska pn
Crater
(geografia, geograficzny) zatoka morska położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Włoch, w regionie Kampania;

Zatoka Tarencka pn
Sinus Tarentinus
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Śródziemnym u wybrzeży Włoch, między Półwyspem Salentyńskim i Półwyspem Kalabryjskim;

Zatoka Triesteńska pn
Sinus Tergestinus
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, stanowiąca część Zatoki Weneckiej;

Zatoka Wenecka pn
Sinus Venetus
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, u wybrzeży Włoch, Słowenii i Chorwacji;

Zatybrze pn
Regio Transtiberina Transtiberim
(geografia, geograficzny) historyczna część Rzymu położona na prawym, zachodnim, brzegu Tybru;

Zefir ˈzɛfʲir pn
Favonius Zephyrus
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem; zwiastun wiosny;

Zefiryn zɛˈfʲirɨ̃n pn
Zephyrinus
imię męskie pochodzenia greckiego;

Zefiryna ˌzɛfʲiˈrɨ̃na pn
Zephyrina
imię żeńskie pochodzenia greckiego;

Zegar ˈzɛɡar pn
Horologium
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

Zelandia zɛˈlãndʲja pn
Batavia
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja Holandii;

Zenobia zɛ̃ˈnɔbʲja pn
Zenobia
imię żeńskie;

Zenobiusz zɛ̃ˈnɔbʲjuʃ pn
Zenobius
imię męskie;

Zenon ˈzɛ̃nɔ̃n pn
Zeno
imię męskie;

Zeus ˈzɛus pn
Zeus Iuppiter
(mitologia grecka) bóg pogodnego i pochmurnego nieba oraz piorunów i błyskawic, pan Olimpu, utożsamiany z rzymskim Jowiszem, najwyższe bóstwo greckiego panteonu;

Zgorzelec zɡɔˈʒɛlɛʦ̑ pn
Gorlicium
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Zielona Góra ʑɛˈlɔ̃na ˈɡura pn
Prasia Elysiorum Prasia Elysiorum Silesiae Thalloris
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim;

Ziemia ˈʑɛ̃mʲja pn
Terra Tellus
(astronomia, astronomiczny) trzecia pod względem oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego;

Ziemia Obiecana ˈʑɛ̃mʲja ˌɔbʲjɛˈʦ̑ãna pn
Terra Promissa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według Biblii, terytorium, które Bóg obiecał Abrahamowi i jego potomkom, Kanaan;

Ziemia Święta pn
Terra Sancta
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsca w Palestynie opisane w Nowym Testamencie, gdzie urodził się, żył i umarł Jezus Chrystus;

Zimbabwe zʲĩmˈbabvɛ pn
Zimbabuia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare;

Zjednoczone Królestwo ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ pn
Regnum Unitum
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ ˈvʲjɛlʲcɛ̇j brɨˈtãɲji ˌː‿ːrˈlãndʲji puwˈnɔʦ̑nɛj pn
Coniunctum Britanniae Magnae et Hiberniae Septentrionalis Regnum
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) nazwa państwa leżącego w Europie Zachodniej składającego się z Anglii, Walii, Szkocji i Irlandii Północnej;

Zofia ˈzɔfʲja pn
Sophia
imię żeńskie;

Zozym ˈzɔzɨ̃m n
Zosimus
imię męskie

Zurych pn
Turicum
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Szwajcarii;

Zuzanna zuˈzãnːa pn
Susanna
imię żeńskie;

Związek Radziecki ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk raˈʥ̑ɛʦ̑ʲci pn
Uniō Sovietica
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo komunistyczne w Europie i Azji, które istniało w latach 1922-1991;

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk ˌsɔʦ̑ʲjalʲiˈstɨʧ̑nɨx rɛˈpublʲik raˈʥ̑ɛʦ̑ʲcix pn
Unio Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nieistniejące obecnie federacyjne państwo, które w XX w. obejmowało wschodnią Europę i północną Azję;

Zygbert pn
Sigisbertus
imię męskie

Zygfryd ˈzɨɡvrɨt pn
Sigfridus
imię męskie;

Zygmunt ˈzɨɡmũnt pn
Sigismundo Sigismundus
imię męskie;

Zyta ˈzɨta pn
Zita
imię żeńskie;

Złota Ryba ˈzwɔta ˈrɨba pn
Xiphias
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego;

a a conjunction
a
…objaśnień

a a n
a
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwsza litera polskiego alfabetu;

a a prefix
a
(zobacz) a-

a capite a ˈkapʲitɛ
a capite
od rozdziału lub od nowego ustępu

a cappella adj
ad sacellum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bez akompaniamentu;

a cappella adv
ad sacellum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bez akompaniamentu

a posteriori adj
a posteriori
(logika, logiczny) o poznaniu, teorii: wywiedzione indukcyjnie z obserwacji faktów;

a priori adv
a priori
uprzedzając fakty;

ab intra adv
ab intra
od wewnątrz

abaka aˈbaka n
Musa textilis
lekkie, wytrzymałe włókno z pochew liściowych banana manilskiego wykorzystywane do sporządzania lin, zwłaszcza w żeglarstwie;

abakus aˈbakus n
abacus
(architektura, architektoniczny) kwadratowa płyta stanowiąca górną część głowicy kolumny;
przyrząd do liczenia w postaci deski z rowkami na poszczególne rodzaje jednostek liczbowych, używany przez starożytnych Greków i Rzymian, także w zachodniej Europie do XVIII w.; pierwowzór liczydeł;

abarognozja n
abarognosis
(medycyna, medyczny) brak odczuwania ciężaru przedmiotów trzymanych w ręku;

abazja aˈbazʲja n
abasia
(medycyna, medyczny) utrata możliwości chodzenia, przeważnie na skutek schorzeń systemu nerwowego;

abduktor abˈduktɔr n
abductor
(anatomia, anatomiczny) mięsień odciągający kończynę od ciała;

abdykacja ˌabdɨˈkaʦ̑ʲja n
abdicatio
zrzeczenie się władzy, rezygnacja monarchy z tronu; ; (zobacz) też abdykacja w Encyklopedii staropolskiej

abdykować ˌabdɨˈkɔvaʨ̑ v
abdicare
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zrzekać się władzy monarszej; dokonywać abdykacji

aberracja ˌabɛrˈraʦ̑ʲja ˌabɛrˈːaʦ̑ʲja n
amentia
(astronomia, astronomiczny) pozorne odchylenie ciał niebieskich od ich rzeczywistego położenia wywołane ruchem Ziemi po orbicie albo jej obrotem;
(biologia, biologiczny) zmiana w strukturze chromosomów występująca samorzutnie w warunkach naturalnych, a także wywoływana sztucznie działaniem promieniowania jonizującego, różnych związków chemicznych itp., powodująca dziedziczne zmiany cech organizmu;
(erudycyjny) odchylenie od normalnego stanu; nieprawidłowość;
deliratio
(optyka, optyczny) wada soczewek powodująca nieostrość, zabarwienie bądź zniekształcenie obrazu; wada odwzorowywania obrazu przez układy optyczne;

abituria ˌabʲiˈturʲja n
abitus
(przestarzałe, przestarzały) szkolne świadectwo dojrzałości, matura

ablatyw abˈlatɨf n
ablativus
(gramatyka) przypadek gramatyczny wyrażający odchodzenie i oddzielanie się od czegoś, a w łacinie spełniający także inne role, m.in. narzędnika i miejscownika;

aborcja aˈbɔrʦ̑ʲja n
abortus abortio
(medycyna, medyczny) zabieg przerwania ciąży; sztuczne wywołanie poronienia;

abrazja abˈrazʲja n
abrasio
(geologia, geologiczny) ścieranie podłoża skalnego przez luźny materiał skalny przemieszczany przez wodę;

absencja apˈsɛ̃nʦ̑ʲja n
absentia
nieobecność w danym miejscu, zwłaszcza w pracy

absolucja ˌapsɔˈluʦ̑ʲja n
absolutio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rozgrzeszenie, zdjęcie klątwy kościelnej, odpuszczenie grzechów;

absolut apˈsɔlut n
absolutus
to, co istniało samo przez się, absolutny duch, Bóg;

absolutny ˌapsɔˈlutnɨ adj
absolutus
całkowity, zupełny, bezwzględny

absolutorium ˌapsɔluˈtɔrʲjũm n
absolutorium
(oficjalnie) zatwierdzenie sprawozdania z działalności, zwykle finansowej;

absolutyzm ˌapsɔˈlutɨsm̥ n
absolutus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchia nieograniczona;

absolwent apˈsɔlvɛ̃nt n
graduata
osoba, która ukończyła szkołę, uczelnię, kurs;

abstynencja ˌapstɨ̃ˈnɛ̃nʦ̑ʲja n
abstinentia
(medycyna, medyczny) powstrzymywanie się głównie przed piciem alkoholu; w szerszym znaczeniu także od wszelkich używek, seksu itp.;

absurdalny ˌapsurˈdalnɨ adj
absurdus
nie podlegający logicznemu wyjaśnieniu
(potocznie, potoczny) ogromny

absztyfikant ˌapʃtɨˈfʲikãnt n
procus
(książkowy) (żartobliwie) osoba starająca się o względy kobiety; konkurent, zalotnik

acerra n
acerra
mały, przenośny ołtarzyk, ustawiany przed zmarłym, na którym palono perfumy, używany też jako przenośny ołtarz w czasie uroczystości pogrzebowych;
skrzynka z brązu lub marmuru, służąca w starożytnym Rzymie do przechowywania kadzidła do ofiar;

aceton aˈʦ̑ɛtɔ̃n n
acetonum
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy przedstawiciel grupy ketonów o wzorze C3H6O, bezbarwna, łatwopalna i toksyczna ciecz o ostrym zapachu, wykorzystywany w syntezie chemicznej i jako rozpuszczalnik;

acetylen ˌaʦ̑ɛˈtɨlɛ̃n n
acetylenum
(chemia, chemiczny) (zobacz) etyn

acyklowir n
aciclovirum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwwirusowy na zakażenia herpeswirusami; analog guanozyny

ad preposition
ad
w odniesieniu do

administracja ˌadmʲĩɲiˈstraʦ̑ʲja n
administratio
zarządzanie czymś, administrowanie

administrator ˌadmʲĩɲiˈstratɔr n
administrator
osoba zarządzająca czymś

admirał adˈmʲiraw n
praefectus classis
(marynarka) najwyższy stopień (dowódca) w marynarce wojennej, równoważny stopniowi generała broni w armii lądowej, naczelny wódz floty;
(marynarka) oficer mający stopień admirała (1.1)
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) rusałka admirał, motyl z rodziny rusałkowatych

adorator ˌadɔˈratɔr n
adorator
mężczyzna zabiegający o względy kobiety

adorować ˌadɔˈrɔvaʨ̑ v
adorare
uwielbiać kogoś, zachwycać się kimś, otaczać go uwielbieniem

adrenalina ˌadrɛ̃naˈlʲĩna n
adrenalinum
(fizjologia, fizjologiczny) hormon wydzielany w sytuacjach zagrożenia i stresu;

adres ˈadrɛs n
inscriptio
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (urzędowy) informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka

adres mailowy n
inscriptio electronica
(informatyka, informatyczny) adres poczty elektronicznej

adwena adˈvɛ̃na n
advena
(dawniej, dawny) przychodzień, przybysz

adwent ˈadvɛ̃nt n
adventus
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu chrześcijańskim okres około czterech tygodni (dawniej czterdziestu dni) przed Bożym Narodzeniem, przygotowujący do uroczystości Narodzenia Pańskiego, symbolizujący oczekiwanie na przyjście Mesjasza; ; (zobacz) też adwent w Encyklopedii staropolskiej

adwokat adˈvɔkat n
advocatus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie;

adwokat Boga adˈvɔkad ˈbɔɡa n
advocatus Dei
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: duchowny, który podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego ma za zadanie przedstawić cechy świadczące o tym, że dana osoba powinna być błogosławionym lub kanonizowanym

adwokat diabła adˈvɔkad ˈdʲjabwa n
advocatus diaboli
(kościelny) (potocznie, potoczny) duchowny, który w Kościele katolickim podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego, ma za zadanie wyszukiwać przyczyn przeciw wyniesieniu na ołtarze

adyton aˈdɨtɔ̃n n
adytum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ukryta przestrzeń w sanktuarium greckim (np. w świątyni, gaju, grocie), dostępna tylko dla kapłanów i osób wybranych, które przeszły obrzęd oczyszczenia, gdzie przechowywane były świętości: posąg bóstwa, przedmioty kultu i dary dla niego, czasem mieściła się tam także wyrocznia;

afazja aˈfazʲja n
aphasia
(medycyna, medyczny) zaburzenia mowy lub rozumienia mowy na skutek uszkodzenia mózgu;

afekcja aˈfɛkʦ̑ʲja n
affectio
(dawniej, dawny) afekt, skłonność ku komu lub czemu

afekt ˈafɛkt n
affectus
wszelkie poruszenie lub wzruszenie umysłu

afektacja ˌafɛkˈtaʦ̑ʲja n
affectatio
przesada w okazywaniu uczuć, egzaltacja; wyrażanie uczuć (poprzez zachowywanie się, wypowiadanie się) w sposób przesadny, sztuczny, afektowany

afektować ˌafɛkˈtɔvaʨ̑ v
affectare
przesadzać, żądać, pragnąć

afereza ˌafɛˈrɛza n
ablatio
(językoznawstwo, językoznawczy) zanik głoski lub głosek w wyrazie;

afgański avˈɡãj̃sʲci adj
afghanicus
odnoszący się do Afgańczyków lub Afganistan u

afonia aˈfɔ̃ɲja n
aphonia
(medycyna, medyczny) zaburzenie polegające na braku głosu;

afrykański ˌafrɨˈkãj̃sʲci adj
Africanus
związany z Afryką, dotyczący Afryki, zamieszkujący Afrykę

afta ˈafta n
aphtha apta
(medycyna, medyczny) mały bolesny pęcherzyk pokryty białawym włóknistym nalotem i otoczony czerwoną zapalną obwódką, powstający na błonie śluzowej jamy ustnej w wyniku zakażenia wirusowego;

agape aˈɡapɛ n
agape
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bezwarunkowa miłość Boga do człowieka;
bezwarunkowa, bezinteresowna miłość opierająca się na więzi duchowej

agat ˈaɡat n
achātēs
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana chalcedonu; kamień półszlachetny o charakterystycznych paskach układających się koncentrycznie;

agawa aˈɡava n
Agave
(botanika, botaniczny) Agave L., rodzaj roślin o długich, mięsistych, kolczastych, tworzących rozetę liściach;
agave
(potocznie, potoczny) roślina z rodzaju (1.1)

agawa sizalowa n
Agave sisalana
(botanika, botaniczny) Agave sisalana, gatunek rośliny należącej do rodziny agawowatych;

agnostycyzm ˌaɡnɔˈstɨʦ̑ɨsm̥ n
agnosticismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu;

agorafobia ˌaɡɔraˈfɔbʲja n
agoraphobia
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk przed przebywaniem samemu w miejscach publicznych;

agresja aˈɡrɛsʲja n
aggresio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbrojny najazd jednego państwa na inne;
(psychologia, psychologiczny) zachowanie, którego celem jest wyładowanie gniewu, wyrządzenie szkody;

agrest ˈaɡrɛst n
grossularia
(spożywczy) owoc agrestu (1.1)

agresywny ˌaɡrɛˈsɨvnɨ adj
aggressivus
zachowujący się wrogo, napastliwie

akacja aˈkaʦ̑ʲja n
Acacia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acacia Mill., rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mimozowatych;
acacia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju (1.1)

akadyjski adj
accadicus
dotyczący Akadu lub/i państwa akadyjskiego

akcent ˈakʦ̑ɛ̃nt n
accentus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;

akcja ˈakʦ̑ʲja n
pars
papier wartościowy wystawiany posiadaczowi części kapitału spółki akcyjnej (często w lm);

akebia n
Akebia
(botanika, botaniczny) Akebia, rodzaj roślin okrytonasiennych z rodziny krępieniowatych;

akebia pięciolistkowa n
Akebia quinata
(botanika, botaniczny) Akebia quinata, gatunek pnącza z rodziny krępieniowatych;

akolita ˌakɔˈlʲita n
acoluthus
(kościelny) osoba, której udzielono posługi akolitatu;

akordeon ˌakɔrˈdɛɔ̃n n
harmonica diductilis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego z grupy aerofonów;

akredytacja n
accreditatio
oficjalna zgoda potrzebna dziennikarzom lub dyplomatom do wykonywania swoich zadań w danym miejscu

akredytować v
accustor
udzielać akredytacji

aksjomat akˈsʲjɔ̃mat n
axioma
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) element aksjomatyki, czyli tak wybranego zestawu twierdzeń, że na ich bazie daje się wyprowadzić wszystkie pozostałe twierdzenia danej teorii matematycznej;
uznana prawda

aktor akˈtɔʒɨ ˈaktɔr n
actor
osoba, która gra rolę w teatrze lub w filmie;

aktorka akˈtɔrka n
actrix
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) kobieta, która w teatrze lub na filmie udaje jakąś postać, bohatera

aktyn ˈaktɨ̃n n
actinium
(chemia, chemiczny) radioaktywny pierwiastek chemiczny o symbolu Ac i liczbie atomowej 89;

akumulacja n
accumulatio
(książkowy) gromadzenie lub nagromadzenie się czegoś

akupunktura ˌakupũŋkˈtura n
acupunctura
(medycyna, medyczny) sztuka leczenia polegająca na wbijaniu igieł w określone miejsca na ciele człowieka;

akwamaryn ˌakfãˈmarɨ̃n n
aquamarina
(mineralogia, mineralogiczny) przezroczysty minerał o niebieskawozielonej barwie, odmiana berylu;

akwarium aˈkfarʲjũm n
aquarium
duży, przezroczysty, prostopadłościenny zbiornik na wodę
budynek w ogrodzie zoologicznym z ekspozycją ryb

akwedukt aˈkfɛdukt n
aquae ductus aquaeductus
kanał wodociągowy, rurociąg podziemny lub nadziemny, doprowadzający wodę z odległych źródeł na ogół do miast przy wykorzystaniu siły ciążenia ziemskiego;

akwilejski ˌakfʲiˈlɛjsʲci adj
Aquileiensis
(przymiotnik) od Akwileja

ala ˈala n
ala
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) starożytny oddział piechoty lub później jazdy Rzymu i Mezopotamii;
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) straż przyboczna króla Macedonii

alabaster ˌalaˈbastɛr n
alabaster
(mineralogia, mineralogiczny) zbita, drobnoziarnista odmiana gipsu, delikatnie zabarwiona lub biała;

alanina n
alaninum
(biologia, biologiczny) organiczny związek chemiczny, jeden z dwudziestu podstawowych aminokwasów białkowych;

alba ˈalba n
alba
długa biała szata liturgiczna księży katolickich;

albatros alˈbatrɔs n
diomedea
(ornitologia, ornitologiczny) żyjący w koloniach, żywotny ptak oceaniczny o masywnym dziobie;

albański alˈbãj̃sʲci adj
albanicus
związany z Albanią, dotyczący Albanii

albinizm alˈbʲĩɲism̥ n
albinismus
(botanika, botaniczny) brak chlorofilu
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wrodzony brak barwnika skóry, włosów u ludzi i zwierząt;

albo ˈalbɔ conjunction
aut vel seu
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa;

alchemia alˈxɛ̃mʲja n
alchemia
średniowieczna chemia, której zadaniem było odkrycie sposobu na przemianę metali nieszlachetnych w złoto

alchemik alˈxɛ̃mʲik n
alchemista
osoba zajmująca się alchemią w średniowieczu

ale ɛjl ˈalɛ conjunction
sed autem
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego

alegoria ˌalɛˈɡɔrʲja n
allegoria
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści;

aleja aˈlɛja n
advenita
droga wysadzana po obu stronach drzewami lub krzewami;

aleksandretta obrożna n
Psittacula krameri
(ornitologia, ornitologiczny) Psittacula krameri, gatunek ptaka z rodziny papug wschodnich, występujący m.in. w środkowej Afryce i na Półwyspie Indyjskim;

aleksja n
alexia
(medycyna, medyczny) utrata zdolności czytania;

alergia aˈlɛrʲɟja n
allergia
(medycyna, medyczny) uczulenie, nadmierna reakcja organizmu na jakiś czynnik;

alfa ˈalfa n
alpha
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa pierwszej litery alfabetu greckiego, α;

alfabet alˈfabɛt n
alphabetum abecedarium
zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku;

alfabetyczny ˌalfabɛˈtɨʧ̑nɨ adj
abecedarius
ułożony w kolejności zgodnej z układem liter w alfabecie
odnoszący się do alfabetu, związany z alfabetem

algebra alˈɡɛbra n
ars per litteras supputandi
jeden z działów matematyki;

algorytm algɔˈrɨtmɨ alˈɡɔrɨtm̥ n
algorithmus
sposób postępowania w określonej sytuacji, przepis;

aligator ˌalʲiˈɡatɔr n
aligator
(herpetologia, herpetologiczny) wodny, drapieżny gad z rodziny Alligatoridae, o szerokim pysku, mylony często z krokodylem;

aliteracja ˌalʲitɛˈraʦ̑ʲja n
alliteratio
(językoznawstwo, językoznawczy) powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers;

alkan ˈalkãn n
alkanum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, łańcuchowy węglowodór nasycony, w którym występują wyłącznie pojedyncze wiązania chemiczne;

alken ˈalkɛ̃n n
alkenum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów nienasyconych, w którym występuje jedno podwójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;

alkin ˈalʲcĩn n
alkinum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, w którym występują przynajmniej jedno potrójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;

alkohol alˈkɔxɔl n
alcohol
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH);
(handel, handlowy) (spożywczy) każdy napój, który zawiera minimum 0,5% alkoholu etylowego;

alkoholizm ˌalkɔˈxɔlʲism̥ n
alcoholismus
(medycyna, medyczny) nałóg alkoholowy, choroba polegająca na odczuwaniu potrzeby picia napojów alkoholowych;

alkoholowe zapalenie wątroby n
hepatitis alcoholica
(medycyna, medyczny) stan chorobowy wywołany przewlekłym nadużywaniem alkoholu, prowadzącym do zmian zapalno-martwiczych w wątrobie;

alleluja ˌalːɛˈluja interjection
alleluia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w liturgii judaistycznej i chrześcijańskiej: okrzyk radości i triumfu zaczynający lub kończący psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne; wezwanie do złożenia hołdu Bogu; ; (zobacz) też aleluja w Encyklopedii staropolskiej

allelujatyczny ˌalːɛlujaˈtɨʧ̑nɨ adj
alleluiaticus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z okrzykiem radości i triumfu zaczynającym lub kończącym psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne

almanach alˈmãnax n
almanacus
rodzaj publikacji;

aloes aˈlɔɛs n
aloe
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin jednoliściennych;

aloza aˈlɔza n
Alosa alosa
(ichtiologia, ichtiologiczny) Alosa alosa, planktonożerna ryba na tarło wędrująca z mórz lub Atlantyku do rzek;

alpinista ˌalpʲĩˈɲista n
oribata
osoba uprawiająca alpinizm;

altocumulus n
altocumulus
(meteorologia, meteorologiczny) kłębiasta chmura średniego piętra;

altruizm alˈtru<sup>j</sup>ism̥ n
grauiti
bezinteresowna chęć służenia innym ludziom, poświęcenia się ich sprawom;

ambasada ˌãmbaˈsada n
legatio
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej;

ambasador ˌãmbaˈsadɔr n
legatus
(administracja) (urzędowy) przedstawiciel dyplomatyczny państwa lub organizacji międzynarodowej

ambicja ãmˈbʲiʦ̑ʲja n
ambitio
pragnienie osiągnięcia czegoś trudnego

ambitny ãmˈbʲitnɨ adj
ambitiosus
charakteryzujący się ambicją; taki, który w swoim działaniu kieruje się ambicją

ambystoma meksykańska ˌãmbɨˈstɔ̃ma ˌmɛksɨˈkãj̃ska n
Ambystoma mexicanum
Ambystoma mexicanum, endemiczny gatunek drapieżnego płaza ogoniastego z rodziny ambystomowatych;

amen ˈãmɛ̃n interjection
amen
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie chrześcijańskiej modlitwy

ameryk ãˈmɛrɨk n
americium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Am i liczbie atomowej 95;

amerykański ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci adj
Americanus
dotyczący Ameryki (kontynentu)

ametyst ãˈmɛtɨst n
amethystus
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, kamień półszlachetny, fioletowa lub purpurowa, przezroczysta odmiana krzemionki SiO2;

aminokwas ˌãmʲĩˈnɔkfas n
acidum aminicum
(biochemia, biochemiczny) związek organiczny, materiał budulcowy białek;

amlodypina ˌãmlɔdɨˈpʲĩna n
amlodypinum
lek z grupy blokerów kanału wapniowego;

amnestia ãmˈnɛstʲja n
amnestia
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) darowanie lub złagodzenie kar dla niektórych skazanych;

amoksycylina n
amoxicillinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk będący półsyntetyczną pochodną penicyliny (z grupy aminopenicylin)

amoniak ãˈmɔ̃ɲak n
ammoniacum
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu;

amputacja ˌãmpuˈtaʦ̑ʲja n
amputatio
(medycyna, medyczny) operacyjne lub wypadkowe usunięcie części lub całego narządu, zwykle kończyny;

amur biały ˈãmur ˈbʲjawɨ n
Ctenopharyngodon idella
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby z rodziny karpiowatych;

anakolut n
anacolūthon
(językoznawstwo, językoznawczy) zdanie niepoprawne pod względem składniowym

analiza ˌãnaˈlʲiza n
analysis
badanie danych cech, części, elementów, struktury jakiegoś przedmiotu, pojęcia, zjawiska;

ananas ãˈnãnas n
Ananas sativus
(botanika, botaniczny) Ananas Mill., rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owocostan rośliny z rodzaju (1.1)

anaplazmoza n
anaplasmosis
(medycyna, medyczny) choroba wywołana przez bakterie Anaplasma przenoszone przez kleszcze z rodzaju Ixodes, które namnażają się w granulocytach

anarchia ãˈnarxʲja n
anarchia
forma struktury społeczno-politycznej, w której nie ma żadnej ukonstytuowanej władzy;
(potocznie, potoczny) chaos organizacyjny w instytucji, organizacji lub społeczności

anarchizm ãˈnarxʲism̥ n
anarchismus
ruch społeczny i ideologia głosząca likwidację państwa oraz postulująca nieograniczoną wolność za nadrzędną wartość;

anatema ˌãnaˈtɛ̃ma n
anathema
(kościelny) klątwa kościelna, wyklęcie, wykluczenie ze społeczności; potępienie poglądów heretyckich;

anatomia ˌãnaˈtɔ̃mʲja n
anatomia
(biologia, biologiczny) nauka o anatomii (1.1);
(biologia, biologiczny) budowa organizmów żywych

anch n
crux ansata
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) egipski hieroglif symbolizujący życie;

anegdota ˌãnɛɡˈdɔta n
fabella
krótkie, zabawne opowiadanie o prawdziwym wydarzeniu z czyjegoś życia

anemologia ˌãnɛ̃mɔˈlɔɟja n
anemologia
(meteorologia, meteorologiczny) nauka o wiatrach

anemometria ˌãnɛ̃mɔ̃ˈmɛtrʲja n
anemometria
(meteorologia, meteorologiczny) pomiar kierunku i prędkości wiatru

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci adj
anglicus
odnoszący się do Anglii; związany z Anglią, z Anglikami

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci n
anglicus
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Wielkiej Brytanii i wielu innych krajach;

angina ãŋʲˈɟĩna n
angina
(medycyna, medyczny) ostre zapalenie migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła;

ani ˈãɲi conjunction
nec
…występujący przed wszystkimi członami zdania przeczącego

anielski ãˈɲɛlsʲci adj
angelicus
związany z aniołami

anihilacja n
annihilatio
zniszczenie, unicestwienie

animusz ãˈɲĩmuʃ n
animus
zapał, werwa, odwaga

anioł ˈãɲɔw n
angelus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem;
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) szlachetny, dobry człowiek

annalista n
chronographus
(historia, historyczny, historycznie) piszący annały

annały n
annales
dzieło historiograficzne będące chronologicznym zapisem ważnych dla danego dzieła wydarzeń;

anoda ãˈnɔda n
anhodus
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (elektryczność) elektroda przez którą ładunek ujemny opuszcza układ elektryczny lub, alternatywnie, przez którą do układu dostaje się ładunek dodatni;

anomalia ˌãnɔ̃ˈmalʲja n
anomalia
incydent nieprawidłowości, odchylenie od normy

anosmia n
anosmia
(medycyna, medyczny) utrata węchu, niezdolność wyczuwania zapachów;

antagonizm ˌãntaˈɡɔ̃ɲism̥ n
antagonismus
wzajemna wrogość, sprzeczność, przeciwstawność sił, zasad, osób

antarktyczny adj
antarcticus
(geografia, geograficzny) związany z Antarktyką

antena ãnˈtɛ̃na n
antenna
urządzenie służące do zamiany fal elektromagnetycznych na sygnał elektryczny i odwrotnie;

antiocheński adj
antiochenus
odnoszący się do Antiochii, związany z Antiochią

antonomazja n
antomonasia
(językoznawstwo, językoznawczy) zastąpienie nazwy własnej osoby lub przedmiotu inną nazwą;

antropocentryzm n
anthropocentrismus
(filozofia, filozoficzny) przekonanie, wedle którego człowiek to ośrodek świata, a wszystko w przyrodzie dzieje się ze względu na niego
interpretacja świata wyłącznie z punktu widzenia doświadczenia człowieka

antropologia ˌãntrɔpɔˈlɔɟja n
anthropologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o człowieku;

antybiotyk ˌãntɨˈbʲjɔtɨk n
antibioticum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje;

antychryst n
antichristus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) eschatologiczny przeciwnik Chrystusa;

antyewangeliczny adj
antievangelicus
przeciwny ewangelii

antyfona n
antiphona
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Komplecie krótka pieśń maryjna śpiewana lub odmawiana na końcu godziny kanonicznej;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Liturgii godzin werset odmawiany przed i po psalmie czy kantyku;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w liturgii mszy świętej jeden z wersetów śpiewanych lub odmawianych na wejście, na ofiarowanie i na komunię;

antyfonarz n
antiphonale antiphonarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna zawierająca antyfony

antyfonał n
antiphonale
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna zawierająca antyfony

antykoncepcja ˌãntɨkɔ̃nˈʦ̑ɛpʦ̑ʲja n
contraconceptio
(medycyna, medyczny) (seksuologia, seksuologiczny) działania zapobiegające zapłodnieniu

antykwariusz ˌãntɨˈkfarʲjuʃ n
antiquarius
ktoś handlujący antykami, dziełami sztuki, starymi mapami, używanymi książkami

antylopa ˌãntɨˈlɔpa n
dorcas
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy

antymon ãnˈtɨ̃mɔ̃n n
stibium antimonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sb i liczbie atomowej 51;

antyteza n
contrapositum
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obok siebie w utworze dwóch przeciwstawnych znaczeniowo wyrażeń w jedną całość treściową, celem wywołania silniejszej ekspresji

anyż ˈãnɨʃ n
anīsum
(botanika, botaniczny) jednoroczna roślina zielna pochodząca z wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego;

aorta aˈɔrta n
aorta
(anatomia, anatomiczny) główna i największa tętnica człowieka;

apatia aˈpatʲja n
apathia
(psychologia, psychologiczny) stan obojętności i braku zainteresowania oraz braku aktywności;

apologia ˌapɔˈlɔɟja n
apologia
obrona rzeczy, sprawy lub osoby zawierająca ich usprawiedliwienie, a często także jawną lub ukrytą pochwałę; także utwór literacki mający formę mowy obrończej;

aporia aˈpɔrʲja n
aporia
(filozofia, filozoficzny) trudność w rozumowaniu logicznym, niemożliwa do przezwyciężenia lub rozwiązania, zawierająca sprzeczne albo przeciwstawne rozwiązania;

apostolski ˌapɔˈstɔlsʲci adj
apostolicus
dotyczący apostołów

apostoł aˈpɔstɔw n
apostolus
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto rozpowszechnia jakieś idee, zasady, poglądy, nauki
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z dwunastu najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego w celu głoszenia jego nauk;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto rozpowszechnia chrześcijaństwo

apostrof aˈpɔstrɔf n
apostrophus
znak podobny do przecinka stawiany w górnym indeksie;

aprobować ˌaprɔˈbɔvaʨ̑ v
approbo
uznawać coś za słuszne, godne poparcia, pozwalać, zgadzać się

apteka apˈtɛka n
pharmacopolium
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) miejsce, w którym sprzedaje się i przechowuje leki;

ara ˈara n
Ara
(ornitologia, ornitologiczny) Ara, rodzaj ptaków z podrodziny papug neotropikalnych;

ara hiacyntowa n
Anodorhynchus hyacinthinus
(ornitologia, ornitologiczny) Anodorhynchus hyacinthinus, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Anodorhynchus;

ara marakana n
Primolius maracana
(ornitologia, ornitologiczny) Primolius maracana, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Primolius

ara modra ˈara ˈmɔdra n
Cyanopsitta spixii
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanopsitta spixii, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, jedyny przedstawiciel rodzaju Cyanopsitta;

ara żółtoskrzydła ˈara ˌʒuwtɔˈskʃɨdwa n
Ara macao
(ornitologia, ornitologiczny) Ara macao, gatunek ptaka, z rodzaju ara, z podrodziny papug neotropikalnych;

arabski aˈrapsʲci n
arabicus
język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;

aragoński ˌaraˈɡɔ̃j̃sʲci adj
Aragonica
dotyczący Aragonii lub jej mieszkańców, związany z Aragonią, pochodzący z Aragonii

aragoński ˌaraˈɡɔ̃j̃sʲci n
Aragonica
(językoznawstwo, językoznawczy) język aragoński;

arbitralny ˌarbʲiˈtralnɨ adj
arbitrarius
narzucający swoje zdanie, nielubiący sprzeciwu

arboretum ˌarbɔˈrɛtũm n
arborētum
wyodrębniony obszar, na którym znajduje się kolekcja drzew i krzewów, utrzymywany w celu naukowo-badawczym (np. prace nad aklimatyzacją obcych gatunków), bądź ochrony rzadkich gatunków i odmian;

arbuz ˈarbus n
cucumis
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku

archaiczny ˌarxaˈ<sup>j</sup>iʧ̑nɨ adj
archaicus
będący typowym dla dawnych czasów

archaizm n
archaismus
(językoznawstwo, językoznawczy) forma językowa, która wyszła z użycia

archanioł arˈxãɲɔw n
archangelus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy byt duchowy stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż chór aniołów;

archeologia ˌarxɛɔˈlɔɟja n
archaeologia
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;

archeolożka n
archaeologista
(potocznie, potoczny) specjalistka w zakresie archeologii

archidiecezja n
archidioecesis
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez arcybiskupa;

archipelag ˌarxʲiˈpɛlak n
archipelagus
(geografia, geograficzny) grupa wysp położonych blisko siebie;

architekt arˈxʲitɛkt n
architectus
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury

architektura ˌarxʲitɛkˈtura n
architectura
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;

architraw arˈxʲitraf n
epistylium
(architektura, architektoniczny) główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu;

archiwum arˈxʲivũm n
archium
budynek lub pomieszczenie, w którym mieści się archiwum (1.1)
uporządkowany zbiór akt, dokumentów, nagrań dźwiękowych lub filmów mających znaczenie historyczne

arcybiskup ˌarʦ̑ɨˈbʲiskup n
archiepiscopus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);

arcybiskupi adj
archiepiscopālis
dotyczący arcybiskupa, związany z arcybiskupem

arcydzieło ˌarʦ̑ɨˈʥ̑ɛwɔ n
magnum opus
(przenośnie, przenośnia) dobrze wykonana praca
utwór artystyczny uważany przez większość za wybitny, ponadprzeciętny i ponadczasowy, wyróżniający się nieprzeciętnymi walorami literackimi, plastycznymi czy muzycznymi;

arcykapłan n
pontifex
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów;
(teologia, teologiczny) w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi

arcyksiążę n
archidux
austriacki tytuł książęcy
osoba nosząca tytuł (1.1)

areszt domowy ˈarɛʒd ːɔ̃ˈmɔvɨ n
custodia libera
zakaz opuszczania własnego mieszkania lub wskazanej kwatery;

argon ˈarɡɔ̃n n
argon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18;

aria ˈarʲja n
aer
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pieśń wykonywana solo w czasie opery lub oratorium;

arka ˈarka n
arca
(przestarzałe, przestarzały) duża, drewniana łódź; w domyśle: arka Noego

arka Noego ˈarka nɔˈɛɡɔ pn
Arca noae
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) arka, na której Noe z rodziną i zwierzętami został uratowany przez Boga z potopu;

arkusz ˈarkuʃ n
folium
płaski, kwadratowy albo prostokątny fragment jakiegoś materiału, np. papieru, blachy itp.

armia ˈarmʲja n
exercitus vires
określenie ogółu sił zbrojnych danego państwa;

arogancja ˌarɔˈɡãnʦ̑ʲja n
superbia
pewność siebie połączona z lekceważeniem innych, odnoszenie się do kogoś z nonszalancją, wywyższanie się

arogancki ˌarɔˈɡãnʦ̑ʲci adj
arrogans
(książkowy) będący oznaką arogancji
(książkowy) taki, którego cechą jest arogancja

arotron wielki n
Arothron stellatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Arothron stellatus, gatunek morskiej ryby z rodziny rozdymkowatych;

arras ˈarːas n
dráppī Atrĕ́bătī
(sztuka) ozdobny dywan, gobelin z motywem figuratywnym zawieszany na ścianie;

arsen ˈarsɛ̃n n
arsenicum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu As i liczbie atomowej 33;

arteria arˈtɛrʲja n
arteria
(anatomia, anatomiczny) tętnica

arteriotomia ˌartɛrʲjɔˈtɔ̃mʲja n
arteriotomia
(medycyna, medyczny) zabieg chirurgiczny polegający na nacięciu tętnicy

artretyzm n
arthrosis
(medycyna, medyczny) (potocznie, potoczny) przewlekła choroba układu kostno-stawowego powodująca dolegliwości bólowe i zniekształcenia stawów oraz przyczyniająca się do niesprawności chorego

artykuł arˈtɨkuw n
articulus
(językoznawstwo, językoznawczy) rodzajnik, przedimek
część ustawy lub umowy stanowiąca zamkniętą całość
reguła religijna, dogmat
rzecz, która jest przedmiotem handlu
tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie

artysta arˈtɨsta n
artifex
człowiek zajmujący się sztuką, tworzący ją

arystokrata ˌarɨstɔˈkrata n
optimās
osoba należąca do arystokracji

arystokratyczny ˌarɨstɔkraˈtɨʧ̑nɨ adj
summās
związany z arystokracją

arytmetyka ˌarɨtˈmɛtɨka n
arithmetica
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;

arytmia aˈrɨtmʲja n
arrhythmia arrythmia
(medycyna, medyczny) nieprawidłowy rytm pracy serca

asafetyda ˌasafɛˈtɨda n
asafoetida
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) indyjska substancja przyprawowa i lecznicza, gumożywica wydzielana z kłączy zapaliczki cuchnącej, Ferula assa-foetida L., zamiennik cebuli i czosnku;

asenizacja ˌasɛ̃ɲiˈzaʦ̑ʲja n
assanatio
usługa usuwania nieczystości ciekłych;

asertoryczny ˌasɛrtɔˈrɨʧ̑nɨ adj
assertorius
stwierdzający, potwierdzający, twierdzący

asfalt ˈasfalt n
bitumen
(technologia, technika, techniczny) półpłynny lub stały materiał pochodzenia naturalnego;

aspiryna ˌaspʲiˈrɨ̃na n
Acidum acetylosalicylicum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) kwas acetylosalicylowy używany jako lek; pastylka lub płyn z tą substancją;

astat ˈastat n
astatium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu At i liczbie atomowej 85;

astma ˈastma n
aasmus asthma
(medycyna, medyczny) stan, w którym dominującym objawem jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem;

astma oskrzelowa ˈastma ˌɔskʃɛˈlɔva n
asthma bronchiale
(medycyna, medyczny) przewlekła, zapalna choroba dróg oddechowych z napadami duszności i kaszlu;

astma sercowa ˈastma sɛrˈʦ̑ɔva n
asthma cardialis
(medycyna, medyczny) zaburzenie występujące w formie napadów duszności, związane z przebiegiem przewlekłej, lewokomorowej niewydolności serca;

astrofizyka n
astrophysica
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, nauka o budowie, ewolucji, właściwościach chemicznych i fizycznych ciał niebieskich oraz materii rozproszonej w przestrzeni poza Ziemią;

astrolog aˈstrɔlɔk n
astrologus
człowiek zajmujący się astrologią, przepowiadający przyszłość z położenia ciał niebieskich

astrologia ˌastrɔˈlɔɟja n
astrologia
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;

astronauta ˌastrɔ̃ˈnawta n
nauta sideralis
(astronomia, astronomiczny) (zawód, zawodowy, zawodowo) osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej

astronom aˈstrɔ̃nɔ̃m n
astronomus
miłośnik i znawca astronomii
specjalista w zakresie astronomii;

astronomia ˌastrɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
astronomia astrologia
nauka zajmująca się badaniem kosmosu;

astronomiczny ˌastrɔ̃nɔ̃ˈmʲiʧ̑nɨ adj
astrologicus
(astronomia, astronomiczny) dotyczący astronomii, związany z astronomią
(przenośnie, przenośnia) niesamowicie duży, wielki

asystent n
asystenta
osoba pomagająca specjaliście przy wykonywanej przez niego pracy

atanazjański adj
Athanasianum
(literacko) (historia, historyczny, historycznie) związany z doktorem Kościoła Atanazym Wielkim

atanor n
athanor
(ezoteryka) specjalny piec do celów alchemicznych;

atawizm aˈtavʲism̥ n
atavismus
występowanie cech pierwotnych, prymitywnych, spotykanych u dawnych przodków

ateista ˌatɛˈ<sup>j</sup>ista n
atheos atheus
człowiek odrzucający wiarę w istnienie bogów

ateizm aˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
atheismus
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;

atlas ˈatlas n
atlas
zbiór map, rycin, tabeli wydany w postaci książki lub albumu;

atletyczny adj
athleticus
dobrze zbudowany, rozwinięty fizycznie
odnoszący się do atletyki, związany z atletyką

atom ˈatɔ̃m n
atomus
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;

atrakcja aˈtrakʦ̑ʲja n
illecebra
(książkowy) coś wyjątkowo interesującego, dostarczającego przyjemności lub rozrywki

atrakcyjny ˌatrakˈʦ̑ɨjnɨ adj
formosus
o człowieku: przystojny (w odniesieniu do mężczyzny), ładny (o kobiecie)

atrament aˈtrãmɛ̃nt n
atramentum
roztwór wody i barwnika, zazwyczaj granatowego lub czarnego, używany do pisania lub drukowania;

atrium ˈatrʲjũm n
atrium
(architektura, architektoniczny) w dawnym domu rzymskim: główne pomieszczenie, z otwartym dachem i zbiornikiem w podłodze na deszczówkę

audiencja awˈdʲjɛ̃nʦ̑ʲja n
admissiō
oficjalne spotkanie z kimś na wysokim stanowisku

audytorium ˌawdɨˈtɔrʲjũm n
auditorium
sala wykładowa, odczytowa;

augur ˈawɡur n
augur
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: kapłan oficjalnie odczytujący ze znaków niebiańskich i lotu ptaków wolę bogów (tzw. auspicjum);

aukcja ˈawkʦ̑ʲja n
auctiō
sprzedaż przedmiotów, podczas której kupujący licytują cenę, aukcję wygrywa osoba, która przedstawiła najwyższą ofertę;

aulos ˈawlɔs n
aulus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego najczęściej składającego się z dwóch piszczałek z oddzielnymi stroikami, bardzo popularny w starożytnej Grecji;

auspicje awsˈpʲiʦ̑ʲjɛ n
auspicium
w starożytnym Rzymie: wróżenie z lotu ptaków

autobus awˈtɔbus n
omnibus
(motoryzacja) duży pojazd przeznaczony do przewozu osób w transporcie zbiorowym;

autochton n
autochthon
rdzenny mieszkaniec jakiegoś terytorium

autokefalia ˌawtɔkɛˈfalʲja n
autocephalia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezależność krajowej prawosławnej organizacji kościelnej od zagranicznych władz duchownych;

automat awˈtɔ̃mat n
automaton
maszyna wykonująca pracę bez udziału człowieka;

autor ˈawtɔr n
auctor
twórca, wynalazca, założyciel

autorytet ˌawtɔˈrɨtɛt n
auctoritas
człowiek mający uznanie i wpływ na innych ludzi
wpływ osobisty, powaga, prestiż

autostrada ˌawtɔˈstrada n
autovia
(motoryzacja) droga kołowa przystosowana do szybkiego ruchu samochodowego, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na pasy ruchu dla różnych szybkości i kierunków;

autyzm ˈawtɨsm̥ n
autismus
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie neuropsychiatryczne charakteryzujące się problemami w kontaktach międzyludzkich i brakiem relacji z rówieśnikami;

awaria aˈvarʲja n
damnum
(technologia, technika, techniczny) uszkodzenie przedmiotu, urządzenia, systemu, sieci uniemożliwiające lub utrudniające ich użytkowanie

azalia n
azalea
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) ozdobny kwitnący krzew, hodowany w donicach, ogrodach i parkach, różanecznik

azjarcha n
asiarcha
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłan stojący na czele wszystkich świątyń, w których oddawano kult boski cezarom w Azji (rzymskiej prowincji w Anatolii)

azjatycki ˌazʲjaˈtɨʦ̑ʲci adj
Asiaticus
dotyczący Azji, związany z Azją, pochodzący z Azji

azot ˈazɔt n
nitrogenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu N i liczbie atomowej 7;

azytromycyna n
azithromycinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk z grupy makrolidów o długim okresie półtrwania, dający stosunkowo mało działań niepożądanych

ałun ˈawũn n
alūmen
(chemia, chemiczny) stosowany w garbarstwie i medycynie, rozpuszczalny w wodzie, krystaliczny siarczan metalu

aż aʃ conjunction
igitur
…wskazujący, do jakiego momentu czasu trwała wcześniej wspomniana czynność

aż aʃ particle
ut
…podkreślająca wielkość jakiejś cechy

babiloński ˌbabʲiˈlɔ̃j̃sʲci adj
Babylonius
związany z Babilonią, Babilonem

babka ˈbapka n
plantago
(botanika, botaniczny) Plantago, rodzaj roślin z rodziny babkowatych;

babka lancetowata n
Plantago lanceolata
(botanika, botaniczny) Plantago lanceolata, gatunek byliny z rodziny babkowatych;

badanie baˈdãɲɛ n
inquisitio quaestio
sprawdzenie stanu zdrowia

bagaż ˈbaɡaʃ n
impedimenta
zapakowane przedmioty zabierane w podróż

bagnet ˈbaɡnɛt n
mucro baionensis
(wojskowość, wojskowy) rodzaj noża zakładany na lufę karabinu umożliwiający użycie go do walki wręcz;

bagnisty adj
paluster
podobny do bagna
pokryty bagnami

bagno ˈbaɡnɔ n
Ledum
(botanika, botaniczny) Ledum L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;

bajka ˈbajka n
fabulatio
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór literacki, zwykle wierszowany i żartobliwy, posługujący się alegorią i morałem;

bajoński adj
Lapurdensis
dotyczący Bajonny, związany z Bajonną

bajt bajt n
octetus
(informatyka, informatyczny) jednostka pamięci komputerowej równa 8 bitom;

bakalaureat n
baccalaureatus
(dawniej, dawny) (edukacja, edukacyjny) dawny najniższy uniwersytecki stopień naukowy

bakteria bakˈtɛrʲja n
bacterium
(biologia, biologiczny) rodzaj mikroskopijnego organizmu jednokomórkowego;

bakteriobójczy ˌbaktɛrʲjɔˈbujʧ̑ɨ adj
bactericidus
(medycyna, medyczny) taki, który powstrzymuje rozwój bakterii, niszczy je

bakteriofag ˌbaktɛrʲˈjɔfak n
bacteriophagus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus atakujący bakterie;

bakteriolog ˌbaktɛrʲˈjɔlɔk n
bacteriologus
(medycyna, medyczny) mikrobiolog specjalizujący się w bakteriologii

bakteriologia ˌbaktɛrʲjɔˈlɔɟja n
bacteriologia
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) dziedzina mikrobiologii zajmująca się badaniem bakterii, ich budową, sposobem życia, właściwościami oraz ich znaczeniem dla człowieka, zwierząt i roślin;

baktrian ˈbaktrʲjãn n
camelus bactrianus
(zoologia, zoologiczny) wielbłąd dwugarbny

balista baˈlʲista n
ballista
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) starożytna i średniowieczna machina oblężnicza;

balkon ˈbalkɔ̃n n
maenianum podium
(architektura, architektoniczny) wystająca z budynku płyta ograniczona balustradą

balon ˈbalɔ̃n n
balonus
(lotnictwo, lotniczy) wyposażony w gondolę aerostat bez napędu;
ozdobny przedmiot z gumy napełniany powietrzem;

balsamowiec właściwy n
Commiphora gileadensis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Commiphora gileadensis, gatunek niewielkich drzew i krzewów z rodziny osoczynowatych;

bambus ˈbãmbus n
bambusa
(botanika, botaniczny) Bambusa Shreb., rodzaj wieloletnich roślin trawiastych o drewniejących łodygach, z rodziny wiechlinowatych;

banalny bãˈnalnɨ adj
abiectus
zwyczajny, przeciętny, pozbawiony oryginalności

banan ˈbãnãn n
ariena
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny bananowatych;

bandaż ˈbãndaʃ n
fascia
(medycyna, medyczny) długi pas tkaniny lub dzianiny stosowany do owijania na ciele z różnych powodów, np. mocowania opatrunku, ochrony dłoni w boksie itp.;

bandażować ˌbãndaˈʒɔvaʨ̑ v
alligō
zakładać bandaż, owijać bandażem

bank bãŋk n
argentāria
(bankowość, bankowy) (architektura, architektoniczny) budynek, w którym znajduje się siedziba banku (1.1)
(bankowość, bankowy) instytucja zajmująca się finansami, w szczególności udzielaniem kredytów, przechowywaniem oszczędności swoich klientów
(medycyna, medyczny) miejsce przechowywania organów, tkanek, płynów ustrojowych itp. przeznaczonych do późniejszych zabiegów

bankier n
argentārius
właściciel lub dyrektor banku

bankiet ˈbãŋcɛt n
daps
wystawne, uroczyste przyjęcie

banknot ˈbãŋknɔt n
charta argentaria
(bankowość, bankowy) kawałek papieru, z odpowiednim nadrukiem, emitowany przez bank, wart pewną kwotę;

bankructwo bãŋˈkruʦ̑tfɔ n
dēcoctiō
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) upadłość osoby prawnej lub fizycznej ogłoszona przez sąd
utrata znaczenia i wpływów, ideowy, moralny upadek, klęska planów życiowych

bar bar n
barium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ba i liczbie atomowej 56;

baran ˈbarãn n
aries
(zoologia, zoologiczny) samiec owcy

baranek baˈrãnɛk n
agnus agnellus
(zoologia, zoologiczny) mały, młody baran

baranina ˌbarãˈɲĩna n
ovilla
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso otrzymywane z owcy lub barana;

barbarzyński adj
barbarus
cechujący się prymitywizmem lub okrucieństwem

barchan ˈbarxãn n
barcanus
(włókiennictwo) rodzaj grubej tkaniny bawełnianej

barczysty adj
plautus plotus
szeroki w barkach

bardzo ˈbarʣ̑ɔ adv
multo multum
służący do podkreślenia cechy przymiotnika, przysłówka lub czasownika w wysokim stopniu, dużo

bark bark n
humerus
(anatomia, anatomiczny) część ciała w miejscu połączenia ręki lub (u zwierząt) kończyny przedniej z tułowiem;

barok ˈbarɔk n
barocus
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) (architektura, architektoniczny) główny kierunek w kulturze środkowo- i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku;

baryton baˈrɨtɔ̃n n
barytonus
głos męski niższy od tenoru, wyższy od basu;

baseball n
basipila
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa, w której najistotniejszym elementem rozgrywki jest odbicie piłki drewnianym kijem;

basen ˈbasɛ̃n n
piscīna
forma skrócona od basen pływacki

baskijski baˈsʲcijsʲci adj
Vasconicus
związany z Baskami, dotyczący Basków

baskijski baˈsʲcijsʲci n
Vasconicus
(językoznawstwo, językoznawczy) język Basków;

bastion ˈbastʲjɔ̃n n
pugnaculum
(wojskowość, wojskowy) stosowany od XVI wieku element fortyfikacji w postaci pięciokątnej budowli ziemnej o wzmocnionych, murowanych ścianach; stanowisko artylerii flankującej dostęp do umocnień;

bawarski baˈvarsʲci adj
Bavarus
pochodzący z Bawarii

bawół ˈbavuw n
būbalus
(zoologia, zoologiczny) duże azjatyckie i afrykańskie ssaki podobne do bydła;

bazylia baˈzɨlʲja n
basilicum
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju bazylia (1.1);

bazylia azjatycka n
Ocimum tenuiflorum
(botanika, botaniczny) Ocimum tenuiflorum L., z rodziny jasnotowatych;

bazylika baˈzɨlʲika n
basilica
(architektura, architektoniczny) typ kościoła wielonawowego, z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego);
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: duża sala w pałacu
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: hala sądowa i targowa na forum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kościół, któremu nadano taki tytuł
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł nadawany przez papieża niektórym kościołom

bazyliszek n
regulus
(mitologia, mitologiczny) stwór występujący w legendach, przedstawiany jako kogut o żabich oczach i ogonie żmii, zabijający wzrokiem i oddechem

bać się ˈbaʨ̑‿ɕɛ v
timere
martwić się, niepokoić się
odczuwać strach, bojaźń, lęk przed czymś lub przed kimś

bałwochwalstwo n
paganismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kult bożków (bałwanów)

bańka ˈbãɲka n
bulla
(potocznie, potoczny) bańka mydlana

bażant ˈbaʒãnt n
Phasianus colchicus phasianus
(ornitologia, ornitologiczny) (łowiectwo, łowiecki) Phasianus colchicus, gatunek ptaka żyjącego na polach;

beatyfikacja ˌbɛatɨfʲiˈkaʦ̑ʲja n
beatificatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie przez Kościół katolicki lub Cerkiew zmarłej osoby za błogosławioną i zezwolenie na jej lokalny kult;

beatyfikować v
beatificare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalnie ogłaszać kogoś błogosławionym

beczeć ˈbɛʧ̑ɛʨ̑ v
balo
o owcy lub kozie: wydawać charakterystyczny przeciągły głos

beczka ˈbɛʧ̑ka n
cupa
cylindryczne naczynie, tradycyjnie wykonywane z klepek drewnianych, spiętych metalowymi obręczami;

bednarz ˈbɛdnaʃ n
cuparius
rzemieślnik wykonujący i naprawiający drewniane naczynia z klepek, trudniący się bednarstwem

befsztyk ˈbɛfʃtɨk n
caro costalis assa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gruby plaster mięsa wołowego, zwykle z polędwicy lub rostbefu, smażony lub grillowany

behawioryzm n
behaviorismus
(psychologia, psychologiczny) podejście do psychologii skupiające się na obserwowalnym zachowaniu, negujące poznawalność umysłu i przeważnie zakładające, że zachowanie jest określane przez środowisko;

belka ˈbɛlka n
tignum
(technologia, technika, techniczny) w wagach element łączący szalki i osadzony lub zawieszony punktowo
(technologia, technika, techniczny) zwykle poziomy element konstrukcyjny przenoszący obciążenie

belona bɛˈlɔ̃na n
Belona belona
(ichtiologia, ichtiologiczny) Belone belone, gatunek ryby morskiej o długim ciele;

benzen n
benzenum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy arenów, najprostszy obojętny węglowodór aromatyczny;

benzokaina ˌbɛ̃w̃zɔkaˈ<sup>j</sup>ĩna n
aethylis aminobenzoas aethylium p-aminobenzoicum aethylum aminobenzoicum anaesthesinum anaesthinum benzocainum
środek miejscowo znieczulający, słabo rozpuszczalny w wodzie;

benzyna bɛ̃w̃ˈzɨ̃na n
benzinium
paliwo stosowane do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy;

berkel ˈbɛrkɛl n
berkelium bercelium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bk i liczbie atomowej 97;

berliński bɛrˈlʲĩj̃sʲci adj
Berolinensis
odnoszący się do miasta Berlin

beryl ˈbɛrɨl n
beryllium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Be i liczbie atomowej 4;

berło ˈbɛrwɔ n
baculum
ozdobna pałka będąca insygnium królewskim;

bez bɛs n
sambucus
(botanika, botaniczny) roślina krzewiasta z rodzaju Sambucus;

bez bɛs preposition
sine
…służący do tworzenia konstrukcji, w których czynność została wykonana pomimo braku czegoś, co opisuje wyrażenie za przyimkiem

bez pracy nie ma kołaczy bɛs‿ˈpraʦ̑ɨ ˈɲɛ‿ma kɔˈwaʧ̑ɨ proverb
sine labore non est panis in ore sine labore non erit panis in ore
żeby coś osiągnąć, trzeba najpierw na to zapracować

bez ładu i składu bɛz‿ˈwadu i‿ˈskwadu adv
ab hoc et ab hac
bezładnie, byle jak, chaotycznie

bez- bɛs bɛz prefix
in- il- im- ir-
…służący do tworzenia złożeń oznaczających brak czegoś

bezbarwny bɛzˈbarvnɨ adj
sine colore
nie mający barwy

bezczelny bɛʃˈʧ̑ɛlnɨ adj
insolens
cechujący się bezczelnością, zbytnią pewnością siebie, zuchwałością

bezecnie adv
infamiter
w bezecny sposób

bezecny adj
abominabilis
(dawniej, dawny) pozbawiony czci i honoru

bezgraniczny ˌbɛzɡrãˈɲiʧ̑nɨ adj
infīnītus
taki, który nie ma granic; nie jest ograniczony czymś

bezgrzeszny adj
impeccans
(poetycki, poetycko) bez grzechu, wolny od grzechu, niewinny

bezimienny ˌbɛzʲĩˈmʲjɛ̃nːɨ adj
innominatus
nie mający imienia czy nazwy

bezkarność n
impūnitās
uchodzenie przewinień bez kary, brak obaw przed ukaraniem

bezkręgowiec n
invertebrata
(zoologia, zoologiczny) zwierzę nie mające szkieletu;

bezkwiatowy adj
ananthus
(botanika, botaniczny) nie mający kwiatów (części roślinnych)

bezlistny bɛzˈlʲistnɨ adj
infrons
taki, który nie ma liści

bezmyślny adj
incōgitātus
taki, który nad niczym się nie zastanawia; (także, też) świadczący o takiej cesze

beznadziejny ˌbɛznaˈʥ̑ɛ̇jnɨ adj
asper
pozbawiony wszelkiej nadziei

bezokolicznik ˌbɛzɔkɔˈlʲiʧ̑ʲɲik n
aparemphatum
(gramatyka) forma czasownika zazwyczaj (zależnie od języka) nieokreślająca czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony ani aspektu;

bezosobowy ˌbɛzɔsɔˈbɔvɨ adj
impersonalis
taki, który nie jest skierowany do żadnej osoby

bezpieczeństwo ˌbɛspʲjɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
securitas
stan braku zagrożenia, obawy, powodów do strachu; bycie bezpiecznym

bezpieczny bɛsˈpʲjɛʧ̑nɨ adj
tūtus
taki, który nie jest zagrożony, któremu nic nie grozi
taki, który nie stwarza zagrożenia

bezprzykładny adj
exemplo carens
(książkowy) niedający się z niczym porównać

bezradność bɛzˈradnɔɕʨ̑ n
inopia
niemożność poradzenia sobie, zwłaszcza w trudnej sytuacji;

bezsenność bɛsˈːɛ̃nːɔɕʨ̑ n
insomnia
(fizjologia, fizjologiczny) niemożność zaśnięcia;

bezsilnie adv
debiliter
w sposób bezsilny

bezsilny bɛɕˈːilnɨ adj
impotens
taki, który nie potrafi z czymś się zmagać

beztroski bɛsˈtrɔsʲci adj
sēcūrus
nie mający trosk, zmartwień

bezwietrzny bɛzˈvʲjɛṭʃnɨ adj
tranquillus
charakteryzujący się brakiem wiatru

bezwstydnie adv
impudenter
w sposób bezwstydny

bezwstydny bɛsˈfstɨdnɨ adj
impudens
taki, który nie odczuwa wstydu; bez skrupułów
taki, który świadczy o braku skromności

bezwzględny bɛzˈvzɡlɛ̃ndnɨ adj
crūdēlis
okrutny, pozbawiony współczucia

bezwłosy bɛzˈvwɔsɨ adj
calvus
niemający włosów, będący bez włosów

bezzębny bɛzˈːɛ̃mbnɨ adj
ēdentulus
taki, który nie ma zębów; pozbawiony zębów

bezłodygowy adj
acaulis
(botanika, botaniczny) taki, który nie posiada łodygi

białaczka bʲjaˈwaʧ̑ka n
leuchaemia
(medycyna, medyczny) nadmierne wytwarzanie białych krwinek;

białawy bʲjaˈwavɨ adj
abalbus
mający kolor podobny do białego; niezupełnie biały, prawie biały, jasny

białkomocz n
proteinuria
(medycyna, medyczny) obecność białka w moczu;

białokwiatowy adj
albiflorus
(botanika, botaniczny) posiadający białe kwiaty

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci adj
Belarusice
dotyczący Białorusi lub Białorusinów, charakterystyczny dla Białorusi lub Białorusinów

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci n
Belarusice
(językoznawstwo, językoznawczy) język wschodniosłowiański używany na Białorusi;

biały ˈbʲjawɨ adj
albus candidus blancus
mający bardzo jasną barwę przeciwstawną do czarnego, taką jak czysty śnieg, mleko itp.

biały kruk ˈbʲjawɨ ˈkruk n
rara avis
(przenośnie, przenośnia) bardzo rzadki egzemplarz książki, publikacji lub innej rzeczy
(przenośnie, przenośnia) człowiek o nietypowych dla danego społeczeństwa poglądach, sposobie życia, upodobaniach

bibliograficzny adj
bibliographicus
związany z bibliografią

biblioteczny adj
bibliothecalis
związany z biblioteką

biblioteka ˌbʲiblʲjɔˈtɛka n
bibliotheca
instytucja zajmująca się gromadzeniem i wypożyczaniem książek; budynek tej instytucji;

bibliotekarz ˌbʲiblʲjɔˈtɛkaʃ n
bibliothecarius
pracownik biblioteki;

biceps n
biceps
(anatomia, anatomiczny) mięsień dwugłowy ramienia;

bicz bʲiʧ̑ n
flagellum
kilka splecionych ze sobą rzemieni przymocowanych do drewnianej rękojeści

biedny ˈbʲjɛdnɨ adj
pauper
ze współczuciem o kimś; poszkodowany

biedronka bʲjɛˈdrɔ̃nka n
coccinella
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (potocznie, potoczny) Coccinella septempunctata, biedronka siedmiokropka; biedronka (1.1) o czerwonych skrzydłach z siedmioma czarnymi kropkami;
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodziny Coccinellidae, biedronkowatych;

bieg bʲjɛk n
cursus
poruszanie się przez krótkie i szybkie podskoki

biegacz ˈbʲjɛɡaʧ̑ n
cursor
(sport, sportowy) osoba uprawiająca jedną z dyscyplin lekkoatletycznych – biegi

biegać ˈbʲjɛɡaʨ̑ v
currere
przemieszczać się szybkimi krokami, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi, być w ruchu, uprawiać biegi

biegun ˈbʲjɛɡũn n
polus
miejsce z jakiegoś względu najdalsze lub posiadające najbardziej ekstremalne cechy;

biegunka bʲjɛˈɡũnka n
diarrhoea
(medycyna, medyczny) częste wypróżnianie stolcem o rzadkiej konsystencji;

biegus zmienny ˈbʲjɛɡuz ˈːmʲjɛ̃nːɨ n
Calidris alpina
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek ptaka z rodziny bekasowatych;

biel bʲjɛl n
albus
biały kolor;
biały pigment (barwnik) używany do wyrobu farb
biały ubiór

bielski adj
Bielscensis
odnoszący się do Bielska, związany z Bielskiem

biernik ˈbʲjɛrʲɲik n
accusativus
(gramatyka) czwarty przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? co?;

biernikowy ˌbʲjɛrʲɲiˈkɔvɨ adj
accūsātīvus
(gramatyka) dotyczący biernika

bierzmowanie ˌbʲjɛʒmɔˈvãɲɛ n
confirmatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim i Cerkwi prawosławnej sakrament potwierdzenia dojrzałości chrześcijańskiej;

bierzmować bʲjɛʒˈmɔvaʨ̑ v
ratihabeo
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) udzielać sakramentu bierzmowania

biesiadnik n
conviva
(książkowy) uczestnik biesiady

bilbil arabski n
Pycnonotus xanthopygos
(ornitologia, ornitologiczny) Pycnonotus xanthopygos, gatunek ptaka z rodziny bilbili;

bilirubina ˌbʲilʲiruˈbʲĩna n
bilirubinum
(biochemia, biochemiczny) barwnik organiczny, końcowy produkt degradacji hemu;

biochemia bʲjɔˈxɛ̃mʲja n
biochemia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka na pograniczu chemii organicznej i biologii zajmująca się substancjami organicznymi o znaczeniu biologicznym;

biodro ˈbʲjɔdrɔ n
coxa
(anatomia, anatomiczny) część ciała, którą stanowią: staw biodrowy, boczna część miednicy i górna zewnętrzna część uda

biografia bʲjɔˈɡrafʲja n
biographia curriculum vitae
opis życia i działalności jakiejś osoby;

biolog ˈbʲjɔlɔk n
biologus
specjalista w zakresie biologii

biologia bʲjɔˈlɔɟja n
biologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka przyrodnicza o życiu, rozwoju i ewolucji osobniczej;

biologia molekularna n
biologia molecularis
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii badający organizmy na poziomie molekularnym, określający związki między budową a funkcjami pełnionymi przez różne cząstki w komórkach

biologiczny ˌbʲjɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
biologicus
związany z biologią, dotyczący biologii

bioróżnorodność ˌbʲjɔruʒnɔˈrɔdnɔɕʨ̑ n
biodiversitas
zróżnicowanie życia na wszelkich poziomach jego organizacji;

biret ˈbʲirɛt n
biretum birretum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kanciaste nakrycie głowy duchownych

biskup ˈbʲiskup n
episcopus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kościołach chrześcijańskich duchowny wysokiego szczebla, ze święceniami biskupimi lub ordynowany na urząd biskupi, najczęściej kierujący diecezją;

biskupstwo n
episcopātus
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) administracyjny okręg kościelny pod jurysdykcją biskupa

bistro ˈbʲistrɔ n
popīna
(książkowy) (gastronomia) niewielka restauracja, winiarnia, bar z zakąskami i napojami alkoholowymi;

bitwa ˈbʲitfa n
bellum
(przenośnie, przenośnia) każda inna potyczka, również dla zabawy
proelium
(wojskowość, wojskowy) bezpośrednie starcie zbrojne wojsk skonfliktowanych stron;

biurko ˈbʲjurkɔ n
mensa scriptoria
mebel, który służy do wygodnego pisania i czytania

bizmut ˈbʲizmut n
bisemutum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bi i liczbie atomowej 83;

bić bʲiʨ̑ v
battuere
o monetach, medalach produkować za pomocą stempla lub prasy
o sercu / pulsie normalna lub (częściej) wzmożona, czynność serca, odczuwalny puls
uderzać kogoś, zadawać komuś ból
w grach zabierać przeciwnikowi kartę, pionka, itp.

blady ˈbladɨ adj
pallidus
o barwie skóry ludzkiej pozbawiony rumieńca, opalenizny, mający jasną karnację
o mało intensywnej barwie

blasfemia blasˈfɛ̃mʲja n
blasphemia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przestarzałe, przestarzały) bluźnierstwo

bliski ˈblʲisʲci adj
arest propinquus
taki, który jest w niewielkiej odległości

blisko ˈblʲiskɔ adv
iuxta prope
w niewielkiej odległości

bliskość ˈblʲiskɔɕʨ̑ n
proximitās
niewielkie oddalenie w przestrzeni, mały dystans między danymi obiektami

blizna ˈblʲizna n
cicatrix
(medycyna, medyczny) ślad po ranie;

bliźni n
proximus
(biblijny) każdy człowiek

blogosfera n
blogosphaera
(publikatory) (społeczny) ogół blogów traktowanych jako przestrzeń społeczna i publicystyczna autorów oraz ich czytelników;

blok blɔk n
caudex
duża, foremna bryła względnie twardego materiału, np. kamienia, betonu, lodu, chałwy

blok mieszkalny ˈblɔk mʲjɛˈʃkalnɨ n
insula
budynek mieszkalny, często wielopiętrowy i wieloklatkowy;

blond blɔ̃nt adj
flāvus
o włosach jasny, płowy

bluszcz bluʃʧ̑ n
hedera edera
(botanika, botaniczny) roślina pnąca, którą można zobaczyć najczęściej na murach lub drzewach, której liście pozostają zielone w zimie;

bluszcz pospolity n
Hedera helix
(systematyka) (botanika, botaniczny) Hedera helix L., gatunek wiecznie zielonego pnącza należący do rodziny araliowatych;

bluźnić ˈbluʑɲiʨ̑ v
blasphēmō
uwłaczać słowem czemuś co jest uznawane za święte

bocian ˈbɔʨ̑ãn n
ciconia
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) bocian biały

bocian biały ˈbɔʨ̑ãn ˈbʲjawɨ n
Ciconia ciconia
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ciconia ciconia Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący m.in. w Polsce;

bocian czarny ˈbɔʨ̑ãn ˈʧ̑arnɨ n
Ciconia nigra
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia nigra, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący również w Polsce;

bodziec ˈbɔʥ̑ɛʦ̑ n
stimulus
(medycyna, medyczny) czynnik wywołujący pobudzenie receptorów, pochodzący ze środowiska zewnętrznego lub ze środowiska wewnętrznego;

bogactwo bɔˈɡaʦ̑tfɔ n
divitae
majątek, posiadane dobra o dużej wartości

bogaty bɔˈɡatɨ adj
dives dis
posiadający duży majątek lub osiągający wysokie dochody

bogini bɔˈɟĩɲi n
dea
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóstwo rodzaju żeńskiego

bohr bɔxr̥ n
bohrium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bh i liczbie atomowej 107;

bojaźń ˈbɔjäɕɲ̊ n
timor
(książkowy) lęk, strach, obawa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uczucie nabożnej czci połączonej z lękiem

boks bɔks n
pugilatus
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa polegająca na biciu przeciwnika pięściami;

bokser ˈbɔksɛr n
pugil
(sport, sportowy) sportowiec uprawiający zawodowo boks (pięściarstwo)
(kynologia, kynologiczny) rasa psów molosowatych w typie mastifa;
(motoryzacja) silnik spalinowy o przeciwległych cylindrach

bolesny bɔˈlɛsnɨ adj
asper
(psychologia, psychologiczny) taki, który sprawia przykrość, żal, ból psychiczny

boleć ˈbɔlɛʨ̑ v
doleo
(medycyna, medyczny) być źródłem bólu

boleń pospolity n
Leuciscus aspius
(ichtiologia, ichtiologiczny) Leuciscus aspius, gatunek ryby z rodziny karpiowatych;

boleściwy ˌbɔlɛɕˈʨ̑ivɨ adj
dolorosus
pełen boleści

boleść n
dolor
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) żal, wielkie zmartwienie

boloński bɔˈlɔ̃j̃sʲci adj
bonōniēnsis
wywodzący się z Bolonii, charakterystyczny dla Bolonii

bomba ˈbɔ̃mba n
bomba pyrobolus
(wojskowość, wojskowy) ładunek wypełniony materiałem wybuchowym zrzucany z samolotu lub okrętu, zwykle z mechanicznym zapalnikiem;

bombardować ˌbɔ̃mbarˈdɔvaʨ̑ v
bombardare
(wojskowość, wojskowy) zrzucać bomby lub ostrzeliwać pociskami artyleryjskimi

bor bɔr n
borium borum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu B i liczbie atomowej 5;

borelioza ˌbɔrɛˈlʲjɔza n
borreliosis
(medycyna, medyczny) wielonarządowa choroba zakaźna przenoszona głównie przez kleszcze, którą wywołują krętki z rodzaju Borrelia;

borowik bɔˈrɔvʲik n
boletus
(biologia, biologiczny) Boletus L., rodzaj grzybów jadalnych, rurkowatych, z rodziny borowikowatych;

borsuk ˈbɔrsuk n
meles
(zoologia, zoologiczny) Meles, rodzaj drapieżnego ssaka z rodziny kunowatych;

boski ˈbɔsʲci adj
divus
właściwy bogu, bóstwu

botanik bɔˈtãɲik n
botanica
specjalista w zakresie botaniki

botanika bɔˈtãɲika n
botanica
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o roślinach;

botnicki adj
Bothnicus
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) związany z Botnią (krainą historyczną, obecnie podzieloną między Szwecję i Finlandię)
(geografia, geograficzny) związany z Zatoką Botnicką

botulizm bɔˈtulʲism̥ n
botulismus
(medycyna, medyczny) zatrucie wywołane przez egzotoksynę wytwarzaną przez botulinę;

bozon ˈbɔzɔ̃n n
boson
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o całkowitym spinie;

bożonarodzeniowy ˌbɔʒɔ̃narɔʣ̑ɛ̃ˈɲɔvɨ adj
natalicius
związany z Bożym Narodzeniem

boży ˈbɔʒɨ adj
divinus
związany z Bogiem

brak brak n
penuria
fakt nieistnienia czegoś

brama ˈbrãma n
porta
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ufortyfikowany wjazd lub wejście do twierdzy lub miasta

bransoletka ˌbrãw̃sɔˈlɛtka n
armilla
ozdoba w formie opaski, noszona na nadgarstku lub (rzadziej) na nodze;

brat brat n
frater
potomek płci męskiej (w stosunku do rodzeństwa); syn tego samego ojca; syn tej samej matki;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik, mnich

brat cioteczny ˈbratʲ ʨ̑ɔˈtɛʧ̑nɨ n
matruelis
syn ciotki

brat mniejszy n
frater minor
członek Zakonu Braci Mniejszych

brat stryjeczny ˈbrat strɨˈjɛʧ̑nɨ n
patruelis
syn stryja

bratanek braˈtãnɛk n
fratris filius
syn brata

bratanica ˌbratãˈɲiʦ̑a n
fratris filia
córka brata

braterski braˈtɛrsʲci adj
frāternus
odnoszący się do brata, braci

braterstwo braˈtɛrstfɔ n
fraternitas
pokrewieństwo między synami jednych rodziców

bratowa braˈtɔva n
frātria
żona brata

brawo ˈbravɔ interjection
euge, poeta macte macte animo
… pokazujący entuzjastyczną aprobatę

brazylijski ˌbrazɨˈlʲijsʲci adj
Brasilianus
odnoszący się do państwa Brazylia

brać braʨ̑ v
sumo
chwytać coś ręką, unosić coś

brew brɛf n
supercilium
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) pasmo krótkich włosów nad oczodołem

brewiarz n
breviarium
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga z tekstami do odmawiania Liturgii godzin;

brneński ˈbrnɛ̃j̃sʲci adj
brunensis
od Brno

broda ˈbrɔda n
barba
zarost na brodzie (1.1)
(anatomia, anatomiczny) przednia część żuchwy człowieka
(pszczelarstwo, pszczelarski) grono pszczół skupionych przed wlotem do ula, wyglądem przypominające brodę (1.2)

broda mędrcem nie czyni ˈbrɔda ˈmɛ̃ntr̥ʦ̑ɛ̃mʲ ɲɛ‿ˈʧ̑ɨ̃ɲi proverb
barba non facit philosophum
pozory mylą, pewne rzeczy widziane u ludzi z zewnątrz potrafią być złudne

brodaty brɔˈdatɨ adj
barbatus
mający zarost na dolnej części twarzy

brodawczak brɔˈdafʧ̑ak n
papilloma
(medycyna, medyczny) nowotwór łagodny wywodzący się z nabłonka, tworzący brodawkowate i bulwiaste struktury

brodawka n
papilla
(medycyna, medyczny) prawidłowa, anatomiczna wypukłość na skórze
verruca
(medycyna, medyczny) większa, chorobowa wypukłość na skórze

brodawka sutkowa brɔˈdafka sutˈkɔva n
mamilla
(anatomia, anatomiczny) brodawka kończąca sutek;

brodziec śniady ˈbrɔʥ̑ɛʦ̑ʲ ˈɕɲadɨ n
Tringa erythropus
(ornitologia, ornitologiczny) Tringa erythropus, gatunek średniego ptaka z rodziny bekasowatych;

brodzić ˈbrɔʥ̑iʨ̑ v
vadere
chodzić po czymś grząskim

brom brɔ̃m n
bromium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Br i liczbie atomowej 35;

brona ˈbrɔ̃na n
hirpex occa
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie w postaci żelaznej kraty z kolcami, używane do spulchniania i wyrównywania zaoranej ziemi oraz przykrywania ziarna po siewie;

bronchotomia ˌbrɔ̃nxɔˈtɔ̃mʲja n
bronchotomia
(medycyna, medyczny) zabieg operacyjny polegający na przecięciu tchawicy w jej części szyjnej

bronić ˈbrɔ̃ɲiʨ̑ v
defensō
odpierać atak
defendo
stawać w obronie kogoś lub czegoś; wstawiać się za kimś; czymś, być czyimś obrońcą

bronować brɔ̃ˈnɔvaʨ̑ v
occō
(rolnictwo, rolniczy) spulchniać ziemię za pomocą brony

browar ˈbrɔvar n
bracitorium
zakład, w którym warzy się (produkuje) piwo;

broń brɔ̃ɲ n
arma telum ferrum
(wojskowość, wojskowy) narzędzie walki, służące do obrony lub ataku na wroga;

broń palna ˈbrɔ̃ɲ ˈpalna n
arma ignifera
(wojskowość, wojskowy) broń miotająca pociski energią gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego;

brud brut n
paedor
każde zanieczyszczenie osiadłe na czymś

brudny ˈbrudnɨ adj
impuratus sordidus
(potocznie, potoczny) naganny, niezgodny z normami etycznymi
sordidus impuratus
mający na swojej powierzchni zanieczyszczenia, brud

brudzić v
inquino
czynić brudnym, pokrywać brudem

brutalny bruˈtalnɨ adj
violentus
bezwzględny, nie liczący się z odczuciami innych
działający za pomocą siły, agresywny
pokazujący brutalność

bruzda n
sulcus
(anatomia, anatomiczny) podłużne zagłębienie na powierzchni organu

bryndza ˈbrɨ̃nʣ̑a n
caseus vlachiscus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) miękki, podpuszczkowy ser wyrabiany z owczego mleka;

brytyjski brɨˈtɨjsʲci adj
Britanniae
odnoszący się do Wielkiej Brytanii jako państwa

brzana ˈbʒãna n
Barbus barbus
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych;

brzeg bʒɛk n
ora acta litus
pas lądu ograniczający zbiornik wodny;

brzemię ˈbʒɛ̃mʲjɛ n
onus
(dawniej, dawny) ciężar dźwigany na plecach lub oburącz przed sobą
coś, co jest trudne do zniesienia

brzmienie ˈbʒmʲjɛ̇̃ɲɛ n
sonus
zespół cech dźwiękowych danego instrumentu, sprzętu lub głosu

brzmieć bʒmʲjɛ̇ʨ̑ v
cano
(książkowy) być słyszanym, przejawiać się jako dźwięk
(książkowy) zawierać określoną treść, myśl, wymowę, wydźwięk
(książkowy) zwykle o instrumentach muzycznych: wydawać dźwięk

brzoskwinia bʒɔsˈkfʲĩɲa n
persicum persica
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc brzoskwini (1.1)

brzoza ˈbʒɔza n
betula betulla
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny brzozowatych;

brzoza brodawkowata n
Betula aetnensis Betula alba Betula pendula
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula pendula Roth, gatunek brzozy pospolitej w Polsce i na chłodniejszych obszarach Eurazji

brzoza omszona n
Betula pubescens
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula pubescens Ehrh., gatunek mrozoodpornej brzozy rosnącej na wilgotnych glebach

brzuch bʒux n
venter alvus
(anatomia, anatomiczny) dolna część tułowia;

brzuchomówca ˌbʒuxɔ̃ˈmufʦ̑a n
ventriloquus
(książkowy) osoba potrafiąca mówić bez poruszania ustami, przez co wydaje się, że głos pochodzi od innej osoby lub przedmiotu

brzusiec ˈbʒuɕɛʦ̑ n
venter
(biologia, biologiczny) skupienie włókien mięśniowych, część kurczliwa mięśnia;

brzydki ˈbʒɨtʲci adj
turpis
moralnie naganny, niezgodny z przyjętymi normami
turpis foedus
subiektywnie pozbawiony piękna, wartości estetycznych

brzydko adv
infamiter
w sposób wulgaryzujący sferę ludzkiej płciowości

brzydota bʒɨˈdɔta n
dēfōrmitās
nieatrakcyjność, zazwyczaj fizyczna

brzytwa ˈbʒɨtfa n
novacula
ostry nóż do usuwania zarostu;

bród brut n
vadum
płytkie miejsce w wodzie, zwłaszcza w rzece, umożliwiające przeprawienie się na drugi brzeg

bróg n
faenile faenilia
(rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) zadaszenie na słomę lub zboże na czterech słupach

brąz brɔ̃w̃s n
aes
(hutnictwo, hutniczy) stop miedzi z cyną; także stopy miedzi z innymi metalami;
przedmiot (medal, rzeźba itp.) wykonany z brązu (1.1)

brązowy brɔ̃w̃ˈzɔvɨ adj
brunneus brunus
mający kolor brązu;
aereus
wykonany z brązu, zrobiony z brązu

budowa buˈdɔva n
constructio
wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu

budować buˈdɔvaʨ̑ v
aedificare
tworzyć, wznosić budynki albo inne konstrukcje

budowla buˈdɔvla n
exstructio
coś, co zostało zbudowane, skonstruowane

budynek buˈdɨ̃nɛk n
diaeta
(architektura, architektoniczny) budowla naziemna o funkcji mieszkalnej lub użytkowej

budziejowicki adj
budovicensis
związany z miastem Czeskie Budziejowice, dotyczący Czeskich Budziejowic

buk buk n
fagus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodziny bukowatych;
drewno buka (1.1)

bukowy buˈkɔvɨ adj
fagineus faginus
będący częścią buka
składający się z buka
wykonany z drewna lub innej części buka

buldog ˈbuldɔk n
Molossus
(kynologia, kynologiczny) typ psa mocnej budowy, z krótką kufą pierwotnie wykorzystywanego do walk z bykami, obecnie jako pies stróżujący lub do towarzystwa;

bunt bũnt n
sēditiō
wystąpienie przeciwko władzy lub autorytetowi np. państwa, innych ludzi

buntowniczy adj
asper
skłonny do buntu

burak ˈburak n
beta
(botanika, botaniczny) Beta L., rodzaj roślin z rodziny komosowatych;

bursztyn ˈburʃtɨ̃n n
glaesum sucinum electrum glesum
(mineralogia, mineralogiczny) kamień półszlachetny, kopalna żywica drzew;

burza ˈbuʒa n
hiemps
(meteorologia, meteorologiczny) intensywne opady deszczu lub deszczu i gradu, któremu towarzyszą wyładowania elektryczne w atmosferze (błyskawice i grzmoty);

burza piaskowa n
procella arenae procella pulveris
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko atmosferyczne polegające na gwałtownym unoszeniu przez silny wiatr olbrzymich ilości piasku;

but but n
calceus
część ubrania, noszona na stopie, chroniąca stopy;

butan ˈbutãn n
butanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwny i bezwonny gaz, jego mieszanina z propanem znana jest jako LPG;

butelka buˈtɛlka n
ampulla lagena lagoena
szklany, plastikowy, ceramiczny lub metalowy pojemnik na wodę i inne płyny w kształcie walca o zwężającym się jednym z końców

bułanek n
gauranis guaranis
(zoologia, zoologiczny) koń maści bułanej

buława buˈwava n
matia
krótka laska zakończona ozdobną gałką, będąca dawniej symbolem władzy hetmańskiej, obecnie oznaką władzy marszałkowskiej

bułgarski buwˈɡarsʲci adj
bulgaricus
związany z Bułgarią lub Bułgarami

by bɨ conjunction
ut
…używany w zdaniach podrzędnych określających, w jakim celu (po co) wykonywana jest czynność

bydło ˈbɨdwɔ n
taurus
(rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) ogólne określenie zwierząt hodowlanych wywodzących się od tura lub innych dzikich przedstawicieli rodziny krętorogich;
(zoologia, zoologiczny) w polskiej systematyce biologicznej: udomowieni potomkowie tura

byk bɨk n
taurus
(zoologia, zoologiczny) dorosły, niesterylizowany samiec bydła hodowlanego, także: bizona, żubra, jelenia itp.

bylica piołun n
Artemisia absinthium
(botanika, botaniczny) Artemisia absinthium L., szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej gatunek rośliny z rodziny astrowatych;

być bɨʨ̑ v
esse
charakteryzować się jakąś cechą
esse sum
istnieć; trwać
adesse sum
znajdować się w jakimś miejscu

być może
fortasse
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia

były ˈbɨwɨ adj
anterior
taki, który był i przestał istnieć lub przestał pełnić jakąś funkcję, występować w jakiejś roli

bób bup n
faba
(botanika, botaniczny) Vicia faba, roślina o mięsistych strąkach i jadalnych nasionach;
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona tej rośliny (1.1) wykorzystywane w sztuce kulinarnej

bóbr bupr̥ n
castor fiber beber
(zoologia, zoologiczny) ziemnowodny gryzoń z rodziny Castoridae, o charakterystycznym ogonie;

bóg buk bɔˈgɔvʲɛ n
deus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń politeistycznych: istota potężniejsza od człowieka, mająca wpływ na jego los, zwykle także pogodę, zjawiska wywoływane przez Ziemię (wulkany, trzęsienia ziemi itp.);

ból bul n
dolor
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie fizyczne;
(psychologia, psychologiczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie psychiczne

bóstwo ˈbustfɔ n
deitas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (mitologia, mitologiczny) nadludzka istota z wierzeń lub mitów

bąk bɔ̃ŋk n
tabānus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Tabanus, jedna z muchówek;
butio
(ornitologia, ornitologiczny) Botaurus, duży ptak wodny wydający buczenie;

bęben ˈbɛ̃mbɛ̃n n
tympanum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny uderzany za pomocą specjalnych pałeczek;

błaganie bwaˈɡãɲɛ n
invocatio
usilna prośba

błagać ˈbwaɡaʨ̑ v
comprecari deprecari exorare implorare obsecrare orare
żarliwie, usilnie prosić

błazen ˈbwazɛ̃n n
balatrō
(historia, historyczny, historycznie) zawodowy nadworny żartowniś i prześmiewca zabawiający króla;

błogosławieństwo ˌbwɔɡɔswaˈvʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
benedictiō
(podniośle) życzenie pomyślności, przychylności losu
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd, gest powierzenia kogoś, czegoś boskiej opiece
sprzyjanie, przychylność, pomyślność

błogosławiony n
beatus
(kościelny) ktoś zmarły uznany przez kościół lub społeczność za godnego kultu;

błogosławić v
benedīcō
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) udzielać błogosławieństwa

błona ˈbwɔ̃na n
membrāna
(biologia, biologiczny) cienka, zwykle elastyczna tkanka, spełniająca różne funkcje w organizmach żywych

błona bębenkowa ˈbwɔ̃na ˌbɛ̃mbɛ̃ŋˈkɔva n
membrana tympani
(anatomia, anatomiczny) błona oddzielająca przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego;

błona śluzowa ˈbwɔ̃na ɕluˈzɔva n
mucosa
(anatomia, anatomiczny) unaczyniona wyściółka narządów wewnętrznych;

błotnisty bwɔtʲˈɲistɨ adj
lutulentus
pokryty błotem, pełen błota

błoto ˈbwɔtɔ n
lutum
mieszanina ziemi i wody;

błyskawica ˌbwɨskaˈvʲiʦ̑a n
fulgur
zjawisko świetlne w postaci silnego błysku, towarzyszące piorunowi

błąd bwɔ̃nt n
vitium
działanie, które przynosi złe skutki
error
niezgodność z zasadami, założeniami

błędne koło ˈbwɛ̃ndnɛ ˈkɔwɔ n
circulus in definiendo circulus vitiosus idem per idem
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na użyciu pojęcia definiowanego w jego własnej definicji;
circulus vitiosus circulus in demonstrando
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na wyprowadzeniu wniosku z przesłanki, a następnie uzasadnieniu jej za pomocą tego wniosku;

błędnie ˈbwɛ̃ndʲɲɛ adv
perperam
w sposób błędny

cal ʦ̑al n
uncia
pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka, około 2,54 cm;

camera obscura n
camera obscura
(optyka, optyczny) prosty przyrząd optyczny pozwalający uzyskać obraz rzeczywisty, pierwowzór aparatu fotograficznego;

car ʦ̑ar n
czar
(historia, historyczny, historycznie) cesarz Rosji, władca Bułgarii lub średniowiecznej Serbii (w domyśle: Rosji);

całka ˈʦ̑awka n
integrale
(matematyka, matematyczny) wspólna nazwa wielu powiązanych pojęć rachunku całkowego;

całkiem ˈʦ̑awʲcɛ̃m adv
omnino plane
w sposób całkowity, zupełny, pełny

całkowicie ˌʦ̑awkɔˈvʲiʨ̑ɛ adv
admodum omnino
w sposób całkowity, pełny, bez reszty

całować ʦ̑aˈwɔvaʨ̑ v
basiare osculari
dawać komuś pocałunek; dotykać ustami kogoś, rzadziej czegoś

całość ˈʦ̑awɔɕʨ̑ n
totus
wszystkie elementy czegoś tworzące razem jakąś samodzielną jednostkę

całun n
brandeum
(kościelny) tkanina, rodzaj zasłony służącej do okrywania zwłok, trumny lub katafalku;

cały ˈʦ̑awɨ adj
omnis totus
zupełny, zawierający wszystkie elementy w czasie i przestrzeni

cały i zdrowy ˈʦ̑awɨ i‿ˈzdrɔvɨ adj
incolumis
o osobie taki, który jest zdrowy, nie jest zraniony, kontuzjowany, chory

cebula ʦ̑ɛˈbula n
caepa cepa caepa
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) cebula jadalna, Allium cepa L., roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach;
cepa caepa
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna z rośliny (1.1)

cecha ˈʦ̑ɛxa n
genus
parametr opisujący coś lub kogoś, mogący odróżniać to od innych przedmiotów lub osób

cedr ʦ̑ɛtr̥ n
cedrus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cedrus, rodzaj drzew z rodziny sosnowatych;
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1)

cefuroksym n
cefuroximum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk będący półsyntetyczną cefalosporyną II generacji, który posiada szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego

ceglany ʦ̑ɛɡˈlãnɨ adj
latericius
wykonany z cegły

cegła ˈʦ̑ɛɡwa n
later
(budownictwo) ceramiczny element budowlany w kształcie prostopadłościanu;

cel ʦ̑ɛl n
scopus
to, co chce się zniszczyć lub trafić za pomocą broni

cel uświęca środki ˈʦ̑ɛl uɕˈfʲjɛ̃nʦ̑a ˈɕrɔtʲci proverb
exitus acta probat
można stosować wszystkie metody, żeby tylko osiągnąć cel

celownik ʦ̑ɛˈlɔvʲɲik n
dativus
(gramatyka) trzeci przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: komu? czemu?;

celownikowy adj
datīvus
(gramatyka) związany z celownikiem, dotyczący celownika

celtycki ʦ̑ɛlˈtɨʦ̑ʲci adj
Celtus
(historia, historyczny, historycznie) związany z Celtami i ich kulturą

cement ˈʦ̑ɛ̃mɛ̃nt n
caementum
hydrauliczne spoiwo otrzymywane z surowców mineralnych (margiel lub wapień i glina)

cena ˈʦ̑ɛ̃na n
pretium
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) kwota, jaką trzeba zapłacić, aby kupić dany towar

cenić ˈʦ̑ɛ̃ɲiʨ̑ v
dīligō
uznawać walory kogoś/czegoś

cenotaf ʦ̑ɛ̃ˈnɔtaf n
cenotaphium
(książkowy) (architektura, architektoniczny) symboliczny grób, niezawierający ciała, stawiany w przypadku nieznalezienia ciała lub w celu upamiętnienia bohaterstwa zmarłego, często w miejscu jego śmierci;

centaur ˈʦ̑ɛ̃ntawr n
centaurus hippocentaurus
(mitologia grecka) stworzenie mityczne, pół mężczyzna, pół koń;

centralny ʦ̑ɛ̃nˈtralnɨ adj
medius
znajdujący się w centrum, w środku; skierowany do środka

centrum ˈʦ̑ɛ̃ntrũm n
centrum
środkowa część czegoś

centurion ʦ̑ɛ̃nˈturʲjɔ̃n n
centurio
(starożytność) (wojskowość, wojskowy) niższy oficer, dowódca centurii;

centymetr ʦ̑ɛ̃nˈtɨ̃mɛtr̥ n
centimetrum
miara długości; jedna setna metra;

cenzura ʦ̑ɛ̃w̃ˈzura n
censura
kontrola publicznego przekazywania informacji, ograniczająca wolność publicznego wyrażania myśli i przekonań;

cep ʦ̑ɛp n
flagellum
(historia, historyczny, historycznie) (rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze do ręcznego młócenia zboża, składające się z dwóch kijów: dłuższego trzonka (zwanego dzierżakiem lub cepiskiem) i krótszego bijaka połączonych ze sobą rzemienną gązwą;

cer ʦ̑ɛr n
cerium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ce i liczbie atomowej 58;

ceramika ʦ̑ɛˈrãmʲika n
fictilia
(potocznie, potoczny) ogół produktów ceramicznych – artystycznych, użytkowych lub technicznych
dziedzina sztuki, rzemiosła i przemysłu; sztuka wyrabiania przedmiotów z wypalonej gliny;

cesarski ʦ̑ɛˈsarsʲci adj
dominicus
dotyczący cesarza; dotyczący cesarstwa

cesarz ˈʦ̑ɛsaʃ n
imperator
najwyższy stopień monarchiczny;

cetyryzyna ˌʦ̑ɛtɨrɨˈzɨ̃na n
cetirizinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwhistaminowy, antagonista receptora H1, używany do leczenia alergii;

cewka moczowa ˈʦ̑ɛfka mɔˈʧ̑ɔva n
urethra
(anatomia, anatomiczny) zakończenie układu moczowego, przez które na zewnątrz wyprowadzany jest mocz;

cez ʦ̑ɛs n
caesium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cs i liczbie atomowej 55;

chaber bławatek n
Centaurea cyanus
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea cyanus L., gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych;

chaber piękny ˈxabɛr ˈpʲjɛ̃ŋknɨ n
Centaurea pulcherrima
(botanika, botaniczny) gatunek byliny z rodziny astrowatych, pochodzący z Azji Mniejszej

chalcedoński adj
chalcedonense chalcedonensis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do Chalcedonu, związany z Chalcedonem

chan xãn n
chanis
(historia, historyczny, historycznie) głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Wschodu

chaos ˈxaɔs n
chaos
nieporządek, bezład

chaotyczny ˌxaɔˈtɨʧ̑nɨ adj
fortuītus
będący w stanie chaosu, odznaczający się chaotycznością, nieuporządkowany, niezorganizowany

charakter xaˈraktɛr n
character
(psychologia, psychologiczny) zespół cech psychicznych danej osoby

charakterystyczny ˌxaraktɛrɨˈstɨʧ̑nɨ adj
specialis
typowy, właściwy dla pewnej osoby, rzeczy lub pewnego zjawiska

charakterystyka ˌxaraktɛˈrɨstɨka n
characteristica
opis cech właściwych komuś lub czemuś, zbiór cech charakteryzujących kogoś

chata ˈxata n
tugurium
drewniany budynek mieszkalny na wsi lub w górach
prosty, prymitywny budynek stawiany przez ludy pierwotne

chcieć xʲʨ̑ɛ̇ʨ̑ modal
malo volo
odczuwać chęć zrobienia czegoś

chciwość ˈxʲʨ̑ivɔɕʨ̑ n
avaritia
silne, zwykle nieuzasadnione pragnienie posiadania czegoś

chciwy ˈxʲʨ̑ivɨ adj
avidus cupidus
taki, który odznacza się chciwością

chemia ˈxɛ̃mʲja n
chemica chemia
nauka zajmująca się badaniem substancji pod względem ich budowy i ich wzajemnym wpływem;

chemiczny xɛ̃ˈmʲiʧ̑nɨ adj
chemicus
związany z chemią

chemik ˈxɛ̃mʲik n
chemicus
specjalista w zakresie chemii, osoba zajmująca się chemią

chicagowski adj
Chicagiensis
odnoszący się do Chicago, związany z Chicago

chinina xʲĩˈɲĩna n
chininum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny o gorzkim smaku, znajdujący się w korze drzewa chinowego rosnącego w Ameryce Południowej;

chirurg ˈxʲirurk n
chirurgus
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się operacjami i zabiegami

chirurgia xʲiˈrurʲɟja n
chirurgia
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się leczeniem operacyjnym;

chitozan n
chitosani hydrochloridum
(biochemia, biochemiczny) substancja organiczna będąca naturalnym polimerem, polisacharyd, pochodna chityny;

chiński ˈxʲĩj̃sʲci n
Sinensis
język urzędowy w Chinach;

chleb xlɛp n
panis pane
pieczywo z mąki, wody i drożdży;

chlebak ˈxlɛbak n
pānārium
średniej wielkości pojemnik, w którym przechowuje się pieczywo;

chlew xlɛf n
hara
pomieszczenie lub wydzielone miejsce przeznaczone dla świń;

chlor xlɔr n
chlorium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cl i liczbie atomowej 17;

chlorek sodu ˈxlɔrɛk ˈsɔdu n
natrii chloridum
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, sól kwasu chlorowodorowego i sodu, bezbarwna substancja krystaliczna, główny składnik soli kuchennej;

chlormetyna ˌxlɔrmɛˈtɨ̃na n
chlormethinum
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) (wojskowość, wojskowy) toksyczny związek organiczny, parzący bojowy środek trujący z grupy iperytów azotowych, pierwszy lek przeciwnowotworowy stosowany od lat 40. XX wieku, obecnie praktycznie nieużywany w medycynie;

chmiel xmʲjɛl n
humulus
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju (1.1)
Humulus
(botanika, botaniczny) Humulus L., rodzaj roślin pnących z rodziny konopiowatych;

chmura ˈxmura n
nubes nebula aer nimbus nubis nubs
(meteorologia, meteorologiczny) krople wody lub kryształki lodu zawieszone w atmosferze;

chochla ˈxɔxla n
trua
duża łyżka służąca do nakładania posiłków, najczęściej zupy;

chociaż ˈxɔʨ̑aʃ conjunction
tamenetsī
robić coś pomimo jakiegoś niekorzystnego faktu lub nie robić mimo sprzyjającego

chodzić ˈxɔʥ̑iʨ̑ v
gradior vado ambulo
poruszać się za pomocą nóg

choinka xɔˈ<sup>j</sup>ĩnka n
arbor natalicia
choinka (1.1) lub przypominający ją sztuczny przedmiot przyozdabiany w okresie świąt Bożego Narodzenia;

cholesterol ˌxɔlɛˈstɛrɔl n
cholestērolum
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek chemiczny z grupy steroli, znajdujący się w każdej komórce zwierzęcej;

chomik ˈxɔ̃mʲik n
cricetus
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny Cricetidae;

choriambiczny adj
choriambicus
o wierszu: napisany choriambem

choroba xɔˈrɔba n
aegritudo morbus
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) odstępstwo od stanu określanego jako pełnia zdrowia organizmu;

choroba Alzheimera xɔˈrɔba ˌːlʦ̑xajˈmɛra n
morbus Alzheimer
(medycyna, medyczny) postępująca choroba układu nerwowego człowieka;

choroba Heinego-Medina n
poliomyelitis poliomyelitis anterior acuta
(medycyna, medyczny) choroba, którą powoduje wirus polio, objawiająca się często porażeniem mięśni

choroba morska xɔˈrɔba ˈmɔrska n
nausea
(medycyna, medyczny) (morski) choroba lokomocyjna wywoływana kołysaniem statku

choroba von Willebranda xɔˈrɔba ˈfɔ̃n ˌvʲilɛˈbrãnda n
morbus von Willebrandi
(medycyna, medyczny) choroba charakteryzująca się skłonnością do krwawień samoistnych lub po urazach;

chorwacki xɔrˈvaʦ̑ʲci adj
croaticus
związany z Chorwacją, dotyczący Chorwacji lub Chorwatów

chory ˈxɔrɨ adj
aeger infirmus
dotknięty chorobą

choćby ˈxɔʥ̑bɨ conjunction
etsi si tametsi ut
spójnik wzmacniający treść zdania nadrzędnego i komunikujący, że sytuacja podana w zdaniu podrzędnym nie będzie miała lub nie powinna mieć wpływu na realizację zdania nadrzędnego

choćby ˈxɔʥ̑bɨ particle
vel velut veluti
partykuła sugerująca, że dołączany składnik jest tylko jednym z wielu możliwych przykładów lub opcji
denique dumtaxat saltem utque
partykuła wskazująca na dolne ograniczenie jakiejś wielkości lub intensywności jakiegoś zjawiska

chrapać ˈxrapaʨ̑ v
stertere
oddychać w trakcie snu charcząc

chrom xrɔ̃m n
chromium chrōmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cr i liczbie atomowej 24;

chromosom xrɔ̃ˈmɔsɔ̃m n
chromosoma
(biochemia, biochemiczny) nośnik informacji genetycznej w komórce;

chroniczny xrɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
chronicus
(medycyna, medyczny) długotrwały

chronić ˈxrɔ̃ɲiʨ̑ v
defendo munio protego
bronić przed niebezpieczeństwem; opiekować się, pomagać, ratować

chronologia ˌxrɔ̃nɔˈlɔɟja n
chronologia
następstwo, kolejność zdarzeń

chropowaty ˌxrɔpɔˈvatɨ adj
asper scrupeus
z powierzchnią pełną drobnych wypukłości

chrypka ˈxrɨpka n
raucedo raucitas
(medycyna, medyczny) zaburzony, szorstki głos, wywołany przez nieprawidłowy przepływ powietrza przez krtań

chryzantema ˌxrɨzãnˈtɛ̃ma n
Dendranthema
(botanika, botaniczny) Dendranthema Des Moul, rodzaj roślin z rodziny astrowatych;
chrysanthemum
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

chryzolit n
chrysolithus
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z gromady krzemianów

chryzopraz xrɨˈzɔpras n
chrysoprasus
(mineralogia, mineralogiczny) zielony minerał, odmiana chalcedonu;

chrzan xʃãn n
armoracia
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku (1.2)
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) korzeń chrzanu (1.3) o silnym, gryzącym zapachu i ostrym smaku
(potocznie, potoczny) Armoracia rusticana G. Gaertn., chrzan pospolity
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z tartego chrzanu (1.4)

chrzcić v
baptīzō
(kościelny) udzielać komuś sakramentu chrztu
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (dawniej, dawny) czynić nad kimś znak inicjujący nową jakość w życiu, zrywający z przeszłością

chrzest xʃɛst n
baptismus baptismum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd przyjęcia kogoś do Kościoła, połączony z obmyciem wodą lub zanurzeniem w wodzie;

chrześcijanin ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃ɲĩn n
Christianus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca chrześcijaństwa

chrześcijański ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃j̃sʲci adj
christianus
związany z chrześcijaństwem lub chrześcijanami

chrześcijaństwo ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃j̃stfɔ n
Religio Christiana
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna wywodząca się z judaizmu, której członkowie wierzą, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym i zmartwychwstał po swojej śmierci;

chrząstka ˈxʃɔ̃w̃stka n
cartilago
(anatomia, anatomiczny) elastyczna tkanka stanowiąca część wielu narządów, np. nosa, krtani, stawów itp.;

chrzęstniakomięsak n
chondrosarcoma
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki chrzęstnej;

chudy ˈxudɨ adj
gracilis
o człowieku: wąski w pasie; bardziej, niż szczupły; taki, któremu daleko do otyłości

chuj xuj n
mentula
(wulgarnie, wulgaryzm) penis, członek
penis
(przenośnie, przenośnia) (wulgarnie, wulgaryzm) wysoce obraźliwa forma zwrotu do mężczyzny

chusteczka do nosa n
orarium sudarium
kawałek delikatnej tkaniny lub papieru służący do higieny jamy nosowej i twarzy

chwalba n
laus
(dawniej, dawny) uwielbienie, chwalenie

chwalebny xfaˈlɛbnɨ adj
laudabilis
godny pochwały

chwała ˈxfawa n
glōria
chluba
majestat

chwila ˈxfʲila n
punctum momentum
bardzo krótki czas

chyba że ˈxɨba ˈʒɛ
nisi
…wprowadza zdanie podrzędne wyrażające warunek, żeby nie nastąpiło to, o czym mowa w zdaniu nadrzędnym

chytry ˈxɨtrɨ adj
vafer
podstępny, przebiegły

chór xur n
chorus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zespół muzyczny składający się z wokalistów;
utwór napisany do wykonywania przez chór (1.1)
miejsce na scenie lub w świątyni przeznaczone dla chóru (1.1), także dla instrumentów

chłodny ˈxwɔdnɨ adj
frigidus
o relacjach międzyludzkich, o uczuciach: pozbawiony silnych, ciepłych, dobrych uczuć; zdystansowany
raczej zimny; rześki

chłopak ˈxwɔpak n
puer adulescens
dziecko płci męskiej

chłopiec ˈxwɔpʲjɛʦ̑ n
puer
młody człowiek płci męskiej

chłostać ˈxwɔstaʨ̑ v
verbero
bić rózgą, biczem (i tym podobne, i temu podobne)

chłód xwut n
frigiditas
(przenośnie, przenośnia) nieokazywanie uczuć
dość niska temperatura powietrza, umiarkowane zimno

ci ʨ̑i personalPronoun
haec hi
(celownik) lp od: ty (nieakcentowane)

ci ʨ̑i pronoun
haec hi
(mianownik) lm (rodzaj męskoosobowy) od: ten

ciasny ˈʨ̑asnɨ adj
strictus
o ubraniu: zbyt mały lub wąski

ciasto ˈʨ̑astɔ n
placenta libum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) słodki, deserowy wypiek, zwykle w formie placka;
pasta farina
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) surowy półprodukt, gęsta masa powstała z połączenia mąki z wodą, mlekiem lub innymi spożywczymi produktami;

ciało ˈʨ̑awɔ n
corpus
organizm ludzki lub zwierzęcy
zwłoki człowieka i zwierzęcia
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) materia, substancja
(matematyka, matematyczny) zbiór, którego elementy mogą być dodawane, odejmowane, mnożone i dzielone (z wyjątkiem dzielenia przez zero);

ciało niebieskie ˈʨ̑awɔ ɲɛˈbʲjɛsʲcɛ n
corpus caeleste
(astronomia, astronomiczny) obiekt będący poza Ziemią, znajdujący się w przestrzeni wszechświata;

ciało szkliste n
corpus vitreum
(anatomia, anatomiczny) przezroczysta substancja wypełniająca wnętrze gałki ocznej;

cicha woda brzegi rwie ˈʨ̑ixa ˈvɔda ˈbʒɛɟi ˈrvʲjɛ proverb
flumina tranquillissima saepe sunt altissima
osoba, która wydaje się z pozoru cicha, nieśmiała, mało towarzyska, może się okazać w rzeczywistości zupełnie inna – energiczna, zabawna, towarzyska

cichy ˈʨ̑ixɨ adj
silens
o małej głośności
spokojny

ciecierzyca ˌʨ̑ɛ̇ʨ̑ɛˈʒɨʦ̑a n
Cicer
(botanika, botaniczny) Cicer L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny bobowatych;
cicer
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ciecierzyca pospolita uprawiana ze względu na jadalne nasiona;
(spożywczy) nasiona ciecierzycy (1.1)

ciecierzyca pospolita ˌʨ̑ɛ̇ʨ̑ɛˈʒɨʦ̑a ˌpɔspɔˈlʲita n
Cicer arietinum
(botanika, botaniczny) Cicer arietinum L., gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych;

ciecz ʨ̑ɛʧ̑ n
latex
(fizyka, fizyczny) substancja o ciekłym (pośrednim między gazowym a stałym) stanie skupienia

ciekawość ʨ̑ɛˈkavɔɕʨ̑ n
curiositas
chęć poznania czegoś, doświadczenia czegoś

ciekawy ʨ̑ɛˈkavɨ adj
curiosus
taki, który się czymś interesuje, chce mieć informacje na dany temat

ciekły ˈʨ̑ɛkwɨ adj
fluens
(fizyka, fizyczny) mający właściwości cieczy

cielę ˈʨ̑ɛlɛ n
vitellus
(zootechnika, zootechniczny) młode bydła domowego;

cielęcina ˌʨ̑ɛlɛ̃ɲˈʨ̑ĩna n
vitulīna
mięso z młodej krowy (cielęcia)

ciemiernik biały n
Helleborus niger
(botanika, botaniczny) Helleborus niger, gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych;

ciemnia n
camera obscura
(fotografia) specjalne pomieszczenie do obróbki materiałów światłoczułych;

ciemnoczerwony ˌʨ̑ɛ̃mnɔʧ̑ɛrˈvɔ̃nɨ adj
rubidus
mający kolor czerwony o ciemnym odcieniu

ciemny ˈʨ̑ɛ̃mnɨ adj
creper fuscus obscurus
nieoświetlony lub słabo doświetlony

cienisty adj
obscūrus
pogrążony w cieniu; osłonięty przed światłem

cienki ˈʨ̑ɛ̃nʲci adj
tenuis
mający niewielki przekrój poprzeczny

ciepło ˈʨ̑ɛpwɔ n
calor
uczucie wywołane przez dopływ do skóry ciepła (1.1) w umiarkowanej ilości
(fizyka, fizyczny) sposób przekazywania energii chaotycznego ruchu cząsteczek;
(fizyka, fizyczny) ilość energii przekazywanej w ten sposób

ciepły ˈʨ̑ɛpwɨ adj
calidus
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) żywy
calidus caleo formus
mający temperaturę równą temperaturze pokojowej lub niewiele od niej większą

ciernisty ʨ̑ɛrʲˈɲistɨ adj
spinosus
taki, który ma wiele cierni

cierpienie ʨ̑ɛrˈpʲjɛ̇̃ɲɛ n
angor
długotrwały lub silny ból

cierpieć ˈʨ̑ɛrpʲjɛ̇ʨ̑ v
patior
odczuwać ból fizyczny lub psychiczny

cierpki ˈʨ̑ɛrpʲci adj
asper
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) sprawiający przykrość
o smaku: kwaskowaty, gorzkawo-kwaśny; sprawiający, że cierpnie język

cierpliwość ʨ̑ɛrˈplʲivɔɕʨ̑ n
patientia
zdolność spokojnego, długotrwałego znoszenia rzeczy przykrych

cierpliwy ʨ̑ɛrˈplʲivɨ adj
patiēns
niezrażający się czekaniem

cierń ʨ̑ɛrʲɲ n
acantha
ostry wyrostek na pędzie rośliny;

cieszynianka wiosenna n
Hacquetia epipactis
(systematyka) (botanika, botaniczny) Hacquetia epipactis DC., gatunek rośliny z rodziny selerowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju cieszynianka;

cieszyć ˈʨ̑ɛʃɨʨ̑ v
gaudere laetari
być radosnym, mieć radość, zadowolenie z czegoś

cieszyński ʨ̑ɛˈʃɨ̃j̃sʲci adj
Teschinensis Tessinensis
odnoszący się do Cieszyna, związany z Cieszynem

cietrzew ˈʨ̑ɛṭʃɛf n
tetrao
(ornitologia, ornitologiczny) duży, eurazjatycki ptak łowny;

cień ʨ̑ɛ̇̃ɲ n
umbra
zaciemniony obszar, który powstaje za rzeczą lub osobą, gdy jest ona oświetlana z drugiej strony;

cieśla ˈʨ̑ɛ̇ɕla n
xylocopus
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba profesjonalnie zajmująca się wykonywaniem drewnianych konstrukcji budowlanych oraz drewnianych domów

cieśnina ʨ̑ɛ̇ɕˈɲĩna n
fauces
(geografia, geograficzny) zwężenie obszaru wodnego pomiędzy dwoma akwenami (oceanami, morzami lub jeziorami)

cieśń gardzieli ˈʨ̑ɛ̇ʑɲ ɡarʲˈʥ̑ɛlʲi n
isthmus faucium
(anatomia, anatomiczny) obszar łączący jamę ustną z częścią ustną gardła;

cingulum n
cingulum
(kościelny) pas lub sznur, element stroju liturgicznego;
(wojskowość, wojskowy) skórzany pas rzymski;

ciocia ˈʨ̑ɔ̇ʨ̑a n
matertera amita
siostra matki

ciotka ˈʨ̑ɔtka n
matertera
siostra matki
amita
siostra ojca

cirrocumulus n
cirrocumulus
(meteorologia, meteorologiczny) rodzaj chmury, kłębiasto-pierzasta chmura wysokiego piętra;

cirrus n
cirrus
(meteorologia, meteorologiczny) rodzaj chury pierzastej piętra wysokiego – biała w postaci pasemek lub kłaczków, niepowodująca opadów;

cis ʦ̑is ʨ̑is n
taxus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj roślin z rodziny cisowatych;

cis japoński ˈʨ̑isʲ jaˈpɔ̃j̃sʲci n
taxus cuspidata
(botanika, botaniczny) wiecznie zielone drzewo z rodziny cisowatych

cis pospolity ˈʨ̑is ˌpɔspɔˈlʲitɨ n
taxus baccata
(botanika, botaniczny) gatunek wiecznie zielonego drzewa iglastego lub dużego krzewu z rodziny cisowatych

cisza ˈʨ̑iʃa n
silentium
brak dźwięku

citalopram n
citalopramum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (chemia, chemiczny) lek przeciwdepresyjny i przeciwlękowy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny;

ciąć ʨ̑ɔ̇̃ɲʨ̑ v
incido
dzielić na części ostrym narzędziem

ciąża ˈʨ̑ɔ̃w̃ʒa n
graviditas
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) u ssaków płci żeńskiej okres od zapłodnienia do porodu;

ciąża ektopowa n
graviditas extrauterina
(medycyna, medyczny) ciąża, w której zapłodnione jajo płodowe jest umieszczone poza jamą macicy, zazwyczaj w obrębie jajowodu;

ciężarna ʨ̑ɛ̃w̃ˈʒarna n
gravida
kobieta w ciąży

ciężarny ʨ̑ɛ̃w̃ˈʒarnɨ adj
gravidus
będący w ciąży

ciężki ˈʨ̑ɛ̃w̃ʃʲci adj
gravis
taki, który dużo waży, ma dużą masę

cmentarz ˈʦ̑mɛ̃ntaʃ n
coemeterium
obszar, gdzie celowo i niepojedynczo umieszcza się na stałe zwłoki lub prochy;

cnota ˈʦ̑nɔta n
virtus
dodatnia cecha moralna

cnotliwie adv
sanctimonaliter
na sposób cnotliwy

co ʦ̑ɔ interrogativePronoun
quid
…służący do zadawania pytań o orzeczniki

co ʦ̑ɔ pronoun
quod quid
…wprowadzający zdanie podrzędne zawężające zakres zdania nadrzędnego który, jaki, jak

co wolno wojewodzie, to nie tobie, smrodzie ˈʦ̑ɔ ˈvɔlnɔ ˌvɔjɛˈvɔʥ̑ɛ ˈtɔ ɲɛ‿ˈtɔbʲjɛ ˈsm̥rɔʥ̑ɛ proverb
quod licet Iovi, non licet bovi
osoba o wyższej pozycji/statusie/wieku może pozwolić sobie na rzeczy, które młodszym nie uchodzą czy są dla nich zabronione

codziennie ʦ̑ɔˈʥ̑ɛ̇̃ɲːɛ adv
cotidie cotidiano
w każdym dniu, co dzień

codzienny ʦ̑ɔˈʥ̑ɛ̃nːɨ adj
cōtīdiānus
powtarzający się z pewną regularnością każdego dnia

cokolwiek ʦ̑ɔˈkɔlvʲjɛk pronoun
quidquid
wszystko jedno co; obojętnie który

coś ʦ̑ɔɕ indefinitePronoun
aliquid aliquod
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie chce określić

coś jest na wodzie pisane ˈʦ̑ɔɕ ˈjɛst na‿ˈvɔʥ̑ɛ pʲiˈsãnɛ idiom
in aqua scribis
coś jest niepewne, nie można na to liczyć

crescendo krɛˈʃɛ̃ndɔ n
crēscēns
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) stopniowe wzmacnianie siły dźwięku

cud ʦ̑ut n
miraculum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezwykły akt działania siły nadprzyrodzonej;

cudowność ʦ̑uˈdɔvnɔɕʨ̑ n
mirificentia
cecha tego, co cudowne, wspaniałe, niezwykłe, piękne itp.

cudzołożnica ˌʦ̑uʣ̑ɔwɔʒʲˈɲiʦ̑a n
moecha
(przestarzałe, przestarzały) kobieta dopuszczająca się cudzołóstwa

cudzołożyć ˌʦ̑uʣ̑ɔˈwɔʒɨʨ̑ v
fornicor
dopuszczać się lub dopuścić się zdrady małżeńskiej; zdradzać lub zdradzić męża, żonę

cukier ˈʦ̑ucɛr n
saccharum
(spożywczy) krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych;

cukier trzcinowy n
saccharum
(spożywczy) cukier spożywczy wyprodukowany z trzciny cukrowej (cukrowca lekarskiego);

cukierek ʦ̑uˈcɛrɛk n
bellāria
(spożywczy) drobny wyrób o słodkim smaku, pakowany zwykle w papierki, sporządzany z cukru i dodatków smakowych;

cukiernik ʦ̑uˈcɛrʲɲik n
crustulārius
(zawód, zawodowy, zawodowo) rzemieślnik zajmujący się wytwarzaniem ciast i słodyczy

cumulonimbus n
cumulonimbus
(meteorologia, meteorologiczny) wypiętrzona, kłębiasta chmura deszczowa niosąca burzę;

cyfra ˈʦ̑ɨfra n
nota numeri
(potocznie, potoczny) znak pisarski symbolizujący cyfrę (1.1) systemu dziesiętnego: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9

cygaro ʦ̑ɨˈɡarɔ n
sigarum
suche, zawinięte w rulon liście tytoniu, przeznaczone do palenia

cykada ʦ̑ɨˈkada n
cicada
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lyristes plebejus, tropikalny owad wydający głośne dźwięki;

cyklofosfamid ˌʦ̑ɨklɔfɔˈsfãmʲit n
cyclophosphamidum
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, pochodna iperytu azotowego, lek alkilujący stosowany w leczeniu nowotworów;

cykoria ʦ̑ɨˈkɔrʲja n
Cichorium
(botanika, botaniczny) Cichorium L., rodzaj roślin zielnych z rodziny astrowatych
cichorium
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

cylindryczny ˌʦ̑ɨlʲĩnˈdrɨʧ̑nɨ adj
cylindratus
taki, który ma kształt cylindra

cymbał n
cymbalum
(dawniej, dawny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dzwon zegarowy

cyna ˈʦ̑ɨ̃na n
stannum
(chemia, chemiczny) szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn;

cynamon ʦ̑ɨ̃ˈnãmɔ̃n n
cinnamum
suszona kora cynamonowca, używana jako przyprawa;

cynamonowiec kamforowy n
Cinnamomum camphora
(botanika, botaniczny) Cinnamomum camphora, gatunek drzewa należący do rodziny wawrzynowatych;

cynia ˈʦ̑ɨ̃ɲja n
zinnia
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju (1.1), m.in. uprawiana dla ozdobnych kwiatów
Zinnia
(botanika, botaniczny) Zinnia L., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;

cynk ʦ̑ɨ̃ŋk n
zincum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zn i liczbie atomowej 30;

cyprofloksacyna ˌʦ̑ɨprɔflɔksaˈʦ̑ɨ̃na n
ciprofloxacinum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, pochodna kwasu nalidyksowego;

cyprys ˈʦ̑ɨprɨs n
cupressus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cupressus L., rodzaj drzew iglastych z rodziny cyprysowatych;

cyraneczka ˌʦ̑ɨrãˈnɛʧ̑ka n
anas crecca
(ornitologia, ornitologiczny) Anas crecca, gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych;

cyrk ʦ̑ɨrk n
circus
miejsce, w którym pokazuje się występy akrobatyczne;

cyrkiel ˈʦ̑ɨrʲcɛl n
circinus
przyrząd składający się z dwóch ramion, służący do rysowania okręgów;

cyrkon ˈʦ̑ɨrkɔ̃n n
zirconium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zr i liczbie atomowej 40;

cyrograf n
chirographum
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) średniowieczny, odręcznie sporządzony dokument związany z działalnością prywatno-prawną;

cysalpiński adj
cisalpinus
położony na południe od Alp

cysterna ʦ̑ɨˈstɛrna n
lacus
(technologia, technika, techniczny) zamknięty zbiornik do magazynowania wody
duży pojemnik do magazynowania wody

cysterski adj
cisterciensis
związany z cystersami, dotyczący cystersów

cytadela ˌʦ̑ɨtaˈdɛla n
arx
(wojskowość, wojskowy) w starszych fortyfikacjach: samodzielna twierdza dominująca nad miastem lub prowincją;

cytologia ˌʦ̑ɨtɔˈlɔɟja n
cytologia
(biologia, biologiczny) nauka o komórce

cytologiczny adj
cytologicus
(biologia, biologiczny) związany z cytologią, dotyczący cytologii

cytoplazma n
cytoplasma
(biologia, biologiczny) półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet;

cytra ˈʦ̑ɨtra n
cithara
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy o płaskim pudle;

cytryna ʦ̑ɨˈtrɨ̃na n
citreus
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) kwaśny owoc o żółtej skórce

cytryńcowate ˌʦ̑ɨtrɨ̃j̃nʦ̑ɔˈvatɛ n
Schisandraceae
(botanika, botaniczny) rodzina roślin okrytonasiennych;

cywilizacja ˌʦ̑ɨvʲilʲiˈzaʦ̑ʲja n
civilisatio
poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego;

czapla ˈʧ̑apla n
ardea
(ornitologia, ornitologiczny) Ardeidae, duży ptak brodzący;

czara n
ciborium
owalne płytkie naczynie służące do picia win i miodów

czarna dziura ˈʧ̑arna ˈʥ̑ura n
gurges ater
(astronomia, astronomiczny) obiekt astronomiczny, który tak silnie oddziałuje grawitacyjnie na swoje otoczenie, że nawet światło nie może uciec z jego otoczenia;

czarna magia ˈʧ̑arna ˈmaɟja n
magia malefica
(ezoteryka) magia wykorzystująca siły zła, mająca na celu uzyskanie złoczynnego skutku;

czarna porzeczka ˈʧ̑arna pɔˈʒɛʧ̑ka n
ribes nigrum
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) gatunek porzeczki, krzewu należącego do rodziny agrestowatych;

czarna śmierć n
atra mors mors nigra
(medycyna, medyczny) (historia, historyczny, historycznie) określenie epidemii panującej w m.in. czternastowiecznej Europie, utożsamianej z dżumą;

czarnogłówka zwyczajna n
Poecile montanus
(ornitologia, ornitologiczny) Poecile montanus, gatunek małego ptaka z rodziny sikor;

czarnoskóry ˌʧ̑arnɔˈskurɨ adj
ater furvus fuscus
mający ciemny kolor skóry

czarnotek arabski n
Onychognathus tristramii
(ornitologia, ornitologiczny) Onychognathus tristramii, gatunek ptaka z rodziny szpakowatych występujący od Egiptu po zachodni Półwysep Arabski;

czarnowron ʧ̑arˈnɔvrɔ̃n n
Corvus corone
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek średniego ptaka z rodziny krukowatych;

czarny ˈʧ̑arnɨ adj
ater niger
(fizyka, fizyczny) pochłaniający padające całe promieniowanie
niger
(szachy, pojęcie szachowe) należący do czarnych (2.1)
nielegalny
niger ater cacabatus caccabatus furvus fuscus
mający najciemniejszy możliwy kolor

czarny bez ˈʧ̑arnɨ ˈbɛs n
ebulum ebulus
(botanika, botaniczny) Sambucus nigra, krzew lub niewielkie drzewo o kremowych lub różowawych kwiatach tworzących baldachogrona i ciemnofioletowych owocach wykorzystywanych na przetwory;

czarny charakter ˈʧ̑arnɨ xaˈraktɛr idiom
carnifex
postać złego, negatywnego bohatera w filmie lub sztuce teatralnej

czarodziejka n
lamia
(fantasy) kobieta potrafiąca czarować, rzucać czary
(przenośnie, przenośnia) kobieta piękna, oczarowująca, uwodzicielska

czarodziejski adj
magicus
związany z czarowaniem lub czarodziejem

czarownica ˌʧ̑arɔvʲˈɲiʦ̑a n
malefica
w wierzeniach ludowych: kobieta umiejąca czarować, rzucać czary, zaklęcia

czary ˈʧ̑arɨ n
artes magae
magiczne obrzędy

czas ʧ̑as n
tempus
wymiar używany do określania kolejności zdarzeń;
chwila, moment, pora
(gramatyka) sposób odmiany czasownika, polegający na rozróżnianiu chwili wykonania czynności względem momentu wypowiedzi

czas przeszły ˈʧ̑as ˈpʃɛʃwɨ n
praeteritum
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa wcześniejszą czynność lub wcześniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;

czas przyszły ˈʧ̑as ˈpʃɨʃwɨ n
futūrum
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa późniejszą czynność lub późniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;

czas teraźniejszy ˈʧ̑as ˌtɛraˈʑɲɛ̇jʃɨ n
praesens
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa wykonywaną czynność lub stan istniejący w momencie mówienia lub pisania o nich;

czas wolny n
otium
wolne od zajęć, pracy

czasownik ʧ̑aˈsɔvʲɲik n
verbum
(gramatyka) część mowy opisująca czynności lub stany

czasownik nieprzechodni ʧ̑aˈsɔvʲɲic ˌɲɛpʃɛˈxɔdʲɲi n
verbum intransitivum
(gramatyka) czasownik, który nie ma formy strony biernej

czasownik ułomny n
verbum defectivum
(gramatyka) czasownik, który nie tworzy pewnych form gramatycznych;

czasowy ʧ̑aˈsɔvɨ adj
temporālis
trwający przez krótki czas

czaszka ˈʧ̑aʃka n
cranium calva
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu chroniąca mózg, znajdująca się w głowie

czciciel ˈʧ̑ʲʨ̑iʨ̑ɛl n
cultor
człowiek, który oddaje cześć komuś lub czemuś

czcić ʧ̑ʲʨ̑iʨ̑ v
adoro
oddawać cześć

czekać ˈʧ̑ɛkaʨ̑ v
opperior expecto exspecto
zatrzymywać się, pozostawać w jakimś miejscu, aż coś się wydarzy

czekolada ˌʧ̑ɛkɔˈlada n
cacaotica
(spożywczy) (cukiernictwo) półprodukt cukierniczy sporządzany z kakao, cukru i tłuszczu;

czepiec ˈʧ̑ɛpʲjɛʦ̑ n
reticulum
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) jeden z żołądków przeżuwaczy;
mitra
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) rodzaj kobiecego nakrycia głowy;

czeremcha zwyczajna n
Padus avium Prunus padus
(botanika, botaniczny) Padus avium Mill., gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych;

czerniak n
melanoma melanoma malignum
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki barwnikowej;

czerwiec ˈʧ̑ɛrvʲjɛʦ̑ n
Iunius
szósty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

czerwień ˈʧ̑ɛrvʲjɛ̇̃ɲ n
ruber
kolor czerwony

czerwonawy ˌʧ̑ɛrvɔ̃ˈnavɨ adj
minius
w kolorze podobnym do czerwonego

czerwonobrzuchy adj
rubriventris
taki, który ma czerwony brzuch

czerwony ʧ̑ɛrˈvɔ̃nɨ adj
ruber
(potocznie, potoczny) (pogardliwie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) [[komunistyczny, lewicowy]]
ruber rufus
mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy;

czerń ʧ̑ɛrʲɲ n
niger
czarny kolor
czarny strój/ubiór

czesać ˈʧ̑ɛsaʨ̑ v
comere
(fryzyjski) układać, wygładzać (włosy, sierść itp.) za pomocą grzebienia lub szczotki

czeski ˈʧ̑ɛsʲci adj
czechicus cechicus
związany z Czechami (Republiką Czeską), charakterystyczny dla Czech lub Czechów
bohemicus
związany z Czechami (krainą historyczną), charakterystyczny dla Czech lub Czechów

cześć ʧ̑ɛɕʨ̑ interjection
salve ave
(potocznie, potoczny) pozdrowienie, przywitanie stosowane wobec kolegów, bliższych znajomych

cześć ʧ̑ɛɕʨ̑ n
honor
poważanie

czkawka ˈʧ̑kafka n
singultus
(fizjologia, fizjologiczny) rytmicznie powtarzające się skurcze przepony objawiające się charakterystycznym odgłosem wydawanym przez zamknięcie głośni i strun głosowych przy wdechu;

czopek ˈʧ̑ɔpɛk n
suppositorium
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lekarstwo do przyjmowania doodbytniczo, rzadziej dopochwowo lub docewkowo;

czosnek ˈʧ̑ɔsnɛk n
Allium
(botanika, botaniczny) Allium L., rodzaj roślin z podrodziny czosnkowych obejmujący około siedmiuset gatunków;
allium
(botanika, botaniczny) roślina lub rośliny z rodzaju (1.1)
(spożywczy) jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego

czosnek niedźwiedzi n
Allium ursinum
(systematyka) (botanika, botaniczny) Allium ursinum L., gatunek rośliny z podrodziny czosnkowych, z rodziny amarylkowatych;

czołg ʧ̑ɔwk n
autocurrus armatus
(wojskowość, wojskowy) pojazd bojowy poruszający się na gąsienicach, wyposażony w armatę i pancerz;

czoło ˈʧ̑ɔwɔ n
frons
(anatomia, anatomiczny) część głowy nad brwiami i pomiędzy skrońmi

czterdzieści ʧ̑tɛrʲˈʥ̑ɛ̇ɕʨ̑i cardinalNumeral
quadraginta
liczba naturalna następna po 39 i poprzedzająca 41;

czubajka kania n
Macrolepiota procera
(mikologia, mikologiczny) Macrolepiota procera Singer, gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych;

czubatka europejska n
Lophophanes cristatus Parus cristatus
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Lophophanes cristatus, gatunek sikorki wyróżniający się charakterystycznym czubkiem z piór na głowie;

czubek ˈʧ̑ubɛk n
cuspis
szpiczaste, ostre zakończenie czegoś

czujność ˈʧ̑ujnɔɕʨ̑ n
vigilantia
zwracanie uwagi na to, co dzieje się w najbliższym otoczeniu; wrażliwość na niebezpieczeństwo

czuć ʧ̑uʨ̑ v
sentire
odbierać wrażenia psychiczne lub odbierać wrażenia za pomocą zmysłów
odbierać wrażenia za pomocą zmysłu dotyku

czwartek ˈʧ̑fartɛk n
dies jovis dies Iovis
czwarty dzień tygodnia

czworonóg ʧ̑fɔˈrɔ̃nuk n
quadrupēs
zwierzę czworonożne

czy ʧ̑ɨ conjunction
aut vel
łączy równorzędne, ale wykluczające się wyrażenia
utrum... an...
łączy zdanie podrzędne o charakterze pytajnym ze zdaniem nadrzędnym

czy ʧ̑ɨ particle
-ne an num
słowo rozpoczynające pytanie, na które pytający spodziewa się odpowiedzi „tak” lub „nie”

czyj ʧ̑ɨj pronoun
cuius
używany do rozpoczynania pytania zależnego, które określa właściciela czegoś, posiadacza cechy w swoim dopełnieniu
używany do zadawania pytań o właściciela czegoś, posiadacza jakiejś cechy

czyjś ʧ̑ɨjɕ indefinitePronoun
aliquis aliud
należący do kogoś, kto nie jest istotny w wypowiedzi

czyn ʧ̑ɨ̃n n
āctus
działanie, postępek, akt;

czynić ˈʧ̑ɨ̃ɲiʨ̑ v
ago facio
robić coś, wykonywać

czynność ˈʧ̑ɨ̃nːɔɕʨ̑ n
actio
wykonywanie, robienie czegoś

czyrak n
furunculus
(medycyna, medyczny) ropne zapalenie skóry w okolicy mieszka włosowego;

czysty ˈʧ̑ɨstɨ adj
mundus
pozbawiony brudu

czytanie ʧ̑ɨˈtãɲɛ n
lectiō
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odczytywanie fragmentów Pisma Świętego podczas mszy świętej i Liturgii godzin
fragment tekstu odczytywany jako (1.4)
zapoznawanie się z treścią tego, co zostało napisane

czytać ˈʧ̑ɨtaʨ̑ v
legere
przebiegać wzrokiem lub dotykiem tekst w postaci liter lub ideogramów oraz znaków pisarskich i rozumieć treść przezeń przekazywaną

czytelnik ʧ̑ɨˈtɛlʲɲik n
lector
osoba, która czyta książki, gazety itp.
osoba, która korzysta z biblioteki lub czytelni

czyściec ˈʧ̑ɨɕʨ̑ɛʦ̑ n
purgatorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w niektórych wyznaniach: stan lub miejsce, gdzie po śmierci niektóre dusze odbywają pokutę przed wejściem do nieba;

czyścić ˈʧ̑ɨɕʨ̑iʨ̑ v
purgare
usuwać brud, zanieczyszczenia

czółno n
navicula
płaskodenna łódź, dłubaniem lub wypalaniem uzyskana z jednego pnia drzewa, napędzana wiosłami a z rzadka także drągami

cząber ˈʧ̑ɔ̃mbɛr n
cunila
(botanika, botaniczny) Satureja, rodzaj aromatycznych roślin rocznych i wieloletnich o bladoliliowych lub białawych kwiatach i lancetowatych liściach; używanych jako przyprawa i do wyrobu leków;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z cząbru ogrodowego

cząsteczka ʧ̑ɔ̃w̃ˈstɛʧ̑ka n
molecula
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu;

cząstka ˈʧ̑ɔ̃w̃stka n
particula
(fizyka, fizyczny) fragment materii niewidoczny dla oka;

często ˈʧ̑ɛ̃w̃stɔ adv
saepe
(zobacz) częsty

częstochowski ˌʧ̑ɛ̃w̃stɔˈxɔfsʲci adj
Cestochoviensis
związany z Częstochową, dotyczący Częstochowy

częstoskurcz ʧ̑ɛ̃w̃ˈstɔskurʧ̑ n
tachycardia
(medycyna, medyczny) znaczne przyśpieszenie czynności rytmu serca

częsty ˈʧ̑ɛ̃w̃stɨ adj
frequens
odbywający się lub zdarzający się wiele razy, z krótkimi przerwami pomiędzy kolejnymi wydarzeniami

częściowo ʧ̑ɛ̃w̃ɕˈʨ̑ɔvɔ adv
partim
w jakiejś części, nie w całości

część ʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ n
pars
fragment jakiejś całości

część mowy ˈʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ ˈmɔvɨ n
pars orationis
(gramatyka) kategoria gramatyczna, grupująca wyrazy ze względu na ich sposób odmiany, funkcje w zdaniu lub znaczenie;

członek ˈʧ̑wɔ̃nɛk n
membrum
osoba przynależąca do jakiejś organizacji czy stowarzyszenia
sodalis
część ciała człowieka lub rzadziej zwierząt;
(anatomia, anatomiczny) penis;

człowiek ˈʧ̑wɔvʲjɛk n
homo humanus
Homo sapiens, istota o najwyższym stopniu świadomości zamieszkująca Ziemię;
homo
ktoś, jakaś osoba

człowiek człowiekowi wilkiem ˈʧ̑wɔvʲjɛk ˌʧ̑wɔvʲjɛˈkɔvʲi ˈvʲilʲcɛ̃m proverb
homo homini lupus est
ludzie nie są sobie życzliwi

człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi ˈʧ̑wɔvʲjɛk ˈsṭʃɛla ˈpãn‿buk ˈːulɛ ˈnɔɕi proverb
homo proponit, sed Deus disponit
zamierzenia, plany nie zawsze udaje się zrealizować

córka ˈʦ̑urka n
filia nata
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodziców)

cętka ˈʦ̑ɛ̃ntka n
macula
mała plamka na tle o jednolitej barwie

cło ʦ̑wɔ n
illātiō
opłata pobierana przez państwo na granicy przy imporcie pewnych towarów;

dabigatran n
dabigatranum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwkrzepliwy stosowany doustnie; odwracalny, bezpośredni inhibitor trombiny

dach dax n
tectum
górna część budynku, pojazdu itp., pokrycie osłaniające wnętrze przed deszczem, słońcem itp.;

dachówka daˈxufka n
tegula
(budownictwo) ceramiczna (niekiedy kamienna lub betonowa) płytka stosowana do pokrywania dachów;

dadaizm daˈda<sup>j</sup>ism̥ n
dada
(sztuka) awangardowy kierunek literacko-artystyczny z lat 1916-1924;

daktyl ˈdaktɨl n
dactylus palmula
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) (cukiernictwo) owoc daktylowca

daleko daˈlɛkɔ adv
longē
w znacznej odległości

dalmatyka n
dalmatica
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna diakonów;

dalmatyński ˌdalmaˈtɨ̃j̃sʲci adj
dalmaticus
związany z Dalmacją, dotyczący Dalmacji lub jej mieszkańców

danie ˈdãɲɛ n
ferculum
pojedyncza potrawa składająca się na posiłek

daremny daˈrɛ̃mnɨ adj
vanus
niedający żadnych wyników

darlingtonia kalifornijska n
Darlingtonia californica
(botanika, botaniczny) Darlingtonia californica, gatunek rośliny z rodziny kapturnicowatych;

darmsztadt ˈdarm̥ʃtat n
darmstadtium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ds i liczbie atomowej 110;

darwinizm n
Darvinismus
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) stworzona przez Darwina teoria ewolucji, która wyjaśnia powstawanie gatunków doborem naturalnym i walką o byt

darń darʲɲ n
caespes
zwarty splot trawy, czasem wraz z innymi roślinami, silnie związany z wierzchnią warstwą gleby; pocięta na płaty używana jest jako umocnienie skarp, nasypów, mogił;

data ˈdata n
dies
umowne oznaczenie dnia, miesiąca i roku, kalendarzowy termin jakiegoś zdarzenia;

datek n
stips
pewna kwota przeznaczana na cele publiczne lub dobroczynne

datura daˈtura n
datura
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) bieluń (rodzaj)
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju (1.1)

dawca ˈdafʦ̑a n
dator
ten, który daje

dawka ˈdafka n
dosis
(medycyna, medyczny) (chemia, chemiczny) pewna ilość substancji chemicznej lub promieniowania przekazywana do organizmu;

dawny ˈdavnɨ adj
anciens pristinus vetus
mający miejsce dłuższy czas temu; pochodzący z odległych lat; sięgający dalekiej przeszłości

dać daʨ̑ v
do
wręczyć, ofiarować coś (także przenośnie) komuś

de facto dɛ‿ˈfaktɔ adv
de facto
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) tak, jak jest rzeczywiście, zgodnie ze stanem faktycznym

de iure adv
de iure
formalnie, zgodnie z prawem

decorum dɛˈkɔrũm n
decorum
(literacko) antyczna zasada właściwego zharmonizowania poszczególnych elementów dzieła literackiego, doboru formy do treści

decymetr n
decimetrum
(metrologia, metrologiczny) jednostka długości równa dziesiątej części metra;

decyzja dɛˈʦ̑ɨzʲja n
decisio
postanowienie, zamiar, rezolucja; rozstrzygnięcie

defenestracja ˌdɛfɛ̃nɛˈstraʦ̑ʲja n
defenestratio
wyrzucenie kogoś lub czegoś przez okno;

definicja ˌdɛfʲĩˈɲiʦ̑ʲja n
definitio
wyjaśnienie znaczenia wyrazu, pojęcia lub całego wyrażenia;

deflacja dɛˈflaʦ̑ʲja n
deflatio
(ekonomia, ekonomiczny) zjawisko obniżenia ogólnego poziomu cen z powodu zmniejszonego dopływu pieniądza do gospodarki

defloracja n
defloratio
(medycyna, medyczny) przerwanie błony dziewiczej

dekanat dɛˈkãnat n
decanatus
(kościelny) jednostka organizacyjna Kościoła katolickiego, obejmująca kilka do kilkunastu parafii z dziekanem na czele;

deklamować ˌdɛklãˈmɔvaʨ̑ v
declamare
z ekspresją wygłaszać utwór literacki

dekret ˈdɛkrɛt n
decretum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny mający moc ustawy, wydany przez organ władzy wykonawczej;

dekspantenol ˌdɛkspãnˈtɛ̃nɔl n
Dexpanthenolum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) analog alkoholowy będący witaminą kwasu pantotenowego, regenerujący skórę

delfin ˈdɛlfʲĩn n
delphinus delphin
(zoologia, zoologiczny) ssak morski z rzędu waleni;
Delphinus
(historia, historyczny, historycznie) tytuł następcy tronu francuskiego;

delikatny ˌdɛlʲiˈkatnɨ adj
tener
charakteryzujący się delikatnością, subtelnością, kruchością

delikt ˈdɛlʲikt n
delictum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wykroczenie przeciw prawu

demiurg ˈdɛ̃mʲjurk n
demiurgus
(filozofia, filozoficzny) idealna siła stwórcza, której dziełem jest rzeczywistość
(historia, historyczny, historycznie) w państwach doryckich starożytnej Grecji wysoki tytuł urzędniczy
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji urzędnik wysokiego szczebla
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) człowiek obdarzony niesamowitym talentem twórczym

demografia ˌdɛ̃mɔˈɡrafʲja n
demographia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka zajmująca się jakościowym i ilościowym badaniem stanów, struktur, ruchów i rozwoju ludności w określonych warunkach historycznych;

demokracja ˌdɛ̃mɔˈkraʦ̑ʲja n
democratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli, przy respektowaniu praw mniejszości;

demonstracja ˌdɛ̃mɔ̃w̃ˈstraʦ̑ʲja n
demonstratio
czynność pokazywania czegoś

dentysta dɛ̃nˈtɨsta n
medicus dentarius
(zobacz) stomatolog;

deponować v
colloco
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przekazywać komuś pieniądze lub przedmioty na przechowanie

deportować ˌdɛpɔrˈtɔvaʨ̑ v
deporto
zsyłać, wywozić z rozkazu władz poza granice państwa lub miejscowości

depresja dɛˈprɛsʲja n
depressio
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) chorobliwe przygnębienie i zahamowanie czynności psychicznych;

dereń ˈdɛrɛ̃ɲ n
Cornus
(botanika, botaniczny) Cornus L., rodzaj roślin z rodziny dereniowatych;
cornus
(botanika, botaniczny) ozdobny lub uprawny krzew albo drzewo z rodzaju (1.1), często o jadalnych owocach

dermatolog ˌdɛrmaˈtɔlɔk n
dermatologista
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznaniem, profilaktyką oraz leczeniem chorób, objawiających się na skórze, paznokciach i włosach

deser ˈdɛsɛr n
bellaria
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) danie, najczęściej słodkie, serwowane po daniu głównym

deska ˈdɛska n
tabula
podłużny, płaski sprzęt, np. sportowy, domowy, kuchenny
płaski kawałek drewna;

deskorolka ˌdɛskɔˈrɔlka n
tabula subrotata
(sport, sportowy) deska na kółkach, służąca do rekreacji oraz sportu;

despekt n
despectus
(przestarzałe, przestarzały) postępek uchybiający komu

despota dɛsˈpɔta n
tyrannus
(historia, historyczny, historycznie) tytuł dworski w Cesarstwie Bizantyjskim, nadawany honorowo synom lub zięciom cesarzy;
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) władca absolutny, mający nieograniczoną władzę

despotyzm dɛsˈpɔtɨsm̥ n
despotismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) bezwzględna i nieograniczona władza, opierająca się na terrorze oraz nieprzestrzeganiu praw i wolności obywatelskich

destrukcyjny ˌdɛstrukˈʦ̑ɨjnɨ adj
destructivus exitiosus calamitosus damnosus exitiabilis exitialis
posiadający własność niszczenia czegoś lub burzenia jego struktury

deszcz dɛʃʧ̑ n
pluvia imber
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny, krople wody powstające w chmurach i spadające na ziemię;
pluvia
(przenośnie, przenośnia) duża ilość czegoś, co spada lub pojawia się niespodziewanie

deszczowy dɛʃˈʧ̑ɔvɨ adj
imbridus
związany z deszczem, odnoszący się do deszczu

detektyw dɛˈtɛktɨf n
inquīsītor
człowiek zajmujący się dochodzeniem, śledzeniem, rozwiązywaniem spraw o charakterze kryminalnym jako funkcjonariusz policji lub jako pracownik jakiejś firmy prowadzącej śledztwa

dezaprobata ˌdɛzaprɔˈbata n
improbātiō
negatywny stosunek do czegoś, negatywna ocena

dezerter n
desertor
(wojskowość, wojskowy) mężczyzna dokonujący dezercji – ucieczki z wojska

diabeł ˈdʲjabɛw n
diabolus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) upadły anioł, kuszący do grzechu;

diabeł tasmański n
Sarcophilus harrisii
(zoologia, zoologiczny) Sarcophilus harrisii, gatunek torbacza z rodziny niełazowatych;

diadem ˈdʲjadɛ̃m n
diadema
złota lub srebrna opaska na głowę, zakładana przez królów, książęta i duchownych jako oznaka ich władzy;

diagnoza dʲjaˈɡnɔza n
diagnosis
(medycyna, medyczny) rozpoznanie choroby

diakon n
diaconus
(kościelny) duchowny z najniższym stopniem świeceń prezbiteratu;

dialog ˈdʲjalɔk n
dialogus
rozmowa dwóch osób

diament ˈdʲjãmɛ̃nt n
adamas
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał, przezroczysta odmiana węgla występująca w przyrodzie;

diecezja dʲjɛˈʦ̑ɛzʲja n
dioecesis episcopatus
(historia, historyczny, historycznie) jednostka administracyjna w starożytnym Rzymie;
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez biskupa;

dieta ˈdʲjɛta n
diaeta
(medycyna, medyczny) sposób odżywiania się

dihydralazyna ˌdʲixɨdralaˈzɨ̃na n
dihydralazinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający obwodowe naczynia tętnicze, będący pochodną hydrazynoftalazyny

dinozaur dʲĩˈnɔzawr n
dinosaurus
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) wymarły gad naczelny z grupy archozaurów, która zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie;

dioda ˈdʲjɔda n
diodus
(elektronika, elektroniczny) element elektroniczny wykazujący różny opór w zależności od kierunku przepływu prądu;

dionizje n
Dionysia
antyczny obrzęd ku czci Dionizosa

dionizyjski adj
Dionysiacus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z kultem Dionizosa

dla dla preposition
pro ob
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności

dlaczego dlaˈʧ̑ɛɡɔ interrogativePronoun
cur
…używany w zdaniach, w których pytający pyta o przyczynę lub cel jakiejś czynności

dlaczego dlaˈʧ̑ɛɡɔ pronoun
cur
…używany w zdaniach podrzędnych określających przyczynę lub cel czynności

dmuchać ˈdmuxaʨ̑ v
flo
wypuszczać powietrze z ust

dno dnɔ n
fundus
dolna powierzchnia wgłębienia w skorupie ziemskiej, np. koryta rzeki lub wąwozu

do dɔ preposition
ad
…określający końcowy punkt w przestrzeni

do greckich kalend dɔ‿ˈɡrɛʦ̑ʲcix ˈkalɛ̃nt adv
ad Kalendas Graecas
(przenośnie, przenośnia) (przestarzałe, przestarzały) do bliżej nieokreślonego terminu w przyszłości

do góry adv
sursum
w kierunku pionowym do ziemi, ponad powierzchnię

do góry nogami dɔ‿ˈɡurɨ nɔˈɡãmʲi adv
inversus
dnem, spodnią częścią w kierunku góry, obrócony o 180 stopni w osi równoległej do podstawy

do widzenia ˌdɔ‿vʲiˈʣ̑ɛ̃ɲa interjection
vale ave
uprzejmy zwrot używany do pożegnania się z kimś

dobranoc dɔˈbrãnɔʦ̑ interjection
bonam noctem
pożegnanie używane wieczorem, kiedy chcemy komuś życzyć dobrej, spokojnej nocy

dobroczynność n
caritas beneficentia benignitas
działalność polegająca na bezinteresownym niesieniu pomocy potrzebującym

dobry ˈdɔbrɨ adj
bonus
miły, uczynny, usłużny, szlachetny
korzystny
o nastroju wesoły, radosny
o zdrowiu, zmysłach zdrowy; szczególnie wyostrzony
pomyślny, udany
świetny, znakomity w swojej dziedzinie
ciekawy, interesujący, wysokiej jakości
odpowiedni, pasujący do czegoś
smaczny
grzeczny

dobry wieczór ˈdɔbrɨ ˈvʲjɛʧ̑ur interjection
bonum vesperum
uprzejme powitanie używane wieczorem

dobrze ˈdɔbʒɛ adv
bene probe recte
w należyty sposób

dobrze wychowany adj
bene mōrātus
taki, który na skutek wychowania zachowuje się grzecznie

dobór n
selectio
wybranie najodpowiedniejszych do określonego celu osób, zwierząt lub przedmiotów

dochód ˈdɔxut n
fructus
(ekonomia, ekonomiczny) suma wpływów z wszystkich źródeł lub określonego ich typu;

dodatek dɔˈdatɛk n
appendix
coś dodanego, dodatkowego

dodawanie ˌdɔdaˈvãɲɛ n
additio
(matematyka, matematyczny) działanie arytmetyczne oznaczane symbolem + (plus);
(matematyka, matematyczny) jedno z dwóch działań w pierścieniu – uogólnienie dodawania (1.1)
(rzeczownik odczasownikowy) od: dodawać

dodawać dɔˈdavaʨ̑ v
addere
(matematyka, matematyczny) wykonywać dodawanie, sumować
dawać coś uzupełniającego, podwyższającego poprzednią ilość

dodo ˈdɔdɔ n
raphus cucullatus
(ornitologia, ornitologiczny) wymarły ptak nielot z wyspy Mauritius z gatunku Raphus cucullatus;

dogmat n
dogma
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) prawda uznana za objawioną przez Kościół
twierdzenie przyjęte bezkrytycznie za pewne bez względu na brak stwierdzenia jego prawdziwości

dogodny adj
commodus
odpowiedni, właściwy, nadający się do czegoś, odpowiadający określonym potrzebom/wymaganiom

doić ˈdɔ<sup>j</sup>iʨ̑ v
mulgeō
(zootechnika, zootechniczny) pozyskiwać mleko, wyciskając je z wymion krowy, owcy

dojrzałość n
mātūritās
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: dojrzały

dojrzały dɔjˈʒawɨ adj
maturus
o żywych organizmach: taki, który osiągnął dojrzałość; taki, który jest w pełni swego rozwoju
taki, który postępuje jak dorosły; działa rozsądnie, mądrze, jest odpowiedzialny

dojrzewanie ˌdɔjʒɛˈvãɲɛ n
adolescentia
okres życia między dzieciństwem a dorosłością;

dokonany ˌdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
perfectum
(gramatyka) opisujący czynność, która się zakończyła

doktrynalny adj
doctrinale
dotyczący doktryny

dokuczliwy ˌdɔkuʧ̑ˈlʲivɨ adj
ater atrox niger spinosus
przykry do znoszenia, trudny do wytrzymania, dotkliwy

dokument dɔˈkũmɛ̃nt n
documentum
materiał w postaci papierowej potwierdzający coś;

dokąd ˈdɔkɔ̃nt pronoun
quō
… pytajny, służący do pytania o miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch
… względny, służący do łączenia zdania głównego z podrzędnym, gdy zdanie podrzędne określa miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch

dokładnie dɔˈkwadʲɲɛ adv
ad unguem
w sposób dokładny, precyzyjny, staranny; z dbałością o szczegóły

dolewać dɔˈlɛvaʨ̑ v
affundo
lejąc coś, uzupełniać, dodawać

dolina dɔˈlʲĩna n
vallis valles
(geografia, geograficzny) wklęsła, wydłużona forma terenu, znajdująca się poniżej poziomu otaczającego terenu;

dom dɔ̃m ˈdɔmɨ n
domus casa
(architektura, architektoniczny) (urbanistyka, urbanistyczny) oddzielny budynek mieszkalny
gens
(heraldyka, heraldyczny) ród, rodzina, dynastia
domus
(urzędowy) placówka społeczna, usługowa lub handlowa
domus aedes
pomieszczenie lub miejsce które kojarzymy z domem rodzinnym lub z ogniskiem domowym

dom publiczny ˈdɔ̃m puˈblʲiʧ̑nɨ n
lupanar
dom, w którym jest uprawiana prostytucja;

domagać się dɔ̃ˈmaɡaʨ̑‿ɕɛ v
postulo
wymagać, potrzebować, żądać, chcieć coś dla siebie

dominikanin ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãɲĩn n
dominicanus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek katolickiego zakonu męskiego, założonego przez św. Dominika;

domowy dɔ̃ˈmɔvɨ adj
domesticus
związany z domem, dotyczący domu

doniczka dɔ̃ˈɲiʧ̑ka n
tēsta
(ogrodnictwo, ogrodniczy) naczynie, przeważnie z terakoty, zazwyczaj z otworem w denku służące do hodowania roślin ozdobnych;

donikąd dɔ̃ˈɲikɔ̃nt adv
nequo
do żadnego określonego miejsca

dopełniacz dɔˈpɛwʲɲaʧ̑ n
genitivus genetivus
(gramatyka) drugi przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? czego?;

dopełnienie ˌdɔpɛwʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
obiectus
(gramatyka) część zdania oznaczająca przedmiot wykonywanej czynności;

dopóki dɔˈpuci conjunction
dum
jeśli zdanie podrzędne jest twierdzące, informuje, że sytuacja opisana w zdaniu nadrzędnym trwa tak długo, jak długo prawdziwe jest zdanie podrzędne

dopływ ˈdɔpwɨf n
fecit tributarias
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka, która uchodzi do innej rzeki lub jeziora

doradca n
consiliarius
osoba udzielająca porad

dorastać v
adolescō
stawać się dorosłym; zbliżać się do pełnoletniości

dorosłość n
adulta aetas
cecha tego, co dorosłe

dorosły dɔˈrɔswɨ adj
adultus
o człowieku lub zwierzęciu: będący w wieku, w którym przeciętny organizm ma zdolność rozrodu, lub starszym

dorosły dɔˈrɔswɨ n
adultus
dorosła (1.1) osoba

doskonale ˌdɔskɔ̃ˈnalɛ adv
ad unguem
w pełni, całkowicie, absolutnie, perfekcyjnie
świetnie, w doskonały sposób

doskonałość ˌdɔskɔ̃ˈnawɔɕʨ̑ n
perfectio summum
szczyt, zupełność, brak jakiejkolwiek wady, niedostatku lub możliwości ulepszenia;
praeclaritas
wyborność, świetność, wybitność, bezbłędność, brak możliwości bycia jeszcze lepszym

dostawać dɔˈstavaʨ̑ v
consequor impetro assequor
stawać się (bez własnego aktywnego udziału) posiadaczem czegoś, co wcześniej miał ktoś inny

dostęp ˈdɔstɛ̃mp n
aditus
możliwość dotarcia do jakiegoś miejsca, zasobu lub osoby

dostępny dɔˈstɛ̃mpnɨ adj
ascendibilis
(o miejscu) taki, do którego można dojść lub dotrzeć

doszczętnie dɔˈʃʧ̑ɛ̃ntʲɲɛ adv
funditus
o niszczeniu czegoś: całkowicie, kompletnie

dosłownie dɔˈswɔvʲɲɛ adv
verbatim
w sposób ścisły; dokładnie tak, jak znaczą słowa

dotyczyć dɔˈtɨʧ̑ɨʨ̑ v
refero
mieć z czymś związek, odnosić się do czegoś

dotykać dɔˈtɨkaʨ̑ v
contingere
(przenośnie, przenośnia) poruszać jakieś zagadnienie w rozmowie
zbliżać się do czegoś do momentu zetknięcia, kontaktu fizycznego

dowiedzieć się dɔˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑‿ɕɛ v
comperiō
uzyskać nową informację

dowód ˈdɔvut n
argūmentum
(matematyka, matematyczny) skończony ciąg zdań wykazujący prawdziwość twierdzenia;
przedmiot, okoliczność wykazujące coś (dowodzące czegoś)

dowódca dɔˈvutʦ̑a n
ductor dux
osoba kierująca grupą wojskowych;

dołek ˈdɔwɛk n
fossa
nieznaczne wgłębienie w ciele człowieka

doświadczenie ˌdɔɕfʲjaṭˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
experientia
ogół zdobytych wiadomości i umiejętności

drabina draˈbʲĩna n
scāla
drewniana lub metalowa konstrukcja z dwóch pionowych belek połączonych poziomymi szczeblami ułatwiająca wchodzenie na niewielkie wysokości, zazwyczaj do kilku metrów;

drapieżnie adv
rapaciter
zachowując się w sposób napastliwy, agresywny

drapieżnik draˈpʲjɛʒʲɲik n
praedator
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar

drewniak ˈdrɛvʲɲak n
sculpōnea
but (zwykle klapek) z drewna lub na grubej drewnianej podeszwie

drewniany drɛvʲˈɲãnɨ adj
ligneus ligneolus
wykonany z drewna

drewno ˈdrɛvnɔ n
lignum
materiał uzyskiwany z gałęzi i pni drzew używany w budownictwie, stolarstwie, bednarstwie itp. do wytwarzania różnych przedmiotów oraz jako opał;
kawałek drewna (1.2)
(rzeczownik) zbiorowy kawałki drewna (1.2)

drink drʲĩŋk n
potio
(spożywczy) napój złożony z kilku wymieszanych ze sobą alkoholi, alkoholu z sokiem, wodą itp.

drobne ˈdrɔbnɛ n
mutatio
(potocznie, potoczny) pieniądze o niewielkim nominale, monety

drobny ˈdrɔbnɨ adj
parvus paulus
taki, którego budowa jest delikatna, słabo rozwinięta; taki, który ma niewielkie rozmiary, objętość

droga ˈdrɔɡa n
via iter
każdy wytyczony lub przyjęty pas terenu przeznaczony do ruchu pojazdów i ludzi, także zwierząt;
iter
podróżowanie

droga krzyżowa ˈdrɔɡa kʃɨˈʒɔva n
Via Crucis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: rodzaj nabożeństwa wielkopostnego;

drogi ˈdrɔɟi adj
carus dilectus
bliski uczuciowo
carus pretiosus
posiadający wysoką cenę

drohiczyński adj
Drohiczinensis
odnoszący się do Drohiczyna, związany z Drohiczynem

dromader drɔ̃ˈmadɛr n
dromas
(zoologia, zoologiczny) wielbłąd jednogarbny;

dront dodo n
Raphus cucullatus
(ornitologia, ornitologiczny) Raphus cucullatus Linnaeus, wymarły gatunek dużego ptaka z rodziny gołębiowatych;

drozd drɔst n
turdus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, owadożerny ptak śpiewający posiadający różnorodne upierzenie;

drozd śpiewak n
Turdus philomelos
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus philomelos, gatunek ptaka z rodziny drozdowatych;

drożdże ˈdrɔʒʤ̑ɛ n
fermentum
(cukiernictwo) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa z drożdży (1.1) wykorzystywana m.in. w piekarnictwie, piwowarstwie i gorzelnictwie
(mikologia, mikologiczny) Saccharomyces, rodzaj jednokomórkowych grzybów, które bez tlenu, na podłożu zawierającym cukier, wywołują fermentację alkoholową;

druga wojna światowa ˈdruɡa ˈvɔjna ɕfʲjaˈtɔva pn
Bellum Orbis Terrarum II
(historia, historyczny, historycznie) konflikt zbrojny w latach 1939-1945;

druid ˈdru<sup>j</sup>it n
druias
(historia, historyczny, historycznie) starożytny kapłan celtycki;

drukować druˈkɔvaʨ̑ v
imprimō
dawać coś do druku, publikować
robić odbitki na prasie drukarskiej albo drukarce

drwal drval n
lignarius
człowiek pracujący w leśnictwie, który ścina drzewa;

drwalnia ˈdrvalʲɲa n
lignarium
(budownictwo) pomieszczenie do rąbania i przechowywania drewna (obecnie najczęściej na opał)

drwina ˈdrvʲĩna n
dicterium
wyśmianie w sposób dotkliwy czyichś poglądów, zachowań lub obyczajów, z reguły mające na celu pogardzenie kimś i wywyższenie się ponad niego

drzemka ˈḍʒɛ̃mka n
intervigilium
krótki sen, przespanie się

drzemlik ˈḍʒɛ̃mlʲik n
epileus
(ornitologia, ornitologiczny) Falco columbarius, gatunek sokoła, występujący w północnych częściach Eurazji i Ameryki Północnej;

drzewo ˈḍʒɛvɔ n
arbor
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) wieloletnia roślina składająca się z pnia i korony;
(informatyka, informatyczny) struktura danych reprezentująca (1.2);
(matematyka, matematyczny) graf acykliczny i spójny, przypominający wyglądem odwrócone do góry nogami drzewo (1.1);

drzewo genealogiczne ˈḍʒɛvɔ ˌɡɛ̃nɛalɔˈɟiʧ̑nɛ n
arbor familiaris
graf przedstawiający koligacje rodzinne

drzwi ḍʒvʲi n
ianua ostium porta
ruchome zakrycie otworu w ścianie umożliwiającego przejście; sam taki otwór

drżeć drʒɛʨ̑ v
tremō
trząść się, drgać, dygotać

dubn dupn̥ n
dubnium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Db i liczbie atomowej 105;

duch dux n
spiritus
niematerialna postać, często obdarzona nienaturalną siłą lub zdolnościami;

duchowny duˈxɔvnɨ n
sacerdos
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba sprawująca posługę duchową, religijną

duchowość duˈxɔvɔɕʨ̑ n
spiritalitas
to, co duchowe, co odnosi się do życia wewnętrznego człowieka

duchowy duˈxɔvɨ adj
spiritualis
odnoszący się do sfery ducha i duchowości

dudek ˈdudɛk n
upupa
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, średni ptak wędrowny o upierzeniu w kolorach pomarańczowym, czarnym i białym, z czubem na głowie;

dudy ˈdudɨ n
utriculus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ludowy instrument muzyczny z grupy aerofonów stroikowych;

dukat ˈdukat n
ducatus
(historia, historyczny, historycznie) złota moneta używana w Europie od XIII do XIX w.;

dulka ˈdulka n
scalmus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) element łodzi wioślarskiej w postaci ruchomego pierścienia metalowego lub widełek, przymocowanych do burty łodzi, służący do utrzymywania wiosła w odpowiedniej pozycji;

duma ˈdũma n
superbia
(przenośnie, przenośnia) coś lub ktoś będący powodem czyjejś dumy (1.1)
poczucie osobistej godności
zbyt wysokie mniemanie o sobie

dumny ˈdũmnɨ adj
asper
wyniosły, pyszny, o wygórowanym mniemaniu

dunajski dũˈnajsʲci adj
danubialis
związany z rzeką Dunaj

dupa ˈdupa n
culus podex
(wulgarnie, wulgaryzm) pośladki lub odbyt

dupek ˈdupɛk n
culus
(grubiański, grubiańsko) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba lekceważona i pogardzana z racji swej niezaradności, głupoty i naiwności

durszlak ˈdurʃlak n
cōlum
dziurkowana miska do odcedzania

dusić ˈduɕiʨ̑ v
offōcō
podrażniać drogi oddechowe
tamować oddychanie, zaciskając gardło lub usta i nos
suffōcō
ginąć z braku powietrza

dusza ˈduʃa n
anima animus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niematerialny byt opuszczający człowieka (w niektórych religiach także zwierzę) w chwili śmierci;

dusznica bolesna n
angina pectoris
(medycyna, medyczny) zmiany chorobowe w naczyniach wieńcowych i niedokrwienie mięśnia sercowego, powodujące bóle zamostkowe i uczucie duszności

duszność n
dyspnoea angor asthma oppressio respiratoria
(medycyna, medyczny) subiektywne poczucie ograniczenia oddechu;

duński ˈdũj̃sʲci adj
Danicus
odnoszący się do Danii lub Duńczyków

dużo ˈduʒɔ indefiniteCardinalNumeral
multi
w wielkiej ilości

duży ˈduʒɨ adj
altus
mający znaczne nasycenie domyślnej cechy, wysoki
magnus
mający znaczne, wielkie rozmiary

dwoinka zapalenia płuc dvɔˈ<sup>j</sup>ĩnka ˌzapaˈlɛ̃ɲa ˈpwuʦ̑ n
streptococcus pneumoniae
(medycyna, medyczny) bakteria będąca jedną z przyczyn zachorowań na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie płuc;

dwugłowy dvuˈɡwɔvɨ adj
biceps
mający dwie głowy

dwujęzyczny ˌdvujɛ̃w̃ˈzɨʧ̑nɨ adj
bilinguis
o człowieku: mówiący w dwóch językach
napisany w dwóch językach
zamieszkany przez ludność, która posługuje się dwoma językami

dwukrotnie dvuˈkrɔtʲɲɛ adv
bis
dwa razy

dwunastnica ˌdvũnaˈstʲɲiʦ̑a n
duodenum
(anatomia, anatomiczny) początkowy odcinek jelita cienkiego;

dwutlenek n
dioxydatus
(chemia, chemiczny) związek chemiczny złożony z jednego atomu danego pierwiastka połączonego z dwoma atomami tlenu

dwutlenek węgla dvuˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
carbonii dioxidum dioxidum carbonis dioxydum carbonis
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny, bezwonny i niepalny gaz, produkt spalania i oddychania, wykorzystywany przez rośliny w procesie fotosyntezy;

dwór dvur n
aula
siedziba władcy

dydaktyczny ˌdɨdakˈtɨʧ̑nɨ adj
didascalicum
związany z dydaktyką

dyftong ˈdɨftɔ̃ŋk n
diphthongus
(językoznawstwo, językoznawczy) dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i półsamogłoski; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie dwóch samogłosek;

dygestia n
digestio
(dawniej, dawny) trawienie

dykcja ˈdɨkʦ̑ʲja n
dictio
sposób wymawiania wyrazów i zdań

dyktator dɨkˈtatɔr n
dictator
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przywódca kraju, który sprawuje władzę w sposób autorytarny, pozaprawny i zwykle brutalny
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik nadzwyczajny w republice rzymskiej, któremu przyznawano czasową władzę absolutną dla zapobieżenia kryzysowi;

dyktatura n
dictatura
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób;

dylemat n
dilemma
(logika, logiczny) wnioskowanie, gdzie oprócz dwóch zdań warunkowych trzecią przesłanką jest zdanie alternatywne
sytuacja wymagająca trudnego wyboru

dym dɨ̃m n
fumus
produkty spalania zawieszone w powietrzu

dymić ˈdɨ̃mʲiʨ̑ v
fumare
wydzielać dym

dynia ˈdɨ̃ɲa n
cucurbita
(botanika, botaniczny) Cucurbita, roślina z rodziny dyniowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) duży, najczęściej żółty lub pomarańczowy owoc dyni (1.1)

dyplom ˈdɨplɔ̃m n
diploma
dokument stwierdzający czyjś tytuł naukowy bądź zawodowy

dyplomacja n
diplomatia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sposób prowadzenia polityki międzynarodowej środkami pokojowymi

dyscyplina ˌdɨsʦ̑ɨˈplʲĩna n
disciplina
dział nauki, techniki itp.
rodzaj uprawianego sportu
rygorystyczne zasady postępowania

dysfagia n
dysphagia
(medycyna, medyczny) zaburzenie połykania;

dysfonia dɨsˈfɔ̃ɲja n
dysphonia
(medycyna, medyczny) zaburzenie głosu

dysk dɨsk n
discus
(sport, sportowy) przyrząd sportowy do rzucania na odległość w kształcie płaskiego, cienkiego koła;

dyskryminacja ˌdɨskrɨ̃mʲĩˈnaʦ̑ʲja n
separatio
ograniczanie przywilejów, praw, a nawet prześladowanie części społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym

dyskusja dɨsˈkusʲja n
colloquium
jeden ze sposobów wymiany poglądów praktykowany przez dwoje lub więcej osób zainteresowanych danym tematem lub zjawiskiem;

dysproz ˈdɨsprɔs n
dysprosium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Dy i liczbie atomowej 66;

dywagacja ˌdɨvaˈɡaʦ̑ʲja n
divagatio
rozwlekłe rozważanie nie na temat

dywan ˈdɨvãn n
tapes tapete
gruba, wzorzysta tkanina, przeznaczona do przykrycia podłogi;

dyzenteria n
dysenteria
(medycyna, medyczny) ostra choroba zakaźna jelit, (zobacz) czerwonka

dzban ʣ̑bãn n
urceus
naczynie użytkowe lub dekoracyjne zwykle zwężone u góry, często z jednym uchem;

dzbanecznik n
Nepenthes
(botanika, botaniczny) Nepenthes L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik Attenborougha n
Nepenthes attenboroughii
(botanika, botaniczny) Nepenthes attenboroughii, gatunek rośliny z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik białobrzegi n
Nepenthes albomarginata
(botanika, botaniczny) Nepenthes albomarginata, gatunek rośliny z rodziny dzbanecznikowatych

dzbanecznik dwuostrogowy n
Nepenthes bicalcarata
(botanika, botaniczny) Nepenthes bicalcarata, gatunek rośliny owadożernej z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik owłosiony n
Nepenthes villosa
(botanika, botaniczny) Nepenthes villosa, gatunek rośliny owadożernej z rodziny dzbanecznikowatych;

dzbanecznik znad jeziora Toba n
Nepenthes tobaica
(botanika, botaniczny) Nepenthes tobaica, gatunek rośliny owadożernej z rodziny dzbanecznikowatych;

dziabka n
sarculum sarculus
TemplateParserError:LuaError motyka

dziadek ˈʥ̑adɛk n
avus
ojciec ojca
ojciec matki

dział ʥ̑aw n
sectio
dziedzina, np. nauki, gospodarki itp.

działanie ʥ̑aˈwãɲɛ n
actum
zespół ruchów i czynności zmierzających do czegoś, wykonywanie czynności w określonym celu, aktywne dążenie do zmiany czegoś

działać ˈʥ̑awaʨ̑ v
gerere
aktywnie uczestniczyć, pracować

dziczyzna ʥ̑iˈʧ̑ɨzna n
caro ferinus
(spożywczy) mięso z ubitej zwierzyny łownej

dzieciobójstwo ˌʥ̑ɛ̇ʨ̑ɔˈbujstfɔ n
infanticidium
(książkowy) zabójstwo dziecka, najczęściej własnego;

dziecięcy ʥ̑ɛ̇ˈʨ̑ɛ̃nʦ̑ɨ adj
puerīlis
przeznaczony dla dziecka, należący do dziecka, właściwy dziecku

dzieciństwo ʥ̑ɛ̇ˈʨ̑ĩj̃stfɔ n
infantia
okres rozwoju w życiu człowieka poprzedzający dojrzewanie i okres młodzieńczy;

dziecko ˈʥ̑ɛʦ̑kɔ n
infans
istota ludzka w okresie wzrostu i dojrzewania, umownie do 18 roku życia;
filia filius
potomek niezależnie od wieku: syn lub córka w odniesieniu do swoich rodziców biologicznych lub przybranych;

dzielenie ʥ̑ɛˈlɛ̃ɲɛ n
divisio
(matematyka, matematyczny) działanie arytmetyczne, odwrotne do mnożenia;

dzielić ˈʥ̑ɛlʲiʨ̑ v
dividere
dokonywać podziału, wyróżniać części jednej całości

dzielna n
dividendum
(matematyka, matematyczny) liczba dzielona; pierwsza z dwóch liczb na których wykonywa się nieprzemienne działanie dzielenia, w zapisie ułamkowym odpowiada jej licznik

dzielnica ʥ̑ɛlʲˈɲiʦ̑a n
vicus
wydzielona, zwyczajowo lub administracyjnie, część dużego miasta;

dziennikarstwo ˌʥ̑ɛ̇̃ɲːiˈkarstfɔ n
diurnalismus
zajęcie dziennikarzy i dziennikarek

dzierlatka ʥ̑ɛrˈlatka n
cassīta
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny skowronków, ze szczeciniastym czubem na głowie, ubarwiony na brązowo;

dzierżawca n
locarius locatarius
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba użytkująca mienie lub prawo majątkowe oddane w dzierżawę w zamian za czynsz

dziesięciolecie ˌʥ̑ɛ̇ɕɛ̇̃ɲʨ̑ɔˈlɛʨ̑ɛ n
decennium
okres dziesięciu lat

dziewanna ʥ̑ɛˈvãnːa n
verbascum
(botanika, botaniczny) Verbascum liczący około 360 gatunków rodzaj roślin z rodziny trędownikowatych;

dziewczyna ʥ̑ɛfˈʧ̑ɨ̃na n
puella
młoda, niezamężna kobieta
partnerka, nieformalna narzeczona

dziewczynka ʥ̑ɛfˈʧ̑ɨ̃nka n
puella
dziecko płci żeńskiej

dziewczęcy ʥ̑ɛfˈʧ̑ɛ̃nʦ̑ɨ adj
puellāris
dotyczący dziewczyny, taki, jak u dziewczyny/dziewczynki

dziewica ʥ̑ɛˈvʲiʦ̑a n
virgo
osoba płci żeńskiej, która nie straciła dziewictwa; kobieta przed pierwszym stosunkiem seksualnym

dziewictwo n
virginitas
(fizjologia, fizjologiczny) stan kobiety do chwili pierwszego stosunku płciowego; bycie dziewicą

dziewierz ˈʥ̑ɛvʲjɛʃ n
levir
(staropolski)/(książkowy) brat męża; (zobacz) też dziewierz w Encyklopedii staropolskiej

dziewiętnaście ˌʥ̑ɛvʲjɛtˈnaɕʨ̑ɛ cardinalNumeral
undeviginti
liczba 19

dzieło ˈʥ̑ɛwɔ n
opus
efekt pracy twórczej

dzień ʥ̑ɛ̇̃ɲ n
dies lux
okres od świtu do zmierzchu
dies
okres pomiędzy dwiema kolejnymi północami; doba

dzień dobry ˈʥ̑ɛɲ ˈdɔbrɨ interjection
salvē
zwrot używany, kiedy chcemy życzyć dobrego dnia; uprzejme powitanie stosowane do zmierzchu

dzik ʥ̑ik n
aper
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka z rzędu parzystokopytnych;

dziki ˈʥ̑ici adj
asper
naturalny
ferus silvestris ferox
nieudomowiony, żyjący w naturalnych warunkach

dzikus ˈʥ̑ikus n
barbarus
osobnik niecywilizowany

dziobak ˈʥ̑ɔbak n
ornithorhynchus
(zoologia, zoologiczny) Ornithorhynchidae, stekowiec z rodziny dziobakowatych;

dzioboróg abisyński n
Bucorvus abyssinicus
(ornitologia, ornitologiczny) Bucorvus abyssinicus, gatunek ptaka z rodziny dzioborożców występujący w Afryce;

dzisiaj ˈʥ̑iɕäj adv
hodie
cały dzień, który jest w tej chwili, dziś

dziura ˈʥ̑ura n
apertūra
(fizyka, fizyczny) (zobacz) dziura elektronowa
foramen
otwór powstały wskutek uszkodzenia

dziwaczek n
Mirabilis
(botanika, botaniczny) Mirabilis L., rodzaj roślin zielnych z rodziny nocnicowatych;
mirabilis
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (2.1)

dziób ʥ̑up n
rostrum
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie głowy u ptaków oraz niektórych innych zwierząt służące najczęściej do chwytania pokarmów;
prora rostrum
przednia część kadłuba statku;

dziąsło ˈʥ̑ɔ̃w̃swɔ n
gingiva
(anatomia, anatomiczny) zgrubiała tkanka osłaniająca zęby;

dzięcioł ˈʥ̑ɛ̇̃ɲʨ̑ɔw n
picus picumnus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny dzięciołów, Picinae

dzięcioł trójpalczasty ˈʥ̑ɛ̇̃ɲʨ̑ɔw ˌtrujpalˈʧ̑astɨ n
Picoides tridactylus
(ornitologia, ornitologiczny) Picoides tridactylus, gatunek średniej wielkości dzięcioła gnieżdżący się w północno-wschodniej części Europy oraz w górskich lasach Europy Środkowej;

dzięcioły n
Picinae
(ornitologia, ornitologiczny) Picinae, podrodzina ptaków o silnym dziobie i długim języku, żywiący się owadami leśnymi, zaliczana do rodziny dzięciołowatych;

dziękować ʥ̑ɛ̃ŋˈkɔvaʨ̑ v
gratias agere
składać podziękowanie

dziękuję ʥ̑ɛ̃ŋˈkujɛ
gratias
…wyrażający wdzięczność

dziękuję bardzo ʥ̑ɛ̃ŋˈkujɛ ˈbarʣ̑ɔ
gratias maximas ago
…wyrażający wdzięczność

dzwon ʣ̑vɔ̃n n
campana
duży metalowy przedmiot, który uderzany wydaje dźwięk;

dzwonek ˈʣ̑vɔ̃nɛk n
tintinnabulum
urządzenie sygnalizacyjne, często elektryczne, np. przy drzwiach wejściowych, w szkole, teatrze, przy rowerze

dzwonić ˈʣ̑vɔ̃ɲiʨ̑ v
tinniō
(potocznie, potoczny) (telekomunikacja) telefonować, próbować nawiązać połączenie telefoniczne
o dzwonie, dzwonku, telefonie: wydawać dźwięk
wywoływać dźwięk za pomocą dzwonu lub dzwonka

dąb dɔ̃mp n
quercus
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodzaju (1.1)
Quercus quercus
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus L., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny bukowatych;

dąb korkowy ˈdɔ̃mp kɔrˈkɔvɨ n
suber
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus suber L., gatunek z rodzaju dębów, wiecznie zielone drzewo strefy śródziemnomorskiej, z którego kory wytwarza się korek;

dębik n
Dryas
(botanika, botaniczny) Dryas L., rodzaj roślin z rodziny różowatych (Rosaceae Juss.);
dryas
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

dłoniasty adj
palmatus
mający kształt dłoni o rozpostartych palcach

dłoń dwɔ̃ɲ n
palma
(anatomia, anatomiczny) powierzchnia ręki pozbawiona owłosienia i mająca linie papilarne;

długi ˈdwuɟi adj
longus
mający znaczny wymiar podłużny (długość)
trwający znaczny czas
(potocznie, potoczny) używany przy określaniu długości lub czasu, jw.
(żartobliwie) o człowieku: wysoki

długo ˈdwuɡɔ adv
longe
na znaczną długość
diu longe
przez, na znaczny czas

długowieczny adj
longivivax
długo żyjący lub mający długo żyć, długo trwający

długość ˈdwuɡɔɕʨ̑ n
longitudo
(fizyka, fizyczny) miara odległości między dwoma punktami liczona w linii prostej albo po krzywej;

długość geograficzna n
longitudo
jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0, a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi.

dłuto ˈdwutɔ n
caelum
(technologia, technika, techniczny) metalowe narzędzie, złożone z uchwytu i ostrza, używane m.in. do ręcznej obróbki rzeźbiarskiej, wykonywania otworów, zagłębień, rzeźbienia, przecinania i wygładzania;

dźwignia ˈʥ̑vʲiɟɲa n
vectis
(technologia, technika, techniczny) przełącznik zrealizowany za pomocą dającego się przesuwać drążka

dźwięk ʥ̑vʲjɛ̃ŋk n
sonus
fala akustyczna odbierana przez słuch człowieka;

dżdżownica ʤ̑ːɔvʲˈɲiʦ̑a n
lumbricus
(zoologia, zoologiczny) walcowaty, zbudowany z pierścieni bezkręgowiec;

dżihad ˈʤ̑ʲixat n
gihad
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) święta wojna muzułmańska

dżinn ʤ̑ʲĩn n
daemonium genius
(mitologia arabska) według pogańskich, przedislamskich wierzeń staroarabskich: istota o nadnaturalnej potędze, powstała z ognia (lecz mogąca przyjmować dowolną postać), mająca wpływ na losy ludzi

dżuma ˈʤ̑ũma n
pestis
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna, o ostrym przebiegu, wywoływana przez pałeczkę Yersinia pestis;

dżungla ˈʤ̑ũŋɡla n
silva tropica
wilgotny las tropikalny;

echo ˈɛxɔ n
echo
(akustyka, akustyczny) powtórzenie dźwięku słyszalne wskutek odbicia się go od oddalonej powierzchni;

edyl ˈɛdɨl n
aedīlis
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik w starożytnym Rzymie sprawujący nadzór nad porządkiem i bezpieczeństwem w mieście, nad pracami publicznymi i budowlanymi, zaopatrzeniem w żywność oraz organizacją igrzysk;

efektywność n
efficientia
bycie wydajnym; zdolność osiągania dobrego wyniku

efod n
ephod
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rodzaj dalmatyki noszonej przez arcykapłanów w starożytnym Izraelu;

egejski adj
Aegaeus
dotyczący Morza Egejskiego

egida ɛˈɟida n
aegis
(przenośnie, przenośnia) opieka, patronat

egipski ɛˈɟipsʲci adj
Aegyptius
odnoszący się do Egiptu, dotyczący Egiptu, pochodzący z Egiptu

egiptolog ˌɛɟipˈtɔlɔk n
Aegyptologista
specjalista w dziedzinie egiptologii

egzamin ɛɡˈzãmʲĩn n
inquisitio
(edukacja, edukacyjny) (szkolnictwo, szkolny) procedura sprawdzania wiedzy teoretycznej lub praktycznej

egzarcha n
exarchus
(historia, historyczny, historycznie) tytuł naczelnika prowincji egzarchatu;

egzarchat n
exarchatus
(historia, historyczny, historycznie) jednostka podziału administracyjnego w cesarstwie bizantyńskim znajdująca się pod zarządem egzarchy
(historia, historyczny, historycznie) urząd namiestnika w cesarstwie bizantyńskim
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obszar położony poza głównym terenem działania danego Kościoła poddany władzy kanonicznej przedstawiciela patriarchy;

egzekucja ˌɛɡzɛˈkuʦ̑ʲja n
carnificīna
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przymusowe ściąganie należności, z których zapłaceniem jakaś osoba lub instytucja zalega
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wykonanie wyroku, orzeczenia, decyzji administracyjnej lub uchwały organu kolegialnego
wykonanie wyroku śmierci

egzoksiężyc n
exoluna
(astronomia, astronomiczny) księżyc obiegający egzoplanetę itp.;

egzotyczny ˌɛɡzɔˈtɨʧ̑nɨ adj
peregrinus
(fizyka, fizyczny) o materii, cząstce: nie złożona z barionów podlegających Modelowi Standardowemu;
niezwykły, osobliwy, rzadko spotykany
o urlopie, wyjeździe, itp.: spędzany w dalekich krajach
typowy dla dalekich krajów o odmiennej kulturze i klimacie

eh ɛx interjection
eh
wykrzyknik wyrażający w zależności od kontekstu zniecierpliwienie, zniechęcenie, rozgoryczenie, niezadowolenie, obojętność, lekceważenie, żal, rozpacz, sprzeciw

einstein ˈajn͇ʃtajn n
einsteinium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Es i liczbie atomowej 99;

ejakulat n
eiaculatum ejaculatum
(fizjologia, fizjologiczny) porcja nasienia wydzielanego przez osobnika męskiego podczas wytrysku

eklektyczny ˌɛklɛkˈtɨʧ̑nɨ adj
eclecticus
będący zlepkiem kilku (często niespójnych) stylów, pojęć, poglądów

eklezjologia n
ecclesiologia
(teologia, teologiczny) teologiczna nauka o Kościele jako wspólnocie ludzi wierzących, teologia Kościoła;

ekologia ˌɛkɔˈlɔɟja n
oecologia
(biologia, biologiczny) nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody;

ekonazol ˌɛkɔ̃ˈnazɔl n
econasolum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) przeciwgrzybiczy lek, pochodna imidazolu

ekosystem ˌɛkɔˈsɨstɛ̃m n
oecosystema
fragment przyrody będący funkcjonalną całością;

ekskomunika ˌɛkskɔ̃ˈmũɲika n
anathema
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyłączenie ze wspólnoty Kościoła, najsurowsza kara w Kościele katolickim;

ekskomunikować ˌɛkskɔ̃mũɲiˈkɔvaʨ̑ v
excommunicare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nałożyć na kogoś ekskomunikę, wyłączyć ze wspólnoty Kościoła

ekspert ˈɛkspɛrt n
consultus
specjalista w danej dziedzinie, osoba o teoretycznej i praktycznej znajomości danego tematu

eksplodować ˌɛksplɔˈdɔvaʨ̑ v
explodo
z hukiem i gwałtownie rozpadać się na mniejsze kawałki

ekstrawagancja ˌɛkstravaˈɡãnʦ̑ʲja n
prōdigentia
wygląd lub zachowanie jaskrawo odmienne od powszechnego

ekstrawagancki ˌɛkstravaˈɡãnʦ̑ʲci adj
profūsus
taki, który jest przejawem ekstrawagancji

ekstremalny ˌɛkstrɛ̃ˈmalnɨ adj
extremus
krańcowy, skrajny

ekstremum ɛksˈtrɛ̃mũm n
extremum
(matematyka, matematyczny) skrajna (minimalna lub maksymalna) wartość funkcji;

ekwadorski ˌɛkfaˈdɔrsʲci adj
aequatoriensis
odnoszący się do państwa Ekwador

ekwipunek ˌɛkfʲiˈpũnɛk n
vas
rzeczy, które stanowią czyjeś wyposażenie na wyprawę lub podróż

ekwita n
eques eques romanus
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz jazdy rzymskiej, w czasach republiki pochodzący zwykle z wyższych warstw społecznych

elastyczny ˌɛlaˈstɨʧ̑nɨ adj
flexibilis
(przenośnie, przenośnia) łatwo się przystosowujący
(fizyka, fizyczny) giętki, sprężysty

elektor n
elector
(historia, historyczny, historycznie) książę uprawniony do wyboru cesarza w Rzeszy Niemieckiej;

elektron ɛˈlɛktrɔ̃n n
electron
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o ujemnym ładunku elektrycznym, będąca leptonem i składnikiem atomu;

elektronika ˌɛlɛkˈtrɔ̃ɲika n
electronica
dziedzina zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych;

elektryczność ˌɛlɛkˈtrɨʧ̑nɔɕʨ̑ n
ēlectricitās
(fizyka, fizyczny) własność materii, pozwalająca jej oddziaływać z polem elektromagnetycznym;
(potocznie, potoczny) prąd elektryczny

elektryczny ˌɛlɛkˈtrɨʧ̑nɨ adj
electricus
związany z elektrycznością; działający przy wykorzystaniu elektryczności

element ɛˈlɛ̃mɛ̃nt n
elementum
część składowa
(filozofia, filozoficzny) w filozofii starożytnej synonim słowa pierwiastek: (ziemia, woda, ogień lub powietrze)

elementarz ˌɛlɛ̃ˈmɛ̃ntaʃ n
abecedārium
(edukacja, edukacyjny) podręcznik do początkowej nauki czytania i pisania;

elf ɛlf n
alfus
istota fantastyczna;

eliminować ˌɛlʲĩmʲĩˈnɔvaʨ̑ v
abstergere
dokonywać eliminacji, usuwać, wykluczać coś

elokwencja n
eloquentia
umiejętność pięknego wysławiania się

emigrować ˌɛ̃mʲiˈɡrɔvaʨ̑ v
demigrare
wyjeżdżać z kraju ojczystego w celu osiedlenia się w obcym państwie

emir ˈɛ̃mʲir n
amiralis
tytuł książęcy przysługujący władcom w państwach arabskich

emisariusz n
emissarius
tajny wysłannik polityczny

emocja ɛ̃ˈmɔʦ̑ʲja n
affectus
silne poruszenie, wzruszenie, przejęcie, podniecenie; przeżywanie czegoś pod względem emocjonalnym, uczuciowym;

empora n
matronaeum matroneum
(architektura, architektoniczny) galeria nad przedsionkiem lub nawą kościoła;

encefalopatia n
encephalopathia
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ogólne określenie uszkodzenia mózgu przez czynniki różnego pochodzenia;

encyklopedia ˌɛ̃nʦ̑ɨklɔˈpɛdʲja n
encyclopaedia
dzieło opisujące ogół wiedzy, uporządkowane w formie haseł;

energia ɛ̃ˈnɛrʲɟja n
navitas
entuzjazm, chęć do działania

energiczny ˌɛ̃nɛrʲˈɟiʧ̑nɨ adj
actuōsus
taki, który jest pełen energii, żywości, wigoru; stanowczy

entropia ɛ̃nˈtrɔpʲja n
entropia
(fizyka, fizyczny) jedna z termodynamicznych funkcji stanu, jest miarą liczby sposobów, na jakie można ułożyć elementy układu bez zmiany jego parametrów makroskopowych;
(informatyka, informatyczny) (matematyka, matematyczny) średnia ilość informacji przypadająca na znak symbolizujący zajście zdarzenia z pewnego zbioru zdarzeń o danych prawdopodobieństwach;
(potocznie, potoczny) rozpad, chaos, nieporządek

entuzjazm ɛ̃nˈtuzʲjasm̥ n
enthusiasmus
stan zachwytu czymś; zapał, radość

eo ipso pronoun
eo ipso
tym samym

epicentrum n
epicentrum
(geofizyka) obszar na powierzchni Ziemi, znajdujący się bezpośrednio nad ogniskiem trzęsienia ziemi

epidemia ˌɛpʲiˈdɛ̃mʲja n
luēs
(medycyna, medyczny) duża liczba zachorowań na tę samą chorobę, na tym samym obszarze i w tym samym czasie;

epigraf ɛˈpʲiɡraf n
affixa
(historia, historyczny, historycznie) napis wykuty w kamieniu lub wycięty w drewnie, stanowiący element architektury, pomnika, nagrobka;

epigrafika n
epigraphia
nauka badająca napisy wykonane na materiałach twardych;

epistoła ˌɛpʲiˈstɔwa n
epistola
(przestarzałe, przestarzały) list

epitafium ˌɛpʲiˈtafʲjũm n
epitaphium
inskrypcja nagrobna;

epitalamium n
epithalamium
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) panegiryk z okazji uroczystości weselnych

epizjotomia n
episiotomia
(medycyna, medyczny) chirurgiczne nacięcie w okolicy krocza stosowane u rodzących kobiet

epizod ɛˈpʲizɔt n
episodium
zdarzenie, wydarzenie (zwykle mało istotne)

epoka ɛˈpɔka n
epocha
zamknięty w określonych ramach czasowych fragment procesu rozwojowego sztuki (kultury)

epoka brązu n
aetas aenea
(archeologia, archeologiczny) epoka prehistorii i starożytności, następująca po epoce kamienia i poprzedzająca epokę żelaza;

epoka żelaza n
aetas ferrea
(archeologia, archeologiczny) epoka dziejów następująca po epoce brązu;

epos ˈɛpɔs n
epos
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) poemat epicki pisany wierszem lub rzadziej prozą, w którym dzieje legendarnych lub rzeczywistych bohaterów są przedstawione na tle wydarzeń historycznych

era ˈɛra n
aetas
(geologia, geologiczny) jednostka podziału dziejów Ziemi;
aera
(historia, historyczny, historycznie) okres zapoczątkowany jakimś ważnym wydarzeniem - rzeczywistym lub legendarnym - który stanowi podstawę rachuby lat w kalendarzu.

erb ɛrp n
erbium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Er i liczbie atomowej 68;

erdosteina n
erdosteinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek mukolityczny, pochodna metioniny zawierająca dwie zablokowane grupy sulfhydrylowe

erem n
asceterium hermitagium secessus
klasztor;

ergo conjunction
ergo
(książkowy) więc, a więc, zatem

eschatologia ˌɛsxatɔˈlɔɟja n
eschatologia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) dział teologii i filozofii dotyczący spraw ostatecznych: śmierci, końca świata, życia pozagrobowego, rodzajów sądu pośmiertnego, świata zmarłych itp.

eschatologiczny adj
eschatologicus
związany z eschatologią, dotyczący eschatologii

esej n
meditatio
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora;

esencja n
essentia
istota, sedno

esperanto ˌɛspɛˈrãntɔ n
Esperanto
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuczny język opracowany przez Ludwika Zamenhofa w 1887 r.;

estetyka ɛˈstɛtɨka n
aesthetica
(filozofia, filozoficzny) (sztuka) nauka o pięknie;
subiektywne kryteria piękna
ładny, gustowny wygląd czegoś

estoński ɛˈstɔ̃j̃sʲci adj
Estonicus
odnoszący się do Estonii lub Estończyków

estragon ɛˈstraɡɔ̃n n
aphrissa
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) (zobacz) bylica draganek

estuarium ˌɛstuˈ<sup>w</sup>arʲjũm n
aestuarium
(geografia, geograficzny) poszerzone, lejkowate ujście rzeki, powstałe w wyniku działania pływów morskich;

etamsylat ˌɛtãmˈsɨlat n
etamsylatum ethamsylatum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek hemostatyczny z grupy sulfonianów;

etan ˈɛtãn n
ethanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, jeden ze składników gazu ziemnego;

etanol ɛˈtãnɔl n
ethanol
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkoholi o wzorze C2H5OH;

eten ˈɛtɛ̃n n
ethenum ethylenum
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy alken, bezbarwny i łatwopalny gaz o słodkawym zapachu, fitohormon;

etiopski ɛˈtʲjɔpsʲci adj
Aethiopus
odnoszący się do Etiopii lub do Etiopczyków

etnocentryzm ˌɛtnɔˈʦ̑ɛ̃ntrɨsm̥ n
ethnocentrismus
przekonanie o wyższości jednej grupy etnicznej i jej kultury nad innymi i związana z tym pogarda wobec innych kultur i ich tradycji

etopozyd ˌɛtɔˈpɔzɨt n
ethoposidum etoposidum
(medycyna, medyczny) półsyntetyczna pochodna podofilotoksyny o działaniu cytostatycznym;

etruski ɛˈtrusʲci adj
Etruscus Hetruscus
dotyczący Etrurii lub Etrusków

etymologia ˌɛtɨ̃mɔˈlɔɟja n
etymologia
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się pochodzeniem wyrazów;
(językoznawstwo, językoznawczy) pochodzenie danego wyrazu; informacja o tym pochodzeniu

etyn ˈɛtɨ̃n n
aethinum ethinum
(chemia, chemiczny) najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów, bezbarwny gaz;

eucharystia ɛw.xa.rɨˈsti.a n
eucharistia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z sakramentów w chrześcijaństwie;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) porządek celebracji liturgicznej w chrześcijaństwie, inaczej msza;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postacie eucharystyczne, konsekrowana hostia i wino;

eufemizm ɛwˈfɛ̃mʲism̥ n
euphemismus
(językoznawstwo, językoznawczy) oględne, delikatne słowo lub wyrażenie zastępujące inne, który jest zbyt drastyczne, nieprzyzwoite, dosadne;

eukaliptus n
eucalyptus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Eucalyptus L'Hér., drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach rosnące w Australii;

eunuch ˈɛwnux n
eunuchus
mężczyzna z wyciętymi jądrami;
(dawniej, dawny) sługa dworski, pokojowiec

euro ˈɛwrɔ n
euro
(jednostka monetarna) waluta Unii Europejskiej;

europ ˈɛwrɔp n
europium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu "Eu" i liczbie atomowej 63;

europejski ˌɛwrɔˈpɛjsʲci adj
Europaeus
dotyczący Europy

eutanazja ˌɛwtãˈnazʲja n
euthanasia
(medycyna, medyczny) zadanie śmierci osobie nieuleczalnie chorej umotywowane skróceniem jej cierpień;

ewangelia ˌɛvãŋˈɡɛlʲja n
evangelium
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) wczesnochrześcijański utwór zawierający opis życia i nauki Jezusa;

ewangeliarz n
evangeliarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) księga liturgiczna z podzielonymi na perykopy ewangeliami;

ewikcja n
dēiectiō
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) sądowne lub administracyjne pozbawienie prawa własności

ewokacja ˌɛvɔˈkaʦ̑ʲja n
evocatio
wizja czegoś, wspomnienie

ewokować ˌɛvɔˈkɔvaʨ̑ v
evocare
wywoływać

ewolucja ˌɛvɔˈluʦ̑ʲja n
prōgressus
(biologia, biologiczny) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników z populacji;
(wojskowość, wojskowy) manewr zespołu okrętów
proces stopniowego zwiększania złożoności bądź jakości czegoś
trudna figura akrobatyczna, gimnastyczna bądź taneczna

ex situ adv
ex situ
poza swoim pierwotnym, naturalnym położeniem, miejscem

exemplum n
exemplum
(książkowy) wzór, przykład

ezetymib n
ezetimibum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwmiażdżycowy, który hamuje wchłanianie steroli, w tym cholesterolu, z jelit

ezoteryczny ˌɛzɔtɛˈrɨʧ̑nɨ adj
acroaticus
tajemny, sekretny, dostępny wyłącznie dla wtajemniczonych

ełcki ˈɛwʦ̑ʲci adj
Liccanensis
odnoszący się do Ełku, związany z Ełkiem

fabryka ˈfabrɨka n
officina
produkcyjny zakład przemysłowy

fajka ˈfajka n
fumisugium
przedmiot do palenia tytoniu;

fakt fakt n
factum
to, co miało lub ma miejsce w rzeczywistości;

fala ˈfala n
unda
(fizyka, fizyczny) każde rozprzestrzeniające się zaburzenie w dowolnym środowisku;
unda fluctus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) rozprzestrzeniające się zaburzenie powierzchni wody
(przenośnie, przenośnia) duża grupa przedmiotów, zwierząt, ludzi poruszająca się w jedną stronę; duże, powtarzające się nasycenie czegoś w krótkim okresie

falerno faˈlɛrnɔ n
Falernum Falernus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mocne, lekko cierpkie, złociste wino włoskie, cenione przez starożytnych

falliczny adj
phallicus
mający kształt prącia, zwłaszcza w czasie wzwodu

fallus ˈfalːus n
phallus
(anatomia, anatomiczny) penis, męski organ płciowy, symbol płodności

famotydyna ˌfãmɔtɨˈdɨ̃na n
famotidinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek z grupy antagonistów receptorów histaminowych H2;

fantastyka naukowa n
scientia ficticia
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) gatunek literacki, filmowy oraz gier komputerowych z fabułą umieszczona w przyszłości lub innej części wszechświata;

faraon faˈraɔ̃n n
pharao
(historia, historyczny, historycznie) władca starożytnego Egiptu;

farba ˈfarba n
pigmentum
mieszanina barwników służąca do malowania

farmaceutyczny ˌfarmaʦ̑ɛwˈtɨʧ̑nɨ adj
pharmaceuticus
związany z farmacją

farsz farʃ n
fartum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa umieszczana wewnątrz niektórych potraw (ciast, wydrążonych mięs, ryb, warzyw czy owoców) powstała ze zmieszania siekanych lub zmielonych produktów spożywczych;

fartuch ˈfartux n
subligāculum
ubranie ochronne zakładane na wierzch codziennego stroju mające kształt płaszcza, kurtki lub kawałka materiału zawiązywanego w pasie;

fasola faˈsɔla n
phaseolus faba
(botanika, botaniczny) Phaseolus L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;

faszysta faˈʃɨsta n
fascalis
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik faszyzmu

faszyzm ˈfaʃɨsm̥ n
fascismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, m.in. sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa;

fatalny adj
asper
niosący nieszczęście, pecha

fatum n
fatum
nieuchronny los, zwłaszcza zły

fauna ˈfawna n
fauna
(biologia, biologiczny) ogół zwierząt na danym obszarze, w danym środowisku lub okresie geologicznym;

fałszerz n
falsārius
osoba, która coś fałszuje

fałszywy przyjaciel fawˈʃɨvɨ pʃɨˈjäʨ̑ɛl idiom
falsus amicus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz w jednym języku o podobnym bądź takim samym brzmieniu, co wyraz w innym języku, jednak różniący się od niego znaczeniem;

federacja ˌfɛdɛˈraʦ̑ʲja n
foederātiō
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd;

felinologia ˌfɛlʲĩnɔˈlɔɟja n
felinologia
(zoologia, zoologiczny) nauka o kotach;

feminizm fɛ̃ˈmʲĩɲism̥ n
feminismus
(książkowy) ideologia i ruch wyzwolenia kobiet;

fenek ˈfɛ̃nɛk n
vulpes zerda fennecus zerda
(zoologia, zoologiczny) mały, pustynny lis o puszystym ogonie i dużych uszach;

fenestracja ˌfɛ̃nɛˈstraʦ̑ʲja n
fenestratio
(biologia, biologiczny) otwór szczelinowaty w śródbłonku kapilar kłębuszków nerkowych
(medycyna, medyczny) zabieg okienkowego wycięcia otworu w tkankach (np. w przegrodzie międzyprzedsionkowej serca, w aparacie więzadłowym, kości) lub w opatrunku gipsowym

fenkuł n
feniculum foeniculum
(botanika, botaniczny) Foeniculum vulgare, roślina warzywna, o białych, mięsistych łodygach;

fenkuł włoski n
Foeniculum vulgare
(botanika, botaniczny) (systematyka) Foeniculum vulgare Mill., gatunek rośliny z rodziny selerowatych;

ferialny adj
ferialis
powszedni

ferm fɛrm n
fermium
(chemia, chemiczny) nietrwały pierwiastek chemiczny o symbolu Fm i liczbie atomowej 100;

fermion ˈfɛrmʲjɔ̃n n
fermion
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o połówkowym spinie;

feudalizm n
feudalismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) średniowieczny system społeczno-ekonomicznych zależności między warstwami społecznymi, z reguły: chłopstwem, duchowieństwem, mieszczaństwem i szlachtą. Opierał się na ścisłej hierarchii stanów o określonych przywilejach;

figa ˈfʲiɡa n
ficus
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc figi (1.1)

figowcowy ˌfʲiɡɔfˈʦ̑ɔvɨ adj
ficulneus
będący częścią figowca

figowiec fʲiˈɡɔvʲjɛʦ̑ n
ficus
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus carica, figowiec pospolity, roślina rodząca figi
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus, rodzaj roślin z rodziny morwowatych;

figowiec sykomora fʲiˈɡɔvʲjɛʦ̑ ˌsɨkɔ̃ˈmɔra n
Ficus sycomorus
(botanika, botaniczny) Ficus sycomorus L., gatunek drzew z rodziny morwowatych występujące w Egipcie, Palestynie, Syrii, Afryce subsaharyjskiej oraz wschodniej i uprawiane w basenie Morza Śródziemnego;

figowy fʲiˈɡɔvɨ adj
ficulnus
związany z figami, dotyczący fig

filantropia n
phĭlanthrōpĭa
bezinteresowne świadczenie pomocy

filiżanka ˌfʲilʲiˈʒãnka n
calix
(potocznie, potoczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) miara objętości równa pojemności filiżanki (1.1)
niewielkie naczynie z uszkiem, z którego pije się gorące napoje

film fʲilm n
pellicula pictura cinematographica taeniola
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (telewizja, telewizyjny) utwór audiowizualny na jakiś temat; nośnik, na którym jest nagrany taki utwór;

filolog fʲiˈlɔlɔk n
philologus
specjalista w dziedzinie filologii

filologia ˌfʲilɔˈlɔɟja n
philologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina humanistyczna, zajmująca się językiem i literaturą jakiegoś narodu lub kręgu cywilizacyjnego;

filosemityzm n
philosemitismus
postawa polegająca na pozytywnym stosunku do Żydów i kultury żydowskiej

filozof fʲiˈlɔzɔf n
philosophus
(edukacja, edukacyjny) (filozofia, filozoficzny) specjalista w zakresie filozofii

filozofia ˌfʲilɔˈzɔfʲja n
philosophia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się rozważaniami na temat istoty bytu, źródeł poznania itp.;

filozofować v
philosophor
(filozofia, filozoficzny) uprawiać filozofię

filtr fʲiltr̥ n
liquatorium
(elektronika, elektroniczny) fragment obwodu elektrycznego odpowiedzialny za tłumienie sygnałów w określonym przedziale częstotliwości
(optyka, optyczny) materiał przepuszczający tylko promieniowanie w pewnym zakresie częstotliwości lub określonej polaryzacji
błona lub warstwa, zaprojektowana do przepuszczania jedynie pewnej grupy substancji i zatrzymywania innych

finansować v
pecuniam suppedito
dostarczać finansów

finansowy ˌfʲĩnãw̃ˈsɔvɨ adj
pecūniārius
dotyczący finansów

finał ˈfʲĩnaw n
exitus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ostatnia część cyklu sonatowego lub suitowego
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakończenie aktu lub całej opery, przedstawienia
(sport, sportowy) końcowe zawody między zwycięzcami eliminacji mające na celu wyłonienie ostatecznego zwycięzcy rozgrywek
koniec, zakończenie

fioletowy ˌfʲjɔlɛˈtɔvɨ adj
violaceus
mający kolor siódmego pasma tęczy, taki jak kolor kwiatu fiołka itp.

fiolka ˈfʲjɔlka n
fiola
małe, szklane naczynie z zatyczką;

fiołek ˈfʲjɔwɛk n
Viola viola
(botanika, botaniczny) Viola L., rodzaj roślin zielnych z rodziny fiołkowatych rosnący w strefie umiarkowanej;
viola
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

fiołek ogrodowy n
Viola ×wittrockiana
(botanika, botaniczny) (systematyka) Viola wittrockiana Gams, gatunek rośliny z rodziny fiołkowatych, mieszaniec powstały w wyniku skrzyżowania trzech dzikich gatunków fiołka;

firma ˈfʲirma n
societas
(potocznie, potoczny) przedsiębiorstwo

fizjologia n
physiologia
nauka o mechanizmach rządzących przebiegiem czynności życiowych organizmów

fizjologiczny adj
physiologicus
odnoszący się do naturalnych czynności organizmu

fizyczny fʲiˈzɨʧ̑nɨ adj
physicalis
służący do badań w dziedzinie fizyki
związany z fizyką i zjawiskami, którymi ona się zajmuje

fizyka ˈfʲizɨka n
physica
nauka zajmująca się badaniem właściwości i oddziaływań materii;

fiński ˈfʲĩj̃sʲci adj
Finnicus
odnoszący się do Finów lub Finlandii, pochodzący z Finlandii

fiński ˈfʲĩj̃sʲci n
lingua Finnica
ugrofiński język używany przez Finów;

flaga ˈflaɡa n
vexillum
płat tkaniny określonego kształtu, barwy i znaczenia, przymocowywany do drzewca lub masztu

flaki ˈflaci n
omāsum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zupa z różnych części żołądka wołowego lub cielęcego pokrojonego w cienkie paski gotowana na wywarze z włoszczyzny;

flerow n
flerovium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fl i liczbie atomowej 114;

flet flɛt n
tībia
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny;

fletnista n
auloedus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk grający na fletni

floren n
florenus
(numizmatyka, numizmatyczny) trzynastowieczna złota moneta florencka;

florencki flɔˈrɛ̃nʦ̑ʲci adj
flōrentīnus
związany z Florencją, dotyczący Florencji

floruit ˈflɔru<sup>j</sup>it preposition
fl. flor. floruit
(książkowy) określenie poprzedzające datę lub przedział dat dla wskazania, kiedy dana osoba bądź też organizacja czy szkoła była aktywna;

flotylla n
classicula
(wojskowość, wojskowy) (marynarka) jednostka wojskowa występująca w marynarce wojennej odpowiadająca dywizji piechoty.

fluor ˈflu<sup>w</sup>ɔr n
fluor fluorum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu F i liczbie atomowej 9;

fluoryt n
murra
(mineralogia, mineralogiczny) różnobarwny minerał z gromady halogenków, zawierający fluorek wapnia;

fobia ˈfɔbʲja n
phobia
(psychologia, psychologiczny) chorobliwy, paniczny (często nieuzasadniony i uporczywy) lęk przed kimś lub przed czymś;

foka ˈfɔka n
phoca
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) morski ssak drapieżny;

foka pospolita n
Phoca vitulina
(zoologia, zoologiczny) Phoca vitulina, gatunek ssaka morskiego z rodzaju fokowatych;

fonem ˈfɔ̃nɛ̃m n
phonema
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka;

forma ˈfɔrma n
forma figura
zewnętrzny kształt

formoterol ˌfɔrmɔˈtɛrɔl n
formoterolum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny stosowany jako lek przeciwastmatyczny;

fort fɔrt n
castellum
(wojskowość, wojskowy) budowla obronna

fortepian fɔrˈtɛpʲjãn n
clavichordium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny, z poziomo umieszczonym pudłem rezonansowym;

fortuna fɔrˈtũna n
fortuna
los, szczególnie ten dobry
wielkie bogactwo

forum ˈfɔrũm n
forum
(historia, historyczny, historycznie) (urbanistyka, urbanistyczny) rynek handlowy, główny plac w miastach starożytnego Rzymu;

fosa ˈfɔsa n
fossa
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) zapora w postaci rowu otaczającego umocnienia;

fosfor ˈfɔsfɔr n
phosphorus
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu P i liczbie atomowej 15;

fotografia ˌfɔtɔˈɡrafʲja n
photographia
sztuka wykonywania fotografii (1.1);

fotosynteza n
photosynthesis
(biochemia, biochemiczny) (botanika, botaniczny) proces wytwarzania przez rośliny zielone i niektóre bakterie związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale światła;

francuski frãnˈʦ̑usʲci adj
Francogallica Gallicus
odnoszący się do Francji lub Francuzów; związany lub wywodzący się z Francji

frankoński adj
Francicus
związany z Frankonią lub Frankończykami

frans frãw̃s n
francium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fr i liczbie atomowej 87;

fraszka n
gerrae
(potocznie, potoczny) błahostka

fregata białobrzucha frɛˈɡata ˌbʲjawɔˈbʒuxa n
Fregata andrewsi
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata andrewsi ptak z rodziny fregatowatych

fregata mała frɛˈɡata ˈmawa n
Fregata ariel
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata ariel; ptak z rodziny fregatowatych

fregata orla frɛˈɡata ˈɔrla n
Fregata aquila
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata aquila, gatunek ptaka z rodziny fregat;

fregata wielka frɛˈɡata ˈvʲjɛlka n
Fregata magnificens
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata magnificens; ptak z rodziny fregatowatych;

fregata średnia frɛˈɡata ˈɕrɛdʲɲa n
Fregata minor
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata minor ptak z rodziny fregatowatych

fresk frɛsk n
opus tectonium
(sztuka) malowidło ścienne wykonane techniką (1.1)

fretka ˈfrɛtka n
viverra
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius furo, udomowiony, hodowlany drapieżnik spokrewniony z tchórzem;

fronton n
fastigium
(architektura, architektoniczny) trójkątne zwieńczenie fasady lub ryzalitu budynku;

fruktoza n
fructosium
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy ketoz, naturalnie występujący w stanie wolnym w owocach, miodzie, nektarze kwiatów;

frygijka n
phrygium
wełniane lub filcowe nakrycie głowy w kształcie stożka, symbol narodowy Francji;

fryzjer ˈfrɨzʲjɛr n
tonsor tosor
osoba zajmująca się obcinaniem włosów, ich czesaniem i pielęgnacją; u mężczyzn również goleniem

fryzjerka frɨˈzʲjɛrka n
tonstrix
forma żeńska od: fryzjer

fryzura frɨˈzura n
tōnsus
(fryzjerstwo, fryzjerski) efekt uczesania, ułożenia lub ścięcia włosów w charakterystyczny sposób;

fundament fũnˈdãmɛ̃nt n
fundāmen
(budownictwo) wykonany z betonu, żelbetu, murowany z cegieł lub kamieni, rzadziej z drewna, dolny element konstrukcyjny budowli lub urządzenia przekazujący na podłoże gruntowe całość obciążeń;

fundamentalizm n
fundamentalismus
pozbawiony refleksji rygoryzm w przestrzeganiu zasad jakiejś religii albo ideologii, oparty na najbardziej dosłownej ich interpretacji

fundamentalny ˌfũndãmɛ̃nˈtalnɨ adj
praecipuus
podstawowy, stanowiący podstawę, elementarny, zasadniczy

funkcja ˈfũŋkʦ̑ʲja n
functio
przeznaczenie, zadanie jakiegoś urządzenia lub osoby, cel jego działania;

funt fũnt n
libra
(jednostka monetarna) waluta niektórych państw

furosemid ˌfurɔˈsɛ̃mʲit n
Furosemidum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek odwadniający i przeciwnadciśnieniowy, diuretyk pętlowy

futbol amerykański ˈfudbɔl ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci n
harpastum americanum
(sport, sportowy) sport drużynowy, w którym uczestniczą dwa jedenastoosobowe zespoły

fuzja ˈfuzʲja n
colliquatio
(fizyka, fizyczny) reakcja, której głównym efektem jest połączenie dwóch jąder atomowych w jedno cięższe

g ɟjɛ n
g
dziesiąta litera polskiego alfabetu;

gad ɡat n
reptile
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady Reptilia, kręgowiec zmiennocieplny oddychający wyłącznie płucami;

gadolin ɡaˈdɔlʲĩn n
gadolinium
(chemia, chemiczny) srebrzystobiały metal; pierwiastek chemiczny o symbolu Gd i liczbie atomowej 64;

gady n
Reptilia
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Reptilia Laurenti, parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców, klasyfikowana w linneuszowskiej klasyfikacji kręgowców jako gromada;

gagat ˈɡaɡat n
gagates
(mineralogia, mineralogiczny) bitumiczna odmiana węgla brunatnego o zbitej, jednorodnej budowie;

gaj ɡaj n
nemus
(książkowy) niewielki las lub grupa drzew, przeważnie dziko rosnących

gal ɡal n
gallium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ga i liczbie atomowej 31;

galaktyka ɡaˈlaktɨka n
galaxias
(astronomia, astronomiczny) duży obiekt składający się z miliardów gwiazd oraz czarnych dziur, pyłu i gazów;

galicyjski ˌɡalʲiˈʦ̑ɨjsʲci adj
galicius
dotyczący Galicji, związany z Galicją, pochodzący z Galicji (części Polski pod zaborami)

gap niebieskonogi n
Sula nebouxii
(ornitologia, ornitologiczny) Sula nebouxii, gatunek ptaka z rodziny głuptaków;

garb ɡarp n
gibbus gibba gibber
(medycyna, medyczny) skrzywienie kręgosłupa polegające na jego zaokrągleniu;

gardzić ˈɡarʲʥ̑iʨ̑ v
aspernor
myśleć o kimś lub postępować z nim z pogardą

gardło ˈɡardwɔ n
fauces guttur
(anatomia, anatomiczny) odcinek między przełykiem a jamą ustną, mieszczący się w przedniej części szyi;

garncarski adj
figlinus
dotyczący garncarstwa albo garncarza

garncarz rdzawy n
Furnarius rufus
(ornitologia, ornitologiczny) Furnarius rufus, gatunek ptaka z rodziny garncarzowatych, występującego w Ameryce Południowej;

garnek ˈɡarnɛk n
olla
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ognioodporny pojemnik do przygotowywania i przechowywania ciepłych potraw;

garum n
garum liquamen
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (historia, historyczny, historycznie) słony sos o wyrazistym smaku, sporządzany ze sfermentowanych ryb i wielu przypraw; podstawowy składnik wykwintnej kuchni starożytnego Rzymu;

garść ɡarʲɕʨ̑ n
manipulus
ilość mieszcząca się w garści (1.1)

gaskoński ɡaˈskɔ̃j̃sʲci adj
gasconicus
związany z Gaskonią lub Gaskończykami, dotyczący Gaskonii

gatunek gaˈtuŋki ɡaˈtũnɛk n
species
(biologia, biologiczny) najniższa jednostka klasyfikacji organizmów żywych;
genus
odmiana czegoś, typ, rodzaj

gawron ˈɡavrɔ̃n n
graculus
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus frugilegus, gatunek ptaka o czarnym upierzeniu z rodziny krukowatych, ale mniejszy od kruka;

gaz ɡas n
gasium gasum gas
(fizyka, fizyczny) lotny stan materii;
gasium gasum
(technologia, technika, techniczny) substancja służąca do opalania, gotowania itp., w postaci gazu (1.1)
(wojskowość, wojskowy) gaz (1.1), mający właściwości trujące, używany jako broń chemiczna

gaz ziemny ˈɡazʲ ˈʑɛ̃mnɨ n
gasium naturale
(geologia, geologiczny) mieszanina lekkich węglowodorów, wśród których dominuje metan, towarzysząca ropie naftowej lub tworząca własne złoża;

gazański adj
gazensis
dotyczący Gazy lub Strefy Gazy, związany z Gazą lub Strefą Gazy

gazela ɡaˈzɛla n
dorcas
(zoologia, zoologiczny) mała afrykańska antylopa;

gazeta ɡaˈzɛta n
acta diurna
drukowany środek przekazu informacji, zazwyczaj ukazujący się codziennie;

gałka ˈɡawka n
bulla
mały, kulisty przedmiot lub kuliste zakończenie przedmiotu
regulator danych funkcji w urządzeniach mechanicznych, elektrycznych i elektronicznych

gałka oczna n
bulbus oculi
(anatomia, anatomiczny) kulista część oka wypełniająca oczodół

gałązka ɡaˈwɔ̃w̃ska n
ramusculus
(zdrobniale) od: gałąź
mała gałąź

gałąź ˈɡawɔ̃w̃ɕ n
ramus termes
(botanika, botaniczny) boczny pęd drzewa lub krzewu

gdakać ˈɡdakaʨ̑ v
glocido
o kurze: wydawać głos

gdy ɡdɨ conjunction
quando
…rozpoczynający zdanie podrzędne określające czas zajścia czynności ze zdania głównego

gdy kota nie ma, myszy harcują ˈɡdɨ ˈkɔta ˈɲɛ‿ma ˈmɨʃɨ xarˈʦ̑ujɔ̃w̃ proverb
audacem reddit felis absentia murem mus salit in stratum, dum scit abesse catum
kiedy nie ma przez jakiś czas kontroli („kota”) nad podwładnymi lub podopiecznymi („myszami”), to następuje lekceważenie reguł, obowiązków itp.

gdzie ɟʥ̑ɛ interrogativePronoun
ubi ubinam
służący do tworzenia pytań o lokalizację

gdzie ɟʥ̑ɛ pronoun
ubi
gdzieś (miejsce nie określone bliżej)

gdzie indziej ˈɟʥ̑ɛ ˈĩɲʥ̑ɛ̇j
alias
do innego miejsca
w innym miejscu

gdziekolwiek ɟʥ̑ɛˈkɔlvʲjɛk indefinitePronoun
alicubi quacumque sicubi ubicumque
(wskazuje na) bliżej nieokreślone miejsce

gdzieś ɟʥ̑ɛ̇ɕ indefinitePronoun
alicubi
(potocznie, potoczny) używany do podkreślenia przybliżonego określania jakiejś wielkości
w pewnym miejscu

gejzer ˈɡɛjzɛr n
fons calidae atque alte exsilientis aquae
(geologia, geologiczny) źródło tryskające gorącą wodą i parą;

gen ɡɛ̃n n
genum
(biologia, biologiczny) część chromosomów jądra komórkowego, podstawowa jednostka dziedziczności odpowiedzialna za przekazanie cech dziedzicznych organizmu;

generacja n
aetas
ogół osobników żyjących w tym samym czasie, będących mniej więcej w tym samym wieku

generał ɡɛ̃ˈnɛraw n
dux
(wojskowość, wojskowy) wysoki stopień oficerski wojsk lądowych i powietrznych;

genialny adj
ingeniosus
wybitnie uzdolniony

gentamycyna ˌɡɛ̃ntãmɨˈʦ̑ɨ̃na n
gentamicinum
antybiotyk aminoglikozydowy zabijający bakterie tlenowe, wytwarzany przez promieniowce;

geodeta ˌɡɛɔˈdɛta n
agrimensor
osoba zajmująca się geodezją

geograf ɡɛˈɔɡraf n
geographus
osoba zajmująca się geografią lub ucząca geografii

geografia ˌɡɛɔˈɡrafʲja n
geographia
nauka zajmująca się badaniem zjawisk przyrodniczych i społecznych na powierzchni Ziemi;

geologia ˌɡɛɔˈlɔɟja n
geologia
nauka zajmująca się budową, własnościami i historią Ziemi;

geometria ˌɡɛɔ̃ˈmɛtrʲja n
geometria
(matematyka, matematyczny) dział matematyki badający figury geometryczne i zależności między nimi

geomorfologia ˌɡɛɔ̃mɔrfɔˈlɔɟja n
geomorphologia
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) nauka o formach rzeźby powierzchni Ziemi, ich wyglądzie zewnętrznym, właściwościach, pochodzeniu, rozwoju i rozmieszczeniu;

gepard grzywiasty n
Acinonyx jubatus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Acinonyx jubatus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący przede wszystkim w Afryce;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

german ˈɡɛrmãn n
germanium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ge i liczbie atomowej 32;

germański ɡɛrˈmãj̃sʲci adj
germanica
dotyczący Germanów lub Germanii

gerundiwum n
gerundivum
(językoznawstwo, językoznawczy) łaciński imiesłów bierny czasu przyszłego, który określa czynność, jaka powinna zostać wykonana

gest ɡɛst n
gestus motus
ruch ciała, zazwyczaj dłoni, podkreślający treść wypowiedzi

gibon srebrzysty n
Hylobates moloch
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Hylobates moloch Audebert, gatunek małpy z rodziny gibonowatych, występujący na Jawie;
(zoologia, zoologiczny) małpa z gatunku (1.1)

giełda ˈɟɛwda n
bursa
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) instytucja publiczna, w której kupcy i pośrednicy (maklerzy) kupują lub sprzedają papiery wartościowe i niektóre towary masowe;

gigantyczny ˌɟiɡãnˈtɨʧ̑nɨ adj
colossēus
ogromny, bardzo duży

gil ɟil n
Pyrrhula pyrrhula
(ornitologia, ornitologiczny) Pyrrhula, barwny ptak wielkości wróbla, z rodziny łuszczaków;

ginekomastia ˌɟĩnɛkɔ̃ˈmastʲja n
gynecomastia
(medycyna, medyczny) rozrost tkanki gruczołowej sutka u mężczyzny, objawiające się jego powiększeniem

gips ɟips n
gypsum
(mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy siarczanów, dwuwodny siarczan wapnia; także skała osadowa której głównym składnikiem jest dwuwodny siarczan wapnia, dodatkowo może ona zawierać anhydryt, iły, różne węglany;

gitara ɟiˈtara n
cithara
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) strunowy instrument muzyczny;

gitara elektryczna ɟiˈtara ˌɛlɛkˈtrɨʧ̑na n
cithara electrica
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gitara wyposażona w urządzenie przekazujące sygnał do wzmacniacza i modulujące dźwięk;

gladiator ɡlaˈdʲjatɔr n
gladiator
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: osoba walcząca dla uciechy publiczności na arenie z innymi osobami lub dzikimi zwierzętami;

gleba ˈɡlɛba n
terra
powierzchniowa warstwa litosfery wzbogacona w substancje organiczne wskutek procesów glebotwórczych;

glediczja n
Gleditsia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) (systematyka) Gleditsia L., rodzaj drzew z rodziny bobowatych;
gleditsia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1)

glin ɡlʲĩn n
aluminium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Al i liczbie atomowej 13;

glina ˈɡlʲĩna n
argilla
(geologia, geologiczny) skała osadowa;

globalne ocieplenie ɡlɔˈbalnɛ ˌɔʨ̑ɛˈplɛ̃ɲɛ n
calefactio universalis
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) zjawisko podwyższenia średniej temperatury atmosfery przy powierzchni ziemi i oceanów;

glosariusz n
glossarium
słownik dołączony do tekstu objaśniający przestarzałe lub obecnie rzadko używane wyrazy

glukoza n
glucosium
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, monosacharyd występujący we wszystkich organizmach żywych;

gluten ˈɡlutɛ̃n n
gluten
(biochemia, biochemiczny) mieszanina białek roślinnych, gluteniny i gliadyny, występująca w ziarnach niektórych zbóż;

gmach ɡmax n
aedificium
okazały budynek w którym znajduje się zwykle ważna instytucja

gmina ˈɡmʲĩna n
commune
(administracja) podstawowa i zarazem najmniejsza jednostka samorządu terytorialnego;

gniady ˈɟɲadɨ adj
badius
(hipologia, hipologiczny) o koniu: mający brązową (jasną bądź ciemną) sierść oraz czarną grzywę, ogon i dolne odcinki kończyn

gniazdo ˈɟɲazdɔ n
nidus
(zoologia, zoologiczny) konstrukcja lęgowa najczęściej ptaków i innych zwierząt;

gnida ˈɟɲida n
lēns
jajo wszy;

gniew ɟɲɛf n
iracunde
uczucie złości, silne niezadowolenie z czegoś lub kogoś;

gnieść ɟɲɛ̇ɕʨ̑ v
depsō
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wyrabiać (ciasto)

gnu ɡnu n
connochaetes
(zoologia, zoologiczny) Connochaetes, rodzaj dużych antylop z rodziny krętorogich;

gnój ɡnuj n
fimum fimus
(pospolicie) (rolnictwo, rolniczy) stałe i płynne odchody zwierzęce, zmieszane ze ściółką, używane do nawożenia gleby;

goblin ˈɡɔblʲĩn n
cobalus
(literacko) (fantasy) człekokształtne brzydkie stworzenie, pełen złośliwości bohater ludowych opowieści;

gocki adj
Gothica
związany z Gotami, dotyczący Gotów

gocki n
Gothica
(językoznawstwo, językoznawczy) wymarły język wschodniogermański, używany przez germańskie plemię Gotów;

godność ˈɡɔdnɔɕʨ̑ n
dignitas
poczucie własnej wartości, szacunek dla samego siebie;

godzina ɡɔˈʥ̑ĩna n
hora
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) odstęp, przedział czasu równy 60 minutom; równy 3600 sekundom;
jedna z 24 chwil podczas doby oddzielonych od siebie co godzinę (1.1), począwszy od północy
(szkolnictwo, szkolny) (uczniowskie) (zobacz) godzina lekcyjna

goleń ˈɡɔlɛ̃ɲ n
crus
(anatomia, anatomiczny) część nogi człowieka (lub tylnej kończyny zwierzęcia) znajdująca się między kolanem a stopą;

golf ɡɔlf n
pilamalleus
(sport, sportowy) dyscyplina sportu polegająca na bijaniu kijem do dołków małej piłki;

golić ˈɡɔlʲiʨ̑ v
tondeo
usuwać zarost lub owłosienie, tnąc je tuż przy skórze

goniec ˈɡɔ̃ɲɛʦ̑ n
cursor nuntius
roznosiciel korespondencji

gorycz n
amaritas
gorzki smak

goryczka wiosenna n
Gentiana verna
(botanika, botaniczny) Gentiana verna L., gatunek rośliny z rodziny goryczkowatych;

goryl ˈɡɔrɨl n
gorilla
(zoologia, zoologiczny) Gorilla gorilla, największa małpa człekokształtna;

gorzki ˈɡɔʃʲci adj
bilis
(przenośnie, przenośnia) taki, który jest smutny, bolesny, nieprzyjemny
acerbus
taki, którego smak zawiera gorycz; przeciwny słodkiemu

gorący ɡɔˈrɔ̃nʦ̑ɨ adj
calidus igneus
bardzo ciepły, tak, że odczuwany nieprzyjemnie

gorączka ɡɔˈrɔ̃n͇ʧ̑ka n
febris
(medycyna, medyczny) stan, w którym temperatura ciała człowieka przekracza 38℃;
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) stan uniesienia emocjonalnego

gospodarz ɡɔsˈpɔdaʃ n
caupo
(biologia, biologiczny) organizm żywy, na którym żyje pasożyt;
osoba przyjmująca gości

gotować ɡɔˈtɔvaʨ̑ v
fervere
przyrządzać ciepłą potrawę

gotowy ɡɔˈtɔvɨ adj
parātus
przygotowany do czegoś, na coś
skończony, wykonany

gołąb ˈɡɔwɔ̃mp n
columba columbus
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości ptak często spotykany w miastach;

gołębi ɡɔˈwɛ̃mbʲi adj
columbinus
(zoologia, zoologiczny) charakterystyczny dla gołębia, dotyczący gołębia, odnoszący się do gołębia, związany z gołębiem

gołębnik ɡɔˈwɛ̃mbʲɲik n
columbarium
pomieszczenie lub budowla do hodowli gołębi

gościnność n
hospitalitas
szacunek, serdeczność i troskliwość okazywane gościom

gościnny ɡɔɕˈʨ̑ĩnːɨ adj
hospitālis
chętnie przyjmujący kogoś u siebie, serdeczny i przyjazny dla gości

gość ɡɔɕʨ̑ n
hospes hostis
osoba przychodząca do kogoś w odwiedziny, zaproszona na spotkanie, przyjęcie, imprezę, bal, itp.

gra ɡra n
ludus
zabawa według ustalonych reguł;
(sport, sportowy) mecz

grab ɡrap n
carpinus
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodziny Stylocerataceae o gładkiej, nieznacznie spękanej, popielatej korze;
drewno grabu (1.1)

grabie ˈɡrabʲjɛ n
rastellus
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) ręczne narzędzie rolnicze lub ogrodnicze (drewniane lub metalowe) służące do grabienia;

gracja n
gratia
wdzięk, powab, lekkość

gracz ɡraʧ̑ n
lusor
uczestnik gry lub zawodów

grad ɡrat n
grando
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny w postaci kulek lodu;

grafit ˈɡrafʲit n
graphites plumbago
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana alotropowa węgla, krucha, stalowoszara, dobrze przewodząca prąd elektryczny i ciepło, używana do wyrobu ołówków, smarów, elektrod itd. czy jako moderator w elektrowniach jądrowych;

gramatyczny ˌɡrãmaˈtɨʧ̑nɨ adj
grammaticālis
dotyczący gramatyki, związany z gramatyką
zgodny z regułami gramatyki

gramatyk ɡrãˈmatɨk n
grammaticus
specjalista w dziedzinie gramatyki

gramatyka ɡrãˈmatɨka n
grammatica
(językoznawstwo, językoznawczy) dział językoznawstwa obejmujący morfologię i składnię;

gramofon ɡrãˈmɔfɔ̃n n
discophonum
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do odtwarzania dźwięku zapisanego na płytach gramofonowych;

granat ˈɡrãnat n
malum granatum
(spożywczy) owoc granatowca

granatowiec ˌɡrãnaˈtɔvʲjɛʦ̑ n
punica malus
(botanika, botaniczny) Punica granatum L., drzewo lub krzew z rodziny krwawnicowatych o jadalnych owocach, rodzące granaty;

granica ɡrãˈɲiʦ̑a n
finis
(administracja) umowna linia oddzielająca państwa, regiony itp.;

granulka n
granulum
małe nieregularne ziarno w formie których sprzedaje się niektóre produkty jak leki czy artykuły chemiczne

grasica n
thymus
(anatomia, anatomiczny) gruczoł układu chłonnego znajdujący się tuż za mostkiem, szczególnie aktywny w okresie dorastania;

gratulacje n
grātulātiō
wyrazy uznania przekazywane komu z okazji szczęśliwego wydarzenia w życiu tej osoby

grawitacja ˌɡravʲiˈtaʦ̑ʲja n
gravitās
(fizyka, fizyczny) powszechna siła przyciągania działająca pomiędzy ciałami mającymi masę;

grawiton n
graviton
(fizyka, fizyczny) hipotetyczny kwant pola grawitacyjnego;

grać ɡraʨ̑ v
sono ludo
brać udział w grze – sportowej, towarzyskiej itp.
cano
wydobywać dźwięki używając instrumentu muzycznego

grecki ˈɡrɛʦ̑ʲci adj
Graecus
związany z Grecją, dotyczący Grecji lub Greków

grobowiec ɡrɔˈbɔvʲjɛʦ̑ n
bustum
okazała budowla lub wydzielone, zazwyczaj ozdobione, miejsce w innej budowli, gdzie pochowany jest zmarły;

groch ɡrɔx n
pisum
(botanika, botaniczny) Pisum L., roślina uprawna z rodziny bobowatych;

gromada ɡrɔ̃ˈmada n
divisio
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w botanice niższa rangą od królestwa, wyższa od klasy;
classis
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w zoologii niższa rangą od typu, wyższa od rzędu;
grex
zbiorowisko przedmiotów, zwierząt czy ludzi, zwykle dość liczne

gromadzić ɡrɔ̃ˈmaʥ̑iʨ̑ v
cumulo adgrego aggrego congrego grego
składać, zbierać w jednym miejscu

gronkowiec złocisty n
Staphylococcus aureus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) Staphylococcus aureus Rosenbach, gatunek kulistej bakterii Gram-dodatniej tworzącej kolonie w kształcie gron, będącej komensalem ludzkiej mikroflory zasiedlającej skórę i górnych dróg oddechowych, potencjalnie chorobotwórczej

grono ˈɡrɔ̃nɔ n
racēmus
(potocznie, potoczny) kilka, kilkanaście niedużych owoców na wspólnej szypułce

gronostaj ɡrɔ̃ˈnɔstaj n
Mustela erminea
(zoologia, zoologiczny) Mustela erminea, gatunek niewielkiego ssaka drapieżnego z rodziny łasicowatych;

grosz ɡrɔʃ n
grossus
(jednostka monetarna) jednostka monetarna w Polsce, obecnie setna część złotego;

grota ˈɡrɔta n
caverna
(geologia, geologiczny) naturalne zagłębienie w skale, zwykle niezbyt głębokie;

groźba ˈɡrɔʑba n
comminor
zapowiedź kary, zemsty, niebezpieczeństwa itd.

grubość n
crassitūdō
wymiar w krótszej osi

gruby ˈɡrubɨ adj
crassus obesus
otyły

gruchać v
raucito
o gołębiu: wydawać odgłosy godowe

gruczoł ˈɡruʧ̑ɔw n
glandula
(anatomia, anatomiczny) narząd w organizmie ludzkim lub zwierzęcym składający się z tkanki nabłonkowej, o przeznaczeniu wydzielania i wytwarzania swoistych substancji, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ustroju;

grudzień ˈɡruʥ̑ɛ̇̃ɲ n
December december
dwunasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

grupa ˈɡrupa n
grex
zbiór elementów (żywych lub martwych) o wspólnej cesze
circulus
zbiór osób lub zwierząt (rzadziej: przedmiotów) znajdujących się blisko siebie

grupa krwi n
genus sanguinis serotypus sanguinis typus sanguinis
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) typ krwi ze względu na zestaw antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych

grusza ˈɡruʃa n
pirus
(botanika, botaniczny) Pyrus L., rodzaj drzewa owocowego z rodziny różowatych;

gruszka ˈɡruʃka n
pirum
(spożywczy) owoc gruszy;

gruszyczka n
Pyrola
(botanika, botaniczny) Pyrola L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;
pyrola
(botanika, botaniczny) okaz rośliny z rodzaju (1.1)

gruziński ɡruˈʑĩj̃sʲci adj
georgianus
dotyczący Gruzji, związany z Gruzją lub Gruzinami

gruźlica ɡruʑˈlʲiʦ̑a n
tuberculosis
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba zakaźna atakująca głównie płuca;

gruźliczy adj
phthisicus
(medycyna, medyczny) związany z gruźlicą, dotyczący gruźlicy

gryf ɡrɨf n
gryps gryphus grypus
(mitologia, mitologiczny) fantastyczny stwór z ciałem lwa oraz szponami i głową orła;

grymas ˈɡrɨ̃mas n
sanna
wykrzywienie twarzy

grynszpan ˈɡrɨ̃w̃ʃpãn n
aerūgō
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, zasadowa sól miedzi i kwasu octowego, powstająca w wyniku korozji;
niebieskozielony kolor grynszpanu (1.1)

grypa ˈɡrɨpa n
influentia
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna układu oddechowego;

gryźć ɡrɨɕʨ̑ v
mordere
zatapiać w czymś zęby

grzaniec n
vinum defrutum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) grzane wino, często z przyprawami

grzbiet ɡʒbʲjɛt n
dorsum spina
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część tułowia u zwierząt, przeciwna do strony brzusznej

grzebień ˈɡʒɛbʲjɛ̇̃ɲ n
pecten
(fryzjerstwo, fryzjerski) przyrząd do czesania, rozczesywania włosów;

grzech ɡʒɛx n
peccatum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celowe przekroczenie norm moralnych uznawanych w danej religii;

grzechotka ɡʒɛˈxɔtka n
crepundia
rodzaj zabawki dla niemowląt grzechoczącej przy potrząsaniu

grzeszyć ˈɡʒɛʃɨʨ̑ v
pecco
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) popełniać grzech, łamać zasadę (najczęściej moralną) narzuconą przez dany system religijny

grzmot ɡʒmɔt n
tonitrus tonitruum
huk towarzyszący, wraz z błyskawicą, piorunowi
silny huk

grzyb ɡʒɨp ˈɡʒɨbɨ n
boletus
(przenośnie, przenośnia) coś w kształcie grzyba (1.2), np. chmura po wybuchu
fungus boletus
owocnik grzyba (1.1) kapeluszowego, np. borowik, maślak, kurka, muchomor
(mikologia, mikologiczny) organizm cudzożywny plechowy;

grzybica n
mycosis
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna wywoływana przez mikroskopijne grzyby

grzywa ˈɡʒɨva n
iuba
(zoologia, zoologiczny) dłuższa sierść niektórych zwierząt znajdująca się na tylnej części głowy lub szyi

grzywna n
multa
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) kara pieniężna nakładana przez organy sądowe lub administracyjne

grób ɡrup n
sepulcrum
przykryty dół, gdzie jest pochowany zmarły;

gubernator ˌɡubɛrˈnatɔr n
gubernator
(administracja) tytuł wysokich urzędników zarządzających częścią terytorium w niektórych państwach;

guma ˈɡũma n
gumma
rodzaj rozciągliwego tworzywa;

guma do żucia n
masticatorium
(spożywczy) wyrób cukierniczy przeznaczony do żucia;

gupik n
Poecilia reticulata
(ichtiologia, ichtiologiczny) Poecilia reticulata, gatunek południowoamerykańskiej ryby z rodziny piękniczkowatych;

guru ˈɡuru n
gurus
(przenośnie, przenośnia) osoba uważana za niepodważalny autorytet w jakiejś określonej dziedzinie, w jakimś środowisku
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba o wielkim autorytecie religijnym, przewodnik duchowy w hinduizmie, sikhizmie i niektórych odłamach buddyzmu;

guz ɡus n
tūber
zgrubienie pochodzenia naturalnego lub wywołane uderzeniem

guzik ˈɡuʑik n
bulla
(krawiectwo) element ubioru służący do zapinania np. płaszcza, swetra, spodni;
(potocznie, potoczny) włącznik, przycisk

gwardian n
guardianus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony niektórych męskich domów zakonnych;

gwałt ɡvawt n
illata pudicitiae
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (seksuologia, seksuologiczny) zmuszenie do odbycia stosunku seksualnego lub innej czynności seksualnej;

gwałtownie ɡvawˈtɔvʲɲɛ adv
rapaciter
intensywnie

gwałtowny ɡvawˈtɔvnɨ adj
asper
o człowieku impulsywny, porywczy, burzliwy, żywiołowy, wybuchowy

gwiazda ˈɡvʲjazda n
stella astrum sidus
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie będące skupiskiem związanej grawitacyjnie materii, w której zachodzą reakcje syntezy jądrowej;
Myriostoma
(biologia, biologiczny) rodzaj grzyba z rodziny gwiazdoszowatych;

gwiazdozbiór ɡvʲjazˈdɔzbʲjur n
constellatio
(astronomia, astronomiczny) grupa gwiazd, zajmujących pewien obszar nieba;

gwóźdź ɡvuɕʨ̑ n
clavus
podłużny cienki metalowy trzpień, o jednym końcu ostrym, a drugim zakończonym płaską główką, służący do łączenia elementów;

góra ˈɡura n
mons
(geografia, geograficzny) duże wzniesienie terenu;

góra lodowa ˈɡura lɔˈdɔva n
mons glacialis
olbrzymia bryła lodu unosząca się na falach morza lub oceanu;

góralek n
hyrax
(zoologia, zoologiczny) Hyrax, zwierzę współcześnie zaliczane do rodziny góralkowatych

górnik ˈɡurʲɲik n
metallārius
pracownik kopalni zatrudniony przy wydobyciu z ziemi kopalin

górski ˈɡursʲci adj
montanus
związany z górami, dotyczący gór

gówno ˈɡuvnɔ n
merda
(wulgarnie, wulgaryzm) odchody stałe, kał
(wulgarnie, wulgaryzm) (przenośnie, przenośnia) coś brzydkiego, bezwartościowego

gąbka ˈɡɔ̃mpka n
spongia
(zoologia, zoologiczny) prymitywne, beztkankowe zwierzę wodne;
najczęściej miękki, piankowy przedmiot wchłaniający wodę, wykorzystywany do utrzymania czystości ludzkiego ciała i przedmiotów;

gąsienica ˌɡɔ̃w̃ɕɛ̇̃ˈɲiʦ̑a n
eruca
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) larwa motyla; także każdy owad o wielu odnóżach i bez skrzydeł;
(motoryzacja) (technologia, technika, techniczny) metalowa taśma umieszczana na spodzie niektórych pojazdów zastępująca koła i umożliwiająca im poruszanie się w trudnym terenie

gęsia skórka ˈɡɛ̃w̃ɕa ˈskurka n
cutis anserina
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) fizjologiczna reakcja skóry na zimno lub emocje objawiająca się wyprostowaniem włosków;

gęś ɡɛ̃j̃ɕ ɡɛ̃w̃ɕ ɡɛ̃ɕ n
anser
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z mięsa gęsi (1.2), rzadziej (1.1)
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pogardliwie) kobieta ograniczona, naiwna, głupia, niedoświadczona

gęś zbożowa ˈɡɛ̃w̃ʑ zbɔˈʒɔva n
Anser fabalis
(ornitologia, ornitologiczny) Anser fabalis, gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych;
anser fabalis
(ornitologia, ornitologiczny) duży wędrowny ptak wodny z gatunku (1.1)

gładki ˈɡwatʲci adj
glaber
mający powierzchnię bez nierówności, chropowatości

gładkość ˈɡwatkɔɕʨ̑ n
levitas
cecha tego, co jest gładkie

głaskać ˈɡwaskaʨ̑ v
mulceō
łagodnie przesuwać dłonią po jakiejś powierzchni

głodno adv
esurienter
odczuwając głód

głodny ˈɡwɔdnɨ adj
iēiūnus
czujący potrzebę zjedzenia czegoś; również w użyciu rzeczownikowym ten, kto jest głodny

głos ɡwɔs n
vox sonus
dźwięk wydawany przez istoty żyjące

głosowanie ˌɡwɔsɔˈvãɲɛ n
suffrāgium
wspólne decydowanie poprzez wyrażenie poparcia lub sprzeciwu wobec czegoś
(potocznie, potoczny) wybory

głosować ɡwɔˈsɔvaʨ̑ v
suffrāgō
oddawać głos, dokonywać wyboru w czasie głosowania

głosowy adj
vocalis
związany z głosem, dotyczący głosu

głowa ˈɡwɔva n
caput
(anatomia, anatomiczny) część ciała zwierząt i człowieka, znajdująca się u góry lub z przodu ciała, zawierająca mózg;

głowa rodziny ˈɡwɔva rɔˈʥ̑ĩnɨ n
pater familias
(przenośnie, przenośnia) osoba, na której spoczywa główna odpowiedzialność za utrzymanie rodziny; osoba, która podejmuje ważne decyzje w danej rodzinie

głośny ˈɡwɔɕnɨ adj
magnus
taki, który jest dobrze słyszalny

głubczycki ɡwupˈʧ̑ɨʦ̑ʲci adj
leobschicensis lubschiczensis
od Głubczyce

głuchota ɡwuˈxɔta n
surditas
utrata zdolności słyszenia;

głuchy ˈɡwuxɨ adj
surdus
niesłyszący, pozbawiony zmysłu słuchu

głupi ˈɡwupʲi adj
stultus
niemądry, ograniczony intelektualnie

głód ɡwut n
fames esuries esuritio ieiunium inedia
(fizjologia, fizjologiczny) uczucie potrzeby zjedzenia pożywienia;
fames
(przenośnie, przenośnia) uczucie potrzeby osiągnięcia, zdobycia, zrobienia czegoś

głóg ɡwuk n
Crataegus
(botanika, botaniczny) Crataegus L., rodzaj krzew lub niskie drzewo z rodziny różowatych, o ciernistych pędach, białych lub czerwonych kwiatach i kulistych owocach;
crataegus
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodzaju (1.1)

główny ˈɡwuvnɨ adj
principalis
pierwszorzędny, podstawowy, zasadniczy, najważniejszy

głęboki ɡwɛ̃mˈbɔci adj
profundus
charakteryzujący się dużym wymiarem w głąb czegoś, daleko od brzegu
mający duży stopień zaawansowania, nasilenia, nasycenia

głęboko ɡwɛ̃mˈbɔkɔ adv
profunde
daleko w głębi

głębokość ɡwɛ̃mˈbɔkɔɕʨ̑ n
altitudo
odległość od powierzchni lub poziomu czegoś w dół, do dna lub w głąb, do wnętrza

habilitacja n
habilitatio
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (urzędowy) procedura pozwalająca na uzyskanie stopnia naukowego wyższego niż stopień doktora; po jego zdobyciu można się ubiegać o tytuł profesora;

habit nie czyni mnicha ˈxabʲitʲ ɲɛ‿ˈʧ̑ɨ̃ɲi ˈmʲɲixa proverb
barba non facit philosophum
wygląd zewnętrzny nie świadczy o wartości człowieka

habituacja ˌxabʲituˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
cōnsuētūdō
(fizjologia, fizjologiczny) stopniowe zanikanie reakcji na powtarzający się lub trwający bodziec;

hafn xafn̥ n
hafnium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hf i liczbie atomowej 72

haft xaft n
acupictura
dekoracyjny wzór wyszyty na tkaninie;

haftować xafˈtɔvaʨ̑ v
acū pingo
(rękodzieło, rękodzielniczy) (włókiennictwo) wyszywać igłą wzór na materiale

hak xak n
subscus
przyrząd ułatwiający ciągnięcie lin lub obręczy, zawieszenie czegoś itp.

halabarda ˌxalaˈbarda n
hallebarda
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) średniowieczna broń piechoty przypominająca topór o długim drzewcu;

halka ˈxalka n
castula
(krawiectwo) część bielizny damskiej zakładana pod suknię lub spódnicę;

halucynacja ˌxaluʦ̑ɨ̃ˈnaʦ̑ʲja n
hallucinatio
(psychologia, psychologiczny) odbierane zmysłami wrażenie czegoś, co nie istnieje, z przekonaniem, że jest rzeczywiste;

hamak ˈxãmak n
lectulus pensilis
podłużny materiał zawieszany między dwoma drzewami lub słupami, służący za łóżko;

hamować xãˈmɔvaʨ̑ v
sufflāminō
zwalniać lub zatrzymywać pojazd za pomocą hamulca

hamulec xãˈmulɛʦ̑ n
frenum
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zmniejszania prędkości pojazdu lub maszyny;

hanacki adj
hanaticus
odnoszący się do morawskiego regionu etnicznego Hany

handel ˈxãndɛl n
commercium
proces gospodarczy polegający na sprzedaży i kupnie; wymiana dóbr materialnych;

handlarz ˈxãndlaʃ n
mercator
osoba zajmująca się drobnym handlem

handlowiec n
mercator
(handel, handlowy) człowiek zajmujący się handlem

haniebnie adv
foede ignominiose infamiter
zasługując na hańbę

harfa ˈxarfa n
harpa psalterium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy w kształcie trójkąta;

haruspik n
aruspex haruspex
(historia, historyczny, historycznie) starożytny etruski wróżbita;

has xas n
hassium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hs i liczbie atomowej 108;

hazardzista ˌxazarʲˈʥ̑ista n
āleātor
człowiek uprawiający hazard; gracz hazardowy

hałaśliwy ˌxawaɕˈlʲivɨ adj
bacchabundus
powodujący hałas

hańba ˈxãɲba n
infamia
(książkowy) coś, co przynosi wstyd, stanowi ujmę dla honoru

heban ˈxɛbãn n
hebeneus
cenne drewno różnych gatunków drzew (głównie hebanowców) rosnących w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej;

hebanowy adj
ebeneus ebeninus hebeneus hebeninus
głęboko czarny lub bardzo ciemny
wykonany z hebanu, dotyczący hebanu

hebrajski xɛˈbrajsʲci adj
hebraeus
związany z Hebrajczykami

hedonizm n
hedonismus
(filozofia, filozoficzny) doktryna etyczna głosząca, iż rozkosz (i unikanie przykrości/cierpienia) jest najwyższym lub jedynym dobrem i celem życia

hej xɛj interjection
eho
zwrócenie czyjejś uwagi

hel xɛl n
helium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu He i liczbie atomowej 2;

helwecki adj
Helveticus
(dawniej, dawny) szwajcarski

hemi-
hemi-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z połowicznością, połową

hemistych n
hemistichium
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) półwiersz

heparyna ˌxɛpaˈrɨ̃na n
heparinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwzakrzepowy, aktywator antytrombiny;

heptagram n
heptagrammum
(geometria) figura w kształcie regularnej siedmioramiennej gwiazdy

heptarchia n
heptarchia
(historia, historyczny, historycznie) grupa wczesnośredniowiecznych królestw anglosaskich na terenie Anglii

herb xɛrp n
sigillum
(heraldyka, heraldyczny) dziedziczny znak szlachecki;

herbata xɛrˈbata n
thea
napój, napar z suszu (1.2);

heretycki ˌxɛrɛˈtɨʦ̑ʲci adj
haereticus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dotyczący heretyka, herezji

heretyk n
haereseus haeresiacus haereticus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) zwolennik herezji

herezjarcha n
haeresiarcha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) założyciel lub przywódca ruchu religijnego uznanego za heretycki przez denominację, z której ruch ten się wydzielił;

hermeneutyka n
hermeneutica
(językoznawstwo, językoznawczy) (teologia, teologiczny) sztuka objaśniania tekstów literackich;

heroina ˌxɛrɔˈ<sup>j</sup>ĩna n
heroinum
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, pochodna morfiny, biały krystaliczny proszek;

herpetologia ˌxɛrpɛtɔˈlɔɟja n
herpetologia
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o płazach i gadach;

heterogeniczny adj
heterogeneus
(chemia, chemiczny) złożony z widocznie (gołym okiem albo pod mikroskopem) różnych składowych
(chemia, chemiczny), (fizyka, fizyczny) taki układ lub proces, w którym występuje więcej niż jedna faza (ciekła, gazowa, stała) na raz
(książkowy) złożony ze składowych o różnej naturze albo charakterze

hetman ˈxɛtmãn n
regina
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się w każdym kierunku;

hełm xɛwm n
cassis cassida
zwykle usztywnione nakrycie głowy chroniące ją przed urazami;

hiacynt ˈxʲjaʦ̑ɨ̃nt n
hyacinthos hyacinthus
(botanika, botaniczny) wieloletnia roślina cebulowa z rodzaju Hyacinthus L. o ozdobnych kwiatach;

hiena ˈxʲjɛ̃na n
hyaena
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak przypominający masywnego kota i żywiący się padliną;

hiena cmentarna ˈxʲjɛ̃na ʦ̑mɛ̃nˈtarna n
bustirapus
człowiek okradający groby;

hierarchia xʲjɛˈrarxʲja n
hierarchia
układ elementów jakiejś struktury uporządkowany od najwyższych do najniższych według określonego kryterium;

higiena xʲiˈɟɛ̃na n
sanitas
dbanie o czystość ciała

hindi ˈxʲĩndʲi n
Hindica
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Indii

hinduizm xʲĩnˈdu<sup>j</sup>ism̥ n
hinduismus
(teologia, teologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wierzeń religijnych wyznawanych głównie na Półwyspie Indyjskim;

hiperbola ˌxʲipɛrˈbɔla n
hyperbole
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) zabieg stylistyczny polegający na wyolbrzymieniu, przejaskrawieniu cech przedmiotów, osób, zjawisk;

hipoaldosteronizm n
hypoaldosteronismus
(medycyna, medyczny) zaburzenia spowodowane przez niedobór albo niewystarczające działanie aldosteronu

hipochondria n
hypochondria
(medycyna, medyczny) chorobliwy strach o własne zdrowie i życie; ciągłe doszukiwanie się u siebie objawów chorób, wyolbrzymianie dolegliwości

hipodrom n
hippodromos
(architektura, architektoniczny) (sport, sportowy) starożytny konny tor wyścigowy o kształcie wydłużonego, zaokrąglonego prostokąta

hipokorystyk n
hypokorisma
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz pieszczotliwy;

hipomagnezemia ˌxʲipɔ̃maɡnɛˈzɛ̃mʲja n
hypomagnesaemia
(medycyna, medyczny) obniżone stężenie magnezu we krwi;

hipopotam ˌxʲipɔˈpɔtãm n
hippopotamus
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych prowadzący ziemnowodny tryb życia;

hipoteka ˌxʲipɔˈtɛka n
hypotheca
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj zabezpieczenia długu poprzez umożliwienie wierzycielowi odzyskanie go z nieruchomości, której to zabezpieczenie dotyczy;

hippoński adj
Hipponensis
odnoszący się do Hippony, związany z Hipponą

histeryczny adj
hystericus
właściwy histerii

histologia n
histologia anatomia histologica microanatomia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka o tkankach

historia xʲiˈstɔrʲja n
historia
nauka zajmująca się badaniem przeszłości;

historyczny ˌxʲistɔˈrɨʧ̑nɨ adj
historicus
związany z historią, z przeszłością, opisujący przeszłość

historyk xʲiˈstɔrɨk n
historicus
specjalista w dziedzinie historii, badacz dziejów

hiszpanka xʲiʃˈpãnka n
Morbus Hispanicus
(potocznie, potoczny) groźna dla życia odmiana grypy, która w latach 1918-1919 wywołała pandemię;

hiszpański xʲiʃˈpãj̃sʲci adj
hispanicus
nawiązujący do/pochodzący z Hiszpanii lub odnoszący się do Hiszpanów

hobbit ˈxɔbbʲit n
hobbitus
(fantasy) (literacko) niewielka istota ze świata fantastyki charakteryzująca się niskim wzrostem i krępą budową ciała;

hobby ˈxɔbbʲi n
delicium
pasja, zamiłowanie do robienia czegoś; zainteresowanie

hodologia n
hodologia
(medycyna, medyczny) nauka o szlakach nerwowych i połączeniach nerwowych
nauka o drogach

hokej na lodzie ˈxɔkɛj na‿ˈlɔʥ̑ɛ n
alsulegia glacialis
(sport, sportowy) hokej rozgrywany na lodowisku;

holm xɔlm n
holmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ho i liczbie atomowej 67;

homar ˈxɔ̃mar n
cammarus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) danie z homara (1.1)
cammarus locusta gammarus
(zoologia, zoologiczny) skorupiak z rzędu homarowatych – Nephropidae – masowo poławiany dla celów spożywczych;

homeopatia ˌxɔ̃mɛɔˈpatʲja n
homeopathia
leczenie schorzenia za pomocą rozcieńczonego czynnika wywołującego daną chorobę;

homilia n
homilia
tekst wygłoszonej (1.1)
w katolicyzmie kazanie mszalne do tekstów biblijnych, które może głosić tylko kapłan lub diakon;

homofobia ˌxɔ̃mɔˈfɔbʲja n
homophobia
silna niechęć do homoseksualizmu i homoseksualistów;

homogeniczny adj
homogeneus
jednorodny, taki, który nie wykazuje różnic w np. budowie

homonim xɔ̃ˈmɔ̃ɲĩm n
homonyma
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz o identycznym brzmieniu z innym wyrazem, ale o odmiennym znaczeniu (niekiedy też pisowni) i zwykle innym pochodzeniu

homoseksualizm ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
homosexualitas
(seksuologia, seksuologiczny) kierowanie popędu seksualnego do osobników tej samej płci

homoseksualny ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
cinaedicus
związany z homoseksualizmem, dotyczący homoseksualizmu

hoplita xɔˈplʲita n
hoplites
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ciężkozbrojny żołnierz piechoty starożytnej Grecji walczący w falandze;

horyzont xɔˈrɨzɔ̃nt n
horizon
linia powstała z przecięcia sfery niebieskiej na dwie części, i wyznaczająca granicę pomiędzy przestrzenią widoczną dla obserwacji i zasłoniętą przez Ziemię;

hosanna interjection
hosanna osanna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pierwotnie wezwanie do Boga o pomoc, współcześnie wykrzyknik stosowany jako radosna inwokacja;

hospitalizacja ˌxɔspʲitalʲiˈzaʦ̑ʲja n
hospitatio
umieszczenie pacjenta w szpitalu

hotel ˈxɔtɛl n
deversorium
(hotelarstwo) budynek do czasowego pobytu za opłatą;

hrabia ˈxrabʲja n
comes
tytuł szlachecki;

hrabina xraˈbʲĩna n
cometessa
żona hrabiego

humanizm n
humanismus
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) intelektualny i kulturalny prąd epoki Odrodzenia przedkładający sprawy ludzkie, doczesne nad to, co nieziemskie
postawa moralna i intelektualna przejawiająca się zainteresowaniem człowiekiem, jego dobrem, godnością i wolnością

humerał n
amictus
(kościelny) element stroju liturgicznego w katolicyzmie w formie płóciennej chusty;

humorystyczny adj
facetus
dowcipny, zabawny, śmieszny, żartobliwy

huragan xuˈraɡãn n
huracanum
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) silny, porywisty wiatr, w którego prędkość wynosi powyżej 33 m/s, zwykle towarzyszący cyklonom tropikalnym;

hurma hebanowa n
Diospyros ebenum
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Diospyros ebenum J.Koenig ex Retz., gatunek drzewa z rodziny hebankowatych;

hurtowy adj
magnārius
(handel, handlowy) kupowany i sprzedawany na dużą skalę, po niższej cenie niż w handlu detalicznym

huzar n
hussaro
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz jazdy lekkiej;

huśtawka xuɕˈtafka n
cunae cradle
przyrząd do bujania dzieci;

hybryda xɨ.ˈbrɨ.da n
hybrida hibrida ibrida
(biologia, biologiczny) roślina lub zwierzę powstałe ze skrzyżowania osobników należących do dwóch różnych odmian, ras lub gatunków;

hydraulik xɨˈdrawlʲik n
plumbārius
robotnik, którego praca polega na montażu i naprawie instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej oraz centralnego ogrzewania

hydrologia ˌxɨdrɔˈlɔɟja n
hydrologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) nauka o wodzie występującej w przyrodzie;

i i conjunction
et
…uwydatniający znaczenie (przy powtórzeniach)
et -que atque at
…łączący słowa i zdania równorzędne

i Herkules nie pomoże, kiedy ludzi całe morze proverb
nec Hercules contra plures
nawet heros nie pokona dużej liczby przeciwników naraz

i tak dalej adv
et cetera
wyrażenie zamykające wypowiedź, zastępujące dalszy ciąg wyliczenia

i/lub i‿ˈlup conjunction
vel
łącznik pomiędzy warunkami, które muszą zajść jednocześnie lub alternatywnie

ibis ˈibʲis n
ībis
(ornitologia, ornitologiczny) ptak brodzący z podrodziny ibisów, Threskiornithinae;

ibuprofen n
Ibuprofenum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) niesteroidowy środek przeciwzapalny, przeciwbólowy, przeciwgorączkowy, pochodna kwasu propionowego

ich ix pronoun
earum
3. (osoba) lm

ichtiologia ˌixtʲjɔˈlɔɟja n
ichthyologia
(zoologia, zoologiczny) nauka o rybach;

idarubicyna ˌidarubʲiˈʦ̑ɨ̃na n
idarubicinum
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, syntetyczny lek stosowany w leczeniu białaczki;

idea iˈdɛa n
notio
myśl przewodnia;
pomysł

ideolog n
ideologus
twórca, teoretyk lub zagorzały propagator określonej ideologii

ideologia ˌidɛɔˈlɔɟja n
ideologia
system poglądów, idei jednostki lub grupy; wspólnota światopoglądów, której celem jest świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego, grupowego lub narodowego

ideologiczny ˌidɛɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
ideologicus
związany z ideologią, mający cechy ideologii

idiota iˈdʲjɔta n
idiota
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek głupi; tępak

ido ˈidɔ n
ido
(językoznawstwo, językoznawczy) język sztuczny, opracowany na bazie esperanto;

idy ˈidɨ n
idus
(historia, historyczny, historycznie) w kalendarzu rzymskim trzynasty, a w marcu, maju, lipcu i październiku piętnasty dzień miesiąca;

igloo ˈiɡlu ˈiɡlɔ n
iglu
kopulasty domek z brył ubitego śniegu lub lodu;

ignorancja ˌiɡnɔˈrãnʦ̑ʲja n
ignorantia
brak wiedzy na jakiś ważny temat

ignorować ˌiɡnɔˈrɔvaʨ̑ v
ignōrō
pomijać, nie zwracać uwagi

igła ˈiɡwa n
acus
(krawiectwo) cienki podłużny przedmiot o ostrym zakończeniu, najczęściej wykonany z metalu;

ikona iˈkɔ̃na n
icon
(informatyka, informatyczny) niewielki obrazek widoczny na ekranie, symbolizujący określony plik, folder, aplikację lub program i stanowiący odsyłacz uruchamiający je;
(przenośnie, przenośnia) osoba lub rzecz symbolizująca jakieś zjawisko, podziwiana w danej branży
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (sztuka) obraz sakralny, malowany na drewnie, wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne;

ikra ˈikra n
ova
(ichtiologia, ichtiologiczny) jaja ryb

ile ˈilɛ interrogativePronoun
quot
używany do pytania o liczność elementów w zbiorze

ile ˈilɛ pronoun
quot
rozpoczynający zdanie podrzędne określające liczność elementów w zbiorze

ilość ˈilɔɕʨ̑ n
quantitas
liczba określająca objętość lub masę;

iluzja n
praestīgiae
(psychologia, psychologiczny) uświadomione doznanie wrażenia widzenia czegoś nieistniejącego, zniekształcone widzenie

iluzoryczny ˌiluzɔˈrɨʧ̑nɨ adj
illusorius
złudny, pozorny

imbir ˈĩmbʲir n
zingiber
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin wieloletnich, Zingiber Boehm., pochodzących z Azji i Australii;

imiesłów ĩˈmʲjɛswuf n
participium
(gramatyka) forma czasownika używana jako przymiotnik lub przysłówek;

imikwimod ˌĩmʲiˈkfʲĩmɔt n
imiquimodum
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, lek przeciwnowotworowy, przeciwwirusowy i immunomodulujący;

imipenem ˌĩmʲiˈpɛ̃nɛ̃m n
imipenemum
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny z grupy karbapenemów, antybiotyk beta-laktamowy o działaniu bakteriobójczym;

imitować ˌĩmʲiˈtɔvaʨ̑ v
imitor
naśladować coś lub kogoś

imię ˈĩmʲjɛ n
nomen
imię (1.1) i nazwisko
(przestarzałe, przestarzały) rzeczownik (imię rzeczowne), przymiotnik (imię przymiotne), liczebnik (imię liczbowe), zaimek lub imiesłów;
nomen praenomen
indywidualna nazwa osoby i stworzeń wyższych (anioła, boga, diabła itd.); (potocznie, potoczny) również nazwa zwierzęcia, rośliny itp.;

imperator ˌĩmpɛˈratɔr n
imperator
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: dowódca wojskowy

imperium ĩmˈpɛrʲjũm n
imperium
wielkie i potężne państwo, które podporządkowuje sobie inne kraje

impreza ĩmˈprɛza n
festum
(potocznie, potoczny) zabawa, przyjęcie

in situ adv
in situ
w swoim pierwotnym, naturalnym położeniu, miejscu

in suspenso adv
in suspenso
w zawieszeniu

inaczej ĩˈnaʧ̑ɛj adv
alioqui
w innym przypadku

ind ĩnt n
indium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu In i liczbie atomowej 49;

indakaterol n
indacaterolum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek do stosowania wziewnie przy leczeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, będący agonistą receptora β2-adrenergicznego

indiański ĩnˈdʲjä̃j̃sʲci adj
Indicus
związany z Indianami, dotyczący Indian

indoeuropejski ˌĩndɔɛwrɔˈpɛjsʲci adj
Indo-Europaeus
(językoznawstwo, językoznawczy) wywodzący się z praindoeuropejskiej wspólnoty językowej lub stanowiący jej kontynuację

indoktrynować v
addoctrino
(książkowy) wpajać w sposób nachalny, manipulatorski i systematyczny jakąś doktrynę, ideologię, religię

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci adj
indonesicus
odnoszący się do państwa Indonezja

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci n
indonesicus
język urzędowy Indonezji

indygo n
indicum
kolor ciemnobłękitny

indywidualny ˌĩndɨvʲiduˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
proprius
osobny, niezespołowy, pojedynczy, samemu, oddzielny
właściwy jednostce, typowy dla konkretnej osoby, swoisty

inercja ĩˈnɛrʦ̑ʲja n
inertia
bierność, bezwładność, niezdarność, niezgrabność, próżniactwo, lenistwo; bierne poddawanie się, niechęć do czynu

infekcja ĩnˈfɛkʦ̑ʲja n
infectio
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) proces chorobowy wywołany przez drobnoustroje chorobotwórcze w organizmie;

infekcyjne zapalenie stawów ˌĩnfɛkˈʦ̑ɨjnɛ ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈstavuf n
arthritis infectiosa
(medycyna, medyczny) zapalenie stawu wywołane przez drobnoustroje w błonie maziowej stawu

inflacja ĩnˈflaʦ̑ʲja n
inflatio
(ekonomia, ekonomiczny) postępujący spadek wartości pieniądza prowadzący do wzrostu cen;

influenca ˌĩnfluˈ<sup>w</sup>ɛ̃nʦ̑a n
influentia
(przestarzałe, przestarzały) grypa

informacja ˌĩnfɔrˈmaʦ̑ʲja n
informatio
poinformowanie o czymś, zakomunikowanie

informatyka ˌĩnfɔrˈmatɨka n
informatica
nauka o gromadzeniu i przetwarzaniu informacji;

infuła n
infula
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczne nakrycie głowy biskupów, infułatów i opatów

ingrediencja ˌĩŋɡrɛˈdʲjɛ̃nʦ̑ʲja n
ingredientia
składnik jakiejś mieszaniny lub przepisu, najczęściej kulinarnego lub mikstury lekarskiej, rzecz wchodząca w skład czegoś

inkomodować ˌĩŋkɔ̃mɔˈdɔvaʨ̑ v
incommodare
(przestarzałe, przestarzały) trudzić kogoś, przeszkadzać komuś, niepokoić, sprawiać kłopot, niewygodę; krępować

inkwizycja ˌĩŋkfʲiˈzɨʦ̑ʲja n
Inquisitio
(historia, historyczny, historycznie) system śledczo-sądowniczy Kościoła katolickiego, działający od XIII do XIX wieku;

inny ˈĩnːɨ indefinitePronoun
alius
nie ten, jakiś odmienny

inspirować v
inspiro
dostarczać natchnienia

instalator n
installator
(technologia, technika, techniczny) osoba zakładająca instalację

instruktor ĩw̃ˈstruktɔr n
monitor
osoba instruująca, ucząca na kursie

instrument ĩw̃ˈstrũmɛ̃nt n
organum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd wytwarzający dźwięk, (zobacz) instrument muzyczny

instrument muzyczny n
instrumentum musicum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd służący do wytwarzania dźwięków muzycznych;

instrumentalny adj
instrumentalis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonywany za pomocą instrumentów muzycznych, bez udziału śpiewu

instynkt ˈĩw̃stɨ̃ŋkt n
instinctus
wrodzona zdolność nieracjonalnego, acz adekwatnego zachowywania się w danej sytuacji

instytucja ˌĩw̃stɨˈtuʦ̑ʲja n
institutio
zakład o charakterze publicznym zajmujący się określonym zakresem spraw

instytut ĩw̃ˈstɨtut n
institutum
nazwa różnego typu instytucji, przede wszystkim naukowo-badawczych i dydaktycznych;

insula n
insula
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) kamienica czynszowa w starożytnym Rzymie;

insularny ˌĩw̃suˈlarnɨ adj
insularis
(zobacz) wyspiarski

insulina ˌĩw̃suˈlʲĩna n
insulinum
(fizjologia, fizjologiczny) hormon produkowany przez trzustkę;

insurekcja ˌĩw̃suˈrɛkʦ̑ʲja n
insurectio
powstanie zbrojne

inteligencja ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃nʦ̑ʲja n
intelligentia
sprawność umysłowa, umiejętność polegająca na rozumieniu danych sytuacji;

inteligentny ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃ntnɨ adj
intelligens
odznaczający się inteligencją

intencja ĩnˈtɛ̃nʦ̑ʲja n
intentio
chęć, zamiar

intensywny ˌĩntɛ̃w̃ˈsɨvnɨ adj
amplus
natężony, mocny, nasycony

interesujący ˌĩntɛrɛsuˈjɔ̃nʦ̑ɨ adj
quod interest
ciekawy, zajmujący

interlingua ˌĩntɛrˈlʲĩŋɡva n
Interlingua
międzynarodowy sztuczny język pomocniczy;

interwencja ˌĩntɛrˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
interventio
wejście pomiędzy, mieszać się do czegoś aby osiągnąć zamierzony cel

interwenient ˌĩntɛrˈvɛ̃ɲɛ̃nt n
interventio
(przestarzałe, przestarzały) osoba, która interweniuje

interweniować ˌĩntɛrvɛ̃ˈɲɔvaʨ̑ v
interventio
mieszać się w sprawy kogoś innego lub innego kraju, w celu uzyskania określonego efektu

introligator ˌĩntrɔlʲiˈɡatɔr n
glūtinātōr
(drukarstwo, drukarski) (rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się zawodowo oprawą książek i innych wydawnictw;

introspekcyjny ˌĩntrɔspɛkˈʦ̑ɨjnɨ adj
introspectus
(psychologia, psychologiczny) taki, który opiera się na introspekcji, dotyczy introspekcji

inwencja ĩnˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
inventio
cecha kogoś, kto jest pomysłowy i wynajduje rzeczy nowe, oryginalne

inwentaryzacja ˌĩnvɛ̃ntarɨˈzaʦ̑ʲja n
inventarium
spisywanie inwentarza

inwentarz ĩnˈvɛ̃ntaʃ n
inventarium
trwałe składniki majątku danej osoby fizycznej lub prawnej

inwestycja ˌĩnvɛˈstɨʦ̑ʲja n
collocātiō
(ekonomia, ekonomiczny) nakład gospodarczy na tworzenie lub zwiększanie majątku trwałego;

inwokacja ˌĩnvɔˈkaʦ̑ʲja n
invocatio
(literacko) apostrofa

inżynier ĩn͇ˈʒɨ̃ɲɛr n
ingeniator
człowiek zajmujący się zawodowo inżynierią, mający wyższe wykształcenie techniczne;

iperyt siarkowy iˈpɛrɨtʲ ɕarˈkɔvɨ n
yperitum
(chemia, chemiczny) (wojskowość, wojskowy) związek siarkoorganiczny z grupy tioeterów stosowany jako parzący bojowy środek trujący, gęsta, oleista ciecz o działaniu silnie trującym, po raz pierwszy zastosowany z powodzeniem w 1917 roku pod Iprą w Belgii;

irański iˈrãj̃sʲci adj
iranicus
odnoszący się do państwa Iran

irbis śnieżny n
Panthera uncia
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera uncia Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Azji Środkowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ironia iˈrɔ̃ɲja n
ironia
zawoalowana drwina, szyderstwo lub złośliwość ukryte pod pozorną aprobatą;

ironiczny ˌirɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
ironicus
zawierający ukryte szyderstwo, drwiący pod pozorem czegoś innego

irracjonalny ˌirːaʦ̑ʲjɔ̃ˈnalnɨ adj
inclaudibilis
sprzeczny z rozumem, rozsądkiem

iryd ˈirɨt n
iridium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ir i liczbie atomowej 77

irytować ˌirɨˈtɔvaʨ̑ v
vexō
denerwować się, wpadać w irytację

iskra ˈiskra n
scintilla
rozżarzona cząstka płonącego ciała oddzielająca się od całości

islam ˈislãm n
islam
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna założona przez Mahometa;

islamofobia ˌislãmɔˈfɔbʲja n
islamophobia
uprzedzenie, niechęć, wrogość w stosunku do islamu i muzułmanów;

islandzki isˈlãnʦ̑ʲci adj
lingua Islandica
odnoszący się do Islandii lub Islandczyków

islandzki isˈlãnʦ̑ʲci n
lingua Islandica
język urzędowy Islandii;

istnieć ˈistʲɲɛ̇ʨ̑ v
sum
być, występować w rzeczywistości

istota iˈstɔta n
creatura
stworzenie, osoba, żyjący organizm, postać

iterb ˈitɛrp n
ytterbium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Yb i liczbie atomowej 70;

itr itr̥ n
yttrium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Y i liczbie atomowej 39;

izoglosa ˌizɔˈɡlɔsa n
isoglossa
(językoznawstwo, językoznawczy) linia na mapie wyznaczająca zasięg danej cechy językowej

izotop iˈzɔtɔp n
isotopus
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) każda z odmian tego samego pierwiastka chemicznego, która ma jednakową liczbę protonów w atomach, lecz różne liczby neutronów;

iść iɕʨ̑ v
ire eo itum
poruszać się, zmieniać swoje położenie za pomocą nóg, nie tracąc przy tym ani na chwilę kontaktu z podłożem

ja ja personalPronoun
ego
pierwsza osoba liczby pojedynczej

jabłko ˈjap.kɔ ˈjap.w̥kɔ n
malum mālum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc jabłoni
orbe crucigère
złota kula z krzyżem, symbol władzy królewskiej;

jabłko Adama ˈjap.kɔ a.ˈdã.ma ˈjapw̥.kɔ a.ˈdã.ma n
pomum Adami prominentia laryngea
(przenośnie, przenośnia) (anatomia, anatomiczny) (zobacz) grdyka (u mężczyzn)

jabłoń ˈjabwɔ̃ɲ n
malus
drzewo, na którym rosną jabłka;

jad jadɨ jat n
aconitum
substancja pochodzenia zwierzęcego, roślinnego lub bakteryjnego mająca właściwości toksyczne dla innego organizmu;

jadalnia jaˈdalʲɲa n
cēnāculum
pomieszczenie przeznaczone do spożywania w nim posiłków

jadalny jaˈdalnɨ adj
edulis
nadający się do jedzenia; taki, którym nie można się otruć
(potocznie, potoczny) całkiem smaczny

jagniątko jäɟˈɲɔ̃ntkɔ n
agnellus
(zdrobniale) od: jagnię

jagnię ˈjäɟɲɛ n
agnus
(zoologia, zoologiczny) młode owcy;

jagnięcina ˌjäɟɲɛ̇̃ɲˈʨ̑ĩna n
agnina
(spożywczy) mięso jagnięce (z młodej owcy)

jagoda jaˈɡɔda n
acinus baca
(botanika, botaniczny) owoc mięsisty zawierający wewnątrz nasiona;

jaguar amerykański n
Panthera onca
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera onca Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Amerykach;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

jaguarundi amerykański n
Puma yagouaroundi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Puma yagouaroundi Geoffroy Saint-Hilaire, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący od Paragwaju aż po południowo-wschodnią część Stanów Zjednoczonych;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

jajko ˈjäjkɔ n
ovum
(ornitologia, ornitologiczny) ptasi zarodek w wapiennej osłonce

jajo ˈjäjɔ n
ovum
(spożywczy) jajo (1.1) drobiu używane przez ludzi jako pożywienie;
(biologia, biologiczny) dojrzała komórka rozrodcza żeńska zwierząt i człowieka;

jajowód jäˈjɔvut n
tuba uterina
(anatomia, anatomiczny) przewód o długości ok. 10-12 cm, który biegnie od rogu macicy, dochodząc do jajnika;

jak jak pronoun
sicut
…używany do wprowadzania oznajmujących zdań podrzędnych na ten temat
quam
…używany w emfatycznych wypowiedziach nt. sposobu lub stanu
…używany w zdaniach zależnych jeśli
sicut quomodo
…używany w pytaniach o sposób lub stan

jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie ˈjak ˈːuba ˈbɔɡu ˈtaɡ ˈbuk ˈːubʲjɛ proverb
qui dicit que vult, audit que non vult
jak uczynisz komuś, tak on uczyni tobie

jakby ˈjaɡbɨ conjunction
quasi
…określający sytuację, która mogłaby mieć miejsce, biorąc pod uwagę resztę wypowiedzi, ale tak naprawdę jest nieprawdziwa

jakiś ˈjäciɕ indefinitePronoun
quidam
bliżej nieokreślony, bliżej nieznany

jakkolwiek jakˈːɔlvʲjɛk adv
ut ut utut
obojętnie jak, nie ważne jak, w dowolny sposób

jako ˈjakɔ preposition
qua
używany do określania roli, stanowiska, znaczenia itp., które sprawuje podmiot

jakościowy adj
qualitativus
odnoszący się do jakości, związany z jakością

jakość ˈjakɔɕʨ̑ n
quālitās
wartość, rodzaj, stan czegoś; zalety przedmiotu świadczące o jego użyteczności, wartości, porządnym wykonaniu

jama bębenkowa ˈjãma ˌbɛ̃mbɛ̃ŋˈkɔva n
cavitas tympani cavum tympani
(anatomia, anatomiczny) część ucha środkowego będąca przestrzenią powietrzną pomiędzy błoną bębenkową a ścianą kostną;

jama ustna ˈjãma ˈustna n
cavum oris
(anatomia, anatomiczny) usta, początkowy odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego;

jamb jãmp n
iambus
(językoznawstwo, językoznawczy) w wersyfikacji antycznej: stopa, miara wierszowa złożona z sylaby krótkiej i długiej;

japoński jaˈpɔ̃j̃sʲci adj
Iaponice
dotyczący lub odnoszący się do Japonii lub Japończyków

japoński jaˈpɔ̃j̃sʲci n
Iaponice
język używany w Japonii;

jarmuż ˈjarmuʃ n
crambe
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. sabellica L., odmiana botaniczna kapusty warzywnej o mocno pomarszczonych liściach;

jarzmo ˈjaʒmɔ n
iugum
(przenośnie, przenośnia) coś co zniewala i zmusza do ponoszenia ciężarów
(zootechnika, zootechniczny) drewniana uprząż zakładana zwierzęciu pociągowemu na kark, szyję, czoło lub rogi;
(przestarzałe, przestarzały) jarzmo wołów: para wołów pociągowych

jarzynowy adj
holitorius olitorius
związany z jarzynami, dotyczący jarzyn, przyrządzony z jarzyn

jaskier ˈjasʲcɛr n
ranunculus
(botanika, botaniczny) Ranunculus, liczący około 400 gatunków rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

jaskinia jaˈsʲcĩɲa n
caverna spelunca
naturalna pusta przestrzeń w skale, a ściśle taka o rozmiarach umożliwiających penetrację przez człowieka;

jaskółka jaˈskuwka n
hirundo irundo
(ornitologia, ornitologiczny) Hirundo, owadożerny ptak o długich i ostro zakończonych skrzydłach i ogonie;

jasnowidz jasˈnɔvʲiʦ̑ n
fatidica
(ezoteryka) człowiek, któremu przypisuje się zdolność pozazmysłowego przewidywania przyszłości lub poznawania zjawisk niemożliwych do postrzegania zmysłami

jasny ˈjasnɨ adj
clarus
o kolorze: mało intensywny
(potocznie, potoczny) zrozumiały, prosty, oczywisty
pełen światła, słońca, nie zaciemniony

jaspis ˈjaspʲis n
iaspis
(mineralogia, mineralogiczny) skała osadowa, składająca się głównie z chalcedonu i kwarcu (w różnych proporcjach), mogąca przybierać barwy: czerwoną, żółtą, brązową lub zieloną;
(jubilerstwo, jubilerski) oszlifowany kamień z jaspisu (1.1)

jastrząb ˈjasṭʃɔ̃mp n
accipiter
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych;

jaszczurka jaʃˈʧ̑urka n
lacerta lacertus
(herpetologia, herpetologiczny) czworonożny lub beznogi gad o wydłużonym ciele, oczach uzbrojonych w powieki i mocnych szczękach;

jazgarz ˈjazɡaʃ n
Gymnocephalus cernuus
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny okoniowatych;

jazz ʤ̑ɛs n
iazium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z improwizowanych gatunków muzycznych;

jałmużna jawˈmuʒna n
elemosina
(książkowy) dobrowolne ofiarowanie czegoś komuś biedniejszemu; coś, co jest przekazane w ramach tego ofiarowania

jałowiec jaˈwɔvʲjɛʦ̑ n
iuniperus cedrus iunipirus
(botanika, botaniczny) roślina iglasta należący do rodzaju jałowcowatych, Juniperus L.;

jałówka jaˈwufka n
iūnix
(zoologia, zoologiczny) młoda, nieposiadająca jeszcze potomstwa, samica głównie w odniesieniu do krów

jaśmin ˈjäɕmʲĩn n
jasminum
(botanika, botaniczny) Jasminum L, rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae);

jechać ˈjɛxaʨ̑ v
gradior eo vado
o pojazdach: poruszać się, przemieszczać się z jednego miejsca na inne

jeden ˈjɛdɛ̃n cardinalNumeral
unus
liczba 1

jeden za wszystkich, wszyscy za jednego idiom
unus pro omnibus, omnes pro uno
zawołanie podkreślające solidarność i współodpowiedzialność

jedenastostrunny adj
hendecachordus
mający jedenaście strun

jedenastozgłoskowiec n
hendecasyllabus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wers jedenastozgłoskowy

jedlina jɛˈdlʲĩna n
abies
drewno z jodły

jednak ˈjɛdnak conjunction
tamen
…łączy dwa zdania, w których zdanie ze spójnikiem wyraża sytuację, która powstała w wyniku akcji ze zdania bez spójnika, a która nie była oczekiwana przez mówiącego

jednomyślny adj
unanimis
bez różnic w przekonaniach

jednooki ˌjɛdnɔˈːci adj
luscus unoculus
taki, który ma jedno oko

jednorodny adj
uniformis
mający identyczne cechy

jednorożec ˌjɛdnɔˈrɔʒɛʦ̑ n
monoceros unicornis
(mitologia, mitologiczny) (książkowy) fantastyczne stworzenie posiadające jeden róg na czole, pojawiające się w mitach i legendach;

jednostka jɛdˈnɔstka n
individualis
(książkowy) osoba, pojedynczy osobnik
unitas
część całości

jednostka astronomiczna n
unitas astronomica
(jednostka miary) (astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa 149 597 870 700 metrom, co w przybliżeniu odpowiada średniej odległości Ziemi od Słońca;

jedność ˈjɛdnɔɕʨ̑ n
unitas
wspólnota, unia, zjednoczenie
(filozofia, filozoficzny) wewnętrzna niesprzeczność;

jedwab ˈjɛdvap n
saeta
(włókiennictwo) przędza uzyskiwana z kokonów jedwabników
bombȳx
(włókiennictwo) tkanina z przędzy (1.1);

jedwabnik morwowy n
Bombyx mori
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombyx mori, gatunek nocnego motyla z rodziny prządkowatych;

jedyny jɛˈdɨ̃nɨ adj
unicus
istniejący tylko w jednym egzemplarzu

jedzenie jɛˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
cibus alimentum cibaria pulmentum pabulum
coś, co można jeść; żywność, pokarm
comedo edo manduco
spożywanie pokarmu

jegier n
venator
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz lekkiej piechoty, przeznaczonej do zwiadów, potyczek czy wreszcie zadań strzelców wyborowych, rekrutowanej pierwotnie z myśliwych, gajowych i leśników

jego ˈjɛɡɔ pronoun
eius
3. (osoba) lp, rodzaj męski

jej jɛ̇j pronoun
sua
3. (osoba) lp, rodzaj żeński

jeleń ˈjɛlɛ̃ɲ n
cervus cerva
(zoologia, zoologiczny) duży ssak lądowy o rozłożystym porożu u samców;

jelito jɛˈlʲitɔ n
intestinum
(anatomia, anatomiczny) część przewodu pokarmowego między żołądkiem a odbytem;

jelito cienkie n
intestinum tenue
(anatomia, anatomiczny) część przewodu pokarmowego położona między żołądkiem a jelitem grubym

jelito grube n
intestinum crassum
(anatomia, anatomiczny) odcinek przewodu pokarmowego od ujścia jelita cienkiego do odbytnicy;

jelonek jɛˈlɔ̃nɛk n
Lucanidae
(zoologia, zoologiczny) Lucanidae, gatunek chrząszczy;

jelonek rogacz jɛˈlɔ̃nɛk ˈrɔɡaʧ̑ n
Lucanus cervus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lucanus cervus, gatunek chrząszcza z rodziny jelonków;

jemioła jɛ̃ˈmʲjɔwa n
viscum
(botanika, botaniczny) rodzaj pasożytniczej rośliny;

jenot n
Nyctereutes
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Nyctereutes, rodzaj ssaka z rodziny psowatych o długiej, gęstej sierści;

jerzyk ˈjɛʒɨk n
apus
(ornitologia, ornitologiczny) Apus apus, smukły ptak, którego palce uniemożliwiają stąpanie po ziemi i siedzenie na gałęziach;

jesienny jɛ̇ˈɕɛ̃nːɨ adj
autumnalis
mający związek z jesienią, dotyczący jesieni, odbywający się jesienią

jesień ˈjɛ̇ɕɛ̇̃ɲ n
autumnus
pora roku między latem a zimą;

jesion ˈjɛ̇ɕɔ̃n n
ornus fraxinus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fraxinus L., rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych;

jesiotr ˈjɛ̇ɕɔtr̥ n
acipenser acipenseris acupenser acupenseris
(ichtiologia, ichtiologiczny) Acipenser, duża ryba wędrowna o wydłużonej głowie i szorstkiej, pokrytej płytkami kostnymi skórze;

jeszcze ˈjɛʃʧ̑ɛ particle
adhuc hactenus immobilis
…oznaczająca, że coś ciągle trwa, odbywa się wciąż, ciągle

jezioro jɛ̇ˈʑɔrɔ n
lacus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) śródlądowy zbiornik wodny, zwykle naturalny;

jeść jɛ̇ɕʨ̑ v
edo manduco
przyjmować pokarmy

jeść kolację v
ceno
spożywać wieczorny posiłek

jeździec ˈjɛ̇ʑʥ̑ɛʦ̑ n
eques
(jeździectwo, jeździecki) osoba jeżdżąca wierzchem na zwierzęciu wierzchowym;

jeździć ˈjɛ̇ʑʥ̑iʨ̑ v
equitare
poruszać się na grzbiecie konia

jeż jɛʃ n
erinacaeus ericius
(zoologia, zoologiczny) owadożerny ssak pokryty igłami

jeżeli jɛˈʒɛlʲi conjunction
si
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających warunek zajścia wydarzenia ze zdania głównego

jeżozwierz jɛˈʒɔzvʲjɛʃ n
hystrix
(zoologia, zoologiczny) Hystrix, duży gryzoń pokryty długimi kolcami;

jeżyna jɛˈʒɨ̃na n
rubus
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych o pędach okrytych kolcami i czarnych lub czerwonych jadalnych owocach;
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) krzew jeżyny (1.1) o czarnych owocach, m.in. z gatunku jeżyna popielica

jidysz ˈjidɨʃ n
lingua iudaeogermanicus lingua iudaeogermanica
język Żydów aszkenazyjskich;

jod jɔt n
iodium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu I i liczbie atomowej 53;

jodoform n
Iodoformium Triiodomethanum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy halogenków alkilu, środek antyseptyczny o silnym zapachu;

jodła ˈjɔdwa n
abies
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny sosnowatych;

jodła koreańska n
Abies koreana
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Abies koreana E. H. Wilson, gatunek drzewa z rodziny sosnowatych, pochodzący z górzystych terenów Korei Południowej;

jodłowy jɔdˈwɔvɨ adj
abiegineus abiegneus abiegnus
będący częścią jodły
składający się z jodły
wykonany z drewna lub innej części jodły

jogurt ˈjɔɡurt n
iogurtum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt mleczarski fermentowany mlekowo;

jordański jɔrˈdãj̃sʲci adj
jordanensis
(geografia, geograficzny) (administracja) odnoszący się do państwa Jordania

jot jɔt n
ī
nazwa litery J

jubiler juˈbʲilɛr n
jocalarius
osoba zajmująca się jubilerstwem; rzemieślnik artystyczny trudniący się wyrobem, przeróbką, naprawą, wyceną i sprzedażą przedmiotów z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu) oraz kamieni szlachetnych i ozdobnych

jubileusz ˌjubʲiˈlɛ<sup>w</sup>uʃ n
iobeleus
ważna rocznica jakiegoś wydarzenia, np. rozpoczęcia czyjejś działalności lub powstania, założenia czegoś

judaizm juˈda<sup>j</sup>ism̥ n
iudaismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna, narodowa religia Żydów;

judaszowy pocałunek ˌjudaˈʃɔvɨ ˌpɔʦ̑aˈwũnɛk idiom
milliarium
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) znak, symbol fałszywej przyjaźni;

judykatywa n
iudicatus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) władza sądownicza, jako element trójpodziału władzy

juliański juˈlʲjä̃j̃sʲci adj
Iulianus
autorstwa lub wprowadzony przez Juliusza Cezara

jurysdykcja n
diciō
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uprawnienie organu władzy do rozstrzygania spornych spraw

jutro ˈjutrɔ adv
cras crās
następnego dnia po obecnym

jutro ˈjutrɔ n
cras crās
dzień następny w stosunku do obecnego

jutrzejszy juˈṭʃɛjʃɨ adj
crastinus
odnoszący się do jutra

juwenalia n
Iuvenalia
(historia, historyczny, historycznie) prywatne igrzyska w starożytnym Rzymie mające formę amatorskich widowisk teatralnych, wprowadzone przez cesarza Nerona
(studencki) tradycyjne, coroczne igrzyska studenckie złożone z festynów, zawodów, koncertów i barwnych korowodów

już juʃ particle
iam
…podkreślająca, że coś jest wynikiem minionego czasu i zdarzeń

józefinizm n
Iosephinismus
(historia, historyczny, historycznie) polityka dworu austriackiego w XVIII wieku, dążenie do utworzenia kościoła narodowego;

jądro ˈjɔ̃ndrɔ n
testis
(anatomia, anatomiczny) narząd rozrodczy wytwarzający nasienie;

jąkać v
balbutiō
(rzadki, rzadko używany) mówić w sposób nieskładny, mało zrozumiały

jęczeć v
gemō
o człowieku, zwierzętach: wydawać przeciągły, żałosny dźwięk wyrażający ból, cierpienie

jęczmień ˈjɛ̃n͇ʧ̑mʲjɛ̇̃ɲ n
Hordeum
(botanika, botaniczny) Hordeum L., rodzaj roślin zbożowych z rodziny wiechlinowatych;
hordeolus
(potocznie, potoczny) torbielowata infekcja powieki;
hordeum ordeum
(rolnictwo, rolniczy) roślina z rodzaju (1.1)
(spożywczy) ziarno z nasion rośliny (1.1)

jęk jɛ̃ŋk n
gemitus
żałosny głos wydawany przez człowieka pod wpływem bólu lub cierpienia

języczek n
uvula
(anatomia, anatomiczny) u ssaków: wyrostek na tylnym brzegu podniebienia miękkiego;
ligula
(botanika, botaniczny) błoniasty twór występujący u niektórych roślin;
glossa ligula
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) element narządów gębowych owadów
Achirus achirus
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby, Achirus achirus
Cynoglossus senegalensis
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby, Cynoglossus senegalensis
Arrhenia
Arrhenia, rodzaj grzybów z rodziny gąskowatych

język ˈjɛ̃w̃zɨk n
lingua
(anatomia, anatomiczny) mięsień znajdujący się w jamie ustnej lub gębowej, pełniący funkcję narządu smaku, ułatwiający jedzenie, a u ludzi także mówienie;
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów, reguł gramatycznych, zasad wymowy, idiomów, umożliwiający porozumiewanie się osób znających ten zbiór;
część języka (1.2), obejmująca tylko terminy z jednej dziedziny wiedzy; (także, też) konkretny wariant danego języka (1.2), wydzielony geograficznie, środowiskowo lub stylistycznie
(informatyka, informatyczny) zbiór rozkazów i reguł ich łączenia sterujących pracą komputera;

język migowy ˈjɛ̃w̃zɨk mʲiˈɡɔvɨ n
linguae gesticulatoriae
język gestów (tzw. znaków migowych), za pomocą którego rozmawiają głusi

język ojczysty ˈjɛ̃w̃zɨk ɔjˈʧ̑ɨstɨ n
lingua materna
(językoznawstwo, językoznawczy) język przyswojony jako pierwszy w otoczeniu, w którym się wychowuje;

język programowania ˈjɛ̃w̃zɨk ˌprɔɡrãmɔˈvãɲa n
lingua programmandi
(informatyka, informatyczny) język sztuczny przeznaczony do zapisu algorytmów lub programów komputerowych

ka ka n
kā
nazwa litery k / K

kabergolina ˌkabɛrɡɔˈlʲĩna n
cabergolinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek dopaminergiczny hamujący laktację, będący pochodną ergoliny;

kabomba n
Cabomba
(botanika, botaniczny) Cabomba, rodzaj roślin z rodziny pływcowatych;

kabomba karolińska n
Cabomba caroliniana
(botanika, botaniczny) Cabomba caroliniana, gatunek rośliny z rodziny pływcowatych;

kac kaʦ̑ n
crapula
(potocznie, potoczny) występowanie nieprzyjemnych objawów (bólu głowy, pragnienia), na skutek nadmiernego spożycia alkoholu;

kaczka ˈkaʧ̑ka n
anas
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;

kadm katm̥ n
cadmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cd i liczbie atomowej 48;

kaduceusz ˌkaduˈʦ̑ɛ<sup>w</sup>uʃ n
caduceus
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) laska opleciona dwoma wężami, pochylającymi ku sobie łby, niekiedy przewiązana wstążkami, zakończona parą skrzydeł lub wieńcem; atrybut bogów: greckiego Hermesa i greckiej Irydy oraz rzymskiego Merkurego; emblemat pokoju i handlu;

kadzidło kaˈʥ̑idwɔ n
incensum
przeznaczona do spalenia w celach kultu mieszanina żywic, dająca intensywną, przyjemną woń

kadź n
cupa
duże otwarte zbiorniki używane w różnych procesach technologicznych;

kajdanki n
manicae
para połączonych ze sobą obręczy, zamykanych na zatrzask, ograniczających swobodę ruchów;

kalafior kaˈlafʲjɔr n
caulis floridus
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. botrytis L., odmiana kapusty o białych, mięsistych kwiatach;

kalarepa ˌkalaˈrɛpa n
Brassica oleracea var. gongyloides
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Brassica oleracea var. gongylodes L., odmiana kapusty warzywnej;
caulorapa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) warzywo, jadalna bulwa pędowa rośliny (1.1)

kalectwo n
debilitas
niedorozwój lub nieodwracalne uszkodzenie narządu lub części ciała i wynikające z tego ograniczenie sprawności fizycznej

kalejdoskop ˌkalɛjˈdɔskɔp n
calidoscopium
(optyka, optyczny) urządzenie optyczne (zabawka), w którym dzięki wielokrotnym odbiciom obrazów różnokolorowych szkiełek, w odpowiednio rozmieszczonych zwierciadłach, obserwuje się różnobarwne, symetryczne figury, zmieniające się przy jego obracaniu;

kalendarz kaˈlɛ̃ndaʃ n
calendarium
system rachuby dni i dłuższych odstępów czasu, oparty zazwyczaj na cyklu zmian pór roku (związanych z obiegiem Ziemi wokół Słońca) i zmian faz Księżyca;

kalendy kaˈlɛ̃ndɨ n
Calendae Kalendae
(historia, historyczny, historycznie) pierwszy dzień każdego miesiąca w kalendarzu rzymskim;

kaliforn kaˈlʲifɔrn n
californium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cf i liczbie atomowej 98;

kalifornijski ˌkalʲifɔrʲˈɲijsʲci adj
californicus
związany z Kalifornią, pochodzący z Kalifornii

kalina kaˈlʲĩna n
viburnum
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Viburnum L., drzewo lub krzew o białych lub różowych kwiatach i czerwonych, czarnych lub żółtych trujących owocach;

kalumnia kaˈlũmʲɲja n
calumnia
niesprawiedliwe oszczerstwo, oskarżenie

kamerdyner n
prōmus
starszy lokaj nadzorujący służbę, podawanie do stołu czy prace porządkowe

kamienica czynszowa n
insula
okazały budynek z wieloma mieszkaniami do wynajęcia

kamieniołom n
lapicīdīnae
(górnictwo, górniczy) miejsce pozyskiwania kamienia budowlanego, zwykle metodą odkrywkową;

kamienisty ˌkãmʲjɛ̇̃ˈɲistɨ adj
saxōsus
taki, który pokryty jest kamieniami albo zawiera dużo kamieni

kamienny kãˈmʲjɛ̃nːɨ adj
lapideus
zrobiony, powstały z kamienia, złożony z kamieni

kamień ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ n
lapis
(medycyna, medyczny) złóg powstający w organach wewnętrznych, takich jak nerki, woreczek żółciowy, moczowody
lapis petra
(mineralogia, mineralogiczny) obiekt pochodzenia mineralnego o konsystencji stałej, twardy, wyraźnie odgraniczający się od otoczenia

kamień milowy ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ mʲiˈlɔvɨ n
milliarium
słupek przy drodze z napisaną na nim odległością do najbliższego miasta;

kamień młyński n
molinus
(technologia, technika, techniczny) jeden z dwóch płaskich okrągłych kamieni w młynie żarnowym służących do rozcierania ziarna

kamień winny n
faecula
(chemia, chemiczny) kwaśny winian potasu;

kamień węgielny ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ vɛ̃ŋʲˈɟɛlnɨ n
caput anguli
(przenośnie, przenośnia) podstawa, najważniejsza część czegoś
kamień znajdujący się w węgle

kampania n
expedītiō
(przenośnie, przenośnia) (publikatory) szereg zorganizowanych działań nastawionych na osiągnięcie celu;
(wojskowość, wojskowy) ciąg działań wojennych na jakimś terytorium objętych wspólnym planem;

kamrat ˈkãmrat n
commilito
towarzysz, kompan

kamyczek kãˈmɨʧ̑ɛk n
calculus
(potocznie, potoczny) (zdrobniale) od: kamyk, mały kamień

kanadyjski ˌkãnaˈdɨjsʲci adj
canadensis
związany z Kanadą, dotyczący Kanady

kanarecznik n
Canarium
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Canarium L., gatunek drzewa z rodziny osoczynowatych;
canarium
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z gatunku (1.1) pochodzące ze strefy międzyzwrotnikowej Azji i Afryki

kanarecznik biały n
Canarium album
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Canarium album, gatunek drzewa z rodziny osoczynowatych;

kanarek kãˈnarɛk n
canaria fringilla
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak hodowlany o żółtym upierzeniu;

kanaryjski adj
canariensis
(geografia, geograficzny) związany z Wyspami Kanaryjskimi

kanał ˈkãnaw n
fossa
wykonany przez człowieka wykop w ziemi, którym płynie woda; służy np. do nawadniania lub osuszania pól albo umożliwienia żeglugi statków

kandydat kãnˈdɨdat n
candidatus petitor
ktoś, kto kandyduje do czegoś, ubiega się o coś

kangur ˈkãŋɡur n
macropus
(zoologia, zoologiczny) torbacz słynący z długich skoków;

kania ˈkãɲa n
milvus miluus
(ornitologia, ornitologiczny) Milvus, ptak drapieżny gnieżdżący się na drzewach i w szczelinach skalnych;

kanonik n
canonicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny katolicki uhonorowany członkostwem w kapitule katedralnej lub kolegiackiej;

kanonizacja ˌkãnɔ̃ɲiˈzaʦ̑ʲja n
canonizatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie zmarłego za świętego i zezwolenie na jego publiczny kult w Kościele katolickim lub Cerkwi prawosławnej;

kantar n
capistrum
(jeździectwo, jeździecki) rodzaj uproszczonej uzdy bez wędzidła

kanton ˈkãntɔ̃n n
pāgus
figura zaszczytna w górnym lewym lub prawym rogu tarczy herbowej;
górne czołowe pole płata flagi;
jednostka podziału administracyjnego Luksemburga;
jednostka podziału administracyjnego we Francji;
kraj wchodzący w skład Konfederacji Szwajcarskiej;

kantoński adj
cantonensis
związany z Kantonem, dotyczący Kantonu (miasta w Chinach)

kapar ˈkapar n
capparis
(botanika, botaniczny) Capparis, drzewo, krzew lub pnącze o pojedynczych liściach i dużych, białych, kremowych lub różowych kwiatach na długich szypułach, rosnące w wielu gatunkach w strefie tropikalnej obu półkul;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) pąk kwiatowy lub młody owoc kaparu ciernistego (Capparis spinosa L.) o pikantnym smaku, używany w sztuce kulinarnej jako przyprawa

kapar ciernisty n
Capparis spinosa
(botanika, botaniczny) Capparis spinosa L., gatunek rośliny z rodziny kaparowatych, którego pąki kwiatowe i marynowane owoce używane są jako przyprawa;
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku (1.1)

kapać ˈkapaʨ̑ v
stillō
o cieczy spadać kroplami

kapelan n
capellanus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny duszpasterzujący w wojsku, więzieniu, szpitalu, żeńskim domu zakonnym albo w prywatnej kaplicy;

kapibara ˌkapʲiˈbara n
Hydrochoerus
(zoologia, zoologiczny) Hydrochoerus, rodzaj gryzoni z rodziny kawiowatych;

kapitalizm ˌkapʲiˈtalʲism̥ n
capitalismus
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) system ekonomiczny i społeczny oparty na prywatnej własności, swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, wolnej konkurencji, zapewniający podstawowe wolności i prawa obywatelskie;

kapitel n
capitellum
(architektura, architektoniczny) ozdobne zwieńczenie kolumny lub pilastra;

kapitulacja ˌkapʲituˈlaʦ̑ʲja n
dēditiō
rezygnacja ze swoich zamiarów, przyznanie racji stronie przeciwnej
warunki poddania się
zaprzestanie walki, poddanie się wrogowi

kaplica kaˈplʲiʦ̑a n
sacellum
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niewielki wolnostojący budynek służący celom religijnym;
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wydzielona część budynku, służąca do odprawiania nabożeństw, często z umieszczonym ołtarzem

kapral ˈkapral n
decuriō
(wojskowość, wojskowy) najniższy stopień wojskowy w korpusie podoficerskim;

kaptur ˈkaptur n
cucullus
część płaszcza, kurtki lub bluzy służąca jako nakrycie głowy

kapturnica n
Sarracenia
(botanika, botaniczny) Sarracenia L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny kapturnicowatych;

kapucyński adj
cappuccinus
związany z kapucynami lub kapucynkami, dotyczący kapucynów lub kapucynek

kapusta kaˈpusta n
brassica
(botanika, botaniczny) roślina warzywna o jadalnych liściach zbitych w główkę;

kapusta kiszona n
brassica acetosa
(spożywczy) półprodukt spożywczy z szatkowanej kapusty: przyprawionej, zasolonej i poddanej fermentacji z udziałem bakterii mlekowych

kapłanka kapˈwãnka n
sacerdotessa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kobieta, która sprawuje posługę religijną

kapłaństwo n
sacerdōtium
(kościelny) sakrament święceń w chrześcijaństwie;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność lub urząd kapłana

kapłon n
capo
(zootechnika, zootechniczny) wykastrowany kogut kury domowej;

kara ˈkara n
poena
dolegliwość wymierzona jako sankcja

kara śmierci ˈkara ˈɕmʲjɛrʲʨ̑i n
ultimum supplicium
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kara polegająca na pozbawieniu życia sprawcy przestępstwa;

karabin maszynowy kaˈrabʲĩn ˌmaʃɨ̃ˈnɔvɨ n
polybolum
(wojskowość, wojskowy) zespołowa broń samoczynna zasilana amunicją o kalibrze do 20 mm;

karabinek ˌkaraˈbʲĩnɛk n
carabina
indywidualna broń strzelecka o lufie krótszej niż w karabinie;

karacena ˌkaraˈʦ̑ɛ̃na n
coratina coratium corazina
lekka, przylegająca do ciała zbroja ze stalowych łusek naszytych na skórę

karaczan madagaskarski n
Gromphadorhina portentosa
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Gromphadorhina portentosa, gatunek owada występującego w deszczowych lasach na Madagaskarze;

karaczan wschodni n
Blatta orientalis
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, synantropijny gatunek owada z rodziny karaczanowatych;

karaczanowate n
Blattidae
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blattidae, rodzina owadów z rzędu hełmców;

karakal stepowy n
Caracal caracal
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Caracal caracal Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Afryce południowo-zachodniej Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

karalny kaˈralnɨ adj
castīgābilis
taki, który podlega karze

karaluch kaˈralux n
blatta tinea
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, duży, żyjący w siedliskach ludzkich owad żywiący się produktami spożywczymi;

karate kaˈratɛ n
carate
(sport, sportowy) japońska sztuka walki;

karać ˈkaraʨ̑ v
punire
wymierzać karę

karbunkuł karˈbũŋkuw n
carbunculus
(przestarzałe, przestarzały) (poetycki, poetycko) bliżej nieokreślony kamień szlachetny barwy czerwonej (np. rubin, granat)
(medycyna, medyczny) czyrak mnogi, czyrak gromadny; grupa blisko położonych czyraków (zapaleń ropnych sąsiadujących torebek włosowych i przylegających gruczołów łojowych) zbierająca się w jeden ropień, wywołana przez zakażenie

karczmarz n
pandox
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna prowadzący karczmę

karczoch ˈkarʧ̑ɔx n
carduus
(botanika, botaniczny) Cynara scolymus, rodzaj wieloletnich roślin z rodziny astrowatych;

kardamon karˈdãmɔ̃n n
cardamomum
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku kardamon malabarski lub któregoś z innych gatunków należącego do rodzaju Elettaria;

kardiolog karˈdʲjɔlɔk n
cardiologus
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób serca i układu naczyniowego

kardiologia ˌkardʲjɔˈlɔɟja n
cardiologia
(medycyna, medyczny) dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami i wadami układu sercowo-naczyniowego, ich rozpoznawaniem i leczeniem;

kardynalat n
cardinalatus
urząd, godność kardynalska

kardynał karˈdɨ̃naw n
cardinalis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim;

kariatyda ˌkarʲjaˈtɨda n
Caryatis
(architektura, architektoniczny) podpora architektoniczna w postaci kobiecej spełniająca funkcję kolumny lub pilastra, dźwigająca na głowie belkowanie, balkon czy gzyms;

kark kark n
collum cervix
(anatomia, anatomiczny) tylny fragment szyi powyżej grzbietu

karkonoski ˌkarkɔ̃ˈnɔsʲci adj
corconticus
dotyczący Karkonoszy, związany z Karkonoszami, pochodzący z Karkonoszy

karmazynowy adj
coccineus
intensywnie czerwony

karmel ˈkarmɛl n
calamus
(spożywczy) brązowy barwnik spożywczy, otrzymywany przez ogrzewanie cukru, sacharozy lub glukozy, używany jako dodatek do słodyczy, deserów i piwa

karmić ˈkarmʲiʨ̑ v
alere
dostarczać jedzenia, dawać pożywienie, żywić kogoś

karmnik ˈkarmʲɲik n
Sagina
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny goździkowatych;

karnawał karˈnavaw n
carnelevarium
okres od święta Trzech Króli (albo od Bożego Narodzenia, albo od Nowego Roku) do Środy Popielcowej, w czasie którego urządzane są zabawy, bale, maskarady i pochody;
oblectamenta antequadragesimalia
w krajach Ameryki Łacińskiej i Południowej pochody i masowe zabawy pod koniec karnawału (1.1) na ulicach miast

karniowski adj
carnoviensis
odnoszący się do miasta Karniów

karo ˈkarɔ n
quadra
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czerwonym rombem; karta tego koloru;

karp karp n
carpa
(ichtiologia, ichtiologiczny) Cyprinus carpio, ryba słodkowodna z rodziny karpiowatych, hodowlana;

karpacki karˈpaʦ̑ʲci adj
carpathicus
dotyczący Karpat, związany z Karpatami, pochodzący z Karpat

karta ˈkarta n
folium
arkusz papieru; duża kartka

karta kredytowa ˈkarta ˌkrɛdɨˈtɔva n
tessera crediticia
(bankowość, bankowy) karta magnetyczna uprawniająca do korzystania ze środków pieniężnych przyznanych jej posiadaczowi w ramach limitu kredytowego ustalonego przez daną instytucję finansową;

kartagiński ˌkartaˈɟĩj̃sʲci adj
Carthāginiēnsis
związany z Kartaginą

karygodny ˌkarɨˈɡɔdnɨ adj
culpabilis
zasługujący na potępienie, naganę, karę

karyjski adj
Caricus
związany z Karią, dotyczący Karii

karzeł ˈkaʒɛw n
nanus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać fantastyczna, istota niewielkiego wzrostu
(medycyna, medyczny) człowiek o niedoborze wzrostu;
(astronomia, astronomiczny) nieduża gwiazda ciągu głównego;

kastrat ˈkastrat n
castratus
mężczyzna, który został poddany kastracji

kasyno kaˈsɨ̃nɔ n
aleatorium
ekskluzywny lokal rozrywkowy przeznaczony do legalnego uprawiania hazardu;

kaszalot kaˈʃalɔt n
physeter
(zoologia, zoologiczny) Physeter macrocephalus, waleń z rodziny kaszalowatych o dużej głowie i potężnej poziomej płetwie ogonowej;

kaszel ˈkaʃɛl n
tussis
nagłe wyrzucenie powietrza z płuc połączone z zachrypnięciem, spodowane podrażnieniem układu oddechowego;

kaszleć ˈkaʃlɛʨ̑ v
tussio
gwałtownie wyrzucać powietrze z płuc

kasztan ˈkaʃtãn n
castanea
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc (orzech) kasztana (1.1)

kat kat n
mortificator
osoba wykonująca wyroki sądowe skazujące na chłostę, tortury lub śmierć;

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci adj
catalana
związany z Katalonią

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci n
catalana
(językoznawstwo, językoznawczy) język Katalonii;

katapulta ˌkataˈpulta n
catapulta
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) oblężnicza machina wojenna używana w starożytności i w średniowieczu do miotania ciężkich pocisków;

katar ˈkatar n
catarrhus destillatio rheuma
(medycyna, medyczny) zapalenie błony śluzowej, zwykle w odniesieniu do nosa;

katarakta ˌkataˈrakta n
cataracta
(medycyna, medyczny) (zobacz) zaćma

katastrofa ˌkataˈstrɔfa n
calamitas
tragiczny wypadek, którego skutkiem jest czasami śmierć wielu ludzi

katechizm n
catechismus
(kościelny) podręcznik do katechezy
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wykład podstawowych zasad doktryny chrześcijańskiej;

katechumen ˌkatɛˈxũmɛ̃n n
catechumenus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba przygotowująca się do przyjęcia chrztu

kategoria ˌkatɛˈɡɔrʲja n
categoria
każdy z rodzajów, na które podzielona jest zbiorowość według pewnej klasyfikacji

katoda kaˈtɔda n
Cathodus Kathodus
(elektryczność) elektroda o ujemnym potencjale;

katolik kaˈtɔlʲik n
catholicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek Kościoła katolickiego

katowicki ˌkatɔˈvʲiʦ̑ʲci adj
Catovicensis Catoviciensis
odnoszący się do Katowic, związany z Katowicami

kaucja ˈkawʦ̑ʲja n
cautio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) suma pieniężna złożona jako gwarancja dotrzymania zobowiązania

kawa ˈkava n
coffea coffeum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) napój przygotowany z palonych i rozdrobnionych ziaren kawowych;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) ziarna rośliny (1.1), z których po odpowiednim przygotowaniu można uzyskać aromatyczny napój (1.3)
cafea coffeum
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) kawowiec, drzewo lub krzew z rodziny marzanowatych Coffea

kawa arabska ˈkava ːˈrapska n
Coffea arabica
(botanika, botaniczny) gatunek roślin z rodziny marzanowatych;

kawaler kaˈvalɛr n
eques
(przestarzałe, przestarzały) rycerz
baccalaureus
mężczyzna, który nigdy nie był żonaty
mężczyzna, który otrzymał dany order

kawalkada ˌkavalˈkada n
caballicata
grupa jeźdźców albo pojazdów, które zmierzają do jednego celu

kawałek kaˈvawɛk n
pars
(zdrobniale) od: kawał

kawiarnia kaˈvʲjarʲɲa n
cafeum
lokal, w którym podaje się kawę i inne napoje;

kawka ˈkafka n
monedula
(ornitologia, ornitologiczny) Coloeus, ptak z rodziny krukowatych;

kazirodztwo n
incestum
stosunki płciowe z osobą blisko spokrewnioną, rodzaj parafilii;

kaznodzieja n
praedicator
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto wygłasza kazania;

kał kaw n
faeces
(fizjologia, fizjologiczny) wydalone, niestrawione resztki pokarmowe;

kałamarz kaˈwãmaʃ n
atramentale
pojemnik do przechowywania atramentu lub tuszu;

każdorazowy adj
quicumque
występujący za każdym razem

każdy ˈkaʒdɨ pronoun
quisque
odnoszący się do wszystkich, wszystkiego w danym zbiorze, bez wyjątku

kciuk cʨ̑uk n
pollex digitus primus
(anatomia, anatomiczny) pierwszy palec dłoni u ssaków naczelnych, położony przeciwstawnie do pozostałych palców;

kelnerka kɛlˈnɛrka n
administra
osoba płci żeńskiej przyjmująca w restauracji zamówienie i przynosząca potrawy

kichać ˈcixaʨ̑ v
sternuere
gwałtownie wypuszczać powietrze z powodu podrażnienia nosa np. przez kurz

kichnięcie n
sternumentum
gwałtowne wyrzucenie powietrza przez nos z towarzyszącym charakterystycznym odgłosem

kiedy ˈcɛdɨ pronoun
quando
…służący do tworzenia pytań o czasie jakiegoś wydarzenia
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających czas jakiegoś zdarzenia

kiedy indziej ˈcɛdɨ ˈĩɲʥ̑ɛ̇j adv
alio tempore
w jakimś innym czasie, przy innej okazji

kiedykolwiek ˌcɛdɨˈkɔlvʲjɛk adv
quandōque
w dowolnym, nieokreślonym czasie

kiedyś ˈcɛdɨɕ indefinitePronoun
aliquandō
w pewnym czasie, w jakiejś chwili (w nieokreślonej przeszłości lub przyszłości)

kielecki cɛˈlɛʦ̑ʲci adj
Kielcensis
pochodzący z Kielc lub Kieleckiego, dotyczący Kielc lub Kielecczyzny

kielich ˈcɛlʲix n
calix
naczynie do picia z czarką na smukłej nóżce;

kierunek cɛˈrũnɛk n
directio gubernatio via
droga, linia łącząca miejsce początku ruchu z końcem ruchu, w domyśle określająca cel

kieszeń ˈcɛʃɛ̃ɲ n
crumena
(krawiectwo) rodzaj małego schowka np. w ubraniu lub torbie;

kieszonkowiec ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvʲjɛʦ̑ n
manticulator
osoba, która kradnie przedmioty z kieszeni ludzi

kieł cɛw n
dens caninus
(zoologia, zoologiczny) ząb między siekaczami a zębami trzonowymi;

kiełb cɛwp n
gobius
(ichtiologia, ichtiologiczny) drobna europejska ryba słodkowodna;

kiełbasa cɛwˈbasa n
salsicia
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wędlina z rozdrobnionego mięsa w osłonce sztucznej lub z jelita zwierzęcego;

kiełbaska cɛwˈbaska n
hilla
(potocznie, potoczny) (zdrobniale) od: kiełbasa

kijanka ciˈjãnka n
gyrinus
(zoologia, zoologiczny) prowadząca wodny tryb życia larwa płazów;

kiksja n
Kickxia
(botanika, botaniczny) Kickxia, rodzaj roślin należący do rodziny babkowatych;

kiksja zgiętoostrogowa n
Kickxia spuria
(botanika, botaniczny) Kickxia spuria, gatunek rośliny inwazyjnej;

kilka ˈcilka indefinitePronoun
aliquot
oznaczenie w sposób przybliżony ilości od trzech do dziewięciu

kilogram ciˈlɔɡrãm n
chiliogramma
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) podstawowa jednostka masy w układzie SI, oznaczana kg;

kilometr ciˈlɔ̃mɛtr̥ n
chiliometrum
jednostka długości równa tysiącowi metrów;

kimeryjskie ciemności ˌcĩmɛˈrɨjsʲcɛ ʨ̑ɛ̃mˈnɔɕʨ̑i idiom
Cimmeriae tenebrae
nieprzeniknione ciemności, totalny mrok

kirgiski cirʲˈɟisʲci adj
Chirgisica
odnoszący się do Kirgistanu lub Kirgizów

kirgiski cirʲˈɟisʲci n
Chirgisica
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Kirgistanu;

kirysek Sterby n
Corydoras sterbai
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras sterbai, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek brodaty n
Scleromystax barbatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scleromystax barbatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek czaprakowy n
Scleromystax barbatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scleromystax barbatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek pomarańczowokolcowy n
Corydoras sterbai
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras sterbai, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek pstry n
Corydoras paleatus
(systematyka) (ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras paleatus Jenyns, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek srokaty n
Corydoras paleatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras paleatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych;

kirysek trójpręgi n
Corydoras trilineatus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras trilineatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych

kiur cjur n
curium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cm i liczbie atomowej 96;

kiła ˈciwa n
syphilis lues
(medycyna, medyczny) choroba weneryczna wywoływana przez krętka bladego;

klamra n
subscus
zapięcie, zwykle ozdobne, u pasa, butów, odzieży, przy okładkach;

klarnet ˈklarnɛt n
clarinetum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty drewniany ze stroikiem;

klasa ˈklasa n
classis
grupa dzieci w szkole

klasyfikować v
discribō
dokonywać klasyfikacji, dzielić osoby, przedmioty, zjawiska na grupy wedle określonej zasady

klasztor ˈklaʃtɔr n
monasterium
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek lub kompleks budynków będący siedzibą zakonnic lub zakonników określonej reguły

klatka piersiowa ˈklatka pʲjɛrʲˈɕɔva n
pectus thorax
(anatomia, anatomiczny) część ciała chroniąca żebrami płuca i serce;

klawesyn klaˈvɛsɨ̃n n
harpicordium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument strunowy, w którym dźwięk wzbudzany jest przez piórka szarpiące struny;

klawiatura ˌklavʲjaˈtura n
plectrologium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) układ klawiszy umieszczonych kolejno obok siebie, zamocowanych w odpowiedni sposób, ułatwiający granie na instrumentach klawiszowych
claviatura
część maszyny do pisania, komputera i innych urządzeń, wyposażona w klawisze i pozwalająca na wprowadzanie znaków

kleisty adj
conglutinosus
o właściwościach klejenia się, ciągnący się

klej klɛj n
gluten
lepka substancja, rodzaj spoiwa używanego do łączenia przedmiotów

klejnot n
gemma
drogocenny kamień lub wyrób jubilerski

kleptomania ˌklɛptɔ̃ˈmãɲja n
cleptomania
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie psychiczne, objawiające się jako trudna lub niemożliwa do powstrzymania potrzeba kradzieży, zwykle nie motywowana zyskiem, ani chęcią posiadania;

kleszcz klɛʃʧ̑ n
ricinus
(zoologia, zoologiczny) pasożytniczy pajęczak żywiący się krwią;

kleszcze ˈklɛʃʧ̑ɛ n
forceps
(technologia, technika, techniczny) narzędzie z uchwytami służące do chwytania przedmiotów

klient ˈklʲi<sup>j</sup>ɛ̃nt n
emptor
(handel, handlowy) osoba kupująca w sklepie, interesant załatwiający sprawy w urzędzie lub placówce usługowej

klif klʲif n
rūpēs
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) wysoki i stromy, często pionowy, urwisty brzeg morza lub jeziora, powstały w wyniku abrazji;

klimat ˈklʲĩmat n
caelum
(geografia, geograficzny) warunki pogodowe przeważające na danym obszarze przez wiele lat;

klin klʲĩn n
cuneus
(fizyka, fizyczny) maszyna prosta, o kształcie trójkąta;
kształt tej maszyny

klingoński adj
Klingonica
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) dotyczący Klingonów

klingoński n
Klingonica
(językoznawstwo, językoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) sztuczny język używany przez przedstawicieli rasy Klingonów z serialu "Star Trek"

klitoria ternateńska n
Clitoria ternatea
(botanika, botaniczny) gatunek tropikalnej rośliny z rodziny bobowatych;

klon klɔ̃n n
acer
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acer L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny klonowatych;

klub klup n
clava
stowarzyszenie, grupa osób o wspólnych zainteresowaniach

klucz kluʧ̑ n
clavis
przyrząd do otwierania zamka;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak na pięciolinii określający wysokość opisywanych dźwięków;
kod do szyfru;
narzędzie w postaci dźwigni rozwidlonej na końcu do odkręcania i przykręcania śrub
podpowiedź umożliwiająca rozwiązanie zagadki

klątwa n
exsecratio
(dawniej, dawny) przeklinanie, wykrzykiwanie złych słów
życzenie komuś nieszczęścia

klęska ˈklɛ̃w̃ska n
malum
wielkie nieszczęście, niepowodzenie lub zniszczenie

kmin rzymski ˈkmʲĩn ˈʒɨ̃msʲci n
Cuminum cyminum
(botanika, botaniczny) Cuminum cyminum L., gatunek rośliny jednorocznej z rodziny selerowatych;

kminek ˈkmʲĩnɛk n
cuminum
(botanika, botaniczny) Carum, rodzaj roślin z rodziny selerowatych;

knajpa ˈknajpa n
meraria
(potocznie, potoczny) gorszy typ restauracji

knieć błotna n
Caltha palustris
(botanika, botaniczny) (systematyka) Caltha palustris L., gatunek rośliny zielnej z rodziny jaskrowatych, szeroko rozprzestrzeniony na całej półkuli północnej;

knieć błotna górska n
Caltha palustris laeta
(botanika, botaniczny) (systematyka) Caltha palustris laeta, podgatunek knieci błotnej należący do rodziny jaskrowatych;

koalicja ˌkɔaˈlʲiʦ̑ʲja n
societās
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) porozumienie partii politycznych, które realizują wspólne cele polityczne tworząc rząd albo działając w opozycji

kobalt ˈkɔbalt n
cobaltum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Co i liczbie atomowej 27;

kobiecy kɔˈbʲjɛʦ̑ɨ adj
femininus femineus
dotyczący kobiety, kobiecości; charakterystyczny dla kobiety

kobieta kɔˈbʲjɛta n
femina mulier
dorosły człowiek płci żeńskiej;

kobra indyjska n
Naja naja
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Naja naja Linnaeus, gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych, występujący w Azji;

koc kɔʦ̑ n
tapes tapete
gruba tkanina, zwykle wełniana, najczęściej w kształcie prostokąta, służąca do okrywania w celu ochrony przed zimnem

kochanek kɔˈxãnɛk n
amator adulter
mężczyzna utrzymujący stosunki seksualne bez wchodzenia w związek małżeński

kochanka kɔˈxãnka n
paelex
kobieta pozostająca w nieformalnym związku seksualnym z mężczyzną

kochany kɔˈxãnɨ adj
cārus
taki, który jest darzony przez kogoś miłością

kochać ˈkɔxaʨ̑ v
amare amo
odczuwać miłość do kogoś

kocica n
catta
(zoologia, zoologiczny) samica kota domowego

kocioł ˈkɔʨ̑ɔw n
cortina
urządzenie służące do podgrzewania cieczy (np. wody);

kod źródłowy ˈkɔdʲ ʑrudˈwɔvɨ n
fōns
(informatyka, informatyczny) zapis programu komputerowego w którymś ze zrozumiałych dla człowieka (programisty), wyjściowym języku programowania;

kodeina n
codeinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) przeciwkaszlowy lek narkotyczny, pochodna morfiny

kogut ˈkɔɡut n
gallus
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) samiec kury domowej;

koherentny ˌkɔxɛˈrɛ̃ntnɨ adj
contextus
będący spójną całością

kokoryczka wielokwiatowa n
Polygonatum multiflorum
(botanika, botaniczny) Polygonatum multiflorum, gatunek byliny z rodzaju kokoryczka;

kolacja kɔˈlaʦ̑ʲja n
cena
ostatni posiłek w ciągu dnia

kolano kɔˈlãnɔ n
genu poples
(anatomia, anatomiczny) największy staw w organizmie człowieka, łączy dwie części nogi: udo i łydkę;

kolarstwo kɔˈlarstfɔ n
cursu
forma sportu polegająca na ściganiu się na rowerach lub akrobacjach rowerowych;

kolba ˈkɔlba n
spadix
(botanika, botaniczny) rodzaj kwiatostanu i owocostanu;

kolcowój pospolity n
Lycium barbarum
(botanika, botaniczny) Lycium barbarum, pochodzący z Chin gatunek krzewu z rodziny psiankowatych;

kolczasty kɔlˈʧ̑astɨ adj
spineus spinosus
mający kolce i kłujący

kolczatka kɔlˈʧ̑atka n
echidna
(zoologia, zoologiczny) żywiący się mrówkami ssak pokryty kolcami;

kolczuga kɔlˈʧ̑uɡa n
armorum
pancerz rycerski z metalowej plecionki, przypominający koszulę

kolczyk ˈkɔlʧ̑ɨk n
inauris
ozdoba zawieszana w przekłutej skórze, np. na płatkach uszu,

kolegium n
collegium
(architektura, architektoniczny) (szkolnictwo, szkolny) budynek mieszczący (1.4-8)
(kościelny) ogół kardynałów Kościoła katolickiego;
(szkolnictwo, szkolny) (historia, historyczny, historycznie) wydział dawnej szkoły wyższej;

kolej ˈkɔlɛj n
ferrivia
środek transportu lądowego wytyczony torem lub liną;

kolejka kɔˈlɛjka n
sequentia
uporządkowana zbiorowość ludzi czekających na coś;

kolejno kɔˈlɛjnɔ adv
subsequenter
w kolejności, jeden za drugim

kolejność kɔˈlɛjnɔɕʨ̑ n
seriēs
uporządkowanie pozwalające ustalić dla dowolnych dwóch elementów pewnej zbiorowości (haseł, czynności, ludzi, itp.), który z nich jest wcześniejszy, a który późniejszy

kolekcjonować ˌkɔlɛkʦ̑ʲjɔ̃ˈnɔvaʨ̑ v
colligere
zbierać przedmioty tworząc z nich kolekcję

kolendra kɔˈlɛ̃ndra n
coriandrum
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny selerowatych, mających zastosowanie kulinarne;

koliber kɔˈlʲibɛr n
colibris
(ornitologia, ornitologiczny) barwnie upierzony i żywiący się nektarem najmniejszy z ptaków;

kolka n
colica
(medycyna, medyczny) silne, napadowe bóle w jamie brzusznej

kolonia kɔˈlɔ̃ɲja n
colōnia
(biologia, biologiczny) forma życiowa organizmów polegająca na tworzeniu przez poszczególne osobniki związku funkcjonującego jak odrębny osobnik;
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) posiadłość państwa poza jego granicami podległa mu politycznie i gospodarczo;

kolonizacja n
colonisatio
(biologia, biologiczny) zasiedlanie organizmu przez drobnoustroje; bezobjawowa obecność mikroorganizmów w ustroju
tworzenie osad na obszarach słabo zamieszkanych lub niezamieszkanych

kolor ˈkɔlɔr n
color
cecha przedmiotu, określająca, jaka część pasma widzialnego światła jest odbijana przez przedmiot;

kolosalny ˌkɔlɔˈsalnɨ adj
colossēus
bardzo duży; wielki

kolumna kɔˈlũmna n
columna
(architektura, architektoniczny) pionowy element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną;

komar ˈkɔ̃mar n
culex
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki latający owad z rodziny Culicidae, znany ze swędzących ugryzień;

kombinacja n
Kombination
(sport, sportowy) narciarstwo konkurencja złożona, w której o zwycięstwie decyduje suma uzyskanych wyników z poszczególnych etapów
combinatio
łączenie składowych w całość oraz efekt tego działania

komedia kɔ̃ˈmɛdʲja n
comoedia
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) utwór sceniczny lub filmowy przedstawiający w sposób zabawny lub satyryczny postacie, obyczaje, wydarzenia itp.;

komentarz kɔ̃ˈmɛ̃ntaʃ n
comentārium
objaśnienie lub uzupełnienie jakiegoś tekstu bądź grafiki zamieszczone przez autora

kometa kɔ̃ˈmɛta n
cometes cometa
(astronomia, astronomiczny) małe, nietrwałe ciało niebieskie, złożone z jądra otoczonego komą, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej;

komiks ˈkɔ̃mʲiks n
liber pictus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) z reguły opowiadanie utworzone przez połączenie kilku lub więcej obrazków składających się na jakąś historię;

komin ˈkɔ̃mʲĩn n
camīnus
(budownictwo) konstrukcja służąca do odprowadzenia ku górze dymu z paleniska, silnika lub pieca;
pionowa formacja skalna w formie zagłębienia o trzech ścianach;

kominek kɔ̃ˈmʲĩnɛk n
camīnus
otwarte palenisko umieszczone bezpośrednio w ścianie lub przed nią w celu ogrzewania wnętrza pomieszczenia;

komisja kɔ̃ˈmʲisʲja n
commissio
grupa wydelegowana z większego grona, powołana do sprawowania określonych funkcji, najczęściej do zbadania jakiejś kwestii, kontroli czyjejś działalności;

komitet ˈkɔ̃mʲitɛt n
committee
grupa osób powołanych do wykonania określonych zadań

komnata kɔ̃mˈnata n
cubiculum
pomieszczenie mieszkalne w pałacu lub rezydencji, zwykle pełne przepychu;

kompas ˈkɔ̃mpas n
ambitus
przyrząd nawigacyjny służący do wyznaczania bieżącego kierunku południka magnetycznego;

komponować ˌkɔ̃mpɔ̃ˈnɔvaʨ̑ v
componere
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) tworzyć utwór muzyczny
tworzyć; układać w całość z danych elementów, tak aby poszczególne elementy ze sobą współgrały

kompozytorka ˌkɔ̃mpɔzɨˈtɔrka n
musicographa
kobieta tworząca, komponująca muzykę

komputer kɔ̃mˈputɛr n
computatrum ordinatrum
(informatyka, informatyczny) maszyna licząca, służąca do przetwarzania wszelkich informacji, które da się zapisać w formie ciągu cyfr, albo sygnału ciągłego;

komturia n
commenda
(historia, historyczny, historycznie) jednostka terytorialna zakonów rycerskich zarządzana przez komtura;

komunikacja ˌkɔ̃mũɲiˈkaʦ̑ʲja n
communicatio
ogół działań składających się na utrzymanie łączności między danymi miejscami; drogi, szlaki i środki lokomocji służące do utrzymywania tej łączności

komunistyczny ˌkɔ̃mũɲiˈstɨʧ̑nɨ adj
communisticus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z komunizmem, dotyczący komunizmu

komunizm kɔ̃ˈmũɲism̥ n
communismus
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój ekonomiczny i doktryna polityczna, zgodnie z którymi środki produkcji powinny być własnością społeczeństwa;

komórczak n
cytoblastoma cytoma
(medycyna, medyczny) typ nowotworu zbudowanego z wielojądrowych komórek

komórka kɔ̃ˈmurka n
cellula
(biologia, biologiczny) podstawowa jednostka budowy organizmów żywych;

komórka jajowa n
ovum
(biologia, biologiczny) komórka rozrodcza żeńska

komórka macierzysta n
cellula materna cellula matricalis
(biologia, biologiczny) komórka względnie niewyspecjalizowana, z której podczas pojedynczego podziału powstają: identyczna komórka potomna i nieco bardziej zróżnicowana komórka potomna

koncert ˈkɔ̃nʦ̑ɛrt n
concentus
występ muzyczny instrumentalny, wokalny, bądź wokalno-instrumentalny;

koncyliabulum n
conciliabulum
(dawniej, dawny) nielegalne zgromadzenie, zwłaszcza konspiratorów czy spiskowców, przeciwko ustanowionej władzy państwowej lub kościelnej

kondensator ˌkɔ̃ndɛ̃w̃ˈsatɔr n
condensatrum
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) podzespół zbudowany z dwóch przewodników rozdzielonych dielektrykiem, mający za zadanie gromadzić ładunki elektryczne;

konferencja ˌkɔ̃nfɛˈrɛ̃nʦ̑ʲja n
colloquium
zjazd, spotkanie przedstawicieli instytucji bądź organizacji, w celu omówienia pewnych zagadnień

konferować v
confero
(książkowy) obradować, naradzać się, omawiać ważne sprawy

konfiguracja n
configuratio
układ elementów wchodzących we wzajemne relacje

konfiskować ˌkɔ̃nfʲiˈskɔvaʨ̑ v
auferō
dokonywać konfiskaty

konflikt ˈkɔ̃nflʲikt n
conflictus
sprzeczność (racji, wartości), spór między osobami; brak zgodności

konfrater n
confrater
(przestarzałe, przestarzały) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) współbrat (w zakonie, stanie duchownym)
członek konfraterni

konfraternia ˌkɔ̃nfraˈtɛrʲɲa n
confraternitas
stowarzyszenie, organizacja religijna skupiająca głównie laikat

koniczyna ˌkɔ̃ɲiˈʧ̑ɨ̃na n
trifolium
(botanika, botaniczny) Trifolium L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych;

koniec ˈkɔ̃ɲɛʦ̑ n
finis exitus
ostatni fragment, część podłużnego przedmiotu, czubek

koniuch n
agaso
(przestarzałe, przestarzały) parobek doglądający koni

koniucha n
agaso
(dawniej, dawny) parobek doglądający koni

koniugacja ˌkɔ̃ɲuˈɡaʦ̑ʲja n
coniugatio
(językoznawstwo, językoznawczy) odmiana czasownika przez osoby, liczbę, czas, tryb, aspekt, rodzaj;

koniuszy n
praefectus stabuli
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik sprawujący pieczę nad królewskimi stajniami i stadami koni – w średniowiecznej Polsce i innych krajach;

konklawe kɔ̃ŋˈklavɛ n
conclave
(kościelny) w Kościele katolickim: zgromadzenie wybierające papieża; obrady tego zgromadzenia.

konkordat kɔ̃ŋˈkɔrdat n
concordatum
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) układ pomiędzy Stolicą Apostolską a państwem regulujący stanowisko prawne Kościoła katolickiego w danym państwie;

konkurs ˈkɔ̃ŋkurs n
certāmen
(sport, sportowy) przedsięwzięcie rozrywkowe, artystyczne lub sportowe pozwalające wyłonić najlepszego uczestnika (lub uczestników), który najczęściej zostaje nagrodzony

konopie kɔ̃ˈnɔpʲjɛ n
cannabis
(botanika, botaniczny) Cannabis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny konopiowatych, pochodzących z Azji, uprawianych dla mocnych włókien, nasion oraz używek;

konsensus kɔ̃w̃ˈsɛ̃w̃sus n
consensus
porozumienie osiągnięte w wyniku dyskusji i kompromisu

konserwacja n
conservatio
(technologia, technika, techniczny) zabiegi mające na celu utrzymywanie czegoś w dobrym stanie i chronienie tego przed zniszczeniem

konsorcjum kɔ̃w̃ˈsɔrʦ̑ʲjũm n
consortium
(zarządzanie) związek kilku przedsiębiorstw zawarty w celu dokonania wspólnego przedsięwzięcia;

konsternacja ˌkɔ̃w̃stɛrˈnaʦ̑ʲja n
consternātiō
stan osłupienia spowodowany nieoczekiwanym zwrotem sytuacji, w której znajduje się osoba „skonsternowana”; uczucie strachu spowodowane nieprzewidywalnością dalszego przebiegu sytuacji

konstytucja ˌkɔ̃w̃stɨˈtuʦ̑ʲja n
constitutio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie;

konsularny adj
consularis
związany z konsulem, dotyczący konsula (przedstawiciela państwa)

kontakt ˈkɔ̃ntakt n
contactus
zetknięcie się

kontekst ˈkɔ̃ntɛkst n
connexus
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, tło, okoliczności, które określają lub wyjaśniają znaczenie zdarzenia lub następstwo innych zdarzeń

kontemplować ˌkɔ̃ntɛ̃mˈplɔvaʨ̑ v
contemplāre
pogrążać się głęboko w myślach

kontrola kɔ̃nˈtrɔla n
imperium
sprawdzenie, czy coś spełnia określone warunki i wymogi

kontroler kɔ̃nˈtrɔlɛr n
moderātor
osoba kontrolująca, sprawdzająca coś

kontrowersja n
controversia
niejednoznaczność opinii w jakiejś sprawie, wywołująca dyskusje, sprzeczki

kontrowersyjny ˌkɔ̃ntrɔvɛrˈsɨjnɨ adj
contrōversus
wzbudzający kontrowersje, prowokujący spory i dyskusje

kontrreformacja ˌkɔ̃ntr̥rɛfɔrˈmaʦ̑ʲja n
Contrareformatio
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ruch w Kościele katolickim w XVI i XVII w., skierowany przeciw reformacji i wyznaniom protestanckim, mający na celu także przeprowadzenie odnowy wewnętrznej w Kościele;

kontryfał n
electrum
(dawniej, dawny) stop miedzi z cyną

kontynent kɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
continens
(geografia, geograficzny) wielki obszar lądu otoczony morzem lub oceanem, mający więcej niż 5 000 000 kilometrów kwadratowych;

kontynuacja n
continuatio
dalsze trwanie czegoś lub następna część czegoś albo jakiejś działalności

kontynuować ˌkɔ̃ntɨ̃nuˈ<sup>w</sup>ɔvaʨ̑ v
continuo
dalej wykonywać określoną czynność; rozwijać coś

konurbacja ˌkɔ̃nurˈbaʦ̑ʲja n
conurbatio
zespół wielu sąsiadujących ze sobą miast, z których żadne nie dominuje nad pozostałymi;

konwencja kɔ̃nˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
conventio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) umowa międzynarodowa

konwent ˈkɔ̃nvɛ̃nt n
conventus
spotkanie członków jakiejś instytucji bądź organizacji, na którym podejmuje się decyzje w istotnych kwestiach

kooperacja ˌkɔːpɛˈraʦ̑ʲja n
cooperatio
współpraca, współdziałanie

koordynować v
coordino
kierować różnymi elementami, działaniami tak, aby zapewniać ich harmonię, najlepszą wspólną skuteczność; uzgadniać wzajemne funkcjonowanie

kopaczka n
rutrum
TemplateParserError:LuaError (rolnictwo, rolniczy) motyka

kopalnia kɔˈpalʲɲa n
fodina
zakład górniczy zajmujący się wydobyciem kopalin;

kopać ˈkɔpaʨ̑ v
calcare
uderzać kogoś / coś nogą
fodere
wydobywać np. ziemię przy pomocy łopaty, innego narzędzia lub maszyny

koper ˈkɔpɛr n
anethum anetum
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) roślina o pierzastych liściach i zielonożółtych kwiatach, używana jako przyprawa;

koper włoski ˈkɔpɛr ˈvwɔsʲci n
Foeniculum vulgare
(botanika, botaniczny) gatunek dwuletniej rośliny z rodziny selerowatych;

kopernik kɔˈpɛrʲɲik n
copernicium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cn i liczbie atomowej 112;

kopia ˈkɔpʲja n
exemplar
przedmiot wykonany na wzór pierwszego, nie oryginał

kopiec n
tumulus
(książkowy) lub (architektura, architektoniczny) pomnik w formie takiego wzniesienia

kopulacja n
coitus copulatio
(fizjologia, fizjologiczny) cielesne zespolenie się dwóch osobników różnej płci, umożliwiające zapłodnienie

kopyto kɔˈpɨtɔ n
ungula
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie kończyn niektórych ssaków;

kora ˈkɔra n
cortex
(botanika, botaniczny) kora wtórna występująca u starszych roślin tkanka złożona z łyka oraz korka lub korowiny
(botanika, botaniczny) kora pierwotna tkanka łodygi i korzenia znajdująca się między walcem osiowym a skórką

korek ˈkɔrɛk n
cortex suber
(botanika, botaniczny) tkanka roślinna pokrywająca łodygi, bulwy i korzenie dębu korkowego i korkowca

korkociąg kɔrˈkɔʨ̑ɔ̃ŋk n
extraculum
urządzenie służące do wyjmowania korków z butelek;

kormoran kɔrˈmɔrãn n
phalacrocorax
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak wodny zamieszkujący brzegi mórz i rzek;

kornijski n
lingua cornica
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy brytańskiej języków celtyckich;

korona kɔˈrɔ̃na n
Fritillaria
(botanika, botaniczny) Fritillaria L., rodzaj roślin z rodziny liliowatych
corona
atrybut królewski (złota obręcz zakładana na głowę)
(jednostka monetarna) waluta w Skandynawii;
(botanika, botaniczny) część drzewa składająca się z gałęzi;
(jednostka monetarna) (dawniej, dawny) waluta w Czechosłowacji, Protektoracie Czech i Moraw, na Węgrzech i na Słowacji, w Austro-Węgrzech
(jednostka monetarna) waluta w Czechach;

koronacja n
coronatio
akt przekazania insygniów królewskich następcy tronu

koronka kɔˈrɔ̃nka n
reticulum
(włókiennictwo) wyrób będący rodzajem ażurowej plecionki z nici

koronować v
coronare
przekazywać uroczyście najwyższą władzę poprzez nakładanie korony na głowę przyszłego panującego

korpulentny ˌkɔrpuˈlɛ̃ntnɨ adj
corpulentus
o człowieku odznaczający się nadwagą, o tęgiej budowie ciała

korsykański ˌkɔrsɨˈkãj̃sʲci adj
corsicanus
odnoszący się do Korsyki, związany lub wywodzący się z Korsyki

korsykański ˌkɔrsɨˈkãj̃sʲci n
corsicanus
język używany na Korsyce;

kortyzon n
cortisonum
(biochemia, biochemiczny) hormon kory nadnercza z grupy steroidów, nieaktywny biologicznie

korweta n
corbita
(historia, historyczny, historycznie) (marynarka) okręt żaglowy do służby zwiadowczej oraz zadań pomocniczych;
(marynarka) średni okręt wojenny o wyporności od 500 do 1000 ton;

koryfeusz n
coryphaeus
(historia, historyczny, historycznie) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przewodnik chóru w starożytnym teatrze greckim;

korytarz kɔˈrɨtaʃ n
andron
(budownictwo) wąskie pomieszczenie łączące inne pomieszczenia w budynku;

korzec n
modius
(dawniej, dawny) dawna jednostka objętości, stosowana przy ciałach sypkich;
(dawniej, dawny) naczynie odmierzające (1.1)

korzeń ˈkɔʒɛ̃ɲ n
radix
(botanika, botaniczny) organ roślin naczyniowych umiejscowiony zwykle w podłożu (glebie), utrzymujący roślinę w jednym miejscu i pobierający dla niej wodę i składniki mineralne;

korzyść ˈkɔʒɨɕʨ̑ n
ēmolumentum
zysk, pożytek

kos kɔs n
Turdus merula
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus merula, (zobacz) kos zwyczajny;
merula
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak leśny, ogrodowy i parkowy z gatunku (1.1)

kosa ˈkɔsa n
falx
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie do ścinania zbóż, traw itp.: ostrze na długim kiju;

kosaciec kɔˈsaʨ̑ɛʦ̑ n
iris
(botanika, botaniczny) Iris, roślina o barwnych kwiatach, najczęściej fioletowych, niebieskich lub żółtych;

kosmetyk kɔsˈmɛtɨk n
offūcia
substancja, produkt przeznaczony do pielęgnacji, oczyszczania, ochrony i upiększania ciała lub włosów

kosmonauta ˌkɔsmɔ̃ˈnawta n
nauta sideralis
człowiek, który wziął udział w podróży kosmicznej

kosteczki słuchowe kɔˈstɛʧ̑ʲci swuˈxɔvɛ n
ossicula auditoria
(anatomia, anatomiczny) drobne kostki w jamie bębenkowej ucha przenoszące drgania błony bębenkowej do ucha wewnętrznego;

kostka ˈkɔstka n
talus
(anatomia, anatomiczny) mała kość łącząca stopę z nogą;

kostka do gry n
talus abaculus
niewielki wielościan, najczęściej sześcian, z umieszczonymi na poszczególnych bokach liczbami, wykorzystywany w grach planszowych, fabularnych i hazardowych w celu wygenerowania losowych wyników

kostnica kɔˈstʲɲiʦ̑a n
mortuārium
pomieszczenie, w którym przechowuje się ciała zmarłych do chwili pogrzebu;

kostny ˈkɔstnɨ adj
osseus
związany z kością

kostrzewa n
Festuca
(botanika, botaniczny) Festuca L., rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych;

kosz kɔʃ n
corbis qualus
pojemnik pleciony z elastycznego materiału naturalnego lub sztucznego

koszmar ˈkɔʃmar n
incubus
marzenie senne o treści wywołującej u śniącego uczucie strachu;

koszt kɔʃt n
impendium
(ekonomia, ekonomiczny) poniesiony wydatek

kosztować kɔˈʃtɔvaʨ̑ v
cōnstō
mieć jakąś cenę (także przenośnie)

koszula kɔˈʃula n
tunicula
(krawiectwo) lekkie ubranie z rękawami, nakładane na tułów, zapinane na guziki;

koszyczek kɔˈʃɨʧ̑ɛk n
anthodium
(pszczelarstwo, pszczelarski) zagłębienie na zewnętrznej powierzchni goleni tylnej nogi pszczoły-robotnicy, w którym składany jest pyłek kwiatowy
mały koszyk

koszykówka ˌkɔʃɨˈkufka n
ludus canistri
(sport, sportowy) dyscyplina sportu drużynowego, w której dwie pięcioosobowe drużyny grają przeciwko sobie, próbując zdobyć punkty, umieszczając piłkę w koszu;

kot kɔt n
felis feles
(zoologia, zoologiczny) Felis silvestris domesticus, zwierzę domowe;

kotwica kɔtˈfʲiʦ̑a n
ancora
przyrząd służący do unieruchomienia statku (czasem także innych pływających obiektów) przez zaczepienie o dno;

koty n
Felinae
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Felinae G. Fischer, podrodzina ssaków drapieżnych z rodziny kotowatych;

kowadło kɔˈvadwɔ n
incus
(technologia, technika, techniczny) ciężka, stalowa podstawa, na której kładzie się obrabiany przedmiot w trakcie kucia ręcznego;

kowal ˈkɔval n
ferrarius
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający przedmioty z metalu;

kowalstwo n
fabrilitas
(rzemiosło, rzemieślniczy) produkcja kuźnicza

koza ˈkɔza n
capra
(zoologia, zoologiczny) ssak z rodziny krętorogich;

kozica kɔˈʑiʦ̑a n
Rupicapra rupicapra
(zoologia, zoologiczny) Rupicapra rupicapra, ssak górski o bujnej sierści i pionowo wyrastających rogach, zagiętych ku tyłowi u samca;

koziorożec n
ibex
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych;

koziorożec nubijski n
Capra nubiana
(zoologia, zoologiczny) Capra nubiana, ssak parzystokopytny z rodziny wołowatych;

kozioł ofiarny ˈkɔʑɔw ɔˈfʲjarnɨ n
caper emissarius
(biblijny) (dosłownie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ofiara z kozła składana Bogu, wg Bibliii, za grzechy ludzi
(przenośnie, przenośnia) człowiek, na którego inni zrzucają całą odpowiedzialność za coś;

koziołek kɔˈʑɔwɛk n
capellus
(zoologia, zoologiczny) młody lub mały kozioł

kołczan ˈkɔwʧ̑ãn n
pharetra corytos gorytos gorytus
podłużny pojemnik na strzały noszony na pasku u boku lub na plecach;

kołek n
subscus
ociosany kawałek drewna o podłużnej formie

koło ˈkɔwɔ n
rota
(geometria) okrąg wraz z odciętym wewnątrz niego fragmentem płaszczyzny;
przedmiot o takim kształcie, zwykle część maszyny lub urządzenia, zwłaszcza pojazdu;

kołodziej kɔˈwɔʥ̑ɛ̇j n
raedarius
(historia, historyczny, historycznie) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający i naprawiający koła do wozów;

kołysanka ˌkɔwɨˈsãnka n
lallus
piosenka śpiewana małym dzieciom, żeby łatwiej zasnęły

kołyska kɔˈwɨska n
berciolum
sprzęt do kołysania małych dzieci np. łóżeczko na biegunach;

koń kɔ̃ɲ n
caballus equus
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny w formie skrzyni na czterech nogach
caballus equus eques
(szachy, pojęcie szachowe) (potocznie, potoczny) skoczek szachowy;
equus Equus caballus caballus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem;

koń mechaniczny ˈkɔ̃ɲ ˌmɛxãˈɲiʧ̑nɨ n
equipotentia
(fizyka, fizyczny) jedna z pozaukładowych jednostek mocy;

koń trojański ˈkɔ̃ɲ trɔˈjä̃j̃sʲci idiom
Equus Troianus
(przenośnie, przenośnia) o czymś pozornie wyglądającym na przyjacielski podarunek, w rzeczywistości będącym niebezpieczeństwem; ukryte niebezpieczeństwo; spisek, podstęp

kończyna kɔ̃j̃n͇ˈʧ̑ɨ̃na n
membrum
(anatomia, anatomiczny) narząd ruchu u kręgowców

kończyć ˈkɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
finire
wykonywać coś, co zostało zaczęte, do końca

koński ˈkɔ̃j̃sʲci possessiveAdjective
equīnus
należący do konia

kości zostały rzucone ˈkɔɕʨ̑i zɔˈstawɨ ʒuˈʦ̑ɔ̃nɛ idiom
alea iacta est
(książkowy) stała się rzecz nieodwracalna; zapadła ostateczna decyzja;

kościół ˈkɔɕʨ̑uw n
ecclesia
(budownictwo) świątynia chrześcijańska;

koślawy kɔɕˈlavɨ adj
valgus
(anatomia, anatomiczny) kątem skierowany do wewnątrz, osią odchylony na zewnątrz od osi symetrii ciała

kość kɔɕʨ̑ n
os ossum
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu ludzi lub zwierząt;
talus tessera
wielościan z oczkami służący do gry;

kość krzyżowa ˈkɔɕʨ̑ kʃɨˈʒɔva n
os sacrum
(anatomia, anatomiczny) dolny odcinek kręgosłupa powstały ze zrośnięcia pięciu kręgów krzyżowych;

kość słoniowa ˈkɔɕʨ̑ swɔ̃ˈɲɔva n
ebur
(zoologia, zoologiczny) materiał pochodzący z zębów dużych ssaków: słonia, morsa, hipopotama, narwala;

koźlę n
haedus
(zootechnika, zootechniczny) młode kozy domowej

krab krap n
cancer
(zoologia, zoologiczny) skorupiak ciepłych mórz;

kradzież ˈkraʥ̑ɛʃ n
furtum
przejęcie cudzej własności bez zgody właściciela i bez podstawy prawnej

kraina kraˈ<sup>j</sup>ĩna n
terra
obszar wydzielony ze względu na jakąś cechę, np. wspólną historię, cechy środowiska, itp.;

kraj kraj n
terra
(geografia, geograficzny) kraina, obszar geograficzny;
państwo

krakowski kraˈkɔfsʲci adj
Cracoviensis
związany z Krakowem, dotyczący Krakowa

krata ˈkrata n
transenna
(budownictwo) krzyżujące się pręty metalowe lub drewniane; ażurowe zamknięcie otworu (wejściowego, okiennego) lub rodzaj ogrodzenia konkretnej przestrzeni wewnątrz lub na zewnątrz budowli

krater ˈkratɛr n
crater
(geologia, geologiczny) lejkowate zagłębienie na szczycie stożka wulkanicznego, przez który wydobywa się lawa i gazy wulkaniczne;
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji rodzaj naczynia używanego do mieszania wina z wodą;
crātēr
(geologia, geologiczny) owalne zagłębienie spowodowane upadkiem meteorytu;

krawat ˈkravat n
focale Croatum
(krawiectwo) pasek materiału noszony na szyi przez mężczyzn, rzadziej przez kobiety;

krawiec ˈkravʲjɛʦ̑ n
sartorius
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik zajmujący się szyciem ubrań i innych rzeczy z tkanin;

krawężnik kraˈvɛ̃w̃ʒʲɲik n
crepīdō
(budownictwo) element budowlany oddzielający chodnik od jezdni i wyznaczający granicę między chodnikiem a jezdnią

kreacjonizm ˌkrɛaˈʦ̑ʲjɔ̇̃ɲism̥ n
creationismus
pogląd, według którego świat i życie powstały w wyniku stworzenia przez istotę wyższą (np. Boga);

kreda ˈkrɛda n
crēta
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) miękka skała osadowa składająca się z węglanu wapnia;
(szkolnictwo, szkolny) kruchy, najczęściej biały materiał z kredy (1.1) do pisania po tablicy lub kartonie

kredens ˈkrɛdɛ̃w̃s n
abacus
mebel do przechowywania naczyń stołowych;

kremacja krɛ̃ˈmaʦ̑ʲja n
cremātiō
forma pogrzebu zwłok zmarłego, polegająca na spaleniu ciała

kreować krɛˈɔvaʨ̑ v
creo
(przestarzałe, przestarzały) mianować, obierać, powołać

kret krɛt n
talpa
(zoologia, zoologiczny) ssak owadożerny o czarnej sierści, kopiący podziemne tunele;

kreteński krɛˈtɛ̃j̃sʲci adj
Creticus
dotyczący Krety, związany z Kretą, pochodzący z Krety

krew krɛf n
sanguis
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) płynna tkanka łączna zwierząt;

krewetka krɛˈvɛtka n
cāris
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso z odwłoka niektórych małych gatunków krewetek (1.1)
(zoologia, zoologiczny) Caridea, rodzaj skorupiaków o dziesięciu nogach;

krnowski adj
carnoviensis
związany z miastem Krnów (Karniów), dotyczący Krnowa

krocze n
perineum perinaeum
(anatomia, anatomiczny) część ciała położona między narządami płciowymi a odbytem

krogulec krɔˈɡulɛʦ̑ n
accipiter
(ornitologia, ornitologiczny) zwyczajowa nazwa kilku ptaków drapieżnych średniej wielkości, z rodzaju Accipiter, z rodziny jastrzębiowatych;

krok krɔk n
gradus passus
przestawienie nogi, by wykonać ruch
gressus itus
sposób poruszania się przez kroki (1.1), chód

krokodyl krɔˈkɔdɨl n
crocodilus
(herpetologia, herpetologiczny) drapieżny, ziemnowodny gad z rzędu krokodyli (Crocodilia), o wydłużonym ciele;

krokosz n
cnecos
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku krokosz barwierski;

krokosz barwierski n
Carthamus tinctorius
(botanika, botaniczny) (systematyka) Carthamus tinctorius L., gatunek rośliny jednorocznej z rodziny astrowatych;

krokus ˈkrɔkus n
crocus
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju (1.1)
Crocus
(botanika, botaniczny) Crocus L., rodzaj roślin cebulowych z rodziny kosaćcowatych, kwitnących zwykle wczesną wiosną;

krokus spiski n
Crocus scepusiensis
(botanika, botaniczny) Crocus scepusiensis, gatunek rośliny z rodzaju szafran;
crocus scepusiensis
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku (1.1), objęta ścisłą ochroną w Polsce

kropidło n
Oenanthe
(botanika, botaniczny) Oenanthe L., rodzaj roślin z rodziny selerowatych;
oenanthe
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.3)
aspergillum
(kościelny) przyrząd o funkcji jak kropidło (1.1), ale wykonany w formie pojemnika z otworami osadzonego na trzonku
(kościelny) specjalna miotełka do kropienia wodą, w szczególności wodą święconą;

kropierz n
ephippium
(jeździectwo, jeździecki) średniowieczne sukienne okrycie konia z otworami na oczy;

kropla ˈkrɔpla n
gutta stilla
drobna ilość płynu w kształcie zbliżonym do kuli, utrzymująca spoistość;

krople n
guttae
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek dozowany kroplami;

krosta ˈkrɔsta n
pustula
(medycyna, medyczny) wykwit na skórze, zawierający ropę lub płyn surowiczy;

krowa ˈkrɔva n
vacca bos
(zoologia, zoologiczny) dorosła samica bydła domowego;

krowi ˈkrɔvʲi adj
bovinus
charakterystyczny dla krowy, mający cechy krowy
pochodzący od krowy, odnoszący się do krowy

krtaniowy adj
laryngealis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący krtani

krtań kr̥tãɲ n
larynx
(anatomia, anatomiczny) górny odcinek układu oddechowego łączący gardło z tchawicą;

kruchy ˈkruxɨ adj
fragilis
(przenośnie, przenośnia) nietrwały, delikatny, słaby

krucjata kruˈʦ̑ʲjata n
expeditio sacra
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyprawa wojenna podejmowana w XI–XII wieku przez chrześcijaństwo zachodnie w celu zdobycia Ziemi Świętej;

krucyfiks kruˈʦ̑ɨfʲiks n
crucifixus crucifixum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) krzyż z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa;

kruk kruk n
corvus
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corax, czarny ptak z rodziny krukowatych, większy od wrony i gawrona, zamieszkujący półkulę północną;

kruk krukowi oka nie wykole ˈkruk ːruˈkɔvʲi ˈɔka ˌɲɛ‿vɨˈkɔlɛ proverb
cornix cornici numquam confodit ocellum
osoby znające się, zaprzyjaźnione i podobne do siebie, osoby należące do tej samej grupy interesów, do tej samej grupy zawodowej nie będą robiły sobie krzywdy

krużganek kruʒˈɡãnɛk n
claustrum
(architektura, architektoniczny) korytarz otwarty arkadami na dziedziniec;

krwawić ˈkr̥favʲiʨ̑ v
sanguinem mittō
(medycyna, medyczny) broczyć krwią, tracić krew, wypływać z naczyń krwionośnych

krwawnik n
achillea
(botanika, botaniczny) Achillea, rodzaj bylin z rodziny astrowatych;

krwawy adj
sanguinans
(przenośnie, przenośnia) okrutny, brutalny

krwiak n
haematoma
(medycyna, medyczny) patologiczne nagromadzenie krwi w organizmie;

krwiomocz ˈkr̥fʲjɔ̃mɔʧ̑ n
haematuria
(medycyna, medyczny) obecność krwi w moczu

krwioplucie n
haemoptysis
(medycyna, medyczny) odpluwanie wydzieliny zmieszanej z krwią

kryptografia n
cryptographia
umiejętność przekształcania tekstu zrozumiałego dla wszystkich w tekst zaszyfrowany; szyfrowanie

krypton ˈkrɨptɔ̃n n
krypton crypton
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Kr i liczbie atomowej 36;

kryształ ˈkrɨʃ.taw n
cristallus
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (mineralogia, mineralogiczny) ciało stałe o geometrycznie uporządkowanej budowie wewnętrznej;

krytyk ˈkrɨtɨk n
existimator
(książkowy) osoba oceniająca dzieła sztuki i dzieła naukowe

krytykować ˌkrɨtɨˈkɔvaʨ̑ v
reprehendere
oceniać negatywnie, wytykać będy, niepowodzenia, wady

krzem kʃɛ̃m n
silicium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Si i liczbie atomowej 14;

krzemień n
silex
(geologia, geologiczny) krzemionkowa, skrytokrystaliczna skała osadowa;

krzepkość n
fortitudo robur
cecha tego, kto jest krzepki, pełen tężyzny

krzesło ˈkʃɛswɔ n
sella sedes
(branża meblarka, meblarstwo, meble) mebel przeznaczony do siedzenia z oparciem na plecy (zazwyczaj bez podłokietników i z czterema nogami);

krzyczeć ˈkʃɨʧ̑ɛʨ̑ v
clāmō
mówić lub wołać bardzo głośno

krzyk kʃɨk n
clāmor
głośne wołanie lub nieartykułowane dźwięki

krzywa ˈkʃɨva n
linea curva
(matematyka, matematyczny) dowolna linia ciągła na płaszczyźnie lub w przestrzeni;

krzywonogi ˌkʃɨvɔ̃ˈnɔɟi adj
valgus
mający krzywe nogi

krzywoprzysięstwo ˌkʃɨvɔpʃɨˈɕɛ̃w̃stfɔ n
periurium
złożenie fałszywych zeznań pod przysięgą

krzywy ˈkʃɨvɨ adj
pravus
wygięty, powyginany, nieprosty

krzyż kʃɨʃ n
crux
konstrukcja, figura geometryczna lub znak złożony z dwóch przecinających się linii;
order, odznaczenie w kształcie krzyża (1.1)
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, trudności

krzyżmo n
chrisma
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie konsekrowany olej używany m.in. przy poświęcaniu ołtarzy i kościołów;

krzyżowiec n
crucesignatus
(historia, historyczny, historycznie) uczestnik zwoływanych przez kościół wypraw krzyżowych

król krul n
rex
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koronowany władca państwa;
(szachy, pojęcie szachowe) najważniejsza figura w szachach;
(termin karciany) figura w kartach między damą a asem;

król zwierząt ˈkrul ˈzvʲjɛʒɔ̃nt idiom
rex animalium
lew

królestwo kruˈlɛstfa kruˈlɛstfɔ n
regnum
ustrój państwa, w którym rządzi król lub królowa;
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna niższa od domeny i wyższa od typu (w zoologii) albo od gromady (w botanice);

królewski kruˈlɛfsʲci adj
basilicus
mający związek z królem lub królową

królik ˈkrulʲik n
lepus cuniculus
(zoologia, zoologiczny) udomowione zwierzę z rodziny zającowatych;

królowa kruˈlɔva n
regina
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchini rządząca królestwem
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) płodna samica niektórych owadów społecznych, np. pszczół, os, trzmieli, mrówek, termitów
żona króla

królówka koroniasta kruˈlufka ˌkɔrɔ̃ˈɲasta n
Onychorhynchus coronatus
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek ptaka z rodziny bekardów;

krótki ˈkrutʲci adj
brevis curtus
mający małą długość

kręcić ˈkrɛ̃ɲʨ̑iʨ̑ v
torqueō
zwijać

kręg n
vertebra sphondylus spondylus
(anatomia, anatomiczny) podstawowy element budujący kręgosłup

kręgosłup krɛ̃ŋˈɡɔswup n
columna vertebralis spina
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu, stanowiąca jego główną oś i podporę;

kręty ˈkrɛ̃ntɨ adj
pravus
taki, który nie biegnie w linii prostej, pełen zakrętów

ksenofobia ˌksɛ̃nɔˈfɔbʲja n
odium alienigenarum
(psychologia, psychologiczny) niechęć, wrogość, lęk wobec obcokrajowców i wszystkiego, co obce, zagraniczne, cudzoziemskie;

ksenon ˈksɛ̃nɔ̃n n
xenon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Xe i liczbie atomowej 54;

ksiądz cɕɔ̃nʦ̑ n
sacerdos
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijański duchowny, posiadający święcenia kapłańskie lub ordynowany na tę funkcję;

książka ˈcɕɔ̃w̃ʃka n
liber codex
(bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) dokument piśmienniczy w postaci publikacji wielostronicowej o określonej liczbie stron, o charakterze trwałym;

książnica n
bibliotheca
miejsce gromadzenia i przechowywania księgozbioru

książę ˈcɕɔ̃w̃ʒɛ n
dux
wysoki tytuł szlachecki
princeps
władca księstwa, monarcha niekoronowany na króla

księga ˈcɕɛ̃ŋɡa n
tomus
część dzieła literackiego
liber
opasła książka

księgarnia cɕɛ̃ŋˈɡarʲɲa n
bibliopolium
sklep z książkami, czasopismami, mapami itp.;

księgi n
omasum psalterium
(anatomia, anatomiczny) trzeci z przedżołądków przeżuwaczy

księgosusz n
Typhus bovum contagiosus
(weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna bydła powodowana przez wirusy z rzędu Mononegavirales;

księstwo ˈcɕɛ̃w̃stfɔ n
ducatum
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządzone przez księcia (dux) państwo lub jego część;

księżniczka cɕɛ̃w̃ʒʲˈɲiʧ̑ka n
filia regis
córka króla i/lub królowej
córka księcia i/lub księżnej

księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ n
luna
Księżyc widziany jako tarcza na niebie lub jej część

księżycowy ˌcɕɛ̃w̃ʒɨˈʦ̑ɔvɨ adj
lunaris
związany z Księżycem, dotyczący Księżyca

ksylofon ksɨˈlɔfɔ̃n n
xylophonium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) samobrzmiący instrument perkusyjny (idiofon uderzany), w którym dźwięk powstaje na skutek uderzenia w szereg płytek różnej długości;

ksylometazolina ˌksɨlɔ̃mɛtazɔˈlʲĩna n
xylometazolinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek sympatykomimetyczny, pochodna imidazoliny

kształt kʃtawt n
forma
zarys przedmiotu, inny przedmiot, figura lub bryła, które ten przedmiot przypomina

kto ktɔ interrogativePronoun
qui quis
…służący do zadawania pytań o osobę lub zwierzę

kto ktɔ pronoun
qui quis
…służący do przyłączania zdania podrzędnego, gdy określa ono osobę lub zwierzę

kto małego nie chce, to i dużego nie ogląda ˈktɔ maˈwɛɡɔ ˈɲɛ‿xʦ̑ɛ ˈtɔ ˌi‿duˈʒɛɡɔ ˌɲɛ‿ɔɡˈlɔ̃nda proverb
parvula despiciens conquirit maxima nunquam
zachłanność się nie opłaca

kto pierwej do młyna przyniesie, temu pierwej zmielą proverb
qui capit ante molam, merito molit ante farinam
kto się pośpieszy, ten prędzej zyska

kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada ˈktɔ pɔtʲ‿ˈcĩm ˈdɔwʲci ˈkɔpʲjɛ ˈsãm ˈvʲ‿ɲɛ ˈfpada proverb
incidit in foveam qui primus fecerat illam
intrygi zwykle obracają się przeciw intrygantowi

kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje ˈktɔ ˈrãnɔ ˈfstajɛ ˈtɛ̃mu ˈpãn‿buɡ ˈdajɛ proverb
aurora habet aurum in ore
ludziom pracowitym dobrze się wiedzie, bo wszystko im sprzyja, nawet sam Bóg

kto szuka, ten znajdzie ˈktɔ ˈʃuka ˈtɛ̃n ˈznajʥ̑ɛ proverb
qui quaerit, invenit
jeśli jest się wytrwałym w swoich postanowieniach, na pewno osiągnie się swój cel

kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi ˈktɔ ˌs‿pʃɨrɔˈʣ̑ɛ̃ɲa ˈɡwupʲi ˌː‿f‿paˈrɨʒu ˈsɔbʲjɛ rɔˈzũmu ɲɛ‿ˈkupʲi proverb
quod natura non dat, Salmantica non praestat
niektórzy ludzie pozostaną głupcami do końca życia

ktoś ktɔɕ indefinitePronoun
aliquis quidam
nieokreślona osoba, nieznany człowiek

który ˈkturɨ pronoun
qui
…pytajny, służący do tworzenia pytań o numer elementu w danej grupie
…pytajny, służący do tworzenia pytań o sprecyzowanie elementu w danej grupie
…względny, łączący zdanie podrzędne z nadrzędnym, gdy zdanie podrzędne opisuje cechę jednego z rzeczowników (lub wyrazów pełniących funkcję rzeczownika) zdania nadrzędnego

ku ku preposition
ad
…wskazujący kierunek

kubizm ˈkubʲism̥ n
cubismus
(architektura, architektoniczny) czeski i słowacki styl w architekturze na początku XX w.;
(sztuka) kierunek w sztuce zapoczątkowany we Francji na początku XX wieku, który opiera się o spłaszczenie perspektywy i zgeometryzowanie kształtów;

kuc kuʦ̑ n
caballio
(zoologia, zoologiczny) (jeździectwo, jeździecki) koń niewielkich rozmiarów, nie przekraczający 148 cm w kłębie;

kucharz ˈkuxaʃ n
coquus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ten, kto gotuje potrawy;

kuchnia ˈkuxʲɲa n
coquina culina
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pomieszczenie w budynku lub mieszkaniu do przygotowywania posiłków;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zbiór dań charakterystycznych dla danej narodowości lub sposobu odżywiania się
coquina
komplet mebli kuchennych
sposób przyrządzania potraw przez daną osobę, restaurację itp.

kukabura chichotliwa n
Dacelo novaeguineae
(ornitologia, ornitologiczny) Dacelo novaeguineae, gatunek ptaka z rodziny zimorodkowatych;

kukurydza ˌkukuˈrɨʣ̑a n
maiza
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Zea L., rodzaj roślin zbożowych z rodziny wiechlinowatych;

kukuryku ˌkukuˈrɨku interjection
coco coco
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) dźwięk naśladujący pianie koguta

kukułka kuˈkuwka n
cuculus
(ornitologia, ornitologiczny) Cuculus canorus, ptak wędrowny podrzucający jaja do innych gniazd;

kula ˈkula n
globus
(geometria) abstrakcyjna bryła utworzona z wszystkich punktów, których odległość od pewnego ustalonego punktu jest niewiększa od pewnej ustalonej liczby;
każdy przedmiot o kształcie zbliżonym do kuli (1.1)
(wojskowość, wojskowy) pocisk z broni palnej

kulawy kuˈlavɨ adj
claudus
utykający na nogę

kulinarny ˌkulʲĩˈnarnɨ adj
culinarius
taki, który dotyczy gotowania, kulinariów, gastronomii, przygotowywania potraw

kult kult n
cultus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zachowania o charakterze religijnym skupione na bóstwie, innej istocie lub przedmiocie;

kultura kulˈtura n
cultura
całokształt dorobku materialnego i duchowego danej społeczności lub całej ludzkości

kum kũm interjection
coax
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) imitacja dźwięku wydawanego przez żabę

kumak nizinny n
Bombina bombina
(herpetologia, herpetologiczny) Bombina bombina, gatunek płaza bezogonowego z rodziny kumakowatych;

kumys ˈkũmɨs n
cosmos
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (etnografia, etnograficzny) napój alkoholowy otrzymywany z mleka klaczy lub oślicy poddanego fermentacji, popularny w Azji;

kuna ˈkũna n
martes
(zoologia, zoologiczny) rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny łasicowatych (Martes), zwyczajowo także ssak należący do tego rodzaju;
columbar
obręcz lub obręcze żelazne przytwierdzone łańcuchem lub powrozem do pręgierza, portalu ratusza lub kościoła, czasem przy wejściu do dworu, zamykane na szyję czasem i na ręce skazańcom;

kuoka n
Setonix
(zoologia, zoologiczny) Setonix, monotypowy rodzaj zwierząt z rodziny kangurowatych;

kuoka krótkoogonowa n
Setonix brachyurus
(zoologia, zoologiczny) Setonix brachyurus, gatunek zwierzęcia z monotypowego rodzaju kuoka, Setonix

kupiec ˈkupʲjɛʦ̑ n
mercator
ktoś, kto trudni się handlem, właściciel sklepu, przedsiębiorstwa handlowego

kupować kuˈpɔvaʨ̑ v
emere emo
nabywać coś w zamian za jakąś sumę pieniędzy

kura ˈkura n
gallina
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) ptak hodowany dla mięsa i jaj;

kurdyjski kurˈdɨjsʲci adj
curdicus
dotyczący / pochodzący z ludu Kurdów

kurdyjski kurˈdɨjsʲci n
curdicus
(językoznawstwo, językoznawczy) język Kurdów

kurnik ˈkurʲɲik n
gallinarium
(rolnictwo, rolniczy) pomieszczenie gospodarcze dla kur;

kuropatwa ˌkurɔˈpatfa n
perdix Perdix perdix
(ornitologia, ornitologiczny) Perdix perdix, polny ptak łowny, żywiący się m.in. stonką ziemniaczaną;

kurtyna kurˈtɨ̃na n
sīparium
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) zasłona oddzielająca scenę od widowni

kurulny kuˈrulnɨ adj
curulis
(historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do kurii, związany z kurią (jako miejscem posiedzeń senatu i sądu w starożytnym Rzymie)

kurwa ˈkurva n
meretrix
(wulgarnie, wulgaryzm) prostytutka
(wulgarnie, wulgaryzm) kobieta prowadząca rozwiązły tryb życia

kurz kuʃ n
pulvis
pył powstały ze sproszkowanych ziarenek piasku, ziemi itp.

kusić ˈkuɕiʨ̑ v
tentō
wystawiać na pokusę

kustodia n
custodia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonna jednostka administracyjna niższa rangą od prowincji, zarządzana przez kustosza;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne służące do przechowywania hostii wystawianej w monstrancji

kustosz ˈkustɔʃ n
custos
(kościelny) zwierzchnik klasztorów stanowiących kustodię
opiekun zbiorów muzealnych lub bibliotecznych; kierownik działu

kusza ˈkuʃa n
manuballista
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń miotająca bełty, rodzaj żelaznego łuku z kolbą i spustem oraz mechanizmem napinającym;

kuzyn ˈkuzɨ̃n n
consobrinus
syn wujka / stryjka lub cioci / wujenki / stryjenki

kuzynka kuˈzɨ̃nka n
consobrina
córka wujka/stryjka lub cioci/wujenki/stryjenki

kuśnierz n
pelliō
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik zajmujący się szyciem odzieży, galanterii ze skóry oraz futra

kwadrat ˈkfadrat n
quadratum
(geometria) figura geometryczna, czworokąt foremny;
(matematyka, matematyczny) wynik potęgowania stopnia drugiego jakiejś liczby;

kwadratowy ˌkfadraˈtɔvɨ adj
quadrus
(matematyka, matematyczny) o pierwiastku: drugiego stopnia

kwadryga kfaˈdrɨɡa n
quadriga
(historia, historyczny, historycznie) rzymski wóz dwukołowy, zaprzężony w cztery konie obok siebie;

kwant kfãnt n
quantum
(fizyka, fizyczny) najmniejsza porcja o jaką może zmienić się wielkość fizyczna;

kwantowy kfãnˈtɔvɨ adj
quanticus
(fizyka, fizyczny) związany z kwantami, dotyczący kwantów

kwarantanna n
quarantanna
przymusowe odosobnienie osób, zwierząt i rzeczy przybyłych z miejsc objętych epidemią

kwas kfas n
acidum
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, składający się z wodoru i reszty kwasowej;

kwas hialuronowy n
acidum hyaluronicum
(biochemia, biochemiczny) związek wiążący wodę w skórze właściwej, glikozoaminoglikan występujący we wszystkich organizmach żywych;

kwas mlekowy ˈkfas mlɛˈkɔvɨ n
acidum lacticum
(chemia, chemiczny) organiczny hydroksykwas, obecny w skwaśniałym mleku, powstający w mięśniach w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego, kiedy dochodzi do procesu beztlenowej glikolizy;

kwas mrówkowy ˈkfas mrufˈkɔvɨ n
acidum formicum
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy kwas karboksylowy, silnie żrący i redukujący;

kwas octowy ˈkfas ɔʦ̑ˈtɔvɨ n
acidum aceticum
(chemia, chemiczny) bezbarwny i ciekły lub skrystalizowany związek organiczny o wzorze sumarycznym CH3COOH;

kwas siarkowy ˈkfasʲ ɕarˈkɔvɨ n
acidum sulfuricum
(chemia, chemiczny) bezbarwny, bezwonny i żrący tlenowy kwas nieorganiczny, związek siarki sześciowartościowej;

kwas węglowy ˈkfaz vɛ̃ŋɡˈlɔvɨ n
acidum carbonicum
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny z grupy nieorganicznych kwasów tlenowych, słaby kwas występujący jedynie w wodnych roztworach dwutlenku węgla, służący do produkcji napojów gazowanych;

kwazar ˈkfazar n
quasar
(astronomia, astronomiczny) bardzo odległe ciało niebieskie emitujące promieniowanie elektromagnetyczne o ogromnej mocy, oglądane przez teleskop wygląda jak gwiazda;

kwaśny ˈkfaɕnɨ adj
acidus
(chemia, chemiczny) mający właściwości kwasu
acer acidus
mający cierpki smak

kwestionować ˌkfɛstʲjɔ̃ˈnɔvaʨ̑ v
sciscitor
zaprzeczać czemuś, wątpić w słuszność czegoś

kwestor ˈkfɛstɔr n
quaestor
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: urzędnik sprawujący początkowo funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych, a później administratora skarbu publicznego;

kwestura n
quaestura
(historia, historyczny, historycznie) starożytny Rzym urząd kwestora
(szkolnictwo, szkolny) dział finansowo-księgowy na wyższej uczelni

kwiat kfʲjat n
flos
(botanika, botaniczny) organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania
(ogrodnictwo, ogrodniczy) kwitnąca roślina ozdobna
(potocznie, potoczny) roślina doniczkowa
(przenośnie, przenośnia) najlepsza część

kwiatonośny adj
florifer
(botanika, botaniczny) taki, który wytwarza kwiaty

kwiatostan kfʲjaˈtɔstãn n
inflorescentia
(botanika, botaniczny) zgrupowanie kwiatów na jednym pędzie rośliny;

kwiecień ˈkfʲjɛ̇ʨ̑ɛ̇̃ɲ n
Aprilis aprilis
czwarty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

kwietnik ˈkfʲjɛtʲɲik n
flōrētum
teren obsadzony kwiatami;

kwietniowy kfʲjɛtʲˈɲɔvɨ adj
Aprilis
charakterystyczny dla kwietnia, związany z kwietniem; taki, jak w kwietniu

kąkol ˈkɔ̃ŋkɔl n
Agrostemma lolium
(botanika, botaniczny) Agrostemma L., roślina z rodziny goździkowatych, pospolity chwast zbożowy o purpurowoliliowych kwiatach;

kąpać ˈkɔ̃mpaʨ̑ v
alluo
zanurzać się w wodzie lub oblewać się nią w celu umycia, relaksu bądź w celach leczniczych

kąpiel ˈkɔ̃mpʲjɛl n
lavācrum
(chemia, chemiczny) (technologia, technika, techniczny) roztwór przygotowany do zanurzenia w nim czegoś
(chemia, chemiczny) (technologia, technika, techniczny) trzymanie czegoś w specjalnie przygotowanym roztworze dla wywołania pożądanej reakcji
kąpanie kogoś, kąpanie się
woda przygotowana do kąpania lub woda, do której się wchodzi

kąt kɔ̃nt n
angulus
(geometria) część płaszczyzny ograniczona dwiema półprostymi

kędzierzawy ˌkɛ̃ɲʥ̑ɛˈʒavɨ adj
crispus
o człowieku taki, który ma kręcone włosy, kędziory
cincinnatulus
o włosach kręcony, skręcony

kędzior n
cincinnus
pasmo kręconych włosów lub sierści

kłamać ˈkwãmaʨ̑ v
fallo mentiri
świadomie mówić nieprawdę

kłamca ˈkwãmʦ̑a n
mendax falsus falsidicus
osoba płci męskiej, która kłamie

kłamstwo ˈkwãmstfɔ n
mendacium
nieprawda powiedziana świadomie mająca na celu wprowadzenie kogoś w błąd;

kłaść kwaɕʨ̑ v
pono
umieszczać coś w jakimś miejscu

kłodzki ˈkwɔʦ̑ʲci adj
glacensis
związany z Kłodzkiem, dotyczący Kłodzka

kłopotliwy ˌkwɔpɔˈtlʲivɨ adj
molestus
sprawiający kłopot lub wprowadzający w zakłopotanie

kłos kwɔs n
arista spica
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) rodzaj kwiatostanu i owocostanu groniastego, występujący głównie u traw i zbóż;

kłótnia ˈkwutʲɲa n
iurgium
brak zgody, ostra wymiana zdań, awantura

kłąb n
thenar
(anatomia, anatomiczny) zespół mięśni, część dłoni u człowieka;
cucula
(zoologia, zoologiczny) miejsce między karkiem i grzbietem u dużych ssaków;

kłącze ˈkwɔ̃n͇ʧ̑ɛ n
rhizoma
(botanika, botaniczny) pęd podziemny niektórych roślin, pełniący funkcję organu spichrzowego i przetrwalnikowego;

kłębek ˈkwɛ̃mbɛk n
glomus
przędza (np. nić) zwinięty w kulkę

labarum n
labarum
(historia, historyczny, historycznie) wojskowa, główna chorągiew rzymska, bogato zdobiona, wprowadzona przez cesarza Konstantyna Wielkiego

labiologia n
labiologia
nauka o ruchu warg podczas mowy i śpiewu

labirynt laˈbʲirɨ̃nt n
labyrinthus
ciąg korytarzy, w którym trudno znaleźć wyjście;

laboratorium ˌlabɔraˈtɔrʲjũm n
laboratorium
pomieszczenie przeznaczone do przeprowadzania eksperymentów naukowych, analiz medycznych lub nadzorowania procesów technologicznych;

ladacznica ˌladaʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
meretrix
(przestarzałe, przestarzały) prostytutka lub kobieta mająca przygodne kontakty seksualne z mężczyznami

lak lak n
lacca
topliwy materiał do odciskania pieczęci;

lakaza n
laccasa
(biochemia, biochemiczny) enzym roślinny, charakterystyczny przede wszystkim dla grzybów rosnących na rozkładającym się drewnie

lakmus ˈlakmus n
lacmus
(chemia, chemiczny) wskaźnik pH, naturalnie występujący w wielu gatunkach porostów;

laktoza lakˈtɔza n
lactosum
(chemia, chemiczny) dwucukier występujący w mleku ssaków;

lalka ˈlalka n
pupa
dziecięca zabawka mająca ludzką postać;

lament ˈlãmɛ̃nt n
lamentum
narzekanie, biadanie

lamentacja n
lamentatio
(literacko) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór wyrażający żałobę, rozpacz lub nieszczęście;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) fragment biblijnych Trenów Jeremiasza wykonywany podczas liturgii chrześcijańskiej

lampa ˈlãmpa n
lucerna
urządzenie będące sztucznym źródłem światła; wytwarzające światło;

lampart ˈlãmpart n
pardus panthera
(zoologia, zoologiczny) zwykle cętkowany, afrykański i azjatycki kot drapieżny;

lampart plamisty n
Panthera pardus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera pardus Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

lampka oliwna n
lucerna
(historia, historyczny, historycznie) niewielkie naczynie gliniane lub metalowe z knotem wytwarzające światło poprzez spalanie oliwy

lancetowaty ˌlãnʦ̑ɛtɔˈvatɨ adj
lanceolatus
kształtem przypominający lancet: podłużny, płaski i spiczasto zakończony

lantan ˈlãntãn n
lanthanum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu La i liczbie atomowej 57;

laparoskopia ˌlaparɔˈskɔpʲja n
abdominoscopia
(medycyna, medyczny) wziernikowanie jamy otrzewnej;

lapis lazuli ˈlapʲis laˈzulʲi n
lapis lazuli
(mineralogia, mineralogiczny) minerał o intensywnie niebieskiej barwie

larwa ˈlarva n
larva
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) stadium życia owada różniące się pod względem budowy i zachowań od osobnika dojrzałego;

laryngolog ˌlarɨ̃ŋˈɡɔlɔk n
laryngologa
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób krtani i gardła

las las n
silva
gęste zbiorowisko drzew;

laseczka laˈsɛʧ̑ka n
bacillus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) forma bakterii zdolna do tworzenia endospor

laska ˈlaska n
baculum
jednostka czegoś (np. dynamitu, cynamonu)
wydłużony przedmiot służący do podpierania się;
(potocznie, potoczny) (grubiański, grubiańsko) penis

laski ˈlasʲci adj
lachiensis
związany z Lachami, dotyczący Lachów

latarnia laˈtarʲɲa n
lampas
lampa przeznaczona do oświetlania otwartej przestrzeni

latarnia morska laˈtarʲɲa ˈmɔrska n
pharus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) budowla z silnym światłem na szczycie, wznoszona do celów nawigacyjnych w pobliżu wybrzeża morskiego;

latać ˈlataʨ̑ v
volare
umieć przemieszczać się ponad gruntem, w powietrzu lub kosmosie
(przenośnie, przenośnia) być w ruchu, śpieszyć się

lateks ˈlatɛks n
latex
(chemia, chemiczny) koloidalny roztwór kauczuku w cieczy;

laterański adj
Lateranense Lateranus
odnoszący się do Lateranu, związany z Lateranem

lato ˈlatɔ n
aestas
pora roku, charakteryzująca się najwyższymi temperaturami;

latryna laˈtrɨ̃na n
forica
prymitywna toaleta polowa, często w postaci drewnianej lub kamiennej konstrukcji z otworem na odchody, zwykle budowana w miejscach, gdzie nie ma możliwości zbudowania lepszej;

latynista ˌlatɨ̃ˈɲista n
latinista
znawca łaciny i kultury rzymskiej

lawa ˈlava n
lava
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) ciekły produkt działalności wulkanicznej;

lawenda laˈvɛ̃nda n
lavandula
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych kwitnących na niebiesko lub purpurowo, niektóre gatunki są uprawiane dla olejków wykorzystywanych w kosmetyce i w lecznictwie;

lać laʨ̑ v
fundō
powodować, że ciecz wypływa z czegoś lub płynie

lebioda lɛˈbʲjɔda n
Chenopodium album
(botanika, botaniczny) zwyczajowa nazwa komosy

lebiodka pospolita lɛˈbʲjɔtka ˌpɔspɔˈlʲita n
Origanum vulgare
(botanika, botaniczny) Origanum vulgare L., gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jasnotowatych;

leczenie lɛˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
curatio
(rzeczownik odczasownikowy) od: leczyć

leczyć ˈlɛʧ̑ɨʨ̑ v
curare
przywracać do zdrowia; uwalniać od choroby

legalnie adv
lēge
w sposób legalny; nie odchodząc od litery prawa

legenda lɛˈɡɛ̃nda n
fabula
(geografia, geograficzny) opis oznaczeń na brzegu mapy, planu;
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowieść fantastyczna, przekazywana jako część tradycji;
wymysł, bajka, przesadzona ocena czyjejś wartości

legendarny ˌlɛɡɛ̃nˈdarnɨ adj
fabularis
fikcyjny, ale taki, który pochodzi z legend
rzeczywisty, ale tak sławny, że krążą o nim legendy

legion ˈlɛɟɔ̃n n
legio
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: jednostka wojskowa o liczebności do 6000 żołnierzy;

legnicki lɛɟˈɲiʦ̑ʲci adj
Legnicensis
odnoszący się do Legnicy, związany z Legnicą

legwan n
iguana
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka z rodziny legwanowatych

legwan zielony n
Iguana iguana
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka z gatunku (1.1)
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Iguana iguana Linnaeus, gatunek gada z rodziny legwanowatych;

lekarka lɛˈkarka n
medica
(potocznie, potoczny) kobieta pracująca jako lekarz

lekarstwo lɛˈkarstfɔ n
medicina
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) produkt, który leczy

lekarz ˈlɛkaʃ n
medicus
(medycyna, medyczny) osoba, która zawodowo zajmuje się zdrowiem ludzi lub zwierząt;

lekceważyć ˌlɛkʦ̑ɛˈvaʒɨʨ̑ v
ignōrō
nie przywiązywać do czegoś wagi

lekcja ˈlɛkʦ̑ʲja n
documentum
jednostka zajęć dydaktycznych

lekki ˈlɛcːi adj
levis
o małej wadze, małym ciężarze

leksykon n
lexicon
publikacja książkowa, niekiedy wielotomowa, będąca uporządkowanym zbiorem wiedzy w formie skondensowanej;

lektura n
lectio
(szkolnictwo, szkolny) pozycja książkowa przeznaczona czytania i omawiania w toku nauczania danego przedmiotu szkolnego;
czynność czytania
to, co ktoś czyta lub będzie czytał

lektyka ˈlɛktɨka n
feretrum
łoże osłonięte baldachimem, ściankami i daszkiem;

lemiesz ˈlɛ̃mʲjɛʃ n
vomer
(rolnictwo, rolniczy) dolna część pługa odcinająca skibę;

len lɛ̃n n
linum
(botanika, botaniczny) Linum, roślina kilkuletnia z rodziny lnowatych, uprawiana dla włókien i oleistych nasion

lenistwo lɛ̃ˈɲistfɔ n
pigritia
odpoczywanie ponad potrzebę, unikanie wysiłku

leniwcowate n
Bradypodidae
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Bradypodidae, monotypowa rodzina lądowych, nadrzewnych ssaków z rzędu włochaczy;

leniwiec karłowaty n
Bradypus pygmaeus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Bradypus pygmaeus, gatunek ssaka z rodziny leniwcowatych;
(zoologia, zoologiczny) leniwiec z gatunku (1.1)

leniwy lɛ̃ˈɲivɨ adj
piger
charakteryzujący się lenistwem

lepiej późno niż wcale ˈlɛpʲjɛ̇j ˈpuʑnɔ ˈɲiʃ ˈfʦ̑alɛ proverb
potius sero quam numquam
sytuacja, w której robi się coś po właściwym czasie, z opóźnieniem, jest lepsza niż niezrobienie tej czynności wcale

lepki ˈlɛpʲci adj
viscidus
mający właściwości kleju

lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu ˈlɛpʃɨ ˈvrubɛl ˈv‿ɡarʲɕʨ̑i ˈɲiʒ ˈɡɔwɔ̃mp na‿ˈdaxu proverb
est avis in dextra melior, quam quattuor extra sola avis in cavea melior, quam mille volantes
lepsze coś, co jest niedoskonałe, ale pewne, dostępne niż niedostępny ideał

lesbijka lɛzˈbʲijka n
tribas
homoseksualna kobieta;

lesisty lɛˈɕistɨ adj
silvester silvestris silvosus
obfitujący w lasy, pokryty lasami

leszcz lɛʃʧ̑ n
sparulus
(ichtiologia, ichtiologiczny) eurazjatycka duża spłaszczona ryba słodkowodna;

leszczyna lɛʃˈʧ̑ɨ̃na n
corylus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Corylus L., rodzaj krzewów i drzew o jadalnych owocach, zwanych orzechami laskowymi;

letni ˈlɛtʲɲi adj
tepidus
o substancji: ciepły, lecz nie gorący

leukocytoza ˌlɛwkɔʦ̑ɨˈtɔza n
leucocytosis
(medycyna, medyczny) nieprawidłowa liczba krwinek białych, powyżej górnej granicy normy;

leukopenia n
hypoleucaemia leucopenia
(medycyna, medyczny) niedobór leukocytów we krwi; zmniejszona liczba krwinek białych we krwi obwodowej

lew lɛf n
Leo
(jednostka monetarna) bułgarska jednostka monetarna; 100 stotinek;
leo
(zoologia, zoologiczny) Panthera leo, gatunek dużego ssaka z rodziny kotowatych;

lew afrykański n
Panthera leo
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera leo Linnaeus, mięsożerny gatunek ssaka lądowego z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) ssak z gatunku (1.1)

lewatywa ˌlɛvaˈtɨva n
enema
(medycyna, medyczny) zabieg leczniczy polegający wprowadzenie do odbytnicy ciepłej wody, czasem z dodatkiem leków lub soli, w celu wywołania wypróżnienia;

lewita n
levita
(biblijny) pomocnik kapłanów w świątyni jerozolimskiej;

lewy ˈlɛvɨ adj
sinister laevus
znajdujący się po tej stronie, po której znajduje się serce człowieka

leń jeziorowy ˈlɛ̃ɲ ˌjɛ̇ʑɔˈrɔvɨ n
Sarcocheilichthys lacustris
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sarcocheilichthys lacustris, gatunek azjatyckiej, słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych;

leśny ˈlɛɕnɨ adj
silvester silvestris
odnoszący się do lasu, mający związek z lasem

leżeć ˈlɛʒɛʨ̑ v
iaceo
zachowywać pozycję poziomą

liberał n
liberalis
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik liberalizmu

licencja poetycka lʲiˈʦ̑ɛ̃nʦ̑ʲja ˌpɔɛˈtɨʦ̑ka n
licentia poetica
(literacko) swoboda poetycka dopuszczająca odstępstwa od norm językowych, reguł formalnych lub wierności w opisie faktów;

lichwa ˈlʲixfa n
ūsūra immodica
(pejoratywnie, pejoratywny) forma stosunków kredytowych między wierzycielem a dłużnikiem, polegająca na pobieraniu wygórowanych procentów za pożyczone pieniądze;

lichwiarski adj
faenebris
(pejoratywnie, pejoratywny) dotyczący lichwy albo lichwiarza

lichwiarz n
danista
(pejoratywnie, pejoratywny) człowiek pożyczający pieniądze na wysoki procent

licyjski adj
Lycius
związany z Licją, dotyczący Licji

licyjski n
Lycius
(językoznawstwo, językoznawczy) język licyjski;

liczba ˈlʲiʤ̑ba n
numerus
(matematyka, matematyczny) pojęcie będące w najprostszym przypadku abstrakcyjną reprezentacją liczebności zbioru lub poziomu jakiejś wielkości (np. fizycznej);
zapis liczby (1.1)

liczba atomowa ˈlʲiʤ̑ba ˌːtɔ̃ˈmɔva n
numerus atomicus
(fizyka, fizyczny) liczba określająca, ile protonów znajduje się w jądrze danego atomu;

liczba całkowita ˈlʲiʤ̑ba ˌʦ̑awkɔˈvʲita n
numerus integer
(matematyka, matematyczny) liczba należąca do zbioru liczb naturalnych dodatnich lub zbioru liczb przeciwnych do nich, a także liczba 0;

liczba mnoga ˈlʲiʤ̑ba ˈmnɔɡa n
pluralis
(gramatyka) w deklinacji: cecha wyrazu opisującego więcej niż jeden element

liczba niewymierna ˈlʲiʤ̑ba ˌɲɛvɨ̃ˈmʲjɛrna n
numerus irrationalis
(matematyka, matematyczny) liczba rzeczywista niedająca się zapisać w postaci ilorazu liczb całkowitych;

liczba pierwsza ˈlʲiʤ̑ba ˈpʲjɛrfʃa n
numerus primus
(matematyka, matematyczny) liczba naturalna, która ma dokładnie dwa dzielniki naturalne: jedynkę i siebie samą;

liczba pojedyncza ˈlʲiʤ̑ba ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇ʧ̑a n
singularis
(gramatyka) cecha wyrazu oznaczająca, iż odnosi się on do jednej osoby lub jednej rzeczy;

liczba wymierna n
numerus rationalis
(matematyka, matematyczny) liczba dająca się przedstawić jako ułamek liczb całkowitych;

liczny ˈlʲiʧ̑nɨ adj
frequens
(o rzeczownikach zbiorowych) składający się z wielu jednostek

liczyć ˈlʲiʧ̑ɨʨ̑ v
computo numero
określać liczbę elementów składających się na dany zbiór

ligatura ˌlʲiɡaˈtura n
ligatura
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak graficzny oznaczający następstwo dwu lub więcej nut;

liktor n
lictor
(historia, historyczny, historycznie) rzymski niższy funkcjonariusz państwowy, stanowiący ochronę urzędników;

lilak ˈlʲilak n
syringa
(botanika, botaniczny) Syringa L., rodzaj krzewów lub drzew z rodziny oliwkowatych;

lilia ˈlʲilʲja n
lilium
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny liliowatych;

limfocytoza n
lymphocytosis
(medycyna, medyczny) nadmiar limfocytów we krwi

limit ˈlʲĩmʲit n
terminus
granica niemożliwa do przekroczenia

lina ˈlʲĩna n
restis
elastyczne cięgno z włókna lub drutów;

linia ˈlʲĩɲja n
linea
kształt dający się narysować jednym pociągnięciem ołówka

linijka lʲĩˈɲijka n
regula
przyrząd służący do kreślenia linii i odmierzania odległości;

linoskoczek ˌlʲĩnɔˈskɔʧ̑ɛk n
fūnambulus
cyrkowiec wykonujący ćwiczenia gimnastyczne na wysoko zawieszonej linie

lipa ˈlʲipa n
Tilia tilia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tilia L., rodzaj drzew liściastych z podrodziny lipowatych;
tilia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1)

lipid ˈlʲipʲit n
lipidum
(biochemia, biochemiczny) związek chemiczny tworzący cząsteczki hydrofobowe albo amfifilne, służący głównie do magazynowania energii lub jako substrat budulcowy komórek i tkanek;

lipiec ˈlʲipʲjɛʦ̑ n
Iulius
siódmy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

lira ˈlʲira n
lyra
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) smyczkowy strunowy instrument muzyczny, posiadający trzy lub cztery struny, popularny na Krecie, Dodekanezie, w Tracji i wśród uchodźców z Azji Mniejszej
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) starogrecki instrument muzyczny, szarpany posiadający od czterech do dziesięciu strun;

lis lʲis n
vulpes
(zoologia, zoologiczny) Vulpes, drapieżnik z rodziny psów o długim i puszystym ogonie;

lis polarny ˈlʲis pɔˈlarnɨ n
Alopex lagopus
(zoologia, zoologiczny) ssak drapieżny z rodziny psowatych, zamieszkujący obszary na północ od koła podbiegunowego;

list lʲist n
epistula
wiadomość, wypowiedź sformułowana pisemnie
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa zawierająca korespondencję lub drobne rzeczy dopuszczone do przewozu pocztowego, nadane w zamkniętym opakowaniu
papier, na którym napisano wypowiedź (1.1)

list żelazny ˈlʲizd ʒɛˈlaznɨ n
salvus conductus
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dokument gwarantujący nietykalność;

listopad lʲiˈstɔpat n
November november
jedenasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

lit lʲit n
lithium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Li i liczbie atomowej 3;

litera lʲiˈtɛra n
littera litera
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwany znak graficzny, odpowiadający konkretnemu dźwiękowi, umożliwiający zapis słów;

literacki ˌlʲitɛˈraʦ̑ʲci adj
litteraria
mający związek z literaturą

literatura ˌlʲitɛraˈtura n
litterae
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wszystkie dzieła artystyczne zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym;

literówka ˌlʲitɛˈrufka n
lapsus calami
błąd w pisaniu polegający na pomyleniu lub opuszczeniu liter w słowie

litewski lʲiˈtɛfsʲci adj
lithuanicus
odnoszący się do Litwy lub Litwinów

litościwy ˌlʲitɔˈɕʨ̑ivɨ adj
misericors
pełen litości, mający litość

liturgia lʲiˈturʲɟja n
liturgia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w religiach chrześcijańskich – ogół obrzędów i ceremonii towarzyszących czynnościom kultowym;

liturgiczny adj
liturgicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z liturgią, dotyczący liturgii

liwermor n
livermorium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lv i liczbie atomowej 116;

liza ˈlʲiza n
lysis
(biologia, biologiczny) rozpad na cząstki elementarne;

lizać ˈlʲizaʨ̑ v
lambere
dotykać czegoś językiem i przesuwając po tym

liściec n
Phyllium
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Phyllium, rodzaj owadów z rzędu straszyków;
phyllium
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) stosujący mimetyzm owad z rodzaju (1.1)

liść lʲiɕʨ̑ n
folium frons
(botanika, botaniczny) element budowy sporofitu rośliny naczyniowej, pełniący funkcje odżywcze dzięki zawartości chlorofilu;

liść laurowy ˈlʲiɕʨ̑ lawˈrɔvɨ n
laurus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) suszony liść wawrzynu szlachetnego używany jako przyprawa

lodowiec lɔˈdɔvʲjɛʦ̑ n
glaciarium
(geologia, geologiczny) ogromna masa lodu powstała z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu;

lody n
glacies crepito
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) deser, który stanowi słodka, zamrożona masa sporządzona z mleka, cukru, jaj i innych dodatków

logarytm lɔˈɡarɨtm̥ n
logarithmus
(matematyka, matematyczny) wykładnik potęgi, do której należy podnieść określoną liczbę (podstawę logarytmu), aby uzyskać jego argument;

logiczny lɔˈɟiʧ̑nɨ adj
dialecticus
związany z logiką, zgodny z logiką

logika ˈlɔɟika n
logica
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina naukowa zajmująca się regułami poprawnego myślenia i wnioskowania;
poprawne, rzeczowe myślenie, oparte na związkach przyczynowo-skutkowych

logo ˈlɔɡɔ n
logotypus
znak graficzny spełniający rolę marketingową i informacyjną;

lokówka lɔˈkufka n
calamister
(fryzyjski) (technologia, technika, techniczny) przyrząd elektryczny służący do zakręcenia loków na gorąco

loratadyna ˌlɔrataˈdɨ̃na n
loratadinum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wielopierścieniowy, heterocykliczny organiczny związek chemiczny stosowany jako lek przeciwalergiczny, antagonista receptorów H1;

lorens ˈlɔrɛ̃w̃s n
lawrencium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lr i liczbie atomowej 103;

los lɔs n
sors
wydarzenia, bieg czyjegoś życia

losowy lɔˈsɔvɨ adj
fortuitus
przypadkowy, niezależny od decyzji

lot lɔt n
volatus
przemieszczanie się w jakiejś przestrzeni w powietrzu

loteria n
sortītiō
gra, której uczestnicy nabywają losy, a o wygranej decyduje losowanie

lotniskowiec ˌlɔtʲɲiˈskɔvʲjɛʦ̑ n
navis aëroplanigera
(wojskowość, wojskowy) okręt stanowiący ruchomą bazę dla samolotów, poprzez odpowiednio ukształtowany pokład jako pas startowy;

lotos ˈlɔtɔs n
lotus
(botanika, botaniczny) Nelumbo Adans., rodzaj roślin z rodziny lotosowatych;

loża n
lobia logia officina
miejsce spotkań masonerii

lub lup conjunction
aut vel seu
spójnik łączący dwa zdania równorzędne oraz dwie części zdania, wskazując, że przynajmniej jedna część jest prawdziwa;

lubieżny luˈbʲjɛʒnɨ adj
amabilis
(staropolski) rozkoszny

lubić ˈlubʲiʨ̑ v
amo diligo
darzyć kogoś lub coś pozytywnym uczuciem

lucerna luˈʦ̑ɛrna n
cytisum cytisus
(botanika, botaniczny) rodzaj jednorocznych lub dwuletnich bylin z rodziny bobowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

lud lut n
populus gens
warstwa społeczeństwa, której członkowie pracują fizycznie

ludność ˈludnɔɕʨ̑ n
populatio
ogół ludzi zamieszkujących dane terytorium

ludzki ˈluʦ̑ʲci adj
humanus
odnoszący się do wytworów rąk lub umysłu człowieka

ludzkość ˈluʦ̑kɔɕʨ̑ n
humanitas mundus
ród ludzki; ogół, suma ludzi na świecie

luka ˈluka n
lacuna
brak lub niedobór czegoś
puste miejsce

lukrecja luˈkrɛʦ̑ʲja n
glycyrrhiza liquiritia Glycyrrhiza Liquiritia
(botanika, botaniczny) Glycyrrhiza, rodzaj bylin z rodziny bobowatych, rosnących w Eurazji;
glycyrrhiza liquiritia
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) wysuszone korzenie lukrecji (1.1) z odłogami lub ich przetwory

luksus ˈluksus n
luxus
warunki zapewniające komfortowe życie i zbytek;

lupanar luˈpãnar n
lupanar
(przestarzałe, przestarzały) dom publiczny, zamtuz

lurdzki adj
Lapurdensis
związany z Lourdes, odnoszący się do Lourdes

lustro ˈlustrɔ n
speculum
gładka powierzchnia odbijająca światło; tafla szkła od spodu pokrytego warstwą srebra lub aluminium;

lustrum n
lustrum
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie uroczysty obrzęd oczyszczenia i ofiarowania, przeprowadzany raz na pięć lat;

lutet ˈlutɛt n
lutetium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lu i liczbie atomowej 71;

lutnia ˈlutʲɲa n
barbitos
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument strunowy przypominający mandolinę;

lutować luˈtɔvaʨ̑ v
plumbō
(technologia, technika, techniczny) łączyć metalowe elementy przy pomocy lutu roztopionego lutownicą lub palnikiem

luty ˈlutɨ n
Februarius
drugi miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

luźny ˈluʑnɨ adj
laxus
nieprzylegający, swobodny, zapewniający swobodę ruchów (o ubraniach)
nieumocowany

lwi lvʲi possessiveAdjective
leoninus
należący do lwa

lwia część ˈlvʲja ˈʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ idiom
pars leonina
ironiczne określenie zagarniętej całości lub niemalże całości, jako efekt współpracy z kimś silniejszym

lwica ˈlvʲiʦ̑a n
lea leaena
(zoologia, zoologiczny) samica lwa

lód lut n
glacies
stały stan skupienia wody;
(potocznie, potoczny) lodowisko

ląd lɔ̃nt n
terra
obszar skorupy ziemskiej niepokryty wodami mórz i oceanów;

lędźwie ˈlɛ̃ɲʥ̑vʲjɛ n
coxa
(anatomia, anatomiczny) część pleców między żebrami a miednicą

lęk lɛ̃ŋk n
metus
(psychologia, psychologiczny) strach pojawiający się bez przyczyny;
uczucie niepokoju, obawy przed czymś, co może być groźne

lękać się ˈlɛ̃ŋkaʨ̑‿ɕɛ v
timere
(książkowy) bać się; odczuwać strach, trwogę

lękliwy lɛ̃ŋkˈlʲivɨ adj
timidus
(o osobach) skłonny do lęku, dający się łatwo nastraszyć

lśniący ˈl̥ʲɕɲɔ̃nʦ̑ɨ adj
fulgidus
taki, który lśni, błyszczy, świeci, bije blaskiem

lśnić l̥ʲɕɲiʨ̑ v
nitere
świecić, błyszczeć, odbijać światło

macedoński ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃j̃sʲci adj
Macedonicus
odnoszący się do krainy Macedonii w Grecji lub mieszkańców tego regionu
odnoszący się do państwa Macedonii lub Macedończyków

macedoński ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃j̃sʲci n
Macedonicus
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Macedonii;
(językoznawstwo, językoznawczy) język wymarły używany przez starożytnych mieszkańców Macedonii;

macerować v
mācerō
(spożywczy) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) moczyć jakiś surowiec w jakiejś cieczy w celu rozmiękczenia lub wydzielenia określonego składnika

machać ˈmaxaʨ̑ v
moveo
szybko, wahadłowo ruszać czymś

macica maˈʨ̑iʦ̑a n
uterus
(anatomia, anatomiczny) narząd kręgowców, w którym rozwija się embrion;

macierz ˈmaʨ̑ɛʃ n
mater
(matematyka, matematyczny) prostokątna tablica wielkości należących do pewnego ciała K lub pierścienia;

macocha maˈʦ̑ɔxa n
noverca
żona ojca, ale nie matka

maczuga n
clāva
jedna z najstarszych broni obuchowych, pałka z grubym końcem nabitym ostrymi kamieniami lub kawałkami metalu;

mafia ˈmafʲja n
mafia
zorganizowana grupa przestępcza wywodząca się z Włoch (obecnie działająca w wielu krajach), o hierarchicznej strukturze, działająca w wielu obszarach życia, również dążąca do uzyskania wpływów w polityce

mag mak n
magus
(ezoteryka) osobnik, który wprawnie włada magią mistyczną

magenta maˈɡɛ̃nta n
magentibus
barwa purpurowa;

magia ˈmaɟja n
magia
(ezoteryka) lub (fantasy) praktyki oparte na wierze w zjawiska nadprzyrodzone, wykorzystujące zaklęcia i czynności rytualne;

magiczny maˈɟiʧ̑nɨ adj
magicus
związany z magią

magik ˈmaɟik n
praestīgiātor
osoba robiąca sztuczki mające sprawiać wrażenie magii

magistrat n
magistratus
(dawniej, dawny) urzędnik miejski sprawujący najwyższą władzę wojenną i sądową lub wykonawczą w starożytnym Rzymie

magna cum laude
magna cum laude
z wielką pochwałą

magnes ˈmaɡnɛs n
magnes
przedmiot mający zdolność przyciągania niektórych przedmiotów (zrobionych z żelaza i jego stopów);

magnez ˈmaɡnɛs n
magnesium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mg i liczbie atomowej 12

magnolia maɡˈnɔlʲja n
magnolia
(botanika, botaniczny) Magnolia L., drzewo lub krzew należący do rodziny magnoliowatych;

magnoliowate ˌmaɡnɔlʲjɔˈvatɛ n
Magnoliaceae
(systematyka) (botanika, botaniczny) Magnoliaceae Juss., rodzina drzew, krzewów lub pnączy należąca do rzędu magnoliowców;

mahometański adj
Mahometanus Mahumedanus
związany z mahometanizmem i mahometanami, dotyczący mahometanizmu

maj maj n
Maius
piąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

majeranek ˌmajɛˈrãnɛk n
amaracus
(botanika, botaniczny) roślina uprawna stosowana w lecznictwie i gastronomii;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z suszonych pędów majeranku (1.1)

majestat maˈjɛstat n
māiestās
dostojeństwo, powaga lub okazałość jakichś osób, zjawisk lub rzeczy

majestatyczny ˌmajɛstaˈtɨʧ̑nɨ adj
augustus
(książkowy) pełen dostojnej powagi

major ˈmajɔr n
maior
(wojskowość, wojskowy) stopień oficerski wojsk lądowych i powietrznych wyższy od kapitana;

mak mak n
papaver papāver
(botanika, botaniczny) Papaver L., rodzaj roślin z rodziny makowatych;
papaver
(cukiernictwo) (spożywczy) nasiona maku (1.2)

makak berberyjski n
Macaca sylvanus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Macaca sylvanus Linnaeus, gatunek małpy z podrodziny koczkodanowatych, posiadającej szczątkowy ogon i czerwonawooliwkową sierść;

makaron maˈkarɔ̃n n
collȳra
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) półprodukt żywnościowy wytwarzany z ciasta zagniecionego z mąki, wody i soli;

makolągwa ˌmakɔˈlɔ̃ŋɡva n
Acanthis cannabina
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis cannabina, mniejszy od wróbla ptak gniazdujący w krzewach;

makrela maˈkrɛla n
lacerta lacertus
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba morska z rodziny makrelowatych z rodzaju Scomber lub Scomberomorus;

maksyma n
dictum
(literacko) myśl zwięźle wyrażona, zawierająca jakąś zasadę postępowania

malachit maˈlaxʲit n
molochītēs
(mineralogia, mineralogiczny) (jubilerstwo, jubilerski) minerał o zielonej barwie, wykorzystywany w jubilerstwie, architekturze, sztuce zdobniczej oraz jako pigment;

malajski maˈlajsʲci adj
lingua Malayana
dotyczący Malajów (lub Malezji)

malajski maˈlajsʲci n
lingua Malayana
(językoznawstwo, językoznawczy) język Malezji i Malajów

malakologia ˌmalakɔˈlɔɟja n
malacologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (zoologia, zoologiczny) dział zoologii zajmujący się mięczakami;

malarstwo maˈlarstfɔ n
pictura
(sztuka) sztuka plastyczna posługująca się m.in. plamą barwną, linią nakładaną na określoną powierzchnię (np. płótno, tektura, deska, ściana);

malarz ˈmalaʃ n
pictor
(sztuka) artysta, który maluje obrazy
(budownictwo) rzemieślnik, który maluje ściany i inne części budynku

maleńki maˈlɛ̃ɲci adj
pitulus
(zdrobniale) od: mały

malina maˈlʲĩna n
rubus
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych;

malować maˈlɔvaʨ̑ v
pingere
(sztuka) tworzyć obraz lub dzieło malarskie
depingere
(o uczuciu, stanie ducha) ukazywać się, uwidaczniać się na twarzy lub w postawie człowieka

maltański malˈtãj̃sʲci adj
Melitensis
(geografia, geograficzny) (administracja) odnoszący się do państwa Malta
(geografia, geograficzny) odnoszący się do wyspy Malta

malutki maˈlutʲci adj
minūtus
bardzo mały; (zdrobniale) od: mały

mamka ˈmãmka n
altrix
kobieta karmiąca piersią cudze dziecko

mandaryński n
lingua Sinensis Mandarinica
(językoznawstwo, językoznawczy) standardowy język chiński;

mandragora ˌmãndraˈɡɔra n
Mandragora
(botanika, botaniczny) Mandragora L., rodzaj roślin z rodziny psiankowatych;
mandragoras
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1), której ze względu na kształt korzeni przypominający postać ludzką, przypisywano dawniej lecznicze i magiczne własności

manewr ˈmãnɛfr̥ n
dēcursiō
zaplanowany ruch wojsk w celu osiągnięcia dogodnej pozycji bojowej;
zręczne posunięcie
zwrot pojazdu, przedmiotu lub ciała w celu uzyskania zamierzonej pozycji, wymagający zręcznego kierowania

manga ˈmãŋɡa n
manga
japoński komiks;

mangan ˈmãŋɡãn n
manganum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mn i liczbie atomowej 25;

mango ˈmãŋɡɔ n
Mangifera
(botanika, botaniczny) Mangifera L., mangowiec, rodzaj drzew owocowych z rodzaju nanerczowatych;

manierka n
laguncula
płaska, blaszana butelka używana przez żołnierzy i skautów do przenoszenia płynów;

mansjonariusz n
mansionarius
(dawniej, dawny) (kościelny) (zobacz) mansjonarz

mansjonarz n
mansionarius
(dawniej, dawny) (kościelny) katolicki duchowny beneficjent przy ważniejszym kościele;

manul stepowy n
Otocolobus manul
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Otocolobus manul Pallas, gatunek niewielkiego drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Azji;

mapa ˈmapa n
charta tabula
graficzne odwzorowanie terenu, także nieba;

maraton maˈratɔ̃n n
Marathon
(sport, sportowy) bieg na dystansie 42 km i 195 m

marcepan marˈʦ̑ɛpãn n
Mārcī pānis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa ze zmielonych migdałów utartych z cukrem i białkiem, używana w do wyrobów cukierniczych;

marchia n
margo
(historia, historyczny, historycznie) (administracja) w państwie karolińskim oraz w Świętym Cesarstwie Rzymskim okręg przygraniczny zarządzany przez margrabię;

margiel ˈmarʲɟɛl n
marga
(geologia, geologiczny) skała osadowa złożona głównie z węglanów oraz minerałów ilastych;

marihuana ˌmarʲixuˈ<sup>w</sup>ãna n
cannabis
substancja psychoaktywna wytwarzana z konopi siewnych;

mariologia n
mariologia
(teologia, teologiczny) dział teologii dogmatycznej, nauka o Maryi, Matce Jezusa Chrystusa;

markiza marʲˈciza n
vēlārium
daszek, najczęściej z płótna, umieszczany nad oknami domów, wystawami sklepów itp.

marksizm ˈmarʲcɕism̥ n
placita marxiana
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koncepcja filozoficzna, ekonomiczna i społeczno-polityczna stworzona przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, zakładająca, że motorem zmian historycznych jest walka klas, prowadząca do utworzenia społeczeństwa komunistycznego;

marmur ˈmarmur n
marmor marmur
(geologia, geologiczny) skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, stosowana jako dekoracyjny materiał budowlany i artystyczny;

marnować marˈnɔvaʨ̑ v
prōdigō
wykorzystywać w sposób, który nie przynosi korzyści

marność ˈmarnɔɕʨ̑ n
vanitas
bycie ulotnym, nietrwałym, bezcelowym, bez wartości

marsjański marˈsʲjä̃j̃sʲci adj
Mārtiāna
(przymiotnik) od Mars

marskość ˈmarskɔɕʨ̑ n
cirrhosis
(medycyna, medyczny) stwardnienie narządu i związane z tym upośledzenie jego czynności

marszałek marˈʃawɛk n
marescalcus
(wojskowość, wojskowy) najwyższy stopień wojskowy, m.in. w Polsce;

martwy ˈmartfɨ adj
mortuus
taki, który umarł

marynarka ˌmarɨ̃ˈnarka n
classis
(wojskowość, wojskowy) wojska walczące na wodzie albo ogół statków, infrastruktury i ich obsługi przeznaczonych do jednego celu

marynarz maˈrɨ̃naʃ n
nauta
(marynarka) człowiek należący do załogi okrętu lub statku;

marzana maˈʒãna n
rubia
rodzaj roślin zielnych, Rubia L.

marzec ˈmaʒɛʦ̑ n
Martius unor
trzeci miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego)

marzenie maˈʒɛ̃ɲɛ n
quiēs
(przenośnie, przenośnia) coś niewiarygodnego, nierzeczywistego
ciąg nieuporządkowanych myśli pojawiający się podczas snu
fantazjowanie, pragnienie czegoś, chęć uzyskania lub osiągnięcia czegoś

marzyciel n
somniator
ten, kto marzy

marzyć ˈmaʒɨʨ̑ v
somniare
myśleć o czymś przyjemnym, stwarzając tego obraz w wyobraźni; bardzo pragnąć, aby coś się wydarzyło

masa ˈmasa indefiniteCardinalNumeral
multitudo
bardzo dużo czegoś, mnóstwo

masa ˈmasa n
massa materia materies
gęsta lub półpłynna substancja, także substancja skrzepnięta

masaż ˈmasaʃ n
frictio
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) zabieg fizjoterapeutyczny lub kosmetyczny wykonywany ręcznie lub przy pomocy aparatury, polegający na ugniataniu, głaskaniu, rozcieraniu, oklepywaniu ciała;

masażystka ˌmasaˈʒɨstka n
tractātrīx
kobieta wykonująca masaż

maska ˈmaska n
persona
przykrycie twarzy lub jej części z otworami na oczy, używana w różnych celach, np. ochronnych lub obrzędowych;

masować v
frīcō
wykonywać masaż

maszt maʃt n
mālus
(architektura, architektoniczny) wysoki słup lub pionowa konstrukcja opierająca się na fundamencie;
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) pionowe drzewce ustawione przeważnie w osi jednostki pływającej o napędzie żaglowym, którego podstawowym zadaniem jest stawianie na nim żagli i przenoszenie działania siły aerodynamicznej na kadłub jednostki;

masztalerz n
agaso
(dawniej, dawny) starszy stajenny mający nadzór nad służbą stajenną, końmi, uprzężą;

maszyna maˈʃɨ̃na n
machina
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zawierające mechanizm lub zespół współdziałających mechanizmów, służące do przetwarzania energii albo do wykonywania określonej pracy

masło ˈmaswɔ n
butyrum
(spożywczy) tłuszcz jadalny produkowany z mleka;
(spożywczy) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) spożywczy lub kosmetyczny zamiennik masła (1.1) produkowany z tłuszczy roślinnych

matczyny maṭˈʧ̑ɨ̃nɨ adj
maternus maternalis
(książkowy) dotyczący matki, należący do matki, właściwy matce, charakteryzujący matkę

matematyczny ˌmatɛ̃maˈtɨʧ̑nɨ adj
mathēmaticus
związany z matematyką

matematyk ˌmatɛ̃ˈmatɨk n
mathematicus
osoba zajmująca się zawodowo matematyką

matematyka ˌmatɛ̃ˈmatɨka n
mathematica
(edukacja, edukacyjny) nauka dedukcyjna zajmująca się analizą zbiorów, liczb i innych elementów abstrakcyjnych;

materac maˈtɛraʦ̑ n
culcita
duży płaski przedmiot, wypełniony elastycznym materiałem dla uniknięcia kontaktu z twardą powierzchnią np. podczas snu lub ćwiczeń gimnastycznych;

materia maˈtɛrʲja n
māteria
(filozofia, filozoficzny) byt rozciągły w przestrzeni i czasie;
(fizyka, fizyczny) ogół obiektywnie istniejących przedmiotów, poznawalnych za pomocą zmysłów lub przyrządów pomiarowych;

materiał maˈtɛrʲjaw n
materia
to, z czego są wytwarzane przedmioty

matka ˈmatka n
mater
rodzic płci żeńskiej;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnica, przełożona klasztoru
(zoologia, zoologiczny) samica mająca potomstwo

matka chrzestna ˈmatka ˈxʃɛstna n
commater
(kościelny) kobieta przedstawiająca do chrztu osobę chrzczoną

matrymonialny adj
matrimonialis
dotyczący małżeństwa

matura maˈtura n
baccalaureatus
(szkolnictwo, szkolny) egzamin zdawany po ukończeniu szkoły średniej;

maximum maximorum n
maximum maximorum
absolutne maksimum

mało ˈmawɔ indefiniteCardinalNumeral
parum
niewielka ilość czegoś lub kogoś

małoletniość n
minoritas
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) nieposiadanie wieku określonego przez prawo jako wymagany dla pełnoletniości

małpa ˈmawpa n
simia simius
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu naczelnych o silnie rozwiniętym mózgu i chwytnych kończynach;

mały ˈmawɨ adj
parvus
mający niewielkie rozmiary, nieduży, drobny, niski

mały palec ˈmawɨ ˈpalɛʦ̑ n
digitus minimus
(anatomia, anatomiczny) piąty, najmniejszy palec u ręki lub nogi

małżeński mawˈʒɛ̃j̃sʲci adj
marītālis
dotyczący małżeństwa, związany z małżeństwem

małżeństwo mawˈʒɛ̃j̃stfɔ n
matrimonium
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) usankcjonowany prawnie lub kulturowo stały związek dwóch osób, zwykle płci przeciwnej, tradycyjnie mający ułatwić wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i finansów, pożycie oraz wychowanie dzieci;

małżowina uszna n
auricula
(anatomia, anatomiczny) część ucha zewnętrznego zbierająca bodźce słuchowe z otoczenia

maść maɕʨ̑ n
unguentum
(medycyna, medyczny) substancja o półstałej, miękkiej konsystencji i o właściwościach leczniczych przeznaczona do smarowania skóry;

mdły mdwɨ adj
insulsus
bez wyrazistego smaku

meander mɛˈãndɛr n
Maeander
(architektura, architektoniczny) element dekoracyjny przypominający meandrującą rzekę;
(geografia, geograficzny) zakole rzeki przypominające literę U;

mebel ˈmɛbɛl n
intrinsecum
ruchomy sprzęt użytkowy przeznaczony do wyposażenia pomieszczeń;

mech mɛx n
muscus
(botanika, botaniczny) drobna, niewielka roślina zarodnikowa żyjąca w ocienionych i wilgotnych miejscach

mechanika mɛˈxãɲika n
mechanicus
(fizyka, fizyczny) dział fizyki opisujący ruch i odkształcenie ciał materialnych lub ich części na skutek ich wzajemnych oddziaływań oraz badający stan równowagi między nimi.
(informatyka, informatyczny) model fizyki świata zaimplementowany w grze komputerowej
(technologia, technika, techniczny) dział obejmujący mechanikę ośrodków ciągłych i wytrzymałość materiałów
(technologia, technika, techniczny) dział techniki zajmujący się konstruowaniem i budowaniem maszyn i pojazdów;
sposób działania mechanizmu

mechanizm mɛˈxãɲism̥ n
māchina
(technologia, technika, techniczny) zespół pracujących elementów maszyny / urządzenia mających wykonywać określoną czynność
grupa współdziałających wydarzeń, procesów lub zachowań

meczet ˈmɛʧ̑ɛt n
meschita
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek, miejsce modlitwy i sprawowania kultu Boga w islamie;

medal ˈmɛdal n
medalis
niewielki okrągły wytwór metalowy, ozdobiony reliefem, często na wstążce, wykonany dla upamiętnienia ważnych wydarzeń lub jako odznaczenie;

mediacja n
mediatio
pośredniczenie w sporze, aby ułatwić stronom dojście do porozumienia

mediolański ˌmɛdʲjɔˈlãj̃sʲci adj
mediolanensis
związany z Mediolanem, wywodzący się z Mediolanu

meduza mɛˈduza n
halipleumon
(zoologia, zoologiczny) galaretowate zwierzę morskie, którego parasolowate ciało unoszone jest przez toń morską;

medycyna ˌmɛdɨˈʦ̑ɨ̃na n
medicina
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka o zdrowiu i chorobach człowieka i zwierząt oraz sposobach zapobiegania i leczenia,

medytacja ˌmɛdɨˈtaʦ̑ʲja n
meditatio
w hinduizmie, buddyzmie i dżinizmie: praktyki mające na celu samopoznanie, samodoskonalenie;

megafon mɛˈɡafɔ̃n n
megaphonium
(technologia, technika, techniczny) głośnik o dużej mocy, instalowany w miejscach publicznych
(technologia, technika, techniczny) przenośne urządzenie składające się z mikrofonu i głośnika tubowego

meitner ˈmajtnɛr n
meitnerium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mt i liczbie atomowej 109;

meksykański ˌmɛksɨˈkãj̃sʲci adj
Mexicanensis
odnoszący się do państwa Meksyk

melancholia ˌmɛlãnˈxɔlʲja n
aegritudo animi
(psychologia, psychologiczny) depresja psychiczna objawiająca się apatią i niechęcią do życia

melatonina ˌmɛlatɔ̃ˈɲĩna n
melatoninum
(biochemia, biochemiczny) hormon syntetyzowany w pinealocytach szyszynki, odpowiadający za regulację dobowego cyklu snu i czuwania;

melodia mɛˈlɔdʲja n
melodia canor
ciąg dźwięków, każdy o określonej wysokości i czasie trwania, rozpoznawany przez słuchacza jako jedna całość;

melodyjny adj
dulcis
o przyjemnym brzmieniu

mem mɛ̃m n
mimema
dająca się powielać i podlegająca ewolucji jednostka kultury;
śmieszna idea, obrazek lub animacja, powielana w internecie

menażeria ˌmɛ̃naˈʒɛrʲja n
vīvārium
(historia, historyczny, historycznie) (zoologia, zoologiczny) niecodzienne gatunki zwierząt w klatkach obwożone w celach pokazowych;
(historia, historyczny, historycznie) (zoologia, zoologiczny) pomieszczenie lub zespół klatek, gdzie przetrzymywane są (1.1)

mendelew mɛ̃nˈdɛlɛf n
mendelevium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Md i liczbie atomowej 101;

mennica n
monēta
przedsiębiorstwo przemysłu metalowego produkujące monety, medale oraz stemple;

menstruacja ˌmɛ̃w̃struˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
menses
(fizjologia, fizjologiczny) cykliczne złuszczanie się nabłonka macicy kobiety pod wpływem zmian stężenia hormonów płciowych;

mercha n
meretrix
(staropolski) nierządnica

meryterium n
Moeritherium
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) najprymitywniejszy i najstarszy przedstawiciel rzędu trąbowców, znany z egipskich osadów górnego eocenu (Moeritherium, sp., rodzaj zwierząt)

merytokracja n
meritocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system, w którym władza powierzana jest osobom kompetentnym;

mesjaniczny adj
messianicus
(zobacz) mesjanistyczny

meskalina ˌmɛskaˈlʲĩna n
mescalinum
(chemia, chemiczny) narkotyk z grupy alkaloidów fenyloetyloaminowych, silny enteogen;

metabolizm ˌmɛtaˈbɔlʲism̥ n
metabolismus
(biochemia, biochemiczny) przemiana materii w organizmie;

metafizyka n
metaphysica
(filozofia, filozoficzny) podstawowa dyscyplina filozoficzna, badająca powszechne własności bytu

metafora ˌmɛtaˈfɔra n
metaphora
(językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obcych sobie znaczeniowo wyrazów w celu uzyskania nowego, przenośnego znaczenia;

metaforyczny adj
metaphoricus
dotyczący metafory

metafraza n
metaphrasis
(językoznawstwo, językoznawczy) tłumaczenie słowo w słowo;

metal ˈmɛtal n
metallum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny charakteryzujący się obecnością w sieci krystalicznej elektronów swobodnych;
(heraldyka, heraldyczny) jeden z rodzajów tynktury heraldycznej;

metalowy ˌmɛtaˈlɔvɨ adj
metallicus
związany z metalem, dotyczący metalu, zrobiony z metalu

metan ˈmɛtãn n
methanum
(chemia, chemiczny) najprostszy alkan, bezwonny i bezbarwny gaz, główny składnik gazu ziemnego, stosowany do syntezy wielu związków organicznych i jako gaz opałowy;

metastaza n
metastasis
(medycyna, medyczny) przerzut nowotworowy, guz wtórny nowotworu złośliwego

metempsychoza n
metempsychosis
reinkarnacja, ponowne wcielenie duszy, wędrówka dusz

meteorologia ˌmɛtɛɔrɔˈlɔɟja n
meteorologia
nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze i stanem pogody;

metoda mɛˈtɔda n
via methodus
sposób postępowania mający doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu

metonimia n
metonymia
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy czegoś nazwą czegoś innego, co pozostaje z nim w uchwytnej zależności;

metr mɛtr̥ n
metrum
odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy;

metr kwadratowy ˈmɛtr̥ ˌkfadraˈtɔvɨ n
metrum quadratum
(matematyka, matematyczny) jednostka miary równa polu kwadratu o boku jednego metra;

metr sześcienny n
metrum cubicum
(jednostka miary) jednostka objętości równa objętości sześcianu o krawędzi jednego metra;

metronidazol ˌmɛtrɔ̃ɲiˈdazɔl n
metronidasolum metronidazolum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk będący pochodną nitroimidazolu;

metropolia ˌmɛtrɔˈpɔlʲja n
metropolis
(geografia, geograficzny) (urbanistyka, urbanistyczny) główne miasto kraju

metropolita ˌmɛtrɔpɔˈlʲita n
metropolita
(administracja) (kościelny) arcybiskup zajmujący czołowe miejsce w prowincji kościelnej – metropolii;

metropolitalny adj
metropolitanus
związany z metropolią, odnoszący się do metropolii
związany z metropolitą, odnoszący się do metropolity

mewa ˈmɛva n
gavia larus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak płetwonogi o upierzeniu koloru białego lub popielatego żyjący na wybrzeżach;

mglisty ˈmɡlʲistɨ adj
nebulōsus
pełen mgły

mgła mɡwa n
nebula caligo
zawiesina mikroskopijnych kropelek wody unosząca się nisko nad ziemią w postaci obłoku utrudniającego widoczność;

mgławica mɡwaˈvʲiʦ̑a n
nebula
(astronomia, astronomiczny) obłok gazu i pyłu międzygwiazdowego;

mianownik mʲjãˈnɔvʲɲik n
nominativus
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) pierwszy przypadek deklinacji, który odpowiada na pytania: kto? co?;

miara ˈmʲjara n
mensura
rozmiar

miasteczko mʲjaˈstɛʧ̑kɔ n
oppidulum
(zdrobniale) od: miasto
małe miasto

miasto ˈmʲjastɔ n
urbs oppidum
(administracja) znaczny obszar gęsto zabudowany, będący skupiskiem ludności wykonującej zawody nierolnicze, a który otrzymał prawa miejskie;
urbs
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) ogół mieszkańców miasta (1.1)
(potocznie, potoczny) centrum, główne miejsce miasta (1.1)

miażdżyca mʲjaʒˈʤ̑ɨʦ̑a n
atheromatosis atherosclerosis
(medycyna, medyczny) przewlekły proces zapalno-zwyrodnieniowy tętnic, powodujący ich stwardnienie i zwężenie ich światła; jedna z chorób cywilizacyjnych;

michigański adj
Michiganus
związany z Michigan, dotyczący Michigan

miecz mʲjɛʧ̑ n
gladius spatha
obosieczna broń z długim, prostym metalowym ostrzem;

miecz świetlny mʲjɛʧ̑‿ˈɕfʲjɛtl̥nɨ n
gladius lūcidus
(fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) laserowa biała broń i atrybut rycerzy Jedi w uniwersum „Gwiezdnych wojen”;

miedziany mʲjɛ̇ˈʥ̑ãnɨ adj
aereus
zawierający miedź lub zrobiony z miedzi

miedziopierś metaliczna n
Somatochlora metallica
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) ważka z gatunku (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Somatochlora metallica Vander Linden, gatunek ważki z rodziny szklarkowatych występujący w północnej Eurazji;

miedź mʲjɛ̇ʨ̑ n
cuprum aes cyprum
(chemia, chemiczny) metal, pierwiastek chemiczny o symbolu Cu i liczbie atomowej 29;

miejsce ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ n
locus
obszar lub punkt w przestrzeni

miejscownik mʲjɛ̇jsˈʦ̑ɔvʲɲik n
locativus
(gramatyka) szósty przypadek deklinacji polskiej, odpowiada na pytania (o) kim? (o) czym?;

miejscowość mʲjɛ̇jsˈʦ̑ɔvɔɕʨ̑ n
locus positio status
jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany wyróżniający się odrębną nazwą

miejski ˈmʲjɛ̇jsʲci adj
municipalis urbanus
związany z miastem (jako miejscem lub jednostką administracyjną)

mielizna mʲjɛˈlʲizna n
vadum
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) płytkie miejsce w morzu, jeziorze lub rzece;

mierzalny adj
mēnsūrābilis
taki, który daje się zmierzyć

mierzyć ˈmʲjɛʒɨʨ̑ v
commetiri
liczbowo określać właściwość (np. ilość, długość) czegoś poprzez porównanie z ustalonym wzorcem (np. calem, metrem czy długością własnej stopy); robić pomiar

miesiąc ˈmʲjɛ̇ɕɔ̃nʦ̑ n
mensis
(jednostka miary) jednostka czasu obejmująca 28–31 dni; każda z dwunastu części roku;

mieszać ˈmʲjɛʃaʨ̑ v
misceō
dodawać, łączyć pojęcia itp.
miscere
łączyć składniki podczas mieszania (poruszając lub potrząsając substancją)

mieszkanie mʲjɛˈʃkãɲɛ n
habito vivo
(rzeczownik odczasownikowy) od: mieszkać
habitatio
miejsce, gdzie dana osoba mieszka
habitatio atrium
zespół pomieszczeń mający odrębne wejście, przystosowanych do zamieszkania przez ludzi;

mieszkaniec mʲjɛˈʃkãɲɛʦ̑ n
civis
osoba, która gdzieś mieszka (żyje)

mieszkać ˈmʲjɛʃkaʨ̑ v
habito habitare
przebywać w jakimś miejscu przez wiele dni, wraz ze spaniem

mieć mʲjɛ̇ʨ̑ v
habere
być w posiadaniu czegoś, posiadać coś
dążyć do oddania czegoś komuś

mieć miejsce ˈmʲjɛ̇ʨ̑ ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ idiom
accidō
rozgrywać się, odbywać się, zaistnieć

mieć nadzieję ˈmʲjɛ̇ʨ̑ naˈʥ̑ɛ̇jɛ v
spero
wierzyć, ufać, wyrażać nadzieję na coś; myśleć, że; spodziewać się, że

migdał ˈmʲiɡdaw n
amygdala
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalna pestka owocu migdałowca pokryta brązową łuską, wewnątrz barwy kremowej;

migdałecznik arjuna n
Terminalia arjuna
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Terminalia arjuna, gatunek drzewa z rodziny trudziczkowatych;

migdałek n
tonsillae
(anatomia, anatomiczny) skupisko tkanki chłonnej wchodzące w skład pierścienia chłonnego gardła;

migdałowiec pospolity n
Prunus dulcis
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Prunus dulcis, gatunek krzewu lub niedużego drzewa z rodziny różowatych;

migotanie przedsionków ˌmʲiɡɔˈtãɲɛ pʃɛtʲˈɕɔ̃nkuf n
fibrillatio atriorum
(medycyna, medyczny) arytmia serca polegająca na braku koordynacji pobudzeń przedsionków serca;

migotać v
micō
świecić w sposób przerywany lub krótko

mikołajek n
Eryngium
(botanika, botaniczny) Eryngium L.; rodzaj roślin z rodziny selerowatych;
eryngium
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

mikrobiologia ˌmʲikrɔbʲjɔˈlɔɟja n
microbiologia
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się badaniem organizmów niewidocznych gołym okiem;

mikroflora n
microflora
(biologia, biologiczny) zespół roślinnych drobnoustrojów żyjących w danym środowisku

mikrofon mʲiˈkrɔfɔ̃n n
microphonum
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do zamiany informacji dźwiękowej na sygnał elektryczny, zwykle celem jej wzmocnienia;

mikrometr n
micrometrus
(metrologia, metrologiczny) jednostka długości równa milionowej części metra;
(technologia, technika, techniczny) narzędzie do mierzenia bardzo małych długości lub grubości

mikroregion n
microrregionis
(geografia, geograficzny) jednostka podziału fizycznogeograficznego przestrzeni, charakteryzująca się zbliżonymi cechami środowiskowo-krajobrazowymi, mniejsza od mezoregionu;

mikroskop mʲiˈkrɔskɔp n
microscopium
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny umożliwiający obserwowanie z bliskiej odległości przedmiotów niewidocznych gołym okiem;

mikroskop elektronowy n
microscopium electronicum
(optyka, optyczny) mikroskop, który dzięki użyciu wiązki elektronów o długości fali mniejszej niż ma światło, pozwala uzyskać powiększenie obrazu powyżej 1500 razy i badać budowę materii nawet na poziomie atomowym

milczeć ˈmʲilʧ̑ɛʨ̑ v
silere
nie mówić, nie wydawać głosu

milenium mʲiˈlɛ̃ɲũm n
millennium
okres tysiąca lat

milezyjski adj
Milesius
związany z Miletem, dotyczący Miletu

milioner mʲiˈlʲjɔ̃nɛr n
milionarius
osoba bardzo bogata, posiadająca miliony

mim mʲĩm n
mīmus
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) aktor występujący w pantomimie;

mimo że
quamquam
łącząca zdanie przyzwalające, wyrażające rozbieżność pomiędzy tym, co się dzieje w rzeczywistości, a tym, czego się oczekiwało

mina ˈmʲĩna n
gestus
wyraz twarzy

minerał mʲĩˈnɛraw n
minerale
(geologia, geologiczny) substancja, której struktura ukształtowała się w wyniku procesów geologicznych, będąca ciałem krystalicznym lub posiadająca jednorodną strukturę chemiczną;

minimum minimorum n
minimum minimorum
absolutne minimum

minister mʲĩˈɲistɛr n
minister
urzędnik będący członkiem rządu i kierujący ministerstwem;

minister prowincjalny n
minister provincialis
(kościelny) wyższy przełożony zakonny, zarządzający prowincją

ministerstwo ˌmʲĩɲiˈstɛrstfɔ n
ministerium
urząd, którego szefem jest minister

ministra mʲĩˈɲistra n
ministra
kobieta minister

minorycki adj
minoriticus
związany z minorytami, dotyczący minorytów

minuta mʲĩˈnuta n
horae pars sexagesima minuta
(jednostka miary) jednostka czasu, równa 60 sekundom (= sześćdziesięciu);

miotła ˈmʲjɔtwa n
scopa
narzędzie służące do zamiatania, zazwyczaj w postaci pęku rózg związanych z jednej strony i przymocowanych do trzonka; symbol czarownicy;

mirra ˈmʲirːa n
murra
żywica o przyjemnym zapachu, gorzkim, korzennym smaku otrzymywana z drzew i krzewów z rodzaju balsamowiec;

mirt mʲirt n
myrtus
(botanika, botaniczny) Myrtus, krzew wiecznie zielony, o wonnych liściach i białych kwiatach, będący symbolem dziewictwa;

miscellanea ˌmʲisʦ̑ɛlːãˈnɛa n
silva rerum
zbiór różnych tekstów, utworów, książek różnych autorów

miseczka mʲiˈsɛʧ̑ka n
catillus
mała miska

misja ˈmʲisʲja n
expeditio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) działalność instytucji religijnych mająca na celu rozpowszechnianie jakiejś religii i pozyskanie jej nowych wyznawców
posłannictwo, ważne, odpowiedzialne zadanie do wykonania

misjonarz mʲiˈsʲjɔ̃naʃ n
missionarius
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny lub osoba świecka uczestnicząca w działalności misyjnej

miska ˈmʲiska n
catinus
mała misa, płaskie, otwarte naczynie z krawędziami uniesionymi do góry;

mistrz mʲisṭʃ n
magister
osoba najlepsza w czymś
(historia, historyczny, historycznie) przełożony w niektórych zakonach rycerskich
(rzemiosło, rzemieślniczy) najwyższy stopień kształcenia zawodowego;

mistycyzm mʲiˈstɨʦ̑ɨsm̥ n
mystica
kierunek religijno-filozoficzny dopuszczający możliwość pozazmysłowego, bezpośredniego kontaktu z Bogiem;

mistyczny adj
mysticus
charakteryzujący się tajemniczością
związany z mistyką, mistycyzmem

mit mʲit n
mythus mythos
(literacko) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) baśń, stara opowieść fantastyczna;

mitochondrium n
mitochondrion
(biologia, biologiczny) organellum odpowiadające za oddychanie komórkowe;

mitologia ˌmʲitɔˈlɔɟja n
mythologia
nauka zajmująca się mitami
funkcjonujący w określonej religii lub społeczności zbiór mitów i podań;

mitra ˈmʲitra n
mitra
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczne nakrycie głowy hierarchy kościelnego;

mitralny adj
mitralis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący zastawki położonej pomiędzy lewym przedsionkiem a lewą komorą serca

mizantropia ˌmʲizãnˈtrɔpʲja n
misanthropia
niechęć do ludzi, do obcowania z nimi;

miód mʲjut n
mel
(spożywczy) gęsty, słodki produkt spożywczy, w kolorze żółtym lub brązowym, wytwarzany przez pszczoły;

miód pitny ˈmʲjut ˈpʲitnɨ n
mulsa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) tradycyjny polski napój alkoholowy powstały w wyniku fermentacji brzeczki miodu i przypraw;

mięczak zakaźny n
molluscum contagiosum
(medycyna, medyczny) skórna choroba wirusowa z charakterystycznymi, grudkowatymi wykwitami barwy woskowobiałej;

między ˈmʲjɛ̃nʣ̑ɨ preposition
inter
…używany, gdy coś znajduje się pomiędzy obiektami

między młotem a kowadłem ˈmʲjɛ̃nʣ̑ɨ ˈmwɔtɛ̃m ˌa‿kɔˈvadwɛ̃m adv
inter malleum et incudem
(związek frazeologiczny) w sytuacji wyboru między dwiema złymi możliwościami

międzyczas mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʧ̑as n
interea
(sport, sportowy) czas zawodnika na pewnym fragmencie wyścigu

międzymurze n
pomerium pomoerium
(historia, historyczny, historycznie) teren między murami zewnętrznymi a wewnętrznymi w średniowiecznych miastach

międzynarodowy ˌmʲjɛ̃nʣ̑ɨ̃narɔˈdɔvɨ adj
internātiōnālis
taki, który dotyczy dwu lub więcej narodów

miękki ˈmʲjɛ̃ŋʲci adj
mollis
taki, który łatwo ugina się pod naciskiem

mięsień ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ n
musculus
(anatomia, anatomiczny) czynny element narządu ruchu;

mięsień gruszkowaty n
musculus piriformis
(anatomia, anatomiczny) mięsień szkieletowy zaczynający się na miedniczej kości krzyżowej;

mięsień krawiecki ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ kraˈvʲjɛʦ̑ʲci n
musculus sartorius
(anatomia, anatomiczny) najdłuższy mięsień ludzkiego ciała;

mięso ˈmʲjɛ̃w̃sɔ n
caro carnis
(spożywczy) jadalne części zabitego zwierzęcia;

mięso mielone ˈmʲjɛ̃w̃sɔ mʲjɛˈlɔ̃nɛ n
minūtal
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) surowiec spożywczy z mocno rozdrobnionego mięsa (bez względu na pochodzenie)

mięsożerca ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrʦ̑a n
carnivora
(ekologia, ekologiczny) zwierzę lub roślina żywiąca się głównie mięsem

mięsożerny ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrnɨ adj
carnivora
(zoologia, zoologiczny) żywiący się mięsem

mięta ˈmʲjɛ̃nta n
mentha menta
(botanika, botaniczny) Mentha, ziele z rodziny wargowych o charakterystycznym zapachu;

mięśniak ˈmʲjɛ̃w̃ɕɲak n
myoma
(medycyna, medyczny) guz łagodny pochodzenia mezenchymalnego, wywodzący się z tkanki mięśniowej;

miłosierdzie ˌmʲiwɔˈɕɛrʲʥ̑ɛ n
misericordia
okazywane współczucie, dobroć lub litość

miłosierny ˌmʲiwɔˈɕɛrnɨ adj
misericors clemens
okazujący dobroć i współczucie cierpiącym

miłość ˈmʲiwɔɕʨ̑ n
amor
silna więź emocjonalna łącząca ludzi; także: łącząca osobę z Bogiem, bóstwem, krajem rodzinnym
amor caritas
uczucie, którym się darzy kochaną osobę;
osoba, którą się kocha

miły ˈmʲiwɨ adj
lepidus iucundus
wywołujący przyjemne uczucie

mleczny ˈmlɛʧ̑nɨ adj
lacteus
dotyczący mleka, otrzymywany, zrobiony z mleka, z dodatkiem mleka

mleko ˈmlɛkɔ n
lac lactus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) wydzielina gruczołów mlecznych, najczęściej krowy, spożywana przez ludzi jako dodatek do pokarmu

mleć mlɛʨ̑ v
molo
rozdrabniać coś za pomocą odpowiednich przyrządów

mnich mʲɲix n
monachus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek klasztornej wspólnoty religijnej w religiach niechrześcijańskich

mniej więcej ˈmʲɲɛ̇j ˈvʲjɛ̃nʦ̑ɛj
plus minus
szacunkowe podanie miary, wielkości

mniszka n
monacha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: zakonnica z zakonu monastycznego, mniszego

mniszka białorzytna n
Lonchura striata
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek małego ptaka (Lonchura striata) z rodziny astryldowatych;

mnogi ˈmnɔɟi adj
plūrālis
dotyczący jakiejś zbiorowości, mnogości

mnogość ˈmnɔɡɔɕʨ̑ n
multitudo
duża ilość czegoś

mnożyć ˈmnɔʒɨʨ̑ v
multiplicō
powiększać ilość, liczbę czegoś; pomnażać

moc mɔʦ̑ n
potentia
(fizyka, fizyczny) ilość pracy w jednostce czasu, wielkość fizyczna wyrażana w watach;

mocz mɔʧ̑ n
urina
(fizjologia, fizjologiczny) płynne resztki usuwane z organizmu zwierząt;

mocznica n
uraemia
(medycyna, medyczny) stan zatrucia ustroju produktami przemiany materii (m.in. mocznikiem) jako przejaw zaawansowanej niewydolności nerek, powodujący wiele przykrych objawów, jak np. męczliwość, wymioty, wyniszczenie, bóle głowy, świąd, obrzęk płuc, krwawienia itd.;

moczopędny ˌmɔʧ̑ɔˈpɛ̃ndnɨ adj
mictorius
taki, który wywołuje wydzielanie moczu lub zwiększenie jego objętości

moczowód n
ureter
(anatomia, anatomiczny) parzysty przewód biegnący z miedniczki nerkowej do pęcherza moczowego;

modliszka mɔˈdlʲiʃka n
mantis
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Mantodea, drapieżny owad z rzędu Mantodea, przypominający osobę ze złożonymi rękoma do modlitwy;

modlitwa mɔˈdlʲitfa n
precatio preces
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) forma kultu religijnego, kierowanie myśli do boga, świętych, aniołów, ogólnie do sfery sacrum;

modlić się ˈmɔdlʲiʨ̑‿ɕɛ v
orare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mówić modlitwę, prosić Boga (bóstwa) o coś, dziękować Mu (im) za coś

modraszek arion n
Maculinea arion
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Maculinea arion, gatunek motyla dziennego z rodziny modraszkowatych;

modrzew ˈmɔḍʒɛf n
Larix
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Larix Mill., rodzaj drzew z rodziny sosnowatych;
larix
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo iglaste z rodzaju (1.1), o delikatnych, jasnozielonych igłach, opadających na zimę

modrzewnica ˌmɔḍʒɛvʲˈɲiʦ̑a n
andromeda
(botanika, botaniczny) Andromeda L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;

modyfikować ˌmɔdɨfʲiˈkɔvaʨ̑ v
adaptō
wprowadzać zmiany

mohel n
circumcisor
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowski rytualny rzezak;

mokry ˈmɔkrɨ adj
umidus madidus udus humidus aquosus humidulus
pokryty lub nasiąknięty wodą, albo inną cieczą

molekularny adj
molecularis
dotyczący cząsteczki, najmniejszych części czegoś

molibden mɔˈlʲibdɛ̃n n
molybdenum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mo i liczbie atomowej 42;

monastycyzm n
monachismus vita monachica vita monastica
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: forma życia zakonnego cenobickiego lub anachoreckiego, której celem jest większa zażyłość z Bogiem, gorliwość w praktykach religijnych, modlitwie i ascezie;

moneta mɔ̃ˈnɛta n
nummus moneta
metalowy krążek lub wielobok, o określonym wymiarze, wadze i wzorze plastycznym, służący jako środek płatniczy;

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci adj
mongolicus
odnoszący się do Mongolii lub Mongołów

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci n
mongolicus
język urzędowy Mongolii;

monodia n
monodia
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) solowa melorecytacja w antycznym dramacie greckim, w szczególności monolog o charakterze lamentacyjnym
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek muzyczny wyróżniający się jednolitą linią melodyczną i takimż akompaniamentem

monoftong mɔ̃ˈnɔftɔ̃ŋk n
monophthongus
(językoznawstwo, językoznawczy) prosty dźwięk samogłoskowy

monogamia ˌmɔ̃nɔˈɡãmʲja n
monogamia
życie w związku z tylko jednym partnerem;

monstrancja n
ostensorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne do wystawiania konsekrowanej hostii; ; (zobacz) też monstrancja w Encyklopedii staropolskiej

monstrum ˈmɔ̃w̃strũm n
monstrum
potwór

monsun n
ventus monsonius hippalus
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) wiatr (system wiatrów) sezonowo zmienny pomiędzy oceanem, a lądem, często będący przyczyną występowania pory suchej i deszczowej;

moralność mɔˈralnɔɕʨ̑ n
moralitas
zbiór zasad postępowania zgodnych z tym, co jest dobre, prawidłowe, nieszkodliwe;

moralny mɔˈralnɨ adj
probus
dotyczący moralności, opisujący moralność
postępujący w sposób uczciwy, szlachetny, zgodny z moralnością

morawski mɔˈravsʲci adj
moravicus
związany z Morawami, dotyczący Moraw, pochodzący z Moraw

morderca mɔrˈdɛrʦ̑a n
homicida occisor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która popełniła morderstwo

morderstwo mɔrˈdɛrstfɔ n
parricidium
celowe odebranie komuś życia

morela mɔˈrɛla n
armeniaca armeniacum
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny różowatych;
armeniacum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoce tego drzewa

morena mɔˈrɛ̃na n
morēna
(geologia, geologiczny) materiał skalny transportowany i osadzany przez lodowiec;

morfem ˈmɔrfɛ̃m n
morphema
(gramatyka) najmniejsza znacząca cząstka wyrazu;

morfologia ˌmɔrfɔˈlɔɟja n
morphologia
(biologia, biologiczny) nauka o budowie organizmów zwierzęcych i roślinnych;

mormi n
catopuma
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Catopuma Severtzov, rodzaj ssaka z podrodziny kotów;

mormi borneański n
Catopuma badia
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Catopuma badia Gray, gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów, występujący na wyspie Borneo;

mors mɔrs n
rosmarus
(zoologia, zoologiczny) duży ssak, Odobenus rosmarus, mieszkaniec Arktyki;

morski ˈmɔrsʲci adj
maritimus aequoreus marinus navalis thalassicus
dotyczący morza, związany z morzem

morszczyn pęcherzykowaty n
Fucus vesiculosus
(botanika, botaniczny) glon z gatunku (1.1)
(systematyka) (botanika, botaniczny) Fucus vesiculosus L., gatunek glonu należący do brunatnic;

morwa n
Morus
(botanika, botaniczny) Morus L., rodzaj dużych krzewów lub niewielkich drzew liściastych z rodziny morwowatych;
morus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

morze ˈmɔ.ʒɛ n
mare pontus pelagus altum fretum fretus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) duży zbiornik słonej wody mający połączenie z oceanem;
mare
(przenośnie, przenośnia) ogromna ilość czegoś

morze Marmara pn
Propontis
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, łączące je z Morzem Czarnym;

mosiądz ˈmɔɕɔ̃nʦ̑ n
orichalcum
stop miedzi z cynkiem;

moskit ˈmɔsʲcit n
cinips
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki owad tropikalny przenoszący wiele chorób;

moskitiera ˌmɔsʲciˈtʲjɛra n
conopium
zasłona z gęstej siatki chroniąca przed przedostawaniem się owadów (np. do pomieszczeń);

most mɔst n
pons
(architektura, architektoniczny) konstrukcja tworząca drogę ponad wodą;

mostek ˈmɔstɛk n
sternum
(anatomia, anatomiczny) środkowa kość przedniej ściany klatki piersiowej;

moszna ˈmɔʃna n
scrotum
(anatomia, anatomiczny) skórno-mięśniowy woreczek, w którym mieszczą się jądra, występujący u samców wielu ssaków lądowych (w tym u człowieka), znajdujący się pomiędzy prąciem i odbytem;

motocykl mɔˈtɔʦ̑ɨkl̥ n
autobirota
(motoryzacja) niemający nadwozia pojazd silnikowy, najczęściej dwukołowy, przeznaczony dla jednej, dwóch lub rzadko dla trzech osób;

motyka mɔˈtɨka n
sarculum sarculus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) proste narzędzie rolnicze służące m.in. do spulchniania ziemi;

motyl ˈmɔtɨl n
papilio pāpiliō
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) dorosły owad z rodziny motyli, Lepidoptera;

motyle n
Lepidoptera
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lepidoptera, rząd owadów należących do stawonogów;

motyw ˈmɔtɨf n
ratio
(psychologia, psychologiczny) bodziec skłaniający do działania

mowa ˈmɔva n
contio
przemówienie, wypowiedź;
dictiō
zdolność mówienia;

mowa nienawiści n
sermo odiosus
(socjologia, socjologiczny) język używany w celu znieważenia, pomówienia lub rozbudzenia nienawiści wobec osoby lub grupy społecznej;

mozaika mɔˈzajka n
musaicum
(sztuka) dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z małych, wielobarwnych kamyczków, kawałków szkła lub ceramiki o różnej fakturze i kształcie;

mozolny mɔˈzɔlnɨ adj
asper
wymagający sporego wysiłku i dużo cierpliwości, pochłaniający wiele czasu

moździerz ˈmɔʑʥ̑ɛʃ n
pila
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) narzędzie kuchenne lub laboratoryjne w postaci ciężkiego naczynia i tłuczka, służące do rozdrabniania czegoś na proszek;

może ˈmɔʒɛ particle
fortasse forsitan
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia

możliwość mɔʒˈlʲivɔɕʨ̑ n
possibilitas
stan, w którym coś jest możliwe (da się zrealizować)

możliwy mɔʒˈlʲivɨ adj
possibilis
taki, który da się zrealizować lub urzeczywistnić

można ˈmɔʒna v
possum
jest możliwe do wykonania

mrowisko mrɔˈvʲiskɔ n
formicarium
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) gniazdo budowane przez owady z rodziny mrówkowatych;

mrozić v
gelo
odbierać odwagę; zabierać pewność siebie
powodować zamrażanie; mocno ochładzać
przenikać mrozem, chłodem
stawać się chłodniejszym

mruczeć v
affremo
zazwyczaj o kocie: wydawać cichy, niski, przeciągły dźwięk

mrugać ˈmruɡaʨ̑ v
conniveo
(przenośnie, przenośnia) świecić nieregularnym, przerywanym światłem
wykonywać szybkie ruchy powiekami

mrówka ˈmrufka n
formica
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju mrówkowatych, Formicidae

mrówkojad mrufˈkɔjat n
vermilingua
(zoologia, zoologiczny) południowoamerykański ssak żywiący się mrówkami i termitami;

mrównik ˈmruvʲɲik n
Orycteropus
(zoologia, zoologiczny) Orycteropus, gatunek afrykańskiego ssaka;

mróz mrus n
pruīna
temperatura poniżej 0 stopni Celsjusza;

msza m̥ʃa n
missa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celebracja liturgiczna sprawowana w katolicyzmie i prawosławiu;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna pierwotnie wykonywana podczas mszy (1.1), która ewoluowała w osobnym, czysto artystycznym kierunku;

mszyca ˈm̥ʃɨʦ̑a n
lens olerum
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały owad żerujący na roślinach;

mucha ˈmu.xa n
musca
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pospolity dwuskrzydły owad;

muchomor muˈxɔ̃mɔr n
amanita
(systematyka) (biologia, biologiczny) Amanita Pers., rodzaj grzybów kapeluszowych, często trujących;

muczeć v
mūgiō
o bydle: wydawać niski, przeciągły odgłos

muflon n
mūsimō
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ovis aries musimon Pallas, podgatunek ssaków łożyskowych z rzędu parzystokopytnych;

muflon kanadyjski n
Ovis canadensis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ovis canadensis George Shaw, gatunek górskiej owcy z rzędu parzystokopytnych występujący w Ameryce Północnej;

muflon śródziemnomorski n
Ovis aries musimon
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ovis aries musimon Pallas, podgatunek ssaków łożyskowych z rzędu parzystokopytnych;

mugol ˈmuɡɔl n
Muggle
(fantasy) (literacko) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) osoba nieposiadająca magicznych zdolności;

mumia ˈmũmʲja n
mumia
zwłoki zabezpieczone przed rozkładem;

mur mur n
murus
(budownictwo) kamienna lub ceglana konstrukcja, np. ściany budynku
mūrus
(sport, sportowy) w piłce nożnej: zawodnicy ustawieni jeden obok drugiego tak, aby zasłonić drogę do bramki zawodnikowi wykonującemu rzut wolny

murarz ˈmuraʃ n
caementarius
robotnik pracujący przy wznoszeniu ścian, murów

musieć ˈmuɕɛ̇ʨ̑ modal
debeo debere
być zobowiązanym do zrobienia czegoś
debeo
potrzebować zrobić coś
debere
zapewne, z dużym prawdopodobieństwem; zgodnie z domysłami

muszkiet ˈmuʃʲcɛt n
mosquetum
(wojskowość, wojskowy) czarnoprochowa, odprzodowa długa broń palna wyposażona w lufę gładką kalibru od 17 do 25 milimetrów,

muza ˈmuza n
Musa
(mitologia grecka) każda z dziewięciu bogiń sztuki i nauki, córek Zeusa i Mnemosyne, utożsamianych z rzymskimi kamenami;

muzeum muˈzɛ<sup>w</sup>ũm n
museum
(turystyka, turystyczny) instytucja zajmująca się przechowywaniem obiektów o wartości historycznej, zwykle z jednej dziedziny wiedzy, celem pokazywania ich odwiedzającym;

muzyczny muˈzɨʧ̑nɨ adj
musicus
odnoszący się do muzyki, związany z muzyką

muzyk ˈmuzɨk n
musicus
osoba, która zajmuje się muzyką;

muzyka ˈmuzɨka n
musica cantus
kompozycja artystyczna złożona z dźwięków

muzykologia n
musicologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naukowe badania nad muzyką w aspekcie historycznym, teoretycznym czy też fizycznej natury dźwięku;

muł muw n
mulus
(zoologia, zoologiczny) juczny, wytrzymały mieszaniec ogiera osła i klaczy konia;

my mɨ personalPronoun
nos
pierwsza osoba liczby mnogiej, grupa osób, wśród której znajduje się osoba mówiąca

mydło ˈmɨdwɔ n
sapo
(higiena, higieniczny) substancja używana do mycia i prania

mykeński mɨˈkɛ̃j̃sʲci adj
Mycenaeus Mycensis
dotyczący Myken

mykoplazma ˌmɨkɔˈplazma n
mycoplasma
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) atypowa bakteria pozbawiona ściany komórkowej o trybie życia wewnątrzkomórkowym

mysz mɨʃ n
mus
(informatyka, informatyczny) urządzenie komputerowe umożliwiające poruszanie kursorem na ekranie monitora
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) małe zwierzę z jednego z gatunków z rodziny myszowatych
mus Mus
(zoologia, zoologiczny) nazwa kilkunastu gatunków gryzoni z rodziny myszowatych;

mysz komputerowa n
mus mus computatralis
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie wskazujące używane podczas pracy z interfejsem graficznym systemu komputerowego;

mysz morska n
Aphrodita aculeata
(zoologia, zoologiczny) Aphrodita aculeata, gatunek morskiej pierścienicy zaliczany do wieloszczetów;

myszołów mɨˈʃɔwuf n
būteō
(ornitologia, ornitologiczny) Buteo, duży ptak drapieżny o zakrzywionym, krótkim dziobie, polujący na drobne gryzonie, płazy i gady;

myć mɨʨ̑ v
luere
czyścić coś za pomocą wody

myśl mɨɕl̥ n
idea cogitatio
efekt pracy umysłu

myśleć ˈmɨɕlɛʨ̑ v
cogito
chcieć coś zrobić, mieć zamiar
cogito cogitare
kojarzyć, wnioskować, zastanawiać się, przetwarzać świadomie informację w mózgu

myśliwy mɨɕˈlʲivɨ n
venator
(łowiectwo, łowiecki) osoba polująca na dzikie zwierzęta

móc muʦ̑ modal
possum
być w stanie coś wykonać

mój muj pronoun
meus
1. (osoba) lp

mól mul n
blatta
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z rodziny molowatych niszczący ubrania;

mól książkowy ˈmul cɕɔ̃w̃ʃˈkɔvɨ n
helluo librorum
osoba, która czyta bardzo dużo książek, spędza dużo czasu na czytaniu

mówić ˈmuvʲiʨ̑ v
dico
używać mowy do wyrażania myśli

mózg musk n
cerebrum cerebellum
(anatomia, anatomiczny) narząd znajdujący się wewnątrz czaszki odpowiedzialny za myślenie;

mózgoczaszka ˌmuzɡɔˈʧ̑aʃka n
cranium neurocranium
(anatomia, anatomiczny) grzbietowa, mająca kształt puszki, część czaszki;

mózgowy muzˈɡɔvɨ adj
cerebralis
(anatomia, anatomiczny) związany z mózgiem, dotyczący mózgu

mąciwoda n
turbātor
(potocznie, potoczny) człowiek wprowadzający zamęt, podburzający przeciwko komuś lub czemuś

mączka ˈmɔ̃n͇ʧ̑ka n
farina
sproszkowany surowiec techniczny

mącznica mɔ̃n͇ʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
Arctostaphylos
(botanika, botaniczny) Arctostaphylos, rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych;
arctostaphylos
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

mądrej głowie dość dwie słowie ˈmɔ̃ndrɛj ˈɡwɔvʲjɛ ˈdɔʑʥ̑ ˈdvʲjɛ ˈswɔvʲjɛ proverb
dictum sapienti sat (est) sapienti sat
mądremu człowiekowi nie trzeba wiele mówić, bo szybko rozumie, o co chodzi

mądrościowy adj
sapientialis
odnoszący się do mądrości, związany z mądrością

mądrość ˈmɔ̃ndrɔɕʨ̑ n
sapientia
umiejętność podejmowania uzasadnionych decyzji, poparta wiedzą i doświadczeniem

mądry ˈmɔ̃ndrɨ adj
sapiens
odznaczający się umiejętnością podejmowania uzasadnionych decyzji, mający wiedzę, inteligencję i doświadczenie
przygotowany przez kogoś z wiedzą, erudycją; dobrze obmyślony

mąka ˈmɔ̃ŋka n
farina
(spożywczy) zmielone na drobny proszek ziarna zbóż;

mątwa ˈmɔ̃ntfa n
saepia
(zoologia, zoologiczny) Sepia, głowonóg o owalnym, spłaszczonym kształcie;

mąż mɔ̃w̃ʃ n
vir
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna; rycerz, wojownik
maritus
mężczyzna będący w małżeństwie

męczennica olbrzymia n
Passiflora quadrangularis
(botanika, botaniczny) (systematyka) Passiflora quadrangularis DC., gatunek rośliny z rodziny męczennicowatych, występujący w Ameryce podzwrotnikowej;
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) roślina z gatunku (1.1)

męczennik n
martyr
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto poniósł śmierć za wiarę i zwykle został wyniesiony na ołtarze;

męczyć ˈmɛ̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
desudo sudo
stawać się zmęczonym

mędrzec ˈmɛ̃nḍʒɛʦ̑ n
sophus
osoba o bardzo dużej wiedzy i doświadczeniu

męski ˈmɛ̃w̃sʲci adj
genus masculinum
(gramatyka) (zobacz) rodzaj męski
masculinus
dotyczący mężczyzny, przeznaczony dla mężczyzny
audax
odważny, śmiały, zachowujący się w sposób właściwy mężczyznom

męskość ˈmɛ̃w̃skɔɕʨ̑ n
virīlitās
(antropologia, antropologiczny) zbiór cech uważanych za typowe dla mężczyzny;

męstwo ˈmɛ̃w̃stfɔ n
fortitudo
cnota moralna, jedna z czterech cnót kardynalnych;

mężczyzna mɛ̃w̃ʃˈʧ̑ɨzna n
vir
dorosły człowiek płci męskiej;

młode ˈmwɔdɛ n
catulus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, które jeszcze nie osiągnęło dojrzałości płciowej

młodość ˈmwɔdɔɕʨ̑ n
iuventus
okres życia pomiędzy dzieciństwem a dorosłością

młody ˈmwɔdɨ adj
iuvenis
znajdujący się w okresie między dzieciństwem a dorosłością

młodzież ˈmwɔʥ̑ɛʃ n
iuventus
młodzi ludzie

młotek ˈmwɔtɛk n
malleus
(technologia, technika, techniczny) narzędzie służące do uderzania, najczęściej do przybijania gwoździ

młyn mwɨ̃n n
mola
budynek, w którym zboże miele się na mąkę
maszyna do rozdrabniania lub miażdżenia twardych materiałów

młynarz ˈmwɨ̃naʃ n
molinarius
człowiek, który miele mąkę w młynie

młócić v
trituro
(rolnictwo, rolniczy) łuskać ziarna z kłosów, strąków używając do tego cepów lub maszyn

mściciel ˈm̥ʲɕʨ̑iʨ̑ɛl n
ultor
osoba dokonująca zemsty, mszcząca się

mżawka ˈmʒafka n
pioviggine
(meteorologia, meteorologiczny) bardzo drobny opad, składający się z kropelek wody o średnicy poniżej 0,5 mm;

na na preposition
in
…opisujący miejsce, w którym odbywa się czynność, tak że wyrażenie za przyimkiem znajduje się pod podmiotem

na pamięć na‿ˈpãmʲjɛ̇̃ɲʨ̑ adv
memoriter
w taki sposób, aby wiernie zapamiętać

na pierwszy rzut oka na‿ˈpʲjɛrfʃɨ ˈʒut ˈɔka
primā speciē
o wstępnej, pochopnej ocenie: na oko, pozornie, bez głębszej analizy

na przykład na‿ˈpʃɨkwat
exempli gratia ad exemplum
… poprzedzająca wyliczenie przykładów

na zdrowie na‿ˈzdrɔvʲjɛ interjection
prosit
zwrot używany przed toastem
absit omen
zwrot używany w stosunku do kogoś, kto właśnie kichnął

na zewnątrz na‿ˈzɛvnɔ̃nṭʃ
forās
w kierunku do obszaru poza daną ograniczoną przestrzenią

na zewnątrz na‿ˈzɛvnɔ̃nṭʃ adv
forās
poza daną ograniczoną przestrzenią (zwykle budynkiem)
w kierunku do obszaru poza daną ograniczoną przestrzenią (zwykle budynkiem)

na świętego Dygdy ˌna‿ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈdɨɡdɨ adv
ad Kalendas Graecas
(związek frazeologiczny) (potocznie, potoczny) (żartobliwie) nigdy, ponieważ nie ma dnia świętego Dygdy

na święty nigdy na‿ˈɕfʲjɛ̃ntɨ ˈɲiɡdɨ adv
ad Kalendas Graecas
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) o terminie bardzo odległym, poza wszelką możliwością realizacji

nacisk ˈnaʨ̑isk n
pressiō
działanie na coś z pewną siłą
presja, przymus

nacięcie krocza n
episiotomia
(medycyna, medyczny) zabieg ginekologiczno-położniczy stosowany często podczas porodu, polegający na nacięciu krocza w celu ochrony przed samoczynnym pęknięciem krocza i ułatwienia porodu;

nacjonalizm ˌnaʦ̑ʲjɔ̃ˈnalʲism̥ n
nationalismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia społeczno-polityczna i postawa uznająca naród za najwyższe dobro;

naczyniak naˈʧ̑ɨ̃ɲak n
angioma
(medycyna, medyczny) łagodny nowotwór z układu naczyniowego;

naczyniak krwionośny naˈʧ̑ɨ̃ɲak ːr̥fʲjɔ̃ˈnɔɕnɨ n
haemangioma hemangioma
łagodny nowotwór z naczyń krwionośnych

naczynie naˈʧ̑ɨ̃ɲɛ n
vas
rodzaj pojemnika używanego, zwykle do przechowywania, przyrządzania lub serwowania jedzenia

naczynie krwionośne n
vas sanguineum
(anatomia, anatomiczny) narząd przenoszący krew, stanowiący element układu krążenia

naczyniowy ˌnaʧ̑ɨ̃ˈɲɔvɨ adj
vascularis
dotyczący naczynia, np. chłonnego lub krwionośnego

nad nat preposition
supra
…położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia

nadbrzusze nadˈbʒuʃɛ n
epigastrium
(anatomia, anatomiczny) górna okolica brzucha;

nadciśnienie n
hypertensio
(medycyna, medyczny) wzrost ciśnienia tętniczego krwi ponad wartości uznawane za normalne

nadciśnienie płucne ˌnatʲʨ̑iɕˈɲɛ̇̃ɲɛ ˈpwuʦ̑nɛ n
hypertensio pulmonalis hypertonia pulmonalis
(medycyna, medyczny) nieprawidłowe, zwiększone ciśnienie w tętnicy płucnej

nadczłowiek n
homo superior
(filozofia, filozoficzny) jednostka przewyższająca pod każdym względem wszystkich ludzi;

nadgarstek nadˈɡarstɛk n
carpus
(anatomia, anatomiczny) część ręki pomiędzy przedramieniem a dłonią;

nadludzki nadˈluʦ̑ʲci adj
divinus
taki, który przekracza ludzkie siły i wytrzymałość

nadrodzina n
superfamilia
(biologia, biologiczny) (systematyka) w systematyce: jednostka wyższa od rodziny

nadrząd n
superordo
(biologia, biologiczny) (systematyka) jednostka obejmująca rzędy

nadużycie n
abusus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie lub czyn niezgodne z prawem

nadwrażliwość n
sensibilisatio
(fizjologia, fizjologiczny) indywidualna cecha organizmu, która polega na występowaniu nieprawidłowych, nadmiernych reakcji przy kontakcie z jakimś czynnikiem zewnętrznym;

nadwzroczność n
hyperopia
(medycyna, medyczny) druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku objawiająca się złym widzeniem przedmiotów znajdujących się blisko;

nadzieja naˈʥ̑ɛ̇ja n
spes
oczekiwanie spełnienia się upragnionej rzeczy; wiara, że to się wydarzy

nadzorca n
epistates
ktoś, kto nadzoruje coś lub kogoś

naga prawda ˈnaɡa ˈpravda n
nuda veritas
(przenośnie, przenośnia) prawda, fakt zawierający najistotniejszą treść; fakt pozbawiony ozdobników, uzupełnień, zbędnych dodatków

nagi ˈnaɟi adj
nudus
bez ubrania na sobie ubrania, rozebrany do naga

nagietek naˈɟɛtɛk n
caltha calta
(botanika, botaniczny) Calendula, rodzaj roślin z rodziny astrowatych liczący około 20 gatunków;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

nagle ˈnaɡlɛ adv
repente subito derepente
w nieoczekiwany i gwałtowny sposób

nagoszyi adj
nudicollis
taki, który ma nagą szyję

nagość ˈnaɡɔɕʨ̑ n
nūditas
brak ubrania na ciele

nagrobek naˈɡrɔbɛk n
lapis
trwałe oznaczenie miejsca pochówku ciała lub prochów osób, rzadziej zwierząt, w postaci kompozycji architektonicznej;

nagroda naˈɡrɔda n
fructus
wynagrodzenie za wyrzeczenia, trudności lub straty
wyróżnienie lub wynagrodzenie za dokonany czyn lub pracę

nagły ˈnaɡwɨ adj
subitus
taki, który dzieje się nagle, niespodziewanie, raptownie, szybko, znienacka

najpierw ˈnajpʲjɛrf adv
prīmum
przedtem, na początku, jako pierwsze w kolejności

najwyższy czas najˈvɨʃːɨ ˈʧ̑as n
summum tempus
ostatnia chwila na coś

najądrze n
epididymis
(anatomia, anatomiczny) narząd płciowy męski wewnętrzny, przylegający od góry do jądra;

nakaz ˈnakas n
praeceptum
polecenie, któremu powinno się podporządkować

nakrętka naˈkrɛ̃ntka n
scrofa
(technologia, technika, techniczny) element konstrukcyjny o wewnętrznym gwincie

nalewka naˈlɛfka n
tinctura
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) roślinny wyciąg alkoholowy stanowiący lekarstwo

naleśnik naˈlɛɕɲik n
laganum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) cienki placek z rzadkiego ciasta, z mąki, mleka i jaj, smażony na patelni, podawany zwykle z nadzieniem, zwinięty w rulonik lub złożony w rożek;
(środowiskowy) (fotografia) niewielki, cienki obiektyw

należeć naˈlɛʒɛʨ̑ v
insum
być w posiadaniu czyimś

namiot ˈnãmʲjɔt n
tabernaculum
(turystyka, turystyczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj przenośnego schronienia z impregnowanej tkaniny, używanego przez jedną lub więcej osób;

naocznie naˈɔʧ̑ʲɲɛ adv
oculariter
na własne oczy, osobiście
w sposób widzialny, dostępny dla wzroku, przekonujący

napar ˈnapar n
infusio
spożywczy, leczniczy lub kosmetyczny płyn otrzymywany po zalaniu ziela (niekiedy owoców, kwiatów) gorącą wodą;

napisać naˈpʲisaʨ̑ v
scribere
wyrazić coś słowami na piśmie

napletek naˈplɛtɛk n
praeputium
(anatomia, anatomiczny) fałd skórny osłaniający częściowo lub całkowicie żołądź prącia;

napotny naˈpɔtnɨ adj
diaphoreticus
(medycyna, medyczny) taki, który powoduje intensywniejsze pocenie

naprawdę naˈpravdɛ particle
vere vero
…potwierdzająca, że coś jest zgodne z prawdą, z rzeczywistością

naprawiać naˈpravʲjäʨ̑ v
reficiō
likwidować, usuwać uszkodzenia; ponownie doprowadzić coś do użyteczności

naproksen naˈprɔksɛ̃n n
naproxenum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) niesteroidowy lek przeciwzapalny, pochodna kwasu propionowego;

naprzód ˈnapʃut adv
antrorsum
do przodu, przed siebie

napój ˈnapuj n
potio potus
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płyn przeznaczony do picia;

naramiennik ˌnarãˈmʲjɛ̇̃ɲːik n
spinter
(wojskowość, wojskowy) część zbroi osłaniająca ramię;

narcyz ˈnarʦ̑ɨs n
narcissus
(botanika, botaniczny) Narcissus L., rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych;
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)
(potocznie, potoczny) kwiat rośliny (1.2)

narcyzm n
Narcissismus
(psychologia, psychologiczny) cecha charakteru polegająca na samouwielbieniu i bezkrytycznym stosunku do swojej osoby

nard nart n
nardum nardus
(botanika, botaniczny) nazwa roślin z rodzaju kozłek, głównie kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis), nardu celtyckiego (Valeriana celtica), a także nardu indyjskiego (Nardostachys Jatamansi), znanych od starożytności, stosowanych do produkcji pachnideł oraz jako składnik mieszanek leczniczych
przyjemnie pachnące części niektórych roślin, np. kozłka lekarskiego lub lawendy
nardum nardus oleum nardinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) olejek eteryczny uzyskiwany z nardu (1.2) używany w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym

nardowy narˈdɔvɨ adj
nardinus
dotyczący nardu, zawierający nard

narkolepsja n
narcolepsia
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na nadmiernej senności w ciągu dnia i napadach krótkiego oraz niekontrolowanego snu;

narodowość ˌnarɔˈdɔvɔɕʨ̑ n
natio
przynależność do określonego narodu (np. polskiego, niemieckiego, rosyjskiego), poczucie przynależności do narodu;

narodowy ˌnarɔˈdɔvɨ adj
nationalis
charakterystyczny dla danego narodu (lub kraju zamieszkiwanego przez dany naród), związany z danym narodem lub krajem

narzeczona ˌnaʒɛˈʧ̑ɔ̃na n
sponsa
kobieta, która jest w stanie narzeczeństwa, jest zaręczona

narząd płciowy n
natura
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) narząd służący organizmowi do rozrodu

narzędnik naˈʒɛ̃ndʲɲik n
instrumentalis
(gramatyka) piąty przypadek deklinacji polskiej, odpowiada na pytania (z) kim? (z) czym?;

narzędzie naˈʒɛ̃ɲʥ̑ɛ n
instrumentum ferramentum
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zazwyczaj trzymane w ręku, służące do wykonywania danej czynności lub zadania;

naród ˈnarut n
natio
grupa ludzi, których łączy wspólna kultura, język, religia, historia lub pochodzenie etniczne;

nasieniowód n
ductus deferens
(anatomia, anatomiczny) parzysty przewód wyprowadzający plemniki z jąder

naskórek naˈskurɛk n
epidermis
najbardziej zewnętrzna warstwa skóry;

nastawa ołtarzowa n
retrotabulum retabulum
(sztuka) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tylna dekoracja ołtarza kościelnego ustawiana na mensie;

następca naˈstɛ̃mpʦ̑a n
successor
ktoś obejmujący, dziedziczący po kimś jakąś funkcję, posadę, urząd itp.

następujący adj
subsequens
taki, który następuje, który będzie zaraz wymieniony

nasz naʃ pronoun
noster
1. (osoba) lm (należący do nas lub mający związek z nami)

naszyjnik naˈʃɨjɲik n
monile
(rzemiosło, rzemieślniczy) (jubilerstwo, jubilerski) element biżuterii w postaci ozdoby na szyję;

natura naˈtura n
natura
przyroda i wszystko, co w niej zachodzi z wyłączeniem produktów działalności człowieka;

naturalnie ˌnatuˈralʲɲɛ adv
nempe
w sposób naturalny, zgodnie z naturą

naturalny ˌnatuˈralnɨ adj
naturalis
charakterystyczny dla natury

natychmiast naˈtɨxmʲjast adv
actutum
bardzo szybko, bez zwłoki

nauczyciel ˌna<sup>w</sup>uˈʧ̑ɨʨ̑ɛl n
magister
osoba zajmująca się nauczaniem;

nauczycielka ˌna<sup>w</sup>uʧ̑ɨˈʨ̑ɛlka n
magistra
(edukacja, edukacyjny) (szkolnictwo, szkolny) kobieta, która zajmuje się nauczaniem

nauka naˈ<sup>w</sup>uka n
scientia
usystematyzowana, wielokrotnie rzeczowo weryfikowana i rzetelna wiedza;

nawet ˈnavɛt particle
etiam
…wyrażająca zdziwienie mówiącego wywołane jakąś nietypową lub nieoczekiwaną sytuacją
…wyrażająca obojętność mówiącego wobec czyjegoś wyboru

nawigacja n
navigatio
(astronautyka, astronautyczny) (lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) prowadzenie statku, samolotu lub pojazdu kosmicznego

nawzajem naˈvzajɛ̃m adv
ad invicem
o wykonywaniu czynności przez podmiot zbiorowy każdy tak samo dla innego

nazaretańczyk n
Nazarenus
mieszkaniec Nazaretu

nazwa ˈnazva n
nomen
wyraz lub termin określający coś

nazwa własna ˈnazva ˈvwasna n
nōmen prōprium
(zobacz) rzeczownik własny

nazwisko naˈzvʲiskɔ n
cognomen gentilicium
nazwa własna rodziny, do której dana osoba należy;

nazywać naˈzɨvaʨ̑ v
appellare dicere
określać nazwą, mianem

neandertalczyk ˌnɛãndɛrˈtalʧ̑ɨk n
Homo neanderthalensis Homo sapiens neanderthalensis
(paleoantropologia, paleoantropologiczny) Homo neanderthalensis, wymarły gatunek z rodzaju człowiek (Homo) lub podgatunek człowieka rozumnego;

negować nɛˈɡɔvaʨ̑ v
nego
zaprzeczać

nekromancja n
necromantia necromantea
(ezoteryka) wróżenie polegające na wywoływaniu duchów zmarłych w celu uzyskania od nich wiedzy o przyszłości;

nektarynka ˌnɛktaˈrɨ̃nka n
tuber
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc nektarynki (1.1)

neodym nɛˈɔdɨ̃m n
neodymium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nd i liczbie atomowej 60;

neologizm ˌnɛɔˈlɔɟism̥ n
neologismus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub wyrażenie, które niedawno pojawiło się w danym języku;

neon ˈnɛɔ̃n n
neon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ne i liczbie atomowej 10;
Paracheirodon
(zoologia, zoologiczny) nazwa niektórych gatunków ryb z rodziny kąsaczowatych; ; ;

neptek n
ineptus
(lekceważąco, lekceważący) osoba niezaradna lub niezdarna

neptun ˈnɛptũn n
neptunium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Np i liczbie atomowej 93;

nerka ˈnɛrka n
ren
(anatomia, anatomiczny) narząd w układzie wydalniczym zwierząt;

nerw nɛrf n
nervus
(anatomia, anatomiczny) splot włókien okrytych wspólną otoczką, którego zadaniem jest przewodzenie bodźców czuciowych i ruchowych;
(botanika, botaniczny) włókno w roślinach, głównie liściach, służące przewodzeniu i wzmacnianiu;

neuron ˈnɛwrɔ̃n n
neuron
(anatomia, anatomiczny) rodzaj elektrycznie pobudliwej komórki zdolnej do przetwarzania i przewodzenia informacji;

neutrino nɛwˈtrʲĩnɔ n
neutrino
(fizyka, fizyczny) trwała cząstka elementarna, należąca do leptonów, mająca zerowy ładunek elektryczny i masę bliską zeru;

neutron nɛˈ<sup>w</sup>utrɔ̃n ˈnɛwtrɔ̃n n
neutron
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków dolnych i jednego górnego;

ni ɲi n
nu
nazwa trzynastej litery alfabetu greckiego, „ν”;

nic ɲiʦ̑ indefinitePronoun
nihil nihilum nil
…sygnalizujący – zazwyczaj w połączeniu z przeczeniem – nieistnienie obiektu lub zdarzenia o właściwościach określonych w danym zdaniu

nic ɲiʦ̑ n
nihil nil
(przenośnie, przenośnia) bezwartościowa osoba lub rzecz

nicergolina ˌɲiʦ̑ɛrɡɔˈlʲĩna n
nicergolinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający naczynia, półsyntetyczna pochodna alkaloidów sporyszu

nie ɲɛ particle
non haud
zaprzeczenie orzeczenia, także innych wyrazów
non minime
zaprzeczenie w odpowiedzi na pytanie o prawdziwość czegoś

nie ma róży bez kolców ˈɲɛ‿ma ˈruʒɨ bɛs‿ˈkɔlʦ̑uf proverb
nulla rosa sine spinis
nie ma radości bez smutku; wszystko ma zalety i wady

nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło proverb
malum nullum est sine aliquo bono
każda niepomyślna sytuacja może mieć pozytywny skutek, nawet pozornie negatywne wydarzenia ostatecznie mogą spowodować pozytywne zmiany

nie od razu Kraków zbudowano ˌɲɛ‿ɔd‿ˈrazu ˈkrakuv ˌzbudɔˈvãnɔ proverb
Roma non uno die aedificata est
nie osiąga się natychmiast imponujących wyników

nie wszystko złoto, co się świeci ɲɛ‿ˈfʃɨstkɔ ˈzwɔtɔ ˈʦ̑ɔ‿ɕɛ ˈɕfʲjɛ̇ʨ̑i proverb
non omne quod nitet aurum est
nie wszystko, co na pozór wydaje się idealne, jest takie w rzeczywistości

nie- ɲɛ prefix
in-
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwszy człon przymiotników złożonych oznaczający…

niebakteryjny adj
abacterialis
niemający związku z bakteriami; nie powodowany przez bakterie

niebezpieczeństwo ˌɲɛbɛspʲjɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
periculum
sytuacja zagrażająca czemuś lub komuś, mogąca wywołać szkody

niebezpieczny ˌɲɛbɛsˈpʲjɛʧ̑nɨ adj
difficilis
taki, który stanowi niebezpieczeństwo: jest groźny, szkodliwy lub taki, który może spowodować wypadek lub coś złego

niebieski ɲɛˈbʲjɛsʲci adj
caeruleus
mający kolor piątego pasma tęczy, taki jak kolor pogodnego, bezchmurnego nieba, kwiatu lnu itp.; mający kolor podstawowy;

niebo ˈɲɛbɔ n
coelum caelum
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) część atmosfery lub kosmosu widziana z Ziemi jako otaczająca ją sfera;
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczne miejsce, gdzie przebywa Bóg, bogowie

niech będzie pochwalony Jezus Chrystus interjection
laudetur Iesus Christus laudetur Jesus Christus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolickie pozdrowienie

niech żyje ˈɲɛγ ˈʒɨjɛ interjection
viva
wiwat na cześć kogoś lub czegoś

niechętny ɲɛˈxɛ̃ntnɨ adj
iniquus
nieprzychylnie nastawiony do kogoś

niecierpliwy ˌɲɛ̇ʨ̑ɛrˈplʲivɨ adj
impatiens
taki, który nie umie długo czekać lub znosić czegoś; taki, który nie ma cierpliwości

niedbały adj
indīligens
świadczący o braku staranności

niedobiałczenie ˌɲɛdɔbʲjawˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
hypoproteinaemia
(medycyna, medyczny) niski poziom białka we krwi i w organizmie

niedojrzały ˌɲɛdɔjˈʒawɨ adj
immātūrus
o człowieku: niedorosły; taki, który nie osiągnął dojrzałości, nie jest w pełni ukształtowany psychicznie lub fizycznie

niedokonany ˌɲɛdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
imperfectum
(gramatyka) opisujący czynność trwającą lub powtarzającą się

niedokrwistość ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔɕʨ̑ n
anaemia
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na niższym poziomie niektórych składników krwi;

niedokrwistość złośliwa ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔʑʥ̑ zwɔɕˈlʲiva n
anaemia perniciosa
(medycyna, medyczny) choroba autoimmunologiczna, niedokrwistość niedoborowa wywołana zaburzeniem wchłaniania witaminy B12

niedomykalność zastawki mitralnej n
insufficientia mitralis
(medycyna, medyczny) wada serca zastawkowa, w której, z powodu niecałkowitego zamknięcia płatków zastawki mitralnej, dochodzi do wstecznego przepływu krwi z lewej komory do lewego przedsionka;

niedorzeczny ˌɲɛdɔˈʒɛʧ̑nɨ adj
pravus
nie do rzeczy, niemający sensu

niedoskonale adv
imperfecte
w sposób niedoskonały

niedoskonałość ˌɲɛdɔskɔ̃ˈnawɔɕʨ̑ n
imperfectio
brak doskonałości

niedostatek ˌɲɛdɔˈstatɛk n
paucitās
zbyt mała ilość
brak środków do życia

niedostępny ˌɲɛdɔˈstɛ̃mpnɨ adj
inexpedītus
taki, do którego nie ma dostępu, do którego nie każdy może dotrzeć

niedoświadczony adj
imperitus
nie mający doświadczenia w określonej dziedzinie

niedziela ɲɛ̇ˈʥ̑ɛla n
dies Solis dies Dominica
siódmy i ostatni dzień tygodnia;

niedźwiedzi ɲɛ̇ˈʥ̑vʲjɛ̇ʥ̑i adj
ursinus
związany z niedźwiedziem, dotyczący niedźwiedzia

niedźwiedzica ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a n
ursa
(zoologia, zoologiczny) samica niedźwiedzia

niedźwiedź ˈɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ʨ̑ n
ursus
(zoologia, zoologiczny) duży, drapieżny ssak pokryty futrem z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae);

niedźwiedź polarny ˈɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ʨ̑ pɔˈlarnɨ n
ursus maritimus
(zoologia, zoologiczny) Ursus maritimus, gatunek zwierzęcia z rodzaju Ursus, o białym futrze, zamieszkujący Arktykę;

nieistotny ˌɲɛ<sup>j</sup>iˈstɔtnɨ adj
perexiguus
bez znaczenia, pozbawiony treści; nieważny, błahy

niejasny ɲɛ̇ˈjasnɨ adj
vagus
trudny do zrozumienia, mętny, zawiły, budzący wątpliwości

niekompetentny ˌɲɛkɔ̃mpɛˈtɛ̃ntnɨ adj
indoctus
nieposiadający pełnych kompetencji lub profesjonalizmu

niekorzystny adj
asper
taki, który przynosi straty

niektóry ɲɛˈkturɨ indefinitePronoun
quidam
pewien należący do jakiegoś zbioru, ale nie każdy

nielegalny ˌɲɛlɛˈɡalnɨ adj
illicitus
niezgodny z prawem

niemal ˈɲɛ̃mal particle
fere
partykuła oznaczająca, że wyrażenie, którego dotyczy nie jest zgodne z prawdą, jednak niewiele brakuje, aby było.

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ʲci adj
germanicus theodiscus
związany z Niemcami, dotyczący Niemców lub Niemiec

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ʲci n
lingua Germana lingua theodisca
język używany w Niemczech, Austrii i części Szwajcarii (język niemiecki);

niemniej jednak
attamen
…przyłączająca zdanie lub wyrażenie, którego treść nie jest zgodna z tym, co można by wywnioskować z wcześniejszego kontekstu

niemoralny ˌɲɛ̃mɔˈralnɨ adj
improbus
niezgodny z zasadami postrzeganymi w danej społeczności za dobre i słuszne

niemożliwość n
impossibilitas
cecha tego, co niemożliwe

niemy ˈɲɛ̃mɨ adj
mutus
taki, który nie może mówić

nienawidzić ˌɲɛ̃naˈvʲiʥ̑iʨ̑ v
odi
czuć nienawiść do jakiegoś obiektu (osoby czy przedmiotu) lub pojęcia; być do czegoś lub kogoś bardzo negatywnie nastawionym; mieć silną awersję, niechęć wobec czegoś lub kogoś

nienawiść ɲɛ̃ˈnavʲiɕʨ̑ n
odium invidia
silna niechęć, awersja, wrogość

nieobecni nie mają racji proverb
absens carens
zdanie lub interes osoby nieobecnej nie są brane pod uwagę

nieobecność ˌɲɛɔˈbɛʦ̑nɔɕʨ̑ n
absentia
brak kogoś w jakimś miejscu

nieobecny ˌɲɛɔˈbɛʦ̑nɨ adj
absens
taki, którego nie ma tam, gdzie być powinien lub gdzie się go spodziewa

nieoczekiwany ˌɲɛɔʧ̑ɛciˈvãnɨ adj
necopīnātus
taki, którego nikt nie oczekiwał, nie spodziewał się

nieodparty adj
invictus
taki, którego nie sposób odeprzeć

nieokreślony ˌɲɛɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ adj
indeterminatus
niejasny, nieprecyzyjny, niezupełnie zdefiniowany, niezupełnie określony

nieparzysty ˌɲɛpaˈʒɨstɨ adj
impār
(matematyka, matematyczny) niedzielący się przez dwa

niepełnoletniość n
minoritas
nieposiadanie wieku określonego przez prawo jako wymagany dla pełnoletniości

niepełnosprawny ˌɲɛpɛwnɔˈspravnɨ adj
claudus
nieosiągający wystarczających władz fizycznych lub umysłowych wskutek ułomności swego ciała

niepełnosprawny ˌɲɛpɛwnɔˈspravnɨ n
claudus
osoba niepełnosprawna (1.1)

niepodległość ˌɲɛpɔdˈlɛɡwɔɕʨ̑ n
libertas
niezależność państwa od innych państw pod względem stosunków zewnętrznych i spraw wewnętrznych;

niepokalane poczęcie n
immaculata conceptio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) poczęcie osoby ludzkiej bez przekazania jej grzechu pierworodnego występujące w charakterze mitu lub dogmatu religijnego

niepokoić ˌɲɛpɔˈkɔ<sup>j</sup>iʨ̑ v
turbo
wzbudzać niepokój, martwić

niepomyślny ˌɲɛpɔ̃ˈmɨɕl̥nɨ adj
asper
który nie jest po czyjejś myśli, który komuś nie sprzyja

nieporozumienie ˌɲɛpɔrɔzũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
ambiguitas
pomyłka wynikła z niewłaściwego zrozumienia słów, sytuacji

nieprzechodni ˌɲɛpʃɛˈxɔdʲɲi adj
intransitīvus
(gramatyka) o czasowniku: niemający formy strony biernej

nieprzyjazny ˌɲɛpʃɨˈjaznɨ adj
infestus inimicus
który nie sprzyja, nastawiony niechętnie, wrogo

nieprzyjemny ˌɲɛpʃɨˈjɛ̃mnɨ adj
asper
sprawiający przykrość, wywołujący niemiłe odczucia
zachowujący się w sposób niemiły dla otoczenia

nieprzyzwoitość n
obscenitas
brak przyzwoitości

nieraz ˈɲɛras adv
interdum
czasami, niekiedy

nieregularny adj
anomalus
pojawiający się, działający, występujący, w nierównych odstępach czasu

nieruchomość ˌɲɛruˈxɔ̃mɔɕʨ̑ n
rēs solī
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) grunt, budynek trwale związany z gruntem lub część budynku, które stanowią odrębny przedmiot własności;

nieruchomy ˌɲɛruˈxɔ̃mɨ adj
immōbilis
bez ruchu, nie zmieniający pozycji, położenia

nierzeczywisty adj
irrealis
taki, który nie istnieje w rzeczywistości

nierządnica ˌɲɛʒɔ̃ndʲˈɲiʦ̑a n
meretrix
(przestarzałe, przestarzały) kobieta uprawiająca nierząd

nierówność ɲɛˈruvnɔɕʨ̑ n
inaequalitas
brak równości, nierównowaga lub brak sprawiedliwości

nierówny ɲɛˈruvnɨ adj
asper
niemający równej, gładkiej, jednolitej powierzchni

niespokojny ˌɲɛspɔˈkɔjnɨ adj
inquiēs
nerwowy

niesprawiedliwość ˌɲɛspravʲjɛˈdlʲivɔɕʨ̑ n
iniūria
brak sprawiedliwości
niesprawiedliwy czyn; przykre, niesprawiedliwe zdarzenie

niesprawiedliwy ˌɲɛspravʲjɛˈdlʲivɨ adj
iniūrus
taki, który nie jest sprawiedliwy; postępujący wbrew zasadom sprawiedliwości

niestety ɲɛˈstɛtɨ particle
improsperē
…służąca do wyrażania żalu, że dana sytuacja ma miejsce

niestrawność n
dyspepsia
(medycyna, medyczny) ostre zaburzenie w trawieniu, dyspepsja

nieszczęścia chodzą parami ɲɛˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑a ˈxɔʣ̑ɔ̃w̃ paˈrãmʲi proverb
abyssus abyssum invocat
jedno niepowodzenie pociąga za sobą następne

nieszkodliwy adj
innocuus
niestanowiący zagrożenia

niesławny adj
infāmis
okryty niesławą, okryty hańbą

niesłyszalny ˌɲɛswɨˈʃalnɨ adj
inaudibilis
taki, którego nie da się usłyszeć

nietoperz ɲɛˈtɔpɛʃ n
vespertilio
(zoologia, zoologiczny) niewielki, latający ssak, kierujący się echolokacją;

nieuczciwość n
fraudulentia
cecha tego, kto jest nieuczciwy

nieuczciwy ˌɲɛ<sup>w</sup>uʧ̑ʲˈʨ̑ivɨ adj
fraudulentus
taki, który nie jest uczciwy; postępujący niewłaściwie lub świadczący o niewłaściwym zachowaniu

nieugięty adj
illabefactus
o osobie niedający się przekonać, pokonać lub zmienić

nieunikniony ˌɲɛ<sup>w</sup>ũɲiˈcɲɔ̃nɨ adj
inevitabilis
taki, który musi się stać

nieustraszony ˌɲɛ<sup>w</sup>ustraˈʃɔ̃nɨ adj
impavidus
dzielny, nie ulegający strachowi

nieważny ɲɛˈvaʒnɨ adj
irritus
bez istotnego elementu i z tego powodu bez znaczenia
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) bez mocy prawnej

niewdzięczny ɲɛˈvʲʥ̑ɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
ingratus
pozbawiony wdzięczności, nieokazujący wdzięczności; (także, też) świadczący o wdzięczności

niewiarygodny ˌɲɛvʲjarɨˈɡɔdnɨ adj
incredibilis
w który trudno uwierzyć, graniczący z nieprawdopodobieństwem

niewidzialny ˌɲɛvʲiˈʥ̑alnɨ adj
invisibilis
niemożliwy do zaobserwowania wzrokiem lub, ogólniej, instrumentami pomiarowymi

niewiedza ɲɛˈvʲjɛʣ̑a n
ignorantia
brak dostatecznej wiedzy, niedouczenie

niewielki ɲɛˈvʲjɛlʲci adj
parvus paulus
taki, który jest mały w rozmiarze, objętości lub fizycznym nasileniu

niewola ɲɛˈvɔla n
servitium
brak wolności, suwerenności; zamknięcie

niewolnictwo ˌɲɛvɔlʲˈɲiʦ̑tfɔ n
servitūdō
(socjologia, socjologiczny) system społeczny oparty na pozbawieniu pewnej grupy ludzi wolności i uczynieniu ich czyjąś własnością, zwykle w celu wykorzystywania do przymusowej pracy bez wynagrodzenia;

niewolniczy ˌɲɛvɔlʲˈɲiʧ̑ɨ adj
servus
dotyczący niewolnika lub niewolnictwa

niewolnik ɲɛˈvɔlʲɲik n
famulus servus
osoba będąca w niewoli

niewybaczalny ˌɲɛvɨbaˈʧ̑alnɨ adj
inveniabilis
taki, którego nie można wybaczyć

niewydolność ˌɲɛvɨˈdɔlnɔɕʨ̑ n
insufficientia
(medycyna, medyczny) niezdolność do skutecznego działania

niewykształcony ˌɲɛvɨkʃtawˈʦ̑ɔ̃nɨ adj
ineruditus
niemający wykształcenia

niewystarczający adj
incompetens
niedostateczny, nieodpowiadający określonym wymaganiom

niewzruszony adj
illabefactus
odporny na wpływy, ataki

niewątpliwie ˌɲɛvɔ̃ntˈplʲivʲjɛ adv
nīmīrum
od: niewątpliwy; z pewnością, bez wątpienia

niewątpliwy adj
indubitabilis
taki, który nie wzbudza żadnych wątpliwości

niezapominajka leśna n
Myosotis sylvatica
(botanika, botaniczny) Myosotis sylvatica, gatunek rośliny z rodziny ogórecznikowatych;

niezapomniany adj
memorābilis
taki, którego nie można zapomnieć

niezatapialny adj
immersābilis
taki, którego nie da się zatopić

niezgoda ɲɛˈzɡɔda n
discordia
brak zgody, harmonii; istnienie konfliktowych sytuacji; waśnie między kimś

niezidentyfikowany obiekt latający n
res volans ignota
obserwowany statek powietrzny o nieustalonym pochodzeniu, domniemany obiekt pozaziemski;

niezmordowany adj
illassabilis
nieulegający zmęczeniu, nieustający w wysiłku lub pracy

nieznany ɲɛˈznãnɨ adj
incognitus
ten, którego się nie zna; niezidentyfikowany

niezniszczalny ˌɲɛzʲɲiʃˈʧ̑alnɨ adj
inconsumptibilis
taki, którego nie da się zniszczyć

nieznośny ɲɛˈznɔɕnɨ adj
difficĭlis
taki, którego nie da się znieść; bardzo męczący

niezwyciężony ˌɲɛzvɨʨ̑ɛ̃w̃ˈʒɔ̃nɨ adj
invictus
taki, którego nie da się zwyciężyć

niełupka ɲɛˈwupka n
achaenium
(botanika, botaniczny) suchy, niepękający, jednonasienny owoc, posiadający skórzastą lub zdrewniałą owocnię otaczającą luźno nasienie;

nieśmiało ɲɛ̇ˈɕmʲjawɔ adv
timide
z wahaniem, bez śmiałości czy pewności siebie

nieśmiałość ɲɛ̇ˈɕmʲjawɔɕʨ̑ n
timiditas
cecha tego, kto jest nieśmiały, wstydliwy, nie ma pewności siebie

nieśmiertelność ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɔɕʨ̑ n
immortalitas
koncepcja życia przez potencjalnie nieskończenie długi czas;

nieśmiertelny ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
immortalis
wiecznie żywy, żyjący, nieumierający

nieżonaty ˌɲɛʒɔ̃ˈnatɨ adj
agamus
zwykle o mężczyźnie: niemający żony

nieżyt ˈɲɛʒɨt n
catarrhus
pospolite zapalenie błony śluzowej

nigdy ˈɲiɡdɨ pronoun
numquam
w żadnym czasie, momencie, sytuacji

nigdzie ˈɲiɟʥ̑ɛ adv
nusquam
w żadnym miejscu

nihil obstat n
nihil obstat
(kościelny) oficjalne potwierdzenie, że dana publikacja nie jest sprzeczna z doktryną Kościoła katolickiego w kwestiach wiary i moralności, co pozwala na uzyskanie dla niej imprimatur;

nihilizm n
nihilismus
(filozofia, filozoficzny) postawa polegająca na całkowitej relatywizacji ogólnie przyjętych norm i wartości;

nijaki ɲiˈjäci adj
neuter
niczym niewyróżniający się, niemający żadnych charakterystycznych cech
(przestarzałe, przestarzały) żaden

nikczemny ɲikˈʧ̑ɛ̃mnɨ adj
abiectus contemptus pravus vilis
podły, niegodziwy, zły; postępujący źle lub świadczący o złym, niegodziwym postępowaniu

nikiel ˈɲicɛl n
niccolum nichelium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ni i liczbie atomowej 28;

nikotyna ˌɲikɔˈtɨ̃na n
nicotina
bezbarwny, płynny alkaloid spotykany przede wszystkim w liściach tytoniu;

nikt ɲikt pronoun
nemo
żadna osoba

nikt nie może dwom panom służyć ˈɲiktʲ ɲɛ‿ˈmɔʒɛ ˈdvɔ̃m ˈpãnɔ̃m ˈswuʒɨʨ̑ proverb
nemo potest duobus dominis servire
nie sposób opowiadać się za dwoma przeciwnymi wartościami w sensie moralnym

niob ɲɔp n
columbium niobium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nb i liczbie atomowej 41;

niski ˈɲisʲci adj
bassus
mający mały wymiar w pionie

niszczyciel ɲiʃˈʧ̑ɨʨ̑ɛl n
dēlētor
ten, kto niszczy
(wojskowość, wojskowy) szybki okręt przystosowany do zwalczania małych jednostek pływających;

niszczycielka n
debellatrix
ta, która niszczy

niszczyć ˈɲiʃʧ̑ɨʨ̑ v
delere
pozbawiać rzecz jej kształtu bądź funkcji

nić ɲiʨ̑ n
filum
cienkie włókno używane np. do szycia

niż ɲiʃ conjunction
quam
…używany przy porównaniach, służący do wyrażenia, że dana cecha opisująca wyrażenia przed i za spójnikiem silniej występuje w zwrocie przed spójnikiem; służący do podkreślania różnic między takimi wyrażeniami

nobel ˈnɔbɛl n
nobelium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu No i liczbie atomowej 102;

noc nɔʦ̑ n
nox
okres od zmierzchu do świtu;

nocnik ˈnɔʦ̑ʲɲik n
matella
naczynie do wypróżniania się, używane zwłaszcza przez małe dzieci;

nocny ˈnɔʦ̑nɨ adj
nocturnus
związany z nocą – mający miejsce w nocy, żyjący w nocy, pracujący w nocy, przeznaczony do użycia w nocy

noga ˈnɔɡa n
crus
(anatomia, anatomiczny) kończyna dolna człowieka lub jedna z kończyn czworonoga;

nony ˈnɔ̃nɨ n
nonae
(historia, historyczny, historycznie) ósmy dzień przed idami w kalendarzu rzymskim;

normalny nɔrˈmalnɨ adj
normalis
(chemia, chemiczny) odnoszący się do stężenia normalnego, określający stężenie normalne
zgodny z normą, uchodzący za taki, jaki powinien być

normandzki adj
normannicus
związany z Normandią, dotyczący Normandii, pochodzący z Normandii

nornica nɔrʲˈɲiʦ̑a n
clethrionomys
(zoologia, zoologiczny) drobny, pospolity gryzoń półkuli północnej, prowadzący głównie nocny tryb życia

norymberski adj
Norimbergensis
związany z Norymbergą, dotyczący Norymbergi

nos nɔs n
nasus naris
(anatomia, anatomiczny) część twarzy powyżej ust, między oczami, narząd zmysłu węchu, część układu oddechowego, również u zwierząt;

nosacizna n
Malleus
(weterynaria, weterynaryjny) przewlekła, zakaźna i zaraźliwa choroba zwierząt nieparzystokopytnych;

nosić ˈnɔɕiʨ̑ v
porto
fizycznie trzymając zmieniać położenie zewnętrznego obiektu

nosorożec ˌnɔsɔˈrɔʒɛʦ̑ n
rhinoceros
(zoologia, zoologiczny) Rhinoceros, duży ssak z rzędu nieparzystokopytnych;

nosowy nɔˈsɔvɨ adj
nasalis
(przymiotnik) od nos

nostalgia nɔˈstalʲɟja n
desiderium patriae
tęsknota, zwłaszcza za krajem

nosze n
scimpodium
(medycyna, medyczny) sprzęt do ręcznego przenoszenia chorych lub rannych;

notariusz n
notarius
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urzędnik sporządzający akty prawne na żądanie stron

nowenna n
novēna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w katolicyzmie praktyka dewocyjna polegająca na powtarzaniu dziewięciokrotnie, w tych samych odstępach czasu, zwykle przed większymi uroczystościami kościelnymi, specjalnej modlitwy lub modlitw;

nowicjat nɔˈvʲiʦ̑ʲjat n
novitiatus
okres próbny kandydata do zakonu;

nowicjusz n
novitius
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kandydat do zakonu, odbywający w nim nowicjat

nowotworowy ˌnɔvɔtfɔˈrɔvɨ adj
neoplasmaticus
związany z nowotworem

nowotwór nɔˈvɔtfur n
neoplasma
(medycyna, medyczny) choroba rozrostowa ludzi, zwierząt i roślin polegająca na niekontrolowanej proliferacji komórek wywodzących się z danej tkanki;

nowość ˈnɔvɔɕʨ̑ n
novitās
cecha czegoś nowego

nowy ˈnɔvɨ adj
novus nova
istniejący od niedawna
novus
taki, który pojawił się na miejscu poprzedniego

nozdrze ˈnɔzḍʒɛ n
nāris
(anatomia, anatomiczny) jeden z dwóch otworów nosa

nożownik n
sicarius
morderca posługujący się nożem

nożyczki nɔˈʒɨʧ̑ʲci n
axicia forfex
małe nożyce;

nubijski adj
nubianus
związany z Nubią, dotyczący Nubii, pochodzący z Nubii

nuda ˈnuda n
taedium
stan, gdy jest nudno, gdy nie dzieje się nic ciekawego;

nuklearny adj
nuclearis
dotyczący jądra atomu

nukleoid n
procarion
(biologia, biologiczny) gęsty obszar DNA w komórce prokariotycznej, który nie jest oddzielony od cytoplazmy

numer ˈnũmɛr n
numerus
liczba naturalna, która identyfikuje jakiś element ze zbioru

numerować ˌnũmɛˈrɔvaʨ̑ v
numerare
nadawać czemuś kolejne numery, oznaczać coś numerami

nuncjusz ˈnũnʦ̑ʲjuʃ n
nuncius
dyplomatyczny przedstawiciel Watykanu

nupcjalny adj
nuptialis
(przestarzałe, przestarzały) dotyczący wesela czy ślubu

nurek ˈnurɛk n
ūrinātor
człowiek uprawiający nurkowanie zawodowo lub w celach sportowych

nurkować nurˈkɔvaʨ̑ v
urinor
pływać pod powierzchnią wody

nutria ˈnutrʲja n
Myocastor coypus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę futerkowe z gatunku nutria amerykańska (Myocastor coypus), prowadzące ziemno-wodny tryb życia;

nów nuf n
interlunium
(astronomia, astronomiczny) faza Księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez Słońce w taki sposób, że z Ziemi widać wyłącznie jego zacienioną część;

nóż nuʃ n
culter
krótkie i ostre narzędzie ręczne do krojenia lub cięcia;

nędzny ˈnɛ̃nʣ̑nɨ adj
miser
niewiele wart, będący w złym stanie; ubogi, zapuszczony

o ɔ preposition
de
…wskazujący treść, zawartość znaczeniową, sens (z niektórymi czasownikami)

o wilku mowa ɔ‿ˈvʲilku ˈmɔva idiom
lupus in fabula
wyrażenie używane, gdy osoba, o której mówimy, nagle się pojawia; zobacz też: o wilku mowa w Wikicytatach

obcy ˈɔpʦ̑ɨ adj
alienus
nienależący do jakiegoś kręgu

obcy ˈɔpʦ̑ɨ n
peregrinus
pochodzący z innych miejsc niż te nam znane

obecnie ɔˈbɛʦ̑ʲɲɛ adv
iam nunc
teraz, aktualnie, w tym momencie

obecność ɔˈbɛʦ̑nɔɕʨ̑ n
praesentia
bycie, przebywanie gdzieś

obecny ɔˈbɛʦ̑nɨ adj
praesens
dzisiejszy, teraźniejszy, współczesny
osobiście przy czymś będący, znajdujący się gdzieś w danej chwili

obejmować ˌɔbɛjˈmɔvaʨ̑ v
amplector complector
otaczać ramionami

obelisk ɔˈbɛlʲisk n
obeliscus
pomnik w formie wysokiego, smukłego słupa, najczęściej o czworobocznej podstawie, wykonanego z jednego bloku skalnego;

obfitość ɔpˈfʲitɔɕʨ̑ n
abundantia
duża, w zupełności wystarczająca ilość czegoś

obfity ɔpˈfʲitɨ adj
abundans
występujący w dużej ilości lub w dużym natężeniu, składający się z dużej liczby czegoś

obiad ˈɔbʲjat n
cena prandium
gorący posiłek spożywany zwykle w środku dnia;

obiecywać ˌɔbʲjɛˈʦ̑ɨvaʨ̑ v
polliceri
mówić, że coś się z pewnością zrobi; dawać obietnicę

obiekt ˈɔbʲjɛkt n
obiectum
osoba lub przedmiot będące adresatem lub celem wykonywanej czynności
res
rzecz fizycznie istniejąca

obietnica ˌɔbʲjɛtʲˈɲiʦ̑a n
promissio
wypowiedź zapewniająca kogoś o zrobieniu czegoś w przyszłości

objawowy adj
symptomaticus
(medycyna, medyczny) dotyczący objawów chorobowych

oblegać v
obsideō
(wojskowość, wojskowy) otaczać zbrojnie

oblężenie ˌɔblɛ̃w̃ˈʒɛ̃ɲɛ n
obsessiō
otoczenie siłami zbrojnymi jakiejś twierdzy lub miasta w celu ich zdobycia

obojczyk ɔˈbɔjʧ̑ɨk n
clavicula
(anatomia, anatomiczny) kość obręczy barkowej, która łączący mostek z łopatką;

obojętny ˌɔbɔˈjɛ̃ntnɨ adj
incūriōsus
taki, który nie wykazuje zainteresowania czymś, nie jest wrażliwy na coś

obok ˈɔbɔk preposition
propinquus
w niedużej odległości

obosieczny ˌɔbɔˈɕɛʧ̑nɨ adj
biceps
mający ostrze z obu stron

obowiązek ˌɔbɔˈvʲjɔ̃w̃zɛk n
officium
nakaz, konieczność wykonania czegoś, czasami też pod groźbą kary

obraz ˈɔbras n
pictura imago
(sztuka) dzieło plastyczne, wykonane ręcznie dwuwymiarowe odwzorowanie rzeczywistości lub wizji
pictura
wyobrażenie, wizja, koncepcja danego zagadnienia

obrazki n
Arum
(botanika, botaniczny) rodzaj trujących roślin z rodziny obrazkowatych

obraźliwy ˌɔbraʑˈlʲivɨ adj
offensus
stanowiący dla kogoś obrazę

obrona ɔbˈrɔ̃na n
defensio obtectus
przeciwdziałanie atakowi, chronienie się przed obcą agresją

obrońca ɔbˈrɔ̃j̃nʦ̑a n
dēfensor
(sport, sportowy) gracz broniący dostępu do bramki swojej drużyny
osoba, która broni, chroni przed czymś, wstawia się za kimś lub zajmuje się obroną czegoś przed zagrożeniem, krzywdą, napaścią itp.

obroża ɔbˈrɔʒa n
collare
taśma albo łańcuszek zapinany na szyi zwierzęcia domowego

obrus ˈɔbrus n
mēnsārium
wykończony i zazwyczaj zdobiony materiał używany do przykrycia jadalnego stołu;

obrzezanie ˌɔbʒɛˈzãɲɛ n
circumcisio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (medycyna, medyczny) zabieg częściowego usunięcia napletka ze względów rytualnych, religijnych, leczniczych, higienicznych bądź estetycznych;

obrzęk n
oedema
(medycyna, medyczny) nagromadzenie się płynu w przestrzeni pozakomórkowej, powodujące zauważalne powiększenie narządu lub części ciała;

obrót ˈɔbrut n
circuitus
(geometria) odwzorowanie geometryczne, jedna z izometrii, obok przesunięcia i symetrii;
ruch zmieniający kierunek, w jakim zwrócony jest obiekt materialny

obserwacja ˌɔpsɛrˈvaʦ̑ʲja n
animadversiō
dokładne przyglądanie się czemuś lub komuś, celowe zauważanie jego ruchów lub czynów
wniosek sformułowany w wyniku obserwacji (1.1)

obserwator ˌɔpsɛrˈvatɔr n
speculator
osoba dokładnie przyglądająca się czemuś, wnikliwie obserwująca coś

obserwatorium ˌɔpsɛrvaˈtɔrʲjũm n
observatorium
miejsce lub budowla do obserwowania czegoś, zwykle placówka naukowa;

obserwować ˌɔpsɛrˈvɔvaʨ̑ v
animadverto
uważnie, przez dłuższy czas przyglądać się czemuś

obstrukcja n
obstantia
hamowanie sprawnego przebiegu czegoś

obszar ˈɔpʃar n
area
ograniczona część powierzchni, zwykle dużych rozmiarów

obustronny adj
bilateralis
występujący po obydwu stronach

obwiniać ɔbˈvʲĩɲäʨ̑ v
condemno damno
przypisywać, zarzucać komuś winę; oskarżać kogoś o zrobienie czegoś złego

obwód ˈɔbvut n
circuitus circumferentia
(geometria) długość brzegu figury geometrycznej;
margo
brzeg, krawędź, otaczająca coś z każdej strony, obejmująca obiekt zwykle w poziomie

obywatel ˌɔbɨˈvatɛl n
civis
członek społeczeństwa danego państwa, mający określone uprawnienia i obowiązki zastrzeżone przez prawo i konstytucję;

obywatelstwo ˌɔbɨvaˈtɛlstfɔ n
cīvitās
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) związek prawny osoby fizycznej z jakimś państwem, który daje jej określone prawa i obowiązki;

obóz ˈɔbus n
castra
wydzielony teren, na którym tymczasowo ustawia się namioty lub inne zwykle prowizoryczne konstrukcje

obłok ˈɔbwɔk n
nubes
(meteorologia, meteorologiczny) chmura niewielkich rozmiarów

ocean ɔˈʦ̑ɛãn n
oceanus
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rozległy obszar słonej wody, pokrywający większą część powierzchni Ziemi

ocelot ɔˈʦ̑ɛlɔt n
pardalis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus Gray, rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny kotowatych;
(zoologia, zoologiczny) kot z rodzaju (1.1)

ocelot andyjski n
Leopardus jacobitus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus jacobitus Cornalia, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ocelot argentyński n
Leopardus geoffroyi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus geoffroyi d'Orbigny, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący przede wszystkim na terenie Argentyny;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ocelot chilijski n
Leopardus guigna
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus guigna Molina, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ocelot nadrzewny n
Leopardus wiedii
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus wiedii Schinz, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ocelot pampasowy n
Leopardus colocolo
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus colocolo Molina, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ocelot tygrysi n
Leopardus tigrinus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus tigrinus Schreber, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej i Ameryce Środkowej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ocelot wielki n
Leopardus pardalis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leopardus pardalis Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Południowej, Ameryce Środkowej i południu Ameryki Północnej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ocena ɔˈʦ̑ɛ̃na n
taxātiō
opinia kogoś o czymś lub kimś
oszacowanie wartości czegoś

ocet ˈɔʦ̑ɛt n
acetum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) spożywczy kwas octowy o stężeniu 5–10%, czasem z domieszkami;

ochlapać v
conspergo spargo
obrzucić czymś płynnym lub półpłynnym
se spargere
trafić czymś ciekłym w siebie

ochlokracja n
ochlocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy motłochu, zwyrodniała forma demokracji, w której władza jest sprawowana bez żadnych struktur i zasad prawnych, bezpośrednio przez niezorganizowany i ulegający emocjom tłum;

ochrona ɔxˈrɔ̃na n
defensa defensio protectio tutela
dbanie o to, aby coś się nie zniszczyło; pilnowanie, aby coś nie uległo szkodzie, skrzywdzeniu

ochrypły adj
raucus
(medycyna, medyczny) taki, który ochrypł

ociężały adj
brutus
wykonywany powolnie, bez energii

oczekiwać ˌɔʧ̑ɛˈcivaʨ̑ v
expecto
dłużej czekać
exspectare
spodziewać się czegoś, liczyć na coś, chcieć czegoś

oczny ˈɔʧ̑nɨ adj
oculāris
dotyczący oka, związany z okiem, oczami

oczodół ɔˈʧ̑ɔduw n
orbita
(anatomia, anatomiczny) jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a twarzoczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna;

oczytany adj
tinctus litteris
taki, który przeczytał wiele książek

oczywisty ˌɔʧ̑ɨˈvʲistɨ adj
perspicuus
taki, który jest bezsporny, jasny, pewny, określony; taki, co do którego nie ma wątpliwości, którego nie trzeba objaśniać

oczywiście ˌɔʧ̑ɨˈvʲiɕʨ̑ɛ interjection
nempe
wykrzyknik wyrażający aprobatę, potwierdzenie

oczywiście ˌɔʧ̑ɨˈvʲiɕʨ̑ɛ particle
nempe
partykuła wyrażająca brak wątpliwości

od ɔt preposition
a
…tworzący konstrukcje opisujące początek omawianego wydarzenia lub miejsce początku czegoś
a ab
…tworzący konstrukcje opisujące źródło, z którego pochodzi podmiot

od czubka głowy do pięt ɔt‿ˈʧ̑upka ˈɡwɔvɨ dɔ‿ˈpʲjɛ̃nt adv
a capite ad calcem
całkowicie, zupełnie, cała postać od dołu do góry

od stóp do głów ɔt‿ˈstub dɔ‿ˈɡwuf adv
a pedibus usque ad caput
całkowicie, zupełnie, cała postać od dołu do góry

oda ˈɔda n
oda
patetyczny utwór liryczny sławiący wybitną osobę, doniosłe wydarzenie lub wzniosłe idee;

odbiór ˈɔdbʲjur n
receptiō
(elektronika, elektroniczny) wychwycenie sygnału radiowego lub telewizyjnego
(fizjologia, fizjologiczny) odczuwanie sygnałów ze zmysłów

odbudowa ˌɔdbuˈdɔva n
reductiō
odnowienie, wzniesienie czegoś, co zostało zniszczone

odbyt ˈɔdbɨt n
anus podex
(anatomia, anatomiczny) końcowy otwór, ujście układu pokarmowego;

odbytnica ˌɔdbɨtʲˈɲiʦ̑a n
ānus
(anatomia, anatomiczny) końcowy odcinek jelita grubego ssaków;

odbywać ɔdˈbɨvaʨ̑ v
possideo sum
robić coś lub brać udział w wykonywaniu czegoś; uczestniczyć w czymś
accido fio
mieć miejsce, dziać się, dokonywać się

odcień ˈɔtʲʨ̑ɛ̇̃ɲ n
color
odmiana koloru, która różni się od niego intensywnością lub domieszką innego koloru

odcinek ɔtʲˈʨ̑ĩnɛk n
segmentum
(matematyka, matematyczny) zbiór wszystkich punktów leżących pomiędzy dwoma punktami krzywej (w domyśle: prostej), włącznie z tymi punktami;

odcisk palca ˈɔtʲʨ̑isk ˈpalʦ̑a n
digiti signum
wzór linii papilarnych palca odciśnięty na jakiejś powierzchni w celu identyfikacji osoby

oddychać ɔdˈːɨxaʨ̑ v
spiro spirare
(fizjologia, fizjologiczny) (zoologia, zoologiczny) (biologia, biologiczny) pobierać tlen z naturalnego dla danego gatunku środowiska

odkrycie ɔtˈkrɨʨ̑ɛ n
inventio
napotkanie i opisanie prawa lub rzeczy istniejącej w naturze, ale przez nikogo do tej pory nieopisanej

odkupiciel ˌɔtkuˈpʲiʨ̑ɛl n
redemptor
(podniośle) zbawca, wybawca

odkurzacz ɔtˈkuʒaʧ̑ n
pulveris hauritorium
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zbierania kurzu i drobnych śmieci poprzez wsysanie ich do specjalnego zbiornika;

odmiana ɔdˈmʲjãna n
flexio
(językoznawstwo, językoznawczy) zmiana formy wyrazu w zależności od przypadku, osoby itp.

odnosić ɔdˈnɔɕiʨ̑ v
adhibere dictu
przynosić coś z powrotem; dostarczać coś, aby to oddać

odpoczynek ˌɔtpɔˈʧ̑ɨ̃nɛk n
requies
przerwa podczas jakiegoś wysiłku, mająca na celu ponowne nabranie sił

odpoczywać ˌɔtpɔˈʧ̑ɨvaʨ̑ v
jaceō
przerwać czynność fizyczną w celu zrelaksowania się i nabrania sił

odpowiadać ˌɔtpɔˈvʲjadaʨ̑ v
resequor respondeo
udzielać odpowiedzi

odpowiedni ˌɔtpɔˈvʲjɛdʲɲi adj
iustus
spełniający wymagane warunki

odpowiedzialność ˌɔtpɔvʲjɛ̇ˈʥ̑alnɔɕʨ̑ n
auctoritas
obowiązek odpowiadania za swoje działanie, bycia odpowiedzialnym za coś

odpowiedź ɔtˈpɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
responsum
reakcja na pytanie

odprawiać v
celebro
czynić coś według ustalonego wcześniej protokołu lub zwyczaju

odpust n
indulgentia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: darowanie przez Boga kary doczesnej za grzechy, które zostały odpuszczone co do winy;

odra ˈɔdra n
morbilli
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego, której objawami są: wysoka gorączka, stan zapalny górnych dróg oddechowych, plamista wysypka;

odrzucać ɔḍˈʒuʦ̑aʨ̑ v
abnegō
wykonywać czynność świadczącą o nieakceptowaniu czegoś

odsetek ɔtˈsɛtɛk n
interusurium
określony procent całości

odszkodowanie ˌɔṭʃkɔdɔˈvãɲɛ n
poena
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj świadczenia, które wynika z odpowiedzialności za szkodę;

odsłownik n
gerundium
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczownik, który jest utworzony od czasownika

odtrutka ɔtˈːrutka n
antidotum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek likwidujący lub zmniejszający działanie trucizny;

odtąd ˈɔtːɔ̃nt pronoun
inde
od tego miejsca
od tej chwili, od teraz

odwaga ɔdˈvaɡa n
fortitudo audentia virtus
zdolność zrobienia czegoś, podjęcia ryzyka, mimo silnych obaw lub strachu czy niebezpieczeństwa

odwar n
decoctum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wyciąg wodny z kłączy, korzeni, kory lub ziela, wymagających dłuższego gotowania;

odważny ɔdˈvaʒnɨ adj
animosus
taki, który ma odwagę

odwiedzać ɔdˈvʲjɛʣ̑aʨ̑ v
visitare
pójść, udać się, wybrać się dokądś
składać wizytę, pójść na spotkanie z kimś

odwołanie ˌɔdvɔˈwãɲɛ n
revocatio
zwrócenie się osoby nieakceptującej decyzji jakichś władz do wyższej instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę lub uchylenie wydanej decyzji

odwrót n
recessus
(wojskowość, wojskowy) wycofanie się wojska
wyjście z trwania w czymś

odwłok ˈɔdvwɔk n
abdomen
(zoologia, zoologiczny) tylny odcinek ciała stawonogów

odzież ˈɔʥ̑ɛʃ n
vestimenta
ubranie, okrycie, tkanina służąca do ochrony przed zimnem, wilgocią oraz okrywająca intymne miejsca

ofiara ɔˈfʲjara n
hostia
osoba lub zwierzę, która została napadnięta, zaatakowana przez kogoś
osoba, która ucierpiała wskutek wypadku
sacrificium
poświęcenie czegoś dla kogoś lub czegoś, wyrzeczenie się czegoś

ofiarniczy adj
anclabris
związany ze składaniem ofiar, dotyczący składania ofiar

ofiarnik n
mactator
(przestarzałe, przestarzały) składający ofiarę, poświęcający się

ofiarny ɔˈfʲjarnɨ adj
sacrificalis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany ze składaniem ofiar

oficjalnie ˌɔfʲiˈʦ̑ʲjalʲɲɛ adv
officialiter
w sposób oficjalny

oficjalny ˌɔfʲiˈʦ̑ʲjalnɨ adj
officialis
zatwierdzony przez jakiś organ władzy i obowiązujący

oganeson n
oganesson
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Og i liczbie atomowej 118;

ogień ˈɔɟɛ̇̃ɲ n
ignis
(przenośnie, przenośnia) głębokie zaangażowanie w coś, przeżywanie czegoś
(wojskowość, wojskowy) strzelanie z broni palnej
ignis focus
płomienie i żar powstające podczas procesu gwałtownego utleniania;

oglądać ɔɡˈlɔ̃ndaʨ̑ v
aspecto
przypatrywać się komuś lub czemuś

ognie świętego Elma ˈɔɟɲɛ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈɛlma n
corpus sanctum
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) zjawisko tworzenia się światła w otoczeniu ostro zakończonych przedmiotów pod wpływem silnego pola elektrycznego;

ogon ˈɔɡɔ̃n n
cauda coda
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część ciała niektórych zwierząt, składająca się z włosów, piór lub kręgów, także futro z tej części ciała;
cauda
końcowa część jakiegoś przedmiotu

ogonowy adj
caudalis
związany z ogonem, dotyczący ogona

ograniczony ˌɔɡrãɲiˈʧ̑ɔ̃nɨ adj
definitus
taki, który ma jasno określone granice, mieszczący się w określonym zakresie (najczęściej niewielkim)

ogrodnik ɔˈɡrɔdʲɲik n
jardineiro
(ogrodnictwo, ogrodniczy) osoba zajmująca się ogrodem

ogromny ɔˈɡrɔ̃mnɨ adj
ingens immanis
mający bardzo duży rozmiar

ogrzewać ɔˈɡʒɛvaʨ̑ v
calefacio
zwiększać temperaturę czegoś, dostarczać czemuś ciepła, czynić coś cieplejszym

ogród ˈɔɡrut n
hortus
miejsce, gdzie uprawia się rośliny – np. kwiaty, drzewa, krzewy – w celach konsumpcyjnych lub estetycznych;

ogólny ɔˈɡulnɨ adj
generalis
nieuwzględniający szczegółów
zbierający w całość

ogórek ɔˈɡurɛk n
cucumis
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Cucumis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych;

ogłoszenie ˌɔɡwɔˈʃɛ̃ɲɛ n
denuntiatio nuntiatio pronuntiatio renuntiatio
(rzeczownik odczasownikowy) od: ogłosić
nuntius
pisemny komunikat umieszczony w miejscu publicznym lub wiadomość rozpowszechniona przez środki masowego przekazu

ojciec ˈɔjʨ̑ɛʦ̑ n
pater
mężczyzna mający własne dziecko (w stosunku do tego dziecka);

ojciec chrzestny ˈɔjʨ̑ɛʦ̑ ˈxʃɛstnɨ n
compater
(kościelny) mężczyzna przedstawiający do chrztu osobę chrzczoną

ojcobójca n
patricida
(książkowy) zabójca własnego ojca

ojcostwo ɔjˈʦ̑ɔstfɔ n
paternitās
bycie ojcem

ojcowie ɔjˈʦ̑ɔvʲjɛ n
patres
(podniośle) przodkowie

ojczenasz ɔjˈʧ̑ɛ̃naʃ n
paternoster
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijan zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”

ojczym ˈɔjʧ̑ɨ̃m n
vitricus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) mąż matki, który nie jest ojcem biologicznym

ojczyzna ɔjˈʧ̑ɨzna n
patria
kraj, w którym ktoś się urodził;

okamgnienie ˌɔkãmʲɟˈɲɛ̇̃ɲɛ n
ictu oculi
bardzo krótki czas, jak mrugnięcie okiem, chwila

okienko ɔˈcɛ̃nkɔ n
fenestra cochleae fenestra rotunda
(anatomia, anatomiczny) okienko okrągłe – struktura anatomiczna w obrębie ucha;
fenestra ovalis fenestra vestibuli
(anatomia, anatomiczny) okienko owalne – struktura anatomiczna w obrębie ucha;

okno ˈɔkna ˈɔknɔ n
fenestra
oszklony otwór w ścianie
(informatyka, informatyczny) wydzielony obszar na ekranie obsługiwany przez jeden program

oko ˈɔkɔ n
oculus
(anatomia, anatomiczny) narząd wzroku;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) krążek tłuszczu na powierzchni płynu
(meteorologia, meteorologiczny) centrum cyklonu tropikalnego
w grze go, niezajęty punkt lub punkty otoczone przez kamienie tego samego koloru;

oko za oko, ząb za ząb ˈɔkɔ za‿ˈɔkɔ ˈzɔ̃mb za‿ˈzɔ̃mp proverb
oculum pro oculo, dentem pro dente oculum pro oculo dentem pro dente
zasada odwetu, odpłacanie złem za zło;

około ɔˈkɔwɔ preposition
circa circum
… wskazujący przybliżenie liczby, miary, czasu

okoń ˈɔkɔ̃ɲ n
perca
(ichtiologia, ichtiologiczny) Perca fluviatilis, słodkowodna ryba drapieżna;

okres ˈɔkrɛs n
tempus
przedział czasu, czas trwania czegoś

określać ɔˈkrɛɕlaʨ̑ v
denotare
definiować, ustalać cechy czegoś

określenie ˌɔkrɛɕˈlɛ̃ɲɛ n
significatio
wyrażenie charakteryzujące przedmiot bądź osobę

okrucieństwo ˌɔkruˈʨ̑ɛ̇̃j̃stfɔ n
atrocitas
skłonność do zadawania cierpień ludziom i zwierzętom;

okruszyna n
mica micula
(zdrobniale) od okruch

okrutny ɔˈkrutnɨ adj
asper saevus
nie znający litości, nieludzki, charakteryzujący się okrucieństwem

okrytonasienne ɔˈkrɨtɔnaˈɕɛ̃nːɛ n
Magnoliophyta
(botanika, botaniczny) gromada roślin naczyniowych

okrzyk ˈɔkʃɨk n
exclāmātiō
głośny dźwięk wydany przez człowieka, wyrażający silne emocje lub mające zwrócić uwagę innych

okrągły ɔˈkrɔ̃ŋɡwɨ adj
rotundus
mający kształt koła, owalu, elipsy, kuli lub zbliżony do nich

okręt podwodny n
navis submarina
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) okręt wojenny, który może pływać i walczyć w zanurzeniu;

okrężnica n
colon romanum
(anatomia, anatomiczny) najdłuższa część jelita grubego
Hottonia hottonia
(botanika, botaniczny) Hottonia L., rodzaj roślin wodnych z rodziny pierwiosnkowatych

oksymoron ˌɔksɨ̃ˈmɔrɔ̃n n
oxymorum
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) figura retoryczna polegająca na celowym zestawieniu dwóch pojęć sprzecznych;

okularnik indyjski n
Naja naja
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Naja naja Linnaeus, gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych, występujący w Azji;

okup ˈɔkup n
pretium
pieniądze dawane porywaczom w zamian za uwolnienie zakładników

okupacja ˌɔkuˈpaʦ̑ʲja n
occupatio
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przejęcie władzy nad obcym terytorium

okład n
epithema
(medycyna, medyczny) opatrunek

olej ˈɔlɛj n
oleum
(spożywczy) płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo
(technologia, technika, techniczny) produkt rafinacji ropy naftowej, przerobu smoły węglowej lub węgla kamiennego służący jako paliwo lub smar

olejek eteryczny ɔˈlɛjɛk ˌɛtɛˈrɨʧ̑nɨ n
oleum aethereum oleum aetherium
mieszanina bezbarwnych, lotnych związków organicznych o przyjemnym zapachu, występujących naturalnie w roślinach, mająca zastosowanie w przemyśle spożywczym i perfumeryjnym oraz w lecznictwie;

olibanum n
olibanum
(botanika, botaniczny) żywica drzew rodzaju kadzidła rosnących na półpustyniach i obrzeżach pustyń północno-wschodniej Afryki oraz na Półwyspie Indyjskim;

oligarcha n
oligarcha
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek oligarchii

oligarchia ˌɔlʲiˈɡarxʲja n
oligarchia oligocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system rządów, polegający na sprawowaniu władzy w państwie przez wąską grupę uprzywilejowanych obywateli;

oliwka ɔˈlʲifka n
olea
(botanika, botaniczny) Olea, rodzaj drzew z rodziny oliwkowatych, wykorzystywane również jako rośliny uprawne;
olea oliva
owoc oliwki (1.1)

omdlenie ɔ̃ˈmdlɛ̃ɲɛ n
syncope
(medycyna, medyczny) chwilowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem dopływu krwi do mózgu na skutek wyczerpania, wykrwawienia, bólu, niedoboru tlenu itp.;
humilitas
(pospolicie) chwilowe opadnięcie z sił

omega ɔ̃ˈmɛɡa n
omega
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa dwudziestej czwartej litery alfabetu greckiego, ω;

omocznia ɔ̃ˈmɔʧ̑ʲɲa n
allantois
(biologia, biologiczny) jedna z błon płodowych;

on ɔ̃n personalPronoun
is
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj męski

ona ˈɔ̃na personalPronoun
ea
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński

onager ɔ̃ˈnaɡɛr n
onager
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) rodzaj starożytnej i średniowiecznej katapulty;
(zoologia, zoologiczny) Equus onager, zagrożony wyginięciem dziki azjatycki ssak kopytny;

one ˈɔ̃nɛ personalPronoun
illa
3 (osoba) lm rodzaju niemęskoosobowego

oni ˈɔ̃ɲi personalPronoun
ii
trzecia osoba liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego

onkologia ˌɔ̃ŋkɔˈlɔɟja n
oncologia
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się nowotworami

ono ˈɔ̃nɔ personalPronoun
is
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj nijaki

onomatopeja ˌɔ̃nɔ̃matɔˈpɛja n
onomatopoeia
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wyraz dźwiękonaśladowczy;

ontologia ˌɔ̃ntɔˈlɔɟja n
ontologia
(filozofia, filozoficzny) dziedzina wiedzy, która stara się odpowiadać na pytania o strukturę rzeczywistości i problematykę związaną z pojęciem bytu;

onycholiza n
onycholysis
(medycyna, medyczny) schorzenie polegające na odwarstwianiu płytki paznokcia od jego łożyska;

onyks n
onyx
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) kamień półszlachetny, odmiana chalcedonu o równoległym ułożeniu warstewek, na przemian białej i czarnej lub ciemnobrunatnej

oogonium ˌɔːˈɡɔ̃ɲũm n
oogonium
(biologia, biologiczny) (zoologia, zoologiczny) komórka dzieląca się mitotycznie, aby stworzyć oocyty; niedojrzała, żeńska komórka rozrodcza
(botanika, botaniczny) jednokomórkowe żeńskie gametangium u glonów i grzybów

opacki adj
abbatialis
związany z opatem lub opactwem

opactwo ɔˈpaʦ̑tfɔ n
abbatia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) klasztor katolicki pod zarządem opata;

opaczny adj
pravus
robiony lub rozumiany na opak, odwrotnie, inaczej niż trzeba

opal ˈɔpal n
opalus
(mineralogia, mineralogiczny) mieniący się barwami minerał zaliczany do krzemianów, uwodniony dwutlenek krzemu;

opanowanie ˌɔpãnɔˈvãɲɛ n
abstinentia
spokój, panowanie nad swoimi emocjami

opat ˈɔpat n
abbas
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony opactwa

opatka n
abbatissa abbtissa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożona monasteru mniszek

opatrunek n
fōmentum
(medycyna, medyczny) materiał do zabezpieczania i leczenia uszkodzeń ciała

opatrzność ɔˈpaṭʃnɔɕʨ̑ n
providentia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) opieka Boga

opawski adj
opaviensis oppaviensis
związany z miastem Opawa, dotyczący miasta Opawa

operacja ˌɔpɛˈraʦ̑ʲja n
chīrurgia
(medycyna, medyczny) zabieg chirurgiczny;

opieka ɔˈpʲjɛka n
cūra
dbanie o kogoś lub coś;

opiekować się ˌɔpʲjɛˈkɔvaʨ̑‿ɕɛ v
cūrō
sprawować opiekę nad kimś lub czymś; chronić coś / kogoś

opiekun ɔˈpʲjɛkũn n
tūtor
osoba, która się kimś lub czymś opiekuje

opiekunka n
patrona
kobieta lub dziewczyna, która czymś, kimś opiekuje się

opinia ɔˈpʲĩɲja n
iudicium opinio
sąd, zdanie na jakiś temat

opium ˈɔpʲjũm n
opium
wysuszony sok mleczny z ponacinanych, niedojrzałych makówek;

opolski ɔˈpɔlsʲci adj
Opoliensis
od Opole

opowiadać ˌɔpɔˈvʲjadaʨ̑ v
narrare
mówić o jakiejś historii, przedstawiać słowami jakieś wydarzenie, relacjonować

opowieść ɔˈpɔvʲjɛ̇ɕʨ̑ n
fābella
(językoznawstwo, językoznawczy) utwór narracyjny o bogatej fabule i gawędziarskiej narracji, zwykle dłuższy od opowiadania i noweli, krótszy od powieści
opowiadana historia

oprawca ɔˈprafʦ̑a n
tortor
osoba torturująca lub mordująca z czyjegoś polecenia

oprogramowanie ˌɔprɔɡrãmɔˈvãɲɛ n
programmatura
ogół programów komputerowych

opryszczka n
herpes olophlyctis
(medycyna, medyczny) (Herpes simplex) choroba zakaźna wywołana przez wirusy HSV1 i HSV2;
herpes hydroa olophlyctis
(medycyna, medyczny) wysypka złożona z pęcherzyków z zawartością płynu surowiczego

oprócz ˈɔpruʧ̑ preposition
extra
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś zbiorze, poza, z wyłączeniem, nie licząc

optyka n
optica
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dział fizyki będący nauką o świetle

opuszczony adj
derelictus
taki, którego opuszczono
zniszczony wskutek zaniedbania

opuszka n
bulbus
(anatomia, anatomiczny) końcowa, zaokrąglona część palca

opór ˈɔpur n
resistentia
(fizyka, fizyczny) siła bierna pojawiająca się w trakcie wprawiania ciała w ruch lub spowodowana ruchem tego ciała, skierowana w stronę przeciwną od kierunku ruchu
akt przeciwstawiania się cudzej przemocy, woli, rozkazom itp.
w lm przeszkody, utrudnienia

opóźnienie ˌɔpuʑˈɲɛ̇̃ɲɛ n
mora
odsunięcie zdarzenia w czasie

opłakiwać ˌɔpwaˈcivaʨ̑ v
lamentor collacrimo delamentor deplango deploro doleo
płakać, doznawać bólu, wyrażać go po utracie kogoś lub czegoś

opłata ɔˈpwata n
sumptus
kwota płacona za usługę, świadczenie

opłatek ɔˈpwatɛk n
oblata
rodzaj cienkiego chleba, używanego jako hostia oraz podczas kolacji wigilijnej;

opłucna n
pleura
(anatomia, anatomiczny) błona surowicza okrywająca płuca i wyściełająca wnętrze klatki piersiowej;

orawski adj
arvensis
dotyczący Orawy

orać ˈɔraʨ̑ v
arare
(rolnictwo, rolniczy) przygotowywać ziemię pod zasiew poprzez przerzucenie górnej jej warstwy pługiem

orbita ɔrˈbʲita n
gyrus orbita
(astronomia, astronomiczny) tor ciała krążącego lub przelatującego obok innego ciała, zakrzywiony w wyniku ich wzajemnego przyciągania;

oregano ˌɔrɛˈɡãnɔ n
orīganum
(botanika, botaniczny) lebiodka pospolita, gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jasnotowatych, Origanum vulgare L.
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) liście lebiodki stosowane jako przyprawa

organizacja ˌɔrɡãɲiˈzaʦ̑ʲja n
institutum societas
grupa społeczna funkcjonująca według określonych reguł, współpracująca ze sobą w celu osiągnięcia określonych celów

organizm ɔrˈɡãɲism̥ n
organismus
(biologia, biologiczny) istota żywa charakteryzująca się procesami życiowymi;

organy n
organum tubulatum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny stosowany głównie w kościołach, posiadający wiele piszczałek, klawiaturę i pedały;

orgazm ˈɔrɡasm̥ n
orgasmus
(seksuologia, seksuologiczny) szczytowy moment podniecenia w stosunku płciowym, związany z odczuwaniem rozkoszy;

orientacja seksualna n
propensio sexualis
(psychologia, psychologiczny) pociąg erotyczny odczuwany do osób określonej płci

ork ɔrk n
orcus
(literacko) (fantasy) rosły człekokształtny potwór z zieloną skórą

orka ˈɔrka n
orca
(zoologia, zoologiczny) Orcinus orca, drapieżny gatunek delfina, ubarwiony w czarno-białe plamy;

orkiestra ɔrʲˈcɛstra n
orchestra
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wieloosobowy zespół instrumentalny, który pod kierownictwem dyrygenta wykonuje utwory muzyczne

orlik ˈɔrlʲik n
aquilegia
(botanika, botaniczny) Aquilegia, roślina zielna o dużych, różnobarwnych kwiatach;

ornament ɔrˈnãmɛ̃nt n
ornamentum musicalis
(sztuka) motyw zdobniczy stosowany w architekturze, sztuce, rzemiośle artystycznym,

ornat n
casula planeta
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna prezbiterów;

ornitologia ˌɔrʲɲitɔˈlɔɟja n
ornithologia
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o ptakach;

ortografia ˌɔrtɔˈɡrafʲja n
orthographia
zbiór umownych przepisów regulujących sposób posługiwania się systemem pisma, normalizowanych i przystosowywanych do danego języka

orzech ˈɔʒɛx n
nux
suchy owoc o zdrewniałej łupinie;

orzech laskowy n
abellana
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) jadalny owoc leszczyny

orzech włoski n
Juglans regia Juglans sinensis
(botanika, botaniczny) Juglans regia L., gatunek drzewa liściastego z rodziny orzechowatych;
iuglans
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalne nasiono, orzech z drzewa (1.2)

orzeczenie ˌɔʒɛˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
praedicatum
(językoznawstwo, językoznawczy) część zdania informująca o czynności lub stanie podmiotu

orzeł ˈɔʒɛw n
aquila
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z podrodziny Aquilinae, o zakrzywionym dziobie, mocnych szponach i szerokich, deskowatych skrzydłach;

osa ˈɔsa n
vespa
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula, uskrzydlony owad o żółto-czarnym ubarwieniu, posiadający żądło;

osad ˈɔsat n
faex
(chemia, chemiczny) substancja nierozpuszczalna, wydzielająca się z roztworu w postaci ciała stałego;

oset ˈɔsɛt n
carduus
(botanika, botaniczny) Carduus, rodzaj roślin z rodziny astrowatych;

osetnik n
Carduelis citrinella
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis citrinella, gatunek ptaka z rodziny łuszczakowatych;

osełka n
cōs
narzędzie służące do ręcznego ostrzenia narzędzi

osierdzie ɔˈɕɛrʲʥ̑ɛ n
pericardium
(anatomia, anatomiczny) worek surowiczy ochraniający serce;

osierdziowy ˌɔɕɛrʲˈʥ̑ɔvɨ adj
pericardiacus pericardialis
dotyczący osierdzia

osioł ˈɔɕɔw n
asinus asellus
(zoologia, zoologiczny) zwierzę domowe z rodziny koniowatych;
asinus
(potocznie, potoczny) głupi człowiek

osiągać ɔˈɕɔ̃ŋɡaʨ̑ v
adipisci
docierać do określonego miejsca
uzyskiwać pewną minimalną lub maksymalną wartość jakiejś cechy

oskarżenie ˌɔskarˈʒɛ̃ɲɛ n
accūsātiō
zarzut dokonania czynu nagannego lub niezgodnego z prawem

oskarżona n
rea
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kobieta, przeciw której rozpoczęto postępowanie karne

oskarżyciel n
accūsātor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w procesie karnym osoba wnosząca do sądu akt oskarżenia przeciw komuś
człowiek, który oskarża

oskrzele n
bronchus
(anatomia, anatomiczny) parzysty narząd rurowaty położony poniżej tchawicy, stanowiący część dolnych dróg oddechowych, rozgałęziający się dychotomicznie

oskrzelowy adj
bronchialis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący oskrzeli

osm ɔsm̥ n
osmium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Os i liczbie atomowej 76;

osnowa ɔsˈnɔva n
stamen
(włókiennictwo) sposób ułożenia nici w tkaninie, w które wplata się nici wątku; także same nici tworzące ten układ;

osoba ɔˈsɔba n
persona homo
pojedynczy człowiek, ktoś

osobiście ˌɔsɔˈbʲiɕʨ̑ɛ adv
in personam
we własnej osobie, samemu, bez pośrednictwa

osobowość ˌɔsɔˈbɔvɔɕʨ̑ n
indolēs
(psychologia, psychologiczny) zespół najbardziej trwałych cech psychicznych lub dyspozycji psychicznych człowieka, odróżniających go od innych ludzi;

osobłoski adj
ossoblaviensis
odnoszący się do wsi Osobłoga

osocze n
plasma
(biologia, biologiczny) płynna składowa zawarta w naczyniach, w której są zawieszone krwinki

ospa wietrzna n
varicella
(medycyna, medyczny) bardzo zakaźna choroba wirusowa głównie wieku dziecięcego, wywoływana przez VZV;

ostateczny ˌɔstaˈtɛʧ̑nɨ adj
peremptorius peremtorius ultimus
(książkowy) kończący jakiś cykl, ciąg, szereg, serię; ostatni i definitywny
ultimus
(książkowy) o największym natężeniu, w najwyższym stopniu (często w sensie negatywnym); skrajny, krańcowy

ostatni ɔˈstatʲɲi adj
ultimus
znajdujący się na końcu listy, kolejności

ostensorium n
ostensorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne do wystawiania konsekrowanej hostii

osteomalacja ˌɔstɛɔ̃maˈlaʦ̑ʲja n
osteomalacia
(medycyna, medyczny) zwykle związana z niedoborem witaminy D choroba metaboliczna kości, której istotą jest brak wapnia w kośćcu, co powoduje zmniejszenie właściwości mechanicznych kośćca i odkształcanie kości;

ostrawski adj
ostraviensis
odnoszący się do miasta Ostrawa

ostroga n
calcar
(jeździectwo, jeździecki) ostro zakończony metalowy kabłąk przypinany do butów, wspomagający działanie łydki;

ostrokrzew ɔˈstrɔkʃɛf n
acrifolium
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ilex L., rodzaj roślin z rodziny ostrokrzewowatych; krzew lub drzewo zimozielone o pojedynczych, skórzastych, ciemnozielonych, całobrzegich lub kolczasto ząbkowanych liściach i kulistych owocach;

ostrożnie ɔˈstrɔʒʲɲɛ adv
caute
w sposób ostrożny, uważny

ostrożny ɔˈstrɔʒnɨ adj
cautus
postępujący, zachowujący się i podejmujący decyzje z rozwagą, mający się na baczności

ostry ˈɔstrɨ adj
asper acer
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o potrawie: mający intensywny smak, silnie odczuwany, gryzący, palący
asper
surowy, groźny
acer acutus
taki, który ma kłujące lub tnące zakończenie

ostryga ɔˈstrɨɡa n
ostrea
(zoologia, zoologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) osiadły małż morski żyjący w ławicach na przybrzeżnych skałach płytkich mórz, o dużym znaczeniu w przemyśle spożywczym;

ostrygojad ˌɔstrɨˈɡɔjat n
Haematopodidae
(ornitologia, ornitologiczny) czarno-biały ptak nadmorski o czerwonych nogach i dziobie;

ostrze ˈɔsṭʃɛ n
lamina
część robocza narzędzia do krajania, ostre zakończenie lub krawędź przedmiotu

ostrzeżenie ˌɔsṭʃɛˈʒɛ̃ɲɛ n
monitum
akt ostrzegania; przestroga przed czymś

ostrzyć ˈɔsṭʃɨʨ̑ v
acuō
czynić ostrym (krawędź czegoś)

oswojony ˌɔsfɔˈjɔ̃nɨ adj
cicur
o dzikim zwierzęciu: takie, które straciło dzikość

oszczep ˈɔʃʧ̑ɛp n
sparus
(łowiectwo, łowiecki) (wojskowość, wojskowy) (dawniej, dawny) broń wojenna lub myśliwska, o długim drzewcu i twardym, metalowym a wcześniej kamiennym, grocie;

oszczerstwo ɔʃˈʧ̑ɛrstfɔ n
calumnia
kłamliwa wypowiedź, która ma na celu poniżenie lub ośmieszenie kogoś

oszczędność ɔʃˈʧ̑ɛ̃ndnɔɕʨ̑ n
frūgālitās
cecha osoby, która ogranicza swoje wydatki

oszczędny adj
frūgālis
nietrwoniący pieniędzy, majątku

oszukańczy ˌɔʃuˈkãj̃n͇ʧ̑ɨ adj
fraudulentus
opierający się na oszustwie, nieuczciwości

oszukiwać ˌɔʃuˈcivaʨ̑ v
fraudō
doprowadzać kogoś do niekorzystnego rozporządzenia jego mieniem przez podanie nieprawdy lub ukrycie nieznanych mu faktów
mówić komuś nieprawdę, kłamać
celowo i potajemnie nie przestrzegać reguł podczas gry celem uzyskania lepszego wyniku; oszukiwać (1.1) partnerów gry

oszust ˈɔʃust n
fraudator
ten, kto oszukuje

oszustwo ɔˈʃustfɔ n
fraud
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej;

osłomuł ɔsˈwɔ̃muw n
mulus
(zootechnika, zootechniczny) mieszaniec ogiera konia i klaczy osła, bezpłodny;

osłonka n
zona
(zoologia, zoologiczny) błona osłaniająca niektóre komórki u zwierząt

otaczać ɔˈtaʧ̑aʨ̑ v
cingō
rozciągać się wokół, znajdować się dookoła (statyczny stan)
zajmować ze wszystkich stron tereny wokół określonego miejsca, okrążać (ruch)

otrzewna n
omentum peritoneum
(anatomia, anatomiczny) błona surowicza wyścielająca jamę brzuszną i jamę miednicy;

otrzymywać ˌɔṭʃɨ̃ˈmɨvaʨ̑ v
accipio recipio
dostawać, być odbiorcą

otręby ɔˈtrɛ̃mbɨ n
acus
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) łuski nasion i zarodki ziarna pozostałe po jego zmieleniu, używane jako cenna pasza treściwa lub dodawane do potraw;

otwarty ɔtˈfartɨ adj
apertus
niestawiający przeszkód do wejścia / przejścia, niczym nieokolony
(informatyka, informatyczny) mający dostępny kod źródłowy
o problemie, kwestii: do tej pory nierozwiązany, wciąż podlegający dyskusji;
o sklepie: czynny, działający
ogólnie dostępny, nieobłożony ograniczeniami
expositus
o człowieku: nieukrywający swoich intencji, uczuć

otwierać ɔtˈfʲjɛraʨ̑ v
aperio
powodować, że coś przestaje być zamknięte

otwór ˈɔtfur n
apertūra
dziura lub wgłębienie

otyłość ɔˈtɨwɔɕʨ̑ n
adeps
(medycyna, medyczny) szkodliwy dla zdrowia skutek spożywania zbyt dużych ilości jedzenia przy braku ruchu; poważna nadwaga;

otyły ɔˈtɨwɨ adj
obēsus
o człowieku lub zwierzęciu: ważący o wiele za dużo; o dużej nadwadze

owacja ɔˈvaʦ̑ʲja n
ovatio
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: nagroda dla zwycięskiego wodza, najwyższa forma triumfu;

owad ˈɔvat n
insectum
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielkie zwierzę, zaliczane do stawonogów, posiadające trzy pary odnóży oraz zazwyczaj dwie pary skrzydeł;

owady n
Insecta
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Insecta, gromada stawonogów;

owca ˈɔfʦ̑a n
ovis
(zoologia, zoologiczny) Ovis, zwierzę hodowlane o białej wełnie;

owies ˈɔvʲjɛs n
avena
(botanika, botaniczny) Avena L., rodzaj roślin zbożowych należących do rodziny wiechlinowatych, mających kwiatostan w kształcie wiechy;

owoc ˈɔvɔʦ̑ n
fructus frux
(botanika, botaniczny) organ rozrodczy roślin, powstający z zalążni, zawierający nasiona;

owocny ɔˈvɔʦ̑nɨ adj
fēcundus
dający rezultaty, przynoszący korzyści

owocobranie n
pomatio
(ogrodnictwo, ogrodniczy) jesienne zbiory owoców

owodniowce n
Amniota
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Amniota Haeckel, klad obejmujący kręgowce zdolne do rozwoju zarodkowego na lądzie;

owsianka ɔfʲˈɕãnka n
puls
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zupa z płatków owsianych na mleku lub wodzie;

owulacja n
ovulatio
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) proces wytwarzania komórek jajowych u ssaków płci żeńskiej;

ozdoba ɔzˈdɔba n
decus
coś, co ozdabia; dodatek upiększający coś

oziębłość ɔˈʑɛ̃mbwɔɕʨ̑ n
frigiditas
zobojętnienie, oschłość, brak żywszych uczuć

oznaczać ɔzˈnaʧ̑aʨ̑ v
significo
wyrażać określoną treść

ozon ˈɔzɔ̃n n
ozonum
(chemia, chemiczny) alotropowa odmiana tlenu o trzech atomach;

ołomuniecki adj
olomouciensis olomucensis
odnoszący się do czeskiego miasta Ołomuniec

ołtarz ˈɔwtaʃ n
ara altaria
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stół lub podwyższenie, na którym składa się ofiarę bogu lub bóstwu;

ołów ˈɔwuf n
plumbum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pb i liczbie atomowej 82;

ołówek ɔˈwuvɛk n
plumbum
przyrząd służący do pisania, mający rysik z grafitu, można go zmazywać;

oś ɔɕ n
axis
centralna linia danego układu

ośmiodniowy ˌɔɕmʲjɔˈdʲɲɔvɨ adj
octidiurnus
będący w wieku ośmiu dni
trwający osiem dni

ośmiokąt n
octogonum octagonon octagonum
(matematyka, matematyczny) figura geometryczna zamknięta mająca osiem kątów;

ośmiokątny adj
octagonos
taki, który ma osiem kątów; mający kształt ośmiokąta

ośmioletni ˌɔɕmʲjɔˈlɛtʲɲi adj
octennis
mający osiem lat
trwający osiem lat

ośmiornica ˌɔɕmʲjɔˈrʲɲiʦ̑a n
octopūs
(zoologia, zoologiczny) drapieżny głowonóg o ośmiu ramionach;

pacha ˈpaxa n
axilla
(anatomia, anatomiczny) wgłębienie pod stawem ramiennym

pachwina paxˈfʲĩna n
inguen
(anatomia, anatomiczny) zagłębienie między dolną (u człowieka) lub tylną (u zwierząt) boczną częścią podbrzusza a wewnętrzną powierzchnią górnej części uda

pacjent ˈpaʦ̑ʲjɛ̃nt n
aegrotus patiens
osoba, która korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej;

pacyfikacja ˌpaʦ̑ɨfʲiˈkaʦ̑ʲja n
pacificatio
tłumienie buntu, powstania, strajku itp., zwykle przy użyciu siły zbrojnej

pacyfikał n
osculatorium pacificale
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rodzaj relikwiarza lub świętego wizerunku podawany wiernym do uczczenia pocałunkiem w dawnej liturgii łacińskiej;

pacyfizm n
pacifismus
pogląd głoszący pokój i konieczność zaprzestania wojen

paczka ˈpaʧ̑ka n
fascis
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa nie mieszcząca się lub nie nadająca się do wysłania listem;
(handel, handlowy) małe opakowanie

padalec paˈdalɛʦ̑ n
caecilia
(zoologia, zoologiczny) Anguis, rodzaj beznogiej jaszczurki;

padać ˈpadaʨ̑ v
cado
w sposób gwałtowny zmieniać pozycję z pionowej na poziomą

padlina paˈdlʲĩna n
cadaver
zwierzęce zwłoki

pagórek paˈɡurɛk n
colle
niewielkie wzniesienie, zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu metrów

pająk ˈpajɔ̃ŋk n
aranea araneus
(zoologia, zoologiczny) ośmionożny pajęczak budujący pajęczyny;

pajęczyna ˌpajɛ̃n͇ˈʧ̑ɨ̃na n
araneum aranea
sieć tkana przez pająka

palacz ˈpalaʧ̑ n
fumator
osoba, która pali tytoń, zwykle nałogowo

palec ˈpalɛʦ̑ n
digitus
u człowieka i zwierzęcia: jedno z pięciu cienkich zakończeń dłoni lub stopy

palec wskazujący ˈpalɛʦ̑ ˌfskazuˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
digitus index index
(anatomia, anatomiczny) drugi po kciuku palec ręki;

paleografia ˌpalɛɔˈɡrafʲja n
palaeographia
badanie dziejów pisma i rozwoju narzędzi piśmienniczych;

palermski adj
Panormitanus
związany z Palermo, dotyczący Palermo

palestyński ˌpalɛˈstɨ̃j̃sʲci adj
Palaestinensis
związany z Palestyną, dotyczący Palestyny lub jej mieszkańców

palimpsest paˈlʲĩmpsɛst n
palimpsestus
(historia, historyczny, historycznie) rękopis spisany na używanym już wcześniej materiale piśmienniczym, z którego usunięto poprzedni tekst;

palindrom paˈlʲĩndrɔ̃m n
palindromus
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz);

paliusz n
pallium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) element liturgicznego stroju metropolity;

palić ˈpalʲiʨ̑ v
cremo
niszczyć coś za pomocą ognia
fumo
wdychać dym tytoniowy z papierosa, fajki itp.; czynić to nałogowo

pallad ˈpalːat n
palladium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pd i liczbie atomowej 46;

palmowy palˈmɔvɨ adj
palmeus palmiceus palmicius
będący częścią palmy
składający się z palmy
wykonany z drewna lub innej części palmy

paluszek n
digitulus
(zdrobniale) od: palec

pamiątka pãˈmʲjɔ̃ntka n
mnēmosȳnum
drobny przedmiot lub znak przypominający jakieś zdarzenie, miejsce albo osobę

pamiętać pãˈmʲjɛ̃ntaʨ̑ v
memoror
przechowywać informacje lub przeżycia w pamięci i potrafić je odtwarzać

pamiętny adj
memorābilis
taki, który długo się pamięta; godny zapamiętania; zapadający w pamięć

pamięć ˈpãmʲjɛ̇̃ɲʨ̑ n
memoria retinentia
fakt zachowania informacji, możliwość przypominania sobie – indywidualnie albo w umyśle i kulturze zbiorowości
memoria
zdolność umysłu do zapamiętywania – przechowywania wspomnień, informacji itp.;

pan pãn n
dominus erus
feudał lub właściciel ziemski, również magnat; władca
pracodawca dla służby
właściciel niewolników

pan młody ˈpãn ˈmwɔdɨ n
sponsus
mężczyzna w dniu swojego ślubu

panaceum ˌpãnaˈʦ̑ɛ<sup>w</sup>ũm n
panacēa
(książkowy) lek (środek) na wszystko; superlekarstwo

pancerz ˈpãnʦ̑ɛʃ n
lorica
(zoologia, zoologiczny) u niektórych zwierząt: fragment twardej skóry lub innej powierzchni chroniący narządy wewnętrzne przed uszkodzeniem mechanicznym; ubranie o takiej cesze;

pandemia pãnˈdɛ̃mʲja n
pandemia
(medycyna, medyczny) globalna epidemia, obejmująca duże obszary (kraj, kontynent lub cały świat)

panew n
frixorium
(technologia, technika, techniczny) (zobacz) panewka

pani ˈpãɲi n
dea
bogini
domina
zwrot grzecznościowy w stosunku do kobiety; w zwrotach bezpośrednich zastępuje zaimek ty
pracodawczyni dla służby
władczyni

panika n
pavor
nagły, nierzadko bezpodstawny strach, przerażenie (często dotyczy grup ludzi, tłumu)

panpsychizm n
panpsychismus
(filozofia, filozoficzny) pogląd, który głosi, iż wszystkie obiekty materialne obdarzone są właściwościami psychicznymi

panteizm pãnˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
pantheismus
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pogląd, że Bogiem jest wszechświat, ubóstwienie natury;

pantera mglista n
Neofelis nebulosa
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neofelis nebulosa Griffith, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w południowo-wschodniej Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

pantera sundajska n
Neofelis diardi
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neofelis diardi G. Cuvier, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący na Sumatrze i Borneo;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

pantoprazol n
pantoprazolum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, lek gastryczny z grupy inhibitorów pompy protonowej;

papier ˈpapʲjɛr n
charta
wyrób z celulozy w postaci arkusza, zwykle przeznaczony do zapisywania informacji;
(potocznie, potoczny) (biurowość, biurowy) (księgowość) (urzędowy) dokument

papier toaletowy ˈpapʲjɛr ˌtɔalɛˈtɔvɨ n
anitergium
chłonny papier przeznaczony do utrzymywania higieny po wypróżnieniu;

papieros paˈpʲjɛrɔs n
sigarellum fistula nicotiana
wyrób tytoniowy w postaci cienkiej papierowej rurki długości kilku centymetrów wypełnionej zmielonym tytoniem;

papiestwo n
papatus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) urząd papieża, forma rządów papieża

papież ˈpapʲjɛʃ n
papa pater
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biskup i patriarcha Rzymu, głowa Kościoła katolickiego oraz państwa Watykan;

papirus paˈpʲirus n
papyrus
(botanika, botaniczny) Cyperus papyrus L., cibora papirusowa, gatunek roślin należący do rodziny ciborowatych, pochodzący z Afryki, głównie z Egiptu;
materiał pisarski, wyrabiany z włókien (1.1);
zwój lub dokument spisany na (1.2)

paproć ˈpaprɔʨ̑ n
filix filex
(botanika, botaniczny) Polypodiopsida, klasa roślin z gromady paprotników;

papuga paˈpuɡa n
psittacus
(ornitologia, ornitologiczny) Psittaciformes Wagler, rząd ptaków tropikalnych;
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny (1.1)
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto powtarza czyjeś słowa lub gesty

para ˈpara n
vapor
(fizyka, fizyczny) woda w stanie gazowym;
par
dwie osoby, darzące się uczuciem

paradoks paˈradɔks n
paradoxum
rozumowanie logiczne, pozornie oczywiste, prowadzące z powodu pewnych nieścisłości logicznych do wyniku sprzecznego z założeniem lub udowadniające jednocześnie dwie sprzeczne tezy
zaskakujące twierdzenie sprzeczne z przyjętą powszechnie opinią

paradoksalny ˌparadɔˈksalnɨ adj
paradoxus
sprzeczny z tym, co jest lub wydaje się oczywiste, będący paradoksem lub mający cechy paradoksu, osobliwy, absurdalny

parasanga n
parasanga
(metrologia, metrologiczny) (jednostka miary) starożytna perska miara odległości, przejęta także przez starożytnych Greków, u Herodota odpowiadała 30 stadionom (ok. 5,5 km);

parasol paˈrasɔl n
umbella
przyrząd jak parasol (1.1) do ochrony przed słońcem

pardubicki adj
pardubicensis
związany z miastem Pardubice, dotyczący miasta Pardubice

pardwa ˈpardva n
lagopus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z jednego z gatunków rodzaju Lagopus;

pardwa białosterna n
Lagopus leucura
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus leucura, gatunek ptaka z rodziny kurowatych, występujący w Ameryce Północnej;

pardwa szkocka n
Lagopus lagopus scotica
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus lagopus scotica, podgatunek pardwy mszarnej, występujący na Wyspach Brytyjskich

parestezja n
paraesthesiae
(medycyna, medyczny) przykre wrażenie czuciowe, zwykle odbierane jako mrowienie, drętwienie lub zmiany temperatury skóry, będące objawem uszkodzeniem układu nerwowego;

park park n
hortī
(turystyka, turystyczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) duży miejski, rekreacyjny zadrzewiony teren zielony z wytyczonymi alejkami;

parlament parˈlãmɛ̃nt n
parlamentum senatus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w systemach demokratycznych najwyższy organ ustawodawczy;
gmach w którym obraduje parlament (1.1)

parobek n
operarius rusticus agaso
(historia, historyczny, historycznie) najemny pracownik rolny;

parodia paˈrɔdʲja n
cavillatio
celowa przeróbka czyjegoś utworu (książki, filmu, muzyki itp., także stylu) lub zachowania, gestów, służąca ośmieszeniu oryginału lub będąca żartem z niego;

partnerstwo n
consortium
równe traktowanie siebie nawzajem, bycie partnerami

paryski paˈrɨsʲci adj
Lutetianus
związany z Paryżem, dotyczący Paryża

parzysty paˈʒɨstɨ adj
par
(matematyka, matematyczny) podzielny przez dwa;

pas pas n
balteus cinctura zona
część ubioru służąca do trzymania spodni, koszuli itp. blisko ciała, zwykle uniemożliwiając im zsunięcie się;

pasieka paˈɕɛka n
apiārium
(pszczelarstwo, pszczelarski) teren z ustawionymi ulami;

pasierb ˈpaɕɛrp n
privignus
syn małżonka z innego małżeństwa

pasierbica ˌpaɕɛrˈbʲiʦ̑a n
privigna
córka małżonka z innego małżeństwa

pasja ˈpasʲja n
perturbatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) utwór artystyczny lub przedstawienie religijne opisujący mękę Jezusa Chrystusa
silne zainteresowania, zamiłowanie

pasożyt paˈsɔʒɨt n
parasitus
(biologia, biologiczny) organizm żerujący na innym organizmie, zazwyczaj ze szkodą dla swego żywiciela;

pasta do zębów ˈpasta dɔ‿ˈzɛ̃mbuf n
dentifricium
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) półpłynna substancja przechowywana w tubce służąca do utrzymywania czystości zębów i jamy ustnej;

pasternak n
Pastinaca
(botanika, botaniczny) Pastinaca, roślina warzywna i pastewna o jadalnym korzeniu;

pasterski adj
pastoralis
dotyczący pasterstwa, związany z pasterstwem

pasterz ˈpastɛʃ n
pastor
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przenośnie, przenośnia) duchowy lub religijny opiekun
(zootechnika, zootechniczny) osoba, opiekująca się zwierzętami podczas wypasu

pastuch n
armentārius
człowiek wypasający hodowlane zwierzęta domowe

pastwisko paˈstfʲiskɔ n
pābulātiō
(rolnictwo, rolniczy) teren porośnięty trawą, przeznaczony do wypasania zwierząt

pasza ˈpaʃa n
cibus caballatio capetum capitum cibaria pabulum
(zootechnika, zootechniczny) pożywienie przeznaczone dla zwierząt gospodarskich; karma;

paszkot ˈpaʃkɔt n
Turdus viscivorus
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus viscivorus, średniej wielkości ptak z rodziny drozdowatych;

paszport ˈpaʃpɔrt n
syngraphus
dokument tożsamości uprawniający do przekraczania granic państwowych;

patelnia paˈtɛlʲɲa n
sartago
naczynie kuchenne służące do smażenia potraw;

patriarcha paˈtrʲjarxa n
patriarcha
(biblijny) tytuł legendarnych praojców ludzkości i Izraela – Abrahama, Izaaka, Jakuba i jego 12 synów
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mężczyzna stojący na czele rodu w społecznościach rodowych
(przenośnie, przenośnia) sędziwy, czcigodny starzec
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność najwyższego duchownego dostojnika w Kościołach wschodnich
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność tytularna niektórych biskupów w Kościele katolickim
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł biskupów najważniejszych miast we wczesnym chrześcijaństwie

patriarchalny ˌpatrʲjarˈxalnɨ adj
patriarchalis
związany z patriarchatem, dotyczący patriarchatu
związany z patriarchą, dotyczący patriarchy

patriotyzm paˈtrʲjɔtɨsm̥ n
amor patriae pietas
miłość ojczyzny i własnego narodu, często połączona z gorliwością ofiar dla ojczczyzny;

patrologia n
patrologia
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teologia, teologiczny) nauka zajmująca się życiem i twórczością Ojców Kościoła oraz piśmiennictwem starochrześcijańskim;

patrzeć ˈpaṭʃɛʨ̑ v
spectare specere
kierować wzrok na coś lub na kogoś

paw paf n
Pavo
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek hodowanych w parkach ptaków z rodzaju Pavo i Afropavo, z dużym, kolorowym ogonem;
pavo Pavo cristatus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju (1.1)

pawica n
pāva
(ornitologia, ornitologiczny) samica pawia

paznokieć pazˈnɔcɛ̇ʨ̑ n
unguis
(anatomia, anatomiczny) płaska rogowa osłona ostatniego członu palca małp i człowieka;

pazur ˈpazur n
unguis
(zoologia, zoologiczny) ostro zakończony, rogowy twór naskórka na końcach palców niektórych zwierząt, zwłaszcza drapieżnych;

pałac ˈpawaʦ̑ n
palatium
(architektura, architektoniczny) okazały, pozbawiony cech obronnych budynek mieszkalny należący do władcy lub bogatego człowieka

pałeczka paˈwɛʧ̑ka n
Tulostoma
(botanika, botaniczny) rodzaj grzyba naziemnego z rodziny berłóweczkowatych
coccobacillus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) morfologiczna forma bakterii o wydłużonym kształcie;

pałeczka krwawa n
Serratia marcescens
(biologia, biologiczny) Serratia marcescens, gatunek bakterii z rodzaju Serratia;

państwo ˈpãj̃stfɔ n
civitas
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) struktura polityczna obejmująca określony obszar i grupę ludzi go zamieszkującą, rządzona przez osoby reprezentujące tę grupę; ustrój takiej struktury;

paź paɕ n
pedisequus
(historia, historyczny, historycznie) chłopiec ze szlacheckiej rodziny, który stanowi czyjąś osobistą służbę na dworze magnackim lub królewskim;

paź żeglarz paɕ ˈʒɛɡlaʃ n
Iphiclides podalirius
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z gatunku (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Iphiclides podalirius Linnaeus, gatunek motyla dziennego z rodziny paziowatych;

październik paʑˈʥ̑ɛrʲɲik n
October october
dziesiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego);

pchła pxwa n
pulex pulix
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, bezskrzydły, skaczący owad żywiący się krwią;

pe pɛ n
pē
nazwa litery p / P

pech pɛx n
adversa fortuna mala
niepomyślny zbieg okoliczności

pediatria n
paediatria
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się dziećmi, ich rozwojem, opieką nad nimi oraz chorobami dziecięcymi;

pefloksacyna ˌpɛflɔksaˈʦ̑ɨ̃na n
pefloxacinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, o szerokim zakresie działania;

peleryna ˌpɛlɛˈrɨ̃na n
lacerna
wierzchnie okrycie bez rękawów, zarzucone na ramiona, niekiedy krótsze, tylko do łokci;

pelikan pɛˈlʲikãn n
pelecanus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rzędu pełnopłetwych;

pelta n
pelta
(wojskowość, wojskowy) (starożytność) drewniana, obciągnięta skórą tarcza o nerkowatym kształcie, używana zwłaszcza przez lekkozbrojnych żołnierzy greckich i macedońskich

penis ˈpɛ̃ɲis n
penis mentula cauda coda membrum virile sopio
(anatomia, anatomiczny) narząd kopulacyjny samców, zarówno u ludzi, jak i u niektórych zwierząt;

pentan ˈpɛ̃ntãn n
pentanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwna, palna ciecz, stosowany jako składnik mieszanin rozpuszczalnikowych oraz w termometrach do mierzenia niskich temperatur;

peonia n
paeonia
(botanika, botaniczny) (zobacz) piwonia

per capita ˈpɛr ˈkapʲita
per capita
(ekonomia, ekonomiczny) na głowę (przy przeliczaniu czegoś na osoby)

per rectum adv
per rectum
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) przez odbytnicę

per se ˈpɛr ˈse
per se
(książkowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) sam z siebie, sam przez się

percepcja n
sensus perceptio
odbiór i postrzeganie zjawisk za pomocą zmysłów

perfumować v
odoro
skrapiać perfumami, aplikować perfumy

perfumy pɛrˈfũmɨ n
unguentum
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) roztwór alkoholowy odpowiednio dobranych substancji zapachowych, stosowany jako kosmetyk

pergamin n
membrana
niegarbowana, cienka, odpowiednio przygotowana skóra owcza, cielęca lub ośla, przeznaczona do pisania lub malowania

perkoz dwuczuby ˈpɛrkɔz dvuˈʧ̑ubɨ n
Podiceps cristatus
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps cristatus, gatunek ptaka z rodziny perkozów;

perkoz rdzawoszyi ˈpɛrkɔs ˌrʣ̑avɔˈʃɨji n
Podiceps grisegena
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps grisegena, gatunek ptaka z rodziny perkozów;

perski ˈpɛrsʲci adj
persicus
dotyczący Persji, pochodzący z Persji

personifikacja ˌpɛrsɔ̃ɲifʲiˈkaʦ̑ʲja n
fictio personae
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (językoznawstwo, językoznawczy) rodzaj metafory; przedstawianie rzeczy, zwierząt, zjawisk lub pojęć abstrakcyjnych jako postaci ludzkich;

perswadować ˌpɛrsfaˈdɔvaʨ̑ v
persuadere
tłumaczyć, wyjaśniać, dowodzić coś komuś; przekonywać o czymś, udowodnić coś; korzystać z perswazji

peruka pɛˈruka n
caliandrum capillamentum
cudze lub sztuczne włosy przystosowane do zakładania na głowę;

peryndopryl n
perindoprilum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek będący prolekiem, stosowany w terapii nadciśnienia tętniczego i chorób serca; należy do grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny

perła ˈpɛrwa n
margarita
(biologia, biologiczny) wytwór płaszcza niektórych mięczaków, szczególnie perłopławów;

petycja pɛˈtɨʦ̑ʲja n
libellus
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pismo zawierające zbiorową prośbę, kierowane najczęściej do organów władzy;

pewien ˈpɛvʲjɛ̃n adj
certus
całkowicie przekonany o słuszności

pewność ˈpɛvnɔɕʨ̑ n
certitudo
całkowite przekonanie o czymś

pewny ˈpɛvnɨ adj
certus
nie ulegający wątpliwości; taki, który niewątpliwie nastąpi

pełen ˈpɛwɛ̃n adj
plenus
cały, napełniony do końca

pełnia ˈpɛwʲɲa n
plenilunium
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez słońce w taki sposób, że z ziemi widać wyłącznie jego jasną część

pełny ˈpɛwnɨ adj
plenus
wypełniony w największym możliwym stopniu

piana ˈpʲjãna n
spuma
masa drobnych pęcherzyków powietrza na powierzchni płynu

pianino pʲjä̃ˈɲĩnɔ n
clavile
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny ze strunami w środku ustawionymi pionowo;

pianka ˈpʲjãnka n
pasta hibisci
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) słodki, spieniony deser, np. z produktów mlecznych i jajek

piasek ˈpʲjasɛk n
arena harena
luźna skała osadowa złożona z ziaren i okruchów skalnych o rozmiarze od 0,0625 do 2 mm, głównie kwarcu;

piaszczysty pʲjaʃˈʧ̑ɨstɨ adj
harēnōsus
usypany z piasku, pełen piasku

piec pʲjɛʦ̑ n
fornax
budowla lub konstrukcja przeznaczona do spalania

piec pʲjɛʦ̑ v
coquere
poddawać coś (zwykle żywność) działaniu wysokiej temperatury powyżej 100°C bez udziału wody

piechota pʲjɛˈxɔta n
peditatus
(wojskowość, wojskowy) rodzaj wojsk walczących pieszo i w bliskim kontakcie z nieprzyjacielem;

pieczarka pʲjɛˈʧ̑arka n
Agaricus campestris
(botanika, botaniczny) rodzaj grzybów jadalnych, Agaricus L.;

pieczeń ˈpʲjɛʧ̑ɛ̃ɲ n
assum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z upieczonego mięsa (z wyjątkiem ryb)

pieczęć ˈpʲjɛʧ̑ɛ̃ɲʨ̑ n
sigillum signaculum
znak rozpoznawczy osoby prawnej lub fizycznej, wyciskany za pomocą stempla (tłoka); nadaje moc prawną pismu lub dokumentowi, stanowi świadectwo wiarygodności

pieg pʲjɛk n
lenticula
mała plamka na skórze człowieka występująca najczęściej u osób o jasnej karnacji (blondynów i rudych);

piegowaty ˌpʲjɛɡɔˈvatɨ adj
sparsus
pokryty piegami

piekarnia pʲjɛˈkarʲɲa n
furnaria
miejsce pracy piekarza; zakład produkujący chleb oraz inne wyroby z mąki
sklep, w którym sprzedaje się wyroby piekarnicze

piekarz ˈpʲjɛkaʃ n
panifex panicoctarius panificus
człowiek, który pracuje w piekarni i wypieka chleb, bułki itp.

piekielny pʲjɛ̇ˈcɛlnɨ adj
inferus
dotyczący piekła, związany z piekłem, taki, jak w piekle

piekło ˈpʲjɛkwɔ n
infernum gehenna
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) (filozofia, filozoficzny) miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi;

pielgrzymka pʲjɛlˈɡʒɨ̃mka n
peregrīnātiō
wędrówka do świętego miejsca

pieniądz pʲɛ̇ˈɲɔnʣɛ ˈpʲjɛ̇̃ɲɔ̃nʦ̑ n
pecunia
(bankowość, bankowy) umowny środek płatniczy, obecnie w postaci monet i banknotów;

pieniądze nie śmierdzą pʲjɛ̇̃ˈɲɔ̃nʣ̑ɛ ɲɛ‿ˈɕmʲjɛrʣ̑ɔ̃w̃ proverb
pecunia non olet
pieniądze bez względu na sposób ich zarobienia są tak samo chętnie przyjmowane

pieprz pʲjɛpʃ n
piper
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) przyprawa otrzymywana z nasion rośliny (1.1)

pieprzniczka pʲjɛˈpʃʲɲiʧ̑ka n
cantharellula
(mikologia, mikologiczny) grzyb z rodzaju Cantharellula, z rodziny gąskowatych;

pieprzyca siewna pʲjɛˈpʃɨʦ̑a ˈɕɛvna n
Lepidium sativum L.
(botanika, botaniczny) roślina zielna z rodziny kapustowatych, stosowana w kuchni;

pierdolić pʲjɛr.ˈdɔ.lʲiʨ̑ v
futuere
(wulgarnie, wulgaryzm) lekceważyć

pierdzieć ˈpʲjɛrʲʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
pedo
(wulgarnie, wulgaryzm) wypuszczać gazy trawienne

pierwiastek pʲjɛrˈvʲjastɛk n
elementum
(chemia, chemiczny) substancja składająca się z atomów o tej samej liczbie protonów w jądrze (liczbie atomowej); pierwiastek chemiczny;

pierwiastek chemiczny pʲjɛrˈvʲjastɛk xɛ̃ˈmʲiʧ̑nɨ n
elementum
zbiór wszystkich atomów posiadających jednakową liczbę protonów w jądrze;

pierwiosnek pʲjɛrˈvʲjɔsnɛk n
Phylloscopus collybita
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) pierwiosnek zwyczajny

pierwiosnek lekarski n
Primula veris
(botanika, botaniczny) Primula veris L., gatunek rośliny z rodziny pierwiosnkowatych;

pierworodny ˌpʲjɛrvɔˈrɔdnɨ adj
prīmōgenitus
urodzony jako pierwszy z potomstwa

pierworództwo n
primogenitura
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół praw i przywilejów pierworodnego potomka męskiego
bycie pierworodnym synem

pierwotniak pʲjɛrˈvɔtʲɲak n
protozoon
(zoologia, zoologiczny) mikroskopijnej wielkości zwierzę jednokomórkowe

pierwsze wrażenie n
primae impressionis
opinia wyrobiona przy poznaniu kogoś lub czegoś, stanowiąca punkt odniesienia

pierwszy ˈpʲjɛrfʃɨ adj
prīmus
od liczby 1
najważniejszy

pieróg ˈpʲjɛruk n
offa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) kawałek rozwałkowanego cienko ciasta nadzianego farszem mięsnym, serowym, warzywnym lub owocowym; gotowany, czasem też smażony na głębokim tłuszczu lub opiekany po ugotowaniu;

pierś pʲjɛrʲɕ n
mamma sumen
(anatomia, anatomiczny) parzysty gruczoł mlekowy człowieka;
pectus
(anatomia, anatomiczny) przednia, górna część tułowia u człowieka lub innego zwierzęcia

pierścień ˈpʲjɛrʲɕʨ̑ɛ̇̃ɲ n
ānulus
(matematyka, matematyczny) rodzaj struktury algebraicznej;
krąg naokoło czegoś
ozdoba nakładana na palec, masywna obrączka zazwyczaj z oczkiem;

pies pʲjɛs n
canis
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris, zwierzę domowe;
samiec psa (1.1)

pies domowy n
Canis familiaris
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris Linnaeus, gatunek ssaka drapieżnego z rodziny psowatych, udomowiona forma wilka szarego;

pietruszka pʲjɛˈtruʃka n
petroselinum petroselinon
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalne warzywo o białym korzeniu i zielonej naci;

pień pʲjɛ̇̃ɲ n
truncus
zdrewniała łodyga drzewa, nadziemna część drzewa bez gałęzi

pieśń pʲjɛ̇ɕɲ̊ n
carmen
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna utworu wokalnego, instrumentalnego lub wokalno-instrumentalnego;

pigment ˈpʲiɡmɛ̃nt n
pigmentum
(biologia, biologiczny) substancja barwiąca wytwarzana przez komórki i tkanki organizmów żywych, która nadaje im kolor
(technologia, technika, techniczny) sproszkowana, kryjąca substancja barwiąca, nierozpuszczalna w wodzie i olejach, używana do sporządzania farb

pigułka pʲiˈɡuwka n
catapotium
mała porcja lekarstwa w zwartej postaci i zwykle o obłym kształcie

pigwa ˈpʲiɡva n
cydonia
(botanika, botaniczny) Cydonia, krzew lub drzewko o dużych, białych lub różowych kwiatach i aromatycznych owocach;
cotonium
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc pigwy (1.1) używany na przetwory

pijak ˈpʲijak n
ebrius pandox potor
(potocznie, potoczny) osoba będąca pod wpływem alkoholu
pandox potor
osoba nadużywająca alkoholu

pijany pʲiˈjãnɨ adj
ebrius vinolentus crapulatus deebriatus ebriacus madidus
pod wpływem alkoholu

pijany pʲiˈjãnɨ n
ebrius potor
osoba nietrzeźwa

pijawka pʲiˈjafka n
hirudo sanguisuga
(zoologia, zoologiczny) drobne zwierzę wodne z typu pierścienic;

pik pʲik n
hastae
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czarną pojedynczym listkiem; karta tego koloru

pilnik ˈpʲilʲɲik n
lima
(technologia, technika, techniczny) rodzaj narzędzia z hartowanej stali w kształcie płaskiej sztabki o chropowatej powierzchni, używany do ścierania, gładzenia lub obrabiana, najczęściej kawałków drewna;

pilnować pʲilˈnɔvaʨ̑ v
teneo
sprawować nadzór; strzec czegoś lub kogoś

pilny ˈpʲilnɨ adj
industrius
gorliwie i rzetelnie coś wykonujący
instans
wymagający pośpiechu, szybkiego działania

pilzneński adj
pilsnensis
odnoszący się do Pilzna, związany z Pilznem

piorun ˈpʲjɔrũn n
fulmen
(meteorologia, meteorologiczny) wyładowanie elektryczne między dwiema chmurami lub między chmurą a ziemią;

piosenka pʲjɔˈsɛ̃nka n
carmen
wokalny utwór muzyczny, zwykle o rozrywkowym charakterze;

piosenkarz pʲjɔˈsɛ̃ŋkaʃ n
cantor
osoba zajmująca się zawodowo śpiewaniem;

piołun ˈpʲjɔwũn n
apsinthium absinthius
(botanika, botaniczny) bylica piołun

piracki pʲiˈraʦ̑ʲci adj
piraticus
dotyczący piractwa lub piratów

piractwo pʲiˈraʦ̑tfɔ n
pīrātica
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wszelki akt dobrowolnego udziału w korzystaniu ze statku morskiego lub powietrznego, jeżeli jego sprawca wiedział o okolicznościach nadających takiemu statkowi charakter pirackiego statku morskiego lub powietrznego
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wszelki akt podżegania do popełnienia czynów określonych w definicjach (1.1) i (1.2) lub wszelki akt celowego ułatwiania popełnienia takich czynów
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wszelki bezprawny akt gwałtu, zatrzymania lub grabieży popełniony dla celów osobistych przez załogę lub pasażerów prywatnego statku lub samolotu na pełnym morzu lub w miejscu niepodlegającym jurysdykcji żadnego państwa wymierzony przeciwko innemu statkowi morskiemu lub powietrznemu albo przeciwko osobom lub mieniu na pokładzie takiego statku

piramida ˌpʲirãˈmʲida n
pyramis
(architektura, architektoniczny) budowla w kształcie ostrosłupa, grobowiec faraona;

piramidalny ˌpʲirãmʲiˈdalnɨ adj
pyramidatus
podobny do piramidy, mający kształt ostrosłupa

pirat ˈpʲirat n
pirata
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozbójnik napadający na statki morskie lub powietrzne;

pirenejski ˌpʲirɛ̃ˈnɛjsʲci adj
Pyrenaeus
związany z Pirenejami, dotyczący Pirenejów

piro- ˈpʲirɔ
pyr-
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z ogniem lub wysoką temperaturą

pisarka pʲiˈsarka n
scriptrix
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) forma żeńska od: pisarz

pisarz ˈpʲisaʃ n
scriptor
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która tworzy utwory literackie, zwłaszcza prozą;

pisać ˈpʲisaʨ̑ v
scribere
umieszczać tekst na jakimś materiale lub medium

pisklę ˈpʲisklɛ n
pullus
(przenośnie, przenośnia) pieszczotliwie o dziecku

pismo ˈpʲismɔ n
scriptura
sposób pisania
caudex
zbiór liter i innych znaków graficznych umożliwiający wyrażanie i przechowywanie myśli za pomocą tekstu;

pistolet pʲiˈstɔlɛt n
pistolium
ręczna, krótka broń palna, zasilana z magazynka lub jednostrzałowa;

pituicyt n
pituicytus
(biologia, biologiczny) komórka glejowa tylnego płata przysadki

piuska ˈpʲjuska n
pileolus
płaska, okrągła czapka, wykonana z tkaniny; pierwotnie służyła do przykrycia tonsury;

piwnica pʲivʲˈɲiʦ̑a n
basis
podziemne piętro budynku
cella
pomieszczenie przeznaczone do przechowywania wina, piwa i innych trunków

piwo ˈpʲivɔ n
cervisia cerevisia
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) niskoalkoholowy napój orzeźwiający;

pizza ˈpʲiʦ̑ːa n
placentula placenta compressa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płaski placek z ciasta drożdżowego z dodatkami, danie o włoskim rodowodzie;

pióro ˈpʲjurɔ n
penna pluma
(ornitologia, ornitologiczny) wytwór naskórka ptaków, pokrywający ich ciało, składający się z elastycznej osi i dwu chorągiewek;

piórolotek pięciopiór n
Pterophorus pentadactyla
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Pterophorus pentadactyla, motyl z rodziny piórolotkowatych;

piątek ˈpʲjɔ̃ntɛk n
dies Veneris
piąty dzień tygodnia

pić pʲiʨ̑ v
bibo bibere
spożywać płyny
pić (1.1) alkohol, również nałogowo

pięcioletni ˌpʲjɛ̇̃ɲʨ̑ɔˈlɛtʲɲi adj
quīnquennis
mający pięć lat
trwający pięć lat

pięciornik n
Potentilla
(botanika, botaniczny) Potentilla L., rodzaj roślin z rodziny różowatych;
potentilla
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

piękny ˈpʲjɛ̃ŋknɨ adj
bellus pulcher
taki, którego cechuje piękno: bardzo ładny, wzbudzający zachwyt

pięta ˈpʲjɛ̃nta n
calx
(anatomia, anatomiczny) tylna część stopy

piętnaście pʲjɛtˈnaɕʨ̑ɛ cardinalNumeral
quindecim
liczba 15

pięść pʲjɛ̃w̃ɕʨ̑ n
pugnus
zaciśnięta dłoń

piłka ˈpʲiwka n
pila globus
(sport, sportowy) gumowy lub wykonany z innych materiałów przedmiot o kształcie kulistym lub zbliżonym do kuli o różnym rozmiarze i sprężystości, zazwyczaj pusty w środku lub wypełniony powietrzem, służący do zabaw bądź gier sportowych
serra
(technologia, technika, techniczny) piła ręczna o małych rozmiarach

piłka nożna ˈpʲiwka ˈnɔʒna n
pediludium
(sport, sportowy) sport zespołowy rozgrywany na trawiastym boisku przez dwie jedenastoosobowe drużyny, które starają się wbić piłkę do bramki przeciwnika;

piłkarz ˈpʲiwkaʃ n
pedilusor
(sport, sportowy) sportowiec grający w piłkę nożną

piśmiennictwo n
scriptum
ogół pisanych utworów literackich

piśmienny adj
litterosus
potrafiący czytać i pisać

piżama pʲiˈʒãma n
paiama
strój, który zakłada się, idąc spać;

piżmo n
moschus
(zootechnika, zootechniczny) wydzielina z gruczołów okołoodbytniczych piżmowca syberyjskiego;

plac plaʦ̑ n
forum
wydzielona część miasta, otoczona ulicami i budynkami, zwykle wyłączona z ruchu pojazdów;

plagi egipskie n
aegyptiacae plagae
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według Biblii: dziesięć plag, którymi Bóg ukarał Egipt za zatrzymanie Żydów w niewoli;

plama ˈplãma n
macula
brudny lub oszpecający ślad pozostawiony na powierzchni czegoś

plama słoneczna ˈplãma swɔ̃ˈnɛʧ̑na n
macula solaris
(astronomia, astronomiczny) ciemniejszy obszar obserwowany na powierzchni Słońca;

plan plãn n
consilium
układ czegoś, szkic

planeta plãˈnɛta n
planeta
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę;

planeta karłowata plãˈnɛta ˌkarwɔˈvata n
planetula
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o rozmiarze pośrednim między planetą a planetoidą;

planetarium ˌplãnɛˈtarʲjũm n
theatrum planetarium
(astronomia, astronomiczny) (edukacja, edukacyjny) odpowiednio wyposażony obiekt przeznaczony do popularyzacji astronomii poprzez odtwarzanie na sferycznym ekranie wyglądu nieba i ruchów ciał niebieskich;

plansza ˈplãw̃ʃa n
abacus
(książkowy) karton, deska itp. z zaznaczonymi polami, po których przesuwa się pionki w niektórych grach

plantacja plãnˈtaʦ̑ʲja n
plantatio
gospodarstwo rolne specjalizujące się w uprawie rośliny na skalę przemysłową

plaster ˈplastɛr n
emplastrum
(medycyna, medyczny) kawałek materiału pokryty substancją samoprzylepną, stosowany na rany

platyna plaˈtɨ̃na n
platinum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pt i liczbie atomowej 78;

plaża ˈplaʒa n
ora litus
brzeg akwenu, pokryty piaskiem lub żwirem, nadający się do opalania i rekreacji;

pleban ˈplɛbãn n
parochus plebanus
(dawniej, dawny) proboszcz;

plebiscyt plɛˈbʲisʦ̑ɨt n
plebiscitum
(publikatory) powszechne głosowanie określonej publiczności w celu wybrania najlepszej ich zdaniem osoby lub rzeczy

plecak ˈplɛʦ̑ak n
sacciperium dorsuale
rodzaj worka lub torby przystosowanej za pomocą dwóch pasków do noszenia na plecach;

plecy ˈplɛʦ̑ɨ n
dorsum
(anatomia, anatomiczny) tylna część tułowia, od barków do pasa;

plemię ˈplɛ̃mʲjɔna ˈplɛ̃mʲjɛ n
tribus
forma przedpaństwowej organizacji społeczeństw, grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar;

pleonazm plɛˈɔ̃nasm̥ n
pleonasmos
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących;

pleśń n
aurūgō
gęsty nalot utworzony przez niektóre grzyby na produktach spożywczych i innych substancjach organicznych

pliopitek n
pliopithecus
(paleontologia, paleontologiczny) kopalna małpa człekokształtna z okresu miocenu, bezpośredni przodek gibbonów

plotka ˈplɔtka n
rūmusculī
pogłoska, często nieprawdziwa i szkodliwa dla czyjejś reputacji; wiadomość powtarzana z ust do ust, która traci swoje pierwsze, prawdziwe znaczenie

plurale tantum n
plurale tantum
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) rzeczownik występujący w danym znaczeniu wyłącznie w liczbie mnogiej;

pluskwa ˈpluskfa n
cimex
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, żywiący się krwią, żyjący w pomieszczeniach owad z gatunku pluskwa domowa, Cimex lectularius;

pluskwiak ˈpluskfʲjak n
cīmex
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) uskrzydlony owad będący pasożytem roślin i zwierząt, występujący na całym świecie w wielu, zróżnicowanych morfologicznie gatunkach;

pluton ˈplutɔ̃n n
plutonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pu i liczbie atomowej 94;

pląsawica ˌplɔ̃w̃saˈvʲiʦ̑a n
chorea
(medycyna, medyczny) mimowolne, nieprawidłowe ruchy obwodowych części ciała;

pniarek obrzeżony n
Fomitopsis pinicola
(mikologia, mikologiczny) Fomitopsis pinicola, gatunek grzyba z rodziny pniarkowatych;

po pɔ preposition
in
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem jest materią, wzdłuż której odbył się ruch
post
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem odbyła się wcześniej, niż część przed przyimkiem, lub znajduje się dalej w kolejności

po kolei ˌpɔ‿kɔˈlɛji adv
subsequenter
jedna rzecz po drugiej, w prawidłowej kolejności

pobożne życzenie pɔˈbɔʒnɛ ʒɨˈʧ̑ɛ̃ɲɛ idiom
pium desiderium
marzenie, pragnienie, życzenie, którego nie da się zrealizować, urzeczywistnić

pobożnie pɔˈbɔʒʲɲɛ adv
sanctimonaliter
w sposób pobożny

pobożny pɔˈbɔʒnɨ adj
pius
taki, który żyje zgodnie z zasadami religii

pocałunek ˌpɔʦ̑aˈwũnɛk n
basium osculum
serdeczne dotknięcie ustami innej osoby

pocałunek Judasza n
milliarium
(przenośnie, przenośnia) pozornie przyjazny gest, który przypieczętowuje zdradę;

pochlebca n
adūlātor
człowiek pochlebiający komu

pochlebstwo n
blanditia
nadmierna lub nieszczera pochwała z celem przypodobania się

pochmurny pɔˈxmurnɨ adj
nūbilus
pokryty chmurami, mroczny wskutek pokrycia chmurami

pochodnia pɔˈxɔdʲɲa n
fax taeda
smolne łuczywo lub skręcone pakuły, szmaty nasycone smołą osadzone na kawałku drewna, używane dawniej do oświetlania, obecnie raczej dla efektów świetlnych;

pochodzenie ˌpɔxɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
origo
wywodzenie się z czegoś

pochodzić pɔˈxɔʥ̑iʨ̑ v
provenire
mieć coś za miejsce swojego pochodzenia, za źródło, przyczynę, wywodzić się skądś

pochwa ˈpɔxfa n
vagina
(anatomia, anatomiczny) żeński narząd rozrodczy ssaków;
futerał na broń białą;

pochwalić v
laudare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uwielbić, uczcić
wyrazić o kimś lub o czymś pozytywną opinię

pochwała pɔxˈfawa n
laus
pochwalenie kogoś lub czegoś

pochyłość pɔˈxɨwɔɕʨ̑ n
declivitas
powierzchnia ukośna względem poziomu

pociecha pɔˈʨ̑ɛxa n
solacium alloquium consolatio solamen
to, co pociesza; pokrzepiające słowa, wsparcie

pocieszenie n
cōnsōlātiō
(rzeczownik odczasownikowy) od: pocieszyć

pocieszyciel n
consolator
ten, który daje pocieszenie

pocisk ˈpɔʨ̑isk n
sagitta telum
przedmiot miotany z broni miotającej lub wyrzutni mający razić cel lub wykonać inne zadanie, np. zadymić, oświetlić pole walki;

pociąg ˈpɔʨ̑ɔ̃ŋk n
hamaxostichus tramen
(kolejnictwo) (technologia, technika, techniczny) lokomotywa z wagonami;

pocić się ˈpɔʨ̑iʨ̑‿ɕɛ v
desudo sudo
(fizjologia, fizjologiczny) wydzielać pot wskutek działania temperatury, choroby, wysiłku
(przenośnie, przenośnia) trudzić się, wysilać się

poczta ˈpɔʧ̑ta n
diribitorium
budynek lub pomieszczenie, w którym znajduje się siedziba poczty (1.1)

poczta elektroniczna n
cursus electronicus
(informatyka, informatyczny) przesyłanie wiadomości drogą internetu

poczwarka pɔʧ̑ˈfarka n
pupa
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) przejściowa forma owadów w rozwoju larwalnym;

początek pɔˈʧ̑ɔ̃ntɛk n
initium exordium
to, od czego się coś zaczyna

początkowy ˌpɔʧ̑ɔ̃ntˈkɔvɨ adj
initiālis
stanowiący początek czegoś, występujący lub odbywający się na początku czegoś

początkujący n
tīrō
osoba początkująca (1.1)

poczęcie pɔˈʧ̑ɛ̃ɲʨ̑ɛ n
conceptio
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) zajście kobiety w ciążę

pod pɔt preposition
sub
…wskazujący położenie kogoś lub czegoś poniżej omawianego wyrażenia
…wskazujący ruch kogoś lub czegoś w kierunku dołu omawianego wyrażenia
ante
…wskazujący położenie kogoś lub czegoś przed lub w okolicy omawianego wyrażenia
…wskazujący ruch kogoś lub czegoś w kierunku do lub w jego okolicę omawianego wyrażenia

podatek pɔˈdatɛk n
vectigal
powszechna obowiązkowa danina uiszczana zwykle na rzecz państwa, ale również na rzecz Kościoła, władcy

podchodzić pɔtˈxɔʥ̑iʨ̑ v
accedo
zbliżać się do czegoś, zmniejszać dystans pomiędzy sobą a jakimś obiektem

podczas ˈpɔṭʧ̑as preposition
dum
…służący do wyrażenia zdarzenia, równolegle z którym dzieje się (lub odbyła się) czynność, a które trwało przez cały czas wykonywania czynności

poddany n
civis
osoba urodzona lub osiadła na terenie należącym do władcy

podeszwa pɔˈdɛʃfa n
planta
(potocznie, potoczny) spodnia część stopy
solea
dolna część buta chroniąca stopę przed różnymi urazami

podgatunek n
subspecies
(systematyka) (biologia, biologiczny) (subspecies), jednostka taksonomiczna;

podkowa pɔtˈkɔva n
vestigium
metalowe wzmocnienie kopyt końskich;

podkradać pɔtˈkradaʨ̑ v
surpō
kraść komuś część czegoś, kraść coś stale w niewielkich ilościach, po trochu

podniebienie ˌpɔdʲɲɛˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
palatum
(anatomia, anatomiczny) górna część jamy gębowej kręgowców;

podobny pɔˈdɔbnɨ adj
tamquam
wyglądający prawie tak samo, mający zbliżony wygląd

podpis ˈpɔtpʲis n
subscriptiō
własnoręcznie napisane imię i nazwisko (lub symbol)

podpuszczka pɔtˈpuʃʧ̑ka n
coagulum
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (spożywczy) enzym trawienny wchodzący w skład soku żołądkowego, powodujący ścinanie się białka mleka, używany w mleczarstwie do produkcji serów;

podrząd n
subordo
(biologia, biologiczny) (systematyka) kategoria systematyczna niższa od rzędu

podróż ˈpɔdruʃ n
iter
długotrwałe przemieszczanie się z jednego miejsca do drugiego

podróżnik pɔdˈruʒʲɲik n
peregrinus viatrix
ktoś, kto podróżuje, jest w podróży (szczególnie często)

podróżować ˌpɔdruˈʒɔvaʨ̑ v
currere
przebywać drogę w celu odwiedzenia odległego miejsca

podręcznik pɔdˈrɛ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
līber definitivus
książka służąca do nauki, podająca wiedzę z jakiejś dziedziny;

podstawa pɔtˈstava n
solum principium
to, na czym coś stoi

podstawowy ˌpɔtstaˈvɔvɨ adj
fundamentalis
główny, elementarny

poduszeczka ˌpɔduˈʃɛʧ̑ka n
euplantula
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) euplantula, wypukła struktura na brzusznej powierzchni podczłonów stopy niektórych owadów;

poduszka pɔˈduʃka n
cervical pulvinus culcita
worek wypełniony miękkim materiałem używany jako część pościeli lub w celach dekoracyjnych;

podwiązka pɔdˈvʲjɔ̃w̃ska n
genuālia
opaska lub taśma elastyczna podtrzymująca pończochę, skarpetkę;

podwodny pɔdˈvɔdnɨ adj
summersus
będący pod powierzchnią wody; odbywający się pod wodą, w całkowitym zanurzeniu

podwójny pɔˈdvujnɨ adj
bibicus
składający się z dwóch jednakowych lub podobnych części

podwładny pɔdˈvwadnɨ adj
servus
podlegający komuś, pozostający pod czyjąś władzą

podwładny pɔdˈvwadnɨ n
satelles
osoba podległa komuś, czyjś pracownik

podział ˈpɔʥ̑aw n
dīvīsiō
podzielenie czegoś na dwie lub więcej części

podzielny adj
divisibilis
(matematyka, matematyczny) taki, który daje się podzielić bez reszty przez konkretną liczbę

podziemny pɔdʲˈʑɛ̃mnɨ adj
subterrāneus
znajdujący się pod powierzchnią ziemi

podziw ˈpɔʥ̑if n
admirabilitas
zdumienie połączone z uznaniem, zachwytem

podziękowanie ˌpɔʥ̑ɛ̃ŋkɔˈvãɲɛ n
eucharistia
(rzeczownik odczasownikowy) od: podziękować

podłoga pɔdˈwɔɡa n
pavimentum
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pozioma powierzchnia w budynku, po której chodzą ludzie, wykonana z drewna, kamienia itp.; podłoże

podżegać v
incitō
wzniecać negatywne uczucie lub czyny wobec kogo lub czego

poeta pɔˈɛta n
poeta
literat piszący wiersze, tworzący poezję

poetka pɔˈɛtka n
poētria
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) kobieta, która pisze wiersze

poezja pɔˈɛzʲja n
poesis
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) działalność literacka obejmująca wiersze, twórczość poetycką

poganin pɔˈɡãɲĩn n
ethnicus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba wyznająca religię inną niż jedna z monoteistycznych, abrahamowych (jak chrześcijaństwo, islam, judaizm)

pogarda pɔˈɡarda n
despectio
uczucie niechęci, poczucie wyższości wobec kogoś lub czegoś

pogaństwo pɔˈɡãj̃stfɔ n
paganismus
często (pejoratywnie, pejoratywny) określenie zazwyczaj używane przez wyznawców religii monoteistycznych (judaizmu, chrześcijaństwa i islamu) na określenie wyznawania religii niechrześcijańskich, głównie politeistycznych lub animalistycznych

pogląd ˈpɔɡlɔ̃nt n
species
sąd, opinia na określony temat

pogoda pɔˈɡɔda n
caelum status caeli
chwilowy stan atmosfery

pogodny pɔˈɡɔdnɨ adj
serēnus
(książkowy) pełen spokoju, wesoły, odznaczający się pogodą ducha

pogranicze ˌpɔɡrãˈɲiʧ̑ɛ n
confinium
obszar przy granicy dzielącej przestrzenie

pogrzeb ˈpɔɡʒɛp n
funus
uroczyste pogrzebanie zmarłego w ziemi

pojazd ˈpɔjast n
vehiculus
(potocznie, potoczny) samochód
vehiculus vehiculum
maszyna mogąca przemieszczać się sama lub z pomocą zwierząt pociągowych;

pojedynczy ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇ʧ̑ɨ adj
singulus simplex
taki, który jest tylko jeden; osobny

pojemnik pɔˈjɛ̃mʲɲik n
capsa
zbiornik (naczynie, skrzynia, kosz itp.), w którym przechowywane są materiały, towary, przedmioty, substancje

pojutrze pɔˈjuṭʃɛ adv
perendie
za dwa dni, dwa dni po dniu dzisiejszym

pojutrzejszy adj
perendinus
odnoszący się do pojutrza

pokaźny pɔˈkaʑnɨ adj
fecundus
dość duży, spory, znaczny

pokojowy ˌpɔkɔˈjɔvɨ adj
pācātus
dotyczący porozumienia lub zgody
o spokojnym usposobieniu

pokora pɔˈkɔra n
humilitas
świadomość własnych ograniczeń i słabości skłaniająca do niesprzeciwiania się życiowym koniecznościom

pokorny adj
humilis
nie wywyższający się, skromny

pokrzewka pɔˈkʃɛfka n
Sylvia
(ornitologia, ornitologiczny) mały, częściowo wędrowny ptak z podrodziny gajówek, rodziny pokrzewkowatych, rzędu wróblowych, objęty ścisłą ochroną gatunkową;

pokrzywa pɔˈkʃɨva n
Urtica
(botanika, botaniczny) Urtica L., rodzaj roślin z rodziny pokrzywowatych;
urtica
(botanika, botaniczny) jednoroczna roślina zielna lub bylina z rodzaju (1.1), o ząbkowatych liściach pokrytych parzącymi włoskami

pokój ˈpɔkuj n
cella
(budownictwo) część mieszkania, izba
pax
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) stan panujący między dwoma narodami, bez działań wojennych, bez wypowiedzenia wojny
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pakt kończący wojnę
(przestarzałe, przestarzały) spokój

pokój i dobro interjection
pax et bonum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pozdrowienie ojców Franciszkanów

pokład ˈpɔkwat n
stega
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) każde poziome pokrycie kadłuba statku;

pokłon ˈpɔkwɔ̃n n
reverentia
niskie pochylenie głowy lub całego tułowia na znak oddania czci

polana pɔˈlãna n
lucus
pozbawione drzew miejsce w lesie;

pole ˈpɔlɛ n
campus
(fizyka, fizyczny) obszar działania sił;
(geometria) miara płaskiej powierzchni ograniczonej;
miejsce do wypełnienia w formularzu, krzyżówce, na planszy, w formularzu elektronicznym
campus ager
część ziemi przeznaczona pod uprawę;

polecenie ˌpɔlɛˈʦ̑ɛ̃ɲɛ n
nutus
nakazanie komuś zrobienia czegoś, także wypowiedź o takiej intencji

polegać pɔˈlɛɡaʨ̑ v
confido consisto dependeo
na kimś ufać komuś, być pewnym jego zachowania

policja pɔˈlʲiʦ̑ʲja n
vigil
instytucja państwowa mająca za zadanie ochronę obywateli przed przestępcami, wykrywanie przestępstw itp.;

policjant pɔˈlʲiʦ̑ʲjãnt n
denuntiator
funkcjonariusz policji

policjantka ˌpɔlʲiˈʦ̑ʲjãntka n
denuntiatrix
kobieta, która pracuje w policji

policzek pɔˈlʲiʧ̑ɛk n
bucca gena
(anatomia, anatomiczny) każde z dwóch miejsc na twarzy pod okiem, obok nosa

poligamia ˌpɔlʲiˈɡãmʲja n
polygamia
(socjologia, socjologiczny) związek małżeński z wieloma osobami

polityczny ˌpɔlʲiˈtɨʧ̑nɨ adj
politicus
dotyczący polityki, związany z polityką, nastawiony na osiągnięcie korzyści w polityce

polityk pɔˈlʲitɨk n
politicus
osoba zajmująca się polityką

polityka pɔˈlʲitɨka n
politica
całokształt działań jakiejś grupy, partii politycznej lub organizacji związanych z dążeniem do zdobycia i utrzymania władzy;

polon ˈpɔlɔ̃n n
polonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny promieniotwórczy o symbolu Po i liczbie atomowej 84;

polowanie ˌpɔlɔˈvãɲɛ n
vēnātiō
(łowiectwo, łowiecki) zespół czynności podejmowanych celem wytropienia i zabicia dzikiej zwierzyny

polować pɔˈlɔvaʨ̑ v
vēnor
brać udział w polowaniu, tropić aby zabić

polski ˈpɔlsʲci adj
polonicus
odnoszący się do Polski lub Polaków

polski ˈpɔlsʲci n
polonice
(językoznawstwo, językoznawczy) zachodniosłowiański język używany przez Polaków;

pomagać pɔ̃ˈmaɡaʨ̑ v
adiuvare
ułatwiać komuś jakąś czynność, poprzez branie udziału w niej

pomarańcza ˌpɔ̃maˈrãj̃n͇ʧ̑a n
arangia
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc cytrusowy o pomarańczowej skórce;

pomarańczowy ˌpɔ̃marãj̃n͇ˈʧ̑ɔvɨ adj
arantius
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (spożywczy) dotyczący owoców pomarańczy, zawierający owoce pomarańczy, zrobiony z owoców pomarańczy; (także, też) przypominający je w smaku, zapachu lub wyglądzie
mający kolor drugiego pasma tęczy, taki jak kolor owocu pomarańczy itp.; żółty z czerwonym zabarwieniem;

pomidor pɔ̃ˈmʲidɔr n
solana lycopersica
(botanika, botaniczny) Lycopersicon, rodzaj roślin z rodziny psiankowatych;
Lycopersicum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) owoc pomidora (1.2)

pomidor zwyczajny n
Solanum lycopersicum
(botanika, botaniczny) (systematyka) Solanum lycopersicum L., gatunek rośliny z rodziny psiankowatych, uprawiany dla owoców;

pomieszczenie ˌpɔ̃mʲjɛʃˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
diaeta
(budownictwo) część budynku o określonym przeznaczeniu

pomnik ˈpɔ̃mʲɲik n
memoraculum
rzeźba, posąg utworzony w celu upamiętnienia jakiegoś wydarzenia lub osoby;

pomoc ˈpɔ̃mɔʦ̑ n
auxilium adiumentum
ułatwienie komuś życia lub wykonania określonej czynności

pompa ˈpɔ̃mpa n
pompa
(ironicznie) bardzo wystawne przyjęcie, uroczystość
(książkowy) (ironicznie) przesadny przepych
antlia
(mechanika) maszyna do wymuszania przepływu cieczy lub gazu;

pompejański adj
Pompeianus
związany z Pompejami, dotyczący Pompejów, pochodzący z Pompejów

pomrów błękitny n
Bielzia coerulans
(zoologia, zoologiczny) Bielzia coerulans, ślimak z rodziny pomrowiowatych, osiągający długość 100–140 mm;

pomyłka pɔ̃ˈmɨwka n
error
błąd w rozumowaniu lub w postępowaniu

ponad ˈpɔ̃nat preposition
supra
…tworzący konstrukcję opisującą położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia

ponadto pɔ̃ˈnatːɔ particle
amplius
nawiązuje do poprzedniego kontekstu wypowiedzi i wprowadza nową informację na omawiany już temat

poniedziałek ˌpɔ̃ɲɛ̇ˈʥ̑awɛk n
dies lunae dies Lunæ lunæ dies secunda feria
pierwszy dzień tygodnia;

ponieważ pɔ̃ˈɲɛvaʃ conjunction
quoniam quia quod cum propter
…wyrażający przyczynę czegoś z takiego powodu, że…

ponton ˈpɔ̃ntɔ̃n n
ponto
nadmuchiwana łódź o płaskim dnie;

pontyfik n
pontifex
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłan w starożytnym Rzymie, który należał do kolegium czuwającego nad formalną stroną kultu religijnego;

pontyfikat ˌpɔ̃ntɨˈfʲikat n
pontificatus
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) urząd sprawowany przez pontyfika w starożytnym Rzymie
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) okres sprawowania władzy przez papieża lub biskupa;

pontyfikał ˌpɔ̃ntɨˈfʲikaw n
pontificale
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna używana przez katolickich biskupów;

ponury pɔ̃ˈnurɨ adj
ater atrox furvus niger nigrans
pełen smutku, przygnębienia

popiersie pɔˈpʲjɛrʲɕɛ n
herma
(sztuka) rzeźbiarskie lub malarskie przedstawienie postaci od tułowia w górę;

popiół ˈpɔpʲjuw n
cinis
szary proch pozostający po spaleniu czegoś

popołudnie ˌpɔpɔˈwudʲɲɛ n
postmeridianum tempus postmeridianus dies
okres pomiędzy południem a wieczorem

poprzedzać pɔˈpʃɛʣ̑aʨ̑ v
praeveniō
być, poruszać się przed kimś, czymś

poprzez ˈpɔpʃɛs preposition
apud aput
…dołączający obszar, przez który z trudem ktoś/coś przemieszcza się

popularność ˌpɔpuˈlarnɔɕʨ̑ n
popularitas
bycie powszechnie znanym i lubianym, ogólne uznanie i rozgłos

popęd n
instinctus
(psychologia, psychologiczny) wewnętrzny mechanizm motywacyjny, uwarunkowany biologicznie, służący zaspokajaniu podstawowych potrzeb i przetrwaniu organizmu

por pɔr n
porus
(anatomia, anatomiczny) mikroskopijne ujście gruczołu w skórze
porrum
(botanika, botaniczny) Allium porrum L., dwuletnia roślina uprawna z rodziny czosnkowatych;

pora roku ˈpɔra ˈrɔku n
hora
okres, w którym na skutek ruchu Ziemi i zmian jej oświetlenia występują zbliżone warunki klimatyczne, wpływające na wegetację roślin i zwierząt;

porażka pɔˈraʃka n
clades
przegrana bitwa

porcelana ˌpɔrʦ̑ɛˈlãna n
porcellanus
masa ceramiczna służąca do wyrobu delikatnych naczyń stołowych lub ozdób;

pornografia ˌpɔrnɔˈɡrafʲja n
pornographia
wizerunek osób lub przedmiotów, wywołujący podniecenie seksualne;

poronienie ˌpɔrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
abortus
(medycyna, medyczny) przedwczesne zakończenie ciąży wskutek wydalenia obumarłego zarodka lub płodu;

porost ˈpɔrɔst n
lichen
(przestarzałe, przestarzały) (biologia, biologiczny) symbiotyczny organizm składający się z grzyba i zielenicy lub cyjanobakterii;

port pɔrt n
portus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyznaczone miejsce, wyposażone w odpowiednią infrastrukturę, umożliwiające załadunek i wyładunek statków wodnych;
(informatyka, informatyczny) miejsce w urządzeniu do podłączenia innych urządzeń;
(potocznie, potoczny) miasto z portem (1.1)

portal ˈpɔrtal n
aditus
(architektura, architektoniczny) ozdobne obramowanie otworu drzwiowego;
(informatyka, informatyczny) rozbudowany internetowy serwis informacyjny – ogólny lub poświęcony wąskiej tematyce;

portowy pɔrˈtɔvɨ adj
portuensis
związany z portem, dotyczący portu

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci adj
lusitanus
odnoszący się do państwa Portugalia, wywodzący się z Portugalii, związany z Portugalią

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci n
lingua Lusitana
język urzędowy Portugalii;

portyk n
porticus
(architektura, architektoniczny) przednia część budowli przed wejściem głównym, z rzędem kolumn;

poruszać pɔˈruʃaʨ̑ v
movere
wprawiać coś w ruch

poryw n
flabrum
nagły, mocny ruch czy uderzenie siły natury

porywacz pɔˈrɨvaʧ̑ n
plagiāria
człowiek, który dokonał porwania, uprowadził (porwał) kogoś

porzeczka pɔˈʒɛʧ̑ka n
ribes
(botanika, botaniczny) Ribes, rodzaj roślin z rodziny agrestowatych;

porządek pɔˈʒɔ̃ndɛk n
ōrdō
(matematyka, matematyczny) uogólnienie pojęć „mniejszy-większy” na zbiory niekoniecznie złożone z liczb;
ordo
stan, w którym jest czysto, coś jest ułożone według jakiegoś planu
kolejność czegoś

poród ˈpɔrut n
partus
(fizjologia, fizjologiczny) (ginekologia, ginekologiczny) zakończenie ciąży, wydanie dojrzałego płodu z organizmu matki;

porównanie ˌpɔruvˈnãɲɛ n
comparatio
(rzeczownik odczasownikowy) od: porównać
comparātiō
konstrukcja semantyczna i figura retoryczna, w której cechy jednego przedmiotu zestawione są z cechami innego;

porównywać ˌpɔruvˈnɨvaʨ̑ v
comparare
zestawiać ze sobą rzeczy lub osoby w celu znalezienia ich cech wspólnych lub różnic

posca n
posca
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (historia, historyczny, historycznie) rodzaj lemoniady z octu winnego, wody i miodu przyprawionego kolendrą; pospolity, codzienny napój w starożytnym Rzymie

posiadacz pɔˈɕadaʧ̑ n
dominus
ktoś, kto coś ma, posiada

posiadać pɔˈɕadaʨ̑ v
habeo possideo
(książkowy) o człowieku: być właścicielem czegoś o dużej wartości

posiłek pɔˈɕiwɛk n
cena
czynność jedzenia czegoś

posocznica n
sepsa
(medycyna, medyczny) ciężka choroba bakteryjna z obecnością bakterii i ich toksyn we krwi,

posoczniczy adj
septicus
(medycyna, medyczny) związany z posocznicą, dotyczący posocznicy

pospolity ˌpɔspɔˈlʲitɨ adj
vulgaris
cechujący się odrobiną wulgarności, ordynarności
jeden z wielu, zwyczajny
wszędzie lub powszechnie spotykany, często się zdarzający, powszechnie znany

posrebrzać pɔˈsrɛbʒaʨ̑ v
inargentare
pokrywać coś warstwą srebra

post pɔst n
ieiunium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dobrowolna rezygnacja ze spożywania niektórych lub wszystkich pokarmów i z rozrywek;
czas obowiązywania postu (1.1)

postać ˈpɔstaʨ̑ n
figura forma
zewnętrzna forma, kształt czegoś

postać literacka ˈpɔstaʨ̑ ˌlʲitɛˈraʦ̑ka n
homo fictus
(literacko) fikcyjna osoba świata przedstawionego w dowolnym dziele literackim;

postęp ˈpɔstɛ̃mp n
progressio
rozwój, osiągnięcie kolejnego etapu

posyłać v
inveho
polecać komuś udanie się gdzieś dla załatwienia czegoś
przekazywać za pośrednictwem

posłaniec pɔˈswãɲɛʦ̑ n
nuntius
(książkowy) albo (podniośle) osoba posłana przez kogoś w celu przekazania wiadomości albo wykonania jakiejś misji

posługiwać ˌpɔswuˈɟivaʨ̑ v
utor
wykonywać za kogoś pracę

posłuszny pɔˈswuʃnɨ adj
morigerus
spełniający bez protestu polecenia

pot pɔt n
sudor
(fizjologia, fizjologiczny) wydzielina gruczołów potowych;

potas ˈpɔtas n
kalium potassium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu K i liczbie atomowej 19;

potaż ˈpɔtaʃ n
potassa
(chemia, chemiczny) węglan potasu, (K2CO3);

potem ˈpɔtɛ̃m adv
deinde post
później, w chwili następnej

potencja n
potentia
(filozofia, filozoficzny) to, co jest potencjalnie możliwe
zdolność do uczynienia czegoś

potokowy adj
rivalis
dotyczący potoku, związany z potokiem

potomek pɔˈtɔ̃mɛk n
subolēs
(książkowy) dziecko (w stosunku do rodziców), także dalszy następca (wnuk, prawnuk)

potomstwo pɔˈtɔ̃mstfɔ n
progenies
(książkowy) dzieci w stosunku do rodziców

potop ˈpɔtɔp n
eluvies eluvio
powódź powstała na rozległych terenach

potrawa pɔˈtrava n
ferculum
posiłek stworzony z jadalnych składników

potrzeba pɔˈṭʃɛba n
necessitas necessitudo
uczucie konieczności wykonania lub zrobienia czegoś

potrzebny pɔˈṭʃɛbnɨ adj
necesse
taki, bez którego trudno jest się obyć, niezbędny lub przydatny

potrzebować ˌpɔṭʃɛˈbɔvaʨ̑ v
desiderō
mieć potrzebę/pragnienie posiadania/zrobienia czegoś; pragnąć kogoś w jakimś celu

potwierdzenie ˌpɔtfʲjɛrˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
affirmatio
pismo, wypowiedź lub podpis, które coś potwierdzają

potwierdzić pɔˈtfʲjɛrʲʥ̑iʨ̑ v
affirmare
stwierdzić prawdziwość (autentyczność, istnienie) czegoś, dać potwierdzenie

potwór ˈpɔtfur n
bestia
straszny stwór

potwór z Loch Ness ˈpɔtfur ˈz‿lɔx ˈnɛs n
Nessitera rhombopteryx
domniemane, legendarne zwierzę ze szkockiego jeziora;

potęga pɔˈtɛ̃ŋɡa n
potentia
(matematyka, matematyczny) wynik potęgowania;
coś potężnego
przeważająca siła i skuteczność

potępiać pɔˈtɛ̃mpʲjäʨ̑ v
condemno
nie pochwalać, ganić kogoś, uznawać kogoś winnym

potępienie n
damnatio
wyrok potępiający, wyrażenie silnej dezaprobaty, ostra krytyka
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: utrata zbawienia

powabnica piaskowa n
Hedychrum nobile
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Hedychrum nobile, gatunek owadów z rodzaju Hedychrum

powaga pɔˈvaɡa n
gravitās
zrównoważony, opanowany sposób bycia, nieuleganie emocjom

poważnie pɔˈvaʒʲɲɛ adv
serio
w sposób poważny

poważny pɔˈvaʒnɨ adj
gravis
budzący obawy, groźny dla życia; (także, też) skomplikowany, obarczony dużym ryzykiem
mający uznanie u innych osób
o człowieku, sytuacji, opinii itp.: charakteryzujący się powagą
odpowiedzialny, godny zaufania

powiat ˈpɔvʲjat n
ager regio terra
(administracja) jednostka podziału administracyjnego w Polsce, wchodząca w skład województwa;

powiedzenie ˌpɔvʲjɛˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
dictum
przysłowie, maksyma, popularne zdanie

powiedzieć pɔˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
aio dico for inquam loquor proloquor
wyrazić coś słowami, oznajmić

powieka pɔˈvʲjɛka n
palpebra
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kawałek skóry zakrywający oko;

powielacz pɔˈvʲjɛlaʧ̑ n
copiatrum
(poligrafia) dawne proste urządzenie drukarskie do wykonywania wielokrotnych kopii;

powierzchnia pɔˈvʲjɛʃxʲɲa pɔˈvʲjɛʃxʲɲɛ n
superficies
zewnętrzna strona

powierzchniowy adj
brevis
pojawiający się/występujący na powierzchni

powieszenie ˌpɔvʲjɛˈʃɛ̃ɲɛ n
suspensio
jeden ze sposobów wykonywania kary śmierci;

powietrze pɔˈvʲjɛṭʃɛ n
aer
mieszanina gazów, z której składa się atmosfera Ziemi;

powieść ˈpɔvʲjɛ̇ɕʨ̑ n
fabula
(literacko) długi utwór narracyjny opisujący rozbudowany ciąg zdarzeń; zwykle udostępniany w formie książki;

powinien pɔˈvʲĩɲɛ̃n modal
essem debeo
wyrażający coś, co warto, żeby podmiot zrobił

powodować ˌpɔvɔˈdɔvaʨ̑ v
inducere inferre
być powodem czegoś, przyczyną

powodzenia ˌpɔvɔˈʣ̑ɛ̃ɲa interjection
feliciter
wyraża życzenie udanej pracy, szczęścia

powoli pɔˈvɔlʲi adv
lente
wolno, z małą prędkością

powolność n
lentitudo
cecha bycia powolnym; właściwość rozwijania się nieśpiesznie

powrót ˈpɔvrut n
fructus
ponowne osiągnięcie tego samego stanu, sytuacji
ponowne przybycie do tego samego miejsca
wznowienie wykonywania czegoś po przerwie

powróz n
funis
gruby, mocny sznur z plecionego włókna

powrózek n
funiculus
cienki powróz

powstawać pɔˈfstavaʨ̑ v
enascor existo surgo
zaczynać istnieć, być utworzonym, rozpoczętym

powstrzymywać ˌpɔfsṭʃɨ̃ˈmɨvaʨ̑ v
prohibeo
pohamowywać kogoś lub coś zapobiegając czemuś

powszechnie pɔˈfʃɛxʲɲɛ adv
plērumque
w sposób powszechny

powszedni pɔˈfʃɛdʲɲi adj
cotidianus
codzienny, pospolity, zwykły

powtarzanie jest matką wiedzy ˌpɔftaˈʒãɲɛ ˈjɛst ˈmatkɔ̃w̃ ˈvʲjɛʣ̑ɨ proverb
repetitio est mater studiorum
dzięki powtarzaniu utrwala się wiedzę

powtarzać pɔˈftaʒaʨ̑ v
iterare repetere
mówić lub robić coś kolejny raz; wykonywać czynność, którą już ktoś zrobił

powyżej pɔˈvɨʒɛj preposition
super
znajdujący się wyżej czegoś, umieszczony nad czymś

powód ˈpɔvut n
causa
coś, co uzasadnia podjęcie jakiegoś działania lub zmianę stanu emocjonalnego
actor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ten, kto wnosi sprawę cywilną, kto oczekuje skutków prawnych;

powódź ˈpɔvuʨ̑ n
inundatio diluvium
(meteorologia, meteorologiczny) (hydrologia, hydrologiczny) zalanie wodą pewnego obszaru;

powściągliwy adj
verēcundus
potrafiący zachować opanowanie, mający umiar

poza ˈpɔza preposition
extra
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś pomieszczeniu, na zewnątrz

pozajelitowy adj
abentericus
(medycyna, medyczny) taki, który pomija jelita, zachodzi poza nimi

pozaziemski adj
extra terram
pochodzący spoza Ziemi

pozbawiać pɔˈzbavʲjäʨ̑ v
viduo
zabrać, odbierać coś

pozdrawiać pɔˈzdravʲjäʨ̑ v
salutare
witać

pozdrowienie ˌpɔzdrɔˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
salūtātiō
słowa, gesty wymawiane na powitanie lub pożegnanie

poziom ˈpɔʑɔ̃m n
planum
położenie, układ czegoś względem jakiejś płaszczyzny

poziomka pɔˈʑɔ̃mka n
fragum
(botanika, botaniczny) Fragaria, roślina o jadalnych, czerwonych owocach podobnych do truskawek, tylko mniejszych, rosnąca dziko, przeważnie w lasach, także uprawiana w ogrodach;
fraga
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc poziomki (1.1)

poznać ˈpɔznaʨ̑ v
cognoscō
zdobyć wiedzę o czymś zwłaszcza poprzez bezpośrednie doświadczenie

poznański pɔˈznãj̃sʲci adj
Posnaniensis
związany z Poznaniem, dotyczący Poznania

pozorny pɔˈzɔrnɨ adj
mendax
nieprawdziwy, ale sprawiający wrażenie prawdziwego

pozostały ˌpɔzɔˈstawɨ adj
caeterus
taki, który nie należy do grupy; stanowiący resztę

pozycja pɔˈzɨʦ̑ʲja n
status
konkretne ułożenie ludzkiego ciała
gradus
ranga kogoś w stosunku do innych osób w grupie

pozłacać v
aurō
pokrywać warstwą złota lub malować na złoty kolor

połabski adj
polabicus
związany z Połabiem i Połabianami, dotyczący Połabia

połowa pɔˈwɔva n
dimidium
jedna z dwóch równych części całości

położenie ˌpɔwɔˈʒɛ̃ɲɛ n
locus locatio
miejsce znajdowania się czegoś

położnica n
puerpera
kobieta w okresie połogu

południe pɔˈwudʲɲɛ n
meridies
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez lewą rękę przy patrzeniu na zachód;
meridies auster
chwila, kiedy Słońce jest najwyżej nad horyzontem w ciągu dnia; godzina dwunasta;

południk pɔˈwudʲɲik n
meridianus
(geografia, geograficzny) umowna linia na powierzchni Ziemi łącząca bieguny;

południowy ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ adj
australis meridionalis
(geografia, geograficzny) mający miejsce na południu, dotyczący południa (kierunek)
meridies
odbywający się w południe, dotyczący południa (czas)

połykać v
degluttire
przesuwać pokarm do żołądka w sposób fizjologiczny

połączenie ˌpɔwɔ̃n͇ˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
nexus conexio
(rzeczownik odczasownikowy) od: połączyć

pończocha pɔ̃j̃n͇ˈʧ̑ɔxa n
tībiāle
obcisła, elastyczna część garderoby, okrywająca nogę;

pościć ˈpɔɕʨ̑iʨ̑ v
iēiūnō
przestrzegać postu nakazanego przez religię

pośladek pɔˈɕladɛk n
natis
(anatomia, anatomiczny) jeden z dwóch umięśnionych obszarów z tyłu ciała między kręgosłupem a udami;

pośpiech ˈpɔɕpʲjɛx n
celeritas
spieszenie się, robienie czegoś szybko

pośredni pɔˈɕrɛdʲɲi adj
obliquus
nie odnoszący się do czegoś wprost; nie dotyczący czegoś bezpośrednio

pośrednik n
interpres
osoba pośrednicząca, załatwiająca sprawy między jakimiś osobami

poświęcać pɔˈɕfʲjɛ̃nʦ̑aʨ̑ v
dedere
oddawać czemuś uwagę, kierować uwagę na coś, wyrażać zainteresowanie

poświęcenie ˌpɔɕfʲjɛ̃nˈʦ̑ɛ̃ɲɛ n
dēvōtiō
skierowanie na coś uwagi, wyrażenie zainteresowania czymś

pożar ˈpɔʒar n
incendium
niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia;

pożyczać pɔˈʒɨʧ̑aʨ̑ v
mutuor
brać coś od kogoś na pewien czas za jego zgodą

pożyczka pɔˈʒɨʧ̑ka n
mūtuum
danie komuś albo wzięcie od kogoś na pewien czas pieniędzy lub innych dóbr pod warunkiem ich zwrotu w określonym terminie; (także, też) to, co zostało pożyczone;

pożywny pɔˈʒɨvnɨ adj
almus
posilny, wzmacniający, sycący

pożądanie ˌpɔʒɔ̃nˈdãɲɛ n
cupitas
pociąg fizyczny; pragnienie obcowania seksualnego z kimś

pożądać pɔˈʒɔ̃ndaʨ̑ v
cupio
bardzo silnie czegoś pragnąć, chcieć
czuć silny pociąg fizyczny do kogoś; czuć pożądanie

prababka praˈbapka n
proavia
matka dziadka lub babki

praca ˈpraʦ̑a n
labor
wykonywanie jakiejś czynności, służącej uzyskaniu dóbr;

pracować praˈʦ̑ɔvaʨ̑ v
laboro laborare
wykonywać jakąś pracę; być zatrudnionym

pracownik praˈʦ̑ɔvʲɲik n
conductus operarius artifex
osoba, która została zatrudniona za wynagrodzenie – przez instytucję, firmę lub inną osobę;

pradziadek praˈʥ̑adɛk n
proavus
ojciec dziadka lub babci

pragmatyczny adj
pragmaticus
oparty na przyczynowych związkach wydarzeń
wynikający z pragmatyzmu, oparty na przekonaniu, że podejmowane czynności powinny być praktyczne, dawać korzyść

pragnienie praˈɟɲɛ̇̃ɲɛ n
sitis
(fizjologia, fizjologiczny) jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych człowieka i zwierząt przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody do organizmu;

praindoeuropejski ˌpra<sup>j</sup>ĩndɔɛwrɔˈpɛjsʲci adj
lingua indogermanica
(językoznawstwo, językoznawczy) indoeuropejski pierwotny, odnoszący się do pierwotnego okresu wspólnoty indoeuropejskiej

prapradziad praˈpraʥ̑at n
abavus
ojciec pradziada

prasa ˈprasa n
pressorium
(technologia, technika, techniczny) urządzenie wywierające nacisk np. do spłaszczenia substancji;
ogół czasopism

praski ˈprasʲci adj
pragensis
związany z Pragą, dotyczący Pragi (stolicy Czech)

prasować praˈsɔvaʨ̑ v
ferro levigare
wygładzać ubranie za pomocą żelazka

prawda ˈpravda n
veritas
treść zgodna z rzeczywistością;

prawdopodobieństwo ˌpravdɔpɔdɔˈbʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
probabilitas
(matematyka, matematyczny) ogólne określenie pojęć matematycznych, służących do określenia takiej szansy (1.1);
szansa, że coś się wydarzy

prawdopodobny ˌpravdɔpɔˈdɔbnɨ adj
probabilis
przypuszczalnie prawdziwy; taki, o którym można sądzić, że jest prawdziwy

prawdziwy pravʲˈʥ̑ivɨ adj
verus
rzeczywisty

prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie pravʲˈʥ̑ivɨx pʃɨˈjäʨ̑uw pɔˈznajɛ‿ɕɛ ˈv‿bʲjɛ̇ʥ̑ɛ proverb
amicus certus in re incerta cernitur
szczery przyjaciel nie opuszcza kogoś, gdy ten ma kłopoty; w nieszczęściu, niepowodzeniu okazuje się, kto jest prawdziwym przyjacielem

prawie ˈpravʲjɛ particle
fere paene
…informująca o niecałkowitym osiągnięciu danego stanu

prawnik ˈpravʲɲik n
curialis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba posiadająca wykształcenie prawnicze

prawnuczka praˈvnuʧ̑ka n
proneptis
córka wnuka lub wnuczki

prawnuk ˈpravnuk n
pronepos
syn wnuczki lub wnuka

prawo ˈpravɔ n
ius lex
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór przepisów, zezwoleń, obowiązków, przywilejów oraz kar związanych z ich nieprzestrzeganiem;

prawo jazdy ˈpravɔ ˈjazdɨ n
diploma gubernationis
(motoryzacja) dokument potwierdzający umiejętności jego posiadacza do prowadzenia pojazdów mechanicznych, wydawany przez odpowiednie organy państwowe;

prawo jest po to, aby je omijać proverb
inventa lege, inventa fraude
przysłowie wyrażające pogląd, że czasami można nie przestrzegać przepisów prawa

prawo międzynarodowe ˈpravɔ ˌmʲjɛ̃nʣ̑ɨ̃narɔˈdɔvɛ n
ius gentium
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór norm regulujących stosunki pomiędzy państwami, a także z innymi uczestnikami stosunków międzynarodowych;

prawo pierwszej nocy ˈpravɔ ˈpʲjɛrfʃɛj ˈnɔʦ̑ɨ n
ius primae noctis
w feudalnej Europie i u niektórych ludów pierwotnych: prawo spędzenia z żoną wasala lub poddanego jej nocy poślubnej

prawo publiczne ˈpravɔ puˈblʲiʧ̑nɛ n
ius publicum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) gałąź prawa zawierająca normy prawne, których zadaniem jest ochrona interesu publicznego;

prawowity ˌpravɔˈvʲitɨ adj
iustus
legalny, uzasadniony prawnie, zgodny z prawem, właściwy

prawość ˈpravɔɕʨ̑ n
rectitūdō
cecha tego, kto jest prawy

prawy ˈpravɨ adj
dexter
znajdujący się po przeciwnej stronie ciała człowieka w stosunku do tej, gdzie jest serce

praxis ˈpraksʲis n
praxis
(filozofia, filozoficzny) rzeczywiste działanie i faktyczny stan rzeczy w opozycji do postulatów i teorii

prazeodym ˌprazɛˈɔdɨ̃m n
praseodymium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pr i liczbie atomowej 59;

precz prɛʧ̑ adv
apage
w połączeniu z czasownikiem nakazuje lub opisuje oddalenie się, wyrzucenie czegoś lub kogoś

preferować ˌprɛfɛˈrɔvaʨ̑ v
malo
dawać komuś/czemuś pierwszeństwo, preferencje

prenatalny adj
antegenitalis
(medycyna, medyczny) związany z życiem płodowym, dotyczący życia płodowego

prestidigitator n
praestīgiātor
człowiek pokazujący sztuczki oparte głównie na zręczności i robiące wrażenie magicznych

pretor ˈprɛtɔr n
praetor
(starożytność) jeden z ważniejszych urzędników w starożytnym Rzymie;

prewencja prɛˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
praeventio
zapobieganie czynom i zjawiskom uważanym za niepożądane

prezerwatywa ˌprɛzɛrvaˈtɨva n
tutamentum
(seksuologia, seksuologiczny) mechaniczny środek antykoncepcyjny stosowany głównie przez mężczyzn, wykonany z lateksu;

prezydent ˈprɛzɨdɛ̃nt n
praesidens praeses
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głowa państwa, najważniejsza osoba w kraju w niektórych ustrojach;

problem ˈprɔblɛ̃m n
difficultas problema quaestio
coś co jest trudne do rozwiązania lub zrozumienia

proboszcz ˈprɔbɔʃʧ̑ n
parochus praepositus
(kościelny) ksiądz zarządzający parafią;

proca ˈprɔʦ̑a n
funda
(medycyna, medyczny) rodzaj opatrunku podtrzymującego chorą część ciała (np. żuchwę)

procent ˈprɔʦ̑ɛ̃nt n
per centum
(drukarstwo, drukarski) symbol procenta (1.1)

procent ˈprɔʦ̑ɛ̃nt numeralFraction
per centum
(matematyka, matematyczny) setna część całości;

proces ˈprɔʦ̑ɛs n
judicium processus
uporządkowany ciąg zdarzeń zachodzących po sobie

produkcja prɔˈdukʦ̑ʲja n
productio
uporządkowana działalność prowadząca do wytwarzania określonych rzeczy, produktów

produkt ˈprɔdukt n
productus
rezultat procesu produkcji lub ogólniej działalności przedsiębiorstwa

profesor prɔˈfɛsɔr n
professor
(edukacja, edukacyjny) tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym;
(edukacja, edukacyjny) nazwa stanowiska pracy na uczelniach wyższych i w instytucjach naukowych;

program ˈprɔɡrãm n
programma
plan działań

program telewizyjny n
emissio televisionis
(telewizja, telewizyjny) telewizyjna produkcja audiowizualna, podstawowa jednostka ramówek stacji telewizyjnych;

progresywny adj
progressivus
nastawiony na rozwój lub w trakcie rozwoju, wzrostu

projekt ˈprɔjɛkt n
inceptum
(zarządzanie) zorganizowany ciąg działań, ograniczony w czasie, zmierzający do osiągnięcia założonego celu
projectum
szkic, makieta, dokumentacja przedstawiający pomysł na wykonanie czegoś

prokariont n
prokaryota
(biologia, biologiczny) (systematyka) organizm należący do królestwa prokariontów
(biologia, biologiczny) mikroorganizm, najczęściej jednokomórkowy, którego komórka nie zawiera jądra komórkowego oraz organelli komórkowych

prokurator ˌprɔkuˈratɔr n
prosecutor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) funkcjonariusz czuwający nad ściganiem przestępstw i oskarżający przed sądem;

proletariusz ˌprɔ.lɛ.ˈtar.ʲjuʃ n
proletarius
(historia, historyczny, historycznie) pierwotnie członek grupy społecznej w Republice Rzymskiej, utożsamiany z ostatnią na zgromadzeniu ludowym, najbiedniejszą klasą majątkową obywateli;

prom prɔ̃m n
ponto
statek przewożący pasażerów, samochody i towary i kursujący wahadłowo;

promet ˈprɔ̃mɛt n
promethium prometium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pm i liczbie atomowej 61;

promień ˈprɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
radius
wiązka światła wychodząca ze źródła światła;
(fizyka, fizyczny) strumień cząstek emitowanych przez ciała

propan ˈprɔpãn n
propanum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezwonny i bezbarwny gaz, jego mieszanina z butanem znana jest jako LPG;

propen ˈprɔpɛ̃n n
propenum
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z szeregu homologicznego alkenów, bezbarwny gaz;

propylen prɔˈpɨlɛ̃n n
propylenum
(chemia, chemiczny) (zobacz) propen

propyn ˈprɔpɨ̃n n
methylacetylenum propinum
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkinów, składnik gazu MAPP używanego w spawalnictwie;

prorok ˈprɔrɔk n
propheta vaticinator haruspex
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczny przywódca lub reformator religijny, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolności wizjonerskie;

prorokini ˌprɔrɔˈcĩɲi n
prophētis
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczna przywódczyni religijna, której przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolność przepowiadania przyszłości

prosić ˈprɔɕiʨ̑ v
rogare
zwracać się uprzejmie do kogoś w celu uzyskania czegoś

proso ˈprɔsɔ n
milium
(botanika, botaniczny) Panicum miliaceum, roślina zbożowa;

prostata prɔˈstata n
prostata
(anatomia, anatomiczny) gruczoł płciowy męski położony w miednicy mniejszej, wydzielający składniki nasienia

prosto ˈprɔstɔ adv
simpliciter
w nieskomplikowany sposób

prostokąt prɔˈstɔkɔ̃nt n
rectangulum
(geometria) czworokąt, który ma wszystkie wewnętrzne kąty proste;

prostokątny ˌprɔstɔˈkɔ̃ntnɨ adj
rectiangulus
mający kształt prostokąta

prostopadły ˌprɔstɔˈpadwɨ adj
perpendiculāris
tworzący z daną prostą albo płaszczyzną kąt prosty

prosty ˈprɔstɨ adj
rectus simplex
niemający zakrzywień, prowadzący w jednym kierunku

prostytucja ˌprɔstɨˈtuʦ̑ʲja n
meretricium
proceder sprzedaży usług seksualnych;

prostytutka ˌprɔstɨˈtutka n
meretrix scortum
(książkowy) kobieta sprzedająca własne usługi seksualne

proszek ˈprɔʃɛk n
pulvis
substancja roztarta, rozkruszona, zmielona lub w inny sposób podzielona na wiele bardzo drobnych cząsteczek

proszę ˈprɔʃɛ
amabo
zwrot używany zamiast trybu rozkazującego

protaktyn prɔˈtaktɨ̃n n
protactinium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pa i liczbie atomowej 91;

proton ˈprɔtɔ̃n n
proton
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków górnych i jednego dolnego;

prowadzić prɔˈvaʥ̑iʨ̑ v
duco ducere
być czyimś przewodnikiem, kierować kogoś do jakiegoś miejsca
ducere
kierować jakimś pojazdem (w domyśle: samochodem)

proweniencja ˌprɔvɛ̃ˈɲɛ̃nʦ̑ʲja n
proveniens provenientis
(książkowy) pochodzenie kogoś lub czegoś

prowincja prɔˈvʲĩnʦ̑ʲja n
provincia
obszar kraju oddalony od stolicy i większych miast
(administracja) jednostka administracyjna w niektórych krajach
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kościelna jednostka administracyjna pod zarządem metropolity lub arcybiskupa;
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zakonna jednostka administracyjna pod jurysdykcją przełożonego prowincjalengo;

prowokacja ˌprɔvɔˈkaʦ̑ʲja n
provocatio
podstępne czyny, których celem jest nakłonienie kogoś do określonego działania
podstępny czyn tajnych agentów, podszywających się pod członków jakiejś organizacji w celu wyrządzenia jej szkody

prowokator ˌprɔvɔˈkatɔr n
provocator
osoba dokonująca prowokacji

prowokować ˌprɔvɔˈkɔvaʨ̑ v
provocare
wywoływać

prozelita n
proselytus
neofita, nawrócony

prym prɨ̃m n
primus
pierwsze miejsce, pierwszeństwo

prymaria prɨ̃ˈmarʲja n
primaria
pierwsza msza poranna

prymas ˈprɨ̃mas n
primas
(kościelny) tytuł honorowy niektórych arcybiskupów katolickich oraz anglikańskich;

prymat ˈprɨ̃mat n
primatus
pierwszeństwo, zwierzchność lub przewodzenie w czymś, posiadanie dominującej roli

prymatologia ˌprɨ̃matɔˈlɔɟja n
primatologia
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (zoologia, zoologiczny) dział zoologii zajmujący się badaniem zarówno współczesnych, jak też wymarłych ssaków naczelnych, oprócz człowieka;

prymitywny ˌprɨ̃mʲiˈtɨvnɨ adj
primitivus
(pejoratywnie, pejoratywny) odznaczającym się niskim poziomem kultury
mający prostą, nieskomplikowaną formę lub budowę

pryskać ˈprɨskaʨ̑ v
aspergo conspergo contingo exspergo respergo spargo
wywoływać w powietrzu ruch kropel lub drobnych cząstek czegoś

prywatny prɨˈvatnɨ adj
private
(informatyka, informatyczny) o dostępie ograniczonym do metod z tej samej klasy
będący czyjąś osobistą własnością
dotyczący czyichś osobistych spraw
nie dla każdego dostępny
niebędący własnością skarbu państwa ani państwowej instytucji (lub przynajmniej państwo nie ma większości w akcjonariacie)
niereprezentujący żadnej instytucji
wynajęty do osobistego użytku

przaśny ˈpʃaɕnɨ adj
azymus
taki, który nie uległ fermentacji, niekwaśny

przebój n
carmen populare
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (telewizja, telewizyjny) coś bardzo popularnego, szczególnie w odniesieniu do utworów muzycznych

przecinek pʃɛˈʨ̑ĩnɛk n
virgula
w niektórych krajach: znak separatora dziesiętnego
comma
znak interpunkcyjny służący do oddzielania pojęć przy ich wymienianiu lub do oddzielania zdań w zdaniu złożonym;

przeciwciało ˌpʃɛʨ̑ifʲˈʨ̑awɔ n
anticorpus
(medycyna, medyczny) substancja znajdująca się w organizmach kręgowców lub wytwarzana w odpowiedzi na wprowadzenie antygenów, przed którymi broni organizm;

przeciwnie pʃɛˈʨ̑ivʲɲɛ adv
a contrario
w sposób przeciwny, odwrotny

przeciwny pʃɛˈʨ̑ivnɨ adj
contrarius
niezgadzający się na coś
oppositus
znajdujący się naprzeciw czegoś

przeciwprostokątna n
hypotenusa
(matematyka, matematyczny) najdłuższy bok w trójkącie prostokątnym, leżący naprzeciw kąta prostego

przeciwwaga n
aequipondium
(technologia, technika, techniczny) ciężar zastosowany dla zrównoważenia innego;

przeciwwszawiczy adj
antipedicular
(medycyna, medyczny) stosowany przeciw wszom i wszawicy

przeciętny pʃɛˈʨ̑ɛ̃ntnɨ adj
mediocris
niczym się nie wyróżniający, zwykły, nie wykraczający poza przeciętną
(matematyka, matematyczny) będący wynikiem średniej arytmetycznej, czyli podzielenia sumy wartości przez ich liczbę;
(potocznie, potoczny) banalny, nieskomplikowany, prosty
(statystyka, statystyczny) reprezentatywny, typowy

przeczos ˈpʃɛʧ̑ɔs n
excoriatio
(medycyna, medyczny) powierzchniowy, linijny ubytek w skórze uprzednio niezmienionej powstały np. wskutek drapania;

przed pʃɛt preposition
ante pro
…określający, że coś znajduje się bliżej punktu patrzenia niż wyrażenie za przyimkiem; znajduje się bliżej w kolejności
…służący do opisania ruchu w kierunku miejsca określonego w (1.1)
ante prae
…służący do wyrażenia, że wydarzenie miało, ma lub będzie miało miejsce wcześniej niż wydarzenie opisane za przyimkiem

przede wszystkim ˌpʃɛdɛ‿ˈfʃɨstʲcĩm adv
plerumque
o czym mówiący chce przekazać w pierwszej kolejności, co jest dla niego najistotniejsze

przedmieście pʃɛdˈmʲjɛ̇ɕʨ̑ɛ n
suburbium
(urbanistyka, urbanistyczny) jednostka osadnicza tuż poza miastem;

przedmiot ˈpʃɛdmʲjɔt n
res ens
rzecz, obiekt nieożywiony

przedostatni ˌpʃɛdɔˈstatʲɲi adj
paenultimus penultimus
będący przed ostatnim elementem, drugi od końca

przedramię pʃɛdˈrãmʲjɛ n
antebrachium
(anatomia, anatomiczny) odcinek kończyny piersiowej (przedniej, górnej) od stawu łokciowego do nadgarstka

przedsionek n
atrium
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) u kręgowców część serca oddzielona zastawką od komory
vestibulum
(architektura, architektoniczny) niewielkie pomieszczenie oddzielające wejście od wnętrza budynku

przedsiębiorca ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrʦ̑a n
redemptor
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba prowadząca własną działalność gospodarczą, posiadająca własne przedsiębiorstwo;

przedsięwzięcie ˌpʃɛtʲɕɛ̃w̃vʲˈʑɛ̇̃ɲʨ̑ɛ n
susceptus
zaplanowane działanie wykonane w jakimś celu, rzecz zamierzona i realizowana

przedstawiać pʃɛtˈstavʲjäʨ̑ v
introduco
zapoznać kogoś z kimś, zaprezentować komuś kogoś

przedwczesny pʃɛtˈfʧ̑ɛsnɨ adj
praecoquus
pojawiający się wcześniej niż powinien; będący za wcześnie

przedwcześnie pʃɛtˈfʧ̑ɛɕɲɛ adv
praemature
zbyt wcześnie, za wcześnie, przed właściwym czasem, przed określonym terminem

przedwieczny adj
primaevus
bardzo stary; taki, który istniał już przed wiekami

przegradzać pʃɛˈɡraʣ̑aʨ̑ v
cancello
stawiać przegrodę między danymi obiektami; dzielić jakąś przestrzeń

przegroda nosowa pʃɛˈɡrɔda nɔˈsɔva n
septum nasi
(anatomia, anatomiczny) przegroda dzieląca jamę nosową na dwie części;

przejrzały adj
fracidus
o roślinach i ich owocach: zbyt dojrzały, nadpsuty

przejęzyczenie ˌpʃɛjɛ̃w̃zɨˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
lāpsus linguae
rodzaj błędu popełnionego w wypowiedzi przez człowieka (a nie przez maszynę) w wyniku roztargnienia, przez nieuwagę;

przekleństwo pʃɛˈklɛ̃j̃stfɔ n
maledictio
klątwa, życzenie komuś źle
wulgaryzm lub obelga używana w celu wyrażenia gniewu lub obrażenia kogoś

przekonywać ˌpʃɛkɔ̃ˈnɨvaʨ̑ v
persuadere
zmieniać czyjś stosunek do czegoś przez wykazywanie pewnych racji, dowodzenie słuszności

przekąska pʃɛˈkɔ̃w̃ska n
merenda
niewielka porcja jedzenia, spożywana między regularnymi posiłkami dla zaspokojenia głodu lub ze względów smakowych;

przemawiać pʃɛ̃ˈmavʲjäʨ̑ v
affor
wygłaszać mowę do grupy ludzi

przemoc ˈpʃɛ̃mɔʦ̑ n
violentia
zastosowanie przewagi siły wobec kogoś, aby zmusić go do posłuszeństwa

przemoc domowa n
violentia domestica
(socjologia, socjologiczny) zjawisko społeczne zachodzące, gdy członek rodziny (mąż, żona (i tym podobne, i temu podobne)) próbuje zdominować fizycznie lub psychicznie drugiego członka rodziny;

przemysł ˈpʃɛ̃mɨsw̥ n
industria
dział gospodarki, obejmujący produkcję dóbr na dużą skalę;

przemówienie ˌpʃɛ̃muˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
oratio
oficjalna wypowiedź skierowana do jakiegoś gremium

przenajświętszy adj
sacrosanctus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najbardziej święty

przenikać v
intrō
przechodzić przez pewną barierę lub rozprzestrzeniać się w czym

przenikliwy ˌpʃɛ̃ɲikˈlʲivɨ adj
asper
intensywnie odczuwany, uderzający swoją mocą, intensywnością

przenosić pʃɛ̃ˈnɔɕiʨ̑ v
vectō
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) udzielać komuś swoich praw, jednocześnie samemu je tracąc

przenośny pʃɛ̃ˈnɔɕnɨ adj
circumlatitius
pozwalający się przenosić z miejsca na miejsce; ruchomy

przeorysza ˌpʃɛɔˈrɨʃa n
abbatissa
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożona klasztoru

przepaska pʃɛˈpaska n
cincticulus
(zobacz) przepaska biodrowa

przepaska biodrowa pʃɛˈpaska bʲjɔˈdrɔva n
cincticulus
skąpe odzienie zakładane w pasie, w formie paska z tkaniny, chusty lub sznurka

przepis ˈpʃɛpʲis n
praeceptum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) sposób przygotowania potrawy
(przenośnie, przenośnia) niezawodna metoda, sprawdzony sposób postępowania
praescriptum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zasada prawna
autorytatywna reguła, regulacja

przepiórka pʃɛˈpʲjurka n
coturnix coturnix coturnix
(ornitologia, ornitologiczny) Coturnix coturnix, średni ptak ze smugami na upierzeniu grzbietowej stronie ciała;

przepona pʃɛˈpɔ̃na n
diaphragma
(anatomia, anatomiczny) duży mięsień w kształcie kopuły, oddzielający klatkę od niżej położonych narządów

przepowiednia ˌpʃɛpɔˈvʲjɛdʲɲa n
oraculum viticino
wypowiedź o wydarzeniach, które mają nastąpić, określająca ich szczegóły

przepraszam pʃɛˈpraʃãm interjection
mē miseret
wyrażenie żalu, przeprosin za wyrządzoną przez siebie krzywdę, niezręczność

przepuklina n
hernia
(medycyna, medyczny) patologiczne przemieszczenie się tkanki, części narządu poza naturalne umiejscowienie, wpuklając się w sąsiednią okolicę anatomiczną

przepływ ˈpʃɛpwɨf n
fluxus
(przenośnie, przenośnia) przemieszczanie się kogoś lub czegoś z jednego miejsca do drugiego
przemieszczanie się cieczy lub gazu z jednego miejsca do drugiego;

przerażający adj
metūculōsus
taki, który budzi grozę, strach

przerost n
hypertrophia
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) powiększenie tkanki lub narządu wskutek powiększenia poszczególnych komórek

przerzut n
abevacuatio metastasis
(medycyna, medyczny) rozsiew nowotworu, metastaza;

przesada pʃɛˈsada n
superlātiō
wyolbrzymione przedstawianie czegoś, pojmowanie czegoś z nadmierną afektacją, nienaturalność

przesilenie n
solstitium
(astronomia, astronomiczny) skrajny punkt odchylenia Słońca od równika;

przesilenie letnie n
sōlstitium
(astronomia, astronomiczny) przesilenie przypadające na koniec czerwca (około 24.), gdy Słońce znajduje się najbliżej bieguna północnego

przesilenie zimowe n
brūma
(astronomia, astronomiczny) moment górowania Słońca w zenicie w możliwie najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej półkuli północnej;

przesmyk ˈpʃɛsmɨk n
isthmus
(geografia, geograficzny) wąski pas lądu łączący dwa większe obszary lądowe;

przestraszyć pʃɛˈstraʃɨʨ̑ v
consternare exanimare exterrere horrificare perterrere terrere
wzbudzić w kimś strach, wywołać w kimś przerażenie, obawę

przestronny pʃɛˈstrɔ̃nːɨ adj
laxus
taki, który ma dużo wolnego miejsca, wolnej przestrzeni

przestrzegać pʃɛˈsṭʃɛɡaʨ̑ v
audio
stosować się do czegoś, być w zgodzie z jakimś przepisem

przestrzenny adj
spatialis
dotyczący przestrzeni

przestrzeń ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ n
locus
(fizyka, fizyczny) miejsce w którym odbywają się zjawiska fizyczne;
spatium
określony obszar

przestrzeń kosmiczna ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ kɔsˈmʲiʧ̑na n
spatium
przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery

przeszczep ˈpʃɛʃʧ̑ɛp n
transplantatum
(medycyna, medyczny) przeniesienie narządu w całości lub w części z jednego ciała do innego

przeszkoda pʃɛˈʃkɔda n
impedimentum
(sport, sportowy) płot, rów lub inne utrudnienie na trasie biegu
coś, co przeszkadza, utrudnia

przeszłość ˈpʃɛʃwɔɕʨ̑ n
praeteritum
wszystko to, co już się wydarzyło;

przesąd ˈpʃɛsɔ̃nt n
superstitio
wiara w tajemnicze, nadprzyrodzone związki między zjawiskami, w fatalną moc słów, rzeczy i znaków;
praktyki wynikające z tej wiary (1.1)

przesądny pʃɛˈsɔ̃ndnɨ adj
superstitiosus
wierzący w przesądy; też: będący objawem przesądów

przesądzać v
praeiudico
osądzać z góry

przeważnie pʃɛˈvaʒʲɲɛ adv
plerumque
w przeważającej części

przewidywać ˌpʃɛvʲiˈdɨvaʨ̑ v
divinō
prognozować przyszłe zdarzenia

przewlekła obturacyjna choroba płuc n
morbus chronicus obstructionis pulmonum morbus obturativus pulmonum chronicus
(medycyna, medyczny) nieuleczalna, przewlekła choroba dolnej części układu oddechowego z ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, związana przede wszystkim z paleniem tytoniu

przewlekły pʃɛˈvlɛkwɨ adj
chronicus
trwający długo lub stale

przewodnik pʃɛˈvɔdʲɲik n
ductor dux
osoba, która czemuś przewodzi, pokazuje drogę

przeworski pʃɛˈvɔrsʲci adj
Prevorscensis
odnoszący się do Przeworska, związany z Przeworskiem

przewrotka pʃɛˈvrɔtka n
Disciseda
(mikologia, mikologiczny) Disciseda Czern., rodzaj grzyba z rodziny pieczarkowatych;

przewrotność n
pravitas
cecha kogoś, kto zachowuje się chytrze, przewrotnie, podstępnie i fałszywie

przewrotny adj
pravus
odznaczający się fałszem, obłudą

przez pʃɛs preposition
per
…czasu trwania czynności
trans
…drogi lub przeszkody, jaką się przebywa podczas wykonywania danej czynności
causa ob
…przyczyny wykonania czynności
ab
…wykonawcy czynności w formach strony biernej

przeziębienie ˌpʃɛʑɛ̃mˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
gravēdō
(medycyna, medyczny) choroba będąca następstwem obniżenia odporności ustroju po zziębnięciu

przeznaczyć pʃɛˈznaʧ̑ɨʨ̑ v
dedico
aspekt dokonany od: przeznaczać

przełyk ˈpʃɛwɨk n
fistula cibālis
(anatomia, anatomiczny) odcinek przewodu pokarmowego łączący gardło z żołądkiem,

przeżyć ˈpʃɛʒɨʨ̑ v
reliquus sum
pozostać przy życiu

przodek ˈpʃɔdɛk n
abavus
ktoś, od kogo ktoś pochodzi

przy pʃɨ preposition
apud
…opisujący miejsce, niedaleko którego odbywa się czynność

przybity pʃɨˈbʲitɨ adj
demissus fractus
załamany, smutny, zmartwiony

przychodzić pʃɨˈxɔʥ̑iʨ̑ v
adventus venire
przybywać dokądś

przyczyna pʃɨˈʧ̑ɨ̃na n
causa
powód, dla którego coś się stało; czynnik, który wywołał jakieś zjawisko

przydział ˈpʃɨʥ̑aw n
cibaria
to, co przydzielono

przygoda pʃɨˈɡɔda n
periculum
niecodzienne, niezwykłe zdarzenie

przyimek pʃɨˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
prepositio
(gramatyka) wyraz nieodmienny i niesamodzielny poprzedzający zawsze wyrazy odmieniające się przez przypadki (= imiona) i sygnalizujący związki składniowe między wyrazem poprzedzającym a następującym;

przyjaciel pʃɨˈjäʨ̑ɛl n
amicus
osoba obdarzana zaufaniem, żyjąca z kimś w serdecznych stosunkach

przyjacielski ˌpʃɨjäˈʨ̑ɛlsʲci adj
amicus
serdeczny, życzliwy, przyjazny

przyjaciółka ˌpʃɨjäˈʨ̑uwka n
amica
kobieta zaprzyjaźniona z kimś

przyjaźń ˈpʃɨjäɕɲ̊ n
amicitia
dobra, serdeczna relacja pomiędzy osobami opierająca się na wzajemnym zaufaniu, pomocy, życzliwości;

przyjemność pʃɨˈjɛ̃mnɔɕʨ̑ n
voluptas
cecha tego, co przyjemne; dające zadowolenie, satysfakcjonujące

przyjemny pʃɨˈjɛ̃mnɨ adj
amoenus
sprawiający przyjemność, dodatnie wrażenie

przyjmować pʃɨjˈmɔvaʨ̑ v
accipio
odbierać coś (rzecz, informację)

przykrość ˈpʃɨkrɔɕʨ̑ n
aegritudo
niemiłe, nieprzyjemne uczucie, zdarzenie, wrażenie lub odczucie spowodowane negatywnymi bodźcami

przykład ˈpʃɨkwat n
exemplum
fakt, obrazujący lub zgodny z twierdzeniem

przylądek pʃɨˈlɔ̃ndɛk n
promontorium
(geografia, geograficzny) fragment lądu wysunięty w kierunku dużego zbiornika wodnego;

przymiotnik pʃɨ̃ˈmʲjɔtʲɲik n
adiectivus adiectivum
(gramatyka) wyraz określający cechę rzeczownika np. „biały”, „niski”, „ładny”;

przymiotnikowy ˌpʃɨ̃mʲjɔtʲɲiˈkɔvɨ adj
adjectivus
odnoszący się do przymiotnika, mający charakter przymiotnika, utworzony od przymiotnika, będący przymiotnikiem

przynóżka n
falx
(rolnictwo, rolniczy) nóż do ścinania winorośli

przynęta n
esca
(wędkarstwo) (łowiectwo, łowiecki) pokarm, który umieszcza się w sieciach, na wędkach lub w pułapkach aby wabić zwierzynę łowną, ryby, ptaki;

przypadek pʃɨˈpadɛk n
casus
(gramatyka) forma wyrazu w deklinacji;

przypadkowo ˌpʃɨpatˈkɔvɔ adv
fere
wskutek przypadku lub zbiegu okoliczności

przypominać ˌpʃɨpɔ̃ˈmʲĩnaʨ̑ v
similem esse
być podobnym do czegoś, budzić skojarzenia z czymś
in memoriam revocare
przywodzić coś na myśl, przywoływać wspomnienie o czymś

przyprawa pʃɨˈprava n
arōma
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) składnik dodawany do potrawy w celu poprawienia jej smaku lub zapachu;

przypuszczalny adj
hypotheticus opinatus
oparty na przypuszczeniu

przyroda pʃɨˈrɔda n
natura
świat fizyczny, ożywiony i nieożywiony, otaczający człowieka, bez wytworów jego działalności;

przyrostek pʃɨˈrɔstɛk n
affixum
(językoznawstwo, językoznawczy) element słowotwórczy umieszczany po leksemie;

przyrząd ˈpʃɨʒɔ̃nt n
ferramentum instrumentum
narzędzie, urządzenie

przysadka mózgowa pʃɨˈsatka muzˈɡɔva n
glandula pituitaris hypophysis
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny, którego funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie hormonów;

przysięga pʃɨˈɕɛ̃ŋɡa n
iuramentum
uroczyste przyrzeczenie, wypowiadane najczęściej w słowach ustalonych zwyczajowo lub prawnie; bezwzględne zapewnienie wykonania czegoś, stwierdzenie, potwierdzenie prawdziwości tego

przystępować ˌpʃɨstɛ̃mˈpɔvaʨ̑ v
accedo
podchodzić, zbliżać się

przyszłość ˈpʃɨʃwɔɕʨ̑ n
futurum
czas, który dopiero nadejdzie, nastąpi;

przyszły ˈpʃɨʃwɨ adj
cras
ten, który wydarzy się w przyszłości; taki, który należy do przyszłości

przysłowie pʃɨˈswɔvʲjɛ n
adagium paroemia
zdanie utrwalone w tradycji ustnej, czasem w formie wierszowanej, wyrażające jakąś myśl ogólną: regułę życiową, wskazówkę, przestrogę;

przysłówek pʃɨˈswuvɛk n
adverbium
(gramatyka) część mowy określająca sposób, czas lub miejsce wykonywania czynności albo stopień nasycenia cechy wyrażonej przymiotnikiem;

przytulny adj
commodus
dający poczucie przyjemności i bezpieczeństwa

przytułek n
refugium
miejsce schronienia

przywilej pʃɨˈvʲilɛj n
privilegium
(książkowy) szczególne uprawnienie, prawo korzystania ze szczególnych względów w jakimś zakresie;

przywódca pʃɨˈvutʦ̑a n
dux
osoba, która przewodzi innym dzięki swojemu autorytetowi lub posiadanej władzy

przywództwo n
auctoritas
grupa przewodząca kimś lub czymś

przyznawać pʃɨzˈnavaʨ̑ v
concedere
potwierdzać jakiś fakt odnośnie siebie samego

próba ˈpruba n
conatus
test, sprawdzenie poprawności działania czegoś lub kogoś

próbować pruˈbɔvaʨ̑ v
argŭĕre
starać się coś zrobić

próchnica n
caries
(stomatologia, stomatologiczny) choroba bakteryjna twardych tkanek zębów, powodująca powstawanie ubytków;

próchnilec maczugowaty n
Xylaria polymorpha
(mikologia, mikologiczny) (systematyka) Xylaria polymorpha Grev., gatunek grzyba z rodziny próchnilcowatych;

próg pruk n
limen
listwa w podłodze na styku dwóch pomieszczeń, dolna część futryny
początek
wejście do domu

próżnia ˈpruʒʲɲa n
vacuum
(fizyka, fizyczny) przestrzeń, w której nie ma cząsteczek obdarzonych masą (pomijając cząstki wirtualne);

próżniactwo n
pigredo pigritia
lenistwo, niechęć do pracy, nieróbstwo

próżność ˈpruʒnɔɕʨ̑ n
vanitas
cecha osoby, która jest próżna; charakteryzuje ją chęć imponowania innym lub małostkowe ambicje

prąd prɔ̃nt n
aestus
(fizyka, fizyczny) ruch ładunków elektrycznych;
(potocznie, potoczny) energia elektryczna

prątek n
mycobacteria
(biologia, biologiczny) bakteria o pałeczkowatym kształcie, najczęściej typu chorobotwórczego;

pręcik ˈprɛ̃ɲʨ̑ik n
stamen
(botanika, botaniczny) męski organ płciowy roślin znajdujący się w kwiatach;

prędkość ˈprɛ̃ntkɔɕʨ̑ n
velocitas
tempo zachodzenia jakiegoś zjawiska, w tym również szybkość poruszania, przemieszczania się jakiegoś obiektu
(fizyka, fizyczny) wielkość wektorowa wyrażająca zmianę wektora położenia w jednostce czasu;

prędzej czy później ˈprɛ̃nʣ̑ɛj ˈʧ̑ɨ ˈpuʑɲɛ̇j adv
serius aut citius
w bliskiej lub dalekiej przyszłości (o czymś co na pewno się wydarzy, ale nie wiadomo kiedy)

pręt prɛ̃nt n
tālea
drążek, tyczka, witka
wyrób hutniczy znacznie bardziej dłuższy niż gruby i szeroki

psalm psalm n
psalmus
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) liryczny utwór modlitewny wzorowany na poezji starotestamentalnej
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny utwór modlitewno-hymniczny;

psalmista n
psalmista
(biblijny) autor psalmów biblijnych
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) śpiewający psalmy podczas liturgii

psalmodia n
psalmodia
śpiewanie psalmów

psalmograf n
psalmographus
autor psalmów

psałterz n
psalterium
zbiór psalmów

psałterzysta n
psalmista psalterista
(dawniej, dawny) duchowny zobowiązany do odmawiania psałterza za beneficjum
psalmista
osoba śpiewająca psalmy

pseudonim psɛwˈdɔ̃ɲĩm n
pseudonymum
(książkowy) przybrane imię, nazwisko lub inna nazwa, używane najczęściej przez artystów lub konspiratorów zamiast lub oprócz prawdziwych;

psi psʲi pʲɕi adj
caninus
dotyczący psa, określający psa, używany przy psie

psi psʲi pʲɕi possessiveAdjective
caninus
należący do psa

psiogłowiec pʲɕɔɡˈwɔvʲjɛʦ̑ n
canicapitus
(mitologia, mitologiczny) fantastyczna istota mająca ciało człowieka i głowę psa, żyjąca według średniowiecznych legend w odległych krainach

psowate psɔˈvatɛ n
Canidae
(zoologia, zoologiczny) rodzina lądowych ssaków drapieżnych obejmująca ponad 30 współcześnie żyjących gatunków, m.in.: psy, wilki, lisy, fenki, kojoty i szakale;

pstrąg pstrɔ̃ŋk n
Oncorhynchus Mykiss
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba słodkowodna z charakterystycznymi plamkami na bokach;
tructa
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) mięso lub potrawa z pstrąga (1.1)

psychiatra psɨˈxʲjatra n
psychiater
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych

psychoanaliza n
psychoanalysis
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) metoda leczenia zaburzeń psychicznych oparta na założeniach teorii (1.1)
(psychologia, psychologiczny) kierunek w psychologii XX w. stworzony przez Zygmunta Freuda, tłumaczący strukturę, działanie i rozwój osobowości, a także zjawiska społeczno-historyczne oddziaływaniem nieświadomych mechanizmów motywacyjnych pozostających we wzajemnych konfliktach

psychologia ˌpsɨxɔˈlɔɟja n
psychologia
nauka badająca psychikę oraz zachowanie człowieka;

psychopomp psɨˈxɔpɔ̃mp n
psȳchopompus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota (anioł, bóstwo, duch, zwierzę) odprowadzająca lub przenosząca dusze zmarłych do świata pozagrobowego;

psychoza psɨˈxɔza n
psychosis
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna objawiająca się halucynacjami, urojeniami, niezdolnością do współżycia społecznego;

pszczelarz ˈpʃʧ̑ɛlaʃ n
apiarius
(pszczelarstwo, pszczelarski) osoba hodująca pszczoły w celu uzyskania produktów pszczelich, takich jak miód, wosk, pyłek, pierzga, propolis lub zapewnienia dostatecznej ilości pszczół do zapylania użytków rolnych

pszczoła ˈpʃʧ̑ɔwa n
apis
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera, pszczoła miodna, latający owad wytwarzający miód, żyjący w zorganizowanych społecznościach;

pszczółka ˈpʃʧ̑uwka n
apicula
(zdrobniale) od: pszczoła

pszenica pʃɛ̃ˈɲiʦ̑a n
Triticum
Triticum L., rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych;
triticum
roślina zbożowa z rodzaju (1.1)

ptak ptak n
avis ales
(ornitologia, ornitologiczny) zwierzę opierzone posiadające skrzydła i dziób;

ptaszarnia n
aviarium
(przestarzałe, przestarzały) pomieszczenie lub woliera do hodowli ptaków

ptasznik wielobarwny n
Avicularia versicolor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Avicularia versicolor, gatunek pająka z rodziny ptasznikowatych;
avicularia versicolor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pająk z gatunku (1.1)

publicznie adv
palam publice
w sposób jawny, otwarty, publiczny, przy udziale osób trzecich

publiczny puˈblʲiʧ̑nɨ adj
publicus
taki, który dotyczy ogółu ludzi, społeczności; służy ludziom, jest stworzony dla ludzi

puchacz ˈpuxaʧ̑ n
Bubo bubo
(ornitologia, ornitologiczny) największa występująca w Polsce sowa;

puchacz zwyczajny n
Bubo bubo
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo bubo, gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych występujący m.in. w Polsce;

puchacz śnieżny n
Bubo scandiacus
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo scandiacus, gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych;

puchar ˈpuxar n
calix culullus
naczynie, rodzaj czary z nóżką, w postaci dużego kielicha, niekiedy z grubego szkła;

puls puls n
pulsus
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) rozciąganie ściany tętnic spowodowane zmianami ciśnienia krwi, które są wynikiem skurczów i rozkurczów komór serca

puma ˈpũma n
puma
(zoologia, zoologiczny) Puma, rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny kotowatych;

puma płowa n
Puma concolor
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Puma concolor Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkujący Amerykę od Kanady po Patagonię;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

pumeks ˈpũmɛks n
pumex
(geologia, geologiczny) wulkaniczna skała magmowa zbudowana z porowatego szkliwa wulkanicznego powstałego z silnie gazującej lawy;

punkt pũŋkt n
punctum
(geometria) najmniejszy, bezwymiarowy obiekt geometryczny;

punkt widzenia ˈpũŋɡd vʲiˈʣ̑ɛ̃ɲa n
punctum visus
stanowisko, z którego rozpatruje się jakąś sprawę, sposób, w jaki ujmuje się jakieś zagadnienie

purpurowy ˌpurpuˈrɔvɨ adj
purpureus
mający kolor ciemnoczerwony z odcieniem fioletowym, taki jak kolor purpury

pustelnia n
hermitagium
siedziba pustelnika;

pustelnik puˈstɛlʲɲik n
inclūsus
człowiek mieszkający w odosobnieniu i oddający się modlitwie

pustułka puˈstuwka n
Falco tinnunculus
(ornitologia, ornitologiczny) Falco tinnunculus, barwny, drapieżny ptak eurazjatycki;

pusty ˈpustɨ adj
vacuus inanis vanus vastus
niezawierający niczego

pustynia puˈstɨ̃ɲa n
deserta desertum
(geografia, geograficzny) teren niemal całkowicie pozbawiony roślinności na skutek małej ilości opadów;

pustynnienie n
eremopoesis
(geologia, geologiczny) zjawisko zamieniania się jakiegoś obszaru w pustynię;

puszczyk ˈpuʃʧ̑ɨk n
Strix aluco
(ornitologia, ornitologiczny) Strix aluco, najczęściej spotykana europejska sowa o donośnym hukaniu;

puzon n
tubae
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty blaszany, w którym wysokość dźwięku reguluje się teleskopowym suwakiem;

pyrrusowe zwycięstwo ˌpɨrːuˈsɔvɛ zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃stfɔ idiom
victoria Pyrrhica
zwycięstwo osiągnięte zbyt wysokim kosztem;

pysoń smukły n
Spicara smaris
(systematyka) (ichtiologia, ichtiologiczny) Spicara smaris Linnaeus, gatunek niewielkiej ryby słonowodnej z rodziny śródkolcowatych;

pytanie pɨˈtãɲɛ n
quaero scisco scitor
(rzeczownik odczasownikowy) od: pytać
quaestio rogatio
wypowiedź, której celem jest uzyskanie informacji

pytać ˈpɨtaʨ̑ v
rogo
wypowiadać się w formie wymagającej odpowiedzi

pyton birmański n
Python bivittatus
(herpetologia, herpetologiczny) wąż z gatunku (1.1)
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Python bivittatus Kuhl, gatunek węża z rodziny pytonów;

pyton tygrysi n
Python molurus
(herpetologia, herpetologiczny) wąż z gatunku (1.1)
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Python molurus Linnaeus, gatunek węża z rodziny pytonów;

pyzdrski adj
Pisdrensis
odnoszący się do Pyzdr, związany z Pyzdrami

pójdźka n
Athene noctua
(ornitologia, ornitologiczny) nazwa ptaków z rodzaju Athene, z rodziny puszczykowatych;

półbóg ˈpuwbuk n
semideus
(mitologia, mitologiczny) syn boga i śmiertelniczki lub bogini i śmiertelnika

półksiężyc puwʲˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ n
semiluna
(przenośnie, przenośnia) symbol w kształcie półksiężyca (1.1);

półkula puwˈkula n
hemisphaerium
(anatomia, anatomiczny) jedna z dwóch części mózgu;
(geografia, geograficzny) półkula (1.1) Ziemi;
(geometria) połowa kuli;

północ ˈpuwnɔʦ̑ n
media nox intempestum
godzina 24:00
septemtrio septentrio
kierunek wskazywany przez prawą rękę przy patrzeniu na zachód, przeciwny do południa;

północny puwˈnɔʦ̑nɨ adj
boreus
(geografia, geograficzny) dotyczący północy, jako strony świata, kierunku

półpełny adj
semus
wypełniony do połowy

półsercowy adj
semicordatus
dotyczący tylko połowy serca

półton ˈpuwtɔ̃n n
hemitonium semitonium
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami we współczesnym zachodnim systemie tonalnym;

półwysep puwˈvɨsɛp n
paeninsula
(geografia, geograficzny) wysunięta część lądu otoczona z trzech stron wodami morza, jeziora lub rzeki;

później ˈpuʑɲɛ̇j adv
sētius
stopień wyższy od późno

późno ˈpuʑnɔ adv
sērō
pod koniec jakiegoś czasu lub okresu

późny ˈpuʑnɨ adj
tardus
będący w końcowej fazie, w jednym z ostatnich stadiów
następujący po relatywnie dłuższym czasie niż to zwykle bywa

pęcherz n
vesica
(anatomia, anatomiczny) zbiornik moczu u kręgowców

pęcherz moczowy n
vesica urinaria
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny stanowiący zbiornik moczu

pęcherzyk żółciowy n
vesica biliaris cystis fellea vesica fellea
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny służący do gromadzenia i zagęszczania żółci

pędzel ˈpɛ̃nʣ̑ɛl n
pēnicillum
(sztuka) (technologia, technika, techniczny) narzędzie składające się z pęczka włosia osadzonego na trzonku, służące m.in. do malowania;

pępek ˈpɛ̃mpɛk n
umbilicus
(anatomia, anatomiczny) blizna w środkowej części brzucha, która stanowi pozostałość po odpadniętej lub usuniętej pępowinie;

pępowina n
funiculus umbilicalis nervus umbilicaris
(anatomia, anatomiczny) przewód łączący płód z błonami płodowymi (u człowieka z łożyskiem), doprowadzający do niego treść bogatą w tlen i substancje odżywcze

pęseta n
volsella
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) rodzaj szczypczyków o sprężystych ramionach służących do chwytania lub usuwania czegoś

płaca ˈpwaʦ̑a n
aes
zarobek, wynagrodzenie za pracę

płacić ˈpwaʨ̑iʨ̑ v
dapinare
dawać (przekazywać) pieniądze za coś

płakać ˈpwakaʨ̑ v
fleo lacrimo
wylewać łzy, ronić łzy

płaskostopie n
pes planus
(medycyna, medyczny) zniekształcenie stopy polegające na spłaszczeniu przez obniżenie się jej fizjologicznych sklepień;

płaszcz pwaʃʧ̑ n
mantellum
(anatomia, anatomiczny) fałd tkanki okrywający ciało mięczaków;
element konstrukcyjny urządzenia technicznego, jego osłona;
laena
(krawiectwo) wierzchnie okrycie sięgające do kolan lub dłuższe, chroniące przed zimnem lub deszczem;

płaszczka ˈpwaʃʧ̑ka n
raia
(ichtiologia, ichtiologiczny) silnie spłaszczona ryba żyjąca przy dnie morskim;

płaszczyzna pwaˈʃʧ̑ɨzna n
planum
(geometria) dwuwymiarowa przestrzeń euklidesowa;

płatek ˈpwatɛk n
lobulus auriculae
(anatomia, anatomiczny) dolna część małżowiny usznej;

płaz pwas n
amphibion
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady kręgowców ziemnowodnych Amphibia;

płazy n
Amphibia
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Amphibia L., gromada zmiennocieplnych kręgowców;

płetwa ˈpwɛtfa n
pinna
(zoologia, zoologiczny) narząd służący do utrzymywania pożądanej pozycji ciała oraz do poruszania się, występujący u ryb oraz u ssaków wodnych;

płetwal błękitny n
Balaenoptera musculus
(zoologia, zoologiczny) Balaenoptera musculus, gatunek wieloryba z rodzaju płetwal;
balaenoptera musculus
(zoologia, zoologiczny) wieloryb z gatunku (1.1), największe współczesne zwierzę

płeć pwɛʨ̑ n
sexus genus
cecha organizmów żywych w obrębie jednego gatunku charakteryzująca je pod względem ich zdolności rozrodczych;

płocki ˈpwɔʦ̑ʲci adj
Plocensis
odnoszący się do Płocka, związany z Płockiem

płodność ˈpwɔdnɔɕʨ̑ n
fecunditas
(biologia, biologiczny) naturalna zdolność do posiadania potomstwa, zdolność do zajścia w ciążę

płodobójstwo n
feticidium
zabicie płodu

płodzić v
creare
powodować powstanie istoty żywej poprzez akt zapłodnienia

płomień ˈpwɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
flamma
język ognia unoszący się nad płonącym przedmiotem;

płuco ˈpwuʦ̑ɔ n
pulmo
(anatomia, anatomiczny) pojedynczy lub parzysty narząd oddechowy właściwy dla kręgowców;

pług pwuk n
aratrum
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze, uprawowe, służące do przeprowadzania orki;

płyn pwɨ̃n n
liquor
substancja niemająca określonej postaci, przyjmująca kształt zbiornika, do którego jest wprowadzona

płynny ˈpwɨ̃nːɨ adj
liquidus
będący płynem

płynąć ˈpwɨ̃nɔ̃ɲʨ̑ v
nato no
poruszać się w wodzie lub na jej powierzchni, także za pomocą łodzi

płyta główna ˈpwɨta ˈɡwuvna n
tabula materna
(elektronika, elektroniczny) najważniejsza część urządzenia (w szczególności komputera) pozwalająca na komunikację wszystkich urządzeń do niej podłączonych;

pływacz n
Utricularia
(botanika, botaniczny) Utricularia L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny pływaczowatych;

pływak ˈpwɨvak n
natator
(sport, sportowy) człowiek (zwłaszcza sportowiec) zajmujący się pływaniem

pływać ˈpwɨvaʨ̑ v
nato
poruszać się w wodzie, po wodzie lub innym płynie

płód pwut n
fetus
zarodek ssaków w późniejszym stadium rozwoju

rabin ˈrabʲĩn n
rabbi rabbinus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony gminy żydowskiej, uczony w prawie żydowskim;

rachatłukum ˌraxatˈwukũm n
lucumium
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) słodki przysmak z Bliskiego Wschodu, wyrób cukierniczy o konsystencji galaretki, zawierający dodatki, np. migdały, orzechy lub kawałki owoców, podawany w formie kostek oprószonych cukrem pudrem;

rachunek raˈxũnɛk n
calculus
spis należności za towar lub usługę, jako forma rozliczenia sprzedawcy, zawierający sumę końcową
kwit zawierający rozliczenie należności za towar lub usługę, zawierający sumę końcową
obliczenie matematyczne
stan majątku lub kapitału wyrażony liczbowo (wartość, ilość) jako rezultat działalności finansowej lub gospodarczej

raczyć ˈraʧ̑ɨʨ̑ v
digno
łaskawie zechcieć coś zrobić, być łaskawym coś zrobić (często (ironicznie))

rad rat n
radium
(chemia, chemiczny) promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, srebrzystobiały metal;

rada ˈrada n
consilium
wypowiedź skierowana do kogoś, zawierająca zalecenie, jak się należy zachować w określonej sytuacji
grupa osób, najczęściej wydzielona formalnie w ramach jakiejś organizacji lub społeczności, której celem jest znalezienie poprzez dyskusję lub z racji posiadanego doświadczenia, rozwiązania określonego problemu
zebranie, na którym dyskutowany jest jakiś problem

radio ˈradʲjɔ n
radiophonia
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do odbioru takich audycji;
instytucja nadająca audycje za pomocą fal elektromagnetycznych

radioaktywność n
radioactivitas
(fizyka, fizyczny) zdolność jąder atomowych do samorzutnej emisji promieniowania korpuskularnego alfa lub beta albo promieniowania elektromagnetycznego gamma

radomski raˈdɔ̃msʲci adj
Radomiensis
od: Radom

radon ˈradɔ̃n n
radon
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rn i liczbie atomowej 86, promieniotwórczy gaz szlachetny, bezbarwny i bezwonny;

radość ˈradɔɕʨ̑ n
gaudium laetitia gaudimonium
uczucie zadowolenia i satysfakcji, przejawiające się śmiechem, optymistycznym spojrzeniem na rzeczywistość czy poczuciem beztroski

radzić ˈraʥ̑iʨ̑ v
consilior
udzielać komuś rady
consulo
zwracać się do kogoś o poradę, zasięgać czyjejś rady, opinii

radło n
aratrum uncus
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) (rolnictwo, rolniczy) miara powierzchni, która obejmuje areał możliwy do uprawiania przy pracy jednym zaprzęgiem wołów lub koni
aratrum
(rolnictwo, rolniczy) najprostsze i najstarsze narzędzie do spulchniania gleby bez odwracania skiby

raj raj n
paradisus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce wiecznej szczęśliwości, które istniało na początku ludzkości, które czeka również po śmierci;

rak rak n
cancer
(zoologia, zoologiczny) jadalny skorupiak z podtypu stawonogów;

rak jelita grubego n
carcinoma intestini crassi
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy jelita grubego wywodzący się z nabłonka błony śluzowej jelita grubego, do którego zaliczany jest rak okrężnicy, rak zgięcia esiczo-odbytniczego i rak odbytnicy;

rak krtani ˈrak ˈːr̥tãɲi n
carcinoma laryngis
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy krtani pochodzenia nabłonkowego

rakieta raˈcɛta n
rucheta
(wojskowość, wojskowy) pocisk zbudowany z głowicy bojowej i urządzenia napędowego z silnikiem rakietowym
pojazd latający lub pocisk napędzany silnikiem rakietowym;

ramię ˈrãmʲjɛ n
humerus umerus
(anatomia, anatomiczny) część ciała od szyi do stawu barkowego
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej pomiędzy stawami: barkowym a łokciowym

rana ˈrãna n
vulnus plaga
(medycyna, medyczny) uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu, oparzenia itp.;

ranić ˈrãɲiʨ̑ v
nocere
powodować kaleczenie
zadać ranę

rankiem adv
mane
wcześnie rano

ranny ˈrãnːɨ adj
laesus
taki, który ma ranę

rano ˈrãnɔ adv
mane
wcześnie w ciągu dnia

rano ˈrãnɔ n
mane
wczesna pora dnia

raróg zwyczajny ˈraruk n
Falco cherrug
(ornitologia, ornitologiczny) Falco cherrug, gatunek eurazjatyckiego ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych;

rasa ˈrasa n
genus
(zoologia, zoologiczny) dawna kategoria systematyczna zwierząt zajmująca niższy poziom niż gatunek;

rasizm ˈraɕism̥ n
elatio phyletica discriminatrix
ideologia oraz wypływające z niej zachowania przyjmujące założenie wyższości niektórych ras ludzi nad innymi;

rata ˈrata n
pensiō
(finanse, finansowy) część długu, którą trzeba zapłacić w określonym terminie

ratel miodożerny n
Mellivora capensis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Mellivora capensis Schreber, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych;
(zoologia, zoologiczny) drapieżnik z gatunku (1.1)

ratować raˈtɔvaʨ̑ v
ademptio
wyciągać kogoś z kłopotów, tarapatów

ratunek raˈtũnɛk n
ademptio
pomoc w niebezpieczeństwie
uniknięcie niebezpieczeństwa

ratusz ˈratuʃ n
curia
(architektura, architektoniczny) budynek, w którym swoją siedzibę mają władze miasta;

raz 'razɨ ras n
semel
jednostka jakiejś wielkości
pojedyncza realizacja czynności

razem ˈrazɛ̃m adv
simitu
(o wielu elementach, osobach itp.) łącznie, równocześnie, wszyscy / wszystkie

rdest n
Polygonum
(botanika, botaniczny) Polygonum L., rodzaj roślin z rodziny rdestowatych;

rdest żyworodny ˈrdɛzd ˌʒɨvɔˈrɔdnɨ n
Bistorta vivipara
(botanika, botaniczny) Bistorta vivipara, gatunek roślin z rodziny rdestowatych;

rdza rʣ̑a n
ferrugo
warstwa na powierzchni metalu lub stopu (zwykle żelaza i stali) złożona z tlenku tego metalu;

rdzewieć ˈrʣ̑ɛvʲjɛ̇ʨ̑ v
robigino
(technologia, technika, techniczny) o metalu: niszczeć poprzez utlenianie się

rdzeń kręgowy n
medulla spinalis
(anatomia, anatomiczny) narząd będący częścią ośrodkowego układu nerwowego, który przesyła informacje między mózgiem a resztą ciała

reakcja rɛˈakʦ̑ʲja n
reāctiō
(chemia, chemiczny) proces polegający na przejściu jednych substancji w inne;
(fizyka, fizyczny) jedna z sił wywieranych przez ciała zgodnie z trzecią zasadą dynamiki
(fizyka, fizyczny) proces, przemiana
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ekonomia, ekonomiczny) opór wobec zmian
odpowiedź na coś w formie działania lub postawy
zachowanie organizmów żywych w odpowiedzi na bodźce

realny rɛˈalnɨ adj
naturalis
(ekonomia, ekonomiczny) odniesiony do wzrostu cen

recytacja n
recitatio
wydeklamowanie utworu literackiego

recytator n
recitator
osoba deklamująca utwór literacki

recytowanie n
recitatio
(rzeczownik odczasownikowy) od: recytować

recytować v
recitō
wygłaszać z pamięci utwór literacki

redaktor rɛˈdaktɔr n
editor
pracownik redakcji, który zajmuje się redagowaniem tekstów, opracowywaniem audycji radiowych lub programów telewizyjnych

refektarz rɛˈfɛktaʃ n
cenatio
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie klasztorne przeznaczone do spożywania posiłków;

reformacja ˌrɛfɔrˈmaʦ̑ʲja n
Reformatio
(historia, historyczny, historycznie) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) ruch religijno-polityczno-społeczny w XVI wieku zapoczątkowany w Niemczech przez Marcina Lutra, dążący do wprowadzenia reform w Kościele katolickim;

refrigerium n
refrigerium
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie i średniowieczu, uczta na grobie zmarłego urządzana ku jego czci
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w teologii francuskiej XII w. miejsce „ochłody i pocieszenia”, odpoczynku i radosnego oczekiwania dusz na spotkanie z Bogiem; przez niektórych identyfikowane z miejscem, w którym ci, którzy nie zmarli jako męczennicy, czekają na Sąd Ostateczny

region ˈrɛɟɔ̃n n
regio terra
(książkowy) wydzielony, stosunkowo jednorodny obszar odróżniający się od terenów przyległych określonymi cechami naturalnymi lub nabytymi
pars
(urzędowy) jednostka podziału administracyjnego najwyższego stopnia, mająca zazwyczaj dużą samodzielność zbliżoną do autonomii

regionalny ˌrɛɟɔ̃ˈnalnɨ adj
regionalis
(przymiotnik) od region

regularny ˌrɛɡuˈlarnɨ adj
legitimus
(gramatyka) posiadający typową odmianę
powtarzający się w stałych odstępach czasu lub przestrzeni

reguła rɛˈɡuwa n
norma
zasada, według której należy postępować

rejon ˈrɛjɔ̃n n
area
obszar, strefa, określona część

rekin ˈrɛcĩn n
squalus
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba chrzęstnoszkieletowa żyjąca w ciepłych morzach i oceanach;

rekrutacja ˌrɛkruˈtaʦ̑ʲja n
conquīsītiō
(wojskowość, wojskowy) nabór żołnierzy do służby wojskowej
przyjmowanie pracowników do zakładów pracy, kandydatów na wyższe uczelnie, kandydatów do szkół itp.;

religia rɛˈlʲiɟja n
religio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej;

religijny ˌrɛlʲiˈɟijnɨ adj
religiosus
dotyczący religii, opisujący religię
pius
postępujący zgodnie z zasadami religii

remont ˈrɛ̃mɔ̃nt n
renovātiō
doprowadzenie do stanu użyteczności

ren rɛ̃n n
rhenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Re i liczbie atomowej 75;

renifer rɛ̃ˈɲifɛr n
tarandrus
(zoologia, zoologiczny) Rangifer tarandus, ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę;

renoma rɛ̃ˈnɔ̃ma n
fāma
sława, dobra opinia o kimś lub o czymś

renowacja ˌrɛ̃nɔˈvaʦ̑ʲja n
renovatio
odnowienie, odświeżenie, restauracja

reprezentatywny ˌrɛprɛzɛ̃ntaˈtɨvnɨ adj
succēdāneus
oddający charakterystyczne właściwości populacji, z której pochodzi

reprymenda ˌrɛprɨ̃ˈmɛ̃nda n
reprehensio
nagana, upomnienie, admonicja

republika rɛˈpublʲika n
respublica
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas;

republikanizm n
republicanismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pogląd, który uznaje republikę za najlepszą formę rządu

respekt ˈrɛspɛkt n
caeremonia
szacunek, poważanie

responsorium n
responsorium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczna krótka formuła modlitewna, w której wykonuje się naprzemienny śpiew lub recytację wersetów;

restauracja ˌrɛstawˈraʦ̑ʲja n
gānea
(gastronomia) lokal gastronomiczny o stosunkowo wysokim standardzie;

reszta ˈrɛʃta n
reliquum
elementy, które zostały
(informatyka, informatyczny) przy dzieleniu liczb: liczba, która dodana do zaokrąglonego w stronę zera wyniku dzielenia, pomnożonego przez dzielnik daje dzielną;
(matematyka, matematyczny) przy dzieleniu liczb całkowitych: liczba, która dodana do zaokrąglonego w dół wyniku dzielenia, pomnożonego przez dzielnik daje dzielną;

retinoid n
retinoidum
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) pochodna kwasowa witaminy A, lek zewnętrzny regulujący rozwój naskórka i stan gruczołów łojowych

retoryka n
ars rhetorica
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa lub przesadny styl, mające przekonać słuchających
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuka posługiwania się językiem, zwłaszcza w wystąpieniach publicznych, mających na celu przekonywanie słuchaczy;
(językoznawstwo, językoznawczy) średniowieczny przedmiot wykładany na uniwersytetach jako (1.1)

reumatologia ˌrɛwmatɔˈlɔɟja n
rheumatologia
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się schorzeniami reumatycznymi kości i stawów;

rewerencja n
reverentia
(dawniej, dawny) duże uznanie i szacunek

rewidować ˌrɛvʲiˈdɔvaʨ̑ v
scrutor
przeszukiwać w poszukiwaniu czegoś nielegalnego

rewokować ˌrɛvɔˈkɔvaʨ̑ v
revoco
odwołać z urzędu

rewolucja ˌrɛvɔˈluʦ̑ʲja n
res novae
gwałtowne przemiany w społeczeństwie, związane np. z przewrotem;
(przenośnie, przenośnia) duże i nagłe zmiany

rezerwa n
subsidiis
zapas czegoś

rezyliencja n
resilience
(psychologia, psychologiczny) indywidualna zdolność do znoszenia przeciwności losu;

reżyser rɛˈʒɨsɛr n
moderator cinematographicus
realizator koncepcji filmu, programu telewizyjnego, sztuki teatralnej;

robak ˈrɔbak n
vermis
(zoologia, zoologiczny) (przestarzałe, przestarzały) typ bezkręgowca o nitkowatym kształcie;

robinia n
robinia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo lub krzew z rodzaju (1.1)
Robinia
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Robinia L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych

robić ˈrɔbʲiʨ̑ v
ago facio
wykonywać coś, tworzyć, produkować, przyrządzać, przygotowywać
zajmować się czymś, wykonywać jakąś czynność; wywoływać jakiś stan

robić z igły widły ˈrɔbʲiʥ̑ ˈz‿iɡwɨ ˈvʲidwɨ v
elephantum ex musca facere
(potocznie, potoczny) wyolbrzymiać coś, przesadzać

robić z muchy słonia ˈrɔbʲiʥ̑ ˈz‿muxɨ ˈswɔ̃ɲa v
elephantum ex musca facere
(rzadki, rzadko używany) wyolbrzymiać coś, mówić o czymś z przesadą

robot ˈrɔbɔt n
robotum
(technologia, technika, techniczny) maszyna, urządzenie zbudowane do wykonywania pewnych czynności według nakazanego programu;
(przenośnie, przenośnia) o człowieku: bezduszny, niewrażliwy, wykonujący swoją pracę automatycznie

roczny ˈrɔʧ̑nɨ adj
anniversārius
obejmujący czas roku
trwający przez rok

rod rɔt n
rhodium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rh i liczbie atomowej 45;

rodowód n
prōsāpia
dzieje rodu, wewnętrzne powiązania i graficzne przedstawienie go

rodzaj ˈrɔʣ̑aj n
genus
(gramatyka) cecha rzeczownika wpływająca na jego końcówkę podczas deklinacji oraz na końcówki i formy innych części mowy, występujących obok danego rzeczownika np. w zdaniu;
(biologia, biologiczny) grupa obejmująca gatunki blisko spokrewnione, podrzędna względem rodziny;
typ, odmiana, gatunek

rodzaj męski ˈrɔʣ̑aj ˈmɛ̃w̃sʲci n
genus masculinum
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci męskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzaj nijaki ˈrɔʣ̑aj ɲiˈjäci n
genus neutrum
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty niedojrzałe lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzaj żeński ˈrɔʣ̑aj ˈʒɛ̃j̃sʲci n
genus femininum
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci żeńskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku

rodzajnik rɔˈʣ̑ajɲik n
articulus
(gramatyka) wyraz precyzujący znaczenie rzeczownika lub wyrażenia występującego w roli rzeczownika;

rodzajnik określony rɔˈʣ̑ajɲik ˌɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ n
articulus definitus
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) rodzajnik występujący w wyrażeniach odnoszących się do konkretnych przedmiotów lub osób (np. znanych z kontekstu) oraz pojęć ogólnych

rodzic ˈrɔʥ̑iʦ̑ n
genitor
pierwszy biologiczny przodek danej osoby, ojciec lub matka

rodzice rɔˈʥ̑iʦ̑ɛ n
parentes
ojciec i matka

rodzina rɔˈʥ̑ĩna n
familia
rodzice wraz z ich dziećmi
(socjologia, socjologiczny) grupa osób, które łączy pokrewieństwo, małżeństwo, powinowactwo lub inne prawo;

rodzinny rɔˈʥ̑ĩnːɨ adj
familiaris
związany z rodziną, dotyczący rodziny

rodzić ˈrɔʥ̑iʨ̑ v
gigno
(fizjologia, fizjologiczny) u ssaków: wydawać potomstwo na świat
creo
(potocznie, potoczny) dawać owoce, efekty, skutek
nascor
przychodzić na świat

roentgen ˈrɛ̃ndɡɛ̃n n
roentgenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rg i liczbie atomowej 111;

rok rɔk n
annus
czas, jaki w przybliżeniu zajmuje Ziemi obiegnięcie Słońca, równy 365 lub 366 dni;

rok przestępny ˈrɔk pʃɛˈstɛ̃mpnɨ n
annus bissextus
(astronomia, astronomiczny) rok kalendarzowy liczący 366 dni;

rok świetlny ˈrɔc ˈɕfʲjɛtl̥nɨ n
spatium lucis annuae
(astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa odległości, jaką przebywa w próżni światło w czasie jednego roku;

rokitnik rɔˈcitʲɲik n
hippophae
(botanika, botaniczny) Hippophaë rhamnoides, gatunek krzewu posiadającego podłużne, srebrzyste liście i niewielkie, pomarańczowe owoce bogate w witaminę C;

rola ˈrɔla n
pars
funkcja, odpowiedzialność

rolnictwo rɔlʲˈɲiʦ̑tfɔ n
agricultura
(rolnictwo, rolniczy) dział gospodarki i zajęcie, które polega na wytwarzaniu żywności i surowców przemysłowych poprzez uprawę roślin i hodowlę zwierząt;

rolniczy rɔlʲˈɲiʧ̑ɨ adj
agricolaris
dotyczący rolnictwa lub rolnika, zajmujący się rolnictwem, stosowany w nim

rolnik ˈrɔlʲɲik n
agricola
osoba zajmująca się rolnictwem i gospodarstwem rolnym

rolny ˈrɔlnɨ adj
agricolaris
związany z uprawą roli, pola

romans ˈrɔ̃mãw̃s n
amōrēs
związek miłosny osób niebędących parą małżeńską

romb rɔ̃mp n
rhombus
(geometria) czworokąt o wszystkich bokach równych;

ropa ˈrɔpa n
pūs
(medycyna, medyczny) wydzielina wydobywająca się z zainfekowanej rany o żółtawym zabarwieniu

ropień ˈrɔpʲjɛ̇̃ɲ n
abscessus
zbiorowisko ropy w tkance, zwykle bardzo bolesne

ropniak n
empyema
(medycyna, medyczny) patologiczne nagromadzenie ropy w jamie ciała;

ropny adj
purulentus
(medycyna, medyczny) związany z wytwarzaniem ropy

ropowica ˌrɔpɔˈvʲiʦ̑a n
phlegmone
(medycyna, medyczny) zapalenie ropne w obrębie luźnej tkanki łącznej jakiejś okolicy ciała

ropucha rɔˈpuxa n
bufo
(herpetologia, herpetologiczny) płaz lądowy z gruczołami jadowymi;

rosa ˈrɔsa n
rōs
krople wody osadzające się na ziemi i roślinach

rosiczka n
Drosera
(botanika, botaniczny) Drosera L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny rosiczkowatych;
drosera
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

rosnąć ˈrɔsnɔ̃ɲʨ̑ v
grandesco adolesco alesco cresco
powiększać swoje rozmiary, skalę

rosyjski rɔˈsɨjsʲci adj
russicus
dotyczący Rosji lub Rosjan, charakterystyczny dla Rosji lub Rosjan

rotunda rɔˈtũnda n
tholus
(architektura, architektoniczny) budowla wzniesiona na planie koła;

rower ˈrɔvɛr n
bicyclula birota
jednośladowy pojazd napędzany siłą ludzkich mięśni;

rozbieżność rɔzˈbʲjɛʒnɔɕʨ̑ n
discrepantia
różnica, nieścisłość, brak spójności/zgodności

rozdepka dunajska rɔzˈdɛpka dũˈnajska n
Theodoxus danubialis
(zoologia, zoologiczny) gatunek mięczaka żyjącego w Dunaju

rozdrażnienie ˌrɔzdraʒʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
irritatio
nieprzyjemne uczucie, wynikłe z przemęczenia lub przykrej sytuacji

rozdział ˈrɔʑʥ̑aw n
caput
(drukarstwo, drukarski) każda z części, na które podzielona jest książka lub rękopis

rozdzielać rɔʑˈʥ̑ɛlaʨ̑ v
dividere
dokonywać podziału na części

rozejm n
indutiae
czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych na podstawie umowy między walczącymi stronami

rozgwiazda rɔzˈɡvʲjazda n
stella marina
(zoologia, zoologiczny) Asteroidea, drapieżne zwierzę morskie z typu szkarłupni, kształtem przypominający gwiazdę;

rozkaz ˈrɔskas n
imperium
polecenie wykonania czegoś wydane przez osobę uprawnioną do tego lub mającą nad kimś jakąś przewagę

rozkład ˈrɔskwat n
cariēs
proces lub wynik gnicia

rozległy rɔzˈlɛɡwɨ adj
effūsus
posiadający znaczny zakres, zasięg

rozmaryn rɔzˈmarɨ̃n n
Rosmarinus
(botanika, botaniczny) Rosmarinus L., rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych;
rosmarinus
(botanika, botaniczny) roślina z jednego z gatunków rodzaju rozmaryn (1.1)

rozmowa rɔzˈmɔva n
colloquium
ustna wymiana zdań

rozmyślać rɔzˈmɨɕlaʨ̑ v
reputare
zastanawiać się nad czymś; długo o czymś myśleć, rozważać coś

rozpowszechniony adj
lātus
występujący powszechnie, często, na dużą skalę

rozrzutny adj
prōdigus
wydający pieniądze lub zużywający jakieś dobra ponad miarę i bez potrzeby; (także, też) będący objawem czyjegoś marnotrawstwa

rozstęp n
stria distensa
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) powstałe w wyniku nadmiernego rozciągania się skóry i zerwania sieci włókien kolagenowych wrzecionowate pasmo występujące najczęściej na skórze ud, brzucha, pośladków i piersi/klatki piersiowej lub ramion;

rozsądek rɔsˈːɔ̃ndɛk n
sensus
intelektualna cecha człowieka oznaczająca umiejętność działania i podejmowania decyzji;

roztropny adj
prūdens
kierujący się rozsądkiem, a nie postępujący pochopnie

rozum ˈrɔzũm n
ratio
zdolność ludzkiego umysłu do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia;

rozumieć rɔˈzũmʲjɛ̇ʨ̑ v
intellegere intelligere sapere
pojmować coś, interpretować coś, mieć świadomość mechanizmów zdarzeń

rozumny rɔˈzũmnɨ adj
sapiens
taki, który ma wiedzę i rozsądek; (także, też) świadczący o posiadaniu wiedzy, rozsądku i zdolności racjonalnego myślenia

rozwaga rɔzˈvaɡa n
considerantia
namysł, refleksja, umiejętność rozsądnego przemyślenia czegoś przed działaniem

rozważać rɔzˈvaʒaʨ̑ v
meditor
(książkowy) zastanawiać się, rozpatrywać jakąś kwestię, wnikliwie analizując

rozwidlenie ˌrɔzvʲiˈdlɛ̃ɲɛ n
bivium
miejsce, w którym coś się rozdziela na odnogi

rozwielitka ˌrɔzvʲjɛˈlʲitka n
Daphnia
(zoologia, zoologiczny) organizm planktonowy z rzędu wioślarek (Cladocera), podgromady liścionogów (Phyllopoda)

rozwód ˈrɔzvut n
diffarreatio
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozwiązanie małżeństwa w formie określonej prawem;

rozwój ˈrɔzvuj n
progressio
proces przemian prowadzący do osiągnięcia lepszego, bardziej zaawansowanego stanu

roślina rɔɕˈlʲĩna n
planta herba
(botanika, botaniczny) wykształcony żywy organizm, który posiada zdolność wytwarzania substancji odżywczych dzięki pochłanianiu światła;

rożen ˈrɔʒɛ̃n n
verū
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pręt z metalu do opiekania mięsa nad ogniem

rtęć r̥tɛ̃ɲʨ̑ n
hydrargyrum argentum vivum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hg i liczbie atomowej 80;

rubid ˈrubʲit n
rubidium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rb i liczbie atomowej 37;

ruch rux n
motus
(fizyka, fizyczny) zmiana położenia w czasie;
gest, ruszenie częścią ciała

ruchomy ruˈxɔ̃mɨ adj
mobilis
poruszający się

ruda ˈruda n
ruda
(geologia, geologiczny) kopalina wydobywana jako źródło uzyskiwania metali

rufa ˈrufa n
puppis
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) tylna część kadłuba statku;

ruina ruˈ<sup>j</sup>ĩna n
ruīna
mocno zniszczona, opuszczona konstrukcja, zwykle budowla

rukola ruˈkɔla n
ērūca
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) rokietta siewna, roślina warzywna i przyprawowa

rum rũm n
rhomium
(spożywczy) napój alkoholowy o wysokiej zawartości alkoholu, wytwarzany z trzciny cukrowej;

rumak ˈrũmak n
sonipes
rasowy koń

rumianek rũˈmʲjãnɛk n
chamaemellum
(botanika, botaniczny) Matricaria, roślina z rodziny astrowatych, o białych kwiatach z żółtymi główkami, używana w medycynie naturalnej i kosmetyce;

rumiany rũˈmʲjãnɨ adj
minius
mający czerwony lub różowy kolor

rumpel n
ansa
najprostsze urządzenie sterowe służące do poruszania sterem jednostki pływającej, w postaci kilkumetrowego ramienia

rura ˈrura n
tubus
przewód do transportu płynów;

rusałka admirał ruˈsawka ːdˈmʲiraw n
Vanessa atalanta
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vanessa atalanta, gatunek motyla z rodziny rusałkowatych;

rusiński adj
ruthenicus
związany z Rusinami

rustykalny ˌrustɨˈkalnɨ adj
agrestis rusticalis
(historia, historyczny, historycznie) wiejski
(książkowy) o wiejskim charakterze (mówiąc o przedmiotach, budynkach itp.)

ruszt ruʃt n
frixorium
część urządzenia do spalania (pieca lub kotła), a także grilla, pod którą umieszcza się paliwo

rusztowanie ˌruʃtɔˈvãɲɛ n
pegma
(technologia, technika, techniczny) prowizoryczna konstrukcja szkieletowa ułatwiająca prace na wysokości przy wznoszeniu i remontowaniu budowli;

ruta ˈruta n
ruta
(botanika, botaniczny) Ruta, rodzaj roślin o żółtych kwiatach i charakterystycznych liściach, znalazła zastosowanie w medycynie, uprawiana także jako roślina ozdobna

ruten ˈrutɛ̃n n
ruthenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ru i liczbie atomowej 44;

rutherford ruˈtɛrfɔrt n
rutherfordium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rt i liczbie atomowej 104;

rwa kulszowa ˈrva kulˈʃɔva n
ischias
(medycyna, medyczny) zespół objawów związanych z uciskiem na nerwy rdzeniowe tworzące nerw kulszowy;

ryba ˈrɨba n
piscis
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady kręgowców, żyjące w wodzie;

rybak ˈrɨbak n
piscator
(rybołówstwo, rybacki) człowiek trudniący się zawodowo łowieniem ryb;

rybitwa rɨˈbʲitfa n
larus
(ornitologia, ornitologiczny) przypominający mewę ptak zamieszkujący brzegi zbiorników wodnych;

rycerz ˈrɨʦ̑ɛʃ n
eques
(historia, historyczny, historycznie) członek uprzywilejowanego stanu żołnierskiego; zwykle stawał do walki jako jeździec;

rydel ˈrɨdɛl n
rutrum
rodzaj łopaty

rydwan ˈrɨdvãn n
currus
dwukołowy wóz bojowy zaprzężony w dwa lub cztery konie

rygiel n
pessulus
(technologia, technika, techniczny) rodzaj mechanizmu zamykającego, metalowy pręt lub sztabka wsuwane do odpowiedniego otworu lub skobla

rylec n
stilus
(historia, historyczny, historycznie) starożytny przyrząd do pisania na tabliczkach
(technologia, technika, techniczny) wąskie, wydłużone narzędzie, zwykle stalowe i osadzone na drewnianej oprawce, służące do rytowania lub pisania

rynek ˈrɨ̃nɛk n
mercatus
(ekonomia, ekonomiczny) pojęcie obejmujące cały handel jakimiś surowcami lub produktami na jakimś obszarze;
emporium
centralne miejsce w mieście, gdzie dawniej był rynek (1.1)
wydzielona część miasta, plac, gdzie kupcy sprzedają swoje towary ze straganów;

rysunek rɨˈsũnɛk n
descriptio
to, co zostało narysowane;

rytualny ˌrɨtuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
ritualis
związany z rytuałem

rytuał rɨˈtu<sup>w</sup>aw n
ritus carmen
(antropologia, antropologiczny) zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury;

rytuksymab n
rituximabum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek immunologiczny (immunosupresyjny i przeciwnowotworowy) do terapii niektórych chłoniaków, białaczek i chorób autoimmunizacyjnych; przeciwciało monoklonalne będące chimerą ludzko-mysią

rywal n
adversarius rivalis
osoba, która konkuruje w czymś

rywalizacja ˌrɨvalʲiˈzaʦ̑ʲja n
certāmen
(sport, sportowy) zawody, zmagania sportowe, rozgrywka
rīvālitās
ubieganie się o pierwszeństwo, o zdobycie czegoś; konkurowanie

rywaroksaban n
rivaroxabanum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) doustny lek przeciwkrzepliwy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa

ryś rɨɕ n
lynx
(zoologia, zoologiczny) drapieżny, cętkowany kot z pędzelkami na końcach uszu;

ryś euroazjatycki n
Lynx lynx
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx lynx Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Europie i Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ryś iberyjski n
Lynx pardinus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx pardinus Temminck, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w enklawach na Półwyspie Iberyjskim;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ryś kanadyjski n
Lynx canadensis
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx canadensis Kerr, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkującego Alaskę, Góry Skaliste i Krainę Wielkich Jezior;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ryś rudy n
Lynx rufus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx rufus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Północnej;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

ryż rɨʃ n
oryza
(botanika, botaniczny) roślina zbożowa Oryza L., z rodziny traw występująca w klimacie wilgotnym;
(handel, handlowy) (spożywczy) nasiona ryżu (1.1)

rzadki ˈʒatʲci adj
rarus
zachodzący rzadko
o elementach rozmieszczonych we względnie dużych odstępach

rzadko ˈʒatkɔ adv
raro rārē
prawie nigdy, z dużymi odstępami czasowymi między kolejnymi wydarzeniami

rzadkość ˈʒatkɔɕʨ̑ n
rāritās
coś, co jest rzadkie, nietypowe, zdarza się/występuje rzadko

rzecz ʒɛʧ̑ n
res
wytwór materialny, przedmiot

rzeczny ˈʒɛʧ̑nɨ adj
fluviālis
odnoszący się do rzeki, związany z rzeką

rzeczownik ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲik n
nomen substantivum substantivum
(gramatyka) część mowy umożliwiająca rozróżnianie przedmiotów, osób, zwierząt, pojęć itp. poprzez nadanie im nazw lub imion;

rzeczownik odczasownikowy ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲik ˌɔṭʧ̑asɔvʲɲiˈkɔvɨ n
gerundium
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu; w niektórych językach może występować również w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub imiesłowu przymiotnikowego czynnego

rzeczownik własny ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲiɡ ˈvwasnɨ n
nomen proprium
(gramatyka) rzeczownik będący nazwą konkretnej osoby lub innej istoty żywej, przedmiotu, miejsca lub obiektu geograficznego

rzeczywistość ˌʒɛʧ̑ɨˈvʲistɔɕʨ̑ n
realitas
prawda, prawdziwość; coś, co wydarzyło się (istnieje) naprawdę; obiektywnie

rzeka ˈʒɛka n
flumen fluvius
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) ciek na powierzchni ziemi;

rzekłem ˈʒɛkwɛ̃m interjection
dixi
powiedziałem, wydałem polecenie (i tak ma się stać); koniec dyskusji

rzemieślnik ʒɛ̃ˈmʲjɛ̇ɕl̥ʲɲik n
artifex
osoba uprawiająca rzemiosło (zajmująca się drobną wytwórczością lub naprawą, posiadająca warsztat rzemieślniczy)

rzemiosło ʒɛ̃ˈmʲjɔswɔ n
ars
drobna wytwórczość przemysłowa, polegająca na wytwarzaniu i naprawie przedmiotów codziennego użytku przy pomocy ręcznych narzędzi i prostych maszyn; także: umiejętność prowadzenia takiej działalności
umiejętności warsztatowe artysty, obejmujące technikę tworzenia i znajomość formy dzieła

rzepa n
nāpus
(botanika, botaniczny) Brassica rapa subsp. rapa L., jeden z podgatunków kapusty właściwej o zgrubiałym korzeniu spichrzowym;

rzepka n
patella
(anatomia, anatomiczny) nieduża kość chroniąca staw kolanowy u wielu czworonogów, również u człowieka

rzesza ˈʒɛʃa n
turba
mnóstwo, duża liczba ludzi

rzeszowski ʒɛˈʃɔfsʲci adj
resoviensis
od Rzeszów

rzeźba ˈʒɛʑba n
sculptura
(sztuka) dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów;

rzeźnik ˈʒɛʑɲik n
macellarius
człowiek zajmujący się ubojem zwierząt i porcjowaniem mięsa
(potocznie, potoczny) sprzedawca w sklepie mięsnym

rzeżucha ʒɛˈʒuxa n
Cardamine
(botanika, botaniczny) niejadalna roślina zielna z rodziny kapustowatych (Cardamine L.);
Lepidium sativum
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) nazwa pieprzycy siewnej (Lepidium sativum L.), rośliny zielnej z rodziny kapustowatych, stosowanej w kuchni;

rzeżączka ʒɛˈʒɔ̃n͇ʧ̑ka n
gonorrhoea
(medycyna, medyczny) zakaźna choroba weneryczna;

rzodkiew n
raphanum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna z korzeni spichrzowych uprawnych gatunków rośliny (1.2)

rzodkiewka ʒɔtʲˈcɛfka n
raphanus
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina o jadalnych, cenionych smakowo bulwach;

rzucać ˈʒuʦ̑aʨ̑ v
iacere
wywoływać chwilowy lot przedmiotu

rzucać perły przed wieprze ˈʒuʦ̑aʨ̑ ˈpɛrwɨ pʃɛd‿ˈvʲjɛpʃɛ v
mittere margaritas ante porcos
ofiarowywać, dawać komuś coś dobrego, szlachetnego, podczas gdy odbiorca nie docenia tego daru lub nie jest jego godzien

rzygać ˈʒɨɡaʨ̑ v
vomō
(grubiański, grubiańsko) wymiotować

rzymski ˈʒɨ̃msʲci adj
Romanus
odnoszący się do miasta Rzymu, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu
odnoszący się do państwa Rzymu, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu

rząd ʒɔ̃nt n
ordo
(biologia, biologiczny) w systematyce: jednostka obejmująca rodziny;
regnum administratio
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wykonawczy organ państwa zajmujący się jego finansami oraz prowadzący jego politykę wewnętrzną i zagraniczną;
rei publicae
sprawowanie władzy

rządzić ˈʒɔ̃ɲʥ̑iʨ̑ v
regere regnare
sprawować władzę, panować

rzęsa ˈʒɛ̃w̃sa n
cilium
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) jeden z włosów rosnący na brzegu powieki;

róg ruk n
cornu
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twardy wyrostek występujący na głowie niektórych ssaków, zwykle parzyście;

róg obfitości ˈruk ˌɔpfʲiˈtɔɕʨ̑i idiom
cornu copiae
(książkowy) źródło niekończących się dóbr; bogactwo, obfitość

rój ruj n
exāmen
duża grupa latających owadów lub (rzadziej) małych ptaków

równanie ruvˈnãɲɛ n
eaquatio aequatio
(matematyka, matematyczny) wyrażenie złożone z dwóch lub więcej części połączonych znakiem równości

również ˈruvʲɲɛʃ particle
quoque
…używana do wyrażenia, że orzeczenie nie dotyczy tylko jednego elementu, ale i innych też, także

równik ˈruvʲɲik n
aequator
(astronomia, astronomiczny) (geografia, geograficzny) część wspólna powierzchni ciała niebieskiego oraz płaszczyzny prostopadłej do osi obrotu i przechodzącej przez środek masy ciała;

równina ruvʲˈɲĩna n
campus
(geografia, geograficzny) płaski lub prawie całkowicie poziomy teren;

równoległobok ˌruvnɔlɛɡˈwɔbɔk n
parallelogrammon
(geometria) płaska, zamknięta figura geometryczna o dwóch parach równoległych boków;

równoramienny adj
īsoscelēs
(matematyka, matematyczny) mający ramiona równej długości

równowaga ˌruvnɔˈvaɡa n
aequilībrium
stabilny stan jakiegoś układu

równość ˈruvnɔɕʨ̑ n
aequalitas
brak dyskryminacji i podziałów (tworzonych ze względu na rasę, pochodzenie, płeć)

równy ˈruvnɨ adj
planus
posiadający gładką powierzchnię
aequus
posiadający identyczną wartość

rózgi liktorskie ˈruzʲɟi lʲikˈtɔrsʲcɛ n
fascis
(historia, historyczny, historycznie) wiązka rózg noszona przez liktorów jako symbol ich władzy;

róża ˈruʒa n
rosa
(botanika, botaniczny) rodzaj krzewów z rodziny różowatych;

róża alpejska n
Rosa pendulina
(botanika, botaniczny) Rosa pendulina, gatunek krzewu należący do rodziny różowatych;

różanecznik n
Rhododendron
(systematyka) (botanika, botaniczny) Rhododendron L., rodzaj krzewów lub drobnych drzew z rodziny wrzosowatych;

różaniec ruˈʒãɲɛʦ̑ n
rosarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) cykl modlitw odmawianych w określonej kolejności
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sznur z paciorkami, służący do liczenia odmawianych modlitw

różany ruˈʒãnɨ adj
rosarius
odnoszący się do róż, wykonany z róż

różnica ruʒʲˈɲiʦ̑a n
differentia
to, czym się coś od czegoś różni

różny ˈruʒnɨ adj
differens
charakteryzujący się odmiennością pewnych cech

różowy ruˈʒɔvɨ adj
roseus
mający kolor pośredni między białym a czerwonym;

różyczka ruˈʒɨʧ̑ka n
rubella
(medycyna, medyczny) głównie dziecięca choroba wirusowa;

rączka ˈrɔ̃n͇ʧ̑ka n
manubrium
uchwyt, rękojeść

ręcznik ˈrɛ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
mantele
gruby kawałek tkaniny przeznaczony do wycierania ciała

ręka rɔŋk ˈrɛ̃ŋka n
manus
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców;
(potocznie, potoczny) cała kończyna górna człowieka lub małpy człekokształtnej od barku po palce

ręka rękę myje
manus manum lavat
sytuacja, w której osoby z jednego środowiska wzajemnie chronią swoje interesy, niekoniecznie w sposób uczciwy

rękaw ˈrɛ̃ŋkaf n
manica
(krawiectwo) element odzieży przykrywający ręce

rżeć rʒɛʨ̑ v
hinniō
o koniu: wydawać charakterystyczny głos

sabotować ˌsabɔˈtɔvaʨ̑ v
surruō
stosować sabotaż

sad sat n
pōmārium
ogród, w którym rosną drzewa i krzewy owocowe;

sadyzm n
sadismus
(medycyna, medyczny) zaburzenie seksualne polegające na doznawaniu podniecenia i zadowolenia seksualnego poprzez zadawanie bólu i upokorzenie partnera

sadzić ˈsaʥ̑iʨ̑ v
serere
umieszczać w ziemi bulwę lub sadzonkę tak, żeby przyjęła się i rosła

sadło ˈsadwɔ n
arvina
(dawniej, dawny) słonina
zwierzęca tkanka tłuszczowa

sakrament saˈkrãmɛ̃nt n
sacramentum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie obrzęd religijny uważany za znak lub sposób przekazania łaski Bożej;

saksofon saˈksɔfɔ̃n n
saxophonus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dęty instrument drewniany, wykonany z metalu;

salamandra ˌsalãˈmãndra n
salamandra
(zoologia, zoologiczny) rodzaj płazów ogoniastych;

salina saˈlʲĩna n
salina
zakład przemysłowy produkujący sól poprzez odparowanie wody z solanki pochodzącej z mórz lub słonych jezior ewentualnie podziemnych złóż lub źródeł mineralnych;

sam sãm pronoun
solum
bez nikogo / niczego innego, będący jedyny
ipse
podkreślenie: właśnie ten, a nie inny

samar ˈsãmar n
samarium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sm i liczbie atomowej 62;

samiec ˈsãmʲjɛʦ̑ n
mās
(zoologia, zoologiczny) zwierzę płci męskiej

samobójstwo ˌsãmɔˈbujstfɔ n
suicidium
zabicie samego siebie;

samochód sãˈmɔxut n
autocinetum
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, wyposażony w koła, mogący poruszać się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;

samogłów n
Mola mola
(ichtiologia, ichtiologiczny) Mola mola, gatunek morskiej ryby rozdymkokształtnej z rodziny samogłowowatych;

samolot sãˈmɔlɔt n
aeroplanum aeronavis
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny wyposażony we własny napęd, mający skrzydła, które tworzą siłę nośną;

samotnie sãˈmɔtʲɲɛ adv
solus
w odosobnieniu, w samotności, bez towarzystwa

samotność sãˈmɔtnɔɕʨ̑ n
solitudo
uczucie braku bliskich osób

samotny sãˈmɔtnɨ adj
sōlitārius
taki, który jest sam, żyje samotnie

samuraj n
samuraeus
(historia, historyczny, historycznie) rycerz japoński, członek niższej szlachty japońskiej;

sanacja n
sānātiō
(historia, historyczny, historycznie) (polski) obóz zwolenników Józefa Piłsudskiego, którzy poparli dokonany przez niego przewrót majowy w 1926 r.;

sandacz ˈsãndaʧ̑ n
lucioperca
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sander lucioperca, duża, hodowlana ryba drapieżna zamieszkująca zlewiska mórz europejskich;

sandał ˈsãndaw n
crepida
rodzaj otwartego obuwia składającego się z podeszwy i rzemieni, które utrzymują go na stopie;

sanie ˈsãɲɛ n
trahea
pojazd na płozach służący do jazdy po śniegu, zaprzęgnięty w konie (także psy lub renifery);

sanktuarium ˌsãŋktuˈ<sup>w</sup>arʲjũm n
sanctuarium
otoczony czcią obiekt religijny będący miejscem przechowywania świętych przedmiotów lub relikwii oraz sprawowania kultu;

sanskryt ˈsãw̃skrɨt n
lingua Sanscrita
(językoznawstwo, językoznawczy) język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii;

saratowski adj
Saratoviensis
związany z Saratowem, dotyczący Saratowa

sardoniczny adj
sardonicus sardonius
(książkowy) ironiczny, złośliwy

sardynka sarˈdɨ̃nka n
sarda
(ichtiologia, ichtiologiczny) wspólna nazwa dla małych ryb morskich poławianych w celach spożywczych;

sardyński sarˈdɨ̃j̃sʲci adj
Sardiniensis
charakterystyczny dla Sardynii, związany z Sardynią, wywodzący się z Sardynii

sarkastyczny ˌsarkaˈstɨʧ̑nɨ adj
dicax
złośliwy, docinkowy, szczery do bólu, pełen sarkazmu

sarkofag sarˈkɔfak n
sarcophagus
zdobiona trumna w kształcie skrzyni, najczęściej wykonana z kamienia;

sarkoidoza ˌsarkɔ<sup>j</sup>iˈdɔza n
sarcoidosis
(medycyna, medyczny) uogólniona choroba ziarniniakowa, najczęściej zajmująca węzły chłonne wnękowe i płuca

sarkopenia ˌsarkɔˈpɛ̃ɲa n
sarcopaenia
(medycyna, medyczny) zanik masy mięśniowej wraz ze spadkiem siły mięśni

sarkopeniczny adj
sarcopenicus
(medycyna, medyczny) związany z sarkopenią

sarna ˈsarna n
caprea
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka parzystokopytnego;

sarnina sarʲˈɲĩna n
ferīna
mięso sarny

satanizm n
satanismus
kult szatana

satrapa n
satrapēs
(starożytność) w Persji: zarządca prowincji;

satyra saˈtɨra n
satura
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) gatunek literacki, tekst publicystyczny albo inna wypowiedź artystyczna, która ośmiesza i piętnuje przedstawione w utworze zjawiska, obyczaje, politykę, osoby, stosunki społeczne itp.;

sauna ˈsawna n
laconicum
rodzaj łaźni, w której panuje wysoka temperatura oraz, w zależności od rodzaju sauny, wysoka lub niska wilgotność;

sałata saˈwata n
lactūca
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Lactuca), wiele gatunków jadalnych;
warzywo liściaste, spożywane zwykle na surowo

scena ˈsʦ̑ɛ̃na n
locus
(przenośnie, przenośnia) awantura, kłótnia
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) krótki fragment sztuki teatralnej lub filmu, dotyczący określonej sytuacji;
scaena
(przenośnie, przenośnia) środowisko muzyczne, polityczne
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przestrzeń w sali teatralnej przeznaczona do wystawiania utworów;

sceptycyzm sʦ̑ɛpˈtɨʦ̑ɨsm̥ n
scepticismus
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny odrzucający możliwość uzyskania wiarygodnej i ostatecznie uzasadnionej wiedzy;

schematyzm n
schematismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katalog zakonny, spis zakonników

schizofrenia ˌsxʲizɔˈfrɛ̃ɲja n
schizophrenia
(medycyna, medyczny) choroba psychiczna charakteryzująca się dezintegracją osobowości, utratą kontaktu z otoczeniem i urojeniami;

schody ˈsxɔdɨ n
scalae
konstrukcja ze stopni, z których każdy następny jest umieszczony nieco wyżej od poprzedniego, służąca do przemieszczania się pomiędzy różnymi poziomami;

schody ruchome ˈsxɔdɨ ruˈxɔ̃mɛ n
scalae versatiles
urządzenie do ukośnego transportu ludzi między piętrami;

schodzić ˈsxɔʥ̑iʨ̑ v
descendo
iść w dół

schronienie sxrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
asylum perfugium
bezpieczne miejsce, w którym można się ukryć, schować

schyłek ˈsxɨwɛk n
exitus finis terminus
okres bliski zakończeniu, stadium końcowe

seaborg ˈsʲibɔrk n
seaborgium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sg i liczbie atomowej 106;

secesja n
secessus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oddzielenie się, wyodrębnienie się nowej frakcji politycznej, nowego bytu państwowego;

sejf sɛjf n
arca
zamykana, metalowa szafa, skrzynia lub pomieszczenie służące do przechowywania cennych rzeczy

sejm sɛjm n
diaeta dieta
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa parlamentu albo jednej z izb parlamentu

sejsmograf n
seismographus
(technologia, technika, techniczny) (geologia, geologiczny) urządzenie zapisujące parametry drgań skorupy ziemskiej;

sejsmolog n
seismologista
(geologia, geologiczny) naukowiec zajmujący się sejsmologią

sejsmologia ˌsɛjsmɔˈlɔɟja n
seismologia
nauka o trzęsieniach ziemi;

seks oralny ˈsɛks ɔˈralnɨ n
coitus oralis
zbliżenie seksualne opierające się na pieszczeniu narządów płciowych i innych stref erogennych partnerki lub partnera językiem i ustami

seksualność n
sexualitas
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) wrodzona, naturalna funkcja organizmu, zawierająca w sobie seks, orientację seksualną, identyfikację płciową i jej rolę, reprodukcję, pożądanie, erotyzm oraz intymność;

seksualny ˌsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
sexualis
dotyczący seksu i popędu płciowego

sekta ˈsɛkta n
cultus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odłam wyznaniowy religii

sekunda sɛˈkũnda n
secunda
(fizyka, fizyczny) jednostka czasu równa 1/60 minuty

sekwoja sɛˈkfɔja n
Sequoia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Sequoia, monotypowy rodzaj drzew z rodziny cyprysowatych;
sequoia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) olbrzymie i długowieczne drzewo z rodzaju (1.1) występujące w górach Ameryki Północnej

seledynek n
Chlorophanes spiza
Chlorophanes spiza, gatunek ptaka z rodziny tanagr;

selekcja sɛˈlɛkʦ̑ʲja n
sēlēctiō
dobór dokonywany poprzez eliminację

selen ˈsɛlɛ̃n n
selenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Se i liczbie atomowej 34;

seler ˈsɛlɛr n
apium
(botanika, botaniczny) Apium graveolens, roślina warzywna;

seminarium ˌsɛ̃mʲĩˈnarʲjũm n
seminarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (studencki) dom formacyjny, w którym przygotowują się kandydaci na duchownych
(studencki) (edukacja, edukacyjny) zajęcia dydaktyczne dla studentów uczelni niepolitechnicznych

seminarzysta n
seminarista
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (studencki) student seminarium duchownego

semiotyka n
semiotica
(językoznawstwo, językoznawczy) dział językoznawstwa badający systemy znakowe;

sen sɛ̃n n
somnus sopor
(fizjologia, fizjologiczny) stan odpoczynku, na ogół nocnego, w którym spowolnione są funkcje organizmu i obniżony poziom świadomości
somnium
doświadczenie przeżywane w trakcie snu (1.1)
(przenośnie, przenośnia) fantazja, marzenie, wizja, coś, co wydaje się nierzeczywiste

senat ˈsɛ̃nat n
senatus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) izba wyższa dwuizbowego parlamentu;
(historia, historyczny, historycznie) organ władzy w systemie politycznym starożytnego Rzymu;

senator sɛ̃ˈnatɔr n
senator
członek izby wyższej parlamentu (senatu)

senatorski adj
senatorius
związany z senatorem lub senatorami, odnoszący się do senatora lub senatorów

senność ˈsɛ̃nːɔɕʨ̑ n
somnus
potrzeba snu, pragnienie zaśnięcia

sensacja n
sensatio
wydarzenie, wiadomość wywołujące żywe, powszechne zainteresowanie

sepulka sɛˈpulka n
sepulca
(zoologia, zoologiczny) wymarły owad późnej ery mezozoiku z rzędu błonkoskrzydłych, z rodzaju sepulkowatych (Sepulcidae);

sepulkowate ˌsɛpulkɔˈvatɛ n
Sepulcidae
(zoologia, zoologiczny) rodzaj wymarłych owadów błoskoskrzydłych, Sepulcidae;

ser sɛr n
caseus formaticum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego;

serafin n
seraphus seraph
(teologia, teologiczny) (biblijny) anioł należący do najwyższego chóru w hierarchii anielskiej;

serce ˈsɛrʦ̑ɛ n
cor
(anatomia, anatomiczny) u ludzi i wielu zwierząt: organ (mięsień), którego praca powoduje przepływ krwi w organizmie;
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) miejsce, gdzie są czyjeś uczucia, często miłości
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) współczucie, pozytywne cechy wobec innych, ludzi i zwierząt
(przenośnie, przenośnia) centrum, najważniejsza część czegoś
(przenośnie, przenośnia) zapał, chęć robienia czegoś jak najlepiej
przedmiot przypominający serce (1.1) będący symbolem miłości

sercowy adj
cardiacus
dotyczący uczuć zakochania i miłości

serdeczny sɛrˈdɛʧ̑nɨ adj
cordialis
taki, który wobec ludzi kieruje się przyjaznymi uczuciami; taki, który jest objawem dobrych, ciepłych i szczerych uczuć

serdeczny palec sɛrˈdɛʧ̑nɨ ˈpalɛʦ̑ n
digitus anularis
(anatomia, anatomiczny) czwarty palec u ręki

serio ˈsɛrʲjɔ adv
serio
poważnie, bez żartów, prawdziwie, szczerze

sernik ˈsɛrʲɲik n
scriblīta
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) słodkie ciasto, w którym jednym ze składników jest biały ser;

serologia ˌsɛrɔˈlɔɟja n
serologia
(medycyna, medyczny) dziedzina nauk medycznych, część immunologii, zajmująca się interakcją pomiędzy antygenami i przeciwciałami;

serwal sawannowy n
Leptailurus serval
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leptailurus serval Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Afryce, na południe od Sahary;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

serwatka n
serum
(spożywczy) przejrzysty płyn pozostały po ścięciu mleka i oddzieleniu sera;

serwetka n
mantele
kwadratowy kawałek tkaniny lub bibułki do wycierania ust lub do ochrony ubrania podczas jedzenia
mała serweta do ozdoby mebli

serwilizm n
servilitas
(pejoratywnie, pejoratywny) postawa bezkrytycznego i dobrowolnego podporządkowania się jakiejś władzy, zwierzchności

sezon ˈsɛzɔ̃n n
tempus
(handel, handlowy) pora roku
(telewizja, telewizyjny) zbiór odcinków serialu telewizyjnego zazwyczaj emitowanych w ciągu jednego roku lub półrocza
(rolnictwo, rolniczy) okres dojrzewania i zbioru owoców lub innego rodzaju płodów rolnych
okres, kiedy coś się odbywa, czas o szczególnie sprzyjających warunkach do określonej działalności, wykonywania pewnych czynności itp.

sfera ˈsfɛra n
globus
(matematyka, matematyczny) powierzchnia kuli;
przestrzeń okalająca Ziemię
strefa, obszar, zwłaszcza działań lub wpływów
warstwa społeczna lub grupa towarzyska

sfinks sfʲĩŋks n
sphinx
(sztuka) (historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Egipcie: przedstawienie lwa z ludzką głową lub głową innego zwierzęcia;

siano ˈɕãnɔ n
foenum pratum
(rolnictwo, rolniczy) sucha trawa i inne rośliny skoszone z łąki na paszę;

sianokos n
faenisecium
(rolnictwo, rolniczy) koszenie trawy na siano

siarka ˈɕarka n
sulphur sulfur sulpur
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu S i liczbie atomowej 16;

siatkówka ɕatˈkufka n
retina
(anatomia, anatomiczny) część oka odpowiadająca za przetwarzanie obrazu na impulsy nerwowe;

siać ɕäʨ̑ v
conserō
rzucać nasiona w glebę

sic interjection
sic
tak, zgodnie z oryginałem

siebie ˈɕɛbʲjɛ pronoun
egomet ipsum
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi biernikiem i dopełniaczem

siedem grzechów głównych n
septem peccata capitalia septem peccata mortalia SALIGIA
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) lista ciężkich grzechów Kościoła katolickiego;

siedmiostrunny adj
heptachordus
mający siedem strun

siedzieć ˈɕɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
sedeo sedere
spoczywać na krześle, kanapie, ławie itp. tak, by ciężar ciała spoczywał na pośladkach

siekacz n
incisivus
(stomatologia, stomatologiczny) (anatomia, anatomiczny) przedni ząb służący do odgryzania kęsów pokarmu

siekiera ɕɛ̇ˈcɛra n
ascia
ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska

siennica n
faenile faenilia
(dawniej, dawny) (rolnictwo, rolniczy) zadaszenie na słomę lub zboże na czterech słupach

sierota ɕɛˈrɔta n
orba
dziecko, któremu umarło przynajmniej jedno z rodziców
(termin typograficzny) błąd polegający na pozostawieniu pojedynczego wiersza na dole kolumny składanego tekstu

sierp ɕɛrp n
falx
(rolnictwo, rolniczy) ręczne narzędzie rolnicze składające się z krótkiego półkoliście zakrzywionego ostrza osadzonego w drewnianym stylisku, służące do żęcia zbóż, traw itp.;

sierpiec ˈɕɛrpʲjɛʦ̑ n
Bucephala islandica
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych;

sierpień ˈɕɛrpʲjɛ̇̃ɲ n
Augustus
ósmy miesiąc w roku według kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego;

sierpik ˈɕɛrpʲik n
drepanium
(botanika, botaniczny) typ kwiatostanu z kwiatami, które wyrastają na szypułkach tylko po jednej stronie głównego pędu;

siewca n
sator
(rolnictwo, rolniczy) osoba siejąca ziarno w polu

sieć ɕɛ̇ʨ̑ n
aranea casses
pajęczyna
rete tenus
siatka z linek, służąca do połowu ryb lub małych zwierząt; ;

siglum n
siglum
(językoznawstwo, językoznawczy) skrót

sigma ˈsʲiɡma n
sigma
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa osiemnastej litery alfabetu greckiego, σ;

sikać ˈɕikaʨ̑ v
meio
(potocznie, potoczny) oddawać mocz

sikhizm ˈsʲikxʲism̥ n
Sichismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia powstała w XV wieku w Indiach;

sikora ɕiˈkɔra n
parus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak z rodziny sikorowatych;

sikora bogatka ɕiˈkɔra bɔˈɡatka n
Parus major
(ornitologia, ornitologiczny) Parus major, niewielki ptak z rodziny sikorowatych o barwnym upierzeniu;

sikora modra ɕiˈkɔra ˈmɔdra n
Cyanistes caeruleus Parus caeruleus
(ornitologia, ornitologiczny) (Cyanistes caeruleu, Parus caeruleus) niewielki ptak z rodziny sikor, zamieszkujący część Europy, Azję Mniejszą, Iran i północną Afrykę; w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową;

silny ˈɕilnɨ adj
validus
odznaczający się siłą (w odniesieniu do istoty)

singulare tantum n
nomen singulare tantum
(gramatyka) rzeczownik występujący jedynie w liczbie pojedynczej;

siniak ˈɕĩɲak n
lapsus
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) miejscowy wylew krwi do skóry powstały wskutek urazu

siodło ˈɕɔdwɔ n
sella
(jeździectwo, jeździecki) część rzędu końskiego będąca siedzeniem przeznaczonym dla jeźdźca;

sionka ˈɕɔ̃nka n
pallaciculum
(przestarzałe, przestarzały) mała sień

siostra ˈɕɔstra n
soror
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodzeństwa); córka tych samych rodziców; córka tego samego ojca; córka tej samej matki
zakonnica
pielęgniarka

siostra cioteczna ˈɕɔstra ʨ̑ɔˈtɛʧ̑na n
matruelis
córka ciotki

siostra stryjeczna ˈɕɔstra strɨˈjɛʧ̑na n
patruelis
córka stryja

siostrzenica ˌɕɔsṭʃɛ̃ˈɲiʦ̑a n
sororis filia
córka siostry

siostrzeniec ɕɔˈsṭʃɛ̃ɲɛʦ̑ n
sororis filius
syn siostry

sitowie n
scirpus
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) roślina ziemno-wodna tworząca gęste zarośla, o rurkowatych pędach, wąskich, płaskich i szorstkich liściach, kwiatostanach układających się w kłosy lub wiechę, zajmująca brzegi wód, mokradła
Scirpus
(systematyka) (botanika, botaniczny) Scirpus L., rodzaj roślin z rodziny ciborowatych o płaskich i szorstkich liściach, kwiatostanach typu kłos, porastających siedliska mokradłowe

siusiak ˈɕüɕak n
pipinna
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) (infantylnie) członek męski

siódmy ˈɕudmɨ adj
septimus
od 7

się ɕɛ pronoun
se
…używany w stronie zwrotnej – konstrukcji, w której wykonawca lub wykonawcy czynności jednocześnie doznają jej skutków

siła ˈɕiwa n
fortitudo
zdolność oddziaływania, wywierania wpływu

siła wyższa ˈɕiwa ˈvɨʃːa n
vis maior
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zdarzenie, którego nie można przewidzieć lub w żaden sposób mu zapobiec.

skakać ˈskakaʨ̑ v
salire
przemieszczać się za pomocą odbić od podłoża, przy czym po odbiciu nogi nie mają kontaktu z podłożem (w przeciwieństwie do chodzenia, gdzie zawsze np. u ludzi jedna, a u konia dwie nogi spoczywają np. na ziemi)

skala ˈskala n
scala
(matematyka, matematyczny) metoda przekształcenia liczby na współrzędną wykresu
(metrologia, metrologiczny) (statystyka, statystyczny) system symboli (zwykle liczb) kodujących wyniki pomiaru;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szereg dźwięków ułożonych według pewnego schematu interwałowego w porządku wznoszącym lub opadającym;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakres dźwięków obejmowanych przez instrument muzyczny lub głos;
(technologia, technika, techniczny) ułamek określający stosunek odległości na mapie lub długości na projekcie, rysunku, modelu w stosunku do odległości rzeczywistych;
zbiór możliwych ocen w szkole lub w określonym teście (np. psychologicznym lub medycznym)

skalpel ˈskalpɛl n
scalpellum
(medycyna, medyczny) mały, bardzo ostry nóż używany w chirurgii;

skamieniałość ˌskãmʲjɛ̇̃ˈɲawɔɕʨ̑ n
fossile
(geologia, geologiczny) zachowane w skale szczątki organizmu zwierzęcego lub roślinnego albo też utrwalony w skale ślad jego działalności życiowej;

skand skãnt n
scandium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sc i liczbie atomowej 21;

skaner ˈskãnɛr n
sarotis
(informatyka, informatyczny) urządzenie pozwalające na zmianę do postaci cyfrowej zdjęć, tekstów, obrazów i innych grafik przedstawionych na papierze;

skarabeusz n
Scarabaeus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Scarabaeus, rodzaj chrząszczy z rodziny poświętnikowatych;
scarabaeus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodzaju (1.1)

skarb skarp n
thesaurus
zbiór bardzo wartościowych rzeczy

skarbiec ˈskarbʲjɛʦ̑ n
aerārium
odpowiednio zabezpieczony magazyn na drogocenne rzeczy;

skarga ˈskarɡa n
querēla
wypowiedź, w której ktoś uskarża się na coś

skała ˈskawa n
saxum rupes silex
(geologia, geologiczny) zespół minerałów lub wiele ziaren tego samego minerału;
saxum
zbudowana (w widoczny sposób) z litej skały (1.1) forma krajobrazu, zwłaszcza góra, urwisko, znacznej wielkości kamień lub blok

sklep sklɛp n
taberna
pomieszczenie z wejściem od ulicy, gdzie sprzedaje się towary

sklepienie sklɛˈpʲjɛ̇̃ɲɛ n
camera
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) łukowata konstrukcja architektoniczna, zamykająca od góry wewnętrzną przestrzeń budowli;

skok w dal n
saltus in longitudinem saltus in longum
(sport, sportowy) konkurencja lekkoatletyczna złożona z rozbiegu, odbicia się z jednej nogi z belki i wylądowania w piaskownicy

skop skɔp n
vervex
(zootechnika, zootechniczny) wykastrowany baran

skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n n
scorpio nepa
(zoologia, zoologiczny) pokryty pancerzem pajęczak z kolcem jadowym na ostatnim segmencie odwłoku;

skorupa skɔˈrupa n
chelyon
(zoologia, zoologiczny) twarda osłona pokrywająca ciało niektórych zwierząt, zbudowana z chityny, rogu, kości itp.
crusta
twarda powłoka, pokrywająca coś z wierzchu

skorupiak skɔˈrupʲjak n
Crustacea crustaceum
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel podtypu stawonogów, prowadzących w większości wodny tryb życia, posiadających dwugałęziste odnóża (z wyjątkiem pierwszej pary czułków), charakterystyczną budowę stadiów larwalnych i genotyp

skowronek skɔvˈrɔ̃nɛk n
alauda
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny Alaudidae o perlistym, wysokim śpiewie;

skrajny ˈskrajnɨ adj
extrēmus
będący radykalnym, występującym w ostrej, ostatecznej postaci

skrobia n
amylum
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) główny węglowodan w diecie człowieka, polisacharyd roślinny pełniący w roślinach rolę magazynu energii;

skromność ˈskrɔ̃mnɔɕʨ̑ n
modestia
cecha kogoś, kto nie wywyższa się i nie dba o rozgłos i uznanie innych

skromny ˈskrɔ̃mnɨ adj
modestus
niemający potrzeby wyróżniania się
niewielki

skroń skrɔ̃ɲ n
tempus tempora
(anatomia, anatomiczny) boczna część głowy za oczami;

skryptorium n
scriptorium
(historia, historyczny, historycznie) pomieszczenie klasztorne lub zamkowe, w którym przepisywano księgi i dokumenty

skrzele ˈskʃɛlɛ n
branchia
(anatomia, anatomiczny) (ichtiologia, ichtiologiczny) narząd wymiany gazowej występujący u wielu zwierząt wodnych, umożliwiający pobieranie do organizmu tlenu rozpuszczonego w wodzie;

skrzydło ˈskʃɨdwɔ n
ala
górna kończyna lub specjalny narząd u zwierząt, który umożliwia im latanie;
(wojskowość, wojskowy) boczna część jednostki wojskowej znajdującej się w szyku;
część samolotu tworząca siłę nośną;
część stronnictwa politycznego lub partii o nieco innych poglądach
boczna część budynku, wydzielona z głównej części;

skrzyp skʃɨp n
equisētum
Equisetum L., roślina z monotypowej rodziny skrzypowatych;

skrzypce ˈskʃɨpʦ̑ɛ n
violina
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych;

skrzyżowanie ˌskʃɨʒɔˈvãɲɛ n
travectio
miejsce połączenia dwóch dróg;

skrót skrut n
abbreviatio
(językoznawstwo, językoznawczy) w piśmie oznacza skrócony zapis nazwy jednowyrazowej lub wielowyrazowej, zbudowany z jednej lub kilku liter;

skunks skũŋks n
mephitis
(zoologia, zoologiczny) pręgowany, czarno-biały ssak drapieżny, który w przypadku zagrożenia tryska cuchnącą cieczą;

skutecznie skuˈtɛʧ̑ʲɲɛ adv
factiose
w sposób skuteczny, dający pożądany efekt

skuter ˈskutɛr n
birotula automataria
jednoślad o małych kołach, nisko zawieszonym silniku (najczęściej pod siedzeniem) i obudowanym podwoziu;

skóra ˈskura n
cutis pellis
(anatomia, anatomiczny) zewnętrzna powłoka ciała kręgowców;
corium cutis
surowiec otrzymywany z wyprawionej skóry (1.1) niektórych zwierząt;

składać ˈskwadaʨ̑ v
colligo confero lego
gromadzić coś, zbierać

składnik ˈskwadʲɲik n
pars
część składowa czegoś

slipy ˈslʲipɨ n
parvum subligaculum
męskie, obcisłe majtki;

smak smak n
sapor
zmysł, którego narządy znajdują się w jamie ustnej, odpowiedzialny za sposób reagowania na przyjmowany pokarm;

smakować smaˈkɔvaʨ̑ v
gusto
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) próbować czegoś w celu określenia smaku
gustare
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o potrawach, napojach itp.: mieć smak

smoczek ˈsmɔʧ̑ɛk n
suctoriolum consolativum
miękka zabawka dla małych dzieci przeznaczona do ssania;

smok smɔk n
draco
(mitologia, mitologiczny) baśniowe groźne zwierzę, rodzaj olbrzymiego, latającego gada;

smoothie n
potus commixtus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zmiksowany, zimny napój na bazie świeżych lub mrożonych owoców (rzadziej warzyw) z dodatkiem kostek lodu o gęstej, gładkiej konsystencji

smoła ˈsmɔwa n
pix
mazista, zwykle czarna ciecz, produkt odgazowania węgla, łupków bitumicznych, drewna itp.;

smutek ˈsmutɛk n
tristitia
stan uczuć, gdy ktoś jest smutny

smutny ˈsmutnɨ adj
ater atratus niger
odczuwający smutek, pogrążony w smutku

sobie ˈsɔbʲjɛ pronoun
sibi
… wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi celownikiem i miejscownikiem

sobota sɔˈbɔta n
dies Saturni Sabbata
szósty dzień tygodnia;

soból ˈsɔbul n
mus silvestris
(zoologia, zoologiczny) Martes zibellina, azjatyckie zwierzę futerkowe, ssak drapieżny o gęstym, jedwabistym, brązowym lub czarnym futrze;

sobą ˈsɔbɔ̃w̃ pronoun
egomet
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi narzędnikiem

socjalista ˌsɔʦ̑ʲjaˈlʲista n
socialista
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik socjalizmu

socjalizm sɔˈʦ̑ʲjalʲism̥ n
socialismus
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze);

socjolingwistyka ˌsɔʦ̑ʲjɔlʲĩŋɡˈvʲistɨka n
sociolinguistica
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się funkcjonowaniem języka w społeczeństwie;

socjologia ˌsɔʦ̑ʲjɔˈlɔɟja n
sociologia
nauka o społeczeństwie, zajmująca się badaniem struktury społeczeństwa, następujących w nim zmian, praw kierujących rozwojem społeczeństwa i różnego rodzaju zjawisk w nim występujących;

socjusz n
socius
(dawniej, dawny) osoba sprzymierzona

soczewica ˌsɔʧ̑ɛˈvʲiʦ̑a n
lens
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

soczysty sɔˈʧ̑ɨstɨ adj
succulentus
zawierający dużo soku, pełen soku

soda ˈsɔda n
soda
(chemia, chemiczny) nazwa zwyczajowa węglanu sodu

sodalicja mariańska n
congregatio mariana
(kościelny) (dawniej, dawny) katolickie stowarzyszenie, które propaguje kult Matki Boskiej;

sodomita n
cinaedus
człowiek oddający się sodomii

sodówka n
Suaeda
(botanika, botaniczny) Suaeda Forssk. ex J.F. Gmel., rodzaj roślin z rodziny komosowatych;
suaeda
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

sofijski sɔˈfʲijsʲci adj
Serdicensis
odnoszący się do miasta Sofia

sok sɔk n
sucus
napój robiony z owoców, czasem również z warzyw;

sokolnictwo n
accipitraria
(łowiectwo, łowiecki) sztuka układania (tresury) ptaków drapieżnych oraz łowy odbywane przy ich pomocy

sokolnik sɔˈkɔlʲɲik n
falconarius
osoba zajmująca się hodowlą i układaniem ptaków drapieżnych do polowania oraz polowaniem z nimi

sokół ˈsɔkuw n
falco
(ornitologia, ornitologiczny) ptak drapieżny o silnej budowie ciała, wąskich i krótkich skrzydłach, mocnym hakowatym dziobie oraz ostrych szponach;

sokół wędrowny n
Falco peregrinus
(ornitologia, ornitologiczny) Falco peregrinus, duży ptak drapieżny z podrodziny sokołów spotykany na niemal wszystkich kontynentach (poza Antarktydą), rzadki w Polsce;

sola ˈsɔla n
solea
(ichtiologia, ichtiologiczny) płaska ryba z oczami po prawej stronie;

solanka n
faecula salsamentum
(spożywczy) roztwór soli używany do konserwacji żywności

soliter n
taenia
(medycyna, medyczny) (zoologia, zoologiczny) tasiemiec, pasożyt w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt;

solniczka sɔlʲˈɲiʧ̑ka n
salīnum
niewielki zamknięty pojemnik do przechowywania soli, z otworkami, przez które posypuje się solą potrawy;

sonata sɔ̃ˈnata n
sonata
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór instrumentalny składający się z trzech lub czterech kontrastujących części;

sopel ˈsɔpɛl n
stīria
podłużny kawałek lodu zwisający z brzegu dachu, z gałęzi itp.;

sos sɔs n
condimentum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, zawiesisty płyn o różnych smakach, przyrządzany jako dodatek do potraw;

sosna ˈsɔsna n
Pinus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus L., rodzaj drzew z rodziny sosnowatych;
pinus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo lub krzew z rodzaju (1.1)
drewno sosnowe

sosnowate n
Pinaceae
(botanika, botaniczny) Pinaceae Lindl., rodzina drzew i krzewów należąca do rzędu sosnowców;

soteriologia ˌsɔtɛrʲjɔˈlɔɟja n
soteriologia
(teologia, teologiczny) nauka o zbawieniu;

soul n
animus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z gatunków muzycznych;

sowa ˈsɔva n
ulula noctua
(ornitologia, ornitologiczny) drapieżny ptak z rzędu Strigiformes, o dużej głowie i oczach umieszczonych z przodu, polujący nocą;

spacer ˈspaʦ̑ɛr n
vado ambulo gradior
niespieszne chodzenie bez konkretnego celu, dla przyjemności

spacerować ˌspaʦ̑ɛˈrɔvaʨ̑ v
ambulo
chodzić w celu rekreacji, niekoniecznie zmierzając do określonego miejsca

spadek ˈspadɛk n
herctum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) własność zostawiana przez kogoś po śmierci dla jakiejś osoby;

spadochron spaˈdɔxrɔ̃n n
umbrella descensoria
urządzenie z mocnego materiału, które pod wpływem ciągu powietrza otwiera się w formie parasola i służy do hamowania prędkości opadania lub przemieszczania się ciał

spartański sparˈtãj̃sʲci adj
Spartanus
charakteryzujący się surowością, wielką prostotą, skromnością
dotyczący Sparty, związany ze Spartą

spazm n
spasmus
(medycyna, medyczny) nagłe, bezwiedne, bolesne, znaczne napięcie mięśnia lub grupy mięśni

spać spaʨ̑ v
dormio
(eufemistycznie) nie żyć
dormio dormire
(fizjologia, fizjologiczny) być w stanie snu, charakteryzującym się spowolnionymi funkcjami organizmu i obniżonym poziomem świadomości

specjał ˈspɛʦ̑ʲjaw n
cuppedium
bardzo smaczna lub wyszukana potrawa

sperma ˈspɛrma n
semen
(fizjologia, fizjologiczny) płyn, w którym plemniki wydostają się z ciała samca;

spermatogeneza n
spermatogenesis
(fizjologia, fizjologiczny) proces tworzenia plemników w jądrach

spisek ˈspʲisɛk n
coniuratio
tajne porozumienie pomiędzy grupą osób (spiskowców), mających wspólny cel

spiżarnia spʲiˈʒarʲɲa n
cella penaria
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) pomieszczenie domowe na produkty żywnościowe

spodek ˈspɔdɛk n
scutella
mały talerzyk używany jako podstawka pod filiżankę lub szklankę

spodnie ˈspɔdʲɲɛ n
bracae
(krawiectwo) dolna część odzieży wierzchniej okrywająca nogi;

spokojny spɔˈkɔjnɨ adj
abstinens
nierzucający się w oczy
quietus humanus inturbidus lentus sedatus
o człowieku: zachowujący się w sposób opanowany i zrównoważony

spokój ˈspɔkuj n
pax
stan pozbawiony kłótni, zatargów, konfliktów, sprzeczek
cisza, brak hałasu, rumorów
równowaga psychiczna; brak gniewu, zdenerwowania

spontanicznie ˌspɔ̃ntãˈɲiʧ̑ʲɲɛ adv
sponte
w sposób spontaniczny, bez głębszego przemyślenia, odruchowo, emocjonalnie

spontaniczny adj
spontaneus
działający odruchowo, bez innych wpływów

sposób ˈspɔsup n
modus ratio
metoda, algorytm zrobienia czegoś, rozwiązania jakiegoś problemu
modus via
styl, rodzaj zachowania, wyglądu itp.

spotkanie spɔtˈkãɲɛ n
concilium congregatio contio
umówione lub przypadkowe zobaczenie kogoś, zetknięcie się z kimś (z czymś)

spotykać spɔˈtɨkaʨ̑ v
occurro
napotykać kogoś, widywać

spowiedź ˈspɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
confessio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznanie grzechów przed kapłanem w celu otrzymania ich odpuszczenia
(przenośnie, przenośnia) szczere wyznanie, ujawnienie komuś osobistych tajemnic

społeczeństwo ˌspɔwɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
societās
(socjologia, socjologiczny) zorganizowana grupa ludzi zamieszkująca jakieś terytorium powiązanych ze sobą kulturowo, historycznie, religijnie, zawodowo itp.;

społeczność spɔˈwɛʧ̑nɔɕʨ̑ n
communitas
ludzie skupieni w środowisku zawodowym lub społecznym;

społeczny spɔˈwɛʧ̑nɨ adj
socialis
dotyczący społeczeństwa, realizowany przez społeczeństwo, związany ze społeczeństwem

spragniony spraɟˈɲɔ̃nɨ adj
siccus
(fizjologia, fizjologiczny) potrzebujący wody

sprawa ˈsprava n
res
to, co jest dla kogoś ważne

sprawiedliwość ˌspravʲjɛˈdlʲivɔɕʨ̑ n
iustitia
trwała i niewymuszona wola oddawania każdemu tego, co mu się należy;

sprawiedliwy ˌspravʲjɛˈdlʲivɨ adj
iustus
(o człowieku) kierujący się zasadami sprawiedliwości

sprawność ˈspravnɔɕʨ̑ n
efficientia
szybka i solidne wykonywanie jakichś czynności, zręczne działanie

sprzeczność n
oblocutio
stosunek zachodzący między zjawiskami, poglądami, interesami niezgodnymi ze sobą

sprzeczny ˈspʃɛʧ̑nɨ adj
contrādictōrius
niezgodny z czymś, przeciwstawny czemuś, różny, odmienny

sprzedawać spʃɛˈdavaʨ̑ v
vendere
dawać coś (materialnego lub nie) i w zamian dostawać pieniądze

sprzedawca spʃɛˈdafʦ̑a n
venditor
(handel, handlowy) człowiek sprzedający towary (w sklepie, na targowisku)

sprzedaż ˈspʃɛdaʃ n
venditio
(ekonomia, ekonomiczny) zbycie towaru lub usługi w zamian za pieniądze lub inny towar

sprzeniewierzyć ˌspʃɛ̃ɲɛˈvʲjɛʒɨʨ̑ v
pecūlor
przywłaszczyć powierzone sobie cudze mienie

spójnik ˈspujɲik n
conjunctio
(gramatyka) wyraz służący do łączenia wyrażeń wewnątrz zdania pojedynczego (np. w wyliczeniach) oraz zdań składowych w zdaniach złożonych;

spór spur n
controversia
różnica zdań, stanowisk, interesów

srać sraʨ̑ v
cacare
(wulgarnie, wulgaryzm) (potocznie, potoczny) oddawać stolec

srebrnodziobek afrykański n
Euodice cantans
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Euodice cantans Gmelin, gatunek małego ptaka z rodziny astryldowatych;

srebrny ˈsrɛbrnɨ adj
argenteus
przypominający kolor srebra

srebro ˈsrɛbrɔ n
argentum
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ag i liczbie atomowej 47;

srogi ˈsrɔɟi adj
asper
surowy, bez litości, niewyrozumiały

sroka ˈsrɔka n
pica
(ornitologia, ornitologiczny) Pica pica, czarno-biały ptak z długim ogonem;

srom srɔ̃m n
vulva
(anatomia, anatomiczny) (seksuologia, seksuologiczny) zewnętrzne żeńskie narządy płciowe;

ssak sːak n
mammalia mammalis
(zoologia, zoologiczny) Mammalia, zwierzę z podtypu kręgowców żyworodnych, które po urodzeniu żywi się mlekiem matki;

ssaki n
Mammalia
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Mammalia, gromada zwierząt należących do kręgowców;

ssać sːaʨ̑ v
fello
pić wyciągając z czegoś płyn ustami

stabilność staˈbʲilnɔɕʨ̑ n
firmitas
cecha tego, co stabilne

stabilny staˈbʲilnɨ adj
firmus
(o konstrukcjach lub przedmiotach) utrzymujący stałą pozycję
niezmieniający się przez dłuższy czas
łatwo powracający do równowagi po wcześniejszym jej zakłóceniu

stacyjny adj
stationalis
odbywający się stacjami
stanowiący stację

stadion ˈstadʲjɔ̃n n
stadium
(sport, sportowy) duża budowla z miejscami dla widzów, miejsce rozgrywania zawodów sportowych;
(historia, historyczny, historycznie) miara długości używana w starożytnych krajach o różnych długościach (zazwyczaj 185 m);

stado ˈstadɔ n
grex armentum pecus
(zoologia, zoologiczny) grupa osobników tego samego, rzadziej różnych gatunków zwierząt, żyjąca na określonym terytorium, związana mniej lub bardziej zaawansowaną formą organizacji społecznej;

stal stal n
chalybs adamas
(metaloznawstwo, metalurgia) stop żelaza z węglem;

stamtąd ˈstãmtɔ̃nt pronoun
inde
z tamtego miejsca, z tamtej lokalizacji, z miejsca oddalonego od nas

stan stãn n
status conditio
sytuacja, stopień czegoś, poziom sprawności w danej chwili; nastrój

stan wojenny ˈstãn vɔˈjɛ̃nːɨ n
lex militaris
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ograniczenie swobód i praw obywateli na skutek zewnętrznych zagrożeń państwa;

stangret n
raedarius
prywatny woźnica powożący końmi

stanowisko ˌstãnɔˈvʲiskɔ n
status
pozycja w hierarchii zawodowej

stanowić stãˈnɔvʲiʨ̑ v
ago facio
składać się na coś, tworzyć coś

stargardzki adj
Stargardiensis
odnoszący się do Stargardu, związany ze Stargardem

starożytność ˌstarɔˈʒɨtnɔɕʨ̑ n
antiquitas
(historia, historyczny, historycznie) okres w dziejach ludzkości, który trwał od wynalezienia pisma do upadku imperium zachodniorzymskiego w 476 roku;
vetustas
dawne, zamierzchłe czasy

starożytny ˌstarɔˈʒɨtnɨ adj
antiquus
związany ze starożytnością, dotyczący starożytności

staruszka staˈruʃka n
anus
starsza kobieta

stary ˈstarɨ adj
vetus antiquus
mający wiele lat, niemłody

starzec ˈstaʒɛʦ̑ n
senex
stary mężczyzna

starzeć się ˈstaʒɛʨ̑‿ɕɛ v
senesco
o zwierzętach i ludziach: stawać się starszym, starym

stateczek n
navicula
(zdrobniale) od statek

statek ˈstatɛk n
navis carina
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) duży obiekt do przewozu towarów lub ludzi drogą wodną

statek kosmiczny n
navis sideralis
(astronomia, astronomiczny) pojazd poruszający się w przestrzeni poza atmosferą Ziemi

statua staˈtu<sup>w</sup>a n
statua
okazała rzeźba postaci ludzkiej

staw staf n
articulus
(anatomia, anatomiczny) ruchome połączenie kości;
stāgnum
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) niewielki zbiornik wody stojącej sztucznego lub naturalnego pochodzenia;

staw kowadełkowo-młoteczkowy ˈstaf ˌkɔvadɛwkɔvɔ‿mwɔtɛʧ̑ˈkɔvɨ n
articulatio incudomallearis
(anatomia, anatomiczny) staw łączący kosteczki słuchowe ucha środkowego;

staw krzyżowo-biodrowy ˈstaf ˌkʃɨʒɔvɔ‿bʲjɔˈdrɔvɨ n
articulatio sacroiliaca
(anatomia, anatomiczny) staw o niewielkiej ruchomości utworzony przez kość krzyżową i kość biodrową

staw skroniowo-żuchwowy ˈstaf ˌskrɔ̃ɲɔvɔ‿ʒuxˈfɔvɨ n
articulatio temporomandibularis
(anatomia, anatomiczny) dwujamowy, kulisty, sprzężony i symetryczny staw twarzoczaszki;

staw łokciowy ˈstaf wɔcˈʨ̑ɔvɨ n
cubitum
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem;

stawać ˈstavaʨ̑ v
exsisto fio
unosić się w kierunku pionowym

stać staʨ̑ v
sto
o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach

stały ˈstawɨ adj
rectus
będący w tym samym miejscu/położeniu

stek stɛk n
carnis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z kawałka mięsa krojonego w poprzek włókien mięśniowych lub ryby krojonej w poprzek kręgosłupa, zazwyczaj grillowany lub smażony w głębokim oleju;

stelmach ˈstɛlmax n
raedarius
(dawniej, dawny) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik, który zajmuje się wyrobem kół i innych części wozów, powozów, bryczek, sań itp.

ster stɛr n
gubernāculum
urządzenie służące do nadania i utrzymania kierunku ruchu statku wodnego lub powietrznego;

sternik n
gubernātor
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) stopień żeglarski niższy od stopnia kapitana i żeglarz posiadająca ów stopień

sterylizacja n
sterilisatio
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) niszczenie drobnoustrojów i ich zarodników za pomocą czynników fizycznych i chemicznych przeprowadzane w celach antyseptycznych, do konserwacji produktów żywnościowych itp.;
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) pozbawianie płodności (zwykle podczas zabiegu chirurgicznego) przy jednoczesnym zachowaniu czynności hormonalnej gruczołów płciowych

stocznia ˈstɔʧ̑ʲɲa n
navalia
zakład przemysłowy zajmujący się budową, remontowaniem, przebudowywaniem lub likwidacją statków wodnych;

stodoła stɔˈdɔwa n
horreum
(architektura, architektoniczny) (rolnictwo, rolniczy) budynek gospodarczy do przechowywania plonów w stanie suchym np. siano, zboże itp.

stolarz ˈstɔlaʃ n
abietarius
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący przedmioty z drewna: meble, elementy budowlane itp., osoba zajmująca się stolarstwem;

stolica stɔˈlʲiʦ̑a n
caput
(administracja) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) główne miasto jakiegoś państwa;

stopa ˈstɔpa n
pes
(anatomia, anatomiczny) część ciała tworząca dolny koniec nogi, ograniczona piętą i kostką;
jednostka długości, używana w niektórych krajach;

stopień ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ n
gradus
każda z części schodów uniesiona do góry

stopień najwyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ najˈvɨʃːɨ n
superlativus
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, oznaczająca największe nasilenie opisywanej przez niego cechy

stopień wyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ ˈvɨʃːɨ n
comparativus
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, określająca natężenie opisywanej przez niego cechy w porównaniu do czegoś

storczyk n
Orchis
(botanika, botaniczny) Orchis L., rodzaj roślin z rodziny storczykowatych
orchis
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny storczykowatych

stos stɔs n
rogus
drewno ułożone do spalenia czegoś lub kogoś; miejsce, na którym dokonuje się ceremonii kremacji ciała zmarłego

stosunek przerywany stɔˈsũnɛk ˌpʃɛrɨˈvãnɨ n
coitus interruptus
(medycyna, medyczny) stosunek płciowy, podczas którego dochodzi do wyjścia członka z pochwy przed wytryskiem nasienia

stosunek płciowy stɔˈsũnɛk ˈpw̥ʨ̑ɔvɨ n
actus sexuales
(fizjologia, fizjologiczny) czynności i zachowania seksualne, w trakcie których dochodzi do fizycznego zbliżenia z użyciem narządów płciowych;

stosunkowo adv
pro ratione
w stosunku do czego lub kogo

stołowy stɔˈwɔvɨ adj
mensalis
dotyczący stołu, związany ze stołem

stożek ˈstɔʒɛk n
conus
(geometria) rodzaj bryły powstałej przez obrót trójkąta prostokątnego wokół jednej z przyprostokątnych;

strach strax n
pavor
uczucie niepokoju, lęku przed czymś, co może być groźne
terriculum avium
kukła uformowana ze starych ubrań, służąca do odstraszania ptaków na polach

strajk strajk n
operistitium
dobrowolny i zbiorowy protest pracowników, który polega najczęściej na przerwaniu pracy, podjęty w celu spełnienia przez pracodawcę lub władzę ich postulatów;

straszny ˈstraʃnɨ adj
atrox ater furvus niger nigrans
taki, który wzbudza strach, grozę; jest przerażający, niebezpieczny, okrutny

straszyć v
terreō
wzbudzać strach, lęk w kimś

strategia straˈtɛɟja n
ars bellica
(informatyka, informatyczny) wzorzec projektowy definiujący rodzinę wymiennych algorytmów
ogólny plan działań, szerszy od taktyki

strażak ˈstraʒak n
vigil ignis
osoba szkolona do walki z ogniem;

strażnica n
specula vigilarium
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (architektura, architektoniczny) budynek, niekiedy wysoki, w którym pełni się straż

strażnik ˈstraʒʲɲik n
custōs
osoba odpowiedzialna za pilnowanie mienia lub osób

streszczać ˈstrɛʃʧ̑aʨ̑ v
abbreviare
skracać jakąś wypowiedź lub tekst, zachowując najważniejsze jej elementy, przedstawiać w skondensowanej formie

stringi ˈstrʲĩŋʲɟi n
perizoma
(krawiectwo) rodzaj majtek, których tylną część stanowi bardzo wąski pasek materiału;

strojnica włoska n
Graphosoma lineatum
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Graphosoma lineatum Linnaeus, gatunek owada z rzędu pluskwiaków;

stromy ˈstrɔ̃mɨ adj
asper
nachylony pod dużym kątem w stosunku do poziomu, podłoża

strona ˈstrɔ̃na n
pars
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) jedna z osób będąca sygnatariuszem umowy lub występująca jako podmiot w procesie;
pagina
jedna z powierzchni kartki lub innych płaskich przedmiotów, zwykle w książce, gazecie, albumie itp.

strona bierna ˈstrɔ̃na ˈbʲjɛrna n
passivum
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest obiektem czynności, określonej przez orzeczenie;

strona czynna ˈstrɔ̃na ˈʧ̑ɨ̃nːa n
activum
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest wykonawcą czynności;

stront strɔ̃nt n
strontium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sr i liczbie atomowej 38;

struktura strukˈtura n
structura
stały układ i wzajemne relacje elementów stanowiących całość

struna ˈstrũna n
chorda
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naciągnięta sprężysta nić, będąca źródłem dźwięku w instrumentach strunowych;

struna głosowa n
ligamentum vocale
(anatomia, anatomiczny) drgający element krtani, parzysty organ który wytwarza dźwięki

strunowce n
Chordata
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Chordata Bateson, typ wtóroustych z królestwa zwierząt;

strup strup n
crusta
(medycyna, medyczny) sucha pokrywa na ranach i uszkodzeniach ciała, powstająca ze skrzepłej wydzieliny;

struś struɕ n
struthiocamelus strutio struthio
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak nielotny z rodziny strusiowatych;

strzała ˈsṭʃawa n
sagitta
pocisk przeznaczony do łuku;

strzelec ˈsṭʃɛlɛʦ̑ n
sagittarius
osoba umiejąca się posługiwać bronią palną, łukiem lub inną bronią miotającą
(sport, sportowy) zawodnik specjalizujący się w strzelaniu z ręcznej broni palnej
(wojskowość, wojskowy) żołnierz wyspecjalizowany w strzelaniu

strzemiączko sṭʃɛ̃ˈmʲjɔ̃n͇ʧ̑kɔ n
stapes
(potocznie, potoczny) pasek, taśma lub gumka u dołu spodni, zakładane pod stopę, zapobiegające podciąganiu się nogawki w górę

strzemię ˈsṭʃɛ̃mʲjɛ n
stapes stapia
(hipologia, hipologiczny) parzysta część rzędu końskiego w formie stalowego kabłąka i poprzeczki, służąca do dosiadania wierzchowca i ułatwiająca utrzymanie się w siodle;

strzyc v
tondeō
obcinać futro zwierząt na wełnę
przycinać rośliny, np. trawę, gałęzie

strzyżak sarni n
Lipoptena cervi
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lipoptena cervi, gatunek owada z rzędu muchołówek żywiący się krwią;

strzyżyk n
regulus
(ornitologia, ornitologiczny) mały wędrowny ptak z rodziny strzyżyków, podobny do wróbla, zamieszkujący Amerykę Północną i Eurazję

strąk strɔ̃ŋk n
legūmen
(botanika, botaniczny) suchy, pękający owoc charakterystyczny dla roślin z rodziny motylkowych;

stręczycielka n
agagula
kobieta ułatwiająca nierząd

stręczycielstwo n
lenocinium
przestępstwo polegające na nakłanianiu kogoś do nierządu;

strętwa n
Electrophorus electricus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Electrophorus electricus, gatunek słodkowodnej ryby z rodzaju Electrophorus;

studnia ˈstudʲɲa n
puteus
głęboki otwór w ziemi wraz z urządzeniem do pobierania wody;

stulejka stuˈlɛjka n
phimosis
(medycyna, medyczny) wrodzone zwężenie napletka uniemożliwiające jego ściągnięcie poza żołądź prącia;

stuła n
stola
(kościelny) szata liturgiczna prezbiterów w formie wstęgi sukna;

stwardnienie rozsiane stfardʲˈɲɛ̇̃ɲɛ rɔɕˈːãnɛ n
sclerosis multiplex
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba centralnego układu nerwowego;

stwarzać v
creo
powoływać do istnienia

stwórca n
creator
ktoś, kto coś stworzył (zwykle coś z niczego)

styczeń ˈstɨʧ̑ɛ̃ɲ n
Ianuarius mensis Ianuarius
pierwszy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

styl stɨl n
stilus
rodzaj starożytnego przyrządu do pisania, rylec

stymulacja n
stimulatio
pobudzanie do aktywności, rozwoju

stół stuw n
mensa
(branża meblarka, meblarstwo, meble) mebel z podpartym na nogach blatem, służący zwykle do spożywania posiłków lub pracy;

stąd stɔ̃nt pronoun
inde
wyznaczenie miejsca, w którym znajduje się osoba mówiąca, z orientacją na zewnątrz

stęp n
tarsus
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca stopę z golenią;

stłuc stwuʦ̑ v
affrango
zniszczyć jakąś kruchą rzecz, rozbijając ją na kawałki

suahili ˌsu<sup>w</sup>aˈxʲilʲi n
lingua Suahelica
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany we wschodniej części Afryki;

subkontynent ˌsupkɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
subcontinens
(geografia, geograficzny) ląd wielkich rozmiarów, lecz mniejszy niż kontynent lub stanowiący jego wydzieloną, szczególną część;

substancja supˈstãnʦ̑ʲja n
substantia
(chemia, chemiczny) klasa przedmiotów materialnych, mających w danych warunkach jednakowe właściwości fizyczne i chemiczne, mikroskopowo zaś - identyczną budowę molekularną (cząsteczkową)

subwencja subˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
subventio
pomoc finansowa, dotacja, stypendium

suchy ˈsuxɨ adj
siccus
nie wilgotny; pozbawiony wilgoci

sucica n
scopulus
(staropolski) sztucznie usypane wzniesienie

sudecki suˈdɛʦ̑ʲci adj
sudeticus
związany z Sudetami, dotyczący Sudetów

sufiks ˈsufʲiks n
suffixus
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) afiks występujący za rdzeniem; przyrostek;

sufit ˈsufʲit n
tectum
(budownictwo) górna ściana pomieszczenia

sufragan n
suffraganeus
(kościelny) biskup diecezji sufragalnej;

sugerować ˌsuɡɛˈrɔvaʨ̑ v
suggerō
czynić aluzję
podsuwać komuś nie wprost jakieś rozwiązanie
stanowić poszlakę dla jakiegoś wniosku

suka ˈsuka n
canicula
(zoologia, zoologiczny) samica psa domowego lub innego zwierzęcia psowatego

sukces ˈsukʦ̑ɛs n
eventus
korzystny wynik
osiągnięcie bogactwa, sławy; zrobienie kariery

sum sũm n
silurus
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża ryba drapieżna z charakterystycznymi wąsami;

suma ˈsũma n
summa
(matematyka, matematyczny) wynik dodawania

sumienie sũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
conscientia
wewnętrzne odczucie pozwalające rozróżniać dobro i zło

sumienność n
religio
cecha osoby, która rzetelnie wypełnia swoje obowiązki

sumo ˈsũmɔ n
sumo
(sport, sportowy) rodzaj zapasów, japoński sport narodowy;

supermarket ˌsupɛrˈmarkɛt n
praegrandium emporium
(handel, handlowy) ogromny, samoobsługowy sklep wielobranżowy;

surowica n
serum
(biologia, biologiczny) przesącz osocza krwi

surowość suˈrɔvɔɕʨ̑ n
acerbitas
cecha tego, co jest surowe

surowy suˈrɔvɨ adj
asper
o człowieku: wymagający, nieustępliwy

sursum corda interjection
sursum corda
(książkowy) w górę serca!, nie traćcie ducha!

suspensa n
suspensio
(kościelny) kara stosowana wobec duchownych, polegająca na zakazie lub ograniczeniu możliwości pełnienia czynności przynależnych z racji stanu lub funkcji;

susza ˈsuʃa n
siccitas
długotrwały okres bez opadów atmosferycznych;

suszyć ˈsuʃɨʨ̑ v
assicco
powodować, że coś staje się suchsze przez odparowanie wody

sutek ˈsutɛk n
papilla
(anatomia, anatomiczny) gruczoł mlekowy ssaków,

suwerenność ˌsuvɛˈrɛ̃nːɔɕʨ̑ n
summus imperii
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niezależność od innych państw, ich władz lub instytucji

sułtan n
sultanus
tytuł monarchy w krajach muzułmańskich;

swastyka ˈsfastɨka n
crux gammata svastica
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niemiecki emblemat narodowosocjalistyczny i neonazistowski w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) wielokulturowy symbol szczęścia zwykle w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach;

swój sfuj pronoun
suus
należący do wykonawcy czynności

syczeć ˈsɨʧ̑ɛʨ̑ v
sibilo
emitować dźwięk przypominający głoskę s
mówić ze złością, z pasją

sygnalizować v
significationem facere
przekazywać informacje poprzez wydawane sygnały

syjamski adj
siamensis
(historia, historyczny, historycznie) związany z Syjamem, dotyczący Syjamu

syjamski n
siamensis
(językoznawstwo, językoznawczy) język syjamski;

sylaba sɨˈlaba n
syllaba
(językoznawstwo, językoznawczy) część wyrazu lub wyraz zawierające zwykle jedną samogłoskę lub dyftong, wymawiane jako całość; jednostka mowy, zwykle dłuższa niż jedna głoska i krótsza niż wyraz;

sylabariusz n
syllabarium
(językoznawstwo, językoznawczy) system pisma, w którym znaki odpowiadają zgłoskom (sylabom), a nie pojedynczym głoskom

sylwester sɨlˈvɛstɛr n
Sylvester
dzień 31 grudnia, zwłaszcza wieczór, i noc z 31 grudnia na 1 stycznia; wigilia Nowego Roku

symbioza n
symbiosis
(biologia, biologiczny) współżycie dwóch różnych gatunków przynoszące im korzyści

symbol ˈsɨ̃mbɔl n
signum omen
znak graficzny odpowiadający jakiemuś pojęciu

symbolicznie adv
sumbolice
w sposób symboliczny

symfonia sɨ̃w̃ˈfɔ̃ɲja n
symphonia
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dużych rozmiarów utwór na orkiestrę; w klasycznym kształcie zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy;

symfoniczny adj
symphoniacus
związany z symfonią, dotyczący symfonii

syn sɨ̃n n
filius natus
dziecko płci męskiej (w stosunku do rodziców);

synagoga ˌsɨ̃naˈɡɔɡa n
synagoga
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowski dom modlitw;

syncytium n
syncytium
(biologia, biologiczny) komórka zawierająca wiele jąder komórkowych, powstała poprzez połączenie się pojedynczych komórek jednojądrowych;

synek ˈsɨ̃nɛk n
filiolus
(zdrobniale) od: syn

synod ˈsɨ̃nɔt n
synodus
(administracja) (kościelny) w prawosławiu: stała rada biskupów
(administracja) (kościelny) zebranie przedstawicieli duchowieństwa i świeckich w kościołach chrześcijańskich

synogarlica n
Streptopelia risoria
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia risoria, gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych

synonim sɨ̃ˈnɔ̃ɲĩm n
synōnymum
wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu lub o podobnym znaczeniu; bliskoznacznik

synowa sɨ̃ˈnɔva n
nurus
żona syna

synowektomia ˌsɨ̃nɔvɛkˈtɔ̃mʲja n
synovectomia
(medycyna, medyczny) wycięcie błony maziowej;

syntagma sɨ̃nˈtaɡma n
syntagma
(językoznawstwo, językoznawczy) grupa powiązanych gramatycznie i syntaktycznie słów, które mogą stanowić część zdania, np. podmiot, przydawkę, orzeczenie albo samodzielnie tworzą zdania bądź równoważniki zdań;

syntezator n
synthetizator
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (elektryczność) urządzenie elektroniczne wytwarzające i przekształcające dźwięki, wykorzystywane jako instrument muzyczny;

sypialnia sɨˈpʲjalʲɲa n
cubiculum
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) pokój służący do spania

syrakuzański adj
Syracosius
związany z Syrakuzami, dotyczący Syrakuz, pochodzący z Syrakuz

syrena sɨˈrɛ̃na n
sirena Siren
(mitologia, mitologiczny) stworzenie mityczne, początkowo pół kobieta, pół ptak, później pół kobieta, pół ryba; także bohaterka baśni i legend;
Siren
urządzenie alarmowe wytwarzające sygnał dźwiękowy;

system ˈsɨstɛ̃m n
systema
układ urządzeń współpracujących ze sobą;

system operacyjny ˈsɨstɛ̃m ˌɔpɛraˈʦ̑ɨjnɨ n
systema operationis
(informatyka, informatyczny) najbardziej podstawowe oprogramowanie komputera umożliwiające zarządzanie zasobami, sprzętem oraz komunikację z użytkownikiem;

sytuacja ˌsɨtuˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
status
zespół okoliczności, stan, w którym ktoś lub coś się znajduje lub coś się dzieje

szabat ˈʃabat n
sabbatum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) ostatni (siódmy) dzień każdego tygodnia, obchodzony jako dzień święty;

szabrownik ʃaˈbrɔvʲɲik n
expīlātor
(potocznie, potoczny) osoba zajmująca się szabrem

szachownica ˌʃaxɔvʲˈɲiʦ̑a n
scaccarium
(szachy, pojęcie szachowe) plansza do gry w szachy, składająca się z kwadratowych, dwukolorowych pól umieszczonych w taki sposób, że każdy kwadrat styka się całym bokiem z kwadratem o innym kolorze;

szachy ˈʃaxɨ n
latrunculi
(szachy, pojęcie szachowe) gra dwuosobowa, w której gracze wykonują na przemian ruchy bierkami na czarno-białej planszy;

szafa ˈʃafa n
armarium
mebel używany do przechowywania różnych przedmiotów;

szafarka n
epista epistata
kobieta, rzadziej rzecz lub zjawisko, rozdająca coś lub zawiadująca czymś

szafir ˈʃafʲir n
sapphirus
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny oszlifowany z szafiru (1.1) mineralnego
(mineralogia, mineralogiczny) niebieska odmiana korundu;

szafirek armeński n
Muscari armeniacum
(botanika, botaniczny) Muscari armeniacum, gatunek rośliny cebulowej z rodziny szparagowatych;

szafka ˈʃafka n
cista
mała szafa

szafran ˈʃafrãn n
safranum
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa otrzymywana z wysuszonych pręcików lub słupków krokusów

szakal ˈʃakal n
thos
(zoologia, zoologiczny) kilka gatunków z rodzaju Canis, drapieżnik podobny, lecz mniejszy od wilka;

szakal złocisty n
Canis aureus
(zoologia, zoologiczny) Canis aureus, gatunek ssaka z rodziny psowatych;

szal ʃal n
velum
prostokątny wyrób włókienniczy owijany wokół szyi i ramion

szalet n
forica
domek górski, domek alpejski

szalik ˈʃalʲik n
fōcāle
pas materiału służący do owijania szyi

szalony ʃaˈlɔ̃nɨ adj
dēlīrus
charakterystyczny dla osób szalonych w sensie (1.1) lub (1.2)
niekontrolowany, intensywny, gwałtowny, niepohamowany
szybki (np. pościg, ruch)
delirus
chory umysłowo
nieszablonowy, dziwny
niezrównoważony, impulsywny, nieobliczalny

szampon ˈʃãmpɔ̃n n
capitilavium
płynny środek do mycia włosów lub sierści;

szanować ʃãˈnɔvaʨ̑ v
dīligō
mieć szacunek do kogoś lub czegoś, darzyć kogoś lub coś szacunkiem; odnosić się, zwracać się do kogoś z szacunkiem

szarańcza ʃaˈrãj̃n͇ʧ̑a n
locusta
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (rolnictwo, rolniczy) owad przypominający pasikonika, szkodnik upraw;

szarlatan n
magus
oszust wykorzystujący łatwowierność ludzi, który zwodzi ich swoimi rzekomymi umiejętnościami i kwalifikacjami oraz ciągnie z tego zyski

szarotka alpejska n
Leontopodium nivale
(systematyka) (botanika, botaniczny) Leontopodium nivale Huet, gatunek rośliny z rodziny astrowatych, występujący w wysokich górach;

szary ˈʃarɨ adj
canus
w kolorze pośrednim między czarnym a białym
bez światła słonecznego, niepogodny, zamglony, przygnębiający
niezmienny, nieurozmaicony, bez wyrazu

szarłat zwisły n
Amaranthus caudatus
(botanika, botaniczny) Amaranthus caudatus, gatunek rośliny z rodziny szarłatowatych;

szczaw ʃʧ̑af n
rumex lapathus
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju Rumex L.;

szczególnie ʃʧ̑ɛˈɡulʲɲɛ adv
maxime
w sposób szczególny, specjalny, w większym stopniu

szczekać ˈʃʧ̑ɛkaʨ̑ v
latrare
(zoologia, zoologiczny) o psie, lisie, szakalu: wydawać krótki, urywany głos

szczepionka ʃʧ̑ɛˈpʲjɔ̃nka n
vaccinum pus
preparat pochodzenia biologicznego, zawierający osłabione żywe lub zabite drobnoustroje chorobotwórcze lub fragmenty ich struktury stosowany w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej i odporności;

szczerość ˈʃʧ̑ɛrɔɕʨ̑ n
sinceritas
cecha tego, kto jest szczery

szczery ˈʃʧ̑ɛrɨ adj
sincerus
dotyczący szczerości; taki, który mówi prawdę; wyraża się szczerze, nie ukrywa tego, co myśli i czuje

szczoteczka do zębów ʃʧ̑ɔˈtɛʧ̑ka dɔ‿ˈzɛ̃mbuf n
peniculus dentarius
mała szczoteczka umieszczona na długiej rączce przeznaczona do mycia zębów;

szczupak ˈʃʧ̑upak n
lucius
(ichtiologia, ichtiologiczny) długa ryba drapieżna;

szczupły ˈʃʧ̑upwɨ adj
gracilis
mający smukły kształt, mało tłuszczu

szczur ʃʧ̑ur n
mus rattus Rattus norvegicus
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny myszowatych;

szczygieł ˈʃʧ̑ɨɟɛw n
carduelis
(ornitologia, ornitologiczny) mały i barwny ptak eurazjatycki;

szczęka ˈʃʧ̑ɛ̃ŋka n
maxilla
kość czaszki (górna nieruchoma i dolna ruchoma), w której osadzone są zęby

szczęście ˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ɛ n
fortuna
powodzenie w jakichś działaniach, pomyślny zbieg okoliczności
felicitas
uczucie radości i zadowolenia

szczęśliwego Nowego Roku ˌʃʧ̑ɛ̃w̃ɕlʲiˈvɛɡɔ nɔˈvɛɡɔ ˈrɔku interjection
felix sit annus novus
…używana do życzenia komuś pomyślnego rozpoczynającego się roku

szczęśliwie adv
fēlīciter
na szczęście

szczęśliwy ʃʧ̑ɛ̃w̃ɕˈlʲivɨ adj
faustus
korzystny
przynoszący szczęście
laetus
odczuwający szczęście

szekel ˈʃɛkɛl n
siclus
(jednostka monetarna) waluta Izraela;

szept n
susurrus
bezdźwięczny, cichy głos, słyszany tylko z bliska

szeptać ˈʃɛptaʨ̑ v
susurrare
mówić szeptem (cicho, nie powodując drgań wiązadeł głosowych)

szeregiem adv
subsequenter
kolejno, jeden za drugim

szeregowy ˌʃɛrɛˈɡɔvɨ n
gregārius
(wojskowość, wojskowy) najniższy stopień wojskowy;

szeroki ʃɛˈrɔci adj
latus
mający określony wymiar poprzeczny

szerokość ʃɛˈrɔkɔɕʨ̑ n
lātitūdō
poprzeczny wymiar obiektu

szerokość geograficzna ʃɛˈrɔkɔʑʥ̑ ˌɡɛɔɡraˈfʲiʧ̑na n
latitudo
(geografia, geograficzny) jedna ze współrzędnych geograficznych - kąt pomiędzy lokalną osią pionu a płaszczyzną równika;

szerszeń ˈʃɛrʃɛ̃ɲ n
crabro
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) większy od osy owad drapieżny;

szew ʃɛf n
sutura
(anatomia, anatomiczny) nieruchome połączenie kości przy pomocy bardzo krótkich włókien łącznotkankowych;
miejsce zszycia dwóch fragmentów tkaniny
raphe
(anatomia, anatomiczny) łącznotkankowe pasma, stanowiące miejsca przyczepu symetrycznych mięśni

szewc ʃɛfʦ̑ n
sutor
(rzemiosło, rzemieślniczy) człowiek, który ręcznie robi i naprawia buty;

szewnica n
spilosoma
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z gatunku szewnica miętówka

szewnica miętówka n
Spilosoma lubricipeda
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z gatunku (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Spilosoma lubricipeda Linnaeus, gatunek motyla z rodziny mrocznicowatych;

sześcian ˈʃɛɕʨ̑ãn n
cubus
(matematyka, matematyczny) (geometria) prostopadłościan, którego każda ze ścian jest kwadratem;

szkaplerz ˈʃkaplɛʃ n
scapulare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część stroju zakonnego, prostokątny płat sukna z otworem, nakładany przez głowę na habit
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dwa małe kawałki sukna z wyszytym imieniem Matki Boskiej lub Chrystusa, połączone tasiemkami, noszone na piersiach, pod ubraniem, przez członków bractw religijnych lub osoby świeckie
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) medalik z wizerunkiem Matki Boskiej

szkic ʃʲciʦ̑ n
īnfōrmātiō
wykonany ołówkiem delikatny zaczątek obrazu, planu architektonicznego budynku

szkielet ˈʃʲcɛlɛt n
sceletus skeleton
(anatomia, anatomiczny) ogół kości w danym organizmie;

szklanka ˈʃklãnka n
vitrum
szklane naczynie, z którego się pije;

szkliwo ˈʃklʲivɔ n
enamelum
(anatomia, anatomiczny) twarda tkanka łączna pokrywająca koronę zęba;

szkoda ˈʃkɔda n
noxa
krzywda, strata

szkodliwy ʃkɔˈdlʲivɨ adj
noxius
przynoszący szkodę, zagrożenie, niebezpieczeństwo

szkorbut n
scorbutus
(medycyna, medyczny) ostra postać awitaminozy wywołanej brakiem witaminy C;

szkoła ˈʃkɔwa n
schola ludus collegium
(szkolnictwo, szkolny) instytucja edukacyjna;

szkło ʃkwɔ n
vitrum hyalus
twardy, kruchy i przezroczysty materiał produkowany głównie z krzemionki;

szlachetny ʃlaˈxɛtnɨ adj
nobilis
taki, który postępuje dobrze, uczciwie, w sposób wspaniałomyślny, prawy, sprawiedliwy, bezinteresowny

szlachta ˈʃlaxta n
nōbilitās
(historia, historyczny, historycznie) ludzie należący do tego stanu
(historia, historyczny, historycznie) warstwa społeczna wywodząca się z rycerstwa;

szmaragd ˈʃmarakt n
smaragdus prasinus
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) przezroczysta odmiana berylu barwy zielonej;

szmer sercowy ˈʃmɛr sɛrˈʦ̑ɔvɨ n
strepitus cordis
(medycyna, medyczny) zjawisko akustyczne spowodowane przejściem przepływu strumienia krwi z warstwowego w turbulentny

sznur ʃnur n
ceruchus
splot wielu włókien w jedno grubsze cięgno;

sznurek ˈʃnurɛk n
fīlum
cienka linka zbudowana z włókien; węższy sznur

szop ʃɔp n
procyon
(zoologia, zoologiczny) nadrzewny amerykański ssak o gęstym futrze;

szorstki ˈʃɔrstʲci adj
asper
mający niegładką, chropawą powierzchnię
o człowieku: przykry, nieprzyjemny w obejściu
o dźwiękach, odgłosach: nieczysty, brzmiący przenikliwie

szpak ʃpak n
sturnus
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki i ciemny, prawie czarny ptak;

szparag ˈʃparak n
asparagus
(botanika, botaniczny) Asparagus L., rodzaj roślin o długich pędach i łuskowatych listkach;
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalny pęd szparaga lekarskiego

szpatułka n
spatula depressor lingualis rutabulum
(medycyna, medyczny) podłużna i wąska płytka do uciskania języka w trakcie badania jamy ustnej i gardła

szpiczak n
myeloma
(medycyna, medyczny) rodzaj nowotworu układu krwiotwórczego;

szpieg ʃpʲjɛk n
speculator
osoba zajmująca się szpiegostwem

szpiegować v
speculor
działać jako szpieg; przekazywać innym podmiotom tajemnice państwowe lub wojskowe

szpik ʃpʲik n
medulla ossium
(biologia, biologiczny) miękka, silnie ukrwiona, mająca gąbczastą konsystencję tkanka znajdująca się wewnątrz kości;

szpilka ˈʃpʲilka n
acus
mały, wąski, zaostrzony kawałek metalu służący do mocowania np. tkaniny
pręt zakończony oczkiem lub zgięciem do mocowania namiotu do podłoża

szpinak ˈʃpʲĩnak n
Spinacia
(botanika, botaniczny) Spinacia, rodzaj roślin z rodziny komosowatych;
spinacia
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) Spinacia oleracea, szpinak warzywny, roślina warzywna o podłużnych, szpiczastych liściach

szpital ˈʃpʲital n
valetudinarium
(medycyna, medyczny) zakład lecznictwa zamkniętego służący badaniu i leczeniu pacjentów wymagających hospitalizacji;

szron ʃrɔ̃n n
pruina
warstwa kryształków lodu powstałych z zamarzającej pary wodnej osadzająca się na przedmiotach;

sztaluga n
vara
(sztuka) stojak, zwykle trójnogi, służący do pokazywania obrazów, a podczas powstawania obrazu do utrzymywania go w dogodnej dla malarza pozycji;

sztandar ˈʃtãndar n
vexillum
chorągiew, która jest symbolem organizacji, związku lub narodu

sztuka ˈʃtuka n
ars
twórczość artystyczna
umiejętność wymagająca szczególnych zdolności

sztućce ˈʃtuʨ̑ʦ̑ɛ n
ferramenta
komplet sztućców

sztylet ˈʃtɨlɛt n
dolo
krótka broń biała o cienkim ostrzu;

sztywny ˈʃtɨvnɨ adj
rigens
(potocznie, potoczny) nieżywy
(przenośnie, przenośnia) nieumiejący się bawić lub wyluzować
niepoddający się wyginaniu, odporny na zginanie, zmiany

szubienica ˌʃubʲjɛ̇̃ˈɲiʦ̑a n
arbor gabalus patibulum
konstrukcja służąca do wykonywania kary śmierci przez powieszenie;

szuflada ʃufˈlada n
loculus
wysuwana, otwarta od góry skrzynka, stanowiąca część mebla i służąca do przechowywania różnych przedmiotów;

szukam człowieka ˈʃukãm ʧ̑wɔˈvʲjɛka idiom
hominem quaero
zawołanie wyrażające niewiarę w znalezienie prawdziwego człowieka wśród ludzi

szukać ˈʃukaʨ̑ v
quaero
podejmować działanie w celu odnalezienia kogoś lub czegoś, próbować znaleźć

szumieć ˈʃũmʲjɛ̇ʨ̑ v
affremo
powodować szum

szumowina ˌʃũmɔˈvʲĩna n
faeculentia
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) piana zbierająca się na powierzchni gotowanych płynów

szwagierka ʃfaˈɟɛrka n
glōs
siostra żony lub męża
żona szwagra

szwedzki ˈʃfɛʦ̑ʲci n
lingua Suecica
język urzędowy Szwecji;

szybki ˈʃɨpʲci adj
rapidus celer
poruszający, odbywający się z dużą prędkością

szybko ˈʃɨpkɔ adv
celeriter
z dużą prędkością

szybkość ˈʃɨpkɔɕʨ̑ n
celeritās
cecha charakteryzująca obiekty poruszające się szybko lub dziejące się szybko

szybowiec ʃɨˈbɔvʲjɛʦ̑ n
aëronavis velivola
(lotnictwo, lotniczy) samolot bez własnego napędu, utrzymujący się dzięki wstępującym prądom powietrza oddziałującym na skrzydła;

szyderca n
risor
człowiek szydzący z kogoś lub czegoś

szydło ˈʃɨdwɔ n
subula
ostry kolec na trzonku;

szyja ˈʃɨja n
collum
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca głowę z korpusem

szyjka macicy ˈʃɨjka maˈʨ̑iʦ̑ɨ n
cervix uteri
(anatomia, anatomiczny) dolna część mięśniówki macicy łącząca pochwę z jamą macicy;

szympans ˈʃɨ̃mpãw̃s n
satyrus
(zoologia, zoologiczny) Pan, człekokształtna, bezogonowa małpa afrykańska;

szynk n
meraria
(przestarzałe, przestarzały) (gastronomia) miejsce sprzedaży i degustacji napojów alkoholowych;

szynszyla ʃɨ̃w̃ˈʃɨla n
chinchilla
(zoologia, zoologiczny) gryzoń pochodzący z Ameryki Południowej, o bardzo gęstym futrze; w domyśle: szynszyla mała;

szynszyla mała ʃɨ̃w̃ˈʃɨla ˈmawa n
Chinchilla lanigera
(zoologia, zoologiczny) Chinchilla lanigera, zwierzę z rodziny szynszylowatych;

szypułka ʃɨˈpuwka n
pedicellus pedunculus
(botanika, botaniczny) łodyżka, na której osadzony jest owoc lub kwiat;

szyszynka ʃɨˈʃɨ̃nka n
glandula pinealis
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny położony w mózgu;

szyć ʃɨʨ̑ v
suo
robić ubrania

szósty ˈʃustɨ adj
sextus
od 6

sód sut n
natrium sodium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Na i liczbie atomowej 11;

sójka ˈsujka n
Garrulus glandarius
(ornitologia, ornitologiczny) średni ptak z rodzaju Garrulus;

sól sul n
sal
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) chlorek sodu
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, pochodny kwasowi, zawierający co najmniej jeden atom metalu w cząsteczce;

sól ziemi ˈsulʲ ˈʑɛ̃mʲi n
sal terrae
najbardziej wartościowi ludzie

sąd sɔ̃nt n
iudicium tribunal
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja, która zajmuje się rozstrzyganiem sporów albo orzekaniem o winie lub niewinności zgodnie z obowiązującym prawem

sąsiad ˈsɔ̃w̃ɕat n
adcola
osoba, której dom / mieszkanie jest blisko czyjegoś domu / mieszkania

sąsiadować ˌsɔ̃w̃ɕaˈdɔvaʨ̑ v
vicinor
być położonym obok czegoś

sąsiedztwo sɔ̃w̃ˈɕɛʦ̑tfɔ n
vicinia
osoby mieszkające nieopodal

sędzia ˈsɛ̃ɲʥ̑a n
iudex
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która wydaje wyroki w sądzie;

sędzina sɛ̃ɲˈʥ̑ĩna n
arbitra
(potocznie, potoczny) kobieta, która wydaje wyroki w sądzie

sękaty sɛ̃ŋˈkatɨ adj
geniculatus geniculosus nodabilis nodosus
pokryty sękami

sęp sɛ̃mp n
vultur
(ornitologia, ornitologiczny) padlinożerny ptak o szerokich skrzydłach i niemal nagiej głowie i szyi;

słabo ˈswabɔ adv
debiliter
z niewielką siłą

słabość ˈswabɔɕʨ̑ n
debilitas
odczucie osłabienia, braku sił fizycznych lub psychicznych

słaby ˈswabɨ adj
invalidus
posiadający niewielką siłę fizyczną

sława ˈswava n
fāma
wielki rozgłos

sławny ˈswavnɨ adj
famosus
taki, który ma sławę, rozgłos; jest znany wielu osobom

słodki ˈswɔtʲci adj
dulcis
mający smak cukru

słodownia n
braseatorium
wydział produkcyjny w browarze lub gorzelni
zakład lub pomieszczenie, w którym wytwarza się słód

słodownik n
braseator
pracownik słodowni

słodycz ˈswɔdɨʧ̑ n
dulcitās
słodki smak

słodzik ˈswɔʥ̑ik n
dulcedo
(spożywczy) słodka substancja używana do słodzenia żywności zamiast cukru

słoma ˈswɔ̃ma n
stipula
(rolnictwo, rolniczy) łodygi i liście dojrzałych zbóż po wymłóceniu ziarna;

słonecznik swɔ̃ˈnɛʧ̑ʲɲik n
Helianthus
(botanika, botaniczny) Helianthus, rodzaj roślin;

słonecznik zwyczajny n
Helianthus annuus
(botanika, botaniczny) Helianthus annuus L., gatunek rośliny z rodziny astrowatych, uprawiany w wielu rejonach świata;

słoneczny swɔ̃ˈnɛʧ̑nɨ adj
apricus
pełen słońca
solaris
związany ze słońcem

słonina swɔ̃ˈɲĩna n
arvina
(spożywczy) produkt spożywczy wytwarzany z podskórnego tłuszczu z boków i grzbietu świń;

słoniowacizna n
elephantiasis
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na nasilonym obrzęku kończyn na skutek utrudnionego odpływu chłonki (limfy);

słonka ˈswɔ̃nka n
attagēna
(ornitologia, ornitologiczny) Scolopax rusticola, eurazjatycki ptak wędrowny;

słony ˈswɔ̃nɨ adj
salsus
mający smak soli

słowacki swɔˈvaʦ̑ʲci adj
slovachus
związany ze Słowacją lub Słowakami, dotyczący Słowacji lub Słowaków

słowik ˈswɔvʲik n
Luscinia
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia, rodzaj małych ptaków śpiewającego z rodziny muchołówek;
luscinia
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju (1.1)

słowik rdzawy ˈswɔvʲik ˈrʣ̑avɨ n
Luscinia megarhynchos
gatunek małego ptaka śpiewającego z rodziny muchołówek występującego w południowo-zachodniej Polsce;

słownik ˈswɔvʲɲik n
dictionarium glossarium
zbiór słów, pojęć z pewnej dziedziny, wszystkich lub dobranych wg jakiejś metody, wraz z ich skrótowymi opisami;

słowo ˈswɔvɔ n
verbum vocabulum
wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku;

słoń swɔ̃ɲ n
elephantus elephas barrus
(zoologia, zoologiczny) duży, roślinożerny ssak lądowy z chwytną trąbą

słońce ˈswɔ̃j̃nʦ̑ɛ n
sol
Słońce widziane jako tarcza na niebie
(astronomia, astronomiczny) główna gwiazda w układzie planetarnym, źródło światła i ciepła pojawiające się na niebie
(przenośnie, przenośnia) światło wysyłane przez słońce (1.1); blask słoneczny

słuch swux n
auditus
jeden ze zmysłów, który odbiera dźwięki;

słuchać ˈswuxaʨ̑ v
ausculto exaudio audio
odbierać dźwięk za pośrednictwem narządu słuchu

sługa ˈswuɡa n
minister servus
(dawniej, dawny) osoba która usługuje

słup swup n
cippus
wysoki, pionowy element konstrukcyjny;

słuszność n
aequitas
trafny, właściwy pogląd czy sprawa

służalczy adj
obsequiōsus
poddający się bezkrytycznie czyimś poleceniom lub świadczący o tym

służyć ˈswuʒɨʨ̑ v
servo
być czyimś sługą
do
dawać, ofiarować coś

służący swuˈʒɔ̃nʦ̑ɨ n
famulus
osoba, która komuś służy, zajmuje się czyimś domem za wynagrodzeniem

słyszeć ˈswɨʃɛʨ̑ v
audio audire
(fizjologia, fizjologiczny) odbierać dźwięk za pomocą zmysłu słuchu

słód n
brasea
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) kiełkujące i wysuszone ziarna zbóż, zazwyczaj jęczmienia, podstawowy surowiec w piwowarstwie;

ta ta pronoun
ea
zaimek wskazujący, rodzaj żeński

tabela taˈbɛla n
rationarium
uporządkowany wykaz większej liczby danych, odpowiednio posegregowanych i umieszczonych w rubrykach

tabernakulum ˌtabɛrnaˈkulũm n
tabernāculum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) szafka umieszczona na ołtarzu w kościele katolickim, przeznaczona do przechowywania hostii

tabletka taˈblɛtka n
tabuletta
mała porcja lekarstwa w zwartej postaci i zwykle o obłym kształcie

tablica rejestracyjna taˈblʲiʦ̑a ˌrɛjɛstraˈʦ̑ɨjna n
nota autocineti
tablica zawierająca unikalny numer umożliwiający identyfikację pojazdu;

tachykardia ˌtaxɨˈkardʲja n
tachycardia
(medycyna, medyczny) szybka czynność rytmu serca

taczka ˈtaʧ̑ka n
pabō
mały wózek z jednym lub dwoma kółkami używany do transportu przedmiotów lub materiałów sypkich na niewielkich odległościach;

tafa ˈtafa n
phascogale tapoatafa
drapieżny torbacz z rodziny niełazów, występujący w Australii

tajemnica ˌtajɛ̃mʲˈɲiʦ̑a n
secretum arcanum
wiadomość poufna, przeznaczona dla niektórych osób lub całkowicie skryta

tajemniczy ˌtajɛ̃mʲˈɲiʧ̑ɨ adj
arcanus
zagadkowy i trudny do zrozumienia

tajfun ˈtajfũn n
typhonas
(meteorologia, meteorologiczny) cyklon tropikalny, nazwa używana na określenie cyklonów w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej;

tajny ˈtajnɨ adj
occultus
ukryty i nieprzeznaczony dla wszystkich

tajski ˈtajsʲci n
lingua thai
język urzędowy Tajlandii;

tak tak particle
sic
wyraz służący do udzielania odpowiedzi twierdzącej na pytanie zaczęte od słowa czy; potwierdzenie czegoś

tak sobie ˈtak ˈsɔbʲjɛ adv
plus minus
przeciętnie, zwyczajnie; ani dobrze, ani źle

taki ˈtaci pronoun
talis
…do podkreślenia zwrotu, który będzie omówiony w zdaniu podrzędnym
…do zastąpienia przymiotnika znanego z kontekstu
…podczas porównywania rzeczowników, do wyrażenia ich identyczności
ut
…do wzmocnienia przymiotnika

tal tal n
thallium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tl i liczbie atomowej 81; lekki, srebrzysty metal o dużej reaktywności i właściwościach toksycznych;

talasemia ˌtalaˈsɛ̃mʲja n
thalassaemia
(medycyna, medyczny) choroba krwi polegająca na zaburzeniach syntezy hemoglobiny;

talerz ˈtalɛʃ n
catinus
płaskie, okrągłe naczynie, z którego je się posiłki;

tam tãm pronoun
ibi illic
…wskazujący miejsce inne od miejsca, w którym znajduje się mówiący

tamilski adj
tamulicus
dotyczący Tamilów

tamtędy tãmˈtɛ̃ndɨ pronoun
eadem
tamtą drogą (daleką od osoby wskazującej)

tancerz ˈtãnʦ̑ɛʃ n
saltator
(choreografia, choreograficzny) osoba, której zawód polega na tańczeniu

tani ˈtãɲi adj
parabilis
mający niską cenę, niewymagający dużych nakładów finansowych

taniec ˈtãɲɛʦ̑ n
saltatio
(choreografia, choreograficzny) zespół ruchów wykonywany zwykle w rytm muzyki, zazwyczaj w parze z inną osobą, ale także indywidualnie lub w większej grupie osób;

tanio ˈtãɲɔ adv
salubriter
w sposób tani; niedrogo, po okazjonalnej/niskiej cenie

tantal ˈtãntal n
tantalum tantalium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ta i liczbie atomowej 73;

tarcza ˈtarʧ̑a n
scutum
(geologia, geologiczny) rozległy, zazwyczaj lekko wypukły i mający tendencje do podnoszenia się, obszar skał krystalicznych
scutum scutus
obronna część uzbrojenia wytwarzana z drewna, kory, wikliny, skóry, metalu lub tworzyw sztucznych

tarczownik n
armiger
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) piechur osłaniający swą tarczą innych żołnierzy

tarka ˈtarka n
rādula
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyrząd kuchenny do ręcznego rozdrabniania surowców przez pocieranie

taryfa n
telōnium
(ekonomia, ekonomiczny) oficjalny wykaz zawierający stawki różnego typu opłat, podatków lub cen produktów

tasiemiec taˈɕɛ̃mʲjɛʦ̑ n
taenia
(zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) płaziniec o ciele pozbawionym przewodu pokarmowego oraz narządów zmysłów, pasożytujący w ciele kręgowców;

tatuś ˈtatuɕ n
tata
(zdrobniale) tata

tańczyć ˈtãj̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
ballo
(choreografia, choreograficzny) poruszać się rytmicznie w takt muzyki, wykonywać taniec

tchawica txaˈvʲiʦ̑a n
trachea trachia
(anatomia, anatomiczny) narząd układu oddechowego, sprężysta cewa stanowiąca przedłużenie krtani i zapewniająca dopływ powietrza do płuc;

tchórz txuʃ n
mustella
(zoologia, zoologiczny) niewielki europejski ssak drapieżny;

tchórz zwyczajny n
Mustela putorius
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius, gatunek ssaka z rodziny łasicowatych;

tchórzliwy txuʒˈlʲivɨ adj
īgnāvus
taki jak u tchórza; lękliwy, bojący się coś zrobić

teatr ˈtɛatr̥ n
theatrum
(architektura, architektoniczny) budynek teatru (1.2);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dziedzina sztuki, w której utwory są przedstawiane publiczności przez aktorów odgrywających role według scenariusza (dramatu);
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) instytucja, która odgrywa (wystawia) takie przedstawienia; ogół osób (zwykle: aktorów) zatrudnionych w tej instytucji

tebański adj
Thebanus
odnoszący się do Teb, związany z Tebami (greckimi lub egipskimi)

technet ˈtɛxnɛt n
technetium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tc i liczbie atomowej 43;

techno ˈtɛxnɔ n
musica technica
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek tanecznej muzyki elektronicznej;

technologia ˌtɛxnɔˈlɔɟja n
technologia
dziedzina wiedzy zajmująca się procesami produkcji lub przetwarzania
proces wytwarzania lub przetwarzania czegoś

technologiczny ˌtɛxnɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
technologicus
związany z technologią, dotyczący technologii

teizm ˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
theismus
wiara w jednego Boga transcendentnego, osobowego stwórcę świata, stale wpływającego na jego losy;

tekst tɛkst n
scriptum textus
ciąg słów i zdań wyrażający określoną treść

telefon tɛˈlɛfɔ̃n n
telephonum telephonium
(telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) aparat umożliwiający prowadzenie rozmów;

telefoniczny ˌtɛlɛfɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
telephonicus
charakterystyczny dla telefonu, związany tematycznie z telefonem, dotyczący telefonu
wykonany za pomocą lub pośrednictwem telefonu

teleskop tɛˈlɛskɔp n
telescopium
(optyka, optyczny) (astronomia, astronomiczny) przyrząd astronomiczny używany do obserwacji nieba;

telewizja ˌtɛlɛˈvʲizʲja n
televisio
metoda przekazywania ruchomego obrazu oraz dźwięku na odległość;

telewizor ˌtɛlɛˈvʲizɔr n
televisio
urządzenie wyposażone w ekran umożliwiające odbiór i oglądanie sygnału telewizyjnego;

tellur ˈtɛlːur n
tellurium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Te i liczbie atomowej 52;

temat ˈtɛ̃mat n
thema
główna myśl lub przedmiot rozmowy, pracy lub dzieła

temperatura ˌtɛ̃mpɛraˈtura n
temperatura temperies
(fizyka, fizyczny) miara nagrzania ciał;
wartość temperatury (1.1) w przyjętej skali

tempo ˈtɛ̃mpɔ n
temporum intervalla
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szybkość utworu muzycznego
prędkość wykonywania jakiejś czynności, zwykle powtarzanej

ten tɛ̃n pronoun
hic
…na przedmiot, zwierzę, osobę lub pojęcie znajdujące się blisko mówiącego

ten sam ˈtɛ̃n ˈsãm adj
idem
taki, który jest identyczny z obiektem, o którym mowa lub dokładnie ten obiekt

teofania ˌtɛɔˈfãɲja n
theophania
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pojedynczy akt objawienia się Boga w świecie; ukazanie się Boga w nadzwyczajnym znaku;

teolog n
theologus
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) specjalista w dziedzinie teologii

teologia ˌtɛɔˈlɔɟja n
theologia
(potocznie, potoczny) wydział lub kierunek na uczelni obejmujący studia w dziedzinie (1.1)
(teologia, teologiczny) teoretyczna podbudowa jakiejś religii, zwłaszcza w odniesieniu do religii uznających istnienie Boga (bogów);

teologiczny ˌtɛɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
theologicus
(teologia, teologiczny) związany z teologią

teoretyczny ˌtɛɔrɛˈtɨʧ̑nɨ adj
doctrīnālis
mało prawdopodobny
niesprawdzony w praktyce, oparty tylko na teorii

terapia tɛˈrapʲja n
therapīa
(medycyna, medyczny) przywracanie zdrowia, leczenie

teraz ˈtɛras adv
nunc iam
w tej chwili, obecnie

teraźniejszość n
praesentia
czas obecny; to, co dzieje się teraz

terb tɛrp n
terbium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tb i liczbie atomowej 65;

teren ˈtɛrɛ̃n n
humus
pewien określony obszar ziemi

termometr tɛrˈmɔ̃mɛtr̥ n
thermometrum
przyrząd do pomiaru temperatury;

terroryzm tɛrˈːɔrɨsm̥ n
tromocratia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) użycie przemocy przez osobę lub grupę z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie ustępstw;

terytorium ˌtɛrɨˈtɔrʲjũm n
territorium
określenie dotyczące danego obszaru ziemskiego;

testament tɛˈstãmɛ̃nt n
testamentum
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym człowiek określa, co po jego śmierci należy zrobić z jego majątkiem;

tetrakozaktyd ˌtɛtrakɔˈzaktɨt n
tetracosactidum
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczny hormon, analog ludzkiej kortykotropiny

tetum ˈtɛtũm n
Tetumica
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z języków urzędowych w Timorze Wschodnim, obok portugalskiego;

teutoburski adj
teutoburgiensis
związany z Teutbergiem (Teutburgiem); dotyczący Teutbergu (Teutburga)

teutoński adj
teutonicus
(historia, historyczny, historycznie) związany z Teutonami

teściowa tɛɕˈʨ̑ɔva n
socrus
matka żony lub męża

teść tɛɕʨ̑ n
socer
ojciec żony lub męża

tkacz tkaʧ̑ n
textor
(ornitologia, ornitologiczny) Philetairus socius, rodzaj ptaka z rodziny wróblowatych;

tkaczka ˈtkaʧ̑ka n
textrix
(rzemiosło, rzemieślniczy) kobieta, która pracuje przy wyrobie tkanin

tkanina tkãˈɲĩna n
textus
(włókiennictwo) płaski wyrób włókienniczy ze splecionych nitek;

tkanka ˈtkãnka n
tela textum
(biologia, biologiczny) zespół komórek o podobnych cechach i funkcjach;

tkanka tłuszczowa ˈtkãnka twuʃˈʧ̑ɔva n
textus adiposus
(biologia, biologiczny) tkanka łączna zlokalizowana głównie w warstwie podskórnej, zbudowana w większości z komórek tłuszczowych (adipocytów) o wnętrzu wypełnionym kroplą tłuszczu;

tkać tkaʨ̑ v
texere
sporządzać tkaninę

tlen tlɛ̃n n
oxygenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu O i liczbie atomowej 8;

tlenek ˈtlɛ̃nɛk n
oxidum
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z tlenu i innego pierwiastka chemicznego;

tlenek węgla ˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
monoxidum carbonii monoxidum carbonis
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny i bezwonny gaz o silnych właściwościach toksycznych;

to tɔ pronoun
id
…wskazujący, rodzaj nijaki
…występujący w funkcji podmiotu

toga ˈtɔɡa n
toga
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) długa szata męska, drapowana i zarzucana na lewe ramię, noszona w starożytnym Rzymie

tojad ˈtɔjat n
aconitum
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin wieloletnich z rodziny jaskrowatych;

tokarka tɔˈkarka n
tornus
(technologia, technika, techniczny) obrabiarka skrawająca, służąca do toczenia wałków, tulei, pierścieni;

toko n
tockus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak posiadający duży dziób z rodziny dzioborożców;

toko płowy n
Lophoceros pallidirostris
(ornitologia, ornitologiczny) Lophoceros pallidirostris, gatunek ptaka z rodziny dzioborożców występujący w Afryce;

tolerancyjny ˌtɔlɛrãnˈʦ̑ɨjnɨ adj
tolerans
szanujący czyjeś poglądy, wierzenia, upodobania, czyjeś postępowanie, różniące się od własnych

tolperyzon n
tolperisonum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek podobny do lidokainy, zmniejszający napięcie mięśni szkieletowych

tom tɔ̃m n
tomus
oddzielna książka stanowiąca część jakiegoś zbioru (np. wydania, encyklopedii, kolekcji itp.)

tombolo tɔ̃mˈbɔlɔ n
tumulus
(geografia, geograficzny) wąski pas lądowy łączący wyspę z lądem albo wyspy ze sobą;

tonika n
tonicus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) funkcja harmoniczna rozładowująca napięcie tonalne
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pierwszy stopień skali w systemie dur-moll

tonsillektomia n
tonsillectomia
(medycyna, medyczny) zabieg wycięcia migdałków podniebiennych;

tonsura tɔ̃w̃ˈsura n
tonsura
krąg skóry wygolony na ciemieniu, czasami tak duży że pozostaje jedynie wąskie pasmo włosów wokół głowy;

topaz ˈtɔpas n
chrysolithos
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy krzemianów;

topola tɔˈpɔla n
populus
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Populus L., rodzaj drzewa należący do rodziny wierzbowatych;

topór ˈtɔpur n
securis
narzędzie składające się z drewnianego trzonka i metalowego ostrza, służące np. do rąbania drewna lub mięsa, a dawniej także jako broń;

tor tɔr n
thorium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Th i liczbie atomowej 90;

torba ˈtɔrba n
crumena
worek wykonany z wytrzymałego materiału przeznaczony do noszenia rzeczy osobistych
worek, opakowanie do przechowywania rzeczy

torbacz n
marsupial
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel ssaków, u których w wyniku ewolucji wykształciła się torba lęgowa

torebka tɔˈrɛpka n
theca
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) osłona występująca na powierzchni pęcherzyka jajnikowego złożona z komórek fibroblastycznych

tortura tɔrˈtura n
tormenta
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, męczarnia, udręka, męka, duży dyskomfort
świadome zadawanie komuś (więźniowi, jeńcowi) ogromnego bólu fizycznego za pomocą określonych metod i narzędzi, najczęściej po to, aby wymusić na nim zeznania bądź aby wydobyć z niego informacje;

towar ˈtɔvar n
merx
coś, co może stanowić przedmiot transakcji handlowej;

towarzysz broni n
commilitio
(wojskowość, wojskowy) osoba wspólnie z kimś walcząca, biorąca udział w tej samej wojnie

towarzyszyć ˌtɔvaˈʒɨʃɨʨ̑ v
comitō
być, pozostawać przy kimś, asystować komuś

tracić ˈtraʨ̑iʨ̑ v
amitto perdo
przestawać posiadać jakąś rzecz

tradycja traˈdɨʦ̑ʲja n
traditio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pisma teologów pierwszych wieków chrześcijaństwa oraz postanowienia papieży lub patriarchów i soborów, uznane za drugie obok Biblii źródło objawienia
cōnsuētūdō
przekazywanie z pokolenia na pokolenie zasad, obyczajów, poglądów;

tradycyjny ˌtradɨˈʦ̑ɨjnɨ adj
translaticius
wywodzący się z tradycji; stanowiący element tradycji, zwyczaju; wykonany w sposób nakazany tradycją

tragiczny traˈɟiʧ̑nɨ adj
asper
pełen smutku, nieszczęścia lub rozpaczy

traktat ˈtraktat n
detractatus
tekst naukowy w formie rozbudowanej rozprawy, zazwyczaj bardzo obszernej;

tramadol trãˈmadɔl n
tramadoli hydrochloridum
(chemia, chemiczny) wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny stosowany jako przeciwbólowy syntetyczny lek opioidowy;

trampolina n
petaurus
(sport, sportowy) sprężysta deska umożliwiająca wysokie wybicie się w górę przy skokach do wody

tramwaj ˈtrãw̃vaj n
currus electricus
pojazd szynowy dostosowany do ruchu drogowego, przeznaczony do przewozu pasażerów;

transfobia n
transphobia
(psychologia, psychologiczny) (społeczny) dyskryminacja objawiająca się niechęcią lub agresją wobec osób transpłciowych (transseksualnych, transwestytycznych, transgenderowych);

transformator ˌtrãw̃sfɔrˈmatɔr n
transformatrum
(elektryczność) urządzenie do zmiany poziomu napięcia elektrycznego;

transliteracja ˌtrãw̃slʲitɛˈraʦ̑ʲja n
transcriptio
(językoznawstwo, językoznawczy) zapis tekstu z użyciem liter innego alfabetu niż alfabet właściwy dla danego języka;

transsubstancjacja n
transsubstantiatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w teologii katolickiej to przemiana substancji: chleba i wina w ciało i krew Chrystusa podczas eucharystii;

tranzystor trãw̃ˈzɨstɔr n
transistrum
(elektryczność) przyrząd półprzewodnikowy służący do wzmacniania sygnałów elektrycznych;

trapez ˈtrapɛs n
mensula
(geometria) czworokąt, który posiada dwa równoległe boki;

traszka ˈtraʃka n
stelliō
(zoologia, zoologiczny) wodnolądowy, oliwkowobrunatny, podłużny płaz;

traszka górska ˈtraʃka ˈɡurska n
Ichthyosaura alpestris
(zoologia, zoologiczny) gatunek płaza z rodziny salamandrowatych;

tratwa ˈtratfa n
ratis
rodzaj płaskiej, często prowizorycznej, konstrukcji służącej do transportu po wodzie;

trawa ˈtrava n
gramen herba
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny wiechlinowatych, zwykle w kolorze zielonym, rozłogowa lub kępiasta, o długich, wąskich liściach;

trawienie traˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
digestio pepsis
(fizjologia, fizjologiczny) rozkładanie spożytego pokarmu na prostsze części, które mogą być łatwo pobrane przez układ pokarmowy;

trawieniec traˈvʲjɛ̇̃ɲɛʦ̑ n
abomasum
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) gruczołowa część żołądka przeżuwaczy, o gruszkowatym kształcie, tworząca czwarty przedział;

trawić ˈtravʲiʨ̑ v
digero
rozkładać spożyty pokarm na prostsze części

trawnik ˈtravʲɲik n
virectum
poletko trawy o charakterze ozdobnym;

trebusz ˈtrɛbuʃ n
tripantium
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) barobalistyczna machina miotająca, wyrzucająca pociski stromotorowo;

tren trɛ̃n n
threnus
(literacko) gatunek liryczny o charakterze elegijnym, poświęcony zmarłej osobie, wychwalający jej zalety i zasługi oraz opłakujący jej śmierć;

triera n
triremis
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) grecka galera o trzech rzędach wioseł, później wzbogacona o żagiel;

trismegistos n
ter maximus
przydomek znaczący dosłownie „po trzykroć wielki”, „trzykroćwielki”

triumf trʲjũw̃f n
triumphus
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: uroczysty wjazd zwycięskiego wodza do Rzymu;

trochę ˈtrɔxɛ indefiniteCardinalNumeral
paucus quidam
w niewielkim stopniu, niewiele

trociny trɔˈʨ̑ĩnɨ n
lānūgō
drobne odpady po obróbce drewna;

trojański adj
Troianus
związany z Troją, dotyczący Troi

trolejbus trɔˈlɛjbus n
filoraeda
drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej;

tron trɔ̃n n
thronus sedes
fotel lub podobny mebel przeznaczony dla monarchów lub hierarchów kościelnych;

trop trɔp n
vestīgia
ślad odciśniętych stóp

troska ˈtrɔska n
cura
chęć pomocy komuś; dbałość o czyjeś dobro

trucizna truˈʨ̑izna n
toxicum
substancja mogąca zakłócić funkcjonowanie organizmu lub spowodować śmierć;

trudność ˈtrudnɔɕʨ̑ n
difficultās
coś, co jest trudne
przeszkoda, coś, co utrudnia osiągnięcie celu
właściwość rzeczy trudnych

trudny ˈtrudnɨ adj
difficilis
taki, którego wykonanie wymaga wysiłku

trufla ˈtrufla n
tertufulus
(mikologia, mikologiczny) grzyb jadalny wytwarzający podziemne owocniki

trujący truˈjɔ̃nʦ̑ɨ adj
venēnifer
taki, który truje, szkodzi zdrowiu, powodujący zatrucie lub śmierć

trumna ˈtrũmna n
capulus arca funebris
zazwyczaj drewniany pojemnik, do którego kładzie się ciało zmarłej osoby;

trunek ˈtrũnɛk n
temetum
(książkowy) napój alkoholowy

trup trup n
cadaver
ciało zmarłego człowieka; (rzadki, rzadko używany) zwierzęcia

truskawka truˈskafka n
fragaria
(botanika, botaniczny) Fragaria grandiflora, Fragaria ananassa, roślina uprawna o czerwonych, soczystych owocach, powstała ze skrzyżowania poziomki wirginijskiej i poziomki chilijskiej;

trwać tr̥faʨ̑ v
perseverare
istnieć lub odbywać się przez jakiś czas

tryb trɨp n
modus
(językoznawstwo, językoznawczy) kategoria gramatyczna wyrażająca stosunek mówiącego do treści wypowiedzenia;
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) molowa lub durowa wersja akordu, tonacji, lub gamy
procedura lub ustalony wariant jej wykonania

tryb orzekający ˈtrɨp ˌɔʒɛkaˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
indicativus
(gramatyka) jeden z trybów czasownika wyrażający neutralny lub obiektywny stosunek mówiącego do podawanych faktów;

tryb przypuszczający ˈtrɨp ˌːʃɨpuʃʧ̑aˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
conditionalis
(gramatyka) jeden z trybów czasownika wyrażający przypuszczenie, wątpliwość, niezdecydowanie;

tryb łączący ˈtrɨp wɔ̃n͇ˈʧ̑ɔ̃nʦ̑ɨ n
coniunctivus
(gramatyka) jeden z trybów czasownika, wyrażający m.in. życzenie, polecenie, możliwość, potrzebę lub wątpliwość;

trybunał n
tribunal
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instancja orzekająca, kolegium sądowe;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kolegium sędziowskie o szczególnych uprawnieniach

trygonometria n
trigonometria
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący badanie związków między bokami i kątami trójkątów za pomocą funkcji zwanych trygonometrycznymi;

tryktrak ˈtrɨktrak n
nerdiludium
rodzaj gry planszowej dla dwóch graczy;

trylogia n
trilogia
cykl składający się z trzech utworów literackich, muzycznych lub filmowych, z których każdy stanowi odrębną całość, lecz połączonych np. wspólną tematyką, grupą bohaterów

trzcina ˈṭʃʲʨ̑ĩna n
harundō
roślina o wysokiej łodydze, z kwiatami w postaci wiech, rosnąca przy brzegach zbiorników wodnych i na mokradłach;

trzcina cukrowa n
saccharum officinarum
(rolnictwo, rolniczy) (botanika, botaniczny) roślina uprawna z gatunku Saccharum officinarum, (zobacz) cukrowiec lekarski;

trzeba ˈṭʃɛba v
essem
…tworzący wyrażenia, w których wykonanie czynności jest konieczne lub niezbędne; musieć w formie bezosobowej

trzeciej możliwości nie ma
tertium non datur
wyrażenie charakteryzujące sytuację, w której są tylko dwie możliwości

trzepotanie przedsionków n
flagellatio atriorum
(medycyna, medyczny) rodzaj zaburzenia – arytmii, polegający na szybkim i uporządkowanym rytmie przedsionkowym serca o częstotliwości zwykle w granicach 250-350 na minutę

trzeć ṭʃɛʨ̑ v
fricō
naciskając, pocierać
pocierać sobą o coś

trzeźwy ˈṭʃɛʑvɨ adj
sobrius
niepijany

trzmiel ṭʃmʲjɛl n
bombus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombus, owłosiony owad żyjący w koloniach mieszkający w gniazdach zakładanych w ziemi;

trzoda ˈṭʃɔda n
armentum grex pecus
gromada zwierząt hodowlanych

trzonek ˈṭʃɔ̃nɛk n
stilus
uchwyt, rękojeść jakiegoś narzędzia

trzustka ˈṭʃustka n
pancreas
(anatomia, anatomiczny) gruczoł jamy brzusznej składający się z części hormonalnej i trawiennej;

trzykrotnie ṭʃɨˈkrɔtʲɲɛ adv
ter
trzy razy

trzymać ˈṭʃɨ̃maʨ̑ v
teneo reservare retineo
chwycić coś / kogoś (np. rękami, nogami, zębami) i nie wypuszczać

trzęsienie ziemi ṭʃɛ̃w̃ˈɕɛ̇̃ɲɛ ˈʑɛ̃mʲi n
terrae motus
(geofizyka) wstrząsy ziemi, najczęściej pochodzenia tektonicznego;

trójdźwięk n
trias trias harmonica
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) akord złożony z trzech dźwięków, które mogą zostać uporządkowane w układ dwóch nałożonych tercji;

trójkąt ˈtrujkɔ̃nt n
triangulum
(geometria) wielokąt mający trzy boki

trójpalczasty adj
tridactylus
taki, który ma trzy palce

trójrożny adj
triangulus
mający trzy rogi

trójząb ˈtrujzɔ̃mp n
fuscina
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ręczna broń drzewcowa zakończona potrójnym ostrzem;

trąba powietrzna n
turbō
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwający się wir powietrza w kształcie leja o duża sile niszczącej;

trąbka ˈtrɔ̃mpka n
buccina trumpeta
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bezstroikowy, dęty, blaszany instrument muzyczny lub sygnalizacyjny z ustnikiem;

trąbka słuchowa n
tuba Eustachii tuba auditiva
(anatomia, anatomiczny) kanał, który łączy jamę bębenkową ucha środkowego z górną częścią gardła;

trąd trɔ̃nt n
lepra
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna skóry i układu nerwowego;

trądzik różowaty n
rosacea acne rosacea
(medycyna, medyczny) przewlekła i zapalna dermatoza polegająca na występowaniu wykwitów rumieniowych, grudkowych i krostkowych;

trędowaty ˌtrɛ̃ndɔˈvatɨ adj
leprosus
(medycyna, medyczny) chory na trąd

tu tu pronoun
hic
…miejsce, w którym znajduje się mówiący

tu leży pies pogrzebany ˈtu ˈlɛʒɨ ˈpʲjɛs ˌpɔɡʒɛˈbãnɨ proverb
hic iacet lepus
wyrażenie używane, gdy ktoś znajduje sedno sprawy, przyczynę problemu

tukan tęczodzioby ˈtukãn ˌtɛ̃n͇ʧ̑ɔˈʥ̑ɔbɨ n
Ramphastos sulfuratus
(ornitologia, ornitologiczny) Ramphastos sulfuratus, kilkudziesięciocentymetrowy ptak z wielkim wielokolorowym dziobem, zamieszkujący Amerykę Południową i Amerykę Środkową;

tukan wielki n
Ramphastos toco
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku (1.1)
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ramphastos toco Statius Müller, gatunek dużego ptaka z rodziny tukanowatych, występujący w Ameryce Południowej;

tul tul n
thulium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tm i liczbie atomowej 69;

tulipan tuˈlʲipãn n
tulipa
(botanika, botaniczny) Tulipa L., posiadająca wiele odmian roślina cebulowa z rodziny liliowatych, z pojedynczymi dużymi kwiatami;

tuliłezka n
Roridula
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin (Roridula) z rodziny tuliłezkowatych;

tundra ˈtũndra n
tundra
(geografia, geograficzny) bezleśne zbiorowisko roślinności w zimnym klimacie strefy arktycznej i subarktycznej;

tunel ˈtũnɛl n
cuniculus
budowla ziemna umożliwiająca poprowadzenie drogi lub torów kolejowych pod ziemią, górą, wodą itp.;

tunika tũˈɲika n
tunica
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) spodnia, lekka szata wełniana, zwykle z krótkim rękawem lub bez, noszona przez mężczyzn i kobiety w starożytnym Rzymie;

tur tur n
ūrus
(zoologia, zoologiczny) Bos primigenius, wymarły gatunek ssaka z rodziny wołowatych;

turecki tuˈrɛʦ̑ʲci adj
Turcicus
odnoszący się do Turcji, do zamieszkujących ją Turków, do ich kultury, dziejów, języka itp.

turecki tuˈrɛʦ̑ʲci n
turcicus
język urzędowy Turcji;

turkawka turˈkafka n
turtur
(ornitologia, ornitologiczny) (Streptopelia turtur) średniej wielkości ptak leśny podobny do gołębia;

turkusowy ˌturkuˈsɔvɨ adj
callainus
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący turkusu, wykonany z turkusu, związany z turkusem, ozdobiony turkusem
(książkowy) mający kolor niebieskawy lub niebieskawozielony, taki jak kolor turkusu

turystyka tuˈrɨstɨka n
peregrinationes
wyjazdy poza miejsce zamieszkania w celach krajoznawczych lub wypoczynkowych;

tuńczyk ˈtũj̃n͇ʧ̑ɨk n
thunnus thynnus cybium
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża, żyjąca w ławicach, ryba drapieżna, ważna w rybołówstwie;

tuż tuʃ adv
fere paene
prawie, blisko

twardziel ˈtfarʲʥ̑ɛl n
scleroma
(informatyka, informatyczny) (potocznie, potoczny) dysk twardy komputera
duramen
(leśnictwo) wewnętrzna, fizjologicznie nieczynna strefa w pniu drzewa

twarz tfaʃ n
facies vultus
przednia część głowy człowieka, zawierająca usta, nos, oczy

twarzoczaszka ˌtfaʒɔˈʧ̑aʃka n
viscerocranium
(anatomia, anatomiczny) część czaszki człowieka i naczelnych;

twierdza ˈtfʲjɛrʣ̑a n
arx
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj stałej fortyfikacji obronnej, złożonej z fortów i umocnień połączonych w całość;

twierdzenie tfʲjɛrˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
theōrēma
zdanie oznajmujące określające czyjeś przeświadczenie o czymś

tworzyć ˈtfɔʒɨʨ̑ v
creo creare
budować, konstruować coś nowego (również z niczego); przyczyniać się do powstania czegoś (także pojęć niematerialnych)

twój tfuj pronoun
tuus
2. (osoba) lp

twórca ˈtfurʦ̑a n
effector
(książkowy) osoba, która coś stworzyła, najczęściej dzieło sztuki

ty tɨ personalPronoun
tu
(gramatyka) druga osoba liczby pojedynczej

tydzień ˈtɨʥ̑ɛ̇̃ɲ n
hebdomas septimana
okres siedmiu kolejnych dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli, będący częścią miesiąca, związany prawdopodobnie ze zmianami Księżyca, powtarzający się cyklicznie;
każdy okres siedmiu dni

tygiel ˈtɨɟɛl n
frixorium
(laboratoryjny, związany z laboratorium) (technologia, technika, techniczny) element wyposażenia laboratoryjnego, naczynie o kształcie podobnym do kubka, służące do wykonywania operacji na substancjach stałych wymagających wysokiej temperatury, np. suchej destylacji, stapiania metali itd.

tygrys ˈtɨɡrɨs n
tigris
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris, duży drapieżnik z rodziny kotowatych z wyrazistymi pręgami na sierści;

tygrys azjatycki n
Panthera tigris
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Azji;
(zoologia, zoologiczny) kot z gatunku (1.1)

tylko ˈtɨlkɔ particle
solum solummode
oznacza ograniczenie, wyróżnienie, wyodrębnienie

tymianek tɨ̃ˈmʲjãnɛk n
thymum
(botanika, botaniczny) Thymus vulgaris, gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych pochodzącej z rejonów Morza Śródziemnego i stosowanej jako przyprawa;

tynkarz ˈtɨ̃ŋkaʃ n
tector
(zawód, zawodowy, zawodowo) (budownictwo) murarz będący specjalistą w zakresie tynkowania

typ tɨp n
genus
rodzaj, wzorzec

typografia ˌtɨpɔˈɡrafʲja n
typographia
technika druku wypukłego, drukarstwo;

typranawir n
tipranavirum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek do leczenia zakażeń retrowirusowych, hamujący powstawanie dojrzałych, zakaźnych cząstek HIV-1; inhibitor proteazy aspartylowej HIV

tyran ˈtɨrãn n
tyrannus
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) udzielny władca miasta albo państwa greckiego, dochodzący do władzy zazwyczaj na drodze przewrotu albo otrzymując swoje władztwo z zewnątrz, z rzadka przez dziedziczenie;
człowiek okrutny, nieliczący się ze zdaniem innych, narzucający swą wolę

tyrania n
tyrannis
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy jednostki opierające się na przemocy i terrorze

tysiąc ˈtɨɕɔ̃nʦ̑ n
mille
lm tysiące: (potocznie, potoczny) bardzo dużo

tysiąckrotnie adv
milliens millies
niezliczoną ilość razy

tysiąclecie ˌtɨɕɔ̃nʦ̑ˈlɛʨ̑ɛ n
millennium
tysiąc lat

tytan ˈtɨtãn n
titanium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ti i liczbie atomowej 22;

tytuł ˈtɨtuw n
titulus
napis, nagłówek, nazwa dzieła (filmu, sztuki teatralnej, utworu muzycznego, literackiego) lub jego rozdziałów;

tył tɨw n
puppis
(eufemistycznie) tyłek

tęcza ˈtɛ̃n͇ʧ̑a n
arcus iris
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko optyczne pod postacią kolorowego łuku z rozszczepionego światła;

tędy ˈtɛ̃ndɨ pronoun
hac
tą drogą (bliską od osoby wskazującej)

tępy ˈtɛ̃mpɨ adj
hebes
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (obraźliwie) głupi, mało inteligentny
nieostry, mający nieostrą krawędź bądź końcówkę

tętnica szczękowa tɛ̃ntʲˈɲiʦ̑a ʃʧ̑ɛ̃ŋˈkɔva n
arteria maxillaris
(anatomia, anatomiczny) tętnica doprowadzająca krew do twarzoczaszki;

tętniczy tɛ̃ntʲˈɲiʧ̑ɨ adj
arterialis
(medycyna, medyczny) dotyczący tętnicy (tętnic)

tężec n
tetanus
(medycyna, medyczny) / (weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna o ciężkim przebiegu, z długotrwałymi i bolesnymi kurczami mięśni, spowodowana toksynami produkowanymi przez bakterie beztlenowe zwane laseczkami tężca

tłuczek ˈtwuʧ̑ɛk n
pistillum
narzędzie służące do rozgniatania, rozbijania czegoś, w celu uzyskania cieńszej warstwy, drobniejszych kawałków lub jednolitej masy

tłuczeń n
caementum
(budownictwo) kruszywo budowlane z kamienia łamanego ze skał;

tłum twũm n
turba
duża grupa ludzi zebrana w jednym miejscu

tłumaczyć twũˈmaʧ̑ɨʨ̑ v
traducere vertere
wyrażać tę samą informację za pomocą innego języka niż wyjściowy

tłuszcz twuʃʧ̑ n
arvina
(spożywczy) substancja uzyskana z tkanki tłuszczowej roślinnej lub zwierzęcej, mająca szerokie zastosowanie zwłaszcza w przemyśle spożywczym;

tłuszczak n
lipoma
(medycyna, medyczny) łagodny nowotwór składający się z tkanki tłuszczowej;
Steatornis caripensis
(ornitologia, ornitologiczny) Steatornis caripensis, monotypowy gatunek ptaków południowoamerykańskich, jedyny przedstawiciel rodziny tłuszczaków;

u u preposition
de
…bycie częścią całości

ubierać uˈbʲjɛraʨ̑ v
vesto
zakładać, wkładać ubranie lub obuwie

ubiór ˈubʲjur n
vestimenta
elementy nakładane na ciało; to, co ma się na sobie

ubranie uˈbrãɲɛ n
vestitus vestimenta
wszystko, co służy do okrycia ludzkiego ciała

ubój n
nex
zabijanie zdrowych zwierząt hodowlanych dla mięsa

ubóstwiać uˈbustfʲjäʨ̑ v
deificō
nadawać obiektom lub zjawiskom cechy boskie

ucho ˈuxɔ n
auris auricula
(anatomia, anatomiczny) narząd słuchu;
auricula auris
małżowina uszna
auris
uchwyt kosza, garnka, filiżanki lub siatki

ucho wewnętrzne ˈuxɔ vɛvˈnɛ̃nṭʃnɛ n
auris interna
(anatomia, anatomiczny) część ucha mieszcząca receptory zmysłu słuchu i równowagi;

ucho środkowe ˈuxɔ ɕrɔtˈkɔvɛ n
auris media
(anatomia, anatomiczny) część ucha, w której znajdują się kosteczki słuchowe i trąbka Eustachiusza;

uchwyt ˈuxfɨt n
ansa ostii
część przedmiotu służąca do chwytania go ręką

ucieczka uˈʨ̑ɛʧ̑ka n
effugium
szybkie uciekanie skądś lub przed czymś

uciekać uˈʨ̑ɛkaʨ̑ v
fugiō
pośpiesznie opuszczać jakieś miejsce (najczęściej ze względu na niebezpieczeństwo, zagrożenie)

ucisk n
pressus
oddziaływanie pewną siłą na coś

uciążliwy ˌuʨ̑ɔ̃w̃ʒˈlʲivɨ adj
molestus
męczący, dokuczliwy
asper
taki, którego wykonanie sprawia kłopot, trudności, wymaga dużego wysiłku

uczennica ˌuʧ̑ɛ̃ɲˈːiʦ̑a n
discipula
forma żeńska od: uczeń

uczeń ˈuʧ̑ɛ̃ɲ n
discipulus scholaris
(szkolnictwo, szkolny) ten, kto się uczy, pobiera naukę;
discipulus
kontynuator czyjejś teorii, nauki lub twórczości
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ten, który pobiera naukę u mistrza duchowego

uczta ˈuʧ̑ta n
cena
duże, wystawne przyjęcie

uczucie uˈʧ̑uʨ̑ɛ n
affectus
stan psychiczny odzwierciedlający stosunek emocjonalny podmiotu do osób, rzeczy, zdarzeń zewnętrznych lub do samego podmiotu

uczulenie n
allergia
(medycyna, medyczny) nadmierna wrażliwość organizmu na pewne czynniki, polegająca na nieprawidłowej reakcji immunologicznej po zetknięciu się z alergenem

uczyć ˈuʧ̑ɨʨ̑ v
doceo erudio
przekazywać komuś wiedzę
disco studeo
zdobywać pewną wiedzę lub umiejętności

udany uˈdanɨ adj
prosper
zakończony powodzeniem; nie zakończony klęską, niepowodzeniem, fiaskiem

udawać uˈdavaʨ̑ v
imitor
postępować nieszczerze, podawać się za kogoś innego

uderzenie ˌudɛˈʒɛ̃ɲɛ n
ictus
(rzeczownik odczasownikowy) od: uderzyć

udo ˈudɔ n
femur
(anatomia, anatomiczny) część nogi pomiędzy kolanem a biodrem;

udział ˈuʥ̑aw n
pars
(finanse, finansowy) wkład kapitału do przedsięwzięcia finansowego, dokonany przez jego uczestnika
participium
uczestnictwo w jakimś wydarzeniu

udziec ˈuʥ̑ɛʦ̑ n
crur
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) udo dużego zwierzęcia przeznaczone do spożycia

ufać ˈufaʨ̑ v
fido
mieć przekonanie, że ktoś nie oszuka i nie zrobi niczego złego

ugór ˈuɡur n
pratagium
(rolnictwo, rolniczy) pole nieuprawiane przez pewien okres czasu;

ukamienowanie ˌukãmʲjɛ̃nɔˈvãɲɛ n
lapidatio
forma kary śmierci polegająca na obrzucaniu skazanego kamieniami do momentu zabicia;

ukleja ukˈlɛja n
alburnus
(ichtiologia, ichtiologiczny) niewielka ryba z rodziny karpiowatych;

ukończyć uˈkɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
finiō
sprawić, że coś zostaje zrobione w całości

ukraiński ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩj̃sʲci adj
Ukrainica
odnoszący się do Ukrainy lub Ukraińców, charakterystyczny dla Ukrainy lub Ukraińców

ukraiński ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩj̃sʲci n
Ukrainica
wschodniosłowiański język używany na Ukrainie;

ukryty uˈkrɨtɨ adj
abditus
taki, o którym nikt nie wie, którego ktoś nie chce ujawnić

ukrywać uˈkrɨvaʨ̑ v
celare
schować, umieścić w zasłoniętym, niewidocznym miejscu, umieścić w zamknięciu; skrywać przed wzrokiem ludzkim

układ ˈukwat n
systema
zbiór elementów powiązanych ze sobą w jakiś sposób;

układ nerwowy n
systema nervosum
(anatomia, anatomiczny) zbiór wyspecjalizowanych komórek, pozostających ze sobą w złożonych relacjach funkcjonalnych i strukturalnych, odpowiadający za sterowanie aktywnością organizmu;

układ okresowy ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ n
systema periodicum
zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowane według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości;

układ okresowy pierwiastków ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ pʲjɛrˈvʲjastkuf n
periodicum systema elementorum chemicorum systema periodicum
(chemia, chemiczny) tabelaryczny układ pierwiastków chemicznych uporządkowany według rosnącej liczby atomowej;

ul ul n
alvarium
(pszczelarstwo, pszczelarski) pomieszczenie przystosowane do trzymania w nim pszczół dla hodowli;

ulegle adv
inductive
w sposób uległy

ulga ˈulɡa n
aberrātiō
poczucie odprężenia po minięciu lub zmniejszeniu się bólu, napięcia, strachu

ulica uˈlʲiʦ̑a n
via vicus
droga wytyczona i zbudowana na terenie zurbanizowanym, głównie w mieście;

ulotka uˈlɔtka n
libellus
niewielka publikacja zawierająca przekaz reklamowy, społeczny lub polityczny

umarł król, niech żyje król ˈũmarw̥ ˈkrulʲ ˈɲɛγ ˈʒɨjɛ ˈkrul proverb
Augustus mortuus est, habemus novum Augustum
pierwotnie w średniowieczu słowa marszałka dworu francuskiego, wygłaszane po śmierci króla Francji i od razu ogłaszające nowego monarchę, zapewniające brak kłótni i walk o sukcesję

umiar n
temperantia
brak przesady, powściągliwość

umierać ũˈmʲjɛraʨ̑ v
mori
kończyć swoje życie, przestawać żyć

umowa ũˈmɔva n
contractus
wzajemne zobowiązanie dwóch lub więcej osób do zrobienia czegoś lub zachowywania się w określony sposób; arkusz lub inny zapis takiego zobowiązania;

umrzeć ˈũmʒɛʨ̑ v
morior
skończyć życie

umywalka ˌũmɨˈvalka n
aquālis
urządzenie sanitarne z bieżącą wodą i naczyniem, przeznaczone do higieny osobistej;

uncja n
uncia
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka masy pochodzenia rzymskiego równa około 27 gramom;

unikać ũˈɲikaʨ̑ v
vitare
starać się nie mieć kontaktu z kimś lub czymś

uniwersytet ˌũɲiˈvɛrsɨtɛt n
universitas studium generale
wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych

ununbium ũˈnũnbʲjũm n
ununbium
(chemia, chemiczny) (zobacz) kopernik

ununhexium ˌũnũnˈxɛksʲjũm n
ununhexium
(chemia, chemiczny) (zobacz) liwermor

ununquadium ˌũnũŋˈkwadʲjũm n
ununquadium
(chemia, chemiczny) (zobacz) flerow

unununium ˌũnũnˈũɲũm n
unununium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Uuu i liczbie atomowej 111;

upadać uˈpadaʨ̑ v
cado
momentalnie, mimowolnie zmieniać pozycję ze stojącej na leżącą
opaść, zlecieć; szybko przemieścić się w locie z góry na dół
dilabor
tracić na znaczeniu, kończyć się niepowodzeniem

upadek uˈpadɛk n
ruīna
spadnięcie

uparty uˈpartɨ adj
obstinātus
(o osobach) charakteryzujący się uporem; upierający się przy czymś

upiec dwie pieczenie na jednym ogniu v
Duo parietes de eadem fidelia dealbare
załatwić dwie sprawy jednocześnie

upiec dwie pieczenie przy jednym ogniu idiom
uno in saltu duos apros capere
załatwić dwie sprawy przy jednej okazji, odnieść podwójną korzyść

upokorzenie n
humiliatio
wywołane przez kogoś odczucie urażonej ambicji, poniżenia oraz wstydu

upośledzenie ˌupɔɕlɛˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
impedimentum
stan ograniczenia w funkcjonowaniu jakiegoś narządu, organu ciała lub jego czynności

uprawa uˈprava n
cultivatio
zespół zabiegów potrzebnych do zasiewu lub sadzenia

uprawiać uˈpravʲjäʨ̑ v
colo
zajmować się uprawą rośliny lub ziemi

uprzejmy uˈpʃɛjmɨ adj
comis
zachowujący się zgodnie z zasadami dobrego wychowania

uprząż n
capistrum
(technologia, technika, techniczny) zespół lin, pasów, itp., umożliwiający sprężyste połączenie kogoś, czegoś
(zootechnika, zootechniczny) pasy zakładane na konia, dzięki którym możliwe jest użycie zwierzęcia do pracy w zaprzęgu

upór n
obstinatio
niezmienne zachowanie, ciągłe trwanie przy tych samych zasadach czy poglądach

uran ˈurãn n
uranium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu U i liczbie atomowej 92;

uraz ˈuras n
vulnus
uszkodzenie ciała

urna ˈurna n
urna
pojemnik (zazwyczaj w kształcie wazy) do przechowywania prochów zmarłych po ich kremacji;

uroczy uˈrɔʧ̑ɨ adj
amoenus
pełen uroku, atrakcyjny, pociągający, czarujący

urodzajność n
fecunditas
(rzeczownik odprzymiotnikowy) od: urodzajny

urodzajny adj
fecundus
(rolnictwo, rolniczy) dający obfity plon

urodzenie ˌurɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
partus nascentia nativitas
(rzeczownik odczasownikowy) od: urodzić

urodziny ˌurɔˈʥ̑ĩnɨ n
dies natalis
rocznica dnia narodzin

urojenie n
delusio
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) objaw wytwórczy psychozy, zaburzenie treści myślenia polegające na nierzeczywistym osądzie, błędnym przekonaniu, niepodlegającym logicznej argumentacji

urok ˈurɔk n
lepos
(książkowy) to, co wywiera przyjemne wrażenie

urząd ˈuʒɔ̃nt n
officium
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół osób i środków potrzebnych do wykonywania zadań organu administracji publicznej;

urządzenie ˌuʒɔ̃nˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
fabrica
mechanizm służący do wykonywania określonych zadań / czynności

urzędnik uˈʒɛ̃ndʲɲik n
magistratus
osoba pracująca w jakimś urzędzie, pełniąca jakąś funkcję w administracji; także: osoba sprawująca jakiś urząd;

uskok ˈuskɔk n
culpa
(geologia, geologiczny) pęknięcie mas skalnych, wzdłuż którego nastąpiło ich przesunięcie względem siebie;

uskrzydlony ˌuskʃɨˈdlɔ̃nɨ adj
pennatus
taki, który posiada skrzydła lub skrzydełka

ussuryjski adj
Ussuriensis
odnoszący się do rzeki Ussuri, związany z rzeką Ussuri

usta ˈusta n
os bucca
(anatomia, anatomiczny) część ciała służąca głównie do spożywania pokarmów oraz artykulacji głosek;
labea labia labium labrum
dwie wargi ust (1.1), otworu gębowego człowieka;

ustny ˈustnɨ adj
oralis
dotyczący ust, związany z ustami
wyrażony, przekazany za pomocą ust

usunięcie ˌusũˈɲɛ̇̃ɲʨ̑ɛ n
remotio
(rzeczownik odczasownikowy) od: usunąć

uszko ˈuʃkɔ n
auricula
(anatomia, anatomiczny) twór w przedsionku serca, który podczas skurczu komór obficie wypełnia się krwią

utensylia n
utensilia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynia liturgiczne

utwór ˈutfur n
opus
dzieło literackie lub muzyczne

utykać v
claudeō
chodzić niepłynnie z przyczyn chorobowych

uwaga uˈvaɡa n
nota
skupienie nad przedmiotem, zjawiskiem lub myślą

uważać uˈvaʒaʨ̑ v
caveo
zwracać szczególną uwagę na coś; być ostrożnym

uwodziciel ˌuvɔˈʥ̑iʨ̑ɛl n
corruptor
mężczyzna uwodzący kogoś

uwolnić uˈvɔlʲɲiʨ̑ v
libero
wypuścić na wolność, oswobodzić

uzasadniać ˌuzaˈsadʲɲäʨ̑ v
iustificare
podawać argumenty, powody lub dowody na słuszność lub prawdziwość czegoś, motywować

uzbrojony adj
armiger
posiadający broń przy sobie

uzdeczka n
habenula
(anatomia, anatomiczny) drobna, parzysta struktura w mózgu znajdująca się w pobliżu jego pnia;

uzdrowiciel n
sanator
osoba, która posiada moc uzdrawiania i stosuje w tym celu metody niepraktykowane przez medycynę oficjalną; (także, też) ten, kto kogoś uzdrowił

uzurpować ˌuzurˈpɔvaʨ̑ v
ūsurpō
bezprawnie, samowolnie zagarniać, przywłaszczać

uzębienie n
dentatura dentura
(zoologia, zoologiczny) (stomatologia, stomatologiczny) zestaw wszystkich zębów u danego osobnika;

ułamek uˈwãmɛk n
fractiō
(matematyka, matematyczny) zapis dzielenia za pomocą poziomej kreski rozdzielającej dzielną od dzielnika (zwanych w tej sytuacji licznikiem i mianownikiem)
fragment całości

ułomność uˈwɔ̃mnɔɕʨ̑ n
debilitas
kalectwo

ułomny adj
imbecillus
posiadający wady budowy ciała

uśmiech ˈuɕmʲjɛx n
risus
zmiana wyrazu twarzy, która jest przejawem odczuwania radości, zadowolenia, rozbawienia, serdeczności lub ironii;

uśmiechać się uɕˈmʲjɛxaʨ̑‿ɕɛ v
subridere
wyrażać pozytywne emocje za pomocą grymasów twarzy

uśmierzać v
comprimo
powodować ustępowanie lub zakończenie

użycie uˈʒɨʨ̑ɛ n
ūsus
skorzystanie z czegoś, zastosowanie, posłużenie się czymś

użytkowniczka n
ustrix
kobieta, która używa czegoś, użytkuje coś

używać uˈʒɨvaʨ̑ v
usus
korzystać z czegoś do zrobienia czegoś
wykorzystywać kogoś

vacatio legis n
vacatio legis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) okres pomiędzy uchwaleniem prawa a rozpoczęciem jego stosowania, niezbędny dla adresatów, aby mogli przystosować się do nowego prawa

w f v vu n
w
dwudziesta ósma litera polskiego alfabetu

w f v vu preposition
in
…określający kierunek czynności
…określający wnętrze miejsca wykonywania czynności (również przenośne: umysł, mózg, serce itp.)
…określający czas zaistnienia czynności; czas trwania czynności
…określający ilość lub liczbę elementów
…określający otoczenie
…określający stan podmiotu
…określający ubiór
…określający wzór na materiale, kształt czegoś

w celu ˈf‿ʦ̑ɛlu
ut
przyłącza określenie celu, w jakim ktoś działa; aby, by

w międzyczasie ˌv‿mʲjɛ̃nʣ̑ɨˈʧ̑aɕɛ idiom
interibi
(potocznie, potoczny) między jednym wydarzeniem a drugim

w obliczu śmierci adv
in articulo mortis
(związek frazeologiczny) tuż przed skonaniem

w przybliżeniu
circa
blisko, ale niedokładnie tak

w tym f‿tɨ̃m adv
inclusive
włącznie z

wachlarz ˈvaxlaʃ n
flabellum
ręczny przyrząd do ochładzania za pomocą ruchów powietrza, rozkładany kolisto
(przenośnie, przenośnia) skala, rozpiętość, różnorodność

wada ˈvada n
vitium
ujemna cecha charakteru

waga ˈvaɡa n
statera
urządzenie do pomiaru masy;

wahać ˈvaxaʨ̑ v
nato
nie móc podjąć jednoznacznej decyzji, zastanawiać się nad nią

wakacje vaˈkaʦ̑ʲjɛ n
cessātiō
okres wolny od zajęć szkolnych / pracy / obowiązków;

wakuola n
vacuola vacuolum
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) owalna organella w strukturze komórki wypełniona sokiem komórkowym;

walczyć ˈvalʧ̑ɨʨ̑ v
bellare pugnare
toczyć walkę, uczestniczyć w walce

walec ˈvalɛʦ̑ n
cylindrus
(matematyka, matematyczny) bryła o przekroju pionowym prostokąta i o podstawie będącej kołem;
przedmiot w kształcie walca (1.2)

walgancyklowir n
valganciclovirum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) farmaceutyk przeciwwirusowy używany do leczenia i zapobiegania cytomegalii; prolek gancyklowiru (jego ester L-walinowy)

walizka vaˈlʲiska n
riscus
rodzaj torby podróżnej w formie sztywnego prostopadłościanu z uchwytem;

walka ˈvalka n
luctor pugno
siłowe lub zbrojne rozstrzygnięcie konfliktu

waloński adj
vallonicus
związany z Walonią lub Walonami, dotyczący Walonii lub Walonów

waluta vaˈluta n
moneta
wymienialny środek płatniczy

wanad ˈvãnat n
vanadium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu V i liczbie atomowej 23;

wanna ˈvãnːa n
alveus
duże naczynie do kąpieli

wapień ˈvapʲjɛ̇̃ɲ n
calx
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego lub chemicznego zbudowana z węglanu wapnia;

wapno n
calx
(chemia, chemiczny) potoczna nazwa kilku związków wapnia i różnych surowców mających zastosowanie w budownictwie, przemyśle, rolnictwie i medycynie;

wapń vapʲɲ̊ n
calcium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ca i liczbie atomowej 20;

waran ˈvarãn n
varanus
(zoologia, zoologiczny) rodzaj dużej jaszczurki

warcab n
gemma
pionek w grze w warcaby

warcaba n
gemma
pionek warcabowy

warczeć v
ganniō
o stworzeniach wydawać gardłowe, niskie dźwięki ostrzegawcze jako forma gniewu, chęci ataku

warga ˈvarɡa n
labium
(anatomia, anatomiczny) fałd skórny ograniczający usta;

warkocz ˈvarkɔʧ̑ n
storea
(fryzjerstwo, fryzjerski) splot zazwyczaj z trzech pasm włosów

warstwa ˈvarstfa n
stratum
(geologia, geologiczny) forma występowania skał osadowych;
każda z części materii wyraźnie wyodrębniających się w postaci równoległych płaszczyzn

warszawski varˈʃafsʲci adj
Varsoviensis
związany z Warszawą, pochodzący z Warszawy

warsztat ˈvarʃtat n
officīna
(motoryzacja) (rzemiosło, rzemieślniczy) firma zajmująca się usługami mechanicznymi, rzemieślniczymi, naprawczymi
(rzemiosło, rzemieślniczy) pomieszczenie z kompletem narzędzi do wykonanie określonej pracy, zwłaszcza rzemieślniczej, mechanicznej

wartość ˈvartɔɕʨ̑ n
pretium valor
określony stan danej cechy, wymiar cechy; znaczenie; to, ile coś jest warte z jakiejś przyczyny

warunek vaˈrũnɛk n
conditio
ograniczenie, bez którego coś nie jest możliwe

warunek konieczny vaˈrũnɛk ːɔ̃ˈɲɛʧ̑nɨ n
conditio sine qua non
(logika, logiczny) warunek, który, musi zostać spełniony, aby zdanie mogło być prawdziwe

warzywo vaˈʒɨvɔ n
holus olus
roślina, której owoce, korzenie, liście lub kwiatostany służą człowiekowi za pokarm

wasal ˈvasal n
ambactus
(historia, historyczny, historycznie) w feudalizmie: szlachcic, który złożył przysięgę innemu szlachcicowi (seniorowi), zobowiązując się do wierności, pomocy różnego rodzaju, a w zamian korzystając z jego ochrony;

wasz vaʃ pronoun
vobis
2. (osoba) lm

wawrzyn ˈvavʒɨ̃n n
laurus
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew, Laurus L., z rodziny wawrzynowatych;

wawrzynowy adj
laureus
związany z wawrzynem, dotyczący wawrzynu; wykonany z wawrzynu; zawierający wawrzyn

wazon ˈvazɔ̃n n
vāse
ozdobne naczynie przeznaczone do przechowywania ciętych kwiatów

wałach ˈvawax n
cabo
(jeździectwo, jeździecki) (zootechnika, zootechniczny) wykastrowany samiec konia o wyciszonym temperamencie;

ważka ˈvaʃka n
libellula
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rzędu ważki (Odonata), żyjący w okolicach zbiorników wodnych podłużny, o dwóch parach skrzydeł i dużych oczach;

ważny ˈvaʒnɨ adj
gravis
mający duże znaczenie

ważyć ˈvaʒɨʨ̑ v
expendō
mieć jakiś ciężar, masę

wchodzić ˈfxɔʥ̑iʨ̑ v
ascendo
wspinać się, iść w górę
venire
wstępować w obręb jakiegoś pomieszczenia, budynku, obszaru, strefy itp.

wczesny ˈfʧ̑ɛsnɨ adj
matutinus
taki, który jest u swojego początku
występujący w początkowej fazie; odbywający się na początku właściwej sobie pory

wcześnie ˈfʧ̑ɛɕɲɛ adv
mane
rano, w pierwszych godzinach po świcie

wczoraj ˈfʧ̑ɔraj adv
heri here hesterno pridie
w dniu poprzedzającym dzisiejszy

wdech n
inspiratio
(fizjologia, fizjologiczny) akt wprowadzania powietrza do układu oddechowego

wdowa ˈvdɔva n
vidua
kobieta, której ostatni mąż nie żyje;

wdowiec ˈvdɔvʲjɛʦ̑ n
viduus
mężczyzna, którego ostatnia żona nie żyje

wdowieństwo n
viduitās
bycie wdową lub wdowcem

wdychać ˈvdɨxaʨ̑ v
inhālō
wciągać powietrze/wyziewy nosem lub ustami do płuc

wdzięczność ˈvʲʥ̑ɛ̃n͇ʧ̑nɔɕʨ̑ n
grātitūdō
uczucie serdeczności w stosunku do swojego darczyńcy, dobroczyńcy, chęć odwzajemnienia się mu za dobrodziejstwa

wdzięczny ˈvʲʥ̑ɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
gratus
pełen wdzięczności

według ˈvɛdwuk preposition
per
…oznaczający, że coś odbywa się zgodnie z jakąś instrukcją, planem, poleceniem

weekend n
septimana vergens
sobota i niedziela, także piątek wieczorem, (dosłownie) koniec tygodnia

wehikuł vɛˈxʲikuw n
vehiculum
(żartobliwie) środek transportu

wejście ˈvɛjɕʨ̑ɛ n
introitus
miejsce, przez które można gdzieś wejść, wkroczyć
czynność pojawienia się
czynność wchodzenia, przejścia do jakiegoś miejsca
pojawienie się

wena ˈvɛ̃na n
vena
(książkowy) zapał twórczy, natchnienie, zdolność, łatwość tworzenia

wentylacja n
ventilatio
(fizjologia, fizjologiczny) przepływ powietrza przez płuca
(technologia, technika, techniczny) wymiana powietrza w pomieszczeniach lub maszynach

wentylator ˌvɛ̃ntɨˈlatɔr n
ventilatorium
(technologia, technika, techniczny) (elektryczność) urządzenie w formie śmigła napędzanego silnikiem, wywołującego wiatr, stosowane do schładzania pomieszczeń, urządzeń elektrycznych lub w celu stworzenia sztucznego ciągu w kanałach wentylacyjnych, w piecach hutniczych itp.;

werbena n
lustrago
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

wermut n
absinthium
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wino korzenno-ziołowe;

wesoły vɛˈsɔwɨ adj
laetus
taki, który odczuwa rozbawienie, ma dobry humor, nastrój; nie jest smutny

westalka n
Vestalis Virgo Vestalis
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłanka rzymskiej bogini ogniska domowego, Westy;

wesz vɛʃ n
peduculus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) bezskrzydły owad pasożytujący na ssakach i sporadycznie na rybach;

weto ˈvɛtɔ n
veto
protest lub sprzeciw wobec czegoś;

wewnątrz ˈvɛvnɔ̃nṭʃ preposition
intra
w środku jakiegoś wnętrza, w jakimś pomieszczeniu

wewnętrzny vɛvˈnɛ̃nṭʃnɨ adj
penitus internus
taki, który znajduje się wewnątrz czegoś, w środku

wezyr ˈvɛzɨr n
vezirus
najważniejszy urzędnik na dworze kalifów

wełna ˈvɛwna n
lana
(włókiennictwo) (krawiectwo) tkanina, wyrób z wełny (1.1)

whisky n
vischium
mocna, wytrawna wódka produkowana głównie ze słodu jęczmiennego i żyta, leżakująca w dębowych beczkach, kojarzona głównie ze Szkocją i Irlandią;

wiadomość vʲjaˈdɔ̃mɔɕʨ̑ n
doctrina indicium nuntius
nowina, informacja

wiadro ˈvʲjadrɔ n
situla
walcowaty pojemnik, zwykle nieco szerszy u góry, z pałąkowatym uchwytem, służący do przechowywania i ręcznego przenoszenia cieczy lub materiałów sypkich;

wiara ˈvʲjara n
fides
przekonanie, że coś jest prawdą; ufność, zaufanie wobec rzeczy niepewnych, nie do końca znanych
(książkowy) przekonanie o słuszności twierdzeń dogmatycznych opierające się na uznaniu ich za objawione przez Boga; religia, wyznanie

wiatr vʲjatr̥ n
ventus
(meteorologia, meteorologiczny) ruszające się masy powietrza;

wiatr słoneczny n
ventus sōlāris
(astronomia, astronomiczny) wydobywający się ze Słońca strumień plazmy;

wibracja n
vibratio
drganie o dużej częstotliwości

wiciokrzew vʲiˈʨ̑ɔkʃɛf n
caprifolium
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju Lonicera L.;

wiciokrzew przewiercień vʲiˈʨ̑ɔkʃɛf pʃɛˈvʲjɛrʲʨ̑ɛ̇̃ɲ n
caprifolium
(botanika, botaniczny) Lonicera caprifolium, roślina pnąca z rodzaju wiciokrzewów;

widelec vʲiˈdɛlɛʦ̑ n
furca
ostro zakończony przedmiot używany do nabierania jedzenia;

widoczny vʲiˈdɔʧ̑nɨ adj
visibilis
taki, którego widać

widok ˈvʲidɔk n
adspectus
widziana przestrzeń, krajobraz

widz vʲiʦ̑ n
spectator
osoba oglądająca film, przedstawienie, pokaz, koncert lub inne widowisko

widzieć ˈvʲiʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
videre
odbierać bodźce wzrokowe

widły ˈvʲidwɨ n
furcilla
narzędzie składające się z trzech lub czterech długich zębów osadzonych na drzewcu;

wiecha n
panicula
(botanika, botaniczny) typ kwiatostanu, w którym na osi pędu wykształcają się odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich kwiaty;

wieczność ˈvʲjɛʧ̑nɔɕʨ̑ n
aeternitas
nieskończoność; trwanie poza czasem, poza początkiem i końcem;

wieczorem vʲjɛˈʧ̑ɔrɛ̃m adv
vesperi
gdy zapada zmierzch

wieczorny vʲjɛˈʧ̑ɔrnɨ adj
vespertinus
odbywający się wieczorem, związany z końcem dnia

wieczór ˈvʲjɛʧ̑ur n
vesper vespera
część doby między zachodem słońca a nocą

wiedeński vʲjɛˈdɛ̃j̃sʲci adj
vindobonensis
odnoszący się do miasta Wiedeń

wiedza ˈvʲjɛʣ̑a n
cognitio notitia
ogół posiadanych wiadomości

wiedzieć ˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
scio
mieć wiedzę na jakiś temat, mieć świadomość prawdziwości czegoś

wiejadło vʲjɛ̇ˈjadwɔ n
ventilabrum
(rolnictwo, rolniczy) prymitywne narzędzie do oddzielania plew od ziarna w formie szufli, wideł lub płaskiego kosza;

wiejski ˈvʲjɛ̇jsʲci adj
agrestis rusticus
związany z wsią, dotyczący wsi, pochodzący ze wsi

wiejsko adv
pagatim
charakterystycznie dla wsi

wiek vʲjɛk n
aetas
czas, jaki ktoś już przeżył, jaki coś przeżyło
saeculum
sto lat;

wielbiciel vʲjɛlˈbʲiʨ̑ɛl n
admirator
(książkowy) osoba, która wielbi kogoś lub coś

wielbłąd ˈvʲjɛlbwɔ̃nt n
camelus Camelus
(zoologia, zoologiczny) Camelus, duży afrykański i azjatycki ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych, z charakterystycznym jednym lub dwoma garbami;

wielce adv
multum
w sposób znaczny

wiele ˈvʲjɛlɛ
multus
dużo, w dużym stopniu, zakresie

wiele ˈvʲjɛlɛ indefiniteCardinalNumeral
multi
duża ilość, duża liczba czegoś lub kogoś

wielebny adj
reverendus
używany w tytułowaniu duchownych

wielki ˈvʲjɛlʲci adj
magnus
o nadzwyczaj dużych rozmiarach

wielkoduszny ˌvʲjɛlkɔˈduʃnɨ adj
magnanimus
taki, który charakteryzuje się wielkimi zaletami ducha, zwłaszcza szlachetnością i wyrozumiałością

wielkoowocowy adj
macrocarpus
(botanika, botaniczny) posiadający wielkie owoce

wielkość ˈvʲjɛlkɔɕʨ̑ n
magnitudo
rozmiary czegoś

wielojęzyczny ˌvʲjɛlɔjɛ̃w̃ˈzɨʧ̑nɨ adj
multilinguis
napisany w wielu językach
posługujący się wieloma językami

wielokrotnie ˌvʲjɛlɔˈkrɔtʲɲɛ numeral
crēbrō
wiele razy

wielokwiatowy adj
multiflorus
taki, który ma wiele kwiatów

wielomian vʲjɛˈlɔ̃mʲjãn n
polynomium
(matematyka, matematyczny) wyrażenie algebraiczne złożone ze zmiennych i stałych połączonych działaniami dodawania, odejmowania, mnożenia i podnoszenia do potęgi o stałym wykładniku naturalnym;

wielooczny adj
multiocular
taki, który ma wiele oczu

wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp n
baleana
(zoologia, zoologiczny) potoczna nazwa każdego większego walenia;

wieprzowina ˌvʲjɛpʃɔˈvʲĩna n
porcus
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięso ze świni;

wierność ˈvʲjɛrnɔɕʨ̑ n
fidelitas
bycie wiernym, stałym, oddanym komuś lub czemuś

wierny ˈvʲjɛrnɨ adj
fidelis
o kopii, tłumaczeniu itp.: dokładny, ścisły
wykazujący się wiernością, lojalnością

wiersz vʲjɛrʃ n
poema
utwór poetycki, często rymowany

wiertarka vʲjɛrˈtarka n
terebra
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do wiercenia lub pogłębiania otworów;

wierzba ˈvʲjɛʒba n
salix
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Salix, rodzaj drzewa, krzewu lub krzewinki z rodziny wierzbowatych;

wierzba biała n
Salix alba
(botanika, botaniczny) Salix alba, gatunek drzewa z rodziny wierzbowatych;

wierzba pięciopręcikowa n
Salix pentandra
(botanika, botaniczny) Salix pentandra, gatunek krzewu lub drzewa z rodziny wierzbowatych;

wierzba śląska n
Salix silesiaca
(botanika, botaniczny) Salix silesiaca Willd., gatunek krzewu z rodziny wierzbowatych;

wierzbowate n
Salicaceae
(systematyka) (botanika, botaniczny) Salicaceae Mirb., rodzina roślin o zdrewniałych pędach należąca do rzędu malpigiowców;

wierzchołek vʲjɛʃˈxɔwɛk n
acumen
(geografia, geograficzny) szczyt góry

wierzyciel vʲjɛˈʒɨʨ̑ɛl n
creditor
(potocznie, potoczny) osoba lub instytucja, od której pożyczone zostały pieniądze
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby, z którą łączy ją stosunek zobowiązaniowy;

wierzyć ˈvʲjɛʒɨʨ̑ v
credo credere
ufać komuś, uważać, że ktoś ma rację
uważać coś za prawdziwe mimo braku dowodów na prawdziwość tego
wyznawać religię

wieszczek n
Pyrrhocorax graculus
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) (ornitologia, ornitologiczny) Pyrrhocorax graculus, gatunek średniego ptaka osiadłego z rodziny krukowatych;

wietnamski vʲjɛtˈnãmsʲci adj
vietnamensis
odnoszący się do Wietnamu lub Wietnamczyków

wietrzny ˈvʲjɛṭʃnɨ adj
ventosus
odznaczający się silnymi podmuchami wiatru

wiewiórka vʲjɛˈvʲjurka n
sciurus Sciurus vulgaris
(zoologia, zoologiczny) nadrzewny gryzoń o puszystym i najczęściej rudym futrze oraz długiej kicie;

wieś vʲjɛ̇ɕ n
rus pagus
jednostka osadnicza nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta;

wieża ˈvʲjɛʒa n
turris
(architektura, architektoniczny) wysoka budowla o małej płaszczyźnie podstawy w stosunku do wysokości;
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się tylko w rzędach i kolumnach;

wieża Eiffla ˈvʲjɛʒa ˈajfla n
turris Eiffelia turris Eiffeliana
(architektura, architektoniczny) (turystyka, turystyczny) ogromna, stalowa wieża na Polu Marsowym w Paryżu;

wikariusz n
vicarius
(kościelny) prezbiter na stałe pomagający proboszczowi w pracy duszpasterskiej;
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) w administracji kościelnej duchowny będący zastępcą lub namiestnikiem;

wiktoria vʲikˈtɔrʲja n
Victoria
(botanika, botaniczny) Victoria Lindl., rodzaj roślin wodnych z rodziny grzybieniowatych, o charakterystycznych pływających liściach;
victoria
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju wiktoria (1.2)

wilczyca vʲilˈʧ̑ɨʦ̑a n
lupa
(zoologia, zoologiczny) samica wilka

wilga ˈvʲilɡa n
icterus
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości, żółtoczarny ptak z rodziny wilg (Oriolidae);

wilgotność n
humiditas
stan wyższego nasycenia czegoś wodą

wilgotny vʲilˈɡɔtnɨ adj
udus uvidus
trochę mokry

wilk vʲilk n
lupus
(zoologia, zoologiczny) przypominające psa zwierzę drapieżne, dziko żyjące;

wilk szary n
Canis lupus
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Canis lupus Linnaeus, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny psowatych;
(zoologia, zoologiczny) jaszczurka z gatunku (1.1)

wilk w owczej skórze ˈvʲilɡ ˈv‿ɔfʧ̑ɛj ˈskuʒɛ n
lupi in vestimentum ovium
(związek frazeologiczny) ktoś zły, niebezpieczny udający kogoś łagodnego i pokornego

wina ˈvʲĩna n
culpa
czyn niezgodny z normami postępowania

winny ˈvʲĩnːɨ adj
culpabilis culpatus
taki, który jest obarczony winą, będący sprawcą czegoś złego

wino ˈvʲĩnɔ n
vinum vinus
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój alkoholowy powstający dzięki fermentacji owoców;

winobranie ˌvʲĩnɔˈbrãɲɛ n
Vinalia
okres zbierania winogron

winogrono ˌvʲĩnɔˈɡrɔ̃nɔ n
uva
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc winorośli

winorośl vʲĩˈnɔrɔɕl̥ n
vinea
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) krzew o długich pędach i owocach zebranych w kiści.

wiolonczela ˌvʲjɔlɔ̃n͇ˈʧ̑ɛla n
violoncellum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument smyczkowy, większy od altówki i mniejszy od kontrabasu;

wiosna ˈvʲjɔsna n
ver
pora roku, która następuje po zimie i poprzedza lato;

wiosło ˈvʲjɔswɔ n
remus palmula remigium tonsa
spłaszczony i rozszerzony u końca (lub obu końców) kij służący do nadawania biegu łodzi oraz kierowania nią;

wiosłować v
rēmigō
(sport, sportowy) wykonywać wiosłami ruchy łodzi lub kajaka w celu nadania im biegu i kierunku

wioślarz ˈvʲjɔ̇ɕlaʃ n
remex
ktoś, kto wiosłuje

wirus ˈvʲirus n
virus
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) (medycyna, medyczny) cząsteczka organiczna nieposiadająca struktury komórkowej;
(informatyka, informatyczny) samopowielający się program komputerowy, który przy pomocy nosiciela (np. poczty elektronicznej) wdziera się do komputera w celu zakłócania jego pracy lub niszczenia danych;

wirusologia ˌvʲirusɔˈlɔɟja n
virologia
(biologia, biologiczny) nauka o wirusach oraz o wywoływanych przez nie chorobach;

wisieć ˈvʲiɕɛ̇ʨ̑ v
pendeō
być przymocowanym do czegoś od góry
dawać się odczuć, być odczuwalnym (o nastroju itp.); zagrażać
umierać na szubienicy
znajdować się w powietrzu, tkwić nieruchomo nad ziemią

witalność vʲiˈtalnɔɕʨ̑ n
acrimonia
cecha tego, co jest witalne, pełne energii życiowej

witać ˈvʲitaʨ̑ v
adventu festum ago
pozdrowić kogoś na początku spotkania; okazać swoje uczucia w związku z czyimś przybyciem, odwiedzinami, spotkaniem kogoś

wizja n
somnium
obraz, plan czegoś stworzony w czyjejś wyobraźni
widzenie, przywidzenie

wizualny adj
visualis
dostrzegalny wzrokiem

wiąz vʲjɔ̃w̃s n
Ulmus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ulmus L., rodzaj drzew i krzewów rosnących w strefie umiarkowanej, należących do rodziny wiązowatych;
ulmus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1)

wiązadło vʲjɔ̃w̃ˈzadwɔ n
commissura
(anatomia, anatomiczny) błona lub pasmo wytrzymałej tkanki łącznej łączące kości między sobą lub wzmacniające ruchome połączenia między kośćmi (stawy)

wiązać ˈvʲjɔ̃w̃zaʨ̑ v
ligo
splatać, tworząc węzeł

więc vʲjɛ̃nʦ̑ conjunction
igitur ergo
…służący do tworzenia konstrukcji, w których zdanie za spójnikiem opisuje czynność, która nastąpiła, ponieważ odbyła się czynność opisana w zdaniu przed spójnikiem

więdnąć ˈvʲjɛ̃ndnɔ̃ɲʨ̑ v
defluo
o roślinach: tracić wodę w komórkach, wiotczeć, usychać

większość ˈvʲjɛ̃ŋkʃɔɕʨ̑ n
majoritas pleritas
większa część jakichś rzeczy lub jakiejś grupy osób; więcej niż połowa

więzadło n
ligamentum
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) tkanka łączna włóknista łącząca ze sobą kości w stawach lub inne ruchomo połączone narządy

więzadło głosowe n
ligamentum vocale
(anatomia, anatomiczny) każdy z dwu drgających fałdów znajdujących się w krtani, dzięki którym człowiek może mówić;

więzadło krzyżowe przednie n
ligamentum cruciatum anterius
(anatomia, anatomiczny) wewnątrzstawowe więzadło stawu kolanowego o budowie dwupęczkowej; jego uszkodzenie jest jedną z najczęstszych kontuzji u sportowców;

więzienie vʲjɛ̃w̃ˈʑɛ̇̃ɲɛ n
carcer
miejsce, w którym odbywa się karę pozbawienia wolności

więzień ˈvʲjɛ̃w̃ʑɛ̇̃ɲ n
captus
człowiek pozbawiony wolności, np. odbywający karę w więzieniu, zamknięty w areszcie, obozie lub innym miejscu odosobnienia

więź n
nexus
stan posiadania czegoś wspólnego
to, co łączy jednostki ze sobą

wiśnia ˈvʲiɕɲa n
cerasus
owoce wiśni (1.1)
(botanika, botaniczny) Cerasus Miller, rodzaj roślin należący do rodziny różowatych;

wklęsły adj
concavus
taki, który ma zagłębienie lub odcinkowe obniżenie

wkrótce ˈfkrutʦ̑ɛ adv
mox
w niedługim czasie, w najbliższym czasie

wkład fkwat n
stips
to, co się wkłada w jakąś działalność (np. pieniądze)

wlec vlɛʦ̑ v
trahō
ciągnąć po ziemi

wnuczka ˈvnuʧ̑ka n
neptis
córka syna lub córki

wnuk vnuk n
nepos
syn córki lub syna

wobec ˈvɔbɛʦ̑ preposition
pro
(w odniesieniu) do; biorąc pod uwagę; uwzględniając, razem, wspólnie

woda ˈvɔda n
aqua liquor
bezbarwna i bezzapachowa ciecz, tlenek wodoru, H2O;

woda królewska ˈvɔda kruˈlɛfska n
aqua regia
(chemia, chemiczny) mieszanina stężonego kwasu solnego i kwasu azotowego rozpuszczająca metale szlachetne;

wodniak jądra n
hydrocele testis
(medycyna, medyczny) nagromadzenie płynu między osłonkami jądra;

wodny ˈvɔdnɨ adj
aquarius
nawiązujący do wody lub innych cieczy
żyjący w wodzie lub na wodzie

wodorotlenek n
hydroxidum
(chemia, chemiczny) związek chemiczny złożony z anionu wodorotlenowego (OH−) i stabilnego kationu amonowego, metalu lub organicznego

wodospad vɔˈdɔspat n
deiectus aquae cadentes deiectus aquae
swobodny, pionowy spadek wody rzecznej, spowodowany różnicą poziomów dna koryta rzeki

wodzisławski adj
Vladislaviensis Wladislavensis
odnoszący się do Wodzisławia Śląskiego, związany z Wodzisławiem Śląskim

wodór ˈvɔdur n
hydrogenium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu H i liczbie atomowej 1;

wojenny vɔˈjɛ̃nːɨ adj
bellicus
związany z wojną, odnoszący się do wojny

wojewoda ˌvɔjɛˈvɔda n
voivoda
(administracja) zwierzchnik administracji na terenie województwa

województwo ˌvɔjɛˈvuʦ̑tfɔ n
palatinatus
(administracja) jednostka podziału administracyjnego wyższego stopnia w Polsce;

wojna ˈvɔjna n
bellum arma
zorganizowany konflikt zbrojny o dużej skali;

wojna domowa ˈvɔjna dɔ̃ˈmɔva n
bellum civile
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) konflikt zbrojny, którego strony należą do tego samego państwa, plemienia lub grupy etnicznej;

wojna trojańska ˈvɔjna trɔˈjä̃j̃ska n
bellum Troianum
(mitologia grecka) wojna Achajów z Trojanami;

wojsko ˈvɔjskɔ n
exercitus
zorganizowana grupa uzbrojonych ludzi przygotowanych do obrony kraju i walki na wojnie

wojskowy vɔjˈskɔvɨ adj
militaris
związany z wojskiem, dotyczący wojska

wojskowy vɔjˈskɔvɨ n
miles
żołnierz

wokalny adj
vocalis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany ze śpiewaniem

wokanda vɔˈkãnda n
vocanda
spis spraw sądowych, ułożony według kolejności ich rozpatrywania w danym dniu

wokół ˈvɔkuw preposition
circa circum
ze wszystkich stron

wola ˈvɔla n
voluntas
zdolność człowieka do świadomego kontrolowania, kierowania swoim postępowaniem

wole n
struma
(medycyna, medyczny) patologia tarczycy, np. powiększenie gruczołu lub lokalizacja narządu za mostkiem
(medycyna, medyczny) powiększony, obrzmiały gruczoł

woleć ˈvɔlɛʨ̑ modal
addīcō
bardziej lubić lub chcieć coś od czegoś innego

wolfram ˈvɔlfrãm n
wolframium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu W i liczbie atomowej 74;

wolne n
otium
(potocznie, potoczny) czas wolny od pracy, zajęć

wolność ˈvɔlnɔɕʨ̑ n
libertas
(filozofia, filozoficzny) wolna wola, możliwość samodzielnego podejmowania decyzji, brak przymusu
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niezależność państwowa
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawo obywatelskie
(więziennictwo, więzienny) pozostawanie poza więzieniem

wolny ˈvɔlnɨ adj
liber libera
mogący postępować zgodnie z własną wolą
nieobciążony czymś niekorzystnym
liber
niezajęty przez coś
niebędący w związku, nieposiadający partnera / partnerki

woreczek łzowy vɔˈrɛʧ̑ɛk ˈwzɔvɨ n
sacullus lacrimalis
(anatomia, anatomiczny) część dróg odprowadzających łzy;

worek ˈvɔrɛk n
culeus
miękki, elastyczny pojemnik wykonany z kawałków materiału, folii lub papieru;

wosk vɔsk n
cera
plastyczna substancja o żółtawym kolorze, łatwo topliwa, nierozpuszczalna w wodzie, używana do produkcji świec, past do obuwia itp., stosowana w przemyśle farmaceutycznym i spożywczym;

wołacz ˈvɔwaʧ̑ n
vocativus
(gramatyka) siódmy przypadek deklinacji polskiej, tworzy formę zwrotu do omawianego przedmiotu lub osoby, wykrzyknięcia do niego lub zwrócenia jego uwagi;

wołoski adj
valachicus
związany z Wołoszczyzną (historycznym państwem), dotyczący Wołoszczyzny lub jej mieszkańców

wołowina ˌvɔwɔˈvʲĩna n
būbula
(spożywczy) mięso z wołu lub krowy;

woń vɔ̃ɲ n
oliditas
(chemia, chemiczny) bodziec działający na zmysł powonienia

woźnica vɔʑˈɲiʦ̑a n
raedarius
osoba kierująca wozem konnym lub saniami zaprzęgniętymi w konie;

wpływ fpwɨf n
influens
presja, oddziaływanie na coś lub kogoś

wrażenie vraˈʒɛ̃ɲɛ n
pulsus
reakcja na bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny;

wrodzony vrɔˈʣ̑ɔ̃nɨ adj
genetivus nativus
właściwy istocie żywej od urodzenia

wrogi ˈvrɔɟi adj
ater atrox inimicus iniquus niger
właściwy wrogowi/nieprzyjacielowi, wrogo nastawiony; nieprzyjazny, nieżyczliwy

wrona ˈvrɔ̃na n
cornix
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny krukowatych;

wrotycz ˈvrɔtɨʧ̑ n
Tanacetum
(botanika, botaniczny) Tanacetum L., rodzaj roślin należących do rodziny astrowatych;
tanacetum
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

wrzeciono vʒɛˈʨ̑ɔ̃nɔ n
fusus
(włókiennictwo) obrotowe narzędzie ręczne lub część kołowrotka do nawijania przędzy;

wrzesień ˈvʒɛɕɛ̇̃ɲ n
September
dziewiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego);

wrzeć vʒɛʨ̑ v
inferveo invervesco
(fizyka, fizyczny) gotować się, bulgotać od gorąca

wrzos vʒɔs n
erice
(botanika, botaniczny) Calluna vulgaris, krzewinka o drobnych, różowofioletowych kwiatach rosnąca w dużych skupieniach, kwitnąca jesienią;

wrzód vʒut n
ulcus
(medycyna, medyczny) głęboki ubytek skóry lub śluzówki, tzn. poniżej błony podstawnej naskórka / nabłonka;

wróbel ˈvrubɛl n
passer
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) Passer domesticus, mały, pospolity ptak występujący w pobliżu osiedli ludzkich;

wróg vruk n
hostis inimicus
nieprzyjaciel, osoba lub obiekt darzony negatywnymi uczuciami

wróżka ˈvruʃka n
fata
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) baśniowa postać czyniąca czary;

wręczać ˈvrɛ̃n͇ʧ̑aʨ̑ v
praebeō
dawać coś komuś, najczęściej do rąk własnych, zwykle w sposób uroczysty lub oficjalny

wschodni ˈfsxɔdʲɲi adj
orientalis
mający miejsce na wschodzie, dotyczący wschodu, skierowany na wschód

wschodzić ˈfsxɔʥ̑iʨ̑ v
oriri
wychodzić zza horyzontu, zjawiać się na niebie (głównie o ciałach niebieskich)

wschód fsxut n
oriens
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego wschodu (1.1) w dniu równonocy;
(astronomia, astronomiczny) chwila pojawienia się ciała niebieskiego (w domyśle: Słońca) nad horyzontem

wskazywać fskaˈzɨvaʨ̑ v
indicō
(przenośnie, przenośnia) być znakiem czegoś, świadczyć o czymś
pokazywać gdzie się ktoś lub coś znajduje

wspaniały fspãˈɲawɨ adj
magnificus
cudowny, idealny, doskonały

wspierać ˈfspʲjɛraʨ̑ v
fulciō
dawać komuś wsparcie, pomoc, opiekę

wspinać ˈfspʲĩnaʨ̑ v
ascendo
wznosić siebie samego na coś wysokiego

wspomnienie fspɔ̃mʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
memoria
obraz przeszłości w pamięci

wspólny ˈfspulnɨ adj
communis
należący lub używany przez kilka osób

współ-
co-
pierwszy człon wyrazów złożonych, wskazujący na wspólną z kimś cechę, na wspólne działanie itp.

współbiesiadnik n
concibus
współuczestnik biesiady

współczucie fspuwˈʧ̑uʨ̑ɛ n
misericordia
zdolność emocjonalnej solidarności z cierpiącym, poszkodowanym

współczuć ˈfspuwʧ̑uʨ̑ v
compati
czuć emocjonalną bliskość z osobą cierpiącą

współczynnik n
coefficiēns
(matematyka, matematyczny) wartość stanowiąca mnożnik jakiejś wielkości lub wyrażenia matematycznego
jeden z czynników oddziałujących

współpracownik ˌfspuwpraˈʦ̑ɔvʲɲik n
collaborator
osoba lub inny podmiot pracujący wspólnie z inną osobą lub podmiotem

wstawiennictwo n
intercessio suffragium
bronienie kogoś, ujmowanie się za kimś

wstrząs fsṭʃɔ̃w̃s n
commotus
(medycyna, medyczny) zaburzenia czynności organizmu występujące jako reakcja na ciężkie urazy, następstwo operacji itp.;
silne, gwałtowne drgnięcie

wszechmocny fʃɛxˈmɔʦ̑nɨ adj
omnipotens
mający nieograniczoną moc, mogący wszystko

wszechobecny adj
ubiquitus
obecny wszędzie, występujący wszędzie

wszechocean n
oceanus mundi
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) kompleks wszystkich oceanów ziemskiego globu;

wszechpotężny adj
omnipotens
taki, który odznacza się nieograniczoną potęgą

wszechświat ˈfʃɛxʲɕfʲjat n
universum
cała przestrzeń, czas, materia i energia; kosmos;

wszetecznica ˌfʃɛtɛʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
meretrix
(przestarzałe, przestarzały) kobieta rozwiązła i gorsząca swoim zachowaniem

wszyscy ˈfʃɨsʦ̑ɨ indefinitePronoun
omnes omnia
ogół ludzi z danego zbioru

wszystek ˈfʃɨstɛk pronoun
omnes omnia
taki, który wyczerpuje cały zbiór nie pozostawiając nic

wszystkie drogi prowadzą do Rzymu ˈfʃɨstʲcɛ ˈdrɔɟi prɔˈvaʣ̑ɔ̃w̃ dɔ‿ˈʒɨ̃mu proverb
omnes viae Romam ducunt
do jednego miejsca, celu można dojść na różne sposoby

wszystko ˈfʃɨstkɔ indefinitePronoun
omnis
ogół rzeczy i spraw

wszędzie ˈfʃɛ̃ɲʥ̑ɛ adv
passim
w każdym miejscu
do każdego miejsca

wtorek ˈftɔrɛk n
dies Martis
drugi dzień tygodnia

wujek ˈvujɛk n
avunculus
brat matki

wulkan ˈvulkãn n
mons ignifer
miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy i popioły;
forma terenu powstała wskutek aktywności wulkanu (1.1)

wy vɨ personalPronoun
vos
druga osoba liczby mnogiej, rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy

wybierać vɨˈbʲjɛraʨ̑ v
eligere
dokonywać wyboru
powoływać kogoś na jakieś stanowisko poprzez głosowanie

wybitny vɨˈbʲitnɨ adj
insignis memorabilis
wybijający się ponad przeciętność, górujący nad otoczeniem, nieprzeciętny, niezwykle uzdolniony

wyborca vɨˈbɔrʦ̑a n
suffrāgātor
osoba uprawniona do uczestnictwa w głosowaniu/wyborach

wyborczy vɨˈbɔrʧ̑ɨ adj
comitiālis
taki, który dotyczy wyborów i wyborców; związany z wyborami i wyborcami

wybrzeże vɨˈbʒɛʒɛ n
litus ora
(geografia, geograficzny) wąski obszar znajdujący się po obu stronach linii brzegowej;

wybór ˈvɨbur n
delectus
wybranie jednej z wielu możliwości

wycieczka vɨˈʨ̑ɛʧ̑ka n
excursiō
wędrówka w celach rekreacyjnych lub turystycznych

wyciek n
fluor secretio
treść płynna, która wydobyła się skądś
fluxus profluvium rhoea stillicidium
wydostawanie się płynnie na zewnątrz

wyciągać vɨˈʨ̑ɔ̃ŋɡaʨ̑ v
extrahere
wydobywać, wyjmować coś z czegoś

wydarzenie ˌvɨdaˈʒɛ̃ɲɛ n
eventum
to, co się stało

wydatek vɨˈdatɛk n
sūmptus
kwota, która została wydana lub ma być wydana na coś

wydatny vɨˈdatnɨ adj
fecundus
duży, wyróżniający się

wydawać vɨˈdavaʨ̑ v
expendere
wydatkować pieniądze w celu zakupu czegoś

wydech n
expiratio
(fizjologia, fizjologiczny) akt wydalenia powietrza z układu oddechowego na zewnątrz ustroju

wydma ˈvɨdma n
thinium
piaszczyste wzniesienie usypane przez wiatr;

wydra ˈvɨdra n
lutra
(zoologia, zoologiczny) (Lutrinae), ssak wód przybrzeżnych o wydłużonym ciele i brązowej sierści;

wydziedziczyć ˌvɨʥ̑ɛ̇ˈʥ̑iʧ̑ɨʨ̑ v
exheredo
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pozbawić praw do dziedziczenia, do przysługującego spadku

wygląd ˈvɨɡlɔ̃nt n
species
grupa cech tworzących obraz zewnętrzny człowieka, zwierzęcia lub przedmiotu

wyglądać vɨˈɡlɔ̃ndaʨ̑ v
specto video
mieć dany wygląd

wygnaniec n
exsul
ktoś skazany na wygnanie, wypędzony

wygrywać vɨˈɡrɨvaʨ̑ v
vincere
zdobyć pierwsze miejsce w jakiejś rywalizacji, pokonać przeciwników, odnieść zwycięstwo

wyjaśnienie ˌvɨjäɕˈɲɛ̇̃ɲɛ n
explanatio
przedstawienie, omówienie istoty problemu bądź zagadnienia; wytłumaczenie, uczynienie zrozumiałym

wyjątek vɨˈjɔ̃ntɛk n
exceptio
(informatyka, informatyczny) w programowaniu: obiekt używany do przerwania normalnego działania programu i przeniesienia informacji o błędzie do innego miejsca programu
coś, do czego nie stosuje się powszechna reguła

wyjątkowy ˌvɨjɔ̃ntˈkɔvɨ adj
eximius
wyróżniający się czymś nieprzeciętnym; taki, który jest wyjątkiem

wyjście ˈvɨjɕʨ̑ɛ n
abitus
droga lub otwór, którym się wychodzi

wyjść vɨjɕʨ̑ v
exire
opuścić jakieś miejsce

wyka n
ervum
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin zielnych należący do rodziny bobowatych;

wykałaczka ˌvɨkaˈwaʧ̑ka n
dentiscalpium frondea cuspis lentiscum lentiscus spica spicna
cienki, zaostrzony patyczek ((dawniej, dawny) także piórko) służący do usuwania spomiędzy zębów resztek jedzenia;

wykonywać ˌvɨkɔ̃ˈnɨvaʨ̑ v
praesto
wytwarzać lub produkować coś

wykorzystywać ˌvɨkɔʒɨˈstɨvaʨ̑ v
utor
mieć korzyść z czegoś lub kogoś, zrobić użytek z czegoś

wykrzyknik vɨˈkʃɨcɲik n
interiectio
(gramatyka) nieodmienne słowo lub wyrażenie służące do wyrażenia stanu emocjonalnego, nakazu lub do imitacji odgłosu z otaczającego świata;

wymiar ˈvɨ̃mʲjar n
dimensio
(matematyka, matematyczny) minimalna liczba współrzędnych, którymi da się opisać położenie punktu w przestrzeni;

wymiociny ˌvɨ̃mʲjɔ̇ˈʨ̑ĩnɨ n
vomitus
to, czym się wymiotuje

wymię ˈvɨ̃mʲjɛ n
ūber
(zoologia, zoologiczny) gruczoł mlekowy niektórych ssaków, zwłaszcza hodowlanych;

wymowa vɨ̃ˈmɔva n
appellatio
sposób artykulacji dźwięków mowy;

wynalazek ˌvɨ̃naˈlazɛk n
inventio
coś, co wynaleziono;

wynaleźć v
inveniō
odkryć lub opracować coś, co wcześniej było nieznane

wynik ˈvɨ̃ɲik n
fructus
rezultat, skutek

wyobraźnia ˌvɨɔˈbraʑɲa n
opinio
zdolność przywoływania i tworzenia w myślach wyobrażeń;

wypadek vɨˈpadɛk n
malum
nieszczęśliwe zdarzenie, w którym ktoś ucierpiał

wyprzedaż vɨˈpʃɛdaʃ n
venditio
(handel, handlowy) sprzedaż towaru, zazwyczaj po obniżonych cenach, w celu pozbycia się go, najczęściej pod koniec sezonu lub w ramach likwidacji sklepu

wyrak ˈvɨrak n
Tarsius
(zoologia, zoologiczny) wyłącznie drapieżny ssak naczelny;

wyrazistość ˌvɨraˈʑistɔɕʨ̑ n
claritas
cecha tego, co wyraziste, wyraźne

wyrażać vɨˈraʒaʨ̑ v
expressus
opisywać ustnie lub pisemnie, dawać informację o czymś lub kimś; być wyrazem czegoś

wyrostek robaczkowy vɨˈrɔstɛk ˌrɔbaʧ̑ˈkɔvɨ n
appendix vermiformis
(anatomia, anatomiczny) cienkie uwypuklenie jelita ślepego u niektórych ssaków, m.in. u człowieka;

wyrostek soczewkowaty kowadełka vɨˈrɔstɛk ˌsɔʧ̑ɛfkɔˈvatɨ ˌkɔvaˈdɛwka n
processus lenticularis
(anatomia, anatomiczny) zakończenie odnogi długiej kowadełka, poprzez które kowadełko łączy się ze strzemiączkiem

wyrozumiałość n
clementia
cecha tego, kto jest wyrozumiały, cecha tego, co jest wyrozumiałe

wyrozumiały adj
capiens
podchodzący ze zrozumieniem do czyjegoś niewłaściwego postępowania i skłonny wybaczać

wyrób ˈvɨrup n
fructus productum
przedmiot będący końcowym efektem procesu produkcji

wysoki vɨˈsɔci adj
altus celsus
mający duży wymiar pionowy
altus
mający dużą zawartość czegoś (zwykle domyślnej cechy)
altus arduus
znajdujący się na dużej wysokości (wysoko)
mający duże znaczenie, cieszący się szacunkiem; używane również jako tytuł honorowy

wysokość vɨˈsɔkɔɕʨ̑ n
altitudo
wymiar pionowy czegoś

wyspa ˈvɨspa n
insula
(geografia, geograficzny) ląd otoczony ze wszystkich stron wodami morza, jeziora lub rzeki;
(anatomia, anatomiczny) struktura w ludzkim mózgu zaliczana do kresomózgowia parzystego;

wyssać z mlekiem matki ˈvɨsːaʥ̑ ˈz‿mlɛcɛ̃m ˈːatʲci v
in lacte matris praebibere
mieć wrodzoną lub nabytą w dzieciństwie cechę

wystarczająco ˌvɨstarʧ̑aˈjɔ̃nʦ̑ɔ adv
sufficienter
w sposób wystarczający; dostatecznie, odpowiednio

wystawać vɨˈstavaʨ̑ v
prōmineō
być częściowo widocznym spoza lub z wnętrza czegoś

wystrój n
Lyonetia
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z rodziny wystrójowatych

występować ˌvɨstɛ̃mˈpɔvaʨ̑ v
relinquo
opuszczać jakąś organizację, partię

wysypka n
anthema enanthema eruptio exanthema
(medycyna, medyczny) wykwity skórne lub na błonach śluzowych będące objawem jakiejś choroby

wysłannik vɨˈswãɲːik n
lēgātus
osoba wysłana dokądś w określonym celu

wytrwać v
persevero
dotrwać do końca, do określonego czasu w danych warunkach

wytrzeszcz ˈvɨṭʃɛʃʧ̑ n
exophthalmus
nadmierne, chorobliwe wysunięcie gałek ocznych;

wywiad ˈvɨvʲjat n
nūntius
instytucja państwowa mająca na celu zbieranie tajnych informacji na temat innych państw;
colloquium
rozmowa prowadzona przez dziennikarza z osobą lub grupą osób, mająca na celu przybliżenie poglądów lub działań tych osób odbiorcom

wywoływać ˌvɨvɔˈwɨvaʨ̑ v
efficio excito
powodować

wyzuwalnia n
apodyterium
(dawniej, dawny) przebieralnia w łaźni

wyzwanie vɨˈzvãɲɛ n
prōvocātiō
trudne zadanie, nowa sytuacja wymagająca zmierzenia się z nią

wyzwoleniec n
libertus
(historia, historyczny, historycznie) były niewolnik, oficjalnie obdarowany wolnością przez swojego właściciela

wyć vɨʨ̑ v
ululō
o ludziach przeciągle krzyczeć z bólu lub żałości
o zwierzętach (zazw. wilkach, psach, hienach) wydawać długi zawodzący głos, przeciągle skowyczeć

wyścig ˈvɨɕʨ̑ik n
curriculum
(sport, sportowy) zawody, w których usiłuje się wyprzedzić pozostałych zawodników, stara się być szybszym od nich;

wyściółczak vɨˈɕʨ̑uwʧ̑ak n
ependymoma
(medycyna, medyczny) nowotwór ośrodkowego układu nerwowego wywodzący się z komórek wyściółki

wyśmiewać v
dērīdeō
ośmieszać, wytykając braki, słabości, wady

wzajemnie vzaˈjɛ̃mʲɲɛ adv
mutuē
jeden drugiego, jeden drugiemu

wzajemny vzaˈjɛ̃mnɨ adj
mūtuus
dokonywany przez obie strony, osoby wobec siebie nawzajem; taki, który jest odwzajemniony

wzdręga grecka ˈvzdrɛ̃ŋɡa ˈɡrɛʦ̑ka n
Scardinius graecus
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scardinius graecus, endemiczny gatunek ryby z rodziny karpiowatych z jeziora Iliki w centralnej Grecji;

wzgląd vzɡlɔ̃nt n
animadversio
branie pod uwagę, liczenie się

względność ˈvzɡlɛ̃ndnɔɕʨ̑ n
relātīvitās
zależność czegoś od różnych czynników

wzmianka ˈvzmʲjãnka n
mentiō
krótka informacja o czymś, napomknięcie

wzrost vzrɔst n
statūra
wysokość człowieka, rzadziej zwierzęcia

wzwód n
erectio
(fizjologia, fizjologiczny) podniesienie się, powiększenie i usztywnienie prącia umożliwiające odbycie stosunku płciowego

wódka ˈvutka n
vodca
(spożywczy) wysokoprocentowy napój alkoholowy składający się z destylatu alkoholowego i wody, czasem z dodatkiem innych składników;

wóz vus n
plaustrum
ciągnięty przez konie lub inne zwierzęta pociągowe pojazd używany do podróżowania lub transportu, rzadko też jako mieszkanie

wózek ˈvuzɛk n
plostellum
mały pojazd kołowy;

wózek inwalidzki ˈvuzɛk ˌĩnvaˈlʲiʦ̑ʲci n
sella rotalis
wózek poruszany siłą rąk lub prowadzony przez opiekuna, na którym siedzi osoba niemogąca się poruszać na nogach ze względu na niepełnosprawność, chorobę, uraz itd.

wół vuw n
bos
(zoologia, zoologiczny) wykastrowany samiec bydła domowego;

würzburski adj
Herbipolensis
odnoszący się do Würzburga, związany z Würzburgiem

wąkrotka n
Centella
(botanika, botaniczny) rodzaj z rodziny araliowatych

wąski ˈvɔ̃w̃sʲci adj
angustus artus
mający niewielką szerokość

wątek ˈvɔ̃ntɛk n
subtemen
sposób ułożenia nici w tkaninie, w które wplata się nici osnowy; także same nici tworzące ten układ

wątpić ˈvɔ̃ntpʲiʨ̑ v
dubitare ambigere haesitare
nie wierzyć, nie dowierzać; nie mieć pewności; podawać w wątpliwość, podać w wątpliwość

wątpliwość vɔ̃ntˈplʲivɔɕʨ̑ n
dubium dubitatio dubietas
brak pewności co do prawdziwości, słuszności czegoś

wątroba vɔ̃nˈtrɔba n
iecur hepar
(anatomia, anatomiczny) duży, wielofunkcyjny gruczoł występujący u wszystkich kręgowców, a także u niektórych innych zwierząt;

wątły adj
fragilis
słabego zdrowia
pusillus
słabej budowy

wąż vɔ̃w̃ʃ n
serpens anguis
(herpetologia, herpetologiczny) przedstawiciel podrzędu beznogich gadów o podłużnym ciele;

węch vɛ̃w̃x n
olfactus
zmysł pozwalający czuć zapachy i substancje lotne; zmysł powonienia;

wędka ˈvɛ̃ntka n
arundo
sprzęt służący do amatorskiego połowu ryb, składający się najczęściej z wędziska, żyłki, spławika i haczyka;

węgiel ˈvɛ̃ŋʲɟɛl n
carbonium
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu C i liczbie atomowej 6;

węgiel brunatny ˈvɛ̃ŋʲɟɛl brũˈnatnɨ n
lignitus
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego, pochodząca z okresu neogenu;

węgiel drzewny n
carbō
(chemia, chemiczny) produkt spalania drewna przy ograniczonym dostępie tlenu, lekki i czarny, złożony z węgla pierwiastkowego zanieczyszczonego popiołem i związkami organicznymi

węglowodór n
hydrocarboneum
(chemia, chemiczny) związek chemiczny organiczny złożony wyłącznie z atomów węgla i wodoru;

węgorz ˈvɛ̃ŋɡɔʃ n
anguilla
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny Anguillidae, węgorzowatych;

węgorzyca ˌvɛ̃ŋɡɔˈʒɨʦ̑a n
Zoarces viviparus
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby okoniokształtnej z rodziny węgorzycowatych

węzeł ˈvɛ̃w̃zɛw n
nōdus
(marynarka) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka służąca do określania prędkości, równa jednej mili morskiej na godzinę; w meteorologii używana do określania prędkości wiatrów;
(matematyka, matematyczny) dowolna krzywa zwykła zamknięta zanurzona w przestrzeni trójwymiarowej;
połączenie, umocowanie lub skrócenie lin lub podobnych materiałów poprzez związanie lub przeplecenie;

węzeł chłonny ˈvɛ̃w̃zɛw ˈxwɔ̃nːɨ n
nodus lymphaticus
(anatomia, anatomiczny) występująca licznie struktura leżące na przebiegu naczyń limfatycznych, filtrująca limfę oraz wytwarzająca przeciwciała;

wężymord czarny korzeń n
Scorzonera hispanica
(botanika, botaniczny) Scorzonera hispanica, gatunek rośliny warzywnej z rodziny astrowatych;

władca ˈvwatʦ̑a n
erus regnator
osoba, która włada (rządzi) w kraju o ustroju innym niż republika

władza ˈvwaʣ̑a n
auctoritas dicio
relacja, w której jedna strona – rządząca – ma możliwość oddziaływania na drugą

własność ˈvwasnɔɕʨ̑ n
bona
prawo do rozporządzania daną rzeczą i korzystania z niej;
rzecz posiadana przez kogoś
właściwość, cecha

własny ˈvwasnɨ adj
proprius
będący w czyimś wyłącznym posiadaniu
właściwy temu, o kim lub o czym jest mowa

właściciel vwaɕˈʨ̑iʨ̑ɛl n
dominus possessor
osoba, do której coś należy, która jest w posiadaniu danej rzeczy; ten, kto ma coś na własność

właściwość vwaɕˈʨ̑ivɔɕʨ̑ n
proprietas
cecha, zwykle jakiejś substancji

właściwy vwaɕˈʨ̑ivɨ adj
proprius
taki, który jest odpowiedni, spełnia określone warunki

właśnie ˈvwaɕɲɛ adv
actutum iloco iugiter statim
…komunikujący, że dane zdarzenie odbywa się w chwili mówienia, odbywało się bezpośrednio przed nią lub w czasie innego zdarzenia

włos vwɔs n
capillus pilus
nitkowaty twór, pochodzenia naskórkowego, występujący na powierzchni skóry ssaków;

włoski ˈvwɔsʲci adj
italicus italus italianus
związany z Włochami, dotyczący Włoch lub Włochów, wywodzący się z Włoch

włosy ˈvwɔsɨ n
capillus
owłosienie głowy ludzkiej

włóknisty adj
fibrosus
składający się, zbudowany z włókien

włókno ˈvwuknɔ n
fibra
jednostka strukturalna materiału o długości znacznie większej niż przekrój;

wścieklizna fʲɕʨ̑ɛkˈlʲizna n
rabies
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna niektórych zwierząt, mogąca przenieść się na człowieka;

wśród fʲɕrut preposition
apud
w danym otoczeniu, między określonymi elementami (w czasie lub przestrzeni)

z s z zet preposition
cum
…opisujący związek
…wskazujący zawartość
…wskazujący towarzystwo

z całego serca s‿ʦ̑aˈwɛɡɔ ˈsɛrʦ̑a adv
ex toto corde
całym sobą, całkowicie, angażując wszystkie swoje uczucia

z pewnością adv
certē
(książkowy) na pewno, bez wątpienia, niewątpliwie, niechybnie

z powodu s‿pɔˈvɔdu
ob propter
wprowadza przyczynę wystąpienia jakiejś sytuacji lub wykonania jakiejś czynności

z przodu adv
antrorsum
będąc przed czymś lub kimś

z tyłu adv
post
od przeciwnej strony niż przód

za za preposition
in
…służący do tworzenia wyrażeń, w których dana czynność będzie wykonana po jakimś czasie
post
…służący do tworzenia wyrażeń, w których omawiany element znajduje się dalej w stosunku do wyrażenia za przyimkiem
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku dalszym w stosunku do wyrażenia za przyimkiem

zabawa zaˈbava n
ludus
ogół czynności, które wykonuje się dla przyjemności i wywołania zadowolenia

zabawka zaˈbafka n
crepundia ludibrium
rzecz służąca do zabawy;

zabawny zaˈbavnɨ adj
ioculāris
o wesołym usposobieniu
wywołujący rozbawienie, śmiech

zabobon n
superstitio
przypisywanie mocy nadprzyrodzonej czemu lub komu

zabraniać zaˈbrãɲäʨ̑ v
prohibeo
nie pozwalać, odbierać prawo lub nie przyznawać prawa do robienia czegoś

zabójca zaˈbujʦ̑a n
interfector
ktoś, kto zabił lub zabija

zabójczyni ˌzabujˈʧ̑ɨ̃ɲi n
interfectrix
(historia, historyczny, historycznie) (książkowy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) kobieta, która kogoś zabiła

zabójstwo honorowe n
homicīdium honōrābile
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) zabójstwo popełniane przez bliską osobę z rodziny ofiary motywowane chęcią „zmycia hańby”, spowodowanej uznawanym za rzekomo niewłaściwe zachowanie członka tejże rodziny;

zachodni zaˈxɔdʲɲi adj
occidentalis
mający miejsce na zachodzie, dotyczący zachodu, skierowany na zachód

zachodzić zaˈxɔʥ̑iʨ̑ v
occidō
o ciałach niebieskich: znikać za horyzontem, za chmurą

zachowanie ˌzaxɔˈvãɲɛ n
actio actus
sposób bycia, postępowania, działania; reakcja na bodźce, sytuacje;

zachód ˈzaxut n
occidens occasus
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego zachodu (1.1) w dniu równonocy;
occasus occidens
chwila zniknięcia słońca, księżyca lub innego ciała niebieskiego za horyzontem

zachód słońca ˈzaxut ˈswɔ̃j̃nʦ̑a n
occidens
zjawisko chowania się słońca za horyzont

zachłanny zaˈxwãnːɨ adj
vorax
pragnący więcej niż potrzebuje

zaczepiać v
affor
zatrzymywać kogoś, podejmując relację

zaczynać zaˈʧ̑ɨ̃naʨ̑ v
incipio initio
przystępować do wykonywania jakiejś czynności

zadanie zaˈdãɲɛ n
pensum
coś, co należy wykonać

zadowalający adj
iucundus
wystarczająco dobry

zagadka zaˈɡatka n
aenigma griphus
gatunek literatury ludowej; element fabuły baśni;

zagraniczny ˌzaɡrãˈɲiʧ̑nɨ adj
exter
odbywający się za granicą, mający związek z zagranicą, pochodzący z zagranicy

zaimek zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
pronomen
(gramatyka) część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek i pełni ich funkcje w zdaniu;

zaimek dzierżawczy zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛɟ ʥ̑ɛrˈʒafʧ̑ɨ n
pronomen possessivum
(gramatyka) zaimek, który wskazuje na przynależność czegoś bądź kogoś do danej osoby lub rzeczy

zajadać v
epulor
(potocznie, potoczny) jeść z apetytem, ze smakiem

zajadek domowy n
Reduvius personatus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z gatunku (1.1)
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Reduvius personatus Linnaeus, gatunek owada z rzędu pluskwiaków, zamieszkującego domy mieszkalne;

zajmować zajˈmɔvaʨ̑ v
occupo
użytkować pomieszczenie

zając ˈzajɔ̃nʦ̑ n
lepus
(zoologia, zoologiczny) dziki, roślinożerny gryzoń polny z długimi uszami;

zając bielak n
Lepus timidus
(zoologia, zoologiczny) Lepus timidus, gatunek ssaka z rodziny zającowatych;

zajączek zaˈjɔ̃n͇ʧ̑ɛk n
Nesolagus
(zoologia, zoologiczny) Nesolagus, rodzaj ssaka z rodziny zającowatych;

zajęty zaˈjɛ̃ntɨ adj
occupatus
taki, który wykonuje pilnie jakieś zajęcie, czynność

zakaz ˈzakas n
prohibitio
zabronienie czegoś komuś

zakaźny adj
infectiosus
(medycyna, medyczny) wywołujący zakażenie

zakażenie ˌzakaˈʒɛ̃ɲɛ n
infectio
(medycyna, medyczny) wniknięcie chorobotwórczego drobnoustroju do organizmu

zakon ˈzakɔ̃n n
ōrdō
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zgromadzenie religijne lub świeckie związane ślubami, żyjące według ściśle określonych reguł;

zakonnica ˌzakɔ̃ɲˈːiʦ̑a n
monacha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członkini zakonu żeńskiego

zakonnik zaˈkɔ̃ɲːik n
monachus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek męskiego zgromadzenia zakonnego;

zakrystia zaˈkrɨstʲja n
sacristia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) boczne pomieszczenie w świątyniach chrześcijańskich sąsiadujące z prezbiterium, służące kapłanom do przygotowywania się do liturgii oraz do przechowywania szat i naczyń liturgicznych;

zakrzep n
thrombus
(medycyna, medyczny) czop zbitej krwi wewnątrz naczynia krwionośnego, który zatyka je częściowo albo całkowicie

zakąska zaˈkɔ̃w̃ska n
gustātōrium
potrawa, niewielkie danie podawane przed głównym posiłkiem lub do wódki

zakład ˈzakwat n
inceptum
przedsiębiorstwo produkujące coś lub świadczące usługi

zakładnik zaˈkwadʲɲik n
obses
osoba przetrzymywana w celu wymuszenia jakiś korzyści;

zależność zaˈlɛʒnɔɕʨ̑ n
dicio
uzależnienie, bycie zależnym, niesamodzielnym

zamach ˈzãmax n
assassinātiō
targnięcie się na czyjąś własność lub czyjeś życie

zamach stanu ˈzãmax ˈstãnu n
eversio reipublicae
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagłe przejęcie władzy w państwie przez jednostkę lub grupę osób wbrew obowiązującemu prawu, często z użyciem siły;

zamarzać zãˈmarzaʨ̑ zãˈmaʒaʨ̑ v
gelō
(fizyka, fizyczny) przechodzić ze stanu ciekłego w stan stały

zamek ˈzãmɛk n
castellum castrum
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) budynek warowny;

zamierzać zãˈmʲjɛʒaʨ̑ v
habeo in animo
planować coś, mieć intencję coś zrobić

zamknięty zãˈmʲcɲɛ̃ntɨ adj
clausus
bez dostępu, odizolowany

zamknąć ˈzãmknɔ̃ɲʨ̑ v
arceō
(potocznie, potoczny) (pospolicie) przestać mówić, być cicho, uciszyć się

zamojski zãˈmɔjsʲci adj
Zamoscensis
związany z Zamościem

zamożny zãˈmɔʒnɨ adj
affluens
dysponujący dużym majątkiem

zanieczyszczenie ˌzãɲɛʧ̑ɨʃˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
contaminatio
stan bycia zanieczyszczonym

zapach ˈzapax n
oliditas
węchowe wrażenie zmysłowe;

zapalenie ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ n
inflammatio
(medycyna, medyczny) reakcja tkanki organicznej na infekcję, podrażnienie;
(rzeczownik odczasownikowy) od: zapalić; sprawienie, że coś płonie, coś jest pochłaniane przez ogień

zapalenie mięśnia sercowego ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈmʲjɛ̃w̃ɕɲa ˌsɛrʦ̑ɔˈvɛɡɔ n
myocarditis
(medycyna, medyczny) choroba zapalna dotycząca komórek mięśnia sercowego, tkanki śródmiąższowej i naczyń serca,

zapalenie okrężnicy n
colitis
(medycyna, medyczny) stan zapalny występujący w błonie śluzowej okrężnicy

zapalenie oskrzeli ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ɔˈskʃɛlʲi n
bronchitis
(medycyna, medyczny) stan zapalny błony śluzowej oskrzeli;

zapalenie płuc ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈpwuʦ̑ n
pneumonia
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) stan zapalny miąższu płucnego występujący u ludzi i zwierząt;

zapalenie skóry ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈskurɨ n
dermatitis
(medycyna, medyczny) proces zapalny w obrębie skóry o różnym podłożu

zapalić zaˈpalʲiʨ̑ v
incendere
wzniecić ogień
(potocznie, potoczny) uruchomić, np. silnik samochodu, radio, telewizor
sprawić, że coś zaczyna się świecić, zaczyna dawać światło

zapalniczka ˌzapalʲˈɲiʧ̑ka n
ignitabulum
mały pojemniczek z gazem (lub z benzyną) służący do zapalania, niecenia ognia;

zapaść ˈzapaɕʨ̑ n
lābēs
(medycyna, medyczny) stan ostrej niewydolności krążenia połączony z nagłym spadkiem ciśnienia krwi

zapisywać ˌzapʲiˈsɨvaʨ̑ v
servo
(informatyka, informatyczny) zachowywać dane w pamięci

zapobiegliwość n
providentia
cecha tego, kto jest zapobiegliwy

zapominalski adj
obliviosus
taki, który ma skłonność do łatwego / szybkiego zapominania czegoś przez roztargnienie

zapowiedź zaˈpɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
nuntius
oznaka czegoś zbliżającego się

zaprawa n
mortarium
(budownictwo) półpłynny, krzepliwy lepik mineralny służący w budownictwie za spoinę lub okładzinę;

zaproszenie ˌzaprɔˈʃɛ̃ɲɛ n
invitatio invitatus
informacja o byciu mile widzianym w roli uczestnika określonego zdarzenia

zapłodnienie n
fecundatio
(biologia, biologiczny) dokonanie połączenia komórki jajowej z plemnikiem

zapłon n
ignitio
(fizyka, fizyczny) (motoryzacja) układ umożliwiający (1.1)

zarzut ˈzaʒut n
crimen
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) część aktu oskarżenia opisująca charakter popełnionego wykroczenia lub przestępstwa
słownie sformułowane zastrzeżenie wobec kogoś lub czyjegoś zachowania

zarządca n
epistates
osoba zarządzająca czymś

zarządzanie ˌzaʒɔ̃nˈʣ̑ãɲɛ n
procuratio
sprawowanie nad czymś zarządu

zaręczyny n
sponsalia
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) obrzęd wyrażenia woli bycia razem w małżeństwie;

zasada zaˈsada n
basis
(chemia, chemiczny) związek chemiczny cząsteczek składających się z atomu pierwiastka metalicznego i grupy wodorotlenowej;
princeps regula
reguła rządząca czymś

zasadzka zaˈsaʦ̑ka n
īnsidiae
pułapka przygotowana w celu schwytania lub wyrządzenia komuś zła, krzywdy

zastój n
stasis
(medycyna, medyczny) upośledzony odpływ płynu ustrojowego
iustitium
długotrwały brak postępu

zasłonak zaˈswɔ̃nak n
Cortinarius cortinarius
(mikologia, mikologiczny) (Cortinarius) najliczniejszy w gatunki rodzaj grzybów kapeluszowych z rodziny zasłonakowatych

zatoka zaˈtɔka n
sinus
(geografia, geograficzny) część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd;

zator n
embolia embolus
(medycyna, medyczny) zaczopowanie naczynia krwionośnego przez wędrujące ciało obce, np. zakrzep

zatrucie n
intoxicatio
(medycyna, medyczny) stan chorobowy spowodowany dostaniem się substancji trującej do organizmu

zatrucie pokarmowe n
gastroenteritis acuta
(medycyna, medyczny) dolegliwość występująca po zjedzeniu pokarmu zarażonego wirusami lub bakteriami ((na przykład) salmonellą, gronkowcem);

zaufanie ˌza<sup>w</sup>uˈfãɲɛ n
fides
przeświadczenie, że można komuś ufać

zauważyć ˌza<sup>w</sup>uˈvaʒɨʨ̑ v
aspicio
dostrzec coś, patrząc w jakimś kierunku

zawał serca ˈzavaw ˈsɛrʦ̑a n
infarctus cordis
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) (zobacz) zawał mięśnia sercowego;

zawias n
cardō
(technologia, technika, techniczny) połączenie ruchome złożone z dwóch części złączonych przegubowo, do mocowania wiek, włazów, skrzydeł drzwi i okien

zawierać zaˈvʲjɛraʨ̑ v
teneo habeo
mieć coś wewnątrz siebie; mieć coś za składnik siebie, składać się
ratihabeo
utworzyć, zawiązać jakieś porozumienie

zawiły zaˈvʲiwɨ adj
spinosus
trudny do zrozumienia

zawsze ˈzafʃɛ pronoun
semper
w każdym momencie i sytuacji, bez przerwy

zawód ˈzavut n
officium
czynność, którą ktoś wykonuje, by zdobyć pieniądze

zazdrościć v
invideo
odczuwać zazdrość z braku czegoś, chcieć mieć coś, co ma ktoś inny

zazdrośnik zazˈdrɔɕɲik n
zelotes
człowiek bardzo zazdrosny

zazwyczaj zaˈzvɨʧ̑aj adv
normaliter plerumque
w większości przypadków

zaćma ˈzaʨ̑ma n
cataracta
(medycyna, medyczny) defekt soczewki powodujący pełną lub częściową utratę wzroku;

zaćmienie zaˈʨ̑mʲjɛ̇̃ɲɛ n
eclipsis
(astronomia, astronomiczny) zjawisko pozornego znikania ciała niebieskiego wywołane przez jego przesłanianie lub wejście w cień;

założyciel n
conditor
ktoś, kto coś założył lub dał czemuś początek

założyć zaˈwɔʒɨʨ̑ v
induo
włożyć ubranie/okulary

załącznik zaˈwɔ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
additamentum
dokument uzupełniający treść innego dokumentu lub dzieła książkowego, część addendum

zaświaty zaˈɕfʲjatɨ n
Orcus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce poza światem realnym, gdzie przebywają zmarli

zbawić v
servo
wyciągnąć kogoś z opresji, uratować

zbieg zbʲjɛk n
confluens
miejsce styku, zbliżenia się (np. żył wodnych, żył kruszcowych w skale, tras kolejowych, drogowych)

zbierać ˈzbʲjɛraʨ̑ v
carpo
gromadzić
colligo
podnosić coś, co jest w wielu częściach; podnosić wiele jednakowych lub podobnych rzeczy

zbiornik ˈzbʲjɔrʲɲik n
lacus
przedmiot przeznaczony do zbierania, przechowywania lub transportu materiałów, zwłaszcza cieczy i gazów

zbiory n
messilegium messis
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) to co pozyskano poprzez zbieranie

zbiór zbʲjur n
grex
grupa, pewna liczba czegoś traktowana jako jedna całość

zbliżać ˈzblʲiʒaʨ̑ v
accedo
podchodzić, przysuwać się do czegoś

zboże ˈzbɔʒɛ n
sacrificium
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina z rodziny traw, uprawiana dla jadalnego ziarna

zbrodnia ˈzbrɔdʲɲa n
facinus scelus
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) bardzo ciężkie przestępstwo;

zbrojownia n
officina ferraria
(wojskowość, wojskowy) miejsce składowania broni i amunicji

zbyt zbɨt adv
nimis
nadmiernie, w nadmiarze, za bardzo, przesadnie

zbyt zbɨt n
venditio venum
(ekonomia, ekonomiczny) odpłatne rozprowadzanie towarów, najczęściej przez producenta

zdalny ˈzdalnɨ adj
reductus
(technologia, technika, techniczny) taki, który może być przeprowadzany na odległość

zdanie ˈzdãɲɛ n
sententia
(gramatyka) wypowiedzenie posiadające orzeczenie (osobową formę czasownika)
iudicium opinio
opinia

zdanie podrzędne ˈzdãɲɛ pɔḍˈʒɛ̃ndnɛ n
sententia subordinata
(gramatyka) w zdaniu złożonym: zdanie określające zdanie nadrzędne

zdarzenie zdaˈʒɛ̃ɲɛ n
eventum
(matematyka, matematyczny) podzbiór przestrzeni probabilistycznej, symbolizujący pewien zestaw wyników eksperymentu;
coś, co miało miejsce; co zdarzyło się
(informatyka, informatyczny) zapis zajścia w systemie komputerowym określonej sytuacji;

zdecydować ˌzdɛʦ̑ɨˈdɔvaʨ̑ v
decido
podjąć decyzję

zdejmować zdɛjˈmɔvaʨ̑ v
excalceare
ściągać ubranie, buty

zdesperowany ˌzdɛspɛrɔˈvãnɨ adj
despērātus
taki, który stracił nadzieję na coś, jest ogarnięty desperacją

zdobywać zdɔˈbɨvaʨ̑ v
vinco
odbierać przemocą

zdolność ˈzdɔlnɔɕʨ̑ n
facultas
naturalna sprawność i możliwość robienia czegoś
umiejętność zrobienia czegoś, predyspozycja do szybkiego opanowywania umiejętności

zdolny ˈzdɔlnɨ adj
potens
będący w stanie wykonać określoną czynność
ingeniosus
taki, który ma talent, zdolności; jest uzdolniony

zdrada ˈzdrada n
proditio
działanie na szkodę narodu lub kraju
niedochowanie wierności (zazwyczaj seksualnej) małżeńskiej lub partnerskiej
odstąpienie od zasad lub wartości
ujawnienie wspólnej lub cudzej tajemnicy

zdrobnienie zdrɔbʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
(nomen) deminutivum
(gramatyka) oznaczenie przedmiotu mniejszego w stosunku do poprzedniego, oznaczać może pieszczotliwy lub pogardliwy stosunek mówiącego do obiektu;

zdrowie ˈzdrɔvʲjɛ n
salus sanitas
stan organizmu, który funkcjonuje prawidłowo (przeciwieństwo choroby)

zdrowy ˈzdrɔvɨ adj
sanus
taki, który nie cierpi na żadną chorobę, ma się dobrze
dobry dla zdrowia

zdziczały adj
incultus
który zdziczał

zebra ˈzɛbra n
equus zebra
(zoologia, zoologiczny) afrykański ssak z rodziny koniowatych z charakterystycznymi pasami na sierści;

zefir ˈzɛfʲir n
zephyrus favonius
(meteorologia, meteorologiczny) (poetycki, poetycko) (także (środowiskowy) (rybołówstwo, rybacki)) łagodny i ciepły wiatr

zegar ˈzɛɡar n
horologium
przyrząd przeznaczony do mierzenia i wskazywania właściwego czasu;

zegar słoneczny ˈzɛɡar swɔ̃ˈnɛʧ̑nɨ n
horologium solarium solarium
zegar określający czas na podstawie pozycji słońca

zegarek zɛˈɡarɛk n
horologium armillare
niewielkich rozmiarów zegar

zelżywość zɛˈlʒɨvɔɕʨ̑ n
opprobrium
(staropolski) hańba, dyshonor

zemsta ˈzɛ̃msta n
ultio
odwet za krzywdy

zepsuty zɛˈpsutɨ adj
pravicordius pravicors
taki, który posiada cechy moralne niezgodne z ogólnie przyjętymi w społeczeństwie normami

zero ˈzɛrɔ n
nihilum zephirum zerum nihil
liczba 0;

zespół ˈzɛspuw n
manipulus
grupa osób realizująca wspólny cel;

zespół Sjögrena n
syndroma Sjögren syndroma Sjögreni
(medycyna, medyczny) choroba autoimmunizacyjna z powstawaniem nacieków limfocytarnych w obrębie gruczołów wydzielania zewnętrznego, charakteryzująca się suchością śluzówek, zwłaszcza jamy ustnej i spojówek;

zespół kanału nadgarstka ˈzɛspuw kãˈnawu nadˈɡarstka n
syndroma isthmi canalis carpi
(medycyna, medyczny) zaburzenie będące neuropatią uciskową nerwu pośrodkowego na poziomie kanału nadgarstka

zet zɛt n
zēta
nazwa litery z, trzydziestej litery polskiego alfabetu

zewnętrzny zɛˈvnɛ̃nṭʃnɨ adj
exter
taki, który znajduje się poza czymś (poza obrębem); taki, który widać na zewnątrz

zewsząd ˈzɛfʃɔ̃nt indefinitePronoun
undique
(książkowy) ze wszystkich stron

zeznanie zɛˈznãɲɛ n
testimōnium
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) oficjalne wyjaśnienia złożone w sądzie lub przed innymi władzami

zgnilec amerykański ˈzʲɟɲilɛʦ̑ ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci n
Histolysis infectiosa perniciosa larvae apium Pestis americana larvae apium
(weterynaria, weterynaryjny) (pszczelarstwo, pszczelarski) choroba bakteryjna czerwiu pszczelego;

zgnilec europejski ˈzʲɟɲilɛʦ̑ ˌɛwrɔˈpɛjsʲci n
Pestis europea larvae apium Putrificatio polybacterica larvae apium
(weterynaria, weterynaryjny) (pszczelarstwo, pszczelarski) choroba bakteryjna czerwi pszczelich;

zgnilizna n
robigo rubigo
(rolnictwo, rolniczy) choroba roślin

zgniły ˈzʲɟɲiwɨ adj
cariōsus
taki, który uległ demoralizacji, zepsuty, parszywy
taki, który zgnił; także: charakterystyczny dla czegoś, co gnije lub zgniło

zgrubienie zɡruˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
augmentativum
(gramatyka) wyraz utworzony za pomocą odpowiedniego formantu oznaczającego rzecz albo osobę większą od nazywanej wyrazem podstawowym;

ziarno ˈʑarnɔ n
grānum
(botanika, botaniczny) nasiono zbóż, trawy, itp.; również porcja tych nasion;
(fotografia) niepożądane drobne punkty obrazu na fotografii;
cząstka czegoś

ziarnopłon wiosenny n
Ficaria verna
(botanika, botaniczny) Ficaria verna Huds., gatunek kwitnącej żółto byliny o właściwościach leczniczych;

ziele ˈʑɛlɛ n
herba
(botanika, botaniczny) roślina o nietrwałych, nadziemnych pędach

zieleń ˈʑɛlɛ̃ɲ n
viridis
kolor zielony
ubranie w kolorze zielonym

zielona herbata ʑɛˈlɔ̃na xɛrˈbata n
thea viridis
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój przyrządzany wyłącznie z liści herbaty chińskiej, które zostały poddane minimalnemu utlenianiu w czasie przetwarzania

zielony ʑɛˈlɔ̃nɨ adj
viridis
mający kolor czwartego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej trawy, szmaragdu, malachitu itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: żółtego i niebieskiego;
(lekceważąco, lekceważący) (potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) ktoś niedoświadczony, niewyrobiony, niemający rozeznania w jakiejś dziedzinie, zwykle młody
o roślinach, owocach: taki, który nie osiągnął dojrzałości, będący w stadium poprzedzającym dojrzałość; niedojrzały

ziemia ˈʑɛ̃mʲja n
terra
gleba
(geografia, geograficzny) kraina geograficzna
humus
grunt, podłoże (także w budynku)

ziemniak ˈʑɛ̃mʲɲak n
patata
(botanika, botaniczny) Solanum tuberosum L., roślina z rodziny psiankowatych, o jadalnych bulwach;

ziewać ˈʑɛvaʨ̑ v
oscito hio
szeroko otwierać usta, wydając charakterystyczny przeciągły odgłos z powodu senności lub znudzenia

zima ˈʑĩ.ma n
hiems hibernus
najchłodniejsza z 4 astronomicznych (lub 6 klimatycznych) pór roku;

zimna wojna ˈʑĩmna ˈvɔjna n
Bellum Frigidum
(historia, historyczny, historycznie) okres napięcia pomiędzy Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi istniejący w drugiej połowie dwudziestego wieku;

zimno ˈʑĩmnɔ n
algor frigiditas
niska temperatura

zimny ˈʑĩmnɨ adj
algidus frigidus
mający (względnie) niską temperaturę, wywołujący uczucie zimna

zimorodek ˌʑĩmɔˈrɔdɛk n
alcedo alcyon halcyon
(ornitologia, ornitologiczny) Alcedo atthis, niewielki, kolorowy ptak żywiący się rybami, które zdobywa, nurkując;

zimowy ʑĩˈmɔvɨ adj
hibernus
przystosowany do warunków panujących w zimie
typowy dla zimy, związany z zimą, odbywający się w zimie

zięba ˈʑɛ̃mba n
frigilla frigullus fringilla
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, melodyjnie śpiewający i barwny ptak z gatunku zięba zwyczajna, Fringilla coelebs;

zięć ʑɛ̇̃ɲʨ̑ n
gener
mąż córki

zjadliwy adj
pravicordius pravicors
niezwykle złośliwy

zjawisko zʲjaˈvʲiskɔ n
phaenomenon
naturalny proces pozostający w zasięgu percepcji człowieka;

zjednoczony adj
ūnītus
połączony dla wspólnej sprawy

zmarszczka ˈzmarʃʧ̑ka n
rūga
(anatomia, anatomiczny) podłużne zagłębienie skóry powstające w wyniku starzenia się lub ruchów mimicznych

zmartwienie zmartˈfʲjɛ̇̃ɲɛ n
sollicitūdō
coś, co martwi, nurtuje, niepokoi

zmiana ˈzmʲjãna n
cambiatio
przejście jakiejś cechy albo rzeczy w inną

zmieniać ˈzmʲjɛ̇̃ɲäʨ̑ v
mutare
nadawać komuś lub czemuś inne właściwości

zmierzch zmʲjɛʃx n
crepusculum
moment doby przed zapadnięciem nocy; czas ściemniania się;

zmniejszanie zmʲɲɛ̇jˈʃãɲɛ n
minuatio
(rzeczownik odczasownikowy) od: zmniejszać

zmrocznik gładysz n
Deilephila elpenor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Deilephila elpenor, gatunek motyla z rodziny zawisakowatych;
deilephila elpenor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) nocny motyl z gatunku (1.1)

zmęczenie zmɛ̃n͇ˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
fatīgātiō
stan mniejszej sprawności, brak energii spowodowany wysiłkiem

zmęczony zmɛ̃n͇ˈʧ̑ɔ̃nɨ participleAdjective
fessus
odczuwający zmęczenie, taki, który jest osłabiony fizycznie lub psychicznie ze względu na wysiłek

znaczek pocztowy ˈznaʧ̑ɛk pɔʧ̑ˈtɔvɨ n
pittacium epistulare
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (filatelistyka) mały nalepka przyklejana do koperty (pocztówki, paczki) służący jako środek uiszczenia opłaty za usługi pocztowe (np. usługę przesyłki);

znaczenie znaˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
significatio
to, co dany wyraz, znak, gest oznacza lub sygnalizuje

znaczny ˈznaʧ̑nɨ adj
fecundus
(książkowy) istotny, duży, ważny

znaczyć ˈznaʧ̑ɨʨ̑ v
significo
mieć znaczenie, sens

znajdować znajˈdɔvaʨ̑ v
adesse
być w jakimś miejscu

znak znak n
signum
kształt, któremu przypisuje się określone znaczenie
dźwięk, spojrzenie, gest itp. służący do przekazania informacji

znalezisko ˌznalɛˈʑiskɔ n
inventus
rzecz znaleziona, która budzi szczególne zainteresowanie

znany ˈznãnɨ adj
cognitus notus
taki, który jest rozpoznawany przez wiele osób

znać znaʨ̑ modal
scio
mieć informacje na czyjś temat, być komuś w przeszłości przedstawionym

zniesławienie n
diffamatio
przestępstwo przeciwko czci człowieka;

zniewieściały ˌzʲɲɛvʲjɛ̇ɕˈʨ̑awɨ adj
feminatus
o mężczyźnie: taki, który ma kobiece cechy

znowu ˈznɔvu adv
iterum denuo
jeszcze raz, ponownie, na nowo

zobaczyć zɔˈbaʧ̑ɨʨ̑ v
specio specto video visito viso
dostrzec, zauważyć, ujrzeć coś
aspecto aspicio conspicio specio specto
obejrzeć

zoologia ˌzɔːˈlɔɟja n
zoologia
(biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o zwierzętach;

zorza ˈzɔʒa n
aurora
(meteorologia, meteorologiczny) barwne zjawisko świetlne na niebie

zorza polarna ˈzɔʒa pɔˈlarna n
aurora australis aurora borealis
zjawisko świetlne w postaci barwnych pasm obserwowanych na niebie w okolicach podbiegunowych;

zostawać zɔˈstavaʨ̑ v
sto
nie odchodzić/odjeżdżać/…, nie ruszać się z miejsca
maneo
stawać się kimś/czymś

zrozumiały ˌzrɔzũˈmʲjawɨ adj
iustus
dający się wytłumaczyć, możliwy do wytłumaczenia

zrywać ˈzrɨvaʨ̑ v
tondeo
o roślinach lub ich owocach zbierać

zręczny ˈzrɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
habilis
zwinny

zszywacz ˈsʃɨvaʧ̑ n
consutorium
(biurowość, biurowy) przyrząd służący do łączenia kartek papieru za pomocą metalowych zszywek;

zupa ˈzupa n
intrita ius
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płynna lub półpłynna potrawa, często pierwsze danie obiadu;

zupełny zuˈpɛwnɨ adj
integer
obejmujący całość

zwiadowca n
speculator
(wojskowość, wojskowy) żołnierz, który przeprowadza zwiad, rozpoznanie;

zwichnąć v
luxō
(medycyna, medyczny) wywołać uszkodzenie stawu poprzez przemieszczenie względem siebie nasad kości tworzących staw

zwierzę ˈzvʲjɛʒɛ ˈzvʲjɛʒɛnta n
animal bestia
(biologia, biologiczny) organizm cudzożywny o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej;

zwierzę domowe ˈzvʲjɛʒɛ dɔ̃ˈmɔvɛ n
animal domesticum
zwierzę udomowione przez człowieka, trzymane w domu dla towarzystwa;

zwierzęcy zvʲjɛˈʒɛ̃nʦ̑ɨ adj
animalis
związany ze zwierzęciem, pochodzący, otrzymywany ze zwierzęcia

związek ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk n
nexus coniunctionem consociatio
wzajemne powiązanie, stosunek między rzeczami lub zjawiskami

związywać zvʲjɔ̃w̃ˈzɨvaʨ̑ v
ligo necto
trwale łączyć końce sznurka, liny itp.

zwolennik zvɔˈlɛ̃ɲːik n
sectator
osoba, która popiera coś, darzy coś sympatią, oddaje swoje poparcie komuś lub czemuś

zwornik n
subscus
(architektura, architektoniczny) szczytowy kliniec niektórych typów sklepienia
(architektura, architektoniczny) szczytowy kliniec łuku

zwrotnik ˈzvrɔtʲɲik n
tropicus
(geografia, geograficzny) jedna z dwóch umownych linii na Ziemi, równoleżnik 23°27′ (dwadzieścia trzy stopnie i dwadzieścia siedem minut);

zwrotnik Koziorożca n
Capricorni tropicus Circulus Brumalis
(geografia, geograficzny) zwrotnik leżący na półkuli południowej;

zwrotnik Raka n
Cancri tropicus Circulus Solstitialis
(geografia, geograficzny) zwrotnik leżący na półkuli północnej;

zwycięski adj
victoriosus
związany ze zwycięstwem, dotyczący zwycięstwa

zwycięstwo zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃stfɔ n
victoria
sukces (najczęściej w walce lub sporcie), zwalczenie nieprzyjaciela, pokonanie konkurencji

zwycięzca zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃sʦ̑a n
victor
ten, który zwyciężył, wygrał

zwyciężać zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃ʒaʨ̑ v
vincere
odnosić zwycięstwo nad kimś lub czymś

zwykle ˈzvɨklɛ adv
plerumque
zazwyczaj, prawie zawsze, bardzo często

zwyrodnieniowy adj
degenerativus
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) związany ze zwyrodnieniem

zwłaszcza ˈzvwaʃʧ̑a adv
maxime
przede wszystkim, nade wszystko, w szczególności, szczególnie, specjalnie

zydowudyna n
zidovudinum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek stosowany w leczeniu i profilaktyce zakażenia HIV; syntetyczny analog tymidyny

zygota n
zygota zygotum
(biologia, biologiczny) komórka powstała wskutek zapłodnienia;

zyprazydon ˌzɨpraˈzɨdɔ̃n n
ziprasidonum
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) atypowy lek przeciwpsychotyczny będący pochodną piperazyny, stosowany w terapii schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej

zysk zɨsk n
faenus fenus
korzyść z czegoś, uzyskana wartość

zyskać ˈzɨskaʨ̑ v
lucror
osiągnąć z czegoś zysk

ząb zɔ̃mp n
dens dēns
(anatomia, anatomiczny) twór anatomiczny osadzony w szczęce lub żuchwie, ułatwiający gryzienie pokarmu;

ząb mądrości n
dens sapientiae
(przenośnie, przenośnia) (stomatologia, stomatologiczny) zwyczajowe określenie trzecich zębów trzonowych u człowieka;

złamanie zwãˈmãɲɛ n
fractūrā
(medycyna, medyczny) miejsce, w którym złamała się kość

złe oko n
malus oculus
(związek frazeologiczny) według wierzeń ludowych złe spojrzenie przynoszące nieszczęście, rzucające urok;

zło zwɔ n
malum
coś powszechnie uznane za szkodliwe, negatywne moralnie;

złoczyńca n
malefactor
ktoś czyniący zło, popełniający przestępstwa, człowiek zbrodniczy

złodziej ˈzwɔʥ̑ɛ̇j n
fur
osoba, która kradnie

złota rybka n
Carassius auratus auratus
(ichtiologia, ichtiologiczny) odmiana hodowlana jednego z podgatunku karasia chińskiego, Carassius auratus;

złotnik ˈzwɔtʲɲik n
aurifex
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się złotnictwem; rzemieślnik artystyczny wyrabiający przedmioty z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu)

złoto ˈzwɔtɔ n
aurum chrysos
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Au i liczbie atomowej 79;
aurum
stop zawierający złoto (1.1), surowiec do wyrobu m.in. biżuterii, monet
(sport, sportowy) złoty medal

złotoczelny adj
aurifrons
taki, który ma złote czoło

złoty ˈzwɔtɨ adj
aureus
(jubilerstwo, jubilerski) wykonany ze złota
mający kolor i połysk złota

złoty środek ˈzwɔtɨ ˈɕrɔdɛk n
aurea mediocritas
(związek frazeologiczny) kompromisowe rozwiązanie zadowalające skrajne stanowiska

złowrogi zwɔvˈrɔɟi adj
malevolens
mający wrogie zamiary

złośliwość zwɔɕˈlʲivɔɕʨ̑ n
malitia
cecha tego, kto jest złośliwy

złośliwy zwɔɕˈlʲivɨ adj
ater atrox niger pravicordius pravicors
nacechowany wrogością, niechęcią, przejawiający niechęć, wrogość

zły zwɨ adj
malus
niemiły, nieprzyjemny (z charakteru)
agresywny, zdenerwowany (w danej chwili)

ów uf pronoun
ille
ten (o którym już była mowa)

ćma ʨ̑ma n
papilio
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl nocny;

ćwiczenie ʨ̑fʲiˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
exercitium
czynność powtarzana dla utrwalenia wiedzy lub zdobycia sprawności, nauka

ćwiczenie czyni mistrza ʨ̑fʲiˈʧ̑ɛ̃ɲɛ ˈʧ̑ɨ̃ɲi ˈmʲisṭʃa proverb
repetitio est mater studiorum
im bardziej coś ćwiczysz, tym jesteś w tym lepszy

ćwiczyć ˈʨ̑fʲiʧ̑ɨʨ̑ v
exercitō
(szkolnictwo, szkolny) wykonywać określoną czynność w celu poprawienia danej umiejętności

ćwierć ʨ̑fʲjɛrʲʨ̑ n
quadrans
jedna czwarta, 25%

ćwierćfinał ʨ̑fʲjɛrʲʨ̑ˈfʲĩnaw n
quarterfinalis
(sport, sportowy) część rozgrywek eliminacyjnych ośmiu rywali (lub ośmiu drużyn), z których czterech może awansować do półfinału

Łaba ˈwaba pn
Albis
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka przepływająca przez Niemcy i w Czechy;

Łabędź ˈwabɛ̃ɲʨ̑ pn
Cygnus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Deneb; zawiera liczne mgławice; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w sierpniu; konstelacja, której 5 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie krzyża, zwany Krzyżem Północy;

Ładysław waˈdɨswaf pn
Ladislaus
imię męskie

Łazarz ˈwazaʃ pn
Lazarus
(biblijny) postać biblijna
imię męskie;

Łotwa ˈwɔtfa pn
Lettonia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie;

Łowicz ˈwɔvʲiʧ̑ pn
Lovitia Lovitium
(geografia, geograficzny) miasto w województwie łódzkim;

Łucja ˈwuʦ̑ʲja pn
Lucia
imię żeńskie;

Łukasz ˈwukaʃ pn
Lucas
imię męskie;

Łużyce wuˈʒɨʦ̑ɛ pn
Lusatia
(geografia, geograficzny) region w Niemczech i częściowo w Polsce, zamieszkany przez Niemców i Słowian;

Łódź wuʨ̑ pn
Lodzia
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w centralnej Polsce;

Łęczyca wɛ̃n͇ˈʧ̑ɨʦ̑a pn
Lencicia
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce, w województwie łódzkim;

łabędzi waˈbɛ̃ɲʥ̑i adj
cycneus olorinus
charakterystyczny dla łabędzia; dotyczący, odnoszący się do łabędzia

łabędzi śpiew waˈbɛ̃ɲʥ̑i ˈɕpʲjɛf n
cantus cycneus
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) ostatnie dzieło artysty kończące jego karierę, końcowy twór jakiejkolwiek działalności

łabędziątko ˌwabɛ̃ɲˈʥ̑ɔ̃ntkɔ n
pullus cycneus
(zdrobniale) (zoologia, zoologiczny) łabędzię

łabędź ˈwabɛ̃ɲʨ̑ n
cygnus cycnus olor
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus, ptak wodny o białym lub czarnym upierzeniu i długiej smukłej szyi;

łabędź niemy ˈwabɛ̃ɲʨ̑ ˈɲɛ̃mɨ n
Cygnus olor
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus olor, gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych;

łacina waˈʨ̑ĩna n
latinum latina latinus lingua Latina
język starożytnych Rzymian;

łaciński waˈʨ̑ĩj̃sʲci adj
latinus
właściwy starożytnym Rzymianom, wywodzący się z Imperium Rzymskiego

ładny ˈwadnɨ adj
pulcher scitulus
odznaczający się urodą

ładunek elektryczny n
onus electricum
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa wielkość fizyczna, cecha materii warunkująca siłę oddziaływania elektromagnetycznego między cząstkami

łagodny waˈɡɔdnɨ adj
cicur
charakteryzujący się łagodnością, spokojem, brakiem gniewu lub niepokoju
o smaku: słaby, taki, który nie jest pikantny; jest delikatny

łagodzić waˈɡɔʥ̑iʨ̑ v
effeminare moveo
czynić łagodnym, mniej surowym, mniej gwałtownym

łamać ˈwãmaʨ̑ v
affrango
o rzeczach mało elastycznych: rozdzielać coś na kawałki naciskając, zginając

łapa ˈwapa n
pēs
noga zwierzęcia niemającego kopyt

łasica waˈɕiʦ̑a n
mustela
(zoologia, zoologiczny) niewielkie drapieżne zwierzę futerkowe;

łaska ˈwaska n
gratia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą

łaskotać v
titillo
lekko podrażniać wrażliwe na dotyk miejsca

łatwo ˈwatfɔ adv
facile
w sposób łatwy, bez trudności, bez trudu lub wysiłku

łatwowierny adj
crēdulus
taki, który ma skłonność do uznawania za prawdziwe niesprawdzonych informacji

łatwy ˈwatfɨ adj
facilis
nie wymagający wysiłku, trudu, nie stawiający przeszkód

ławka ˈwafka n
scamnum
twardy mebel do siedzenia dla kilku osób;

łazienka waˈʑɛ̃nka n
lavatrina
(architektura, architektoniczny) (hotelarstwo) pomieszczenie do kąpieli z wanną lub prysznicem;

łańcuch ˈwãj̃nʦ̑ux n
catēna
anglosaska miara długości;
catena
szereg połączonych ze sobą ogniw, zwykle metalowych;
(przenośnie, przenośnia) ciąg zdarzeń, wynikających jeden z drugiego

łechtaczka wɛxˈtaʧ̑ka n
clitoris crista
(anatomia, anatomiczny) nieparzysty, zewnętrzny narząd płciowy samic ssaków;

łodyga wɔˈdɨɡa n
caulis
(biologia, biologiczny) nadziemna część rośliny naczyniowej;

łokciowy wɔcˈʨ̑ɔvɨ adj
cubitalis
(anatomia, anatomiczny) dotyczący łokcia

łokieć ˈwɔcɛ̇ʨ̑ n
cubitum cubitus
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem
(historia, historyczny, historycznie) dawna miara długości (od 0,5 do 0,8 metra)

łom n
vectis
(technologia, technika, techniczny) narzędzie mające postać żelaznego pręta zaostrzonego lub spłaszczonego na końcu, służące do podważania ciężarów, rozbijania, kruszenia itp.;

łono ˈwɔ̃nɔ n
sinus
(poetycki, poetycko) pierś (matki)

łopata wɔˈpata n
pala
narzędzie zazwyczaj obsługiwane dwoma rękami, służące do kopania lub nabierania sypkich materiałów;
(lotnictwo, lotniczy) płaska część śmigła
część maszyny kształtem przypominająca narzędzie do kopania
część maszyny służąca do kopania
ilość materiału mieszcząca się na łopacie (1.1)
jedno ramię śruby okrętowej
narzędzie do wsuwania oraz wyjmowania pieczywa do/z pieca

łopatka wɔˈpatka n
armus
(anatomia, anatomiczny) kość pasa barkowego połączona z kością ramienną i obojczykiem;

łosoś ˈwɔsɔɕ n
salmo
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba o różowym mięsie żyjąca na północnym Atlantyku;

łotewski wɔˈtɛfsʲci adj
letticus
odnoszący się do Łotwy

łotewski wɔˈtɛfsʲci n
letticus
język urzędowy Łotwy;

łowicki wɔˈvʲiʦ̑ʲci adj
Lovicensis
(przymiotnik) od Łowicz

łoś wɔɕ n
Alces alces alces
(zoologia, zoologiczny) Alces alces, gatunek największego, roślinożernego ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, o rozłożystym porożu;
alces
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku (1.1)

łoże ˈwɔʒɛ n
cubile
szerokie, okazałe łóżko

łubin n
Lupinus
(botanika, botaniczny) Lupinus L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych;
lupinus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

łucznik ˈwuʧ̑ʲɲik n
sagittarius
(wojskowość, wojskowy) żołnierz, myśliwy posługujący się łukiem;

łuk wuk n
arcus
(sport, sportowy) wygięta broń miotająca strzały przez napięcie liny łączącej jej oba końce i nadanie tak strzale energii;
(architektura, architektoniczny) element budowli w kształcie łuku (1.1);
(matematyka, matematyczny) różniczkowalny odcinek krzywej
każdy kształt przypominający łuk (1.1)
(fizyka, fizyczny) widoczny przepływ prądu elektrycznego między dwoma elektrodami;

łuk aorty ˈwuk aˈɔrtɨ n
arcus aortae
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) odcinek aorty łączący jej część wstępującą z zstępującą

łupież ˈwupʲjɛʃ n
furfur
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) choroba skóry głowy, charakteryzująca się złuszczaniem zrogowaciałej warstwy naskórka;

łuska ˈwuska n
squāma
(zoologia, zoologiczny) płytki pokrywające ciało niektórych zwierząt

łuskowcowate n
Pluteaceae
(mikologia, mikologiczny) Pluteaceae, rodzina grzybów należąca do rzędu pieczarkowców;

łuszczyca wuʃˈʧ̑ɨʦ̑a n
psoriasis unguium
przewlekła, nawracająca choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem na skórze łuszczących się wykwitów;

łuszczycowe zapalenie stawów n
arthritis psoriatica
(medycyna, medyczny) przewlekłe zapalenie stawów u osób z łuszczycą

łydka ˈwɨtka n
sura
(anatomia, anatomiczny) tylna część nogi człowieka, między kolanem a stopą;

łyko n
phloem
(botanika, botaniczny) żywa, włóknista tkanka roślin naczyniowych, rodzaj tkanki przewodzącej, która transportuje związki organiczne powstałe podczas fotosyntezy

łysienie wɨˈɕɛ̇̃ɲɛ n
calvitium
(medycyna, medyczny) utrata znacznej ilości włosów poprzez ich stopniowe wypadanie

łyska ˈwɨska n
fulica
(ornitologia, ornitologiczny) Fulica atra, wędrowny ptak nurkujący o czarnym upierzeniu oraz jasnym dziobie i czole;

łysy ˈwɨsɨ adj
calvus
całkowicie lub częściowo pozbawiony włosów na głowie

łyżka ˈwɨʃka n
coclear coclearium
sztuciec służący do jedzenia

łza wza n
lacrima
(fizjologia, fizjologiczny) kropla słonawej wody wydzielonej przez oko;

łzawnica n
Coix
(botanika, botaniczny) Coix L., rodzaj roślin z rodziny wiechlinowatych;
coix
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.2)

łódź wuʨ̑ n
linter navis cymba alveus cumba navigium
mała jednostka pływająca poruszająca się po wodach;

łój n
sebum arvina
(biologia, biologiczny) tłusta i płynna wydzielina gruczołów łojowych

łóżko ˈwuʃkɔ n
lectus cubile
mebel przeznaczony do spania;

łączka ˈwɔ̃n͇ʧ̑ka n
praticulum
(zdrobniale) łąka; mała łąka

łączyć ˈwɔ̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
coniungo iungo conecto
spajać elementy za pomocą środków technicznych

łąka ˈwɔ̃ŋka n
pratum
teren gęsto porośnięty trawami;

Śiwa ˈɕiva pn
Sivus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z trzech najważniejszych bogów hinduizmu

Śląsk ɕlɔ̃w̃sk pn
Silesia
(geografia, geograficzny) terytorium historyczne (kraina geograficzna i historyczna) w dorzeczu górnej i środkowej Odry;

Śnieżka ˈɕɲɛʃka pn
Albanix
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię królewny z baśni braci Grimm;

Środa Popielcowa ˈɕrɔda ˌpɔpʲjɛlˈʦ̑ɔva n
Dies Cinerum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu katolickim pierwszy dzień Wielkiego Postu, w którym głowy wiernych posypuje się popiołem;

Święty Graal n
Gradalis Sanctus
(historia, historyczny, historycznie) (mitologia, mitologiczny) mistyczny kielich lub misa z legend arturiańskich, któremu przypisywano cudowne moce oraz posłużenie się nim przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy;

Święty Mikołaj ˈɕfʲjɛ̃ntɨ mʲiˈkɔwaj pn
Sanctus Nicolaus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z najpopularniejszych chrześcijańskich świętych; biskup Myry w Azji Mniejszej; patron dzieci, kancelistów parafialnych, piekarzy, podróżnych, żeglarzy, uczonych i studentów; w dniu, lub w wigilię, jego święta (6 grudnia) istnieje zwyczaj obdarowywania podarunkami;

ściana ˈɕʨ̑ãna n
murus paries
(budownictwo) pionowy element konstrukcyjny oddzielający dwa pomieszczenia lub miejsca;

ściany mają uszy ˈɕʨ̑ãnɨ ˈmajɔ̃w̃ ˈuʃɨ proverb
parietes habent aures
mówiąc coś poufnego, należy uważać, aby nie usłyszał lub nie podsłuchał tego ktoś niepożądany

ścieg ɕʨ̑ɛk n
sūtūra
sposób przewlekania nitki przy szyciu lub haftowaniu

ścieżka ˈɕʨ̑ɛʃka n
sēmita
(informatyka, informatyczny) opis lokalizacji pliku na dysku komputera;
wąski wydeptany pasek ziemi albo też specjalnie wytyczony i ubity dla pieszych

ścięgno ˈɕʨ̑ɛ̃ŋɡnɔ n
nervus
(anatomia, anatomiczny) włóknista tkanka odpowiedzialna za przeniesienie skurczu mięśni na układ kostny;

ścięgno Achillesa n
tendo Achillis tendo calcaneus tendo musculi tricipitis surae
(anatomia, anatomiczny) największe ścięgno u człowieka, łączące mięsień trójgłowy łydki z kością piętową

ślad ɕlat n
vestigium
oznaka przejścia, przejechania, przelotu kogoś lub czegoś

śledziona ɕlɛˈʥ̑ɔ̃na n
lien splen
(anatomia, anatomiczny) narząd limfatyczny magazynujący krew u kręgowców;

śledzić ˈɕlɛʥ̑iʨ̑ v
sequor
szpiegować

śledź ɕlɛʨ̑ n
clupea harengus aringus
(ichtiologia, ichtiologiczny) jadalna ryba morska;

ślepa uliczka ˈɕlɛpa uˈlʲiʧ̑ka n
fundula
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) sytuacja bez wyjścia
uliczka niemająca wylotu

ślepota ɕlɛˈpɔta n
caecitās
(medycyna, medyczny) utrata wzroku, niewidzenie
(przenośnie, przenośnia) niedostrzeganie faktów

ślepy ˈɕlɛpɨ adj
caecus
taki, który nie może widzieć; który stracił wzrok

ślimak ˈɕlʲĩmak n
cochlea coclea gastropus
(zoologia, zoologiczny) rodzaj bardzo rozpowszechnionego mięczaka;
cochlea
(anatomia, anatomiczny) część ucha wewnętrznego ssaków;

ślina ˈɕlʲĩna n
saliva
(fizjologia, fizjologiczny) płynna wydzielina wytwarzana w ustach;

śliwa ˈɕlʲiva n
prunus
(ogrodnictwo, ogrodniczy) drzewo owocowe;

śliwka ˈɕlʲifka n
prunum
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc z dużą pestką rosnący na śliwie

ślusarz ˈɕlusaʃ n
ferrarius
rzemieślnik wyrabiający lub naprawiający przedmioty metalowe

śmiać się ˈɕmʲjäʨ̑‿ɕɛ v
ridere
wydawać z siebie odgłos utożsamiany ze śmiechem

śmiałym szczęście sprzyja ˈɕmʲjawɨ̃m ˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ɛ ˈspʃɨja proverb
audaces fortuna iuvat
zachęta do podjęcia ryzyka

śmiech ɕmʲjɛx n
rīsus
charakterystyczny dźwięk i grymas twarzy wydawany przez człowieka, gdy jest mu wesoło

śmierdzieć ˈɕmʲjɛrʲʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
putere
wydzielać nieprzyjemny zapach

śmiertelnik n
mortalis
(książkowy) istota śmiertelna, jaką jest człowiek

śmiertelny ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
mortalis
taki, który może umrzeć, który kiedyś umrze
mortifer
taki, który zabija, przynoszący śmierć (realnie lub potencjalnie)

śmierć ɕmʲjɛrʲʨ̑ n
mors nex
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) trwałe ustanie procesów życiowych lub aktywności;

śmieć ɕmʲjɛ̇ʨ̑ n
purgamentum purgamen
coś do wyrzucenia, odpadek

śniadanie ɕɲaˈdãɲɛ n
jentaculum prandium
poranny posiłek;

śnieg ɕɲɛk n
nix
(meteorologia, meteorologiczny) opad w postaci kryształków lodu;
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (technologia, technika, techniczny) zły obraz na ekranie telewizora

śnieżka ˈɕɲɛʃka n
Montifringilla nivalis
(ornitologia, ornitologiczny) Montifringilla, mały ptak z rodziny wróbli;

śnieżynka ɕɲɛˈʒɨ̃nka n
nivis pluma
pojedynczy płatek śniegu

śnieżysty adj
nivalis
obfity w śnieg, zasypany śniegiem
śnieżnobiały (kolor)

śnieżyć ˈɕɲɛʒɨʨ̑ v
ningere
padać (o śniegu)

śnić ɕɲiʨ̑ v
somniō
widzieć sen podczas spania

śpiesz się powoli ˈɕpʲjɛʃʲ‿ɕɛ pɔˈvɔlʲi proverb
festina lente
rób coś dokładnie i sprawnie, ale bez nadmiernego pośpiechu, bo inaczej może się nie udać

śpiesznie adv
incursim
z pośpiechem

śpiew ɕpʲjɛf n
cantus
dźwięki zróżnicowane w natężeniu i wysokości, wydawane przez głos ludzki;
przyjemne dla ucha dźwięki wydawane przez niektóre ptaki

śpiewak ˈɕpʲjɛvak n
cantor
mężczyzna lub chłopiec, który śpiewa

śpiewać ˈɕpʲjɛvaʨ̑ v
canere cantare
wykonywać melodię głosem

śpiący ˈɕpʲjɔ̃nʦ̑ɨ adj
somniosus veternosus
taki, któremu chce się spać

śpiączka n
coma
(medycyna, medyczny) głębokie zaburzenia świadomości z brakiem przytomności, niereagowaniem nawet na silne bodźce

średni ˈɕrɛdʲɲi adj
mediocris
(matematyka, matematyczny) stanowiący wynik dzielenia sumy składników przez ich liczbę lub będący oszacowaniem tej wielkości
będący pośrodku między czymś małym a dużym (np. pod względem masy, siły, natężenia); nie najmniejszy i nie największy
przeciętny, taki sobie

średnica ɕrɛdʲˈɲiʦ̑a n
line
(geometria) odcinek prowadzący od jednej do drugiej krawędzi okręgu, koła lub przekroju cylindra i przechodzący przez jego środek;
długość średnicy (1.1)

średnio ˈɕrɛdʲɲɔ adv
circiter mediocriter peraeque
przeciętnie, zazwyczaj
mediocriter
tak sobie; ani dobrze, ani źle

średniowiecze ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛʧ̑ɛ n
media tempora Medium Aevum
epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi;

średniowieczny ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛʧ̑nɨ adj
mediaevalis
pochodzący ze średniowiecza, związany ze średniowieczem, dotyczący średniowiecza

środa ˈɕrɔda n
dies Mercurii
trzeci dzień tygodnia;

środek ˈɕrɔdɛk n
centrum
miejsce jednakowo oddalone od krawędzi

środek transportu n
vehiculum
jednostka umożliwiająca czynne przemieszczanie

środki masowego przekazu ˈɕrɔtʲci ˌmasɔˈvɛɡɔ pʃɛˈkazu n
media publica
prasa, radio, telewizja i internet; publikatory

środkowy ɕrɔtˈkɔvɨ adj
medius
znajdujący się w środku

środowisko ˌɕrɔdɔˈvʲiskɔ n
circumiectus
(ekologia, ekologiczny) ogół elementów nieożywionych i ożywionych, składających się na otoczenie

śruba ˈɕruba n
pessulus
(technologia, technika, techniczny) pręt metalowy, zakończony łbem z jednej strony, a z drugiej gwintem, umożliwiającym zakręcanie lub odkręcanie;

śródręcze ɕruˈdrɛ̃n͇ʧ̑ɛ n
metacarpus
(anatomia, anatomiczny) część ręki człowieka między palcami i nadgarstkiem

śródstopie n
metatarsus
(anatomia, anatomiczny) środkowa część stopy, znajdująca się między stępem a palcami

świadek ˈɕfʲjadɛk n
testis
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba zeznająca podczas procesu sądowego;
osoba, która widziała coś na własne oczy

świat ɕfʲjat n
mundus orbis
cała Ziemia

światło ˈɕfʲjatwɔ n
lux lumen
(fizyka, fizyczny) promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie odbieranym przez oko;
lumen lux
przedmiot będący źródłem światła (1.1)

światłowstręt ɕfʲjatˈwɔfstrɛ̃nt n
photophobia
(medycyna, medyczny) przewrażliwienie oczu na światło spowodowane podrażnieniem lub schorzeniem oczu (spojówek, tęczówek);

świeca ˈɕfʲjɛʦ̑a n
candela
przedmiot z wosku, parafiny lub stearyny mający knot - chemiczne źródło światła;
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na uniesieniu w górę nóg z leżenia na plecach
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) (zobacz) świeca zapłonowa
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) (zobacz) świeca żarowa
(przestarzałe, przestarzały) dawna jednostka natężenia światła równa 1,02 kandeli;

świecić ˈɕfʲjɛ̇ʨ̑iʨ̑ v
lūceō
emitować, produkować światło

świecznik ˈɕfʲjɛʧ̑ʲɲik n
candelabrum
przedmiot z uchwytem na świecę lub kilka świec

świerk ɕfʲjɛrk n
picea
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Picea A. Dietr., drzewo iglaste z rodziny sosnowatych;

świerszcz ɕfʲjɛrʃʧ̑ n
gryllus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) skaczący owad wydający charakterystyczne dźwięki;

świerzb ɕfʲjɛʃp n
scabies
(medycyna, medyczny) pasożytnicza choroba skóry powodowana przez roztocza świerzbowce;

świetlik ˈɕfʲjɛtlʲik n
cicindela
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lampyridae, świecący owad z rodziny świetlikowatych;

świetny ˈɕfʲjɛtnɨ adj
splendidus praeclarus
taki, któremu przypisuje się same pozytywne cechy

świeży ˈɕfʲjɛʒɨ adj
recens
o produktach, potrawach: taki, który nie utracił walorów smakowych, nie uległ zepsuciu

świnia ˈɕfʲĩɲa ˈɕfʲĩɲɛ n
porcus
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) (pogardliwie) o osobie nikczemnej, podłej
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) człowiek zachowujący się nieprzyzwoicie, niekulturalnie
(zoologia, zoologiczny) każde zwierzę z podrzędu świniokształtnych, Suiformes;
(zoologia, zoologiczny) samica świni (1.1)
porcus sus
(zoologia, zoologiczny) Sus scrofa subsp. domesticus, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych;

świniopas ɕfʲĩˈɲɔpas n
subulcus
człowiek, który pasie świnie

świnka morska ˈɕfʲĩnka ˈmɔrska n
Cavia porcellus
(zoologia, zoologiczny) Cavia porcellus, gatunek gryzonia hodowanego w domach;
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z gatunku (1.1)

świstak ˈɕfʲistak n
marmota
(zoologia, zoologiczny) gromadny, górski gryzoń z rodziny wiewiórkowatych;

świtać v
dilucesco
o dniu zaczynać się

świtezianka n
Calopteryx
(zoologia, zoologiczny) rodzaj ważki równoskrzydłej żyjącej nad brzegami wód bieżących w Eurazji i północnej Afryce ((łacina) Calopteryx sp.)

świątobliwie adv
sanctimonaliter
na sposób świątobliwy

świątobliwość n
sanctimonia sanctitas
cecha tego kto świątobliwy, tego co jest świątobliwe

świątynia ɕfʲjɔ̃nˈtɨ̃ɲa n
templum delubrum
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów;

święto ˈɕfʲjɛ̃ntɔ n
festum
dzień lub więcej dni wyróżniający się od innych, poświęcony czemuś lub komuś, spędzany w inny, szczególny sposób niż zwykłe dni

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ adj
sanctus sacer
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o osobie: ktoś uznany przez jakiś Kościół lub społeczność za godnego kultu;
sacrus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o rzeczy: coś godnego kultu religijnego

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ n
sanctus
mężczyzna święty w znaczeniu (1.1)

źdźbło ʑʥ̑bwɔ n
culmus
(botanika, botaniczny) walcowata łodyga trawy lub zboża;

źle ʑlɛ adv
male
niemoralnie
w niewłaściwy, niedobry sposób, niezgodnie z normami

źrebię ˈʑrɛbʲjɛ n
equulus
(zoologia, zoologiczny) młode koniowatych, np. konia, osła lub zebry – bez względu na płeć;

źrenica ʑrɛ̃ˈɲiʦ̑a n
pupilla pupula
(anatomia, anatomiczny) czarna, okrągła plamka na tęczówce oka, będąca w rzeczywistości rozszerzającym się i zwężającym otworem regulującym dopływ światła do wnętrza oka;

źródlany ʑruˈdlãnɨ adj
fontanus
pochodzący ze źródła (wodnego)

źródło ˈʑrudwɔ n
fons
(hydrologia, hydrologiczny) miejsce, z którego woda wypływa na powierzchnię ziemi;
radix
przyczyna uczuć, zachowań, chorób itp.
to, co stanowi początek czegoś

Żagań ˈʒaɡãɲ pn
Saganum
(geografia, geograficzny) jedna z polskich miejscowości;

Żary ˈʒarɨ pn
Soravia
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce;

Żmudź pn
Samogitia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) jeden z pięciu regionów etnograficznych współczesnej Litwy ze stolicą w Szawlach, a także historyczna nazwa Dolnej Litwy;

Żytomierz ʒɨˈtɔ̃mʲjɛʃ pn
Zytomiria Zytomirium
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie, na wyżynie Wołyńsko-Podolskiej;

żaba ˈʒaba n
rana
(herpetologia, herpetologiczny) (potocznie, potoczny) pospolity płaz bezogonowy z wielu różnych rodzin, głównie z żabowatych;

żaba Darwina n
Rhinoderma darwinii
(herpetologia, herpetologiczny) Rhinoderma darwinii, bezogonowy płaz zamieszkujący andyjskie potoki;

żaba moczarowa n
Rana arvalis
(herpetologia, herpetologiczny) Rana arvalis, gatunek płaza bezogonowego z grupy żab brunatnych;

żabiru ʒaˈbʲiru n
Ephippiorhynchus
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru afrykański, gatunek z rodzaju Ephippiorhynchus;
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru czerwononogi, gatunek z rodzaju Ephippiorhynchus;
Jabiru
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru amerykański, gatunek z rodzaju (1.1);
(ornitologia, ornitologiczny) Jabiru, monotypowy rodzaj ptaków z rodziny bocianów
jabiru
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku (1.2)
ephippiorhynchus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku (1.3) lub (1.4)

żaden ˈʒadɛ̃n pronoun
nullus non
…informujący o braku kogoś lub czegoś

żagiel ˈʒaɟɛl n
velum
(marynarka) płat mocnej tkaniny przymocowany do masztu, służy do wykorzystywania energii wiatru jako napędu dla statku

żaglowiec ʒaɡˈlɔvʲjɛʦ̑ n
navis velifera
(marynarka) statek z żaglami, napędzany siłą wiatru;

żaglowiec wysoki n
Pterophyllum altum
(ichtiologia, ichtiologiczny) Pterophyllum altum, gatunek ryby słodkowodnej z rodziny pielęgnicowatych;

żako ˈʒakɔ n
Psittacus erithacus
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek afrykańskiej papugi o szarym upierzeniu i czerwonym ogonie, zdolnej naśladować ludzki głos;

żal ʒal n
luctus
negatywny stan emocjonalny spowodowany doznaną stratą;

żar ʒar n
favilla
tlące się, rozgrzane do czerwoności węgle lub drwa

żartować ʒarˈtɔvaʨ̑ v
iocor ioculor
mówić coś śmiesznego; mówić żart, aby kogoś rozśmieszyć

żarłoczny ʒarˈwɔʧ̑nɨ adj
edax
odznaczający się ogromnym apetytem

żałoba ʒaˈwɔba n
lucto
smutek, rozpacz po śmierci bliskiej osoby

żałobny ʒaˈwɔbnɨ adj
ater atratus niger
(przenośnie, przenośnia) posępny, pełen smutku
wyrażający żal po śmierci bliskiej osoby

żałować ʒaˈwɔvaʨ̑ v
paeniteo
odczuwać żal, być smutnym, przygnębionym
ubolewać nad popełnionym występkiem, złamaniem zasad

że ʒɛ conjunction
qui ut
…rozwijające opis zawarty w zdaniu nadrzędnym

żebraczy adj
mendicus
związany z żebractwem, dotyczący żebractwa

żebrak ˈʒɛbrak n
mendicus aeruscator mendicabulum
ten, kto żebrze

żebrać ˈʒɛbraʨ̑ v
rogo
(przenośnie, przenośnia) usilnie, bez godności prosić o coś
mendico
prosić o jałmużnę, prosić o wsparcie

żebro ˈʒɛbrɔ n
costa
(anatomia, anatomiczny) kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową;

żeby ˈʒɛbɨ conjunction
ut
…łączący zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym okolicznikowym celu

żegadło n
cauter
narzędzie do piętnowania

żeglarz ˈʒɛɡlaʃ n
nauta
człowiek trudniący się żeglarstwem, uprawiający żeglarstwo dla celów rekreacyjnych lub sportowych

żegluga ʒɛɡˈluɡa n
navigium
(marynarka) transport wodny

żel ʒɛl n
gel
(chemia, chemiczny) galaretowata substancja, koloid mający postać sztywnej sieci, efekt zgęstnienia płynu;

żelatyna ˌʒɛlaˈtɨ̃na n
gelatinum
(chemia, chemiczny) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych;

żelazny ʒɛˈlaznɨ adj
ferreus
wykonany z żelaza lub zawierający żelazo

żelazo ʒɛˈlazɔ n
ferrum chalybs
(potocznie, potoczny) pospolity, srebrzystoszary i twardy metal z wysoką zawartością żelaza (1.2)

żeński ˈʒɛ̃j̃sʲci adj
feminine
(biologia, biologiczny) mający narządy wytwarzające jaja, mający komórki ulegające zapłodnieniu, charakterystyczny dla samicy
odnoszący się do kobiety, przeznaczony dla kobiety

żmija ˈʒmʲija n
vipera aspis
(herpetologia, herpetologiczny) gad z podrodziny węży;

żniwa ˈʒʲɲiva n
messis
(rolnictwo, rolniczy) koszenie i zbiórka zboża i niektórych innych roślin uprawnych;

żniwiarz ˈʒʲɲivʲjaʃ n
messor
osoba pracująca przy żniwach

żona ˈʒɔ̃na n
uxor mulier
kobieta będąca w związku małżeńskim ze swoim mężem

żongler ˈʒɔ̃ŋɡlɛr n
ventilator
artysta cyrkowy żonglujący różnymi przedmiotami;

żołnierz ˈʒɔwɲɛʒɛ ˈʒɔwʲɲɛʃ n
miles milites
(wojskowość, wojskowy) członek sił zbrojnych państwa; ; (zobacz) też żołnierz w Encyklopedii staropolskiej

żołądek ʒɔˈwɔ̃ndɛk n
stomachus venter
(anatomia, anatomiczny) część układu pokarmowego przed jelitami, który trawi białka przy udziale kwasu solnego;

żołądź ˈʒɔwɔ̃ɲʨ̑ n
glans
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) owoc dębu;

żreć ʒrɛʨ̑ v
lurcare
(pospolicie) (obraźliwie) o człowieku: jeść chciwie, łapczywie lub niechlujnie
o zwierzęciu: jeść

żubr ʒupr̥ n
urus
(zoologia, zoologiczny) masywny ssak z rzędu parzystokopytnych z charakterystycznie uformowaną przez włosy brodą pod pyskiem;

żuchwa ˈʒuxfa n
mandibula
(anatomia, anatomiczny) ruchoma kość szkieletu czaszki;

żuk gnojowy n
Geotrupes bannani Geotrupes juvencus Geotrupes punstatostriatus Geotrupes putridarius Geotrupes stercorarius Geotrupes subrugulosus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Geotrupes stercorarius L., chrząszcz o barwie czarnej lub czarnozielonej z wierzchu i granatowej pod spodem, znany z troski o potomstwo i toczenia odchodów najczęściej końskich

żuraw ˈʒuraf n
grus
(ornitologia, ornitologiczny) Grus, duży ptak o długiej szyi i nogach z charakterystycznym ogonem w formie pióropusza;
grūs
(technologia, technika, techniczny) urządzenie dźwignicowe z kolumną i wysięgnikiem służące do podnoszenia i przenoszenia ciężarów na niewielkie odległości;

żużel ˈʒuʒɛl n
scoria
(hutnictwo, hutniczy) masa powstająca przy wytapianiu metali;

żwacz ʒvaʧ̑ n
ingluviēs
jeden z przedżołądków u przeżuwaczy;

żwir ʒvʲir ˈʒvʲirɨ n
glārea
okruchowa skała osadowa o luźnej postaci;

życie ˈʒɨʨ̑ɛ n
vita
(biologia, biologiczny) zespół procesów zachodzących w organizmie żywym lub jego poszczególnych częściach;

życzenie ʒɨˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
desiderium
pragnienie; to, czego się chce, co pragnie się zrealizować
w lm: to, czego życzy się komuś (najczęściej w święto lub z powodu innej ważnej okazji)

życzyć ˈʒɨʧ̑ɨʨ̑ v
cupio
składać życzenia

żydowski ʒɨˈdɔfsʲci adj
iudaeus
związany z Żydami, ich religią, kulturą

żylak ˈʒɨlak n
varix
(medycyna, medyczny) nadmierne rozszerzenie żyły;

żylistek ʒɨˈlʲistɛk n
deutzia
(botanika, botaniczny) krzew z rodziny hortensjowatych;

żyrafa ʒɨˈrafa n
camelopardalis giraffa
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych, z charakterystyczną długą szyją;

żyto ˈʒɨtɔ n
secale
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina zbożowa z rodzaju (1.1)

żywica ʒɨˈvʲiʦ̑a n
resina
(biologia, biologiczny) półprzezroczysta wydzielina komórek roślinnych, zawierająca węglowodany (terpentynę) i olejki eteryczne oraz inne płynne i stałe substancje;

żywiecki ʒɨˈvʲjɛʦ̑ʲci adj
Zyviecensis
odnoszący się do Żywca, związany z Żywcem

żywokost ʒɨˈvɔkɔst n
Symphytum
(botanika, botaniczny) Symphytum L., rodzaj roślin z rodziny ogórecznikowatych, liczący około 35 gatunków; bylina o zwisających kwiatach z promienistą, rurkowato-dzwonkowatą koroną, rosnąca w wilgotnych lasach, łąkach i zaroślach;
symphytum
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1)

żywopłot ʒɨˈvɔpwɔt n
saepēs
płot złożony z przyciętych lub naturalnie rosnących roślin;

żywy ˈʒɨvɨ adj
vivus
przejawiający oznaki życia
będący w użyciu

żyzność ˈʒɨznɔɕʨ̑ n
ubertas
cecha gleby umożliwiającej obfity wzrost roślin na niej

żyzny ˈʒɨznɨ adj
ferax
posiadający właściwości umożliwiające wydanie obfitych plonów
dający wysokie plony

żyć ʒɨʨ̑ v
vivere
istnieć w sposób właściwy organizmom żywym
bytować w jakichś warunkach
obcować z kimś
trwać

żyła ˈʒɨwa n
vena
(anatomia, anatomiczny) naczynie krwionośne, w którym krew płynie do serca;

żyła udowa n
vena femoralis
(anatomia, anatomiczny) pień żylny będący przedłużeniem żyły podkolanowej, a przechodząca w żyłę biodrową zewnętrzną

żyła wrotna ˈʒɨwa ˈvrɔtna n
vena portae hepatis
(anatomia, anatomiczny) żyła doprowadzająca krew do wątroby;

żyźnica n
arrhenatherum
(botanika, botaniczny) Arrhenatherum P.Beauv., rodzaj trawy dającej wysokowartościowe siano;

żółtaczka ʒuwˈtaʧ̑ka n
aurūgō
(medycyna, medyczny) ogólnie choroba powodująca zażółcenie skóry, błon śluzowych i białkówki oczu wskutek nagromadzenia się bilirubiny w surowicy krwi i tkankach organizmu;

żółtawy ʒuwˈtavɨ adj
galbinus
lekko zabarwiony na żółto, podobny do koloru żółtego; niezupełnie żółty, prawie żółty

żółtko ˈʒuwtkɔ n
vitellum
(spożywczy) wewnętrzna, żółta część jajka drobiu stosowana jako półprodukt przy przygotowywaniu potraw, wypieków i deserów
(zoologia, zoologiczny) substancja w jaju owadów, gadów i ptaków, stanowiąca materiał budulcowy i odżywczy dla zarodka;

żółty ˈʒuwtɨ adj
flavus
mający kolor trzeciego pasma tęczy, taki jak kolor żółtka, kwiatu jaskra, owocu cytryny itp.; mający kolor podstawowy;

żółw ʒuwf n
testudo
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu Testudines, należące do gromady gadów;

żółw lamparci ˈʒuwf lãmˈparʲʨ̑i n
Psammobates pardalis
(zoologia, zoologiczny) Psammobates pardalis, gatunek afrykańskiego żółwia lądowego z rodzaju Psammobates

żółw skórzasty ˈʒuwf skuˈʒastɨ n
Dermochelys coriacea
(zoologia, zoologiczny) (systematyka) Dermochelys coriacea, gatunek gada z monotypowej rodziny żółwi skórzastych;

żółw wężoszyi n
Chelodina longicollis
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Chelodina longicollis Shaw, gatunek gada z rodziny żółwi wężoszyjnych;

żółć ʒuwʲʨ̑ n
bilis
(medycyna, medyczny) wydzielina wątrobowa;
(przenośnie, przenośnia) gniew, zdenerwowanie, oburzenie, irytacja

żądać ˈʒɔ̃ndaʨ̑ v
postulo
domagać się czegoś kategorycznie

żądło ˈʒɔ̃ndwɔ n
aculeus
(zoologia, zoologiczny) u owadów z grupy żądłówek: narząd w postaci kolca wbijanego w ciało ofiary, często w połączeniu z wstrzyknięciem jadu;