# translation

lexentry: pol/Republika_Węgierska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Węgierska
trans_list: Republic of Hungary
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Węgier w latach 1989 – 2012


lexentry: pol/Republika_Włoska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Włoska
trans_list: Italian Republic
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa oficjalna Włoch;


lexentry: pol/Republika_Łotewska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Łotewska
trans_list: Republic of Latvia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Łotwy jako państwa;


lexentry: pol/Republika_Środkowoafrykańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Środkowoafrykańska
trans_list: Central African Republic
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w środkowej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi;


lexentry: pol/Reunion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Reunion
trans_list: Réunion | Reunion
sense:
(geografia, geograficzny) wulkaniczna wyspa na Oceanie Indyjskim, będąca terytorium zamorskim Francji


lexentry: pol/Rewda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rewda
trans_list: Revda
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto rejonowe w Federacji Rosyjskiej, w obwodzie swierdłowskim;


lexentry: pol/Reńskie_Góry_Łupkowe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Reńskie Góry Łupkowe
trans_list: Rhenish Massif
sense:
(geografia, geograficzny) pasmo niewysokich gór w zachodniej części Niemiec nad środkowym Renem oraz na terenie Luksemburga, Belgii i Francji;


lexentry: pol/Riazań__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Riazań
trans_list: Ryazan
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w europejskiej części Rosji nad Oką, stolica obwodu riazańskiego;


lexentry: pol/Rieti__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rieti
trans_list: Rieti
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, stolica prowincji Rieti (1.2);


lexentry: pol/Rijeka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rijeka
trans_list: Rijeka
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Chorwacji, nad Zatoką Rijecką Morza Adriatyckiego;


lexentry: pol/Rimland__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rimland
trans_list: Rimland
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wg teorii geopolitycznej Nicholasa Spykmana najważniejszy strategicznie rejon świata, znajdujący się na obrzeżach Eurazji;


lexentry: pol/Rio_Grande__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rio Grande
trans_list: Rio Grande
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w Ameryce Północnej, uchodząca do Zatoki Meksykańskiej;


lexentry: pol/Riwiera_Albańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Riwiera Albańska
trans_list: Albanian Riviera
sense:
(geografia, geograficzny) obszar w południowej Albanii, w obwodzie Wlora, usytuowany wzdłuż wybrzeża Morza Jońskiego;


lexentry: pol/Rodopy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rodopy
trans_list: Rhodopes | Rhodope
sense:
(geografia, geograficzny) jedno z pasm górskich fałdowania hercyńskiego w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na pograniczu Bułgarii i Grecji; także region geograficzny;


lexentry: pol/Romania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Romania
trans_list: Romagna
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnych Włoszech, razem z Emilią tworząca region administracyjny Emilia-Romania, jej najważniejszym ośrodkiem jest Rawenna;


lexentry: pol/Ropotamo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ropotamo
trans_list: Ropotamo
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w południowo-wschodniej Bułgarii, uchodząca do Morza Czarnego;


lexentry: pol/Rosgwardia__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: Rosgwardia
trans_list: Rosgvardiya
sense:
= (wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) Federalna Służba Wojsk Gwardii Narodowej Rosji;


lexentry: pol/Rosja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rosja
trans_list: Russia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie;


lexentry: pol/Rostock__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rostock
trans_list: Rostock
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w północno-wschodnich Niemczech;


lexentry: pol/Rostów_nad_Donem__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rostów nad Donem
trans_list: Rostov-on-Don
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Rosji, nad rzeką Don, niedaleko jej ujścia do Morza Azowskiego;


lexentry: pol/Rosz_ha-Szana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rosz ha-Szana
trans_list: Rosh Hashanah
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowskie święto nowego roku obchodzone we wrześniu, pierwszego i drugiego dnia miesiąca tiszri;


lexentry: pol/Rożawa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rożawa
trans_list: Rojava
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) region w północnej i północno-wschodniej Syrii;


lexentry: pol/Rubcowsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rubcowsk
trans_list: Rubtsovsk
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Ałtajskim, położone nad rzeką Alej, stolica rejonu rubcowskiego;


lexentry: pol/Rublowka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rublowka
trans_list: Rublyovka
sense:
(potocznie, potoczny) (geografia, geograficzny) zachodnie przedmieście Moskwy zamieszkałe przez bogatych Rosjan i rosyjską elitę polityczną;


lexentry: pol/Rumunia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rumunia
trans_list: Romania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj europejski nad Morzem Czarnym, ze stolicą w Bukareszcie;


lexentry: pol/Rustawi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rustawi
trans_list: Rustavi
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej Gruzji, położone nad rzeką Kurą;


lexentry: pol/Ruwenzori__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ruwenzori
trans_list: Ruwenzori Mountains | Ruwenzori Range | Rwenzori | Rwenzori Mountains
sense:
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w Afryce Środkowej, na pograniczu Demokratycznej Republiki Konga i Ugandy;


lexentry: pol/Ruś_Kijowska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ruś Kijowska
trans_list: Kievan Rus
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) średniowieczne państwo feudalne w Europie;


lexentry: pol/Ruś__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ruś
trans_list: Rus' | Ruthenia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) historyczna nazwa ziem położonych na obszarze dzisiejszej Ukrainy i Białorusi, a także w zachodniej części Rosji europejskiej oraz wschodniej części Polski


lexentry: pol/Rwanda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rwanda
trans_list: Rwanda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali;


lexentry: pol/Ryby__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ryby
trans_list: Pisces
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dwunasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) lutego do 20 marca;


lexentry: pol/Rzeczpospolita_Obojga_Narodów__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rzeczpospolita Obojga Narodów
trans_list: Polish-Lithuanian Commonwealth
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo składające się z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej;


lexentry: pol/Rzesza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Rzesza
trans_list: Reich
sense:
(historia, historyczny, historycznie) określenie państwa niemieckiego w różnych okresach jego historii;


lexentry: pol/SLAPP__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: SLAPP
trans_list: SLAPP
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (społeczny) pozew sądowy mający na celu zastraszenie i uciszenie krytyków przez zaangażowanie ich w obronę prawną, której kosztów mogą nie udźwignąć


lexentry: pol/SMS__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: SMS
trans_list: SMS | text
sense:
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) krótka wiadomość tekstowa wysyłana z telefonu komórkowego lub bramki internetowej


lexentry: pol/SO-DIMM__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: SO-DIMM
trans_list: SO-DIMM | SODIMM
sense:
= (informatyka, informatyczny) (angielski) Small Outline Dual In-line Memory Module → małogabarytowy moduł pamięci z obustronnymi złączami; mniejszy rodzaj pamięci DIMM, stosowany głównie w notebookach, netbookach oraz w niektórych drukarkach biurowych;


lexentry: pol/SRR__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: SRR
trans_list: SSR
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) = Socjalistyczna Republika Radziecka


lexentry: pol/SURP__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: SURP
trans_list: shredder
sense:
= sanitarne urządzenie rozdrabniająco-przetłaczające – służy do wymuszonego (maceracja, przetłaczanie) odprowadzania ścieków bytowych z urządzeń sanitarnych oddalonych lub poniżej kanalizacji grawitacyjnej


lexentry: pol/Sahara_Zachodnia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sahara Zachodnia
trans_list: Western Sahara
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium u wybrzeży Oceanu Atlantyckiego, graniczące z Marokiem, Algierią oraz Mauretanią i znajdujące się pod kontrolą Maroka, jednakże przez wiele rządów uznane za samodzielne państwo;


lexentry: pol/Saint_Kitts_i_Nevis__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saint Kitts i Nevis
trans_list: Saint Kitts and Nevis
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Ameryce Północnej;


lexentry: pol/Saint_Lucia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saint Lucia
trans_list: Saint Lucia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie o tej samej nazwie;


lexentry: pol/Saint_Vincent__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saint Vincent
trans_list: Saint Vincent
sense:
(geografia, geograficzny) największa z wysp należących do karaibskiego państwa Saint Vincent i Grenadyny;


lexentry: pol/Saipan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saipan
trans_list: Saipan
sense:
(administracja) okręg administracyjny Marianów Północnych obejmujący wyspy: Saipan (1.1), Maigo Fahang, Mañagaha i Aguijan;


lexentry: pol/Saipan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saipan
trans_list: Saipan
sense:
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Marianów Północnych, w zachodniej części Oceanu Spokojnego;


lexentry: pol/Salamanka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Salamanka
trans_list: Salamanca
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Hiszpanii, nad rzeką Tormes, stolica prowincji Salamanka (1.2);


lexentry: pol/Salzburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Salzburg
trans_list: Salzburg
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-zachodniej Austrii, stolica kraju związkowego Salzburg (1.2);


lexentry: pol/Samara__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samara
trans_list: Samara
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka na Ukrainie, lewy dopływ Dniepru; źródła rzeki znajdują się na zachodnim skłonie Wyżyny Donieckiej;


lexentry: pol/Samaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samaria
trans_list: Samaria
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Izraela i Autonomii Palestyńskiej, między Galileą a Judeą;


lexentry: pol/Samaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samaria
trans_list: Samaria
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Samarii (1.1); współcześnie ruiny;


lexentry: pol/Samarytanin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Samarytanin
trans_list: Samaritan
sense:
(etnografia, etnograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek małej semickiej grupy etniczno-religijnej żyjącej w Izraelu i Autonomii Palestyńskiej i wyznającej samarytanizm, potomek mieszkańców starożytnej Samarii oraz imigrantów z Mezopotamii;


lexentry: pol/Samoa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samoa
trans_list: Samoa
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Oceanii ze stolicą w Apia;


lexentry: pol/Sandżak__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sandżak
trans_list: Sanjak
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na pograniczu Serbii i Czarnogóry;


lexentry: pol/Sas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Sas
trans_list: Saxon
sense:
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) członek ludu pochodzenia germańskiego, osiadłego w średniowieczu w Westfalii i Dolnej Saksonii;


lexentry: pol/Sas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Sas
trans_list: Saxon
sense:
(historia, historyczny, historycznie) członek rodu szlacheckiego, dynastii związanej z Saksonią; również przydomek polskiego króla Augusta III


lexentry: pol/Satledź__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Satledź
trans_list: Sutlej
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka płynąca przez Chiny, Indie oraz Pakistan, lewy dopływ Indusu;


lexentry: pol/Saturn__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Saturn
trans_list: Saturn
sense:
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga co do wielkości planeta Układu Słonecznego;


lexentry: pol/Scylla__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Scylla
trans_list: Scylla
sense:
(mitologia grecka) potwór morski o kobiecej postaci i wężowych splotach, czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej;


lexentry: pol/Scyta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Scyta
trans_list: Scythian
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek indoeuropejskiego ludu rządzącego w starożytności częścią Ukrainy;


lexentry: pol/Scytia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Scytia
trans_list: Scythia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) rozległa stepowa kraina historyczna Eurazji obejmująca część dzisiejszej Ukrainy, południowej Rosji i Kazachstanu, zamieszkana przez Scytów, koczowniczy lud indoeuropejski;


lexentry: pol/Sedan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sedan
trans_list: Sedan
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość we Francji, w regionie Grand Est, w departamencie Ardeny;


lexentry: pol/Seforis__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Seforis
trans_list: Sepphoris
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) stanowisko archeologiczne w Izraelu, w starożytności ośrodek miejski;


lexentry: pol/Segowia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Segowia
trans_list: Segovia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w hiszpanii, w regionie Kastylia i León ze stolicą w Segowii (1.1);


lexentry: pol/Seleucja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Seleucja
trans_list: Seleucia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) toponim, nazwa szeregu starożytnych miast na świecie;


lexentry: pol/Selinunt__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Selinunt
trans_list: Selinunte
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto założone w południowo-zachodniej części Sycylii, zniszczone w 408 r. p.n.e. przez Kartagińczyków;


lexentry: pol/Semipałatyńsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Semipałatyńsk
trans_list: Semipalatinsk Semey
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnim Kazachstanie(nazwa obowiązująca do 2007 roku, egzonim wariantowy wg KSNG)


lexentry: pol/Semita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Semita
trans_list: Semite | Shemite
sense:
(etnografia, etnograficzny) członek jednego ze spokrewnionych etnicznie ludów zamieszkujących Azję południowo-zachodnią (Bliski Wschód) i północną Afrykę, tj. Arabów, Aramejczyków, Babilończyków, Kartagińczyków, Etiopczyków, Hebrajczyków i Fenicjan;


lexentry: pol/Semitka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Semitka
trans_list: Semite
sense:
(etnografia, etnograficzny) członkini jednego ze spokrewnionych etnicznie ludów zamieszkujących Azję południowo-zachodnią (Bliski Wschód) i północną Afrykę, tj. Arabów, Aramejczyków, Babilończyków, Kartagińczyków, Etiopczyków, Hebrajczyków i Fenicjan


lexentry: pol/Senegal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Senegal
trans_list: Senegal
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej części Afryce, ze stolicą w Dakarze;


lexentry: pol/Septuaginta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Septuaginta
trans_list: Septuagint
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na koine;


lexentry: pol/Serbia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Serbia
trans_list: Serbia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry;


lexentry: pol/Serbia_i_Czarnogóra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Serbia i Czarnogóra
trans_list: Serbia and Montenegro
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne państwo w Europie;


lexentry: pol/Seszele__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Seszele
trans_list: Seychelles
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim;


lexentry: pol/Siedmiorzecze__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Siedmiorzecze
trans_list: Zhetysu
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Środkowej nad granicą chińską, obecnie należący w większości do Kazachstanu, częściowo do Kirgistanu i Chin;


lexentry: pol/Sielce__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sielce
trans_list: Seltsy
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) wieś w Rosji, w obwodzie riazańskim, nad Oką, miejsce w którym w 1943 sformowano 1 Dywizję Piechoty;


lexentry: pol/Sierra_Leone__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sierra Leone
trans_list: Sierra Leone
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown;


lexentry: pol/Simoeis__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Simoeis
trans_list: Simoeis Simois
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nazwa rzeki obok Troi, dzisiaj nazywanej Dümruk Su ((turecki) Dümrek Çayı)


lexentry: pol/Sindbad__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sindbad
trans_list: Sinbad | Sindbad
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) fikcyjna postać literacka i filmowa;


lexentry: pol/Singapur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Singapur
trans_list: Singapore
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji;


lexentry: pol/Skalda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skalda
trans_list: Scheldt
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Belgię i Holandię, uchodząca do Morza Północnego, nieopodal Antwerpii;


lexentry: pol/Skania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skania
trans_list: Scania
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna leżąca na najdalej wysuniętym na południe końcu Półwyspu Skandynawskiego, nad cieśniną Sund, obecnie w Szwecji;


lexentry: pol/Skorpion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skorpion
trans_list: Scorpio | Scorpius
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada;


lexentry: pol/Skorpion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skorpion
trans_list: Scorpio | Scorpius
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem;


lexentry: pol/Slawonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Slawonia
trans_list: Slavonia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we wschodniej Chorwacji, położona w międzyrzeczu Sawy i Drawy;


lexentry: pol/Socjalistyczna_Republika_Wietnamu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Socjalistyczna Republika Wietnamu
trans_list: Socialist Republic of Vietnam
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Wietnamu


lexentry: pol/Sogdiana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sogdiana
trans_list: Sogdia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Środkowej leżąca nad rzeką Zarafszan, między rzekami Amu-darią i Syr-darią, na północ od Margiany i Baktrii, a na wschód od Fergany;


lexentry: pol/Sol_Invictus__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sol Invictus
trans_list: Sol Invictus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) synretyczne bóstwo solarne czczone u schyłku Cesarstwa Rzymskiego, którego święto obchodzono 25 grudnia;


lexentry: pol/Solidarność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Solidarność
trans_list: Solidarity
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”;


lexentry: pol/Solon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Solon
trans_list: Solon
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta, mąż stanu i prawodawca ateński żyjący na przełomie VII i VI w. p.n.e.;


lexentry: pol/Solura__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Solura
trans_list: Solothurn
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-zachodniej Szwajcarii;


lexentry: pol/Solura__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Solura
trans_list: Solothurn
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Szwajcarii, w kantonie Solura (1.2), nad rzeką Aare;


lexentry: pol/Somalia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Somalia
trans_list: Somalia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu;


lexentry: pol/Somaliland__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Somaliland
trans_list: Somaliland
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nieuznawana republika we wschodniej Afryce;


lexentry: pol/Sorbona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sorbona
trans_list: Sorbonne
sense:
(geografia, geograficzny) zespół budynków w Dzielnicy Łacińskiej Paryża, dawniej siedziba Uniwersytetu Paryskiego;


lexentry: pol/Sotion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sotion
trans_list: Sotion
sense:
(historia, historyczny, historycznie) grecki perypatetyk, doksograf, historyk z Aleksandrii w Egipcie;


lexentry: pol/Sparta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sparta
trans_list: Sparta
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo w południowej Grecji;


lexentry: pol/Spider-Man__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Spider-Man
trans_list: Spider-Man
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) fikcyjna postać komiksowa i filmowa;


lexentry: pol/Spira__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Spira
trans_list: Speyer
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, położone nad Renem w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat;


lexentry: pol/Springfield__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Springfield
trans_list: Springfield
sense:
(geografia, geograficzny) toponim, nazwa kilkudziesięciu miast i miejscowości w Stanach Zjednoczonych i innych państwach;


lexentry: pol/Srem__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Srem
trans_list: Syrmia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna położona między Dunajem a Sawą, podzielona obecnie między Serbię i Chorwację;


lexentry: pol/Sri_Lanka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sri Lanka
trans_list: Sri Lanka
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon;


lexentry: pol/Stalin__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stalin
trans_list: Stalin
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pseudonim Iosifa Wissarionowicza Dżugaszwiliego, radzieckiego polityka i przywódcy;


lexentry: pol/Stany_Zjednoczone_Ameryki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stany Zjednoczone Ameryki
trans_list: United States of America
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;


lexentry: pol/Stara_Hercegowina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stara Hercegowina
trans_list: Old Herzegovina
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w zachodniej części Czarnogóry;


lexentry: pol/Stara_Saksonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stara Saksonia
trans_list: Old Saxony
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-zachodnich Niemczech, pokrywająca się w dużej mierze z obecną Dolną Saksonią, gdzie mieściły się we wczesnym średniowieczu siedziby plemienia Sasów a później księstwo Saksonii;


lexentry: pol/Stary_Testament__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stary Testament
trans_list: Old Testament
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część Biblii, w skład której wchodzą księgi przejęte z judaizmu, napisane przed naszą erą;


lexentry: pol/Stolica_Apostolska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stolica Apostolska
trans_list: Holy See
sense:
(geografia, geograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) siedziba papieża, Watykan


lexentry: pol/Stolica_Święta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stolica Święta
trans_list: Holy See
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) organ władzy zwierzchniej w Kościele katolickim


lexentry: pol/Stralsund__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stralsund
trans_list: Stralsund
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) nadbałtyckie miasto powiatowe i hanzeatyckie w niemieckim kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie; ;


lexentry: pol/Strzelec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Strzelec
trans_list: Sagittarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziewiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 listopada do 21 grudnia;


lexentry: pol/Strzelec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Strzelec
trans_list: Sagittarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;


lexentry: pol/Stuttgart__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stuttgart
trans_list: Stuttgart
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica i największe miasto kraju związkowego Badenia-Wirtembergia;


lexentry: pol/Stwórca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Stwórca
trans_list: creator deity | creator god
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (książkowy) Bóg, twórca świata (szczególnie w religiach monoteistycznych); istota duchowa, która spowodowała powstanie świata zgodnie z wiarą: żydów, muzułmanów, chrześcijan;


lexentry: pol/Styria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Styria
trans_list: Styria
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowej Europie, podzielona między Austrię i Słowenię;


lexentry: pol/Suazi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Suazi
trans_list: Swaziland
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawna nazwa państwa Eswatini;


lexentry: pol/Sudety__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sudety
trans_list: Sudeten | Sudetes
sense:
(geografia, geograficzny) łańcuch górski na pograniczu Polski i Czech, rozciągającym się pomiędzy Doliną Łaby a Bramą Morawską;


lexentry: pol/Sumer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Sumer
trans_list: Sumer
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina leżąca w południowej Mezopotamii;


lexentry: pol/Sund__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sund
trans_list: Øresund
sense:
(geografia, geograficzny) cieśnina łącząca Morze Bałtyckie z Morzem Północnym przez cieśniny Kattegat i Skagerrak, oddzielająca duńską Zelandię od szwedzkiej Skanii;


lexentry: pol/Sunża__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sunża
trans_list: Sunzha
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka zachodniej Rosji, na terenie Osetii Północnej, Inguszetii i Czeczenii, prawy dopływ rzeki Terek;


lexentry: pol/Surami__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Surami
trans_list: Surami
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) osiedle typu miejskiego w środkowej Gruzji, w regionie Wewnętrzna Kartlia;


lexentry: pol/Surgut__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Surgut
trans_list: Surgut
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, w Chanty-Mansyjskim Okręgu Autonomicznym – Jugrze;


lexentry: pol/Surinam__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Surinam
trans_list: Suriname | Surinam
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo;


lexentry: pol/Surja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Surja
trans_list: Surya
sense:
(mitologia indyjska) solarne bóstwo wedyjskie, personifikacja słońca występujące również w późniejszych tekstach mitologii indyjskiej;


lexentry: pol/Sussex__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sussex
trans_list: Sussex
sense:
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 477–860


lexentry: pol/Suwalszczyzna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Suwalszczyzna
trans_list: Sudovia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce oraz w południowo-zachodniej Litwie w okolicy Suwałk;


lexentry: pol/Sułtanat_Omanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sułtanat Omanu
trans_list: Sultanate of Oman
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Omanu jako państwa


lexentry: pol/Swanetia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Swanetia
trans_list: Svaneti
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w północno-zachodniej Gruzji;


lexentry: pol/Swobodny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Swobodny
trans_list: Svobodny
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w azjatyckiej części Rosji, położone w obwodzie amurskim, nad Zeją;


lexentry: pol/Sychem__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sychem
trans_list: Shechem
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) starożytne miasto w środkowej Palestynie, przejściowo stolica Samarii;


lexentry: pol/Sycylia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sycylia
trans_list: Sicily
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech;


lexentry: pol/Sydon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sydon
trans_list: Sidon
sense:
(geografia, geograficzny) trzecie pod względem wielkości miasto Libanu, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Syn_Boży__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syn Boży
trans_list: Son of God
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: określenie Jezusa Chrystusa


lexentry: pol/Syn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syn
trans_list: Son
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: druga osoba Trójcy Świętej


lexentry: pol/Syngalezka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Syngalezka
trans_list: Singhalese | Sinhalese
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawicielka narodu zamieszkującego południe wyspy Cejlon i posługującego się językiem syngaleskim;


lexentry: pol/Syr-daria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syr-daria
trans_list: Syr Darya
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w Uzbekistanie, Tadżykistanie i Kazachstanie, powstaje z połączenia rzek Naryn i Kara-daria;


lexentry: pol/Syrdaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syrdaria
trans_list: Sirdaryo
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we wschodnim Uzbekistanie, w wilajecie syrdaryjskim;


lexentry: pol/Syrinks__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syrinks
trans_list: Syrinx
sense:
(mitologia grecka) najada albo hamadriada, albo oreada z Arkadii zamieniona w trzcinę, ukochana Pana;


lexentry: pol/Syriusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syriusz
trans_list: Sirius | Dog Star
sense:
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie, znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa;


lexentry: pol/Sywasz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sywasz
trans_list: Syvash
sense:
(geografia, geograficzny) rozbudowany zespół płytkich słonowodnych zatok na północno-wschodnim wybrzeżu Krymu;


lexentry: pol/Szadrinsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szadrinsk
trans_list: Shadrinsk
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w azjatyckiej części Rosji, położone w obwodzie kurgańskim nad Isetem


lexentry: pol/Szafuza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szafuza
trans_list: Schaffhausen
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Szwajcarii, nad Renem, przy granicy z Niemcami, stolica kantonu Szafuza (1.2);


lexentry: pol/Szampania-Ardeny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szampania-Ardeny
trans_list: Champagne-Ardenne
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (administracja) były francuski region administracyjny w północno-wschodniej części kraju;


lexentry: pol/Szampania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szampania
trans_list: Champagne
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Szatan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szatan
trans_list: Satan
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich najwyższy spośród upadłych aniołów, przywódca złych duchów niekiedy utożsamiany z Lucyferem;


lexentry: pol/Szatt_al-Arab__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szatt al-Arab
trans_list: Shatt al-Arab
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka o długości 200 km w południowym Iraku, formująca się przez złączenie wód Eufratu i Tygrysu i uchodząca do Zatoki Perskiej;


lexentry: pol/Szczecin__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szczecin
trans_list: Szczecin
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica województwa zachodniopomorskiego;


lexentry: pol/Szechina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szechina
trans_list: shekinah
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) widoczna obecność Boga w świecie, jego immanencja występująca w wierzeniach judaistycznych, czasem personifikowana i rozumiana jako boski pierwiastek żeński lub jedno z wielu imion Boga;


lexentry: pol/Szeherezada__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szeherezada
trans_list: Scheherazade
sense:
(folklor) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię żeńskie; imię postaci z arabskiej baśni;


lexentry: pol/Szeol__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szeol
trans_list: Sheol
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Starym Testamencie: miejsce pobytu zmarłych, w którym istnieją pod postacią cieni;


lexentry: pol/Szetlandy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szetlandy
trans_list: Shetland
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim, położony na północny wschód od wybrzeży Szkocji;


lexentry: pol/Sziraz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sziraz
trans_list: Shiraz
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowym Iranie u podnóża gór Zagros, ośrodek administracyjny ostanu Fars i dawna stolica Persji;


lexentry: pol/Sziwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Sziwa
trans_list: Shiva
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stwórca, opiekun i niszczyciel świata, jeden z trzech najważniejszych bogów hinduizmu;


lexentry: pol/Szlezwik-Holsztyn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szlezwik-Holsztyn
trans_list: Schleswig-Holstein
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec ze stolicą w Kilonii;


lexentry: pol/Szlezwik__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szlezwik
trans_list: Schleswig
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w południowej Jutlandii, podzielony obecnie między Danię a Niemcy, dawne księstwo zależne od Danii;


lexentry: pol/Szop__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Szop
trans_list: Shop
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel bałkańskiej grupy etniczno-kulturowej zamieszkującej region na pograniczu Bułgarii, Serbii iMacedonii Północnej;


lexentry: pol/Szuja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szuja
trans_list: Shuya
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) rosyjskie miasto położone na wschód od Moskwy, w obwodzie iwanowskim;


lexentry: pol/Szumawa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szumawa
trans_list: Bohemian Forest
sense:
(geografia, geograficzny) pasmo górskie położone na pograniczu Czech, Niemiec i Austrii, stanowiące południowo-zachodnie obrzeżenie Masywu Czeskiego;


lexentry: pol/Szwabia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szwabia
trans_list: Swabia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna i etniczna kraina Niemiec, obecnie położona głównie na terenie Badenii-Wirtembergii, ale także części Bawarii oraz Szwajcarii i Francji;


lexentry: pol/Szwajcaria_Meklemburska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szwajcaria Meklemburska
trans_list: Mecklenburg Switzerland
sense:
(geografia, geograficzny) kraina w środkowej części Meklemburgii-Pomorza Przedniego, cenna ze względu na swoją przyrodę


lexentry: pol/Szwajcaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szwajcaria
trans_list: Switzerland
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Bernie;


lexentry: pol/Szwecja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szwecja
trans_list: Sweden
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone w środkowej części Półwyspu Skandynawskiego;


lexentry: pol/Sąd_Ostateczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Sąd Ostateczny
trans_list: Doomsday | Last Judgement
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie, judaizmie i islamie: moment, w którym Bóg dokona ostatecznego sądu nad ludźmi i określi, którzy z nich zostaną zbawieni, a którzy potępieni;


lexentry: pol/Słowacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słowacja
trans_list: Slovakia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej;


lexentry: pol/Słowenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słowenia
trans_list: Slovenia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie;


lexentry: pol/Słowianin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Słowianin
trans_list: Slav
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy;


lexentry: pol/Słowianka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Słowianka
trans_list: Slav
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawicielka jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy


lexentry: pol/Słońce__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słońce
trans_list: Sun
sense:
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; w dzień najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/TAWS__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: TAWS
trans_list: TAWS
sense:
(lotnictwo, lotniczy) (technologia, technika, techniczny) = (angielski) Terrain Awareness and Warning System → system ostrzegania przed zbyt niskim lotem


lexentry: pol/TSH__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: TSH
trans_list: TSH
sense:
= (medycyna, medyczny) (biochemia, biochemiczny) (angielski) thyroid-stimulating hormone → hormon tyreotropowy / tyreotropina;


lexentry: pol/TSUE__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: TSUE
trans_list: CJEU
sense:
= (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej


lexentry: pol/Tabor__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tabor
trans_list: Tabor
sense:
(geografia, geograficzny) toponim, nazwa miast, miejscowości, gmin lub ich części w Polsce i innych krajach


lexentry: pol/Tacheng__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tacheng
trans_list: Tacheng
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w Chinach, w Regionie Autonomicznym Sinciang-Ujgur, niedaleko granicy z Kazachstanem;


lexentry: pol/Tadź_Mahal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tadź Mahal
trans_list: Taj Mahal
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) mauzoleum w indyjskim mieście Agra, wzniesione przez Szahdżahana, władcę z dynastii Wielkich Mogołów, dla zmarłej żony Mumtaz Mahal;


lexentry: pol/Taganrog__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Taganrog
trans_list: Taganrog
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) portowe miasto nad Morzem Azowskim w Rosji, w obwodzie rostowskim;


lexentry: pol/Tagił__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tagił
trans_list: Tagil
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w azjatyckiej części Rosji, znajdująca się na terenie obwodu swierdłowskiego, prawy dopływ Tury;


lexentry: pol/Tajmyra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tajmyra
trans_list: Taymyr
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w Rosji na półwyspie Tajmyr, na północy Kraju Krasnojarskiego, przepływająca przez jezioro Tajmyr;


lexentry: pol/Tajwan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tajwan
trans_list: Taiwan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Republika Chińska, państwo na wyspie Tajwan (1.1), przez Chińską Republikę Ludową uznawane za zbuntowaną prowincję;


lexentry: pol/Tales__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tales
trans_list: Thales
sense:
(historia, historyczny, historycznie) filozof i uczony starożytnej Grecji z przełomu VII i VI w. p.n.e.;


lexentry: pol/Talos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Talos
trans_list: Talos
sense:
(mitologia grecka) postać mitologiczna, niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu;


lexentry: pol/Talus__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Talus
trans_list: Talos
sense:
(mitologia grecka) niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu;


lexentry: pol/Tambow__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tambow
trans_list: Tambov
sense:
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w środku europejskiej części Rosji, położone nad rzeką Cną;


lexentry: pol/Tamil__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tamil
trans_list: Tamil
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel narodu drawidyjskiego, posługującego się językiem tamilskim i zamieszkującego indyjski stan Tamil Nadu i północno-wschodnią część Sri Lanki


lexentry: pol/Tamilka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tamilka
trans_list: Tamil
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawicielka narodu drawidyjskiego, posługującego się językiem tamilskim i zamieszkującego indyjski stan Tamil Nadu i północno-wschodnią część Sri Lanki;


lexentry: pol/Tanach__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tanach
trans_list: Tanakh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) biblia hebrajska składająca się z 24 ksiąg, święta księga judaizmu;


lexentry: pol/Tanganika__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tanganika
trans_list: Tanganyika
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kontynentalna część Tanzanii, była kolonia Cesarstwa Niemieckiego, a między 1961 a 1964 niepodległe państwo;


lexentry: pol/Tangier__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tangier
trans_list: Tangier
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodnim Maroku w Zatoce Tangerskiej, port nad Cieśniną Gibraltarską;


lexentry: pol/Tanzania__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tanzania
trans_list: Tanzania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma;


lexentry: pol/Tara__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tara
trans_list: Tara
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka na pograniczu obwodów nowosybirskiego i omskiego w Rosji, prawy dopływ Irtysza;


lexentry: pol/Tardis__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tardis
trans_list: Tardis
sense:
(fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) żyjący statek kosmiczny w formie niebieskiej budki policyjnej, poruszający się w czasie i przestrzeni, występujący w uniwersum filmowym Doktora Who;


lexentry: pol/Tarent__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tarent
trans_list: Taranto
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w regionie Apulia, w prowincji Tarent (1.2), w południowych Włoszech;


lexentry: pol/Tarragona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tarragona
trans_list: Tarragona
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we wschodniej Hiszpanii nad Morzem Śródziemnym, w południowej Katalonii;


lexentry: pol/Tars__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tars
trans_list: Tarsus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w południowej Azji Mniejszej, obecnie tureckie Tarsus;


lexentry: pol/Tarym__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tarym
trans_list: Tarim River
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w zachodnich Chinach, w bezodpływowej Kotlinie Kaszgarskiej;


lexentry: pol/Tata__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tata
trans_list: Tata
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość i prowincja w południowym Maroku, w regione Sus-Massa


lexentry: pol/Tatarstan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tatarstan
trans_list: Tatarstan
sense:
(geografia, geograficzny) podmiot Federacji Rosyjskiej, republika autonomiczna ze stolicą w Kazaniu;


lexentry: pol/Teby__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Teby
trans_list: Thebes
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Górnym Egipcie, położone nad Nilem;


lexentry: pol/Tedżen__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tedżen
trans_list: Tejen
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowym Turkmenistanie, w wilajecie achalskim;


lexentry: pol/Tennessee__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Tennessee
trans_list: Tennessee
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w Stanach Zjednoczonych, główny dopływ rzeki Ohio;


lexentry: pol/Tepito__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tepito
trans_list: Tepito
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) dzielnica miasta Meksyk, mająca opinię niebezpiecznej, z szemranym handlem, własną kulturą, dialektem i unikalnym sposobem bycia


lexentry: pol/Terek__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Terek
trans_list: Terek
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka na Przedkaukaziu, płynąca przez Rosję i Gruzję, uchodząca deltą do Morza Kaspijskiego;


lexentry: pol/Termez__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Termez
trans_list: Termez
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej części Uzbekistanu, port na prawym brzegu Amu-darii;


lexentry: pol/Termopile__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Termopile
trans_list: Thermopylae
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) strategiczne, wąskie przejście między pasmem górskim Oita a wodami Zatoki Malijskiej, prowadzące z Tesalii do Grecji środkowej w pobliżu miejscowości Lamia w Grecji;


lexentry: pol/Terni__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Terni
trans_list: Terni
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) włoska prowincja położona w środkowej części kraju, w regionie Umbria;


lexentry: pol/Terpsychora__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Terpsychora
trans_list: Terpsichore
sense:
(mitologia grecka) muza tańca i pieśni chóralnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;


lexentry: pol/Teruel__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Teruel
trans_list: Teruel
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w Hiszpanii, w Aragonii ze stolicą w Teruel (1.1);


lexentry: pol/Terytorium_Wyspy_Bożego_Narodzenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Terytorium Wyspy Bożego Narodzenia
trans_list: Territory of Christmas Island
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Wyspy Bożego Narodzenia, australijskiego terytorium zależnego


lexentry: pol/Teuton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Teuton
trans_list: Teuton
sense:
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) członek starożytnego plemienia germańskiego, wywodzącego się z Półwyspu Jutlandzkiego


lexentry: pol/Tipasa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tipasa
trans_list: Tipaza
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja wchodząca w skład Algierii, leży w północnej części kraju, nad Morzem Śródziemnym


lexentry: pol/Tipasa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tipasa
trans_list: Tipaza
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Algierii nad Morzem Śródziemnym, stolica prowincji Tipasa (1.2);


lexentry: pol/Tobago__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tobago
trans_list: Tobago
sense:
(geografia, geograficzny) karaibska wyspa na Atlantyku u północno-wschodnich wybrzeży Ameryki Południowej, na północny wschód od Trynidadu z którym tworzy jedno państwo Trynidad i Tobago;


lexentry: pol/Togo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Togo
trans_list: Togo
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Lomé;


lexentry: pol/Tokelau__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tokelau
trans_list: Tokelau
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Nowej Zelandii;


lexentry: pol/Tonga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tonga
trans_list: Tonga
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Oceanii;


lexentry: pol/Tora__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tora
trans_list: Torah
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga judaizmu składająca się z pięciu ksiąg;


lexentry: pol/Tormes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tormes
trans_list: Tormes
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w Hiszpanii, mająca źródło w pasmo górskim Gredos, w prowincji Ávila, uchodząca do rzeki Duero;


lexentry: pol/Toskania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Toskania
trans_list: Tuscany
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w środkowych Włoszech;


lexentry: pol/Tracja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tracja
trans_list: Thrace
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon, obecnie podzielona między Grecję, Turcję i Bułgarię;


lexentry: pol/Transeufratea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Transeufratea
trans_list: Trans-Euphrates
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytny kraj na Bliskim Wschodzie, zależny od Babilonii


lexentry: pol/Trewir__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trewir
trans_list: Trier
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, port nad Mozelą;


lexentry: pol/Triduum_Paschalne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Triduum Paschalne
trans_list: Easter Triduum | Paschal Triduum
sense:
(kościelny) w liturgii chrześcijańskiej dni od Wielkiego Czwartku do Niedzieli Wielkanocnej włącznie;


lexentry: pol/Triest__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Triest
trans_list: Trieste
sense:
(geografia, geograficzny) portowe miasto w północno-wschodnich Włoszech, nad Morzem Adriatyckim, stolica regionu autonomicznego Friuli-Wenecja Julijska;


lexentry: pol/Tristan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tristan
trans_list: Tristan
sense:
(mitologia celtycka) (sztuka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) imię bohatera tragicznej, niespełnionej miłości;


lexentry: pol/Troada__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Troada
trans_list: Troad | Troas
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w Azji Mniejszej, pomiędzy Morzem Egejskim a Hellespontem i rzeką Ajespos, obecnie jest to półwysep Biga;


lexentry: pol/Troick__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Troick
trans_list: Troitsk
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, w obwodzie czelabińskim, nad Ujem w dorzeczu Obu;


lexentry: pol/Troja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Troja
trans_list: Troy
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Troyes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Troyes
trans_list: Troyes
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Francji, położone nad Sekwaną, w regionie Grand Est, historyczna stolica Szampanii;


lexentry: pol/Trybunał_Konstytucyjny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Trybunał Konstytucyjny
trans_list: constitutional court | Constitutional Tribunal
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) polski sąd, którego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności z konstytucją ustaw oraz aktów prawnych niższej rangi niż ustawa;


lexentry: pol/Trybunał_Stanu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Trybunał Stanu
trans_list: State Tribunal
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) polski sąd rozpatrujący sprawy dotyczące naruszenia konstytucji przez najwyższych urzędników państwowych;


lexentry: pol/Trydent-Górna_Adyga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trydent-Górna Adyga
trans_list: Trentino-South Tyrol
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w północnych Włoszech ze stolicą w Trydencie;


lexentry: pol/Trynidad__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trynidad
trans_list: Trinidad
sense:
(geografia, geograficzny) wyspa w Małych Antylach, na Oceanie Atlantyckim, u północno-wschodnich wybrzeży Ameryki Południowej;


lexentry: pol/Trynidad_i_Tobago__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trynidad i Tobago
trans_list: Trinidad and Tobago
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w archipelagu Małych Antyli, położone u wybrzeży Ameryki Południowej;


lexentry: pol/Trzeci_Świat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Trzeci Świat
trans_list: Third World
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) XX wiek grupa państw nienależąca ani do bloku kapitalistycznego (pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych), ani do komunistycznego (ZSRR)


lexentry: pol/Trzeci_Świat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Trzeci Świat
trans_list: Third World
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraje słabo rozwinięte gospodarczo, przeważnie byłe kolonie;


lexentry: pol/Trzej_Królowie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trzej Królowie
trans_list: Biblical Magi | Magi | Three Kings | Three Wise Men
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postacie z biblijnej opowieści, które podążając za Gwiazdą Betlejemską przybyły do nowonarodzonego Chrystusa z darami;


lexentry: pol/Trzy_Biskupstwa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trzy Biskupstwa
trans_list: Three Bishoprics
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna leżąca w większości na terenie obecnego regionu Grand Est, wyodrębniona w 1552 roku wraz z przejęciem przez króla francuskiego biskupstw Metzu, Toulu i Verdun wraz z miastami cesarskimi i fragmentem księstwa Luksemburga;


lexentry: pol/Trójca_Święta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trójca Święta
trans_list: Trinity
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w doktrynie chrześcijańskiej: trzy postacie (Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty), pod którymi przejawia się jeden Bóg;


lexentry: pol/Trójmiasto__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trójmiasto
trans_list: Tricity
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) zespół miejski, który tworzą następujące miasta: Gdańsk, Gdynia, Sopot;


lexentry: pol/Trójmorze__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trójmorze
trans_list: Baltic, [[Adriatic | Three Seas | Three Seas Initiative
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) międzynarodowa inicjatywa gospodarczo-polityczna krajów wschodniej Europy;


lexentry: pol/Trójporozumienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Trójporozumienie
trans_list: Triple Entente
sense:
(historia, historyczny, historycznie) nazwa szeregu porozumień pomiędzy Francją, Rosją i Wielką Brytanią z przełomu XIX i XX w;


lexentry: pol/Trójprzymierze__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trójprzymierze
trans_list: Triple Alliance
sense:
(historia, historyczny, historycznie) sojusz pomiędzy Niemcami, Austro-Węgrami i Włochami z 1888 r.;


lexentry: pol/Tuareg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tuareg
trans_list: Tuareg
sense:
(etnografia, etnograficzny) nomada, członek ludu berberyjskiego zamieszkującego obszary Sahary, głównie w Algierii, Libii, Mali, Nigrze i Burkina Faso


lexentry: pol/Tulon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tulon
trans_list: Toulon
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Var;


lexentry: pol/Turcja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turcja
trans_list: Turkey | Türkiye
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji;


lexentry: pol/Turecka_Republika_Cypru_Północnego__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turecka Republika Cypru Północnego
trans_list: Turkish Republic of Northern Cyprus
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północnej części Cypru, nieuznawane przez społeczność międzynarodową;


lexentry: pol/Turfan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turfan
trans_list: Turfan | Turpan
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-zachodnich Chinach, w regionie autonomicznym Sinciang, w Kotlinie Turfańskiej;


lexentry: pol/Turgowia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turgowia
trans_list: Thurgau
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-wschodniej Szwajcarii;


lexentry: pol/Turkmenbaszy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turkmenbaszy
trans_list: Türkmenbaşy
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto portowe nad Morzem Kaspijskim, w zachodnim Turkmenistanie w wilajecie balkańskim;


lexentry: pol/Turkmenistan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turkmenistan
trans_list: Turkmenistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej;


lexentry: pol/Turks_i_Caicos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turks i Caicos
trans_list: Turks and Caicos Islands
sense:
(geografia, geograficzny) terytorium zależne Wielkiej Brytanii w Ameryce Środkowej, na Oceanie Atlantyckim;


lexentry: pol/Turyngia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turyngia
trans_list: Thuringia
sense:
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w Republice Federalnej Niemiec ze stolicą w Erfurcie;


lexentry: pol/Tuszetia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tuszetia
trans_list: Tusheti
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Gruzji;


lexentry: pol/Tuvalu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tuvalu
trans_list: Tuvalu
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo ze stolicą w Vaiaku, położone w Oceanii, na południe od równika;


lexentry: pol/Twer__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Twer
trans_list: Tver
sense:
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w europejskiej części Rosji, nad Wołgą, przy ujściu Twercy;


lexentry: pol/Tybinga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tybinga
trans_list: Tübingen
sense:
(geografia, geograficzny) powiatowe miasto w południowo-zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, siedziba rejencji Tybinga (1.2);


lexentry: pol/Tyche__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyche
trans_list: Tyche
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie przypadku, ślepego losu, szczęścia (pomyślności, powodzenia) i nieszczęścia oraz opiekunka miast, utożsamiana z rzymską Fortuną;


lexentry: pol/Tyja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyja
trans_list: Tiya
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Etiopii, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO


lexentry: pol/Tylża__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tylża
trans_list: Tilsit
sense:
(geografia, geograficzny) miasto położone w obwodzie królewieckim, u ujścia Tylży (1.2) do Niemna (egzonim wariantowy wg KSNG);


lexentry: pol/Tyr__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyr
trans_list: Tyre
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port w południowym Libanie, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w starożytności miasto fenickie;


lexentry: pol/Tyraspol__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyraspol
trans_list: Tiraspol
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na terenie Mołdawii, na lewym brzegu Dniestru, stolica samozwańczej republiki Naddniestrza;


lexentry: pol/Tyrol__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyrol
trans_list: Tyrol
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnych Włoszech i w zachodniej Austrii, rozciąga się w Alpach Wschodnich, w dolinie górnego Innu, górnej Adygi i górnej Drawy;


lexentry: pol/Tyrteusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyrteusz
trans_list: Tyrtaeus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta grecki, którego Ateńczycy wysłali w VII w. p.n.e. zamiast wojsk na pomoc Spartanom przeciw Meseńczykom, aby pieśniami natchnął Spartan do walki;


lexentry: pol/UE__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: UE
trans_list: EU
sense:
= (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) (ekonomia, ekonomiczny) Unia Europejska


lexentry: pol/UNESCO__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: UNESCO
trans_list: UNESCO
sense:
= (angielski) United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization → Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury


lexentry: pol/UNICEF__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: UNICEF
trans_list: UNICEF
sense:
= (angielski) United Nations International Children’s (Emergency) Fund → Fundusz Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci lub w innym tłumaczeniu Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom


lexentry: pol/UNRRA__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: UNRRA
trans_list: UNRRA
sense:
= (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Administracja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy


lexentry: pol/UPS__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: UPS
trans_list: UPS
sense:
(informatyka, informatyczny) zasilacz mogący utrzymywać prawidłowe parametry pracy urządzenia elektronicznego, np. komputera po zaniku lub gwałtownym skoku napięcia w sieci zasilającej


lexentry: pol/USB__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: USB
trans_list: USB
sense:
= (elektronika, elektroniczny) (angielski) Universal Serial Bus → uniwersalna magistrala szeregowa; rodzaj portu komunikacyjnego w urządzeniach elektronicznych;


lexentry: pol/UX__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: UX
trans_list: UX
sense:
= (informatyka, informatyczny) user experience, doświadczenie użytkownika; doświadczenia użytkownika z korzystania z programu komputerowego lub serwisu WWW


lexentry: pol/Ubych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Ubych
trans_list: Ubykh
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel nieistniejącego już narodu, zamieszkującego w przeszłości obszar współczesnego Kraju Krasnodarskiego


lexentry: pol/Udine__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Udine
trans_list: Udine
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech, w regionie autonomicznym Friuli-Wenecja Julijska;


lexentry: pol/Udmurcja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Udmurcja
trans_list: Udmurtia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) autonomiczna republika wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej, położona w Europie, we wschodniej części Niziny Wschodnioeuropejskiej, ze stolicą w Iżewsku;


lexentry: pol/Uganda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uganda
trans_list: Uganda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali;


lexentry: pol/Ugarit__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ugarit
trans_list: Ugarit
sense:
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytne miasto-państwo i port o znaczeniu międzynarodowym, leżące nad Morzem Śródziemnym, na terenie obecnej Syrii;


lexentry: pol/Uglicz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uglicz
trans_list: Uglich
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej części Rosji, w obwodzie jarosławskim, nad Wołgą;


lexentry: pol/Uj__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uj
trans_list: Uy River
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w Rosji zauralskiej i Kazachstanie, lewy dopływ Tobołu w dorzeczu Obu;


lexentry: pol/Ukraina_Słobodzka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ukraina Słobodzka
trans_list: Sloboda Ukraine
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczno-geograficzna na pograniczu północno-wschodniej Ukrainy i południowo-zachodniej Rosji;


lexentry: pol/Ukraina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ukraina
trans_list: Ukraine
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie;


lexentry: pol/Ukrainka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Ukrainka
trans_list: Ukrainian
sense:
(etnografia, etnograficzny) kobieta lub dziewczyna narodowości ukraińskiej, obywatelka Ukrainy, mieszkanka Ukrainy


lexentry: pol/Układ_Słoneczny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Układ Słoneczny
trans_list: Solar System
sense:
(astronomia, astronomiczny) układ planetarny złożony ze Słońca, jako centralnego ciała niebieskiego, i ośmiu planet: Merkurego, Wenus, Ziemi, Marsa, Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna oraz z pięciu planet karłowatych, tysięcy planetoid, księżyców, komet, meteoroidów i materii międzyplanetarnej;


lexentry: pol/Ulm__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ulm
trans_list: Ulm
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia;


lexentry: pol/Ulster__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ulster
trans_list: Ulster
sense:
(geografia, geograficzny) jedna z prowincji Irlandii znajdująca się w jej północno-wschodniej części;


lexentry: pol/Umbri__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Umbri
trans_list: Umbri
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) starożytne plemię zamieszkujące Umbrię


lexentry: pol/Unix__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Unix
trans_list: Unix
sense:
(informatyka, informatyczny) jeden z systemów operacyjnych zapoczątkowany pod koniec lat 60. XX w. przez Bell Labs;


lexentry: pol/Ur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ur
trans_list: Ur
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne miasto w południowej Mezopotamii;


lexentry: pol/Uralsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uralsk
trans_list: Oral
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w Kazachstanie, administracyjne centrum obwodu zachodniokazachstańskiego;


lexentry: pol/Urania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urania
trans_list: Urania
sense:
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 30, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1854 r.;


lexentry: pol/Urania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urania
trans_list: Urania
sense:
(mitologia grecka) muza astronomii (łącznie z astrologią), jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;


lexentry: pol/Urartu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urartu
trans_list: Urartu
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne państwo dawniej położone na Wyżynie Armeńskiej wokół jeziora Wan, założone około IX wieku p.n.e., podbite w VI wieku p.n.e. przez Medów;


lexentry: pol/Urbino__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urbino
trans_list: Urbino
sense:
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina w środkowych Włoszech, w regionie Marche, położona u podnóża Apeninu Umbryjsko-Marchijskiego;


lexentry: pol/Urengoj__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urengoj
trans_list: Urengoy
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) osiedle typu miejskiego w azjatyckiej części Rosji, położone na północno-zachodniej Syberii;


lexentry: pol/Urgencz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urgencz
trans_list: Urgench
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-środkowym Uzbekistanie, w dolinie Amu-darii;


lexentry: pol/Ust-Ilimsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ust-Ilimsk
trans_list: Ust-Ilimsk
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w azjatyckiej części Rosji, w obwodzie irkuckim, nad Angarą, w pobliżu ujścia Ilimu;


lexentry: pol/Ust-Kamienogorsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ust-Kamienogorsk
trans_list: Oskemen
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w Kazachstanie, administracyjne centrum obwodu wschodniokazachstańskiego;


lexentry: pol/Ust-Ługa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ust-Ługa
trans_list: Ust-Luga
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) osiedle w Rosji, w obwodzie leningradzkim, nad rzeką Ługą w pobliżu jej ujścia do Zatoki Fińskiej;


lexentry: pol/Uszatek__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uszatek
trans_list: Floppy-ear
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) fikcyjna postać literacka i filmowa, miś z klapniętym uszkiem;


lexentry: pol/Uznam__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uznam
trans_list: Usedom
sense:
(geografia, geograficzny) wyspa przybrzeżna na Bałtyku zamykająca od północnego zachodu Zalew Szczeciński, podzielona między Polskę a Niemcy;


lexentry: pol/Uż__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uż
trans_list: Uzh
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka na Ukrainie, płynąca przez Polesie, prawy dopływ Prypeci;


lexentry: pol/Uż__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Uż
trans_list: Uzh
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w dorzeczu Dunaju, przepływająca przez Ukrainę i Słowację, uchodzi do Laborca;


lexentry: pol/Vanuatu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vanuatu
trans_list: Vanuatu
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielki kraj wyspiarski w Oceanii;


lexentry: pol/Vercelli__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vercelli
trans_list: Vercelli
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Piemoncie, stolica prowincji Vercelli (1.2);


lexentry: pol/Vicenza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vicenza
trans_list: Vicenza
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska;


lexentry: pol/Vicenza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vicenza
trans_list: Vicenza
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska;


lexentry: pol/Vichy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vichy
trans_list: Vichy
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy;


lexentry: pol/Vienne__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vienne
trans_list: Vienne
sense:
(geografia, geograficzny) miasto nad Rodanem, położone w południowo-wschodniej Francji w departamencie Isère;


lexentry: pol/Viterbo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Viterbo
trans_list: Viterbo
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, stolica prowincji Viterbo (1.2);


lexentry: pol/Vorarlberg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vorarlberg
trans_list: Vorarlberg
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) najbardziej wysunięty na zachód kraj związkowy Austrii, jego stolicą jest miasto Bregencja;


lexentry: pol/WWW__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: WWW
trans_list: WWW
sense:
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) ogólnoświatowa sieć usług elektronicznych udostępniająca dokumenty przy pomocy łącz;


lexentry: pol/Waga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Waga
trans_list: Libra
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) siódmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 września do 22 października;


lexentry: pol/Waga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Waga
trans_list: Libra
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny wiosną i latem;


lexentry: pol/Wagria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wagria
trans_list: Wagria
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnych Niemczech, we wschodniej części Holsztynu, ograniczona od zachodu murem saskim (Limes saxonicus) od południa biegiem rzeki Trawny z pozostałych zaś stron Bałtykiem;


lexentry: pol/Wandal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wandal
trans_list: Vandal
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) przedstawiciel starożytnego ludu germańskiego;


lexentry: pol/Wardar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wardar
trans_list: Vardar
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w Macedonii Północnej i regionie Macedonia północnej Grecji;


lexentry: pol/Wałach__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wałach
trans_list: Vlach
sense:
(etnografia, etnograficzny) mężczyzna należący do grupy etnograficznej ludności polskiej, zamieszkującej obszar Śląska Cieszyńskiego, w okolicy Cieszyna i Skoczowa;


lexentry: pol/Wega__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wega
trans_list: Vega
sense:
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni; jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;


lexentry: pol/Wehrmacht__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wehrmacht
trans_list: Wehrmacht
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) w latach 1935-1946 całość wojsk III Rzeszy, wraz z marynarką i lotnictwem, z wyłączeniem jednak jednostek Waffen-SS;


lexentry: pol/Weimar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Weimar
trans_list: Weimar
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Turyngia;


lexentry: pol/Weje__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Weje
trans_list: Veii
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto etruskie, przeciwnik Rzymu, zdobyte przez niego w 396 roku p.n.e.;


lexentry: pol/Wenecja_Julijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wenecja Julijska
trans_list: Julian March | Julian Venetia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina nad północnym Adriatykiem, podzielona obecnie między Włochy, Chorwację i Słowenię, pokrywała się w dużym stopniu z Pobrzeżem Austriackim


lexentry: pol/Wenecja_Trydencka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wenecja Trydencka
trans_list: Tridentine Venetia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina w obecnych Włoszech, której obszar pokrywa się z regionem Trydent-Górna Adyga


lexentry: pol/Wenezuela__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wenezuela
trans_list: Venezuela
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Caracas;


lexentry: pol/Wengen__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wengen
trans_list: Wengen
sense:
(geografia, geograficzny) wieś w Szwajcarii, w kantonie Berno, w Alpach Berneńskich; znana miejscowość turystyczna i alpejski ośrodek sportów zimowych;


lexentry: pol/Wenus__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wenus
trans_list: Venus
sense:
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Wergiliusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wergiliusz
trans_list: Virgil
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny, rzymski poeta;


lexentry: pol/Wergiliuszowy__przymiotnikdzierżawczy__1
sense_num: 01
written_rep: Wergiliuszowy
trans_list: Vergilian
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) należący do Wergiliusza


lexentry: pol/Werona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Werona
trans_list: Verona
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech, w regionie administracyjnym Wenecja Euganejska;


lexentry: pol/Wersal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wersal
trans_list: Versailles
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miejscowość we Francji położona na zachód od Paryża, słynąca z rezydencji królów francuskich;


lexentry: pol/Wessex__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wessex
trans_list: Wessex
sense:
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 519–927;


lexentry: pol/Westa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Westa
trans_list: Vesta
sense:
(mitologia rzymska) bogini ogniska domowego, świętego i wiecznego ognia, utożsamiana z grecką Hestią;


lexentry: pol/Westerplatte__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Westerplatte
trans_list: Westerplatte
sense:
(geografia, geograficzny) półwysep (dawniej wyspa) w Gdańsku, stanowiący symbol początku II wojny światowej


lexentry: pol/Westminster__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Westminster
trans_list: Westminster
sense:
(geografia, geograficzny) położona centralnie dzielnica Londynu, w której mieszczą się główne budynki rządowe;


lexentry: pol/Wewnętrzna_Kartlia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wewnętrzna Kartlia
trans_list: Shida Kartli
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jednostka administracyjna w środkowej Gruzji, ze stolicą w Gori;


lexentry: pol/Wewnętrzna_Kraina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wewnętrzna Kraina
trans_list: Inner Carniola
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy;


lexentry: pol/Wezera__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wezera
trans_list: Weser
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, powstała z połączenia rzek Werry i Fuldy, uchodzi do Morza Północnego;


lexentry: pol/Wiatka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiatka
trans_list: Vyatka
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Kirow – miasto w Rosji, nazwa oficjalna w latach 1374–1457 i 1780–1934;


lexentry: pol/Wiaźma__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiaźma
trans_list: Vyazma
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, w obwodzie smoleńskim, nad rzeką Wiaźmą (1.1);


lexentry: pol/Wiaźma__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiaźma
trans_list: Vyazma
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w obwodzie smoleńskim w Rosji, lewy dopływ Dniepru;


lexentry: pol/Wiczuga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiczuga
trans_list: Vichuga
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji w obwodzie iwanowskim, położone na wschód od Iwanowa;


lexentry: pol/Wielka_Koalicja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Koalicja
trans_list: grand coalition
sense:
(historia, historyczny, historycznie) popularna nazwa sojuszu państw antyhitlerowskich podczas II wojny światowej


lexentry: pol/Wielka_Morawa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Morawa
trans_list: Great Morava
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowej Serbii, prawy dopływ Dunaju, powstaje z połączenia Morawy Zachodniej i Morawy Południowej;


lexentry: pol/Wielka_Niedźwiedzica__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Niedźwiedzica
trans_list: Ursa Major | Great Bear
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Wielkim Wozem; jedna z największych konstelacji;


lexentry: pol/Wielka_Nizina_Węgierska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Nizina Węgierska
trans_list: Great Hungarian Plain
sense:
(geografia, geograficzny) nizina stanowiąca część Kotliny Panońskiej, zajmująca jej część na wschód od doliny Dunaju;


lexentry: pol/Wielka_Sobota__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Sobota
trans_list: Holy Saturday
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sobota Wielkiego Tygodnia, obchodzona przez chrześcijan na pamiątkę złożenia Jezusa Chrystusa do grobu i jego zstąpienia do piekieł;


lexentry: pol/Wielka_Zatoka_Australijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Zatoka Australijska
trans_list: Great Australian Bight
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) szeroko otwarta zatoka Oceanu Indyjskiego u południowych wybrzeży Australii;


lexentry: pol/Wielka_Środa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Środa
trans_list: Holy Wednesday
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: ostatnia środa przed Wielkanocą;


lexentry: pol/Wielkanoc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielkanoc
trans_list: Easter | Passover
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa;


lexentry: pol/Wielki_Aniuj__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Aniuj
trans_list: Bolshoy Anyuy
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w azjatyckiej części Rosji; łącząc się z Małym Aniujem tworzy Aniuj;


lexentry: pol/Wielki_Czwartek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Czwartek
trans_list: Maundy Thursday | Holy Thursday
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) czwartek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę ostatniej wieczerzy;


lexentry: pol/Wielki_Piątek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Piątek
trans_list: Good Friday
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) piątek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę męki i śmierci Jezusa Chrystusa;


lexentry: pol/Wielki_Post__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Post
trans_list: Lent
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: czas pokuty przygotowujący do przeżycia świąt Wielkanocy, w którym obowiązuje zakaz urządzania hucznych zabaw, obejmujący czterdzieści dni od Środy Popielcowej do Wielkiej Soboty włącznie;


lexentry: pol/Wielki_Tydzień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Tydzień
trans_list: Holy Week
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie uroczysty czas upamiętniający ostatnie dni Chrystusa;


lexentry: pol/Wielki_Wóz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Wóz
trans_list: Big Dipper | Charles' Wain | Plough | Wain
sense:
(astronomia, astronomiczny) asteryzm składający się z siedmiu najjaśniejszych gwiazd gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy;


lexentry: pol/Wielki_Zab__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Zab
trans_list: Great Zab
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka na terenie Turcji i Iraku, lewy dopływ rzeki Tygrys;


lexentry: pol/Wielkie_Antyle__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielkie Antyle
trans_list: Greater Antilles
sense:
(geografia, geograficzny) część Antyli, archipelag na Oceanie Atlantyckim, w skład którego wchodzą Kuba, Haiti, Jamajka i Portoryko wraz z mniejszymi wyspami leżącymi u ich wybrzeży;


lexentry: pol/Wielkie_Księstwo_Litewskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielkie Księstwo Litewskie
trans_list: Grand Duchy of Lithuania
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie istniejące w latach 1236-1795;


lexentry: pol/Wielkie_Księstwo_Luksemburga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielkie Księstwo Luksemburga
trans_list: Grand Duchy of Luxembourg
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Luksemburga jako państwa;


lexentry: pol/Wielkie_Równiny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielkie Równiny
trans_list: Great Plains
sense:
(geografia, geograficzny) kraina geograficzna w Ameryce Północnej, na wschód od Gór Skalistych, z charakterystyczną dla niej prerią;


lexentry: pol/Wielonarodowe_Państwo_Boliwia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielonarodowe Państwo Boliwia
trans_list: Plurinational State of Bolivia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Boliwii


lexentry: pol/Wierchniaja_Sałda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wierchniaja Sałda
trans_list: Verkhnyaya Salda
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto rejonowe w obwodzie swierdłowskim Federacji Rosyjskiej;


lexentry: pol/Wiesbaden__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiesbaden
trans_list: Wiesbaden
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i uzdrowisko w środkowych Niemczech, stolica kraju związkowego Hesja;


lexentry: pol/Wigilia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wigilia
trans_list: Christmas Eve
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dzień poprzedzający święto Bożego Narodzenia;


lexentry: pol/Wikipedia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wikipedia
trans_list: Wikipedia
sense:
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia;


lexentry: pol/Wikiźródła__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wikiźródła
trans_list: Wikisource
sense:
wolne internetowe repozytorium tekstów źródłowych, które każdy może redagować; projekt Fundacji Wikimedia;


lexentry: pol/Wilamowianin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wilamowianin
trans_list: Vilamovian Wilamowicean
sense:
(etnografia, etnograficzny) członek niewielkiej grupy etnicznej z dzisiejszej Polski, zamieszkującej przede wszystkim miejscowość Wilamowice w województwie śląskim


lexentry: pol/Wilczy_Szaniec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wilczy Szaniec
trans_list: Wolf's Lair
sense:
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) kwatera Hitlera w Gierłoży pod dzisiejszym Kętrzynem;


lexentry: pol/Wileńszczyzna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wileńszczyzna
trans_list: Vilnius region
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region wokół Wilna, obejmujący w przybliżeniu obszar dawnego województwa wileńskiego;


lexentry: pol/Wiminał__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiminał
trans_list: Viminal Hill
sense:
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu klasycznych wzgórz rzymskich, położone w środkowo-wschodniej części miasta pomiędzy wzgórzami Kwirynał i Eskwilin;


lexentry: pol/Windawa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Windawa
trans_list: Ventspils
sense:
(geografia, geograficzny) miasto portowe na Łotwie, położone nad Morzem Bałtyckim w zachodniej części Kurlandii, u ujścia rzeki Windawy (1.2);


lexentry: pol/Wiosna_Ludów__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wiosna Ludów
trans_list: OCLC | springtime of the peoples
sense:
(historia, historyczny, historycznie) ogół wystąpień rewolucyjnych i narodowych w różnych krajach Europy w latach 1848-1849;


lexentry: pol/Wirakocza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wirakocza
trans_list: Viracocha | Wiracocha
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) ajmarski i inkaski bóg stworzyciel;


lexentry: pol/Wisznu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wisznu
trans_list: Vishnu
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z trzech najważniejszych bogów hinduizmu


lexentry: pol/Witebsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Witebsk
trans_list: Vitebsk
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto położone w północno-wschodniej części Białorusi, nad rzeką Dźwiną;


lexentry: pol/Wizygot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wizygot
trans_list: Visigoth
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek ludu germańskiego, zachodniego odłamu Gotów;


lexentry: pol/Wniebowstąpienie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wniebowstąpienie
trans_list: Ascension
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie upamiętniające wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa, obchodzone corocznie w 40. dniu od Zmartwychwstania Pańskiego (czwartek);


lexentry: pol/Wniebowzięcie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wniebowzięcie
trans_list: Assumption
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przedmiot wiary chrześcijańskiej dotyczącej wzięcia do nieba z ciałem i duszą Najświętszej Maryi Panny


lexentry: pol/Wniebowzięcie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wniebowzięcie
trans_list: Assumption
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie upamiętniające wzięcie Matki Boskiej do nieba;


lexentry: pol/Wodnik__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wodnik
trans_list: Aquarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) jedenasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 stycznia do 19 (20) lutego;


lexentry: pol/Wodnik__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wodnik
trans_list: Aquarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny częściowo latem i jesienią;


lexentry: pol/Wojwodina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wojwodina
trans_list: Vojvodina
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) autonomiczny okręg w północnej Serbii ze stolicą w Nowym Sadzie;


lexentry: pol/Wolne_Hrabstwo_Burgundii__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wolne Hrabstwo Burgundii
trans_list: Free County
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Wolne_Miasto_Gdańsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wolne Miasto Gdańsk
trans_list: Free City of Danzig
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo istniejące w latach 1807–1814 pod protektoratem Francji, obejmujące miasto Gdańsk i okolice;


lexentry: pol/Wolne_Miasto_Gdańsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wolne Miasto Gdańsk
trans_list: Free City of Danzig
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo pod kontrolą Ligi Narodów, istniejące w latach 1920–1939, obejmujące miasto Gdańsk i okolice;


lexentry: pol/Wolsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wolsk
trans_list: Volsk
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, siedziba władz rejonu wolskiego w obwodzie saratowskim, położone na prawym brzegu Wołgi;


lexentry: pol/Wormacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wormacja
trans_list: Worms
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w Nadrenii-Palatynacie, port nad Renem;


lexentry: pol/Worona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Worona
trans_list: Vorona
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka na Ukrainie, prawy dopływ Bystrzycy Nadwórniańskiej


lexentry: pol/Worona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Worona
trans_list: Vorona
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w obwodach penzeńskim, woroneskim i tambowskim Rosji, prawy dopływ Chopru


lexentry: pol/Wołchow__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołchow
trans_list: Volkhov
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) rzeka w zachodniej Rosji europejskiej, przepływająca przez obwody nowogrodzki i leningradzki, wypływa z jeziora Ilmen i uchodzi do jeziora Ładoga;


lexentry: pol/Wołga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołga
trans_list: Volga
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego;


lexentry: pol/Wołoch__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wołoch
trans_list: Vlach
sense:
(etnografia, etnograficzny) mężczyzna należący do jednej z grup etnicznych zamieszkujących pierwotnie Półwysep Bałkański, posługujących się językami wschodnioromańskimi;


lexentry: pol/Wołoszczyzna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołoszczyzna
trans_list: Wallachia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) państwo na Nizinie Wołoskiej istniejące od początku XIV w. do 1861 roku;


lexentry: pol/Wołyń__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołyń
trans_list: Volhynia | Volyn | Volynia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na obszarze dziesiejszej zachodniej Ukrainy;


lexentry: pol/Wołżski__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołżski
trans_list: Volzhsky
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, w obwodzie wołgogradzkim, położone nad Wołgą;


lexentry: pol/Wrocław__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wrocław
trans_list: Wroclaw
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto wojewódzkie nad Odrą, w południowo-zachodniej Polsce;


lexentry: pol/Wschodnia_Republika_Urugwaju__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wschodnia Republika Urugwaju
trans_list: Eastern Republic of Uruguay
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Urugwaju jako państwa


lexentry: pol/Wspólnota_Bahamów__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wspólnota Bahamów
trans_list: Commonwealth of The Bahamas
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahamów jako państwa


lexentry: pol/Wspólnota_Dominiki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wspólnota Dominiki
trans_list: Commonwealth of Dominica
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Dominiki jako państwa


lexentry: pol/Wspólnota_Niepodległych_Państw__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wspólnota Niepodległych Państw
trans_list: Commonwealth of Independent States
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, zrzeszająca większość republik byłego ZSRR;


lexentry: pol/Wspólnota_Portoryka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wspólnota Portoryka
trans_list: Commonwealth of Puerto Rico
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Portoryka jako terytorium


lexentry: pol/Wszechojciec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wszechojciec
trans_list: All-Father | Allfather
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (mitologia, mitologiczny) przydomek głównego bóstwa w panteonie lub boga-stwórcy, (na przykład) w mitologii skandynawskiej – Odyna, w słowiańskiej – Swaroga (i tym podobne, i temu podobne)


lexentry: pol/Wszystkich_Świętych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wszystkich Świętych
trans_list: All Saints' Day
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie ku czci wszystkich świętych, obchodzone 1 listopada, a także dzień, w którym zwyczajowo odwiedza się groby bliskich zmarłych;


lexentry: pol/Wuhan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wuhan
trans_list: Wuhan
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Chinach, położone nad rzeką Jangcy, stolica prowincji Hubei;


lexentry: pol/Wulgata__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wulgata
trans_list: Vulgata
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) łacińskie tłumaczenie Biblii, dokonane przez św. Hieronima w IV w.;


lexentry: pol/Wybrzeże_Pieprzowe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wybrzeże Pieprzowe
trans_list: Pepper Coast
sense:
(dawniej, dawny) (geografia, geograficzny) region przybrzeżny w zachodniej Afryce, tereny w Sierra Leone i Liberii;


lexentry: pol/Wyspa_Bouveta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspa Bouveta
trans_list: Bouvet Island
sense:
(geografia, geograficzny) niezamieszkana wyspa wulkaniczna na południowym Oceanie Atlantyckim stanowiąca terytorium zależne Norwegii;


lexentry: pol/Wyspa_Man__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspa Man
trans_list: Isle of Man
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne od Korony brytyjskiej (dependencja Korony brytyjskiej); jedna z wysp wchodząca w skład archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim;


lexentry: pol/Wyspa_Wielkanocna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspa Wielkanocna
trans_list: Easter Island
sense:
(geografia, geograficzny) chilijska wyspa położona na południowym Pacyfiku, znana z występujących tam figur moai;


lexentry: pol/Wyspy_Brytyjskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Brytyjskie
trans_list: British Isles
sense:
(geografia, geograficzny) grupa wysp na północno-wschodnim Atlantyku, położona na zachód od kontynentalnej Europy;


lexentry: pol/Wyspy_Cooka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Cooka
trans_list: Cook Islands
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii, terytorium zależne Nowej Zelandii;


lexentry: pol/Wyspy_Kanaryjskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Kanaryjskie
trans_list: Canary Islands
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej;


lexentry: pol/Wyspy_Kokosowe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Kokosowe
trans_list: Cocos (Keeling) Islands | Cocos Islands
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Australii na obszarze Wysp Kokosowych (1.2),


lexentry: pol/Wyspy_Kokosowe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Kokosowe
trans_list: Coco Islands
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Indyjskim zaliczany do archipelagu Andamanów, należący do Mjanmy


lexentry: pol/Wyspy_Marshalla__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Marshalla
trans_list: Marshall Islands
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Spokojnym ze stolicą w Majuro;


lexentry: pol/Wyspy_Owcze__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Owcze
trans_list: Faroe Islands
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium autonomiczne Danii położone w archipelagu Wyspy Owcze (1.1)


lexentry: pol/Wyspy_Salomona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Salomona
trans_list: Solomon Islands
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Oceanii ze stolicą w Honiara;


lexentry: pol/Wyspy_Zielonego_Przylądka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Zielonego Przylądka
trans_list: Cape Verde Islands
sense:
(geografia, geograficzny) atlantycki archipelag na zachodnim wybrzeżu Afryki, na wysokości Zielonego Przylądka;


lexentry: pol/Wyspy_Świętego_Tomasza_i_Książęca__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
trans_list: São Tomé and Príncipe
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce;


lexentry: pol/Wyszni_Wołoczok__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyszni Wołoczok
trans_list: Vyshny Volochyok
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto położone w zachodniej Rosji na terenie obwodu twerskiego, centrum administracyjne rejonu wyszniewołockiego;


lexentry: pol/Wzgórza_Golan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wzgórza Golan
trans_list: Golan Heights
sense:
(geografia, geograficzny) górzysty region na pograniczu Izraela, Syrii i Libanu, będący przedmiotem konfliktu militarnego;


lexentry: pol/Węgierska_Republika_Ludowa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Węgierska Republika Ludowa
trans_list: Hungarian People's Republic
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa państwa węgierskiego w latach 1949–1989;


lexentry: pol/Węgorapa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Węgorapa
trans_list: Angrapa
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka przepływająca przez terytorium Polski i Rosji (obwód królewiecki), wypływa z jeziora Mamry, wraz z Instruczą tworzy Pregołę;


lexentry: pol/Władykaukaz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Władykaukaz
trans_list: Vladikavkaz
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w południowej części Rosji, w północnym Kaukazie, położone nad rzeką Terek, stolica Republiki Północnej Osetii-Alanii;


lexentry: pol/Włochy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Włochy
trans_list: Italy
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię;


lexentry: pol/Włodzimierz__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Włodzimierz
trans_list: Vladimir
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto obwodowe w Rosji, położone nad Klaźmą w dorzeczu Oki;


lexentry: pol/Yamato__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Yamato
trans_list: Tamato | Yamato people
sense:
(etnografia, etnograficzny) wschodnioazjatycka grupa etniczna obejmująca ponad 98% populacji Japonii


lexentry: pol/YouTube__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: YouTube
trans_list: YouTube
sense:
(telekomunikacja) jeden z serwisów internetowych umożliwiających umieszczanie, nadawanie, ocenianie i komentowanie nagrań wideo oraz audio;


lexentry: pol/ZEA__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: ZEA
trans_list: UAE
sense:
= (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Zjednoczone Emiraty Arabskie;


lexentry: pol/ZSRR__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: ZSRR
trans_list: USSR
sense:
= (historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich


lexentry: pol/Zabajkale__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zabajkale
trans_list: Transbaikal Trans-Baikal | Transbaikalia
sense:
(geografia, geograficzny) górska kraina w azjatyckiej części Rosji, położona między Bajkałem na zachodzie a środkowym biegiem Olekmy i połączeniem Szyłki i Argunu na wschodzie


lexentry: pol/Zachodni_Brzeg_Jordanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zachodni Brzeg Jordanu
trans_list: West Bank
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) Zachodni Brzeg


lexentry: pol/Zachodni_Brzeg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zachodni Brzeg
trans_list: West Bank | Cisjordan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część Palestyny administrowana przez Izrael;


lexentry: pol/Zachód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Zachód
trans_list: the West | West
sense:
(potocznie, potoczny) cywilizacja zachodnia, kraje Europy Zachodniej i Środkowej, Ameryki Południowej, Stany Zjednoczone, Australia i Nowa Zelandia


lexentry: pol/Zaduszki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Zaduszki
trans_list: All Souls' Day
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim dzień poświęcony pamięci wszystkich zmarłych, przypadający na 2 listopada (po dniu Wszystkich Świętych);


lexentry: pol/Zakarpacie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zakarpacie
trans_list: Carpathian Ruthenia | Transcarpathia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) region historyczny w dzisiejszej zachodniej Ukrainie, na pograniczu z Polską, Słowacją, Węgrami i Rumunią;


lexentry: pol/Zakaukazie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zakaukazie
trans_list: Transcaucasia | South Caucasus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) nazwa stosowana w odniesieniu do trzech państw położonych na południe od głównego pasma Kaukazu (tj. Wielkiego Kaukazu): Gruzji, Azerbejdżanu i Armenii;


lexentry: pol/Zalew_Kuroński__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zalew Kuroński
trans_list: Curonian Lagoon
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka na południowo-wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego na terytorium Rosji i Litwy;


lexentry: pol/Zalew_Szczeciński__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zalew Szczeciński
trans_list: Szczecin Lagoon
sense:
(geografia, geograficzny) zalew Morza Bałtyckiego, leżący w jego południowej części, podzielony na część polską i niemiecką, od północy ograniczony wyspami Rugią i Wolinem;


lexentry: pol/Zalew_Wiślany__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zalew Wiślany
trans_list: Vistula Lagoon
sense:
(geografia, geograficzny) zalew Morza Bałtyckiego, odcięty przez Mierzeję Wiślaną od Zatoki Gdańskiej;


lexentry: pol/Zapotek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Zapotek
trans_list: Zapotec
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel indiańskiego ludu meksykańskiego żyjącego w środkowej i wschodniej części stanu Oaxaca


lexentry: pol/Zaratusztra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zaratusztra
trans_list: Zoroaster
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) twórca zaratusztrianizmu;


lexentry: pol/Zatoka_Adeńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Adeńska
trans_list: Gulf of Aden
sense:
(geografia, geograficzny) obszar wodny na Oceanie Indyjskim między Jemenem na południowym brzegu Półwyspu Arabskiego a Somalią;


lexentry: pol/Zatoka_Amurska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Amurska
trans_list: Amur Bay
sense:
(geografia, geograficzny) jedna z zatok, na które dzieli się rosyjska Zatoka Piotra Wielkiego, stanowi jej północno-zachodnią część;


lexentry: pol/Zatoka_Anadyrska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Anadyrska
trans_list: Gulf of Anadyr
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Beringa, w azjatyckiej części Rosji, położona na południe od Półwyspu Czukockiego;


lexentry: pol/Zatoka_Arabacka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Arabacka
trans_list: Bay of Arabat
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w południowej części Morza Azowskiego przylegająca do Półwyspu Kerczeńskiego oraz Mierzei Arabackiej;


lexentry: pol/Zatoka_Argolidzka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Argolidzka
trans_list: Argolic Gulf | Gulf of Argolis | Gulf of Nafplio
sense:
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka na Morzu Egejskim u wschodniego wybrzeża Peloponezu w Grecji;


lexentry: pol/Zatoka_Bahrajnu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Bahrajnu
trans_list: Gulf of Bahrain
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka wyróżniana w ramach Zatoki Perskiej, pomiędzy Bahrajnem, Katarem i Arabią Saudyjską;


lexentry: pol/Zatoka_Bakijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Bakijska
trans_list: Bay of Baku
sense:
(geografia, geograficzny) naturalna przystań portu w Baku, znajdująca się na południowym brzegu Półwyspu Apszerońskiego w Azerbejdżanie;


lexentry: pol/Zatoka_Biskajska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Biskajska
trans_list: Bay of Biscay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Atlantyckiego, położona pomiędzy północnym wybrzeżem Półwyspu Pirenejskiego a południowo-zachodnim wybrzeżem Francji;


lexentry: pol/Zatoka_Burgaska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Burgaska
trans_list: Burgas Bay | Gulf of Burgas
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Czarnego, położona nad wybrzeżem Bułgarii, nieopodal miasta Burgas


lexentry: pol/Zatoka_Chajpudyrska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Chajpudyrska
trans_list: Khaypudyr Bay | Khaypudyrskaya Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Peczorskiego, położona u wschodniego wybrzeża Półwyspu Jugorskiego


lexentry: pol/Zatoka_Chatańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Chatańska
trans_list: Khatanga Bay | Khatanga Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) estuarium rzeki Chatanga na południowo-zachodnim wybrzeżu Morza Łaptiewów;


lexentry: pol/Zatoka_Czoska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Czoska
trans_list: Chosha Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Barentsa, u wybrzeży Rosji, ograniczona od zachodu półwyspem Kanin;


lexentry: pol/Zatoka_Dublińska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Dublińska
trans_list: Dublin Bay
sense:
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka Morza Irlandzkiego, położona u wschodniego wybrzeża Irlandii;


lexentry: pol/Zatoka_Dwińska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Dwińska
trans_list: Dvina Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północno-zachodniej Rosji, położona u ujścia Dwiny, część Morza Białego;


lexentry: pol/Zatoka_Eubejska_Północna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Eubejska Północna
trans_list: North Euboean Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Egejskiego, oddzielająca wyspę Eubeę od lądu stałego Grecji, na południowym wschodzie łączy się przez wąską cieśninę Ewripos z Zatoką Eubejską Południową;


lexentry: pol/Zatoka_Falerońska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Falerońska
trans_list: Phalerum Bay
sense:
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka będąca częścią Zatoki Sarońskiej, w starożytności znajdował się nad nią jeden z portów Aten — Faleron


lexentry: pol/Zatoka_Flensburska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Flensburska
trans_list: Flensborg Fjord | Flensburg Firth
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w południowo-zachodniej części Morza Bałtyckiego, stanowiąca część granicy pomiędzy Danią a Niemcami;


lexentry: pol/Zatoka_Florydzka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Florydzka
trans_list: Florida Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka położona między południowym wybrzeżem półwyspu Floryda i archipelagiem Florida Keys


lexentry: pol/Zatoka_Gaecka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Gaecka
trans_list: Gulf of Gaeta
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka morska, położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Włoch, stanowiąca Morza Tyrreńskiego;


lexentry: pol/Zatoka_Giżygińska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Giżygińska
trans_list: Gizhigin Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Ochockiego, w azjatyckiej części Rosji, drugorzędna zatoka Zatoki Szelichowa;


lexentry: pol/Zatoka_Greifswaldzka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Greifswaldzka
trans_list: Bay of Greifswald
sense:
(geografia, geograficzny) płytka zatoka Morza Bałtyckiego, w jego południowo-zachodniej części, u wybrzeży niemieckiego kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie;


lexentry: pol/Zatoka_Guantanamo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Guantanamo
trans_list: Guantanamo Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w prowincji Guantanamo na południowym wschodzie Kuby, częściowo znajdująca się pod administracją USA;


lexentry: pol/Zatoka_Gwinejska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Gwinejska
trans_list: Gulf of Guinea
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Atlantyckiego u zachodniego wybrzeża Afryki, między przylądkami Palmas i Lopez;


lexentry: pol/Zatoka_Helgolandzka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Helgolandzka
trans_list: Helgoland Bight | Heligoland Bight
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Północnego, południowa część Zatoki Niemieckiej, położona u ujścia rzeki Elby


lexentry: pol/Zatoka_Heraklejska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Heraklejska
trans_list: Gulf of Heraklion
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Kreteńskiego, położona u północnego brzegu wyspy Krety, na północny zachód od miasta Heraklion


lexentry: pol/Zatoka_Hudsona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Hudsona
trans_list: Hudson Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w Ameryce Północnej, głęboko wcinająca się w kontynent, oblewa północne wybrzeża Kanady;


lexentry: pol/Zatoka_Kadyksu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kadyksu
trans_list: Gulf of Cádiz
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Atlantyckiego, która rozciąga się na zachód od Cieśniny Gibraltarskiej aż po Przylądek Świętego Wincentego w Portugalii;


lexentry: pol/Zatoka_Kalifornijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kalifornijska
trans_list: Gulf of California
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka na wschodnim Pacyfiku, rozpościerająca się wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża Meksyku;


lexentry: pol/Zatoka_Kambajska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kambajska
trans_list: Gulf of Cambay | Gulf of Khambhat
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Arabskiego u wybrzeży Indii, wcina się między półwysep Kathijawar i Indyjski;


lexentry: pol/Zatoka_Karagińska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Karagińska
trans_list: Karaginsky Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Beringa, w azjatyckiej części Rosji, leżąca u północno-wschodniego wybrzeża Kamczatki;


lexentry: pol/Zatoka_Kilońska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kilońska
trans_list: Bay of Kiel | Kiel Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Bałtyckiego, położona u wybrzeży niemieckiego kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn;


lexentry: pol/Zatoka_Kiparysyjska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kiparysyjska
trans_list: Gulf of Arcadia | Gulf of Kyparissia
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka u wybrzeży południowej Grecji, stanowiąca część Morza Jońskiego, oblewająca zachodnie wybrzeża Peloponezu;


lexentry: pol/Zatoka_Kolska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kolska
trans_list: Kola Bay | Murmansk Fjord
sense:
(geografia, geograficzny) przypominająca fiord zatoka Morza Barentsa, u północnych brzegów należącego do Rosji Półwyspu Kolskiego;


lexentry: pol/Zatoka_Koryncka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Koryncka
trans_list: Gulf of Corinth | Corinthian Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) głęboka, wąska zatoka, wschodnia odnoga Morza Jońskiego, od którego oddziela ją na zachodzie Zatoka Patraska;


lexentry: pol/Zatoka_Kotorska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kotorska
trans_list: Bay of Kotor
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w południowej części Morza Adriatyckiego w Czarnogórze i w niewielkim stopniu w Chorwacji;


lexentry: pol/Zatoka_Kołymska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Kołymska
trans_list: Kolyma Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) największa z zatok Morza Wschodniosyberyjskiego, położona u ujścia rzeki Kołymy


lexentry: pol/Zatoka_Lakońska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Lakońska
trans_list: Laconian Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka u wybrzeży południowej Grecji, stanowiąca część Morza Egejskiego,wcinająca się w południowo-wschodnią część półwyspu Peloponez;


lexentry: pol/Zatoka_Larnaki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Larnaki
trans_list: Larnaca Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka położona u południowo-wschodnicg wybrzeży Cypru, na wschód od miasta Larnaka


lexentry: pol/Zatoka_Liverpoolska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Liverpoolska
trans_list: Liverpool Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka we wschodniej części Morza Irlandzkiego, u zachodnich wybrzeży Wielkiej Brytanii;


lexentry: pol/Zatoka_Liverpulska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Liverpulska
trans_list: Liverpool Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka we wschodniej części Morza Irlandzkiego, u zachodnich wybrzeży Wielkiej Brytanii


lexentry: pol/Zatoka_Lubecka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Lubecka
trans_list: Bay of Lübeck
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w południowo-zachodniej części Morza Bałtyckiego, część Zatoki Meklemburskiej;


lexentry: pol/Zatoka_Lwia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Lwia
trans_list: Gulf of Lion
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka będąca częścią Morza Śródziemnego, znajdująca się u południowych wybrzeży Francji;


lexentry: pol/Zatoka_Malijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Malijska
trans_list: Maliac Gulf | Malian Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka położona u wybrzeży Grecji, wcinająca się w ląd i zamykająca z jednej strony przesmyk nieopodal Termopili


lexentry: pol/Zatoka_Meklemburska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Meklemburska
trans_list: Bay of Mecklenburg
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka morska w południowo-zachodniej części Morza Bałtyckiego, położona u brzegów niemieckiego kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie;


lexentry: pol/Zatoka_Meksykańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Meksykańska
trans_list: Gulf of Mexico
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Ameryki Północnej;


lexentry: pol/Zatoka_Meseńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Meseńska
trans_list: Messenian Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka u wybrzeży południowej Grecji, stanowiąca część Morza Jońskiego, wcinająca się w południowo-zachodnią część Peloponezu;


lexentry: pol/Zatoka_Mezeńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Mezeńska
trans_list: Mezen Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Białego, położona u wybrzeży północno-zachodniej Rosji, u zachodniej nasady półwyspu Kanin;


lexentry: pol/Zatoka_Nagajewa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Nagajewa
trans_list: Nagaev Bay | Nagayev Bay
sense:
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka Morza Ochockiego, nieopodal miasta Magadan, część Zatoki Taujskiej


lexentry: pol/Zatoka_Neapolitańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Neapolitańska
trans_list: Gulf of Naples | Bay of Naples
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka morska położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Włoch, w regionie Kampania;


lexentry: pol/Zatoka_Newska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Newska
trans_list: Gulf of Kronstadt | Neva Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Bałtyckiego będąca najdalej wysuniętą na wschód częścią Zatoki Fińskiej;


lexentry: pol/Zatoka_Obska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Obska
trans_list: Gulf of Ob
sense:
(geografia, geograficzny) wydłużona zatoka syberyjska stanowiąca ujście rzeki Ob do Morza Karskiego;


lexentry: pol/Zatoka_Odeska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Odeska
trans_list: Gulf of Odessa
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północno-zachodniej części Morza Czarnego, położona nieopodal miasta Odessa


lexentry: pol/Zatoka_Oleniocka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Oleniocka
trans_list: Olenyok Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Łaptiewów, położona u ujścia rzeki Oleniok, na zachód od delty Leny


lexentry: pol/Zatoka_Omańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Omańska
trans_list: Gulf of Oman
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Indyjskiego łącząca leżące na południe od niej Morze Arabskie z Zatoką Perską;


lexentry: pol/Zatoka_Orfańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Orfańska
trans_list: Strymonian Gulf | Strymonic Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Egejskiego, położona po wschodniej stronie Półwyspu Chalcydyckiego


lexentry: pol/Zatoka_Pagasyjska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Pagasyjska
trans_list: Pagasetic Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) okrągła zatoka Morza Egejskiego położona u wschodnich wybrzeży Grecji, w Magnezji;


lexentry: pol/Zatoka_Parnawska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Parnawska
trans_list: Pärnu Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Bałtyckiego, położona przy południowo-zachodnim wybrzeżu Estonii


lexentry: pol/Zatoka_Petalijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Petalijska
trans_list: Petalioi Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Egejskiego, rozciągająca się między wschodnim wybrzeżem Attyki a południowym końcem wyspy Eubea


lexentry: pol/Zatoka_Piotra_Wielkiego__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Piotra Wielkiego
trans_list: Peter the Great Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Japońskiego u azjatyckich wybrzeży Rosji, dzieli się na dwie mniejsze zatoki;


lexentry: pol/Zatoka_Pomorska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Pomorska
trans_list: Bay of Pomerania | Pomeranian Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Bałtyckiego w jego południowo-zachodniej części u wybrzeży Polski i Niemiec;


lexentry: pol/Zatoka_Sachalińska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Sachalińska
trans_list: Sakhalin Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Ochockiego, położona między kontynentalną Rosją a północnym końcem wyspy Sachalin


lexentry: pol/Zatoka_Sarońska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Sarońska
trans_list: Saronic Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Egejskiego, położona między Attyką, Argolidą a Przesmykiem Korynckim;


lexentry: pol/Zatoka_Szelichowa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Szelichowa
trans_list: Shelikhov Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Ochockiego, położona w jego północnej części, na zachód od Kamczatki;


lexentry: pol/Zatoka_Tajlandzka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Tajlandzka
trans_list: Gulf of Thailand
sense:
(geografia, geograficzny) rozległa, płytka zatoka zachodniej części Oceanu Spokojnego, w południowo-zachodniej części Morza Południowochińskiego;


lexentry: pol/Zatoka_Tangerska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Tangerska
trans_list: Bay of Tangier
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Śródziemnego, w Cieśninie Gibraltarskiej u północnych wybrzeży Maroka; nad zatoką położone jest miasto Tanger;


lexentry: pol/Zatoka_Tarencka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Tarencka
trans_list: Gulf of Taranto
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Śródziemnym u wybrzeży Włoch, między Półwyspem Salentyńskim i Półwyspem Kalabryjskim;


lexentry: pol/Zatoka_Tazowska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Tazowska
trans_list: Taz Estuary
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka we wschodniej części Zatoki Obskiej, utworzona przez estuarium rzeki Taz;


lexentry: pol/Zatoka_Teodozyjska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Teodozyjska
trans_list: Feodosia Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Czarnego, położona u południowo-wschodnich brzegów półwyspu Krym;


lexentry: pol/Zatoka_Termajska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Termajska
trans_list: Thermaic Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka u wybrzeży północno-wschodniej Grecji, stanowiąca część Morza Egejskiego;


lexentry: pol/Zatoka_Tokijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Tokijska
trans_list: Tokyo Bay
sense:
(geografia, geograficzny) (hydronim, hydronimia) zatoka w Japonii, na południowo-wschodnim wybrzeżu wyspy Honsiu;


lexentry: pol/Zatoka_Tonkińska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Tonkińska
trans_list: Gulf of Tonkin
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka będąca częścią Morza Południowochińskiego, od zachodu ograniczona wybrzeżem Wietnamu, od północy i wschodu wybrzeżem Chin;


lexentry: pol/Zatoka_Triesteńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Triesteńska
trans_list: Gulf of Trieste
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, stanowiąca część Zatoki Weneckiej;


lexentry: pol/Zatoka_Udzka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Udzka
trans_list: Uda Bay | Uda Gulf
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w zachodniej części Morza Ochockiego, na zachód od Wysp Szantarskich;


lexentry: pol/Zatoka_Walencka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Walencka
trans_list: Gulf of Valencia
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w zachodniej części Morza Śródziemnego, położona u wschodnich wybrzeży Hiszpanii;


lexentry: pol/Zatoka_Warneńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Warneńska
trans_list: Gulf of Varna
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Czarnego, leżąca przy wybrzeżu bułgarskim, nieopodal miasta Warna


lexentry: pol/Zatoka_Wenecka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Wenecka
trans_list: Gulf of Venice
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, u wybrzeży Włoch, Słowenii i Chorwacji;


lexentry: pol/Zatoka_Wielorybia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Wielorybia
trans_list: Bay of Whales
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w obrębie Lodowca Szelfowego Rossa na północ od Wyspy Roosevelta, u wybrzeży Antarktydy;


lexentry: pol/Zatoka_Wismarska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Wismarska
trans_list: Bay of Wismar | Wismar Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka będąca częścią Zatoki Meklemburskiej znajdująca się w jej południowej części;


lexentry: pol/Zatoka_Wlorska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Wlorska
trans_list: Bay of Vlorë
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Adriatyckiego u zachodnich wybrzeży Półwyspu Bałkańskiego, w południowej części Albanii


lexentry: pol/Zatoka_Wschodniokoreańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Wschodniokoreańska
trans_list: East Korea Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północno-wschodniej części Półwyspu Koreańskiego, u wschodnich wybrzeży Korei Północnej, stanowi część Morza Japońskiego;


lexentry: pol/Zatoka_Wyborska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Wyborska
trans_list: Vyborg Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północno-wschodniej części Morza Bałtyckiego, w pobliżu wschodniego krańca Zatoki Fińskiej, u wybrzeży Rosji;


lexentry: pol/Zatoka_Zachodniokoreańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Zachodniokoreańska
trans_list: Korea Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północno-wschodniej części Morza Żółtego, u wybrzeży Korei i Chin;


lexentry: pol/Zatoka_Świętego_Pawła__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Świętego Pawła
trans_list: Saint Paul’s Bay
sense:
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka Morza Śródziemnego, położona u północnych wybrzeży wyspy Malty


lexentry: pol/Zatoka_Świętego_Wawrzyńca__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Świętego Wawrzyńca
trans_list: Gulf of Saint Lawrence
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka oraz estuarium położone u wschodnich wybrzeży Kanady, do której uchodzi Rzeka Świętego Wawrzyńca;


lexentry: pol/Zatoka_Świętej_Heleny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Świętej Heleny
trans_list: Saint Helena Bay
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Atlantyckiego, położona u zachodnich wybrzeży Południowej Afryki


lexentry: pol/Zatoka_Świń__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Świń
trans_list: Bay of Pigs
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Karaibskiego w środkowo-zachodniej części południowego wybrzeża Kuby;


lexentry: pol/Zeus__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zeus
trans_list: Zeus
sense:
(mitologia grecka) bóg pogodnego i pochmurnego nieba oraz piorunów i błyskawic, pan Olimpu, utożsamiany z rzymskim Jowiszem, najwyższe bóstwo greckiego panteonu;


lexentry: pol/Zielenogorsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zielenogorsk
trans_list: Zelenogorsk
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, w rejonie kurortowym Petersburga, nad Zatoką Fińską;


lexentry: pol/Ziemia_Obiecana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ziemia Obiecana
trans_list: Promised Land
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według Biblii terytorium, które Bóg obiecał Abrahamowi i jego potomkom, Kanaan;


lexentry: pol/Ziemia_Święta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ziemia Święta
trans_list: Holy Land
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsca w Palestynie opisane w Nowym Testamencie, gdzie urodził się, żył i umarł Jezus Chrystus;


lexentry: pol/Zimbabwe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zimbabwe
trans_list: Zimbabwe
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare;


lexentry: pol/Zjednoczona_Republika_Tanzanii__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zjednoczona Republika Tanzanii
trans_list: United Republic of Tanzania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Tanzanii, państwa w Afryce


lexentry: pol/Zjednoczone_Królestwo_Wielkiej_Brytanii_i_Irlandii_Północnej__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej
trans_list: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) nazwa państwa leżącego w Europie Zachodniej składającego się z Anglii, Walii, Szkocji i Irlandii Północnej;


lexentry: pol/Zjednoczone_Królestwo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zjednoczone Królestwo
trans_list: United Kingdom
sense:
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej


lexentry: pol/Zmartwychwstanie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zmartwychwstanie
trans_list: Resurrection
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w tradycji chrześcijańskiej powrót Jezusa Chrystusa do życia po trzech dniach w grobie;


lexentry: pol/Znamiensk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Znamiensk
trans_list: Znamensk
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) osiedle typu wiejskiego w obwodzie królewieckim w Rosji, położone nad prawym brzegiem Pregoły w miejscu, gdzie wpada do niej Łyna;


lexentry: pol/Zug__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zug
trans_list: Zug
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej Szwajcarii, nad jeziorem Zug (1.3), na północny wschód od Lucerny;


lexentry: pol/Zugdidi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zugdidi
trans_list: Zugdidi
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Gruzji, w regionie Megrelia-Górna Swanetia;


lexentry: pol/Zwiastowanie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zwiastowanie
trans_list: Annunciation
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie powiadomienie Marii przez archanioła Gabriela o tym, że będzie matką Jezusa Chrystusa


lexentry: pol/Związek_Australijski__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Związek Australijski
trans_list: Commonwealth of Australia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Australii jako państwa


lexentry: pol/Związek_Komorów__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Związek Komorów
trans_list: Union of the Comoros
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Komorów jako państwa


lexentry: pol/Związek_Niemiecki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Związek Niemiecki
trans_list: German Confederation
sense:
(historia, historyczny, historycznie) konfederacja państw niemieckich i wolnych miast, utworzona na kongresie wiedeńskim w 1815 roku;


lexentry: pol/Związek_Radziecki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Związek Radziecki
trans_list: Soviet Union
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo komunistyczne w Europie i Azji, które istniało w latach 1922-1991;


lexentry: pol/Związek_Socjalistycznych_Republik_Radzieckich__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
trans_list: Union of Soviet Socialist Republics
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nieistniejące obecnie federacyjne państwo, które w XX w. obejmowało wschodnią Europę i północną Azję;


lexentry: pol/Zyrianka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zyrianka
trans_list: Zyryanka
sense:
(geografia, geograficzny) osiedle typu miejskiego w azjatyckiej części Rosji, w Jakucji, położone na południu Niziny Kołymskiej;


lexentry: pol/Złota_Orda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Złota Orda
trans_list: Golden Horde
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) historyczne państwo mongolsko-tatarskie, które istniało od XIII do XVI wieku, stanowiące część imperium mongolskiego


lexentry: pol/a-moll__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: a-moll
trans_list: a minor
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gama lub tonacja molowa zaczynająca się od dźwięku a (w zapisie nutowym bez znaków przykluczowych);


lexentry: pol/a_kysz__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: a kysz
trans_list: begone | get out of here | shoo
sense:
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) uciekaj, zmykaj (w stosunku do człowieka lub innej istoty żywej)


lexentry: pol/a_także__fraza_spójnikowa__1
sense_num: 01
written_rep: a także
trans_list: as well as | and
sense:
spójnik używany do łączenia zdań lub jego części odnoszących się do tych samych przedmiotów, osób lub faktów


lexentry: pol/a_u_was_biją_Murzynów__fraza_zdaniowa__1
sense_num: 01
written_rep: a u was biją Murzynów
trans_list: and you are lynching Negroes
sense:
(żartobliwie) (ironicznie) stereotypowa odpowiedź polegająca na bezpośredniej krytyce dyskutanta, szczególnie w kwestiach niezwiązanych z tematem dyskusji;


lexentry: pol/aak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aak
trans_list: Rhinebarge
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) płasko zbudowany, jednomasztowy żaglowiec, zaokrąglony na obydwu końcach, używany do początków XX w. wyłącznie na kanałach holenderskich i Renie jako środek transportowy;


lexentry: pol/abaja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abaja
trans_list: abaya | aba
sense:
(krawiectwo) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) wierzchnie okrycie noszone w krajach muzułmańskich;


lexentry: pol/abaka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abaka
trans_list: Manila hemp | abaca
sense:
(włókiennictwo) lekkie, wytrzymałe włókno z pochew liściowych banana manilskiego wykorzystywane do sporządzania lin, zwłaszcza w żeglarstwie;


lexentry: pol/abakański__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: abakański
trans_list: Abakan Turkic
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) makrojęzyk z podgrupy północno-wschodniej (syberyjskiej) albo – według innej klasyfikacji – północnej (a dawniej wschodniej) języków tureckich, używany nad rzeką Abakan w Kraju Krasnojarskim


lexentry: pol/abakus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abakus
trans_list: abacus
sense:
przyrząd do liczenia w postaci deski z rowkami na poszczególne rodzaje jednostek liczbowych, używany przez starożytnych Greków i Rzymian, także w zachodniej Europie do XVIII w.; pierwowzór liczydeł;


lexentry: pol/abalienacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abalienacja
trans_list: abalienatio
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w starożytnym Rzymie zupełne odstąpienie własności;


lexentry: pol/abandon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abandon
trans_list: abandonment
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (morski) zrzeczenie się na rzecz ubezpieczyciela praw do statku, który stracił swoją wartość handlową;


lexentry: pol/abandonware__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abandonware
trans_list: abandonware
sense:
(informatyka, informatyczny) oprogramowanie komputerowe, które nie jest dłużej wspierane ani reklamowane, uważane za porzucone przez jego twórców;


lexentry: pol/abasiofilia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abasiofilia
trans_list: abasiophilia
sense:
(medycyna, medyczny) zaburzenie preferencji seksualnych polegające na odczuwaniu pociągu seksualnego do osób z dysfunkcjami narządów ruchu;


lexentry: pol/abatacept__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abatacept
trans_list: abatacept
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek biologiczny o działaniu immunosupresyjnym, rekombinowane rozpuszczalne białko fuzyjne;


lexentry: pol/abaton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abaton
trans_list: abaton
sense:
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji sypialnia dla pacjentów oczekujących cudownego uzdrowienia podczas snu;


lexentry: pol/abaton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abaton
trans_list: abaton
sense:
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) święte miejsce, zazwyczaj okręg sakralny lub podziemne pomieszczenie przy świątyni greckiej, do którego dostęp mieli wyłącznie kapłani;


lexentry: pol/abaz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abaz
trans_list: abbasi
sense:
(numizmatyka, numizmatyczny) srebrna moneta, dawniej funkcjonująca na terenie Chanatu Chiwy, Gruzji, Persji oraz chanatu gandżyńskiego;


lexentry: pol/abazyński__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: abazyński
trans_list: Abaza
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język należący do północno-zachodniej (abchasko-adygejskiej) grupy języków kaukaskich;


lexentry: pol/abbrewiator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abbrewiator
trans_list: abbreviator
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sekretarz lub notariusz w kancelarii papieskiej


lexentry: pol/abcyksymab__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abcyksymab
trans_list: abciximab
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwpłytkowy będący fragmentem Fab przeciwciała monoklonalnego przeciw receptorowi GPIIb/IIIa na powierzchni ludzkich płytek krwi;


lexentry: pol/abderyta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abderyta
trans_list: Abderite
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mieszkaniec miasta Abdera w Tracji uchodzący w opinii starożytnych Greków za uosobienie głupoty, filisterstwa i kołtuństwa


lexentry: pol/abdest__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abdest
trans_list: wudu
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nazwa rytualnych obmywań u muzułmanów, bez których nie wolno odprawiać zwykłych pięciu modlitw dziennych;


lexentry: pol/abdominoplastyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abdominoplastyka
trans_list: abdominoplasty
sense:
(medycyna, medyczny) chirurgiczny zabieg kosmetyczny poprawiający wygląd brzucha poprzez skrócenie mięśni oraz usunięcie nadmiaru tłuszczu i skóry;


lexentry: pol/abdykacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abdykacja
trans_list: abdication
sense:
zrzeczenie się władzy, rezygnacja monarchy z tronu; ; (zobacz) też abdykacja w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/abdykować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: abdykować
trans_list: abdicate
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zrzekać się władzy monarszej; dokonywać abdykacji


lexentry: pol/abdżad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abdżad
trans_list: abjad
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) ogólna nazwa pism alfabetycznych stosowanych do zapisu niektórych języków, posiadających lub stosujących tylko znaki na oznaczenie spółgłosek;


lexentry: pol/abelizaur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abelizaur
trans_list: Abelisaurus
sense:
(paleontologia, paleontologiczny) rodzaj dinozaura żyjącego w późnej kredzie w Ameryce Południowej (Argentyna);


lexentry: pol/aberracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aberracja
trans_list: aberration
sense:
(astronomia, astronomiczny) pozorne odchylenie ciał niebieskich od ich rzeczywistego położenia wywołane ruchem Ziemi po orbicie albo jej obrotem;


lexentry: pol/aberracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aberracja
trans_list: aberration
sense:
(optyka, optyczny) wada soczewek powodująca nieostrość, zabarwienie bądź zniekształcenie obrazu; wada odwzorowywania obrazu przez układy optyczne;


lexentry: pol/aberracja_chromatyczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aberracja chromatyczna
trans_list: chromatic aberration
sense:
(optyka, optyczny) wada układów optycznych polegająca na tym, że różne kolory światła ogniskują się w różnych punktach po przejściu przez soczewkę


lexentry: pol/abetalipoproteinemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abetalipoproteinemia
trans_list: Bassen-Kornzweig syndrome | abetalipoproteinemia
sense:
(medycyna, medyczny) choroba genetyczna, dziedziczona autosomalnie recesywnie, spowodowana niedoborem apoB;


lexentry: pol/abiogenny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: abiogenny
trans_list: abiogenetic
sense:
(biologia, biologiczny) powodujący powstawanie niższych organizmów z substancji nieorganicznej; w odniesieniu do niższych organizmów: powstający z substancji nieorganicznej


lexentry: pol/abisal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abisal
trans_list: abyss
sense:
(geografia, geograficzny) najgłębsza strefa wód oceanicznych poniżej 1700 m wraz z dnem, charakteryzująca się brakiem światła słonecznego;


lexentry: pol/abisynka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abisynka
trans_list: Abyssinian well
sense:
(potocznie, potoczny) studnia abisyńska, studnia z pompą rurową wbijana lub wkręcana, służąca do dobywania niewielkiej ilości wody z głębokości 5-7 m, napędzana ręcznie dźwignią


lexentry: pol/ablacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablacja
trans_list: ablation
sense:
(astronautyka, astronautyczny) niszczenie materiału powierzchniowego w komorze zapłonowej statku kosmicznego podczas jego wejścia w atmosferę


lexentry: pol/ablacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablacja
trans_list: ablation
sense:
(astronautyka, astronautyczny) sposób chłodzenia powierzchni statków kosmicznych, umożliwiający im przekraczanie bariery cieplnej w czasie powrotu na Ziemię


lexentry: pol/ablacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablacja
trans_list: ablation
sense:
(astronomia, astronomiczny) niszczenie warstw powierzchniowych meteorytu podczas przejścia przez atmosferę


lexentry: pol/ablacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablacja
trans_list: ablation
sense:
(geologia, geologiczny) ablacja deszczowa: spłukiwanie zwietrzeliny skalnej przez spływające po stoku wody opadowe


lexentry: pol/ablacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablacja
trans_list: ablation
sense:
(geologia, geologiczny) niszczenie powierzchni lądu albo lodowca wskutek działania czynników zewnętrznych


lexentry: pol/ablacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablacja
trans_list: ablation
sense:
(medycyna, medyczny) chirurgiczne usunięcie (całkowite lub częściowe) jakiegoś organu, tkanek lub ciała obcego


lexentry: pol/ablaktacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablaktacja
trans_list: ablactation
sense:
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) metoda szczepienia roślin przez złączenie rosnących obok siebie roślin;


lexentry: pol/ablatyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablatyw
trans_list: ablative case | ablative
sense:
(gramatyka) przypadek gramatyczny wyrażający odchodzenie i oddzielanie się od czegoś, a w łacinie spełniający także inne role, m.in. narzędnika i miejscownika;


lexentry: pol/ableizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ableizm
trans_list: ableism
sense:
(socjologia, socjologiczny) dyskryminacja, niechęć, pogarda lub wrogość skierowane wobec osób uważanych za niepełnosprawne;


lexentry: pol/abolicja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abolicja
trans_list: abolition
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ustawowy, powszechny akt łaski, polegający na zakazie wszczęcia lub nakazie umorzenia postępowania karnego w stosunku do pewnych rodzajów przestępstw lub kategorii przestępców;


lexentry: pol/abolicjonista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abolicjonista
trans_list: abolitionist
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w XVIII–XIX w.: zwolennik ruchu dążącego do zniesienia niewolnictwa i sprzeciwiającego się dyskryminacji rasowej


lexentry: pol/abolicjonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abolicjonizm
trans_list: abolitionism
sense:
(historia, historyczny, historycznie) ruch polityczny w Stanach Zjednoczonych, który dążył do zniesienia niewolnictwa;


lexentry: pol/abordaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abordaż
trans_list: boarding
sense:
(morski) (historia, historyczny, historycznie) sposób walki morskiej polegający na zetknięciu się dwóch okrętów i prowadzeniu walki wręcz na ich pokładach w celu zdobycia wrogiego okrętu lub jego późniejszego zatopienia;


lexentry: pol/abrahamizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrahamizm
trans_list: Abrahamism
sense:
(teologia, teologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) monoteizm abrahamiczny


lexentry: pol/abrazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrazja
trans_list: abrasion
sense:
(geologia, geologiczny) ścieranie podłoża skalnego przez luźny materiał skalny przemieszczany przez wodę;


lexentry: pol/abrazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrazja
trans_list: abrasion
sense:
(medycyna, medyczny) usuwanie próchnicy przy użyciu strumienia powietrza wzbogaconego ładunkiem ścierniwa o różnej granulacji;


lexentry: pol/abrazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrazja
trans_list: abrasion
sense:
(technologia, technika, techniczny) proces zużycia ściernego związany z ubytkiem powierzchniowym elementów maszyn lub urządzeń wskutek oddziaływania na niego luźnych lub umocowanych zarówno suchych, jak i wilgotnych ziarn mineralnych


lexentry: pol/abrewiacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrewiacja
trans_list: abbreviation
sense:
(książkowy) (termin specjalistyczny) skrót wyrazu lub grupy wyrazów w piśmie, szczególnie w odniesieniu do dawnych rękopisów


lexentry: pol/abrewiatura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrewiatura
trans_list: abbreviation
sense:
(książkowy) system skrótów najczęściej używanych wyrażeń, stosowany w starożytności i średniowieczu;


lexentry: pol/abriktozaur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abriktozaur
trans_list: abrictosaurus
sense:
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) Abrictosaurus Hopson, rodzaj dwunożnego, roślinożernego dinozaura z rodziny heterodontozaurów, ornitopod wyglądem przypominający heterodontozaura;


lexentry: pol/absolucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: absolucja
trans_list: absolution
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rozgrzeszenie, zdjęcie klątwy kościelnej, odpuszczenie grzechów;


lexentry: pol/absolutny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: absolutny
trans_list: absolute
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oparty na zasadach absolutyzmu lub rządzący według tych zasad


lexentry: pol/absolutystyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: absolutystyczny
trans_list: absolutist
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oparty na zasadach absolutyzmu (ustroju państwowego)


lexentry: pol/absorber__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: absorber
trans_list: absorber | absorption apparatus
sense:
(chemia, chemiczny) (technologia, technika, techniczny) sprzęt laboratoryjny lub urządzenie przemysłowe, służące do pochłaniania (absorpcji) niektórych składników mieszaniny gazowej przez ciecz;


lexentry: pol/absorpcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: absorpcja
trans_list: absorption
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) proces wnikania cząstek do wnętrza innej substancji tworzącej dowolną fazę ciągłą;


lexentry: pol/abstrahowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrahowanie
trans_list: abstraction
sense:
(książkowy) celowe i świadome pomijanie w rozważaniach jakiejś cechy lub aspektu, aby ułatwić analizę


lexentry: pol/abstrahować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrahować
trans_list: abstract
sense:
(filozofia, filozoficzny) dokonywać wyodrębnienia w jakimś zagadnieniu, zjawisku lub przedmiocie, jego różnych cech lub określać relacje między nimi w celu stworzenia pojęcia ogólnego


lexentry: pol/abstrahować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrahować
trans_list: abstract
sense:
(książkowy) celowo i świadomie pomijać w rozważaniach jakąś cechę lub aspekt, żeby ułatwić analizę; nie uwzględniać czegoś


lexentry: pol/abstrakcjonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrakcjonizm
trans_list: abstractionism
sense:
(sztuka) kierunek w sztuce XX wieku, w którym charakterystyczne jest wyeliminowanie wszelkich bezpośrednich odniesień do form lub przedmiotów obserwowanych w naturze;


lexentry: pol/abstrakt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrakt
trans_list: abstract
sense:
(filozofia, filozoficzny) pojęcie ogólne utworzone w wyniku abstrahowania, niemające odpowiednika w konkretnym rzeczywistym przedmiocie


lexentry: pol/abstrakt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrakt
trans_list: abstract
sense:
(książkowy) zwięzły wyciąg z tekstu naukowego lub dokumentu, publikowany najczęściej w języku angielskim


lexentry: pol/abstynencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstynencja
trans_list: abstinence | teetotalism
sense:
(medycyna, medyczny) powstrzymywanie się głównie przed piciem alkoholu; w szerszym znaczeniu także od wszelkich używek, seksu itp.;


lexentry: pol/absurdyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: absurdyzm
trans_list: absurdism
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny, zgodnie z którym rzeczywistość jest pozbawiona sensu, a ludzkie próby jej zrozumienia są daremne;


lexentry: pol/abulia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abulia
trans_list: abulia
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwe osłabienie lub brak woli w podejmowaniu decyzji


lexentry: pol/abuzywny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: abuzywny
trans_list: abusive
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) naruszający zasady współżycia społecznego, stanowiący nadużycie, zawierający zakazane zapisy


lexentry: pol/acedia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acedia
trans_list: acedia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stan apatii, smutku i wyczerpania, w średniowieczu uważany za grzech;


lexentry: pol/acefalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acefalia
trans_list: acephaly
sense:
(medycyna, medyczny) letalna wada wrodzona płodu o charakterze malformacji, polegająca na niewykształceniu głowy lub wykształceniu jej w formie zredukowanej;


lexentry: pol/acenokumarol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acenokumarol
trans_list: acenocoumarol
sense:
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, lek przeciwzakrzepowy będący pochodną kumaryny, antagonista witaminy K;


lexentry: pol/acerra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acerra
trans_list: acerra
sense:
mały, przenośny ołtarzyk, ustawiany przed zmarłym, na którym palono perfumy, używany też jako przenośny ołtarz w czasie uroczystości pogrzebowych;


lexentry: pol/acesulfam_K__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acesulfam K
trans_list: acesulfame K | acesulfame-K
sense:
(spożywczy) heterocykliczna sól potasowa o wzorze sumarycznym C4H4KNO4S występująca w postaci białych kryształów, wielokrotnie słodsza od sacharozy i używana jako bezkaloryczny zamiennik cukru, ze względu na gorzki posmak zwykle wspólnie z innymi słodzikami;


lexentry: pol/acetal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acetal
trans_list: acetal
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny otrzymywany w wyniku działania alkoholu na aldehyd lub keton, wykorzystywany w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym oraz w syntezie organicznej;


lexentry: pol/acetamid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acetamid
trans_list: acetamide | ethanamide
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy amidów o wzorze sumarycznym C2H5NO, pochodna kwasu octowego, bezbarwne krystaliczne ciało stałe, wykorzystywany w przemyśle tworzyw sztucznych, w spawalnictwie oraz do produkcji lakierów i materiałów wybuchowych;


lexentry: pol/acetanilid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acetanilid
trans_list: acetanil | acetanilid | acetanilide | antifebrin
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny o wzorze sumarycznym C8H9NO, pochodna aniliny, bezbarwna substancja krystaliczna, wykorzystywany do produkcji leków i barwników;


lexentry: pol/acetofenon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acetofenon
trans_list: acetophenone | phenyl methyl ketone | phenylethanone
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy ketonów o wzorze sumarycznym C8H8O, najprostszy keton alkilo-aromatyczny, ciecz o przyjemnym zapachu, wykorzystywany do produkcji leków, substancji zapachowych oraz jako rozpuszczalnik;


lexentry: pol/aceton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aceton
trans_list: acetone | dimethyl ketone | dimethylformaldehyde | propanone
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy przedstawiciel grupy ketonów o wzorze C3H6O, bezbarwna, łatwopalna i toksyczna ciecz o ostrym zapachu, wykorzystywany w syntezie chemicznej i jako rozpuszczalnik;


lexentry: pol/acetonemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acetonemia
trans_list: acetonemia
sense:
(medycyna, medyczny) gromadzenie się we krwi ciał acetonowych, świadczące o nieprawidłowej przemianie materii


lexentry: pol/acetylenowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: acetylenowy
trans_list: acetylene
sense:
(chemia, chemiczny) lub (technologia, technika, techniczny) dotyczący acetylenu, zawierający acetylen, wykorzystujący acetylen do działania


lexentry: pol/acetylocholina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acetylocholina
trans_list: acetylcholine
sense:
(biochemia, biochemiczny) neuroprzekaźnik występujący u ludzi i zwierząt, ester kwasu octowego i choliny;


lexentry: pol/acetylowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acetylowanie
trans_list: acetylation
sense:
(chemia, chemiczny) reakcja podstawiania atomu wodoru w cząsteczkach związku organicznego grupą acetylową (CH3CO–);


lexentry: pol/ach__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: ach
trans_list: ah | oh
sense:
…służący wyrażaniu stanów uczuciowych, takich jak m.in.: zachwyt, zaskoczenie, przestrach, irytacja, podziw, zdziwienie, pragnienie


lexentry: pol/achalazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: achalazja
trans_list: achalasia
sense:
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na zaburzeniu rozkurczu dolnego zwieracza przełyku i zaburzonej perystaltyki pozostałych odcinków przełyku


lexentry: pol/achondroplazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: achondroplazja
trans_list: achondroplasia
sense:
(medycyna, medyczny) wrodzona choroba genetyczna kości, dziedziczona autosomalnie dominująco (jako mutacja genu FGFR3), należąca do grupy dysplazji szkieletowych, która powoduje ograniczony wzrost kości długich i niskorosłość przy prawidłowej wielkości tułowia i głowy


lexentry: pol/achondryt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: achondryt
trans_list: achondrite
sense:
(geologia, geologiczny) (astronomia, astronomiczny) meteoryt kamienny składający się głównie z piroksenów i plagioklazów


lexentry: pol/achromat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: achromat
trans_list: achromat | achromatic lens
sense:
(optyka, optyczny) (fotografia) (fizyka, fizyczny) układ optyczny, zestaw dwóch soczewek zrobionych z gatunków szkła o różnej dyspersji połączonych razem;


lexentry: pol/achromatyzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: achromatyzacja
trans_list: achromatization
sense:
(optyka, optyczny) proces usuwania lub korygowania aberracji chromatycznej poprzez zestawienie soczewek o odpowiednio dobranych parametrach


lexentry: pol/achtersztag__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: achtersztag
trans_list: backstay
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) stalowa lina biegnąca od topu masztu do rufy, zapobiegająca wyginaniu się masztu do przodu;


lexentry: pol/acid_house__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acid house
trans_list: acid house
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek w tanecznej muzyce house, charakteryzujący się hipnotycznym rytmem linii basowej;


lexentry: pol/acid_jazz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acid jazz
trans_list: acid jazz | acid-jazz
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek w tanecznej muzyce popularnej, łączący jazz, blues i soul z funkowym rytmem;


lexentry: pol/acid_rock__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acid rock
trans_list: acid rock
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek w muzyce rockowej, zawierający elementy psychodeliczne;


lexentry: pol/acid_trance__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acid trance
trans_list: acid trance
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek w tanecznej muzyce trance, z aranżacją stopniowo wprowadzającą napięcie;


lexentry: pol/acidic_folk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acidic folk
trans_list: acidic folk
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek w muzyce folkowej, zawierający elementy psychodeliczne


lexentry: pol/acyklowir__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acyklowir
trans_list: aciclovir | acyclovir
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwwirusowy na zakażenia herpeswirusami; analog guanozyny


lexentry: pol/acz__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: acz
trans_list: though | albeit | although
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (książkowy) spójnik wyrażający łączność treści przeciwstawnych lub znacznie różniących się


lexentry: pol/adadżio__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adadżio
trans_list: adage
sense:
(choreografia, choreograficzny) liryczny taniec dwojga solistów, przechodzenie z pozy do pozy oraz podnoszenie tancerki przez partnera;


lexentry: pol/adaks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adaks
trans_list: addax
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Addax Laurillard, rodzaj ssaka parzystokopytnego z podrodziny antylopowców;


lexentry: pol/adamantan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adamantan
trans_list: adamantane
sense:
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, tricykliczny węglowodór nasycony;


lexentry: pol/adamaszek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adamaszek
trans_list: damask
sense:
(włókiennictwo) wzorzysta tkanina dwustronna, z jednej strony matowa, z drugiej błyszcząca; ; (zobacz) też adamaszek w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/adamsyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adamsyt
trans_list: adamsite | DM | diphenylaminechlorarsine
sense:
(chemia, chemiczny) (wojskowość, wojskowy) związek arsenoorganiczny stosowany jako duszący bojowy środek trujący z podgrupy sternitów;


lexentry: pol/adaptabilność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adaptabilność
trans_list: adaptive behavior
sense:
(biologia, biologiczny) zdolność do fizjologicznego reagowania przystosowawczego komórek, tkanek, narządów organizmu na zmiany warunków jego środowiska;


lexentry: pol/adapter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adapter
trans_list: record player
sense:
(technologia, technika, techniczny) główka odtwarzająca w gramofonie elektrycznym, zastępująca membranę – wkładka gramofonowa


lexentry: pol/adaptogen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adaptogen
trans_list: adaptogen
sense:
(medycyna, medyczny) nietoksyczna substancja pochodzenia roślinnego mająca zwiększać odporność na stres i wspomagać utrzymanie homeostazy organizmu;


lexentry: pol/adaptometr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adaptometr
trans_list: adaptometer
sense:
(medycyna, medyczny) przyrząd okulistyczny badający zdolność przystosowywania się wzroku do ciemności;


lexentry: pol/addukt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: addukt
trans_list: adduct
sense:
(chemia, chemiczny) indywiduum cząsteczkowe powstałe przez połączenie najczęściej dwóch oddzielnych indywiduów w taki sposób, że nie dochodzi do utraty atomów w obrębie cząsteczek tworzących je;


lexentry: pol/addycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: addycja
trans_list: addition | addition reaction
sense:
(chemia, chemiczny) reakcja chemiczna polegająca na przyłączeniu jednej cząsteczki do drugiej, w wyniku czego powstaje tylko jeden produkt, bez produktów ubocznych;


lexentry: pol/adenotomia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adenotomia
trans_list: adenoidectomy
sense:
(medycyna, medyczny) chirurgiczny zabieg laryngologiczny polegający na usunięciu lub ścięciu przerośniętego migdałka gardłowego;


lexentry: pol/adenozyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adenozyna
trans_list: adenosine
sense:
(biochemia, biochemiczny) nukleozyd purynowy złożony z adeniny i rybozy, pełniący ważne funkcje biologiczne, m.in. jako składnik ATP, ADP, AMP oraz jako neuroprzekaźnik; C10H13N5O4;


lexentry: pol/adenozynotrójfosforan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adenozynotrójfosforan
trans_list: adenosine triphosphate | adenosinetriphosphate
sense:
(biochemia, biochemiczny) nukleotyd adeninowy zbudowany z trzech reszt kwasu ortofosforowego, reszty adeninowej i rybozy;


lexentry: pol/adeptka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adeptka
trans_list: adherent
sense:
(książkowy) (filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zwolenniczka jakiejś idei, doktryny


lexentry: pol/adeptka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adeptka
trans_list: beginner
sense:
(książkowy) (sztuka) (fantasy) kobieta zdobywająca wiedzę, w szczególności praktyczną, tajemną lub magiczną


lexentry: pol/adhan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adhan
trans_list: adhan
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) muzułmańskie wezwanie do modlitwy, wygłaszane m.in. przez muezina z minaretu;


lexentry: pol/adho_mukha_svanasana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adho mukha svanasana
trans_list: adho mukha shvanasana
sense:
jedna z asan; pozycja, w której ciało jest zgięte wpół i pochylone do przodu, wyprostowane nogi i ramiona oparte są podłodze


lexentry: pol/adhokracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adhokracja
trans_list: adhocracy
sense:
ustrój organizacyjny charakteryzująca się tymczasowością i zredukowaną do minimum strukturą formalną;


lexentry: pol/adiafora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adiafora
trans_list: adiaphoron
sense:
(filozofia, filozoficzny) rzecz, pojęcie, które jest obojętne pod względem moralnym (ani dobre ani złe);


lexentry: pol/adiafora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adiafora
trans_list: adiaphoron
sense:
rytuał religijny, który jest sprawą sumienia danej osoby; taki, który nie jest nakazany ani zakazany


lexentry: pol/adidas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adidas
trans_list: sneaker | tennis shoe
sense:
(potocznie, potoczny) (sport, sportowy) (obuwnictwo, obuwniczy) but sportowy z twardą podeszwą (w szczególności wyprodukowany przez firmę Adidas) (zwykle w liczbie mnogiej)


lexentry: pol/administrator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: administrator
trans_list: administrator
sense:
(informatyka, informatyczny) osoba lub grupa osób nadzorująca system komputerowy lub sieć komputerową, zwykle też przydzielająca ich użytkownikom konta i prawa dostępu


lexentry: pol/admirał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: admirał
trans_list: admiral
sense:
(marynarka) najwyższy stopień (dowódca) w marynarce wojennej, równoważny stopniowi generała broni w armii lądowej, naczelny wódz floty;


lexentry: pol/admirał__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: admirał
trans_list: admiral
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) rusałka admirał, motyl z rodziny rusałkowatych


lexentry: pol/admitancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: admitancja
trans_list: admittance
sense:
(fizyka, fizyczny) wielkość fizyczna będąca odwrotnością impedancji, całkowita przewodność elektryczna w obwodach prądu przemiennego;


lexentry: pol/adnotacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adnotacja
trans_list: annotation
sense:
(informatyka, informatyczny) w Javie: metadane dodawane na poziomie kodu źródłowego do klas, metod, zmiennych, pakietów i parametrów


lexentry: pol/adonis__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adonis
trans_list: Adonis
sense:
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) (żartobliwie) lub (ironicznie) piękny, przystojny, zwykle młody mężczyzna przesadnie dbający o swoją urodę


lexentry: pol/adopcjanizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adopcjanizm
trans_list: adoptionism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pogląd teologiczny według którego Jezus nie był naturalnym Synem Bożym a został usynowiony dopiero po narodzinach lub po chrzcie w Jordanie albo tuż przed śmiercią;


lexentry: pol/adoracyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: adoracyjny
trans_list: adoration | adorational
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z adoracją Najświętszego Sakramentu, używany podczas adoracji


lexentry: pol/adorant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adorant
trans_list: orans
sense:
(sztuka) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w sztuce sakralnej postać klęcząca u stóp Chrystusa lub Maryi w geście uwielbienia;


lexentry: pol/adorować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: adorować
trans_list: worship
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oddawać cześć Bogu lub obiektom kultu religijnego


lexentry: pol/adrenergiczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: adrenergiczny
trans_list: adrenergic
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) zawierający lub wydzielający adrenalinę


lexentry: pol/adres__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adres
trans_list: address
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (urzędowy) informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka


lexentry: pol/adresówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adresówka
trans_list: dog ID tag | dog tag | pet ID tag | pet tag
sense:
mały identyfikator z imieniem zwierzęcia domowego (psa, kota, rzadziej fretki), adresem zamieszkania i/lub numerem telefonu jego opiekuna doczepiany do obroży zwierzęcia


lexentry: pol/adret__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adret
trans_list: adret
sense:
(geografia, geograficzny) stok góry lub wzgórza będący bardziej nasłoneczniony w stosunku do przeciwnego stoku tego samego wzniesienia bądź pasma górskiego;


lexentry: pol/adsorpcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adsorpcja
trans_list: adsorption
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) gromadzenie się substancji rozpuszczonych w cieczy lub obecnych w gazie na powierzchni ciała stałego lub cieczy;


lexentry: pol/adware__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adware
trans_list: adware
sense:
(informatyka, informatyczny) oprogramowanie rozpowszechniane za darmo, którego producent otrzymuje wynagrodzenie za wyświetlanie reklam zlecanych przez sponsorów;


lexentry: pol/adware__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adware
trans_list: adware
sense:
(informatyka, informatyczny) rodzaj szkodliwego oprogramowania, które w natrętny sposób wyświetla niepożądane przez odbiorcę reklamy;


lexentry: pol/adwekcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwekcja
trans_list: advection
sense:
(fizyka, fizyczny) w mechanice płynów: unoszenie substancji przez przepływający płyn, tak że prędkość unoszonej substancji jest równa prędkości przepływającego płynu;


lexentry: pol/adwent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwent
trans_list: Advent | Christmas season
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu chrześcijańskim okres około czterech tygodni (dawniej czterdziestu dni) przed Bożym Narodzeniem, przygotowujący do uroczystości Narodzenia Pańskiego, symbolizujący oczekiwanie na przyjście Mesjasza; ; (zobacz) też adwent w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/adwentowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: adwentowy
trans_list: Advent
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z adwentem, dotyczący adwentu, odbywający się w adwencie


lexentry: pol/adwentysta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwentysta
trans_list: Adventist
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek protestanckiego Kościoła chrześcijańskiego, głoszącego bliskie ponowne przyjście Chrystusa, chrzest tylko dorosłych, sobotę jako dzień święty


lexentry: pol/adwentystka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwentystka
trans_list: Adventist
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członkini protestanckiego Kościoła chrześcijańskiego, głoszącego bliskie ponowne przyjście Chrystusa, chrzest tylko dorosłych, sobotę jako dzień święty


lexentry: pol/adwentystyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: adwentystyczny
trans_list: Adventist
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z adwentystami, dotyczący adwentystów


lexentry: pol/adwentyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwentyzm
trans_list: adventism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijański ruch podkreślający zbliżające się powtórne przyjście Chrystusa na Ziemię;


lexentry: pol/adwerbializacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwerbializacja
trans_list: adverbialisation adverbialization
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) proces językowy, w którym inne części mowy przekształcają się w przysłówki


lexentry: pol/adwokat_Boga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwokat Boga
trans_list: God's advocate
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: duchowny, który podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego ma za zadanie przedstawić cechy świadczące o tym, że dana osoba powinna być błogosławionym lub kanonizowanym


lexentry: pol/adwokat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwokat
trans_list: lawyer | attorney | barrister
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie;


lexentry: pol/adwokat_diabła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwokat diabła
trans_list: devil's advocate
sense:
(kościelny) (potocznie, potoczny) duchowny, który w Kościele katolickim podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego, ma za zadanie wyszukiwać przyczyn przeciw wyniesieniu na ołtarze


lexentry: pol/adyton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adyton
trans_list: adyton
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ukryta przestrzeń w sanktuarium greckim (np. w świątyni, gaju, grocie), dostępna tylko dla kapłanów i osób wybranych, które przeszły obrzęd oczyszczenia, gdzie przechowywane były świętości: posąg bóstwa, przedmioty kultu i dary dla niego, czasem mieściła się tam także wyrocznia;


lexentry: pol/adźiwika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adźiwika
trans_list: Ajivika
sense:
(filozofia, filozoficzny) (historia, historyczny, historycznie) jeden z nurtów filozoficzno-religijnych w Indiach głoszący determinizm, ascetyzm i swoisty ateizm


lexentry: pol/adżyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adżyka
trans_list: adjika | adzhika | ajika
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pasta z czerwonej papryki z dodatkiem soli, czosnku, ziół oraz orzecha włoskiego, pochodząca z kuchni kaukaskiej;


lexentry: pol/aerator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerator
trans_list: aerator
sense:
ręczne lub automatyczne urządzenie ogrodnicze do napowietrzania gleby, którego główną częścią jest wał z kolcami lub kawałkami blachy tnącymi darń podczas obracania się;


lexentry: pol/aerenchyma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerenchyma
trans_list: aerenchyma
sense:
(botanika, botaniczny) typ tkanki miękiszowej u roślin wodnych i podmokłych, zawierająca duże przestrzenie powietrzne między komórkami


lexentry: pol/aero-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: aero-
trans_list: aero-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z powietrzem, ruchem w powietrzu, lotnictwem


lexentry: pol/aeroakustyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aeroakustyka
trans_list: aeroacoustics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dział nauki zajmujący się powstawaniem i propagacją dźwięków w przepływach powietrza lub gazów


lexentry: pol/aerobus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerobus
trans_list: Airbus
sense:
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny, najczęściej śmigłowiec, przewożący na małych odległościach duże ilości pasażerów;


lexentry: pol/aerodynamik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerodynamik
trans_list: aerodynamicist
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) specjalista zajmujący się aerodynamiką


lexentry: pol/aeroelastyczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aeroelastyczność
trans_list: aeroelasticity
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (technologia, technika, techniczny) dziedzina mechaniki, która zajmuje się zjawiskami wynikającymi ze wzajemnego oddziaływania między siłami aerodynamicznymi, siłami bezwładności a odkształcaniem się konstrukcji


lexentry: pol/aeroelastyczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aeroelastyczność
trans_list: aeroelasticity
sense:
(technologia, technika, techniczny) właściwość materiału i konstrukcji, która pozwala na przewidywanie i analizę oddziaływania sił aerodynamicznych, sił bezwładności i sprężystych reakcji konstrukcji; zdolność obiektu do odkształcania się pod wpływem sił aerodynamicznych


lexentry: pol/aerofagia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerofagia
trans_list: aerophagia
sense:
(medycyna, medyczny) zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego polegające na nadmiernym połykaniu powietrza podczas jedzenia;


lexentry: pol/aerofiniszer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerofiniszer
trans_list: aerofinisher
sense:
(lotnictwo, lotniczy) urządzenie stosowane do skracania dobiegu samolotu i jego wyhamowania, wykorzystywane głównie na pokładach lotniskowców;


lexentry: pol/aerofobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerofobia
trans_list: aerophobia
sense:
(medycyna, medyczny) chorobliwy lęk przed powietrzem (np. przeciągi, wiatr) lub przed ruchem w powietrzu (np. podróż samolotem)


lexentry: pol/aerofotografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerofotografia
trans_list: aerial photography
sense:
(fotografia) (lotnictwo, lotniczy) dziedzina fotografi polegająca na robieniu zdjęć powierzchni ziemi z dużych wysokości


lexentry: pol/aerograf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerograf
trans_list: airbrush | aerograph | air-brush
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie malarskie rozpylające farbę za pomocą sprężonego powietrza;


lexentry: pol/aerografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerografia
trans_list: airbrush techniques | airbrushing
sense:
(technologia, technika, techniczny) (fotografia) technika retuszowania fotografii za pomocą aerografu


lexentry: pol/aerografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerografia
trans_list: airbrush techniques | airbrushing
sense:
(technologia, technika, techniczny) (rzemiosło, rzemieślniczy) technika zdobienia ceramicznego za pomocą aerografu


lexentry: pol/aerografit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerografit
trans_list: aerographite
sense:
(technologia, technika, techniczny) syntetyczna piana zbudowana z siatki pustych węglowych nanorurek, jeden z najlżejszych na świecie materiałów;


lexentry: pol/aeroklub__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aeroklub
trans_list: aero club | flying club
sense:
organizacja, której członkami są piloci sportowi, skoczkowie spadochronowi, lotniarze, paralotniarze, modelarze lotniczy oraz miłośnicy lotnictwa


lexentry: pol/aeroponika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aeroponika
trans_list: aeroponics
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) metoda uprawy roślin, w której korzenie pozostają zawieszone w powietrzu i są okresowo zraszane mgiełką wodną z rozpuszczonymi składnikami odżywczymi;


lexentry: pol/aerosprężystość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerosprężystość
trans_list: aeroelasticity
sense:
(fizyka, fizyczny) (technologia, technika, techniczny) zdolność konstrukcji do reagowania na obciążenia aerodynamiczne poprzez ugięcia, skręcanie i drgania, które z kolei wpływają na przepływ powietrza


lexentry: pol/aerosprężystość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerosprężystość
trans_list: aeroelasticity
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (technologia, technika, techniczny) dział mechaniki i aerodynamiki zajmujący się badaniem wzajemnego oddziaływania sił aerodynamicznych i odkształceń sprężystych konstrukcji


lexentry: pol/aerotermodynamika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerotermodynamika
trans_list: aerothermodynamics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dziedzina nauki łącząca aerodynamikę i termodynamikę, badająca zjawiska cieplne zachodzące przy przepływie powietrza (lub gazu) wokół ciała poruszającego się z dużą prędkością


lexentry: pol/aerozol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerozol
trans_list: aerosol
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) roztwór koloidowy powstający w wyniku rozproszenia ciał stałych lub cieczy w ośrodku gazowym


lexentry: pol/aerozol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerozol
trans_list: aerosol
sense:
(potocznie, potoczny) metalowy pojemnik zawierający substancję, która znajduje się pod ciśnieniem i może być rozpylana


lexentry: pol/aerożel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aerożel
trans_list: aerogel
sense:
(fizyka, fizyczny) (technologia, technika, techniczny) porowaty, ultralekki materiał będący rodzajem sztywnej piany o wyjątkowo małej gęstości;


lexentry: pol/afabularność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afabularność
trans_list: plotlessness
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) cecha utworu literackiego, filmowego, teatralnego, która polega na braku tradycyjnej fabuły


lexentry: pol/afektacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afektacja
trans_list: affectation
sense:
przesada w okazywaniu uczuć, egzaltacja; wyrażanie uczuć (poprzez zachowywanie się, wypowiadanie się) w sposób przesadny, sztuczny, afektowany


lexentry: pol/afera_rozporkowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afera rozporkowa
trans_list: zippergate
sense:
(publikatory) (potocznie, potoczny) określenie wydarzeń związanych z zarzutami molestowania seksualnego przez osoby publiczne i z dochodzeniem w tej sprawie


lexentry: pol/affidavit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: affidavit
trans_list: affidavit
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dobrowolne, urzędowe, pisemne oświadczenie pod przysięgą


lexentry: pol/afiniczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: afiniczny
trans_list: affine
sense:
(matematyka, matematyczny) związany z przekształceniami afinicznymi, czyli wzajemnie jednoznacznymi przeształceniami geometrycznymi, odwzorowującymi proste na proste


lexentry: pol/afisz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afisz
trans_list: poster
sense:
(poligrafia) plakat informujący o jakiejś imprezie publicznej lub akcji, nawołujący do czegoś; ; (zobacz) też afisz w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/aflatoksyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aflatoksyna
trans_list: aflatoxin
sense:
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) rakotwórcza toksyna wytwarzana przez grzyby z rodzaju Aspergillus;


lexentry: pol/aforyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aforyzm
trans_list: aphorism
sense:
zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy;


lexentry: pol/afroazjatycki__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: afroazjatycki
trans_list: Afro-Asiatic
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) określający rodzinę języków używanych w północnej Afryce, Rogu Afryki i na Bliskim Wschodzie


lexentry: pol/afrobeat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afrobeat
trans_list: afrobeat
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek muzyczny, powstały w Afryce w połowie lat 60. XX wieku, łączący afrykańskie rytmy z funkiem i jazzem;


lexentry: pol/afrodyzjak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afrodyzjak
trans_list: aphrodisiac
sense:
(medycyna, medyczny) środek (roślina, lek itp.) pobudzający popęd seksualny, wzmagający potencję lub doznania erotyczne;


lexentry: pol/afrykanizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afrykanizacja
trans_list: Africanisation | Africanization
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) proces przejmowania przez rdzennych Afrykanów kontroli nad niektórymi obszarami Afryki i wypierania z nich białych


lexentry: pol/afrykanizować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: afrykanizować
trans_list: Africanise | Africanize
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) narzucać afrykańskość, przymuszać kogoś do zostania Afrykaninem, zmieniać coś na afrykańskie


lexentry: pol/afta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afta
trans_list: canker sore
sense:
(medycyna, medyczny) mały bolesny pęcherzyk pokryty białawym włóknistym nalotem i otoczony czerwoną zapalną obwódką, powstający na błonie śluzowej jamy ustnej w wyniku zakażenia wirusowego;


lexentry: pol/afterpik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afterpik
trans_list: afterpeak
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) tylna, skrajna część kadłuba statku, znajdująca się za ostatnią grodzią wodoszczelną


lexentry: pol/aga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aga
trans_list: agha
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) stopień oficerski w sułtańskiej Turcji;


lexentry: pol/agama__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agama
trans_list: agama
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) Agama Daudin, rodzaj stepowych lub pustynnych gadów z rodziny agamowatych; u samców niektórych z jego gatunków charakterystyczna jest duża głowa otoczona skórzastą kryzą


lexentry: pol/agaroza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agaroza
trans_list: agarose
sense:
(biochemia, biochemiczny) cukier złożony, w skład którego wchodzi galaktoza, uzyskiwany z agaru jadalnego


lexentry: pol/agat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agat
trans_list: agate
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana chalcedonu; kamień półszlachetny o charakterystycznych paskach układających się koncentrycznie;


lexentry: pol/agawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agawa
trans_list: agave
sense:
(botanika, botaniczny) Agave L., rodzaj roślin o długich, mięsistych, kolczastych, tworzących rozetę liściach;


lexentry: pol/agawa_amerykańska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agawa amerykańska
trans_list: agave Americana
sense:
(botanika, botaniczny) Agave americana L., gatunek roślin zielnych należących do rodziny agawowatych;


lexentry: pol/agenda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agenda
trans_list: agenda
sense:
ustalony spis spraw, które będą przedmiotem działania danej osoby lub instytucji w określonym czasie


lexentry: pol/agent_AI__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agent AI
trans_list: AI agent
sense:
(informatyka, informatyczny) model sztucznej inteligencji (zwykle duży model językowy), wyposażony w możliwości działania w świecie, np. zamawiający bilety, porządkujący dysk komputera, piszący programy, albo rozmawiający z klientami firmy;


lexentry: pol/agent__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: agent
trans_list: agent
sense:
(informatyka, informatyczny) program komputerowy, autonomiczna jednostka wykorzystywana w programowaniu agentowym;


lexentry: pol/aggiornamento__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aggiornamento
trans_list: aggiornamento
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) polityka Kościoła rzymskokatolickiego polegająca na unowocześnieniu i modernizacji doktryn oraz instytucji kościelnych, będąca jednym z dążeń II Soboru Watykańskiego;


lexentry: pol/agitacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agitacja
trans_list: agitation
sense:
działalność prowadząca do zjednania zwolenników dla pewnej sprawy, idei, poglądów; propagowanie haseł albo ideologii;


lexentry: pol/aglomeracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aglomeracja
trans_list: agglomeration
sense:
(urbanistyka, urbanistyczny) zespół miast i osiedli, skupionych na względnie małym obszarze, zazwyczaj wokół dużego miasta lub ośrodka przemysłowego;


lexentry: pol/aglomerować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: aglomerować
trans_list: agglomerate
sense:
(technologia, technika, techniczny) skupiać mechanicznie mniejsze kawałki, ziarna w większe kawałki, bryły, np. w procesie brykietowania węgla albo przeróbki rud


lexentry: pol/aglutynacyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: aglutynacyjny
trans_list: agglutinative
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) taki, który tworzy wyrazy pochodne przez zlepianie słów, a nie na drodze odmiany


lexentry: pol/aglutynina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aglutynina
trans_list: agglutinin
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) przeciwciało biorące udział w zlepianiu aglutynogenów podczas aglutynacji;


lexentry: pol/aglutynogen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aglutynogen
trans_list: agglutinogen
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) antygen znajdujący się na powierzchni krwinek czerwonych, który może wywołać reakcję aglutynacji, czyli zlepiania się komórek, w obecności odpowiednich przeciwciał (aglutynin)


lexentry: pol/agnostycyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agnostycyzm
trans_list: agnosticism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu;


lexentry: pol/agnostyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agnostyk
trans_list: agnostic
sense:
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zwolennik agnostycyzmu


lexentry: pol/agogika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agogika
trans_list: agogics | agogic
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) niewielkie odchylenia i zmiany w tempie i rytmie wykonywanego utworu muzycznego, uzasadnione interpretacją muzyczną wykonawcy


lexentry: pol/agogo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agogo
trans_list: agogo bell
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument perkusyjny pochodzenia afrykańskiego zbudowany co najmniej z dwóch dzwonków połączonych zakrzywionym uchwytem;


lexentry: pol/agonista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agonista
trans_list: agonist
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) czynnik współdziałający, o podobnym działaniu do czegoś;


lexentry: pol/agora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agora
trans_list: agora
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (urbanistyka, urbanistyczny) główny plac greckiego miasta-państwa;


lexentry: pol/agorafobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agorafobia
trans_list: agoraphobia
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk przed przebywaniem samemu w miejscach publicznych;


lexentry: pol/agoryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agoryzm
trans_list: agorism
sense:
bojkot państwa; zwłaszcza motywowany libertarianizmem lewoskrętnym i dążący do anarchistycznej rewolucji


lexentry: pol/agradacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agradacja
trans_list: accumulatio
sense:
(geologia, geologiczny) stopniowe wyrównywanie dna doliny lub innej wklęsłej formy terenu wskutek gromadzenia się osadów rzecznych


lexentry: pol/agrafka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agrafka
trans_list: safety pin
sense:
rodzaj zapinki wykonanej z drutu, której jeden koniec zahacza się o zagięcie znajdujące się na drugim końcu;


lexentry: pol/agramatyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agramatyzm
trans_list: agrammatism
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (medycyna, medyczny) rodzaj afazji, niezdolność do prawidłowego łączenia wyrazów w zdania;


lexentry: pol/agranulocytoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agranulocytoza
trans_list: agranulocytosis
sense:
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na gwałtownym zmniejszeniu liczby granulocytów, zwłaszcza neutrofili, we krwi;


lexentry: pol/agrarystyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: agrarystyczny
trans_list: agrarian
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (socjologia, socjologiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z agraryzmem


lexentry: pol/agregat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agregat
trans_list: aggregate
sense:
(technologia, technika, techniczny) zespół różnych maszyn połączonych ze sobą na stałe w celu wykonywania określonej pracy, stanowiących przez to jedno nowe urządzenie robocze


lexentry: pol/agregatornia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agregatornia
trans_list: generator room
sense:
(technologia, technika, techniczny) pomieszczenie lub wydzielone miejsce, w którym zainstalowane są agregaty prądotwórcze albo inne agregaty techniczne (np. chłodnicze, pompowe)


lexentry: pol/agresja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agresja
trans_list: aggression
sense:
(psychologia, psychologiczny) zachowanie, którego celem jest wyładowanie gniewu, wyrządzenie szkody;


lexentry: pol/agrest__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agrest
trans_list: gooseberry bush plant | gooseberry
sense:
(botanika, botaniczny) Ribes uva-crispa, krzew owocowy z gatunku porzeczka agrest, wydający kwaskowate, zielonkawe owoce typu jagody;


lexentry: pol/agrochemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agrochemia
trans_list: agrochemistry
sense:
(chemia, chemiczny) dział chemii powiązany z rolnictwem, bada działanie substancji na środowisko naturalne, szukając sposobów na zwiększenie plonów i poprawę jakości produktów rolnych;


lexentry: pol/agroekosystem__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agroekosystem
trans_list: agroecosystem
sense:
(ekologia, ekologiczny) sztuczny ekosystem powstały w wyniku działalności człowieka, wykorzystywany do produkcji rolnej


lexentry: pol/agrofizyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agrofizyka
trans_list: agricultural physics | agrophysics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka z pogranicza agronomii i fizyki, której obiektem badawczym jest ekosystem ukształtowany poprzez działalność człowieka, badany i opisywany metodami nauk ścisłych – w szczególności fizyki;


lexentry: pol/agrogaz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agrogaz
trans_list: agricultural biogas | agro-gas
sense:
biogaz pochodzący z surowców rolniczych, czyli z rozkładu materii organicznej (np. resztek roślinnych, kiszonek, gnojowicy, obornika)


lexentry: pol/agrometeorologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agrometeorologia
trans_list: agrometeorology
sense:
dział meteorologii badający wpływ zjawisk meteorologicznych na uprawę roślin, produkcję rolniczą i leśną oraz vice versa;


lexentry: pol/agronomia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agronomia
trans_list: agronomy | agricultural science
sense:
(rolnictwo, rolniczy) teoretyczna i praktyczna wiedza o rolnictwie i zarządzaniu produkcją żywności roślinnej;


lexentry: pol/agroturystyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agroturystyka
trans_list: agriturism
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (turystyka, turystyczny) wypoczynek spędzany w chłopskim gospodarstwie, może być połączony z pracą w gospodarstwie;


lexentry: pol/aguti__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aguti
trans_list: agouti
sense:
(zoologia, zoologiczny) Dasyprocta, roślinożerny gryzoń południowoamerykański, introdukowany również w Indiach;


lexentry: pol/ahinsa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ahinsa
trans_list: ahimsa | ahinsa
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zasada moralna hinduizmu, buddyzmu i dźinizmu, nakazująca poszanowanie wszelkiego życia, odrzucająca zabijanie i zadawanie obrażeń fizycznych wszelkim istotom żywym – ludziom, zwierzętom, a w dźinizmie także roślinom i Ziemi;


lexentry: pol/ahistorycznie__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: ahistorycznie
trans_list: ahistorically
sense:
w sposób ahistoryczny; pokazując wydarzenia historyczne bez kontekstu; pomijając warunki i kontekst rozwoju historycznego


lexentry: pol/ahoj__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: ahoj
trans_list: ahoy
sense:
pozdrowienie, zawołanie, okrzyk mający zwrócić uwagę; słowo używane zwykle wśród marynarzy i żeglarzy


lexentry: pol/airfryer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: airfryer
trans_list: air fryer | airfryer
sense:
(technologia, technika, techniczny) (potocznie, potoczny) urządzenie kuchenne smażące i piekące potrawy z wykorzystaniem obiegu gorącego powietrza


lexentry: pol/ais-moll__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ais-moll
trans_list: A♯ minor | a-sharp minor
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gama lub tonacja molowa zaczynająca się od dźwięku ais (w zapisie nutowym z trzema krzyżykami)


lexentry: pol/ajatollah__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ajatollah
trans_list: ayatollah
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wysoki tytuł znawcy teologii i prawa w szyizmie imamickim;


lexentry: pol/ajoen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ajoen
trans_list: ajoene
sense:
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny występujący w czosnku, bezwonny produkt rozpadu alliiny


lexentry: pol/ajran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ajran
trans_list: airan | ayran
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) turecki i ałtajski napój sporządzany z jogurtu, wody i soli;


lexentry: pol/akacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akacja
trans_list: acacia
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju akacja (1.1)


lexentry: pol/akadyjski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: akadyjski
trans_list: Akkadian
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język semicki, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e.;


lexentry: pol/akan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akan
trans_list: Akan
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język (lub makrojęzyk) z podgrupy kwa rodziny języków nigero-kongijskich


lexentry: pol/akant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akant
trans_list: acanthus
sense:
(architektura, architektoniczny) motyw dekoracyjny w formie stylizowanych liści, gałązek i kwiatów akantu (1.1);


lexentry: pol/akantocyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akantocyt
trans_list: acanthocyte | spur cell
sense:
(biologia, biologiczny) nieprawidłowo uformowana krwinka czerwona posiadająca nieregularnie rozmieszczone, zaostrzone wypustki cytoplazmatyczne;


lexentry: pol/akatyst__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akatyst
trans_list: akathist
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj hymnu liturgicznego ku czci Chrystusa lub świętych, spotykany zwłaszcza w wielkopostnej tradycji chrześcijaństwa wschodniego, śpiewany na stojąco podczas szczególnych nabożeństw;


lexentry: pol/akaustobiolit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akaustobiolit
trans_list: acaustobiolith
sense:
(geologia, geologiczny) osad lub skała zawierająca materię organiczną, ale niezdolna do generowania paliw kopalnych


lexentry: pol/akcent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent
trans_list: accent
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) specyficzny sposób wymawiania słów, często w połączeniu z charakterystyczną intonacją zdaniową


lexentry: pol/akcent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent
trans_list: accent | stress
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;


lexentry: pol/akcent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent
trans_list: accent
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wyraźniejsze, silniejsze podkreślenie jakiegoś dźwięku lub współbrzmienia;


lexentry: pol/akcent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent
trans_list: element | feature
sense:
(sztuka) (architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) element kompozycyjny wyróżniający się (kolorem, fakturą, kształtem) z tła całości


lexentry: pol/akcent_akutowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent akutowy
trans_list: acute accent
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) znak diakrytyczny w postaci pochylonej kreski w prawo umieszczany nad literą


lexentry: pol/akcentowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcentowanie
trans_list: accentuation
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnianie sylaby w wyrazie lub wyrazu w zdaniu poprzez sposób ich wypowiadania


lexentry: pol/akcept__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcept
trans_list: acceptance
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) zobowiązanie się do uiszczenia na zlecenie sumy wymienionej na wekslu lub czeku


lexentry: pol/akceptant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akceptant
trans_list: accepter | acceptor
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) osoba przyjmująca na siebie zobowiązanie zapłacenia w określonym terminie i miejscu wymienionej w wekslu sumy;


lexentry: pol/akceptor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akceptor
trans_list: acceptor
sense:
(chemia, chemiczny) cząsteczka, pojedynczy atom lub jon, który przyjmuje elektron, proton, grupę funkcyjną lub określony jon od innych cząsteczek w trakcie reakcji chemicznej;


lexentry: pol/akcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcja
trans_list: share | stock
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) papier wartościowy wystawiany posiadaczowi części kapitału spółki akcyjnej (często w lm);


lexentry: pol/akcja_na_okaziciela__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcja na okaziciela
trans_list: bearer instrument | bearer share
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) rodzaj akcji, na której nie ma oznaczonego właściciela – przeciwieństwo akcji imiennej;


lexentry: pol/akcjonariat_pracowniczy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcjonariat pracowniczy
trans_list: employee share ownership | employee stock ownership
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) forma własności, w której właścicielami większości akcji są pracownicy;


lexentry: pol/akcydentalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcydentalizm
trans_list: accidentalism
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny zakładający, że cechy rzeczy i zjawisk mają w dużej mierze charakter przypadkowy (akcydentalny), a nie wynikający z ich stałej, niezmiennej istoty; przekonanie o istotnej roli przypadku w strukturze rzeczywistości


lexentry: pol/akcyza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcyza
trans_list: excise tax
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) rodzaj podatku pośredniego nakładanego na niektóre towary celem ograniczenia ich konsumpcji;


lexentry: pol/akineza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akineza
trans_list: akinesis
sense:
(medycyna, medyczny) całkowita niezdolność do ruchu; niemożność wykonywania ruchów dowolnych mimo zachowanego napięcia mięśniowego


lexentry: pol/aklimatyzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aklimatyzacja
trans_list: acclimatization | acclimation | acclimatisation | acclimatation
sense:
(biologia, biologiczny) przystosowanie się organizmów roślinnych i zwierzęcych do nowego środowiska;


lexentry: pol/aklina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aklina
trans_list: aclinic line
sense:
(geografia, geograficzny) linia łącząca na mapie miejsca, gdzie odchylenie igły magnetycznej równe jest zeru;


lexentry: pol/akmeizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akmeizm
trans_list: Acmeism
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) przeciwstawiający się symbolizmowi modernistyczny kierunek w poezji i literaturze rosyjskiej przypadający na początek XX wieku;


lexentry: pol/akolada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akolada
trans_list: accolade | brace | bracket
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (drukarstwo, drukarski) pionowa linia lub klamra łącząca pięciolinie, na których notuje się partie instrumentów lub głosów jednego utworu wykonywane jednocześnie;


lexentry: pol/akolitka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akolitka
trans_list: acolyte candle
sense:
(kościelny) świeca używana w liturgii, trzymana przez akolitów, najczęściej podczas procesji lub uroczystej mszy


lexentry: pol/akomodacyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: akomodacyjny
trans_list: accommodative
sense:
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) zdolny do akomodacji, przystosowania się; polegający na akomodacji, przystosowaniu się


lexentry: pol/akomodować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: akomodować
trans_list: accommodate
sense:
(medycyna, medyczny) o układzie optycznym oka: przystosowywać się do wyraźnego widzenia z różnej odległości


lexentry: pol/akompaniować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: akompaniować
trans_list: accompany
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrumentalnie towarzyszyć głównej partii, wykonywać jej tło


lexentry: pol/akonityna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akonityna
trans_list: aconitine
sense:
(biochemia, biochemiczny) bardzo silnie trujący związek chemiczny z grupy alkaloidów, występujący głównie w bulwach i liściach tojadu;


lexentry: pol/akord__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akord
trans_list: piece work
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (zarządzanie) system wynagrodzeń uzależniający je od mierzalnych skutków pracy


lexentry: pol/akord__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akord
trans_list: chord
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) równoczesne współbrzmienie co najmniej trzech dźwięków;


lexentry: pol/akordowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: akordowy
trans_list: accord
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) związany z pracą na akord (systemem pracy w którym wynagrodzenie zależy od ilości wykonanej pracy)


lexentry: pol/akosmizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akosmizm
trans_list: acosmism
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny negujący istnienie świata materialnego lub uznający go za iluzoryczny wytwór boga;


lexentry: pol/akrecja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrecja
trans_list: accretion
sense:
(astronomia, astronomiczny) opadanie materii na powierzchnię ciała niebieskiego w wyniku przyciągania grawitacyjnego;


lexentry: pol/akredytacyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: akredytacyjny
trans_list: accreditation
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) związany z akredytacją, dotyczący akredytacji


lexentry: pol/akredytywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akredytywa
trans_list: letter of credit
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) forma bezgotówkowych rozliczeń krajowych i zagranicznych realizowanych za pośrednictwem banku, wykorzystywana przy zawieraniu transakcji, którym towarzyszą różne zwiększone ryzyka;


lexentry: pol/akrobatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrobatka
trans_list: acrobat
sense:
(zoologia, zoologiczny) Acrobates Desmarest, niewielki torbacz z rodziny akrobatkowatych, wyposażony w błonę lotną, zamieszkujący lasy eukaliptusowe na wschodnim wybrzeżu Australii;


lexentry: pol/akrobatyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrobatyka
trans_list: acrobatics
sense:
(sport, sportowy) dziedzina sportu lub sztuki cyrkowej polegająca na wykonywaniu trudnych, pokazowych ćwiczeń gimnastycznych


lexentry: pol/akromegalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akromegalia
trans_list: acromegaly
sense:
(medycyna, medyczny) choroba spowodowana nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu, występuje u osób dorosłych i powoduje przerost kości i rozrost tkanek miękkich;


lexentry: pol/akropol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akropol
trans_list: acropolis
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji: osiedle, część miasta znajdująca się na wzgórzu, górne miasto


lexentry: pol/akrosom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrosom
trans_list: acrosome
sense:
(biologia, biologiczny) pęcherzyk znajdujący się na przedniej części główki plemnika, zawierający enzymy trawienne, umożliwiający plemnikowi wniknięcie do komórki jajowej


lexentry: pol/akrostych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrostych
trans_list: acrostic
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór wierszowany, w którym początkowe litery lub słowa wersów albo zwrotek tworzą wyraz bądź zdanie;


lexentry: pol/akroterion__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akroterion
trans_list: acroterion
sense:
(architektura, architektoniczny) dekoracyjny element na szczycie i krańcach frontonu wykonany z terakoty, kamienia lub brązu


lexentry: pol/akrychina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrychina
trans_list: acrichine
sense:
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) związek organiczny, żółty, gorzki proszek, stosowany jako środek przeciwmalaryczny i przeciwrobaczy


lexentry: pol/akrydyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrydyna
trans_list: acridine
sense:
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy heterocyklicznych związków aromatycznych, o strukturze podobnej do antracenu, ale z atomem azotu w jednym z pierścieni


lexentry: pol/akrylan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrylan
trans_list: acrylate
sense:
(chemia, chemiczny) sól lub ester kwasu akrylowego (CH₂=CH–COOH), powstające w wyniku reakcji tego kwasu z zasadą (sól) lub alkoholem (ester)


lexentry: pol/akrylonitryl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrylonitryl
trans_list: acrylonitrile
sense:
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, nitryl kwasu akrylowego, cyjanek winylu, bezbarwna ciecz trująca o nieprzyjemnym zapachu;


lexentry: pol/aksamit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aksamit
trans_list: velvet
sense:
(włókiennictwo) tkanina bawełniana z krótką okrywą włosową z jedwabnych, wełnianych lub bawełnianych nici;


lexentry: pol/akseroftol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akseroftol
trans_list: axerophthol
sense:
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) aktywna postać witaminy A, niezbędna do prawidłowego widzenia, ważna również dla zdrowia skóry i błon śluzowych oraz potrzebna do wielu innych procesów w ustroju


lexentry: pol/aksjomat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aksjomat
trans_list: axiom
sense:
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) element aksjomatyki, czyli tak wybranego zestawu twierdzeń, że na ich bazie daje się wyprowadzić wszystkie pozostałe twierdzenia danej teorii matematycznej;


lexentry: pol/aksjomatycznie__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: aksjomatycznie
trans_list: axiomatically
sense:
w sposób oczywisty, przyjęty bez dowodu; opierając się na podstawowych założeniach, od których wszystko inne wynika


lexentry: pol/aksjomatyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aksjomatyka
trans_list: axiomatics
sense:
(logika, logiczny) układ aksjomatów, z którego można wyprowadzić wszystkie twierdzenia danej nauki lub teorii


lexentry: pol/aksoida__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aksoida
trans_list: axode
sense:
(mechanika) powierzchnia utworzona przez zbiór wszystkich chwilowych osi obrotu bryły sztywnej wykonującej ruch dowolny


lexentry: pol/aksonometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aksonometria
trans_list: axonometry
sense:
rodzaj rzutu równoległego, odwzorowanie przestrzeni na płaszczyznę z wykorzystaniem prostokątnego układu osi


lexentry: pol/akt_oskarżenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akt oskarżenia
trans_list: bill of indictment | indictment
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pismo procesowe oskarżyciela zawierające żądanie ukarania przez sąd sprawcy czynu zabronionego;


lexentry: pol/akt_strzelisty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akt strzelisty
trans_list: quick prayer
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: krótka żarliwa modlitwa, pobożne westchnienie;


lexentry: pol/aktomiozyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktomiozyna
trans_list: actomyosin
sense:
(biochemia, biochemiczny) powstający w wyniku skurczu mięśnia kompleks dwóch białek: aktyny i miozyny;


lexentry: pol/aktorka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktorka
trans_list: actress
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) kobieta, która w teatrze lub na filmie udaje jakąś postać, bohatera


lexentry: pol/aktualizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktualizm
trans_list: actualism | uniformitarianism
sense:
(geologia, geologiczny) zasada, według której procesy zachodzące dziś na Ziemi działały także w przeszłości


lexentry: pol/aktualizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktualizm
trans_list: act psychology | actualism
sense:
(psychologia, psychologiczny) kierunek w XIX-wiecznej psychologii ograniczający przedmiot badań do opisu aktów psychicznych i treści świadomości


lexentry: pol/aktuariusz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktuariusz
trans_list: actuary
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) specjalista z zakresu matematyki finansowej, obliczania ryzyka oraz wyceny projektów finansowych;


lexentry: pol/aktyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktyna
trans_list: actin
sense:
(biochemia, biochemiczny) (biologia, biologiczny) wielofunkcyjne białko, które jest jednym z kluczowych elementów cytoszkieletu w komórkach eukariotycznych


lexentry: pol/aktyniczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktyniczność
trans_list: actinic activity | actinism
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (biologia, biologiczny) zdolność promieniowania do wywoływania reakcji fotochemicznych


lexentry: pol/aktynograf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktynograf
trans_list: actinograph
sense:
(technologia, technika, techniczny) przyrząd służący do pomiaru i rejestracji zmian natężenia promieniowania słonecznego


lexentry: pol/aktynologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktynologia
trans_list: actinology
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) nauka o działaniu promieni świetlnych


lexentry: pol/aktynometr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktynometr
trans_list: actinometer
sense:
(fizyka, fizyczny) (technologia, technika, techniczny) przyrząd służący do dokładnego mierzenia promieniowania słonecznego


lexentry: pol/aktynometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktynometria
trans_list: actinometry
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dział nauki zajmujący się pomiarami promieniowania w atmosferze ziemskiej


lexentry: pol/aktynon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktynon
trans_list: actinon
sense:
(chemia, chemiczny) radon-219, naturalnie występujący izotop radonu o symbolu An powstający na skutek radioaktywnego rozpadu aktynu


lexentry: pol/aktynoterapia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktynoterapia
trans_list: actinotherapy
sense:
(medycyna, medyczny) naświetlanie lampami leczniczymi; światłolecznictwo za pomocą sztucznych źródeł (np. lampą kwarcową UV czy lampą na podczerwień sollux)


lexentry: pol/aktynowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktynowiec
trans_list: actinide | actinoid
sense:
(chemia, chemiczny) radioaktywny metal z grupy pierwiastków chemicznych ósmego okresu, w najczęstszym rozumieniu o liczbach atomowych od 83 (aktynu) do 103 (lorensu);


lexentry: pol/aktywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktywa
trans_list: assets
sense:
(księgowość) kontrolowane przez jednostkę gospodarczą zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, które użyte spowodują wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych;


lexentry: pol/aktywator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktywator
trans_list: activator
sense:
coś, co uruchamia, przyspiesza albo wzmacnia działanie jakiegoś procesu, reakcji chemicznej czy urządzenia


lexentry: pol/aktywizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktywizm
trans_list: activism
sense:
(filozofia, filozoficzny) przekonanie myślicielskie o pierwszeństwie aktywności i zmiany nad stałością


lexentry: pol/akumulator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akumulator
trans_list: accumulator | battery
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do magazynowania energii (elektrycznej, mechanicznej lub cieplnej)


lexentry: pol/akupresura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akupresura
trans_list: acupressure
sense:
(medycyna, medyczny) wywodząca się z Chin tradycyjna metoda leczenia polegająca na naciskaniu, masowaniu i opukiwaniu ciała;


lexentry: pol/akupunkt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akupunkt
trans_list: acupoint
sense:
(medycyna, medyczny) wyodrębnione miejsce na powierzchni ciała, które według zasad tradycyjnej medycyny chińskiej jest powiązane funkcjonalnie z określonymi narządami lub układami organizmu; jego stymulacja (np. przez nakłucie, ucisk lub ciepło) ma wpływać na regulację procesów fizjologicznych i łagodzenie dolegliwości


lexentry: pol/akupunktura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akupunktura
trans_list: acupuncture
sense:
(medycyna, medyczny) sztuka leczenia polegająca na wbijaniu igieł w określone miejsca na ciele człowieka;


lexentry: pol/akustoelektronika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akustoelektronika
trans_list: acoustoelectronics
sense:
dziedzina zajmująca się badaniem i wykorzystaniem wzajemnych oddziaływań fal akustycznych z polem elektrycznym, w tym przetwarzaniem sygnałów dźwiękowych na elektryczne i odwrotnie


lexentry: pol/akustooptyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akustooptyka
trans_list: acoustooptics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dziedzina fizyki i techniki zajmująca się oddziaływaniem fal świetlnych z falami akustycznymi (zazwyczaj ultradźwiękami) w ośrodkach materialnych


lexentry: pol/akustyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: akustyczny
trans_list: unplugged
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) używający niezelektryfikowanych, tradycyjnych instrumentów


lexentry: pol/akustyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akustyka
trans_list: acoustics
sense:
(fizyka, fizyczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) warunki wnętrza decydujące o rozchodzeniu się w nim dźwięków


lexentry: pol/akustyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akustyka
trans_list: acoustics
sense:
(fizyka, fizyczny) dział fizyki, nauka o dźwięku i rozchodzeniu się fal sprężystych w różnych ośrodkach


lexentry: pol/akwakultura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwakultura
trans_list: aquaculture
sense:
(ekologia, ekologiczny) (rybołówstwo, rybacki) forma gospodarki ludzkiej, mająca na celu zwiększenie pozyskiwania żywności (rzadziej innych produktów) ze środowiska wodnego;


lexentry: pol/akwalung__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwalung
trans_list: aqualung
sense:
zespół urządzeń i czynników oddechowych pozwalających nurkowi na swobodne nurkowanie i przebywanie pod wodą;


lexentry: pol/akwamanila__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwamanila
trans_list: aquamanile
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (sztuka) (technologia, technika, techniczny) naczynie w kształcie dzbanka lub figurki, służące do przelewania wody, używane głównie w średniowieczu do mycia rąk przy stole lub w obrzędach religijnych, często wykonane z ceramiki, brązu lub mosiądzu i bogato zdobione


lexentry: pol/akwametria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwametria
trans_list: aquametrics
sense:
(chemia, chemiczny) dział chemii analitycznej zajmujący się oznaczaniem zawartości wody w różnych substancjach


lexentry: pol/akwanautyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwanautyka
trans_list: aquanautics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (technologia, technika, techniczny) dziedzina zajmująca się badaniem, projektowaniem i praktyką przebywania oraz poruszania się ludzi pod wodą przy użyciu specjalistycznego sprzętu


lexentry: pol/akwedukt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwedukt
trans_list: aqueduct
sense:
kanał wodociągowy, rurociąg podziemny lub nadziemny, doprowadzający wodę z odległych źródeł na ogół do miast przy wykorzystaniu siły ciążenia ziemskiego;


lexentry: pol/akwen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwen
trans_list: basin
sense:
każdy dowolnie zdefiniowany/określony obszar wód zarówno portowych jak i wód otwartych, zarówno morskich jak i śródlądowych


lexentry: pol/akwizytorski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: akwizytorski
trans_list: sales-related
sense:
(handel, handlowy) dotyczący pracy akwizytora lub charakterystyczny dla akwizytora; związany z pozyskiwaniem klientów, sprzedażą bezpośrednią


lexentry: pol/ala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ala
trans_list: ala
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) starożytny oddział piechoty lub później jazdy Rzymu i Mezopotamii;


lexentry: pol/alabaster__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alabaster
trans_list: alabaster
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) zbita, drobnoziarnista odmiana gipsu, delikatnie zabarwiona lub biała;


lexentry: pol/alalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alalia
trans_list: alalia
sense:
(medycyna, medyczny) całkowity brak mowy lub głębokie zaburzenie procesu jej kształtowania się, powstałe na skutek uszkodzenia struktur mózgowych (kory mózgowej) w okresie przed opanowaniem mowy przez dziecko (do ok. 2. roku życia)


lexentry: pol/alanina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alanina
trans_list: alanine
sense:
(biologia, biologiczny) organiczny związek chemiczny, jeden z dwudziestu podstawowych aminokwasów białkowych;


lexentry: pol/alarmistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: alarmistyczny
trans_list: alarmist
sense:
wzbudzający niepokój przed niebezpieczeństwem, mający ostrzec przed czymś niepokojącym, co zasługuje na większą uwagę; często czymś, co wcale nie zasługuje na nią


lexentry: pol/alawita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alawita
trans_list: Alawite
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca prądu religijnego na obrzeżach islamu


lexentry: pol/albedo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albedo
trans_list: albedo
sense:
(fizyka, fizyczny) liczba charakteryzująca stosunek natężenia światła odbitego do natężenia światła padającego;


lexentry: pol/albedometr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albedometr
trans_list: albedometer
sense:
(technologia, technika, techniczny) (naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) przyrząd naukowy służący do pomiaru albedo


lexentry: pol/albigens__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albigens
trans_list: Albigensian
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) przedstawiciel heretyckiego ruchu w średniowiecznej Francji;


lexentry: pol/albinizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albinizm
trans_list: albinism
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wrodzony brak barwnika skóry, włosów u ludzi i zwierząt;


lexentry: pol/albityzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albityzacja
trans_list: albitization
sense:
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) proces przekształcania minerałów skałotwórczych w albit


lexentry: pol/albo__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: albo
trans_list: or
sense:
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa;


lexentry: pol/albuminoid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albuminoid
trans_list: albuminoid
sense:
(biologia, biologiczny) białko włókniste, odporne na enzymy i czynniki chemiczne, występujące w tkankach zwierząt, takich jak skóra, włosy, paznokcie, ścięgna czy chrząstki, pełniące rolę budulcową i nadające tkankom wytrzymałość


lexentry: pol/alchemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alchemia
trans_list: alchemy
sense:
przednaukowa dziedzina wiedzy mająca na celu odkrycie sposobu przemiany metali nieszlachetnych w złoto i wynalezienie leku przedłużającego życie;


lexentry: pol/aldehyd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aldehyd
trans_list: aldehyde
sense:
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny posiadający grupę aldehydową, czyli grupę karbonylową (C=O) połączoną z jednym (-CHO) lub dwoma (CH2O) atomami wodoru, aktywny chemicznie, ma silne właściwości redukujące;


lexentry: pol/aldehyd_salicylowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aldehyd salicylowy
trans_list: 2-hydroxybenzaldehyde | o-hydroxybenzaldehyde | salicylaldehyde | salicylic aldehyde
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny wykorzystywany w przemyśle perfumeryjnym i w syntezie chemicznej;


lexentry: pol/aldosteron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aldosteron
trans_list: aldosterone
sense:
(biologia, biologiczny) (biochemia, biochemiczny) hormon sterydowy wytwarzany przez warstwę kłębkowatą kory nadnerczy, należący do grupy mineralokortykoidów


lexentry: pol/aldoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aldoza
trans_list: aldose
sense:
(biochemia, biochemiczny) cukier prosty, który zawiera grupę aldehydową (–CHO) w pozycji końcowej cząsteczki


lexentry: pol/aldryna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aldryna
trans_list: aldrin
sense:
(chemia, chemiczny) toksyczny związek chloroorganiczny o wzorze sumarycznym C12H8Cl6, trwały w środowisku, używany, zwłaszcza dawniej, jako insektycyd;


lexentry: pol/ale__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: ale
trans_list: but | however
sense:
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego


lexentry: pol/aleatoryczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: aleatoryczny
trans_list: aleatoric
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany z aleatoryzmem, dotyczący aleatoryzmu, zbudowany na zasadach aleatoryzmu


lexentry: pol/alef__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alef
trans_list: aleph
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwsza litera alfabetów semickich: m.in. fenickiego, aramejskiego, arabskiego (ا), hebrajskiego (א), syryjskiego (ܐ);


lexentry: pol/alegoreza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alegoreza
trans_list: allegorizing
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) dwustopniowy sposób interpretacji znaków polegający na odczytywaniu najpierw znaczenia dosłownego, a później głębszego;


lexentry: pol/alegoria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alegoria
trans_list: allegory
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści;


lexentry: pol/alegoryczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: alegoryczny
trans_list: allegoric | allegorical
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) taki, który ma poza znaczeniem dosłownym stały umowny sens przenośny


lexentry: pol/alegoryzować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: alegoryzować
trans_list: allegorise allegorize
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) przedstawiać w formie alegorii lub interpretować coś jako alegorię


lexentry: pol/aleksandretta_obrożna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aleksandretta obrożna
trans_list: ring-necked parakeet | rose-ringed parakeet
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Psittacula krameri, gatunek ptaka z rodziny papug wschodnich, występujący m.in. w środkowej Afryce i na Półwyspie Indyjskim;


lexentry: pol/aleksandryn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aleksandryn
trans_list: Alexandrian
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) typ wiersza sylabicznego o ustalonej długości — 12 sylab, zwykle z przerwą (średniówką) po szóstej sylabie


lexentry: pol/aleksyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aleksyna
trans_list: alexin
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) grupa białek obecnych we krwi i płynach ustrojowych, które pomagają niszczyć patogeny


lexentry: pol/aleksytymia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aleksytymia
trans_list: alexithymia
sense:
(psychologia, psychologiczny) niezdolność do rozumienia lub identyfikowania emocji oraz ich nazywania i wyrażania;


lexentry: pol/alemański__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: alemański
trans_list: Alemannic
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa języka (względnie dialektu) używanego w Szwabii, Badenii, Alzacji i niemieckojęzycznej części Szwajcarii


lexentry: pol/alembik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alembik
trans_list: alembic
sense:
(dawniej, dawny) sprzęt laboratoryjny w postaci szklanego lub metalowego naczynia – zbiornika, zakończonego szyjką, w której osadzano korek lub specjalną głowicę z wychodzącą z niej zagiętą rurką; służy do destylacji; ; (zobacz) też alembik w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/alergolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alergolog
trans_list: allergist | allergologist
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób alergicznych


lexentry: pol/alfabet_Morse'a__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alfabet Morse'a
trans_list: Morse code
sense:
(marynarka) (telekomunikacja) kod, w którym znakom odpowiadają sygnały świetlne lub kombinacje kropek i kresek;


lexentry: pol/alfabetyzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alfabetyzacja
trans_list: literacy | literacy campaign
sense:
(edukacja, edukacyjny) rozpowszechnienie podstawowych umiejętności edukacyjnych w społeczeństwie zacofanym: czytania, pisania i liczenia


lexentry: pol/alfons__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alfons
trans_list: pimp
sense:
(potocznie, potoczny) (pospolicie) mężczyzna żyjący z cudzej prostytucji, zabierający prostytutce część jej dochodu w zamian za ochronę


lexentry: pol/algijski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: algijski
trans_list: Algic
sense:
(etnografia, etnograficzny) (językoznawstwo, językoznawczy) dotyczący autochtonicznych ludów (Indian) północnej części Ameryki Północnej


lexentry: pol/algina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: algina
trans_list: algin
sense:
(biochemia, biochemiczny) substancja żelująca i zagęszczająca pochodząca z alg morskich; naturalny wielocukier z glonów o zastosowaniu przemysłowym i technicznym


lexentry: pol/alginian_sodu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alginian sodu
trans_list: sodium alginiate
sense:
organiczny związek chemiczny, dodatek do żywności stosowany jako zagęszczacz, stabilizator, substancja żelująca i emulgator


lexentry: pol/algolagnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: algolagnia
trans_list: algolagnia
sense:
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie seksualne polegające na osiąganiu satysfakcji poprzez zadawanie bólu i cierpienia sobie lub innej osobie;


lexentry: pol/algorytm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: algorytm
trans_list: algorithm
sense:
(matematyka, matematyczny) (informatyka, informatyczny) ciąg ściśle określonych czynności pozwalających na rozwiązanie pewnego zadania;


lexentry: pol/aliant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aliant
trans_list: ally
sense:
(historia, historyczny, historycznie) państwo opozycyjne w stosunku do Niemiec w I i II wojnie światowej


lexentry: pol/aliant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aliant
trans_list: ally
sense:
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) stojący po tej samej stronie w działaniach wojennych


lexentry: pol/alias__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: alias
trans_list: alias
sense:
(informatyka, informatyczny) alternatywny identyfikator użytkownika lub inny (zazwyczaj prostszy, krótszy) adres sieciowy odnoszący się do tego samego obiektu


lexentry: pol/aliasing__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aliasing
trans_list: aliasing
sense:
(informatyka, informatyczny) zniekształcenie sygnału na skutek nakładania się jego widm spowodowanego zbyt niską częstotliwością próbkowania, w przypadku rasteryzacji powodujące artefakty graficzne


lexentry: pol/alibi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alibi
trans_list: alibi
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) niezbity dowód czyjejś nieobecności w miejscu przestępstwa w czasie jego popełnienia;


lexentry: pol/alidada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alidada
trans_list: alidade
sense:
(geodezja, geodezyjny) (metrologia, metrologiczny) ruchome ramię lub koło z podziałką kątową będące częścią niektórych pomiarowych przyrządów geodezyjnych i nawigacyjnych;


lexentry: pol/alifatyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: alifatyczny
trans_list: aliphatic
sense:
(chemia, chemiczny) o związkach organicznych o strukturze łańcuchowej (otwartej) lub zawierający pierścienie nienasycone (nie mające delokalizowanych elektronów π)


lexentry: pol/aligator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aligator
trans_list: alligator
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) wodny, drapieżny gad z rodziny Alligatoridae, o szerokim pysku, mylony często z krokodylem;


lexentry: pol/alija__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alija
trans_list: aliyah
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) migracja Żydów do Palestyny, a po 1948 roku do współczesnego Izraela;


lexentry: pol/alimenty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alimenty
trans_list: alimony | maintenance
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) regularne, obligatoryjne świadczenia, na ogół pieniężne, na rzecz osób fizycznych, do których zobowiązywane są na drodze prawnej inne osoby fizyczne;


lexentry: pol/aliteracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aliteracja
trans_list: alliteration
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers;


lexentry: pol/alkahest__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkahest
trans_list: alkahest
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (chemia, chemiczny) legendarny alchemiczny uniwersalny rozpuszczalnik


lexentry: pol/alkaloid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkaloid
trans_list: alkaloid
sense:
(chemia, chemiczny) naturalnie występujący zasadowy związek chemiczny (na ogół heterocykliczny), głównie pochodzenia roślinnego, zawierający azot;


lexentry: pol/alkan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkan
trans_list: alkane
sense:
(chemia, chemiczny) nasycony węglowodór alifatyczny, w którym występują wyłącznie pojedyncze wiązania chemiczne;


lexentry: pol/alkanina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkanina
trans_list: alkannin
sense:
(biochemia, biochemiczny) naturalny barwnik roślinny o czerwono-fioletowej barwie, występujący głównie w korzeniach roślin z rodzaju Alkanna


lexentry: pol/alkazar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkazar
trans_list: alcazar
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) warowny pałac w stylu mauretańskim (hiszpańsko-arabskim), cechujący się połączeniem funkcji rezydencji i fortecy


lexentry: pol/alken__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alken
trans_list: alkene
sense:
(chemia, chemiczny) nienasycony węglowodór alifatyczny, w którym występuje jedno podwójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;


lexentry: pol/alkin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkin
trans_list: alkyne
sense:
(chemia, chemiczny) nienasycony węglowodór alifatyczny, w którym występuje jedno potrójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;


lexentry: pol/alkohol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkohol
trans_list: alcohol
sense:
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH);


lexentry: pol/alkohol_etylowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkohol etylowy
trans_list: ethyl alcohol
sense:
(biochemia, biochemiczny) popularny związek organiczny z grupy alkoholi pod postacią bezbarwnej cieczy o piekącym smaku, wykorzystywany w różnych gałęziach przemysłu; składnik napojów alkoholowych


lexentry: pol/alkoholan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholan
trans_list: alcoholate | alkoxide
sense:
(chemia, chemiczny) pochodna alkoholu - sól alkoholu powstająca przez zastąpienie atomu wodoru w grupie hydroksylowej (–OH) atomem metalu


lexentry: pol/alkoholiza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholiza
trans_list: alcoholysis
sense:
(chemia, chemiczny) reakcja chemiczna podwójnej wymiany, zachodząca między alkoholem a innym związkiem organicznym, najczęściej estrem


lexentry: pol/alkoholizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholizacja
trans_list: alcoholisation alcoholization
sense:
(chemia, chemiczny) proces chemiczny polegający na przekształceniu związku chemicznego przy udziale alkoholu


lexentry: pol/alkoholizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholizm
trans_list: alcoholism
sense:
(medycyna, medyczny) nałóg alkoholowy, choroba polegająca na odczuwaniu potrzeby picia napojów alkoholowych;


lexentry: pol/alkoholizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholizm
trans_list: alcoholism
sense:
(socjologia, socjologiczny) zjawisko społeczne, groźne w skutkach, polegające na zwiększaniu się liczby osób uzależnionych od alkoholu i pijących nałogowo


lexentry: pol/alkohologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkohologia
trans_list: alcohology
sense:
(medycyna, medyczny) (socjologia, socjologiczny) nauka zajmująca się problematyką alkoholu i jego wpływem na organizm, psychikę oraz społeczeństwo


lexentry: pol/alkoholowe_zapalenie_wątroby__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholowe zapalenie wątroby
trans_list: alcoholic hepatitis
sense:
(medycyna, medyczny) stan chorobowy wywołany przewlekłym nadużywaniem alkoholu, prowadzącym do zmian zapalno-martwiczych w wątrobie;


lexentry: pol/alkowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkowa
trans_list: alcove
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (architektura, architektoniczny) wnęka sypialni z łożem małżeńskim, zazwyczaj bez okna; ; (zobacz) też alkowa w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/all_inclusive__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: all inclusive
trans_list: all-inclusive
sense:
(turystyka, turystyczny) (ekonomia, ekonomiczny) o usłudze turystycznej, która ma wszystko wliczone w podaną cenę – posiłki, wycieczki, atrakcje itp.;


lexentry: pol/allatyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allatyw
trans_list: allative case
sense:
(gramatyka) przypadek w językach aglutynacyjnych i fleksyjnych oznaczający przemieszczanie się desygnatu w kierunku do i do wewnątrz pewnego określonego obiektu;


lexentry: pol/allel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allel
trans_list: allele
sense:
(biologia, biologiczny) jedna z wersji genu w określonym miejscu chromosomu powodująca zmienność cechy;


lexentry: pol/allelomorf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allelomorf
trans_list: allele
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (genetyka) jedna z alternatywnych form tego samego genu, zajmująca to samo miejsce w chromosomach homologicznych, ale wywołują odmienne wykształcenie tej samej cechy


lexentry: pol/allelopatia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allelopatia
trans_list: allelopathy
sense:
(ekologia, ekologiczny) zjawisko biologiczne, w którym jedna roślina wydziela związki chemiczne wpływające na rozwój innych roślin w swoim otoczeniu


lexentry: pol/alleluja__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: alleluja
trans_list: hallelujah | alleluia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w liturgii judaistycznej i chrześcijańskiej: okrzyk radości i triumfu zaczynający lub kończący psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne; wezwanie do złożenia hołdu Bogu; ; (zobacz) też aleluja w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/allicyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allicyna
trans_list: allicin
sense:
(biochemia, biochemiczny) nietrwały związek siarkoorganiczny wytwarzany w czosnku po roztarciu lub przecięciu, wykazujący silne właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze, C6H10OS2


lexentry: pol/allofan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allofan
trans_list: allophane
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) pozornie bezpostaciowa mieszanina różnych minerałów ilastych, będąca wodnym krzemianem glinu


lexentry: pol/allometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allometria
trans_list: allometry
sense:
(biologia, biologiczny) nierównomierny wzrost różnych części organizmu względem siebie lub całego ciała


lexentry: pol/allozaur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allozaur
trans_list: allosaurus
sense:
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) Allosaurus, rodzaj dużego, jurajskiego teropoda z rodziny allozaurów;


lexentry: pol/almanach__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: almanach
trans_list: almanac
sense:
publikacja zawierająca artykuły z pewnej dziedziny nauki lub sztuki, najczęściej utwory literackie różnych autorów wydane w tym samym czasie;


lexentry: pol/almandyn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: almandyn
trans_list: almandine
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, granat o czerwonym kolorze, także z odcieniem niebieskawym, wykorzystywany w jubilerstwie, o składzie chemicznym: Fe3Al2(SiO4)3


lexentry: pol/almucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: almucja
trans_list: almuce
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (krawiectwo) futrzana peleryna noszona dawniej przez osoby duchowne;


lexentry: pol/almukantarat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: almukantarat
trans_list: almucantar
sense:
(astronomia, astronomiczny) mały okrąg na sklepieniu niebieskim łączący punkty o tej samej wysokości nad horyzontem;


lexentry: pol/alodium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alodium
trans_list: allod | allodium
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w średniowiecznym prawie własności ziemia stanowiąca pełną, dziedziczną własność jej posiadacza, niezależną od obowiązków lennych, czyli niepodlegająca zwierzchnictwu feudalnemu (brak powinności wobec seniora); majątek ziemski wolny od lenna


lexentry: pol/alofon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alofon
trans_list: allophone
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wariant fonemu, inaczej: alofony to głoski reprezentujące ten sam fonem


lexentry: pol/alokacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alokacja
trans_list: allocation
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) rozdzielenie środków produkcyjnych lub pieniędzy na różne cele, inne niż dotychczasowe


lexentry: pol/alometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alometria
trans_list: allometry
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) badanie i opis zależności pomiędzy wielkością ciała organizmu (lub jego części) a innymi cechami biologicznymi


lexentry: pol/alomorf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alomorf
trans_list: allomorph
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) odmiana morfemu, która ma inną postać fonologiczną, ale wyraża tę samą funkcję lub znaczenie


lexentry: pol/alonż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alonż
trans_list: allonge
sense:
(bankowość, bankowy) mała kartka przyklejana do czeku lub weksla, na której napisane są dodatkowe informacje


lexentry: pol/alonż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alonż
trans_list: foldout | throwout
sense:
(poligrafia) zagięta część okładki książki lub dodatkowa kartka, większa formatem niż sama książka, na której znaleźć można dodatkowe informacje, zdjęcia, mapy…


lexentry: pol/aloplastyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aloplastyka
trans_list: alloplasty
sense:
(medycyna, medyczny) operacyjne uzupełnienie lub zastąpienie uszkodzonej części ciała z użyciemmateriału obcego


lexentry: pol/alotropia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alotropia
trans_list: allotropy
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) zjawisko występowania, w tym samym stanie skupienia, różnych odmian tego samego pierwiastka chemicznego różniących się właściwościami fizycznymi i chemicznymi;


lexentry: pol/aloza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aloza
trans_list: shad | allis shad
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Alosa alosa, planktonożerna ryba na tarło wędrująca z mórz lub Atlantyku do rzek;


lexentry: pol/alpensztok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alpensztok
trans_list: alpenstock
sense:
(turystyka, turystyczny) żerdź o długości od 1,5 do ponad 2,5 metra, zaopatrzona z jednej strony w grot, używana przez turystów wędrujących po górach;


lexentry: pol/alprazolam__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alprazolam
trans_list: alprazolam
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) anksjolityk z grupy benzodiazepin o szybkim, krótkotrwałym działaniu;


lexentry: pol/alrauna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alrauna
trans_list: mandrake root
sense:
(botanika, botaniczny) przypominający człowieka korzeń mandragory, któremu przypisywano właściwości magiczne;


lexentry: pol/alt-right__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alt-right
trans_list: alt-right
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zbiór powstałych w drugiej dekadzie XX wieku w USA skrajnie prawicowych ideologii, głoszących m.in. białą supremację, antysemityzm i hasła prawicowopopulistyczne;


lexentry: pol/alt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alt
trans_list: alt | alt key
sense:
(informatyka, informatyczny) klawisz znajdujący się po obu stronach spacji służący do zmieniania funkcji klawiszy


lexentry: pol/alt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alt
trans_list: alto
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (potocznie, potoczny) instrument grający w skali altu (1.2)


lexentry: pol/alt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alt
trans_list: alto
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) linia melodyczna (głos, partia utworu) między sopranem a tenorem


lexentry: pol/altazymut__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: altazymut
trans_list: altazimuth
sense:
(astronomia, astronomiczny) (geodezja, geodezyjny) (dawniej, dawny) przyrząd pomiarowy używany w XVIII i XIX wieku do pomiaru wysokości i azymutu ciał niebieskich;


lexentry: pol/alteracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alteracja
trans_list: alteration
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) podwyższenie lub obniżenie dźwięku należącego do skali lub akordu


lexentry: pol/alternant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alternant
trans_list: alternant
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) człon oboczności fonetycznej lub morfologicznej wyrazu; wariant członu wyrazu powstający w wyniku alternacji


lexentry: pol/alternat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alternat
trans_list: alternat
sense:
(dyplomacja) zasada kolejności – ustalony sposób, według którego przedstawiciele państw o tej samej randze podpisują dokument albo są wymieniani w jego treści, tak aby żadna ze stron nie była uprzywilejowana


lexentry: pol/alternatywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alternatywa
trans_list: alternative
sense:
(logika, logiczny) suma logiczna; zdanie złożone współrzędnie, prawdziwe, gdy jedno ze zdań składowych jest prawdziwe;


lexentry: pol/altostratus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: altostratus
trans_list: altostratus
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) chmura średnia, tworząca jednolitą szarą lub niebieskoszarą warstwę na niebie, zwykle przysłaniającą słońce lub księżyc, występująca na wysokości 2–7 km, mogąca dawać lekki deszcz lub śnieg;


lexentry: pol/altruistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: altruistyczny
trans_list: altruistic
sense:
właściwy altruizmowi lub altruiście – osobie pomagającej, myślącej o innych; przeciwny wobec egoizmu


lexentry: pol/altówka_miłosna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: altówka miłosna
trans_list: viola d’amore
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument smyczkowy o miękkim, lirycznym brzmieniu dzięki dodatkowym strunom rezonansowym, który był szczególnie popularny w epoce baroku


lexentry: pol/aludel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aludel
trans_list: aludel
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (chemia, chemiczny) gliniany garnuszek w kształcie gruszki, otwarty z obu stron, używany dawniej w laboratoriach chemicznych i alchemicznych, zwłaszcza do sublimacji, pozyskiwania jodu czy rtęci


lexentry: pol/aluminiować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: aluminiować
trans_list: aluminise aluminize
sense:
nakładać warstwę aluminium na inne materiały w celu nadania im pożądanych właściwości, takich jak odporność na korozję, estetyka czy przewodność elektryczna


lexentry: pol/aluminotermia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aluminotermia
trans_list: aluminothermy | aluminothermic process
sense:
(hutnictwo, hutniczy) (metaloznawstwo, metalurgia) proces metalurgiczny, będący egzotermiczną reakcją chemiczną, w której glin (aluminium) reaguje z tlenkiem metalu, redukując ten tlenek do metalu i tworząc przy tym tlenek glinu (Al₂O₃) oraz wydzielając duże ilości ciepła


lexentry: pol/alumn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alumn
trans_list: boarder
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (edukacja, edukacyjny) uczeń bezpłatnie pobierający naukę i utrzymywany


lexentry: pol/aluwium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aluwium
trans_list: alluvium
sense:
(geologia, geologiczny) osady powstające w procesie akumulacji na skutek działalności wód płynących;


lexentry: pol/aluzja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aluzja
trans_list: allusion | hint
sense:
wzmianka mająca wywołać skojarzenie z czymś, o czym się nie chce lub o czym nie można powiedzieć wprost


lexentry: pol/alweolarny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: alweolarny
trans_list: alveolar
sense:
(fonetyka, fonetyczny) powstający przy dotykaniu przez język okolicy wyrostka zębodołowego; taki, którego miejscem artykulacji są górne dziąsła


lexentry: pol/amaksofobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amaksofobia
trans_list: amaxophobia
sense:
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) zaburzenie lękowe polegające na obawie przed jazdą samochodem;


lexentry: pol/amalgamacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amalgamacja
trans_list: amalgamation
sense:
(chemia, chemiczny) proces łączenia się metalu z rtęcią i w ten sposób tworzenie amalgamatu, czyli stopu rtęci z innym metalem, głównie w celu wydobywania metali szlachetnych z rud


lexentry: pol/amant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amant
trans_list: love interest
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) aktor specjalizujący się w rolach kochanków, uwodzicieli


lexentry: pol/amantadyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amantadyna
trans_list: amantadine
sense:
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny z grupy amin, pochodna adamantanu;


lexentry: pol/amastia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amastia
trans_list: amastia
sense:
(anatomia, anatomiczny) wrodzony brak piersi; rzadka wada rozwojowa, w której od urodzenia brakuje tkanki gruczołowej piersi, brodawki sutkowej oraz otoczki


lexentry: pol/amatol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amatol
trans_list: amatol
sense:
kruszący materiał wybuchowy będący mieszaniną trotylu i azotanu amonu, zwykle w różnych proporcjach, stosowany głównie w materiałach bojowych i inżynieryjnych


lexentry: pol/amatorszczyzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amatorszczyzna
trans_list: amateurishness
sense:
(pogardliwie, pogardliwy) działanie lub twórczość wykonywana w sposób amatorski, zwykle bez odpowiedniego przygotowania, umiejętności czy profesjonalizmu


lexentry: pol/amazake__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amazake
trans_list: amazake
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) tradycyjny słodki japoński napój, niskoalkoholowy lub bezalkoholowy, wytwarzany ze sfermentowanego ryżu


lexentry: pol/amazonit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amazonit
trans_list: amazonite
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) minerał w kolorze zielonym, występujący głównie w skałach magmowych, używany w jubilerstwie jako kamień ozdobny;


lexentry: pol/ambasada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambasada
trans_list: embassy
sense:
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej;


lexentry: pol/ambasador_dobrej_woli__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambasador dobrej woli
trans_list: goodwill ambassador
sense:
(społeczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) honorowa funkcja reprezentacyjna niektórych organizacji międzynarodowych przyznawana osobistościom zaangażowanym w rozwiązywanie globalnych problemów społecznych


lexentry: pol/ambient__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambient
trans_list: ambient
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek muzyki elektronicznej lub eksperymentalnej, którego cechą charakterystyczną jest tworzenie atmosfery i nastroju zamiast wyraźnej, melodyjnej struktury


lexentry: pol/ambigram__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambigram
trans_list: ambigram
sense:
grafika utworzona kaligraficznie lub obrazowo w taki sposób, że po obróceniu całości o 180° można odczytać ten sam tekst;


lexentry: pol/ambiofonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambiofonia
trans_list: ambiophony
sense:
(technologia, technika, techniczny) technika reprodukcji dźwięku polegająca na tworzeniu efektu przestrzenności i otoczenia słuchacza przez dźwięki dochodzące z różnych kierunków


lexentry: pol/ambitendencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambitendencja
trans_list: ambitendency
sense:
(psychologia, psychologiczny) skłonność do występowania sprzecznych lub przeciwstawnych zachowań, sprzeczność dążeń;


lexentry: pol/ambitus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambitus
trans_list: ambitus
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rozpiętość wysokości dźwięków faktycznie wykorzystanych w danym materiale muzycznym, niezależnie od pełnego zakresu instrumentu lub głosu


lexentry: pol/amblygonit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amblygonit
trans_list: amblygonite
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy fosforanów, kruchy, przezroczysty, trudno rozpuszcza się w kwasach;


lexentry: pol/ambona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambona
trans_list: pulpit
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań; kościelna mównica; ; (zobacz) też ambona w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/ambona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambona
trans_list: shooting stand
sense:
(łowiectwo, łowiecki) stanowisko myśliwskie w kształcie wieżyczki, stałe lub przenośne, służące do polowań na zwierzynę;


lexentry: pol/ambra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambra
trans_list: ambergris
sense:
woskowata substancja będąca wydzieliną z przewodu pokarmowego kaszalota powstałą prawdopodobnie w wyniku niestrawności lub zaparcia, stosowana w przemyśle perfumeryjnym;


lexentry: pol/ambrotypia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambrotypia
trans_list: ambrotype
sense:
jedna z dawniejszych, stosowanych od 1852 roku, pozytywowych technik fotograficznych, pozwalająca uzyskać jeden unikatowy obraz


lexentry: pol/ambrowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambrowiec
trans_list: sweetgum
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny altyngiowatych rosnących w Azji i Ameryce Północnej


lexentry: pol/ambrozjański__przymiotnikdzierżawczy__1
sense_num: 01
written_rep: ambrozjański
trans_list: Ambrosian
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dotyczący życia i twórczości Ambrożego z Mediolanu, charakterystyczny, typowy dla Ambrożego z Mediolanu lub jego twórczości, taki jak u Ambrożego z Mediolanu


lexentry: pol/ambulatorium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambulatorium
trans_list: ambulatory
sense:
(medycyna, medyczny) miejsce lekarskiej pomocy doraźnej przy szpitalu, sanatorium lub w zakładzie pracy;


lexentry: pol/ameba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ameba
trans_list: amoeba
sense:
(biologia, biologiczny) pierwotniak posiadający zmienny kształt, poruszający się poprzez wysuwanie nibynóżek;


lexentry: pol/amebocyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amebocyt
trans_list: amebocyte | amoebocyte
sense:
(zoologia, zoologiczny) komórka zwierzęca niektórych bezkręgowców podobna amebie - zdolna do ruchów pełzakowatych


lexentry: pol/amen__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: amen
trans_list: amen
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie chrześcijańskiej modlitwy


lexentry: pol/amensalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amensalizm
trans_list: amensalism
sense:
(ekologia, ekologiczny) typ oddziaływania, w którym populacja jednego gatunku hamuje rozwój drugiej populacji, nie ponosząc strat i nie czerpiąc z tego żadnych korzyści


lexentry: pol/amerykanistyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amerykanistyka
trans_list: American studies
sense:
(edukacja, edukacyjny) kierunek studiów na uczelni wyższej, którego przedmiotem jest kultura, literatura i sztuka Stanów Zjednoczonych


lexentry: pol/amerykanistyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amerykanistyka
trans_list: American studies
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) interdyscyplinarna dziedzina nauki badająca m.in. historię, kulturę, literaturę i sztukę Stanów Zjednoczonych, jak i odmianę języka angielskiego używaną w USA


lexentry: pol/amerykanizować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: amerykanizować
trans_list: Americanize | Americanise
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) narzucać kulturę amerykańską, przeprowadzać amerykanizację


lexentry: pol/amerykański_pitbulterier__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amerykański pitbulterier
trans_list: American pit bull terrier
sense:
(kynologia, kynologiczny) rasa gładkowłosych psów o muskularnym ciele i silnym, zaciętym charakterze teriera;


lexentry: pol/ametropia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ametropia
trans_list: ametropia
sense:
(medycyna, medyczny) wada wzroku wynikająca z niedopasowania zdolności skupiającej oka do jego budowy anatomicznej:


lexentry: pol/ametryn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ametryn
trans_list: ametrine
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) dwubarwna, fioletowo-żółta odmiana kwarcu, będąca jednocześnie ametystem i cytrynem


lexentry: pol/ametyst__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ametyst
trans_list: amethyst
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, kamień półszlachetny, fioletowa lub purpurowa, przezroczysta odmiana krzemionki SiO2;


lexentry: pol/ametystowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ametystowy
trans_list: amethyst
sense:
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący ametystu, wykonany z ametystu, związany z ametystem, ozdobiony ametystem


lexentry: pol/amfetamina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfetamina
trans_list: amphetamine
sense:
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny o silnym działaniu psychotropowym i pobudzającym ośrodkowy układ nerwowy;


lexentry: pol/amfibol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfibol
trans_list: amphibole
sense:
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał skałotwórczy z gromady krzemianów łańcuchowych, będący uwodnionym krzemianem magnezu, żelaza, wapnia lub sodu; przedstawiciel dużej grupy minerałów skałotwórczych o zmiennym składzie chemicznym, występujący powszechnie w skałach magmowych i metamorficznych


lexentry: pol/amfibolia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfibolia
trans_list: amphiboly
sense:
(logika, logiczny) zjawisko polegające na wieloznaczności zdania wynikającej z jego budowy, a nie tylko z pojedynczych słów


lexentry: pol/amfibolit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfibolit
trans_list: amphibolite
sense:
(geologia, geologiczny) skała metamorficzna barwy ciemnozielonej lub ciemnoszarej, masywna i bardzo zwięzła;


lexentry: pol/amfigonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfigonia
trans_list: amphigony
sense:
(biologia, biologiczny) typ rozmnażania płciowego, w którym dochodzi do zapłodnienia poprzez zlanie się gamet pochodzących od dwóch różnych osobników


lexentry: pol/amfiktionia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfiktionia
trans_list: amphictyony
sense:
(starożytność) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) starożytna liga plemienna lub związek miast-państw w Grecji, utworzony w celu wspólnej ochrony świątyń, organizowania obrzędów religijnych oraz podejmowania decyzji politycznych w sprawach regionalnych


lexentry: pol/amfilada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfilada
trans_list: enfilade
sense:
(architektura, architektoniczny) ciąg pomieszczeń ułożonych jedno za drugim, połączonych przejściami umieszczonymi w jednej linii;


lexentry: pol/amfipatyczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfipatyczność
trans_list: amphipathicity
sense:
(chemia, chemiczny) właściwość związku chemicznego wynikająca z budowy polarnej, tj. zdolność utrzymywania się na granicy wodnej i lipidowej dzięki obecności w jego cząsteczce bieguna hydrofilowego oraz hydrofobowego


lexentry: pol/amfiteatr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfiteatr
trans_list: amphitheatre | amphitheater
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) odkryta budowla o kształcie elipsy lub koła z areną lub sceną pośrodku i wznoszącą się wokół niej schodkową widownią; ; (zobacz) też amfiteatr w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/amfiteatralność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfiteatralność
trans_list: amphitheatricality
sense:
cecha przestrzeni lub sposobu ukształtowania terenu, która przypomina budowę amfiteatru: układ schodkowy lub kaskadowy, gdzie kolejne rzędy (siedzeń, budynków czy warstw terenu) znajdują się coraz wyżej, otaczając centralny punkt


lexentry: pol/amfolit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfolit
trans_list: ampholyte
sense:
(chemia, chemiczny) substancja chemiczna, która może zachowywać się zarówno jak kwas, jak i zasada; związek chemiczny, który może oddawać lub przyjmować proton (H⁺)


lexentry: pol/amfora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfora
trans_list: amphora
sense:
wysokie, smukłe naczynie gliniane o wydłużonym brzuścu z dwoma umieszczonymi symetrycznie po bokach uchwytami;


lexentry: pol/amforyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: amforyczny
trans_list: amphoric
sense:
(medycyna, medyczny) przypominający dźwięk powstający podczas dmuchania w szyjkę szklanej butelki, wskazujący na istnienie jamy w płucach


lexentry: pol/amid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amid
trans_list: amide
sense:
(chemia, chemiczny) pochodna kwasu organicznego, w której grupa hydroksylowa została zastąpiona grupą aminową;


lexentry: pol/amidaza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amidaza
trans_list: amidase
sense:
(biochemia, biochemiczny) enzym hydrolityczny, który rozkłada wiązania amidowe w związkach chemicznych na kwasy karboksylowe i aminy


lexentry: pol/amidyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amidyzm
trans_list: Amidism | Pure Land Buddhism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z najważniejszych nurtów buddyzmu japońskiego, którego podstawę stanowi wiara w nieograniczone miłosierdzie Buddy Amidy (Amitabha)


lexentry: pol/amigdalina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amigdalina
trans_list: amygdalin
sense:
(biochemia, biochemiczny) glikozyd cyjanogenny naturalnie występujący w niektórych nasionach roślin z rodziny różowatych


lexentry: pol/aminobenzen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminobenzen
trans_list: aminobenzene
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny o wzorze C₆H₅NH₂, złożony z pierścienia benzenowego (C₆H₆) połączonego z grupą aminową (NH₂)


lexentry: pol/aminocukier__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminocukier
trans_list: amino sugar
sense:
(biochemia, biochemiczny) związek chemiczny należący do grupy cukrów, w którym jedna z grup hydroksylowych (–OH) została zastąpiona grupą aminową (–NH₂) albo jej pochodną (np. –NHAc);


lexentry: pol/aminofenazon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminofenazon
trans_list: aminophenazone
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) niesteroidowy lek przeciwzapalny o wzorze sumarycznym C13H17N3O, mający toksyczne działanie m.in. na wątrobę i szpik kostny;


lexentry: pol/aminofenol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminofenol
trans_list: aminophenol
sense:
(biochemia, biochemiczny) krystaliczny organiczny związek chemiczny o właściwościach redukcyjnych, zawierający pierścień benzenowy z jednocześnie podstawionymi grupami: aminową (–NH₂) i hydroksylową (–OH); amina aromatyczna i fenol zarazem; C6H7NO


lexentry: pol/aminokwas_egzogenny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminokwas egzogenny
trans_list: indispensable amino acid
sense:
aminokwas, który nie może być syntetyzowany w organizmie ludzkim i musi być dostarczany w pożywieniu


lexentry: pol/aminopeptydaza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminopeptydaza
trans_list: aminopeptidase
sense:
(biochemia, biochemiczny) enzym proteolityczny odcinający pojedyncze aminokwasy z końca aminowego (N-końca) peptydu lub białka


lexentry: pol/aminoplast__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminoplast
trans_list: aminoplastic
sense:
(chemia, chemiczny) tworzywo sztuczne powstające w wyniku reakcji chemicznej amin z formaldehydem, które następnie jest utwardzane ciepłem


lexentry: pol/aminosacharyd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aminosacharyd
trans_list: amino sugar
sense:
(biochemia, biochemiczny) pochodna cukru, w której przynajmniej jedna grupa hydroksylowa (–OH) została zastąpiona grupą aminową (–NH₂)


lexentry: pol/amisz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amisz
trans_list: Amish
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek chrześcijańskiej wspólnoty protestanckiej w USA, wywodzącej się ze Szwajcarii;


lexentry: pol/amnestia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amnestia
trans_list: amnesty
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) darowanie lub złagodzenie kar dla niektórych skazanych;


lexentry: pol/amniocenteza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amniocenteza
trans_list: amniocentesis | amnio | amniotic fluid test
sense:
(medycyna, medyczny) pobranie próbek płynu owodniowego pod kontrolą USG, przez nakłucie jamy owodni w macicy ciężarnej


lexentry: pol/amniopunkcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amniopunkcja
trans_list: amniocentesis
sense:
(medycyna, medyczny) inwazyjne badanie prenatalne, diagnostyczny zabieg medyczny polegający na nakłuciu pęcherza płodowego (owodni) w celu pobrania próbki płynu owodniowego;


lexentry: pol/amoksycylina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amoksycylina
trans_list: amoxicillin
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk będący półsyntetyczną pochodną penicyliny (z grupy aminopenicylin)


lexentry: pol/amoniak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amoniak
trans_list: ammonia
sense:
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu;


lexentry: pol/amonifikacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amonifikacja
trans_list: ammonification
sense:
(biologia, biologiczny) proces biologicznego rozkładu organicznych związków azotu na amoniak (NH₃) lub jon amonowy (NH₄⁺) przez mikroorganizmy


lexentry: pol/amonit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amonit
trans_list: amonito
sense:
(paleontologia, paleontologiczny) kopalny głowonóg z podgromady Ammonoidea, amonitowatych o płaskiej spiralnej skorupie o średnicy od 1 cm do 3 m, żyjący w okresie od dewonu do kredy;


lexentry: pol/amortyzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amortyzacja
trans_list: depreciation
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) stopniowa utrata wartości środków trwałych wskutek ich zużywania się oraz koszt związany ze stopniowym zużywaniem się środków trwałych


lexentry: pol/amortyzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amortyzacja
trans_list: shock-absorption
sense:
(technologia, technika, techniczny) łagodzenie uderzeń, wstrząsów w maszynach, pojazdach za pomocą specjalnych urządzeń


lexentry: pol/amortyzator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amortyzator
trans_list: damper | shock absorber | shocks
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do łagodzenia skutków wstrząsów, uderzeń, drgań, natężenia dźwięku w pojazdach lub maszynach;


lexentry: pol/amortyzować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: amortyzować
trans_list: amortize | amortise
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) zaliczać do kosztów danego okresu część kosztu środka trwałego odpowiadającą stosunkowi tego okresu do planowanej długości okresu użytkowania tego środka


lexentry: pol/amper__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amper
trans_list: ampere
sense:
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa jednostka natężenia prądu elektrycznego w układzie SI, oznaczana symbolem A;


lexentry: pol/amperogodzina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amperogodzina
trans_list: ampere-hour
sense:
(elektryczność) jednostka pojemności elektrycznej, równa ilości energii jaką w ciągu godziny przenosi prąd elektryczny o natężeniu 1 ampera;


lexentry: pol/amperometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amperometria
trans_list: amperometry
sense:
(chemia, chemiczny) metoda analityczna w chemii polegająca na pomiarze natężenia prądu elektrycznego w funkcji stężenia oznaczanej substancji


lexentry: pol/amperowoltomierz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amperowoltomierz
trans_list: ammeter-voltmeter
sense:
(elektryczność) przyrząd elektryczny łączący funkcje amperomierza i woltomierza; urządzenie do pomiarów natężenia i napięcia prądu


lexentry: pol/amperozwój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amperozwój
trans_list: ampere-turn
sense:
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) jednostka siły magnetomotorycznej w układzie MKS równa przepływowi jednego ampera prądu stałego przez jeden zwój solenoidu;


lexentry: pol/ampicylina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ampicylina
trans_list: ampicillin
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk β-laktamowy z grupy penicylin półsyntetycznych, stosowany w leczeniu zakażeń bakteryjnych, o działaniu bakteriobójczym (hamuje syntezę ściany komórkowej bakterii); pochodna kwasu 6-aminopenicylanowego


lexentry: pol/ampleksus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ampleksus
trans_list: amplexus
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) pozycja godowa płazów głównie bezogonowych, w której samiec trzyma samicę za przednie odnóża


lexentry: pol/amplidyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amplidyna
trans_list: amplidyne
sense:
(elektryczność) specjalistyczny rodzaj wzmacniacza elektromaszynowego, który konstrukcyjnie jest prądnicą prądu stałego o specyficznej budowie, pozwalający na sterowanie bardzo dużymi mocami wyjściowymi za pomocą sygnałów o niewielkiej mocy;


lexentry: pol/ampułka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ampułka
trans_list: ampoule | ampule | ampulla
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (medycyna, medyczny) szklany hermetycznie zamknięty pojemnik z jednorazową dawką leku;


lexentry: pol/ampułka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ampułka
trans_list: ampoule | ampule | ampulla
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mały dzbanek do podawania wina i wody kapłanowi; ; (zobacz) też ampułka w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/amulet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amulet
trans_list: amulet
sense:
(ezoteryka) przedmiot, który ma w magiczny sposób chronić swojego właściciela przed czarami, nieszczęściami lub złem;


lexentry: pol/amuzja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amuzja
trans_list: amusia
sense:
(medycyna, medyczny) niezdolność do rozpoznawania i do odtwarzania melodii spowodowana uszkodzeniem mózgu;


lexentry: pol/amyloid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amyloid
trans_list: amyloid
sense:
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) nierozpuszczalne białko fibrylarne, które gromadzi się w tkankach organizmu i tworzy włókniste złogi;


lexentry: pol/amyloidoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amyloidoza
trans_list: amyloidosis
sense:
(medycyna, medyczny) choroba spichrzeniowa, w której w narządach odkłada się patologiczne białko – amyloid


lexentry: pol/amylopektyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amylopektyna
trans_list: amylopectin
sense:
(biochemia, biochemiczny) wielocukier (a dokładniej rozgałęziony polimer glukozy) będący głównym składnikiem skrobi; podstawowy polisacharyd roślin wyższych, pełniący rolę materiału zapasowego;


lexentry: pol/amyloplast__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amyloplast
trans_list: amyloplast
sense:
(botanika, botaniczny) leukoplast odpowiedzialny za syntezę i magazynowanie skrobi w komórkach roślinnych


lexentry: pol/amyloza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amyloza
trans_list: amylose
sense:
(chemia, chemiczny) liniowy polisacharyd zbudowany z reszt α-D-glukozy połączonych wiązaniami α(1→4); jeden z dwóch głównych składników skrobi


lexentry: pol/anabaptyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anabaptyzm
trans_list: Anabaptism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznanie protestanckie odrzucające chrzest dzieci;


lexentry: pol/anabazyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anabazyna
trans_list: anabasine
sense:
(biochemia, biochemiczny) alkaloid roślinny o działaniu toksycznym i nikotynopodobnym, występujący głównie w roślinach z rodzaju Anabasis, w przeszłości stosowany jako insektycyd


lexentry: pol/anabioza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anabioza
trans_list: anabiosis | suspended animation
sense:
(biologia, biologiczny) odwracalny stan pozornej śmierci, krańcowego obniżenia aktywności życiowej organizmu;


lexentry: pol/anabolizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anabolizm
trans_list: anabolism
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) część procesów metabolicznych w organizmie, które polegają na syntezie złożonych związków chemicznych z prostszych, z towarzyszącym zużyciem energii


lexentry: pol/anachorecki__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: anachorecki
trans_list: anachoretic
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z anachoretą, dotyczący anachorety lub anachoretyzmu


lexentry: pol/anachoreta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anachoreta
trans_list: anchorite | anachoret | anachorete | anachorite | anchoret
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) człowiek pędzący życie w odosobnieniu, w ascezie, oddający się modlitwie i rozmyślaniom


lexentry: pol/anachoretka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anachoretka
trans_list: anchoress | anchoritess | anchress
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kobieta żyjąca w odosobnieniu z powodów religijnych


lexentry: pol/anachronizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anachronizm
trans_list: anachronism
sense:
błąd chronologiczny, polegający na umiejscawianiu w dziele przedmiotu, zjawiska, zachowania itp., które miało miejsce w innym czasie: po lub przed;


lexentry: pol/anadiploza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anadiploza
trans_list: anadiplosis
sense:
figura retoryczna polegająca na powtórzeniu na początku zdania lub członu zdania ostatniego wyrazu lub wyrazów zdania poprzedniego


lexentry: pol/anaerob__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anaerob
trans_list: anaerobe
sense:
(biologia, biologiczny) organizm, który nie potrzebuje tlenu do życia i może rozwijać się w środowisku beztlenowym


lexentry: pol/anafilaksja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anafilaksja
trans_list: anaphylaxis
sense:
(medycyna, medyczny) rodzaj ogólnoustrojowej reakcji alergicznej typu natychmiastowego, która ma miejsce po ekspozycji na alergen;


lexentry: pol/anafora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anafora
trans_list: anaphor | anaphora
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) odwołanie się w wypowiedzi do czegoś, co wcześniej zostało już wspomniane


lexentry: pol/anaforeza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anaforeza
trans_list: anaphoresis
sense:
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) zjawisko zachodzące w płynach pod wpływem pola elektrycznego, polegające na ruchu ujemnie naładowanych cząstek w kierunku anody


lexentry: pol/anageneza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anageneza
trans_list: anagenesis
sense:
(biologia, biologiczny) ewolucyjny proces przekształcania się jednego gatunku w inny bez rozgałęzienia drzewa rodowego, czyli bez powstawania nowych, bocznych linii ewolucyjnych


lexentry: pol/anaglif__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anaglif
trans_list: anaglyph
sense:
jeden z typów rysunku lub fotografii stereoskopowej, dający złudzenie trójwymiaru podczas oglądania za pomocą specjalnych, najczęściej czerwono-niebieskich, okularów;


lexentry: pol/anagram__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anagram
trans_list: anagram
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zespół wyrazów, powstały przez zmianę kolejności liter innego wyrazu lub zespołu wyrazów;


lexentry: pol/anakreontyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anakreontyk
trans_list: anacreontic
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wiersz o tematyce biesiadnej, wesołej lub rubasznej;


lexentry: pol/analekta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: analekta
trans_list: analects
sense:
zbiór wybranych tekstów, fragmentów pism lub cytatów, często uporządkowanych tematycznie lub chronologicznie


lexentry: pol/analeptyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: analeptyk
trans_list: analeptic
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek, który pobudza ośrodkowy układ nerwowy


lexentry: pol/analfabetyzm_funkcjonalny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: analfabetyzm funkcjonalny
trans_list: functional illiteracy
sense:
niezdolność rozumienia sensu tekstów pisanych występujących w codziennym otoczeniu, nieumiejętność pojmowania i wypełniania dokumentów oraz formularzy a także wykonywania prostych obliczeń arytmetycznych


lexentry: pol/analgetyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: analgetyk
trans_list: analgesic
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek przeciwbólowy, lek przeciwbólowy;


lexentry: pol/analiza_matematyczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: analiza matematyczna
trans_list: mathematical analysis
sense:
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący teorię granic, ciągów i funkcji, rachunek różniczkowy i całkowy;


lexentry: pol/analogon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: analogon
trans_list: analogon
sense:
odpowiednik funkcjonalny lub strukturalny innego elementu, istniejący dzięki relacji podobieństwa, a nie tożsamości


lexentry: pol/analogowo__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: analogowo
trans_list: analogly
sense:
(technologia, technika, techniczny) z użyciem ciągłego sygnału lub tradycyjnej technologii, bez zapisu cyfrowego


lexentry: pol/anamorfoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anamorfoza
trans_list: anamorphosis
sense:
(sztuka) (optyka, optyczny) celowe zniekształcenie (liniowe zwężenie lub rozszerzenie) obrazu, które sprawia, że staje się on zrozumiały i proporcjonalny tylko wtedy, gdy patrzy się na niego pod konkretnym, bardzo ostrym kątem lub przy użyciu specjalnego lustra


lexentry: pol/anapest__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anapest
trans_list: anapest | anapaest
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) w wierszach stopa metryczna złożona z dwóch sylab krótkich i jednej długiej;


lexentry: pol/anaplazmoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anaplazmoza
trans_list: anaplasmosis
sense:
(medycyna, medyczny) choroba wywołana przez bakterie Anaplasma przenoszone przez kleszcze z rodzaju Ixodes, które namnażają się w granulocytach


lexentry: pol/anarchizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchizm
trans_list: anarchism
sense:
ruch społeczny i ideologia głosząca likwidację państwa oraz postulująca nieograniczoną wolność za nadrzędną wartość;


lexentry: pol/anarchoindywidualizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchoindywidualizm
trans_list: anarcho-individualism | individualist anarchism
sense:
(socjologia, socjologiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) skrajna forma indywidualizmu, doktryna społeczno-polityczna występująca przeciwko państwu, społeczeństwu, narodowi i rodzinie jako źródłom przymusu i zniewolenia jednostki;


lexentry: pol/anarchokapitalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchokapitalizm
trans_list: anarcho-capitalism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) teoretyczny ustrój polityczny oparty na braku państwa, wymianie własności prywatnej i wolnym rynku


lexentry: pol/anarchokolektywizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchokolektywizm
trans_list: anarcho-collectivism
sense:
anarchizm kolektywistyczny; doktryna i ruch społeczno-polityczny, postulujące stworzenie w drodze rewolucji ustroju bezpaństwowego opartego na społecznej własności środków produkcji


lexentry: pol/anarchokomunizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchokomunizm
trans_list: anarcho-communism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia i ruch społeczny łączący anarchizm i komunizm, dążący do zniesienia państwa i hierarchii, wprowadzenia wspólnej własności środków produkcji oraz samorządnej, zdecentralizowanej organizacji społeczeństwa opartej na wolnej współpracy i równości


lexentry: pol/anarchopacyfizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchopacyfizm
trans_list: anarchist pacifism | anarcho-pacifism | pacifist anarchism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nurt anarchizmu całkowicie odrzucający używanie przemocy, niezależnie od jej formy i celów


lexentry: pol/anarchosyndykalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchosyndykalizm
trans_list: anarcho-syndicalism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia społeczno-polityczna łącząca anarchizm z syndykalizmem; kierunek anarchizmu głoszący, że związki zawodowe (syndykaty) są podstawowym narzędziem walki klasowej oraz przyszłą podstawą organizacji społeczeństwa, opartego na dobrowolnej federacji wolnych zrzeszeń pracowniczych;


lexentry: pol/anartria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anartria
trans_list: anarthria
sense:
(medycyna, medyczny) całkowita lub prawie całkowita niemożność artykułowania mowy wskutek uszkodzenia aparatu mowy lub ośrodków nerwowych kontrolujących mowę;


lexentry: pol/anastomoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anastomoza
trans_list: anastomosis
sense:
(anatomia, anatomiczny) połączenie naturalne lub sztucznie wytworzone, umożliwiające przepływ między strukturami organizmu (naczyniami, przewodami, włóknami)


lexentry: pol/anastrofa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anastrofa
trans_list: anastrophe
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) figura stylistyczna, która polega na odwróceniu zwykłej kolejności wyrazów w zdaniu lub wersie (w celu nadania wypowiedzi tonu bardziej poetyckiego albo dramatycznego)


lexentry: pol/anastygmat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anastygmat
trans_list: anastigmat
sense:
(fotografia) rodzaj obiektywu fotograficznego o bardzo dobrze skorygowanych aberracjach optycznych; obiektyw, który daje ostry obraz bez zniekształceń


lexentry: pol/anastyloza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anastyloza
trans_list: anastylosis
sense:
(architektura, architektoniczny) rekonstrukcja budowli z oryginalnych elementów przy minimalnym uzupełnieniu braków; ponowne złożenie zrujnowanych zabytków


lexentry: pol/anatema__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anatema
trans_list: anathema
sense:
(kościelny) klątwa kościelna, wyklęcie, wykluczenie ze społeczności; potępienie poglądów heretyckich;


lexentry: pol/anatman__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anatman
trans_list: anatta
sense:
buddyjska doktryna (godzona na różne sposoby z reinkarnacją), zgodnie z którą nie istnieje trwała dusza (atman), ani w ogóle nic trwałego;


lexentry: pol/anatoksyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anatoksyna
trans_list: anatoxin
sense:
(medycyna, medyczny) toksyna bakteryjna pozbawiona szkodliwych właściwości po unieczynnieniu chemicznym bądź fizycznym, ale zachowująca zdolność wywoływania odpowiedzi immunologicznej


lexentry: pol/anatomia_patologiczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anatomia patologiczna
trans_list: anatomical pathology | pathological anatomy
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) dziedzina medycyny badająca zmiany morfologiczne powstałe w organizmie w wyniku chorób, urazów lub innych procesów patologicznych


lexentry: pol/anch__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anch
trans_list: ankh
sense:
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) egipski hieroglif symbolizujący życie;


lexentry: pol/anchois__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anchois
trans_list: anchovy
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) określenie przetworów z solonych sardeli europejskich, pikantnych w smaku (niekiedy podfermentowanych), zwykle w postaci fileta, koreczka lub pasty;


lexentry: pol/ancien_régime__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ancien régime
trans_list: Ancien Régime
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) absolutystyczny system społeczno-polityczny istniejący we Francji przed rewolucją francuską;


lexentry: pol/andoniedźwiedź_okularowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: andoniedźwiedź okularowy
trans_list: spectacled bear
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Tremarctos ornatus Cuvier, gatunek drapieżnych ssaków z rodziny niedźwiedziowatych, występujących w Ameryce Południowej;


lexentry: pol/andradyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: andradyt
trans_list: andradite
sense:
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z gromady krzemianów, odmiana granatu;


lexentry: pol/andro-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: andro-
trans_list: andro-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z człowiekiem, zwłaszcza z mężczyzną lub z cechami męskimi


lexentry: pol/androgen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: androgen
trans_list: androgen
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) hormon płciowy o działaniu maskulinizującym, fizjologicznie występujący u mężczyzn i w małych stężeniach u kobiet;


lexentry: pol/androginia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: androginia
trans_list: androgyny
sense:
(biologia, biologiczny) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) współwystępowanie cech męskich i kobiecych


lexentry: pol/androgyniczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: androgyniczny
trans_list: androgynous | epicene
sense:
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) posiadający cechy zarówno męskie, jak i żeńskie


lexentry: pol/andrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: andrologia
trans_list: andrology
sense:
(medycyna, medyczny) specjalność medyczna zajmująca się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób męskiego układu płciowego;


lexentry: pol/andropauza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: andropauza
trans_list: andropause
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) proces biologiczny u mężczyzn, analogiczny do menopauzy u kobiet, związany z obniżeniem poziomu testosteronu, co może prowadzić do zmian fizycznych, emocjonalnych i seksualnych


lexentry: pol/aneksja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aneksja
trans_list: annexation
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zagarnięcie, włączenie siłą do swojego państwa terytorium innego państwa lub jego części;


lexentry: pol/aneksjonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aneksjonizm
trans_list: annexationism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) polityka przyłączania cudzych terytoriów do własnego państwa


lexentry: pol/anektować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: anektować
trans_list: annex
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zagarniać terytorium innego państwa; dokonywać aneksji


lexentry: pol/anemograf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anemograf
trans_list: anemograph
sense:
(technologia, technika, techniczny) (meteorologia, meteorologiczny) przyrząd meteorologiczny służący do ciągłego rejestrowania prędkości i kierunku wiatru


lexentry: pol/anemometr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anemometr
trans_list: anemometer
sense:
(technologia, technika, techniczny) (meteorologia, meteorologiczny) przyrząd do pomiaru prędkości gazów


lexentry: pol/anencefalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anencefalia
trans_list: anencephaly
sense:
(medycyna, medyczny) poważna wada wrodzona mózgu i czaszki, w której u płodu brakuje dużej części mózgu i czaszki


lexentry: pol/anergia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anergia
trans_list: anergy
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) stan wyraźnego braku energii życiowej i aktywności; zanik energii życiowej i inicjatywy


lexentry: pol/aneroid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aneroid
trans_list: aneroid
sense:
(technologia, technika, techniczny) sprężynowy barometr próżniowy do pomiaru ciśnienia atmosferycznego


lexentry: pol/anestetyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: anestetyczny
trans_list: anesthetic
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) powodujący zniesienie czucia; służący znieczuleniu


lexentry: pol/anestetyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anestetyk
trans_list: anaesthetic | anesthetic
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) środek do znieczulenia ogólnego lub miejscowego;


lexentry: pol/anestetyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anestetyka
trans_list: anaesthesiology anesthesiology
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) nauka o środkach znieczulających, metodach znieczulenia


lexentry: pol/anestetyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anestetyka
trans_list: anaesthetics anesthetics
sense:
(filozofia, filozoficzny) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) znieczulenie estetyczne, czyli obojętność na doznania estetyczne, utrata wrażliwości na piękno lub celowe jego odrzucenie


lexentry: pol/anestezjologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anestezjologia
trans_list: anesthesiology | anaesthesiology
sense:
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się przygotowaniem chorego do operacji, przeprowadzaniem i kontrolą znieczulenia;


lexentry: pol/angelologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angelologia
trans_list: angelology
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w religioznawstwie: nauka o duchach dobrych, dział demonologii


lexentry: pol/angielka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angielka
trans_list: Oxford shoe | brogue
sense:
but męski z otwartą przyszwą, w którym boki buta z dziurkami na sznurowadła są naszyte na wierzch przyszwy


lexentry: pol/angiogeneza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angiogeneza
trans_list: angiogenesis
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) proces powstawania nowych naczyń włosowatych w czasie życia osobniczego po urodzeniu


lexentry: pol/angiokardiografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angiokardiografia
trans_list: angiocardiography
sense:
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) badanie diagnostyczne serca i dużych naczyń krwionośnych z użyciem kontrastu i promieni rentgenowskich


lexentry: pol/angiolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angiolog
trans_list: angiologist
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób układu naczyniowego i limfatycznego


lexentry: pol/angiotensyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angiotensyna
trans_list: angiotensin
sense:
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) hormon peptydowy, który odgrywa kluczową rolę w regulacji ciśnienia krwi i gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu


lexentry: pol/angklung__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angklung
trans_list: angklung
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) tradycyjny indonezyjski instrument muzyczny, złożony z pewnej liczby bambusowych rurek przytwierdzonych do bambusowej ramy;


lexentry: pol/anglezyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anglezyt
trans_list: anglesite
sense:
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał krystaliczny z grupy siarczanów, kruchy i przezroczysty; siarczan ołowiu PbSO4


lexentry: pol/anglicyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anglicyzm
trans_list: anglicism
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz, zwrot, forma gramatyczna zapożyczona do jakiegoś języka z języka angielskiego;


lexentry: pol/anglikanizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anglikanizm
trans_list: Anglicanism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) gałąź chrześcijaństwa łącząca tradycję protestancką z katolicką, powstała w Anglii w XVI w., uznająca króla za zwierzchnika Kościoła;


lexentry: pol/anglista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anglista
trans_list: Anglicist
sense:
(zawód, zawodowy, zawodowo) (językoznawstwo, językoznawczy) znawca języka, literatury i kultury angielskiej


lexentry: pol/anglistka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anglistka
trans_list: Anglicist
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) (językoznawstwo, językoznawczy) znawczyni języka, literatury i kultury angielskiej


lexentry: pol/anglosaski__przymiotnik__1
sense_num: 02
written_rep: anglosaski
trans_list: Anglo-Saxon
sense:
związany z krajami, gdzie mówi się po angielsku (zazwyczaj dotyczy Wielkiej Brytanii, USA, Kanady i Australii)


lexentry: pol/angoba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angoba
trans_list: engobe
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) cienka warstwa gliny z domieszkami (np. tlenków barwiących), nakładana na surową ceramikę przed wypaleniem


lexentry: pol/angostura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: angostura
trans_list: Angostura
sense:
(spożywczy) gorzka, aromatyczna wódka o ciemnoczerwonej lub pomarańczowej barwie produkowana w Trynidadzie i Tobago, używana również jako dodatek do drinków i przyprawa do potraw;


lexentry: pol/anidulafungina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anidulafungina
trans_list: anidulafungin
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, antybiotyk stosowany w leczeniu grzybic;


lexentry: pol/anihilator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anihilator
trans_list: annihilator
sense:
(matematyka, matematyczny) istniejący dla wybranego elementu x zbiór elementów pewnego pierścienia, które dają zero w wyniku przemnożenia przez element x


lexentry: pol/animacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animacja
trans_list: animation
sense:
rodzaj filmu, tworzonego techniką zdjęć poklatkowych, rejestrującego na pojedynczych klatkach filmu kolejne fazy ruchu;


lexentry: pol/animalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animalizm
trans_list: zoolatry | animal worship
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oddawanie czci zwierzętom, uznawanie ich za istoty święte, boskie lub posiadające nadprzyrodzoną moc


lexentry: pol/animalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animalizm
trans_list: animalism | animality
sense:
ogół właściwości charakterystycznych dla zwierząt – zarówno biologicznych (instynkt, popędy, reakcje fizjologiczne), jak i behawioralnych (działanie kierowane impulsem, walką o przetrwanie, dominacją)


lexentry: pol/animator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animator
trans_list: animator
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) osoba, która wykonuje rysunki do filmu rysunkowego


lexentry: pol/animator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animator
trans_list: animator
sense:
człowiek zachęcający do jakiegoś działania, pobudzający działania, aktywny w danej dziedzinie i wzbudzający nią zainteresowanie środowiska


lexentry: pol/animista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animista
trans_list: animist
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba wierząca w istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisująca duszę wszystkim ludziom, roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom


lexentry: pol/animizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animizm
trans_list: animism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zespół wierzeń zakładający istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisujący duszę wszystkim ludziom, roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom;


lexentry: pol/animować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: animować
trans_list: animate
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) tworzyć film animowany, powodować ruch narysowanych postaci lub obiektów (np. komputerowo)


lexentry: pol/animować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: animować
trans_list: animate | facilitate | organize
sense:
(książkowy) pobudzać do działania, organizować czas, nadawać dynamikę (np. spotkaniu, życiu kulturalnemu)


lexentry: pol/animować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: animować
trans_list: puppeteer
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) poruszać lalkami w teatrze lalkowym, użyczać lalce głosu i ruchu


lexentry: pol/anionit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anionit
trans_list: anion exchanger | anionite
sense:
(chemia, chemiczny) materiał jonowymienny, zawierający dodatnio naładowane grupy funkcyjne, które przyciągają i wymieniają aniony z roztworu


lexentry: pol/anioł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anioł
trans_list: angel
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem;


lexentry: pol/anizogameta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anizogameta
trans_list: anisogamete
sense:
(biologia, biologiczny) jedna z dwóch gamet w procesie rozmnażania płciowego, która różni się morfologicznie od drugiej komórki rozrodczej


lexentry: pol/anizogamia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anizogamia
trans_list: anisogamy
sense:
(biologia, biologiczny) rozmnażanie się organizmów za pośrednictwem komórek płciowych, które różnią się wielkością i/lub budową


lexentry: pol/anizyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anizyk
trans_list: Anisian
sense:
(geologia, geologiczny) pierwszy, starszy wiek środkowego triasu, trwający 245,9 – 237 milionów lat temu;


lexentry: pol/anksjolityk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anksjolityk
trans_list: anxiolytic
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) substancja psychotropowa stosowana przeciw lękom


lexentry: pol/ankyloza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ankyloza
trans_list: ankylosis | ancylosis
sense:
(medycyna, medyczny) zrośnięcie się kości w wyniku choroby, urazu lub zabiegu operacyjnego, skutkujące zesztywnieniem stawu lub unieruchomieniem zęba;


lexentry: pol/annaty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: annaty
trans_list: annates
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (kościelny) rodzaj opłaty składanej papieżowi do XVII wieku od dochodów pierwszorocznych z beneficjów kościelnych na utrzymanie misjonarzy


lexentry: pol/anoda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anoda
trans_list: anode
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (elektryczność) elektroda przez którą ładunek ujemny opuszcza układ elektryczny lub, alternatywnie, przez którą do układu dostaje się ładunek dodatni;


lexentry: pol/anodowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anodowanie
trans_list: anodizing | Eloxal process | anodic treatment
sense:
(chemia, chemiczny) proces elektrolitycznego pokrywania przedmiotów metalowych ochronną warstewką tlenku metalu;


lexentry: pol/anodyzować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: anodyzować
trans_list: anodise anodize
sense:
(metaloznawstwo, metalurgia) poddawać metal procesowi elektrochemicznego utleniania powierzchni metalu w celu poprawienia jego walorów


lexentry: pol/anomia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anomia
trans_list: anomie
sense:
(socjologia, socjologiczny) załamanie się norm społecznych, pojawienie się poczucia niepewności i bezcelowości w społeczeństwie wskutek nagłych przemian społecznych;


lexentry: pol/anonimizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anonimizacja
trans_list: anonymization
sense:
(informatyka, informatyczny) proces uniemożliwiający odkrycie tożsamości użytkownika sieci komputerowej


lexentry: pol/anorak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anorak
trans_list: anorak
sense:
(etnografia, etnograficzny) eskimoski skafander wkładany przez głowę, wykonany z futra, płótna lub skóry;


lexentry: pol/anoreksja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anoreksja
trans_list: anorexia
sense:
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na celowej utracie wagi wywołanej i podtrzymywanej przez chorego, połączonej z zaburzonym postrzeganiem własnego ciała i psychicznym wstrętem do jedzenia;


lexentry: pol/anorgazmia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anorgazmia
trans_list: anorgasmia
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie seksualne polegające na braku odczuwania orgazmu;


lexentry: pol/anortyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anortyt
trans_list: anorthite
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) bardzo rzadki minerał z gromady krzemianów zaliczany do grupy plagioklazów;


lexentry: pol/anoskopia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anoskopia
trans_list: anoscopy
sense:
(medycyna, medyczny) badanie wziernikowe przez odbyt, oceniające kanał odbytu i końcową część odbytnicy


lexentry: pol/anosognozja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anosognozja
trans_list: anosognosia
sense:
(medycyna, medyczny) patologia występująca u osób, które nie są świadome swych własnych problemów kognitywnych;


lexentry: pol/anta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anta
trans_list: anta
sense:
(architektura, architektoniczny) pilaster kończący ścianę, uformowany i zdobiony zgodnie z porządkiem architektonicznym danej epoki;


lexentry: pol/antagonistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antagonistyczny
trans_list: antagonistic
sense:
(książkowy) przeciwstawiający się komuś, czemuś, wzajemnie sobie niechętny, wrogi, zwalczający siebie nawzajem


lexentry: pol/antefiks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antefiks
trans_list: antefix
sense:
(architektura, architektoniczny) dekoracyjny element architektoniczny końca dachówek wzdłuż okapu dachu, spotykany w architekturze antycznej


lexentry: pol/antekliza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antekliza
trans_list: anteclise
sense:
(geologia, geologiczny) rozległe, bardzo łagodne wypiętrzenie struktur warstw skalnych w obrębie platformy kontynentalnej


lexentry: pol/antepedium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antepedium
trans_list: forecloth
sense:
(sztuka) (kościelny) bogato zdobione zakrycie lub zasłona dolnej części (podstawy) stałego ołtarza chrześcijańskiego


lexentry: pol/antependium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antependium
trans_list: antependium
sense:
(kościelny) ozdobne zakrycie (tkanina albo rzadziej płyta z metalu lub drewna) przedniej części podstawy ołtarza chrześcijańskiego


lexentry: pol/anthotyro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anthotyro
trans_list: anthotyros
sense:
(spożywczy) tradycyjny grecki ser, rodzaj koziego lub owczego twarogu z dodatkiem serwatki i mleka, wytwarzany w dwóch rodzajach: świeżej i lekko dojrzewającej


lexentry: pol/antocyjan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antocyjan
trans_list: anthocyanin
sense:
(biochemia, biochemiczny) związek chemiczny należący do grupy barwników roślinnych, odpowiedzialny za czerwone, fioletowe i niebieskie zabarwienie wielu owoców, warzyw i kwiatów, mający silne właściwości antyoksydacyjne


lexentry: pol/antologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antologia
trans_list: anthology
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wybór (całości lub fragmentów) utworów literackich powiązanych wspólną cechą, np. ten sam autor, gatunek, krąg kulturowy;


lexentry: pol/antracen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antracen
trans_list: anthracene
sense:
(chemia, chemiczny) węglowodór aromatyczny z trzema połączonymi liniowo pierścieniami benzenowymi, obecny w smołach węglowych


lexentry: pol/antrakologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antrakologia
trans_list: anthracology
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dziedzina archeobotaniki zajmująca się badaniem węgli drzewnych, środowisk roślin drzewiastych i sposobów ich użytkowania przez człowieka


lexentry: pol/antresola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antresola
trans_list: entresol | mezzanine
sense:
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie wydzielone z przestrzeni parteru lub piętra budynku, nie stanowiące osobnej kondygnacji;


lexentry: pol/antropocentryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropocentryzm
trans_list: anthropocentrism | homocentrism
sense:
(filozofia, filozoficzny) przekonanie, wedle którego człowiek to ośrodek świata, a wszystko w przyrodzie dzieje się ze względu na niego


lexentry: pol/antropofilny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antropofilny
trans_list: anthropophilic
sense:
wykazujący szczególne upodobanie do człowieka; związany z człowiekiem jako gospodarzem lub środowiskiem życia


lexentry: pol/antropofit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropofit
trans_list: anthropophyte
sense:
(botanika, botaniczny) (ekologia, ekologiczny) gatunek roślin obcy florze naturalnej określonego terenu,


lexentry: pol/antropofob__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropofob
trans_list: anthropophobe
sense:
zwierzę lub osoba charakteryzująca się antropofobią — awersją lub lękiem przed ludźmi i stronieniem od nich


lexentry: pol/antropofobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropofobia
trans_list: anthropophobia
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) (u ludzi i zwierząt) niechęć lub chorobliwy lęk przed ludźmi;


lexentry: pol/antropogeografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropogeografia
trans_list: anthropogeography
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (geografia, geograficzny) nauka badająca rozmieszczenie ludności, kultur, działalności gospodarczej oraz wpływ środowiska naturalnego na życie człowieka i odwrotnie


lexentry: pol/antropogeograficzny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antropogeograficzny
trans_list: anthropogeographic | anthropogeographical
sense:
(geografia, geograficzny) (antropologia, antropologiczny) związany z antropogeografią, dotyczący antropogeografii


lexentry: pol/antropografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropografia
trans_list: anthropography
sense:
dział geografii zajmujący się opisem grup ludzkich, ich zróżnicowania rasowego, etnicznego i fizycznego w korelacji z miejscem ich zamieszkania


lexentry: pol/antropolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropolog
trans_list: anthropologist
sense:
(antropologia, antropologiczny) (biologia, biologiczny) badacz rozwoju i zróżnicowania jednostek ludzkich, gatunku ludzkiego oraz ludzkich społeczności;


lexentry: pol/antropometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropometria
trans_list: anthropometry | anthropometrics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dziedzina nauki zajmująca się pomiarami ciała ludzkiego


lexentry: pol/antropomorfizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropomorfizacja
trans_list: anthropomorphization
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (językoznawstwo, językoznawczy) rodzaj metafory; nadawanie rzeczom, zjawiskom lub pojęciom cech ludzkich


lexentry: pol/antropozofia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropozofia
trans_list: anthroposophy
sense:
(filozofia, filozoficzny) doktryna duchowo-filozoficzna zakładająca, że poprzez wewnętrzny rozwój człowiek może intuicyjnie i duchowo poznać wyższe rzeczywistości oraz zrozumieć sens istnienia


lexentry: pol/antrykot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antrykot
trans_list: entrecôte | ribeye
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) stek lub kawałek mięsa wołowego z części grzbietowej, między łopatką a częścią lędźwiową


lexentry: pol/anty-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: anty-
trans_list: anti-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych mający znaczenie: przeciwdziałający, występujący przeciw, przeciwny


lexentry: pol/antyaliasing__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyaliasing
trans_list: antialiasing
sense:
(informatyka, informatyczny) technika redukująca widoczność poszarpanych krawędzi na obrazach cyfrowych


lexentry: pol/antyamerykański__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antyamerykański
trans_list: anti-American
sense:
wymierzony przeciwko Ameryce (jako części świata) i Amerykanom, niechętny wobec Ameryki i Amerykanów


lexentry: pol/antyapeks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyapeks
trans_list: antapex
sense:
(astronomia, astronomiczny) punkt na sferze niebieskiej, który znajduje się dokładnie po przeciwnej stronie niż apeks


lexentry: pol/antybakteryjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antybakteryjny
trans_list: antibacterial
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) chroniący przed bakteriami, zapobiegający namnażaniu się bakterii


lexentry: pol/antybiotyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antybiotyczny
trans_list: antibiotic
sense:
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) związany z antybiotykami


lexentry: pol/antybiotyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antybiotyk
trans_list: antibiotic
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje;


lexentry: pol/antybiotykowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antybiotykowy
trans_list: antibiotic
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) związany z antybiotykami


lexentry: pol/antybioza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antybioza
trans_list: antibiosis
sense:
(ekologia, ekologiczny) współzależność między organizmami, polegająca na wytwarzaniu przez jeden z nich substancji hamujących rozwój lub niszczących drugi organizm


lexentry: pol/antybohater__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antybohater
trans_list: antihero
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) fikcyjna postać posiadająca cechy negatywne, będące zaprzeczeniem cech bohatera


lexentry: pol/antybohater__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antybohater
trans_list: antihero
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) postać nieposiadająca żadnych cech heroicznych, niewyróżniająca się niczym;


lexentry: pol/antybolszewicki__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antybolszewicki
trans_list: anti-Soviet
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nastawiony na walkę z bolszewikami, zwalczający bolszewików


lexentry: pol/antycesarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antycesarz
trans_list: counter-emperor
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba roszcząca sobie tytuł cesarza wbrew prawom lub tradycji, przeciwnik legalnie panującego cesarza


lexentry: pol/antycholinergiczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antycholinergiczny
trans_list: anticholinergic
sense:
(biochemia, biochemiczny) blokujący działanie acetylocholiny lub wykazujący działanie do niej przeciwne


lexentry: pol/antychryst__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antychryst
trans_list: antichrist
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) eschatologiczny przeciwnik Chrystusa;


lexentry: pol/antycypować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: antycypować
trans_list: anticipate
sense:
(książkowy) kierując się wiedzą lub przeczuciem, domyślać się, co się wydarzy lub jaki coś będzie miało przebieg


lexentry: pol/antydemokratyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antydemokratyczny
trans_list: antidemocratic | anti-democracy | anti-democratic | antidemocracy
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sprzeciwiający się demokracji; naruszający jej zasady


lexentry: pol/antydepresant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antydepresant
trans_list: antidepressant | AD
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwdziałający objawom depresji;


lexentry: pol/antyelektrostatyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antyelektrostatyczny
trans_list: antistatic
sense:
(fizyka, fizyczny) zapobiegający odkładaniu się elektryczności statycznej, zapobiegający elektryzowaniu się


lexentry: pol/antyenzym__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyenzym
trans_list: antienzyme
sense:
(biochemia, biochemiczny) substancja, która hamuje, opóźnia lub całkowicie zatrzymuje aktywność enzymu


lexentry: pol/antyestetyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyestetyzm
trans_list: anti-aestheticism
sense:
(sztuka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) celowe łamanie kanonów piękna i harmonii w sztuce lub wypowiedzi artystycznej


lexentry: pol/antyfaszyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfaszyzm
trans_list: anti-fascism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) postawa przejawiająca się otwartym sprzeciwem wobec faszyzmu;


lexentry: pol/antyfederalista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfederalista
trans_list: anti-federalist
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek ruchu politycznego w Stanach Zjednoczonych sprzeciwiającego się ratyfikacji konstytucji z 1789 r.


lexentry: pol/antyfeminizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfeminizm
trans_list: antifeminism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) stanowisko sprzeciwiające się ideom i ruchowi feministycznemu


lexentry: pol/antyfona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfona
trans_list: antiphon
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Komplecie krótka pieśń maryjna śpiewana lub odmawiana na końcu godziny kanonicznej;


lexentry: pol/antyfona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfona
trans_list: antiphon
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Liturgii godzin werset odmawiany przed i po psalmie czy kantyku;


lexentry: pol/antyfona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfona
trans_list: antiphon
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w liturgii mszy świętej jeden z wersetów śpiewanych lub odmawianych na wejście, na ofiarowanie i na komunię;


lexentry: pol/antyfonalny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfonalny
trans_list: antiphonal
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wykonywany jako antyfona na początku i na końcu psalmu lub kantyku


lexentry: pol/antyfraza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfraza
trans_list: antiphrasis
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny, polegający na ironicznej zmianie znaczenia wyrazu na przeciwny (np. ale jesteś mądry = jesteś głupi) bądź też na użyciu zaprzeczonego antonimu zamiast nazwania wprost jakiejś cechy (np. niepiękny = brzydki)


lexentry: pol/antyfutrzarski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfutrzarski
trans_list: anti-fur | antifur
sense:
skierowany przeciwko przemysłowi futrzarskiemu, wrogi produkcji i noszeniu naturalnych futer przez ludzi


lexentry: pol/antygen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antygen
trans_list: antigen
sense:
(medycyna, medyczny) substancja, której pojawienie się w organizmie powoduje jego reakcję odpornościową;


lexentry: pol/antyhumanizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyhumanizm
trans_list: antihumanism
sense:
(filozofia, filozoficzny) stanowisko filozoficzne lub światopoglądowe odrzucające centralną rolę człowieka oraz jego wyjątkową wartość jako punktu odniesienia


lexentry: pol/antykadencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antykadencja
trans_list: rising tone
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) intonacja rosnąca, tj. przebieg melodii wypowiedzi, w którym ton głosu podnosi się ku końcowi zdania lub wyrażenia


lexentry: pol/antykatoda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antykatoda
trans_list: anticathode
sense:
(elektryczność) elektroda, na którą padają elektrony emitowane z katody, miejsce ich hamowania i powstawania promieniowania (np. rentgenowskiego)


lexentry: pol/antyklerykalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyklerykalizm
trans_list: anti-clericalism
sense:
ideologia społeczno-polityczna przeciwstawiająca się klerykalizmowi, krytyczna wobec autorytetu lub władzy kleru i duchowieństwa w przestrzeni publicznej (poza miejscami kultu);


lexentry: pol/antyklerykalny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antyklerykalny
trans_list: anticlerical
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przeciwstawiający się władzy kleru i jego udziałowi w życiu społeczno-politycznym


lexentry: pol/antyklimaks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyklimaks
trans_list: anticlimax
sense:
zabieg stylistyczny polegający na nagłym osłabieniu napięcia lub znaczenia wypowiedzi po wcześniejszym stopniowym jego wzmacnianiu; rozczarowujące zakończenie


lexentry: pol/antyklina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyklina
trans_list: anticline
sense:
(geologia, geologiczny) wypukły fragment fałdu skalnego, w którym najstarsze warstwy znajdują się w centrum fałdu


lexentry: pol/antyklinorium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyklinorium
trans_list: anticlinorium
sense:
(geologia, geologiczny) wielkie, złożone wypiętrzenie warstw skalnych zbudowane z wielu mniejszych fałdów


lexentry: pol/antykolonializm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antykolonializm
trans_list: anticolonialism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia, ruch społeczny i postawa polityczna sprzeciwiająca się kolonializmowi; sprzeciw wobec podbojów, dominacji i wykorzystywania ludności rdzennej przez obce państwa


lexentry: pol/antykomunista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antykomunista
trans_list: anticommunist
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przeciwnik komunizmu, osoba zwalczająca komunizm


lexentry: pol/antykomunistka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antykomunistka
trans_list: anticommunist
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przeciwniczka komunizmu, kobieta zwalczająca komunizm


lexentry: pol/antykomunistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antykomunistyczny
trans_list: anticommunist
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) skierowany przeciwko komunizmowi, wrogo do niego nastawiony, związany z antykomunizmem


lexentry: pol/antykoncepcyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antykoncepcyjny
trans_list: contraceptive
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) zapobiegający zajściu w ciążę


lexentry: pol/antykorozyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antykorozyjny
trans_list: anti-corrosion | rust-inhibitive
sense:
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) zapobiegający korozji, zabezpieczający przed korozją


lexentry: pol/antylogarytm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antylogarytm
trans_list: antilogarithm
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (matematyka, matematyczny) liczba y=a^x, której logarytm przy podstawie a (typowo logarytm dziesiętny) jest równy danej liczbie x


lexentry: pol/antylogizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antylogizm
trans_list: antilogism
sense:
(logika, logiczny) specyficzny układ trzech zdań (dwóch przesłanek i wniosku), w którym z dowolnej pary tych zdań wynika zdanie sprzeczne z trzecim


lexentry: pol/antylopa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antylopa
trans_list: antelope
sense:
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy


lexentry: pol/antymateria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antymateria
trans_list: antimatter
sense:
(fizyka, fizyczny) materia, która składa się z antycząstek, a w kontakcie ze zwykłą materią ulega anihilacji;


lexentry: pol/antymetabola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antymetabola
trans_list: antimetabole
sense:
figura retoryczna polegająca na powtórzeniu tych samych słów w odwróconym szyku składniowym, często z lekką zmianą sensu


lexentry: pol/antymetabolit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antymetabolit
trans_list: antimetabolite
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) związek chemiczny, który w procesach biochemicznych wchodzi w miejsce naturalnego metabolitu, ale zakłóca jego funkcję


lexentry: pol/antymilitaryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antymilitaryzm
trans_list: anti-militarism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) postawa, pogląd lub ruch społeczny sprzeciwiający się militaryzmowi, czyli nadmiernej rozbudowie wojska, gloryfikacji armii i rozwiązywaniu konfliktów drogą militarną


lexentry: pol/antymonek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antymonek
trans_list: antimonide
sense:
(chemia, chemiczny) związek chemiczny nieorganiczny, w którym antymon (Sb) występuje jako anion połączony z bardziej elektrododatnim metalem; pochodna antymonowodoru


lexentry: pol/antymonopolowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antymonopolowy
trans_list: antitrust
sense:
skierowany przeciwko istniejącym monopolom, mający nie dopuścić do skupienia większości rynku w jednym ręku


lexentry: pol/antyneutrino__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyneutrino
trans_list: antineutrino
sense:
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna, będąca antycząstką neutrina (posiada taką samą masę jak neutrino, ale przeciwny ładunek leptonowy)


lexentry: pol/antynomia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antynomia
trans_list: antinomy
sense:
(logika, logiczny) (filozofia, filozoficzny) sprzeczność, wykluczenie się dwóch twierdzeń, mimo że osobno zdają się być prawdziwe;


lexentry: pol/antypapież__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antypapież
trans_list: antipope
sense:
(kościelny) osoba powołana na tron papieski nieprawnie, za pontyfikatu legalnego papieża lub w czasie, gdy urząd papieski był nieobsadzony;


lexentry: pol/antypasat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antypasat
trans_list: antitrade
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) (geografia, geograficzny) ciepły, stały wiatr, wiejący w strefie równikowej na wysokości 2000-3000 metrów;


lexentry: pol/antypedagogika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antypedagogika
trans_list: antipedagogy
sense:
nurt myślenia o wychowaniu, który krytykuje tradycyjną pedagogikę i odrzuca ideę wychowywania dzieci przez dorosłych w sposób narzucający normy i autorytet


lexentry: pol/antyperspirant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyperspirant
trans_list: antyperspirant
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) środek zapobiegający nadmiernemu poceniu;


lexentry: pol/antypiryna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antypiryna
trans_list: antipyrine
sense:
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny stosowany jako syntetyczny środek o właściwościach przeciwbólowych, przeciwgorączkowych i przeciwzapalnych, zaliczany do grupy pirazolonów;


lexentry: pol/antypoda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antypoda
trans_list: antipode
sense:
(przenośnie, przenośnia) człowiek o krańcowo różnym sposobie myślenia i odmiennych cechach charakteru w stosunku do innej porównywanej osoby


lexentry: pol/antypowieść__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antypowieść
trans_list: antinovel
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) rodzaj powieści, który zrywa z tradycyjnymi regułami tego gatunku


lexentry: pol/antyrealizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyrealizm
trans_list: antirealism
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd przeciwstawny realizmowi, tj. odrzucający istnienie obiektywnej rzeczywistości


lexentry: pol/antyrewolucyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antyrewolucyjny
trans_list: antirevolutionary
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wrogi rewolucji; występujący przeciwko rewolucji


lexentry: pol/antysemita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antysemita
trans_list: anti-Semite
sense:
osoba uprzedzona do Żydów, cechująca się niechęcią bądź nienawiścią do tego narodu; osoba, którą cechuje antysemityzm


lexentry: pol/antysemitka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antysemitka
trans_list: anti-Semite
sense:
kobieta uprzedzona do Żydów, cechująca się niechęcią bądź nienawiścią do tego narodu; kobieta, którą cechuje antysemityzm


lexentry: pol/antyseptyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyseptyka
trans_list: antisepsis
sense:
(higiena, higieniczny) (mikrobiologia, mikrobiologiczny) zespół czynności mających na celu niszczenie lub hamowanie wzrostu mikroorganizmów na żywych tkankach;


lexentry: pol/antyspast__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyspast
trans_list: antispast
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) czterosylabowa stopa metryczna w poezji antycznej, w której układ iloczasowy ma postać: krótka–długa–długa–krótka (˘ ¯ ¯ ˘)


lexentry: pol/antystatyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antystatyk
trans_list: antistatic
sense:
substancja zmniejszająca (lub całkowicie neutralizująca) nagromadzony na jakiejś powierzchni ładunek elektryczny


lexentry: pol/antysyjonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antysyjonizm
trans_list: anti-Zionism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia oraz postawa polityczna wyrażająca sprzeciw wobec syjonizmu;


lexentry: pol/antyteista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyteista
trans_list: anti-theist | antitheist
sense:
osoba, która sprzeciwia się wierze w Boga lub bogów; w szerszym znaczeniu: (także, też) osoba przejawiająca postawę przeciwną wobec religii teistycznych


lexentry: pol/antytoksyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antytoksyczny
trans_list: antitoxic | antidotal | giftwidrig
sense:
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) neutralizujący biologiczną aktywność toksyn chorobotwórczych


lexentry: pol/antytoksyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antytoksyna
trans_list: antitoxin
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) biologiczna substancja, zazwyczaj przeciwciało, która neutralizuje działanie toksyn


lexentry: pol/antyutopia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyutopia
trans_list: antiutopia
sense:
wizja społeczeństwa albo przyszłości przeciwna do utopii, to jest czarna, pesymistyczna, przedstawiająca często także regres ludzkości


lexentry: pol/antywodór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antywodór
trans_list: antihydrogen
sense:
(fizyka, fizyczny) odpowiednik zwykłego wodoru w antymaterii, składający się z antyprotonu i pozytonu (czyli antyelektronu)


lexentry: pol/anyż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anyż
trans_list: anise | aniseed
sense:
(botanika, botaniczny) Pimpinella anisum L., jednoroczna roślina zielna pochodząca z wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/aojda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aojda
trans_list: aoidos
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) nadworny lub wędrowny śpiewak w starożytnej Grecji, sławiący czyny bohaterów i bogów;


lexentry: pol/aortografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aortografia
trans_list: aortography
sense:
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) badanie diagnostyczne polegające na uzyskaniu obrazu aorty przy użyciu kontrastu i promieni rentgenowskich


lexentry: pol/aoryst__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aoryst
trans_list: aorist
sense:
(gramatyka) czas gramatyczny, mający różne znaczenia w zależności od języka, np. w językach indoeuropejskich to czas przeszły, w językach ałtajskich – teraźniejszo-przyszły;


lexentry: pol/apadana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apadana
trans_list: apadana
sense:
(architektura, architektoniczny) główna, monumentalna sala audiencyjna w pałacu perskiego władcy; hala tronowa w starożytnej Persji


lexentry: pol/aparat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aparat
trans_list: apparatus
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie o określonej funkcjonalności, np. telefoniczny, fotograficzny


lexentry: pol/aparat_kompaktowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aparat kompaktowy
trans_list: compact camera | point-and-shoot camera
sense:
(fotografia) aparat fotograficzny (analogowy lub cyfrowy) o małych gabarytach i prostej konstrukcji, wyposażony w niewymienny obiektyw (stałoogniskowy lub częściej zmiennoogniskowy);


lexentry: pol/aparat_rentgenowski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aparat rentgenowski
trans_list: X-ray unit
sense:
(medycyna, medyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do prześwietlania promieniowaniem rentgenowskim


lexentry: pol/aparatczyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aparatczyk
trans_list: apparatchik
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek aparatu partyjnego, urzędnik partyjny na kierowniczym stanowisku, zwłaszcza w partii komunistycznej


lexentry: pol/apartament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apartament
trans_list: suite
sense:
(hotelarstwo) komfortowe pomieszczenie w hotelu, zawierające prócz przynajmniej jednej sypialni i łazienki także część dzienną, aneks kuchenny itp.; także: samodzielne mieszkanie wynajmowane na tych samych zasadach, co pokój w hotelu


lexentry: pol/apartheid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apartheid
trans_list: apartheid
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) ideologia głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras i polityka segregacji rasowej połączona z ograniczeniem praw i dyskryminacją ludności niebiałej w RPA w latach 1948-1990;


lexentry: pol/apastron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apastron
trans_list: apastron
sense:
(astronomia, astronomiczny) punkt na orbicie, w którym ciało niebieskie znajduje się najdalej od gwiazdy, wokół której krąży


lexentry: pol/apaszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apaszka
trans_list: neck kerchief | scarf
sense:
rodzaj chustki noszonej na szyi zarówno przez kobiety jak i mężczyzn, pierwotnie element stroju apasza (bandyty);


lexentry: pol/apateista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apateista
trans_list: apatheist
sense:
(filozofia, filozoficzny) (neologizm) zwolennik apateizmu, człowiek obojętny na kwestię istnienia lub nieistnienia Boga


lexentry: pol/apateistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: apateistyczny
trans_list: apatheistic
sense:
(filozofia, filozoficzny) (neologizm) (rzadki, rzadko używany) związany z apateizmem i/lub apateistami; obojętny na kwestie religijne


lexentry: pol/apateizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apateizm
trans_list: apatheism
sense:
(filozofia, filozoficzny) (neologizm) założenie, że Bóg i religia nie mają znaczenia dla ludzkiego życia; apatyczny stosunek do kwestii istnienia bądź nieistnienia Boga;


lexentry: pol/apeks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apeks
trans_list: apex
sense:
(astronomia, astronomiczny) punkt, w kierunku którego Słońce porusza się względem innych jasnych gwiazd w otoczeniu;


lexentry: pol/apel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apel
trans_list: assembly
sense:
(edukacja, edukacyjny) zbiórka uczniów w szkole, harcerzy na obozie itp. w celu sprawdzenia obecności, odczytania rozkazów (poleceń)


lexentry: pol/apelant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apelant
trans_list: appellant
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba składająca apelację, czyli odwołująca się od wyroku sądu niższej instancji


lexentry: pol/apelatyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apelatyw
trans_list: appellative
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa, która może się odnosić do dowolnego egzemplarza danej klasy przedmiotów, w odróżnieniu od nazwy własnej, która odnosi się do konkretnej jednostki


lexentry: pol/apercepcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apercepcja
trans_list: apperception
sense:
(filozofia, filozoficzny) postrzeganie samego siebie, świadomość samego siebie, postrzeganie przez umysł jego własnych stanów;


lexentry: pol/aperol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aperol
trans_list: aperol
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) czerwony, wytrawny aperitif pochodzenia włoskiego o zawartości alkoholu 11%, składający się z wyciągu z goryczki, gorzkiej pomarańczy i rabarbaru;


lexentry: pol/apertyzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apertyzacja
trans_list: appertization
sense:
technologia i proces konserwowania żywności, polegająca na odpowiednim podgrzewaniu i schładzaniu w autoklawie;


lexentry: pol/aphelium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aphelium
trans_list: aphelion
sense:
(astronomia, astronomiczny) punkt orbity okołosłonecznej planety, planety karłowatej, planetoidy lub komety położony najdalej od Słońca;


lexentry: pol/apka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apka
trans_list: app
sense:
(potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) aplikacja, najczęściej na tablet, smartfon czy inne urządzenie mobilne


lexentry: pol/aplikacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplikacja
trans_list: application
sense:
(informatyka, informatyczny) konkretny ze względu na oferowaną użytkownikom funkcjonalność element oprogramowania użytkowego, które jest podkategorią oprogramowania;


lexentry: pol/aplikacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplikacja
trans_list: articles
sense:
praktyka absolwenta studiów prawniczych, mająca na celu przygotować go do wykonywania poszczególnych zawodów prawniczych;


lexentry: pol/aplikant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplikant
trans_list: articled clerk
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) absolwent prawa odbywający praktykę przygotowującą do wykonywania któregoś z zawodów prawniczych


lexentry: pol/aplikator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplikator
trans_list: applicator
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) przyrząd do podawania leku, kosmetyku lub innego środka


lexentry: pol/aplikować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplikować
trans_list: administer | apply
sense:
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) podawać lub zalecać podawanie, stosowanie leku lub kosmetyku


lexentry: pol/aplit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplit
trans_list: aplite
sense:
(geologia, geologiczny) jasna, drobnoziarnista skała magmowa występująca w formie żył w innych skałach, najczęściej granitowych


lexentry: pol/apofatyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: apofatyczny
trans_list: apophatic
sense:
(filozofia, filozoficzny) (teologia, teologiczny) przyjmujący raczej czym Bóg nie jest, niż czym jest


lexentry: pol/apofonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apofonia
trans_list: apophony
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) regularna, systematyczna zmiana samogłoski w rdzeniu wyrazu, służąca do wyrażania różnic gramatycznych lub słowotwórczych


lexentry: pol/apogeum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apogeum
trans_list: apogee
sense:
(astronomia, astronomiczny) punkt na orbicie eliptycznej ciała niebieskiego okrążającego Ziemię, znajdujący się najdalej od Ziemi


lexentry: pol/apokatastaza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apokatastaza
trans_list: apocatastasis
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) koncepcja końcowej i ostatecznej odnowy całego stworzenia poprzez przywrócenie mu pierwotnej doskonałości i bezgrzeszności;


lexentry: pol/apokopa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apokopa
trans_list: apocope
sense:
(fonetyka, fonetyczny) skrócenie wyrazu w procesie zaniku głosek na jego końcu lub przez celowe ich opuszczenie;


lexentry: pol/apokryf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apokryf
trans_list: apocrypha
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) teksty religijne, okołobiblijne, spisane w czasach starożytnych, ale które nie wchodzą do kanonu Biblii danego Kościoła;


lexentry: pol/apokryficzny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: apokryficzny
trans_list: apocryphal
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mający charakter apokryfu


lexentry: pol/apolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apolog
trans_list: apologue
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór prozą lub wierszem o charakterze dydaktyczno-moralizatorskim, często alegoryczny;


lexentry: pol/apologetyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apologetyka
trans_list: apologetics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dziedzina teologii i filozofii zajmująca się racjonalnym uzasadnianiem oraz obroną prawd wiary lub określonego światopoglądu przed zarzutami i krytyką


lexentry: pol/apologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apologia
trans_list: apologia | apology | apologism
sense:
obrona rzeczy, sprawy lub osoby zawierająca ich usprawiedliwienie, a często także jawną lub ukrytą pochwałę; także utwór literacki mający formę mowy obrończej;


lexentry: pol/aporia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aporia
trans_list: aporia
sense:
(filozofia, filozoficzny) trudność w rozumowaniu logicznym, niemożliwa do przezwyciężenia lub rozwiązania, zawierająca sprzeczne albo przeciwstawne rozwiązania;


lexentry: pol/aport__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aport
trans_list: apportionment
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wkład niepieniężny wnoszony do spółki handlowej na pokrycie kapitału zakładowego;


lexentry: pol/aposjopeza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aposjopeza
trans_list: aposiopesis
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) środek stylistyczny, który polega na nagłym przerwaniu wypowiedzi przed jej pełnym spodziewanym zakończeniem


lexentry: pol/apostille__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apostille
trans_list: apostille
sense:
(oficjalnie) (urzędowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) klauzula na dokumencie urzędowym sporządzonym w jednym państwie i umożliwiająca posługiwanie się nim legalnie we wszystkich innych państwach będących aktualnie stroną konwencji haskiej z 1961 r. (tj. konwencji o zniesieniu wymogu legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych)


lexentry: pol/apostolat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apostolat
trans_list: apostolate
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa chrześcijań uczestnicząca w ewangelizacji


lexentry: pol/apostoł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apostoł
trans_list: apostle | disciple
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z dwunastu najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego w celu głoszenia jego nauk;


lexentry: pol/apostrofa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apostrofa
trans_list: apostrophe
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na bezpośrednim, a czasem nagłym, zwróceniu się do słuchaczy lub nawet do nieobecnych osób


lexentry: pol/apotropeiczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: apotropeiczny
trans_list: apotropaic
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (etnografia, etnograficzny) taki, który ma rzekomo moc odpędzania złych mocy, duchów, diabłów


lexentry: pol/appeasement__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: appeasement
trans_list: appeasement
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) polityka ustępstw wobec żądań agresywnego państwa, mająca na celu złagodzenie jego postawy, osiągnięcie ugody i utrzymanie pokoju;


lexentry: pol/appendektomia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: appendektomia
trans_list: appendectomy
sense:
(medycyna, medyczny) zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu wyrostka robaczkowego, zwykle z powodu jego ostrego zapalenia;


lexentry: pol/apraksja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apraksja
trans_list: apraxia
sense:
(medycyna, medyczny) upośledzenie zdolności do wykonywania wcześniej wyuczonych, celowych ruchów, które nie wynika z niedowładów, ataksji ani zaburzeń czucia, lecz z uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego, zwłaszcza w obrębie kory mózgowej


lexentry: pol/aprecjacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aprecjacja
trans_list: appreciation
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) wzrost wartości dobra lub usługi, zwykle pieniądza w systemie płynnych kursów walut;


lexentry: pol/apretura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apretura
trans_list: starch
sense:
(technologia, technika, techniczny) proces chemicznego lub mechanicznego utrwalania i wykańczania materiałów, np. tkanin, drewna, papierów


lexentry: pol/aprioryczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: aprioryczny
trans_list: a priori
sense:
(filozofia, filozoficzny) taki, który przyjęty z góry jako założenie niezależne od doświadczenia, a bazujące na sądzie rozumowym


lexentry: pol/aproksymacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aproksymacja
trans_list: approximation
sense:
(matematyka, matematyczny) przybliżenie wartości, funkcji lub wielkości, gdy dokładny wynik jest trudny lub niemożliwy do uzyskania


lexentry: pol/aprosdoketon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aprosdoketon
trans_list: aprosdoketon
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) figura stylistyczna polegająca na niespodziewanej podmianie słowa w znanym cytacie lub przysłowiu


lexentry: pol/apsyda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apsyda
trans_list: apse | apsis
sense:
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione addytywnie do bryły kościoła i otwarte do jego wnętrza; ; (zobacz) też absyda w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/apteczka_pierwszej_pomocy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apteczka pierwszej pomocy
trans_list: first aid kit
sense:
pojemnik służący do przechowywania materiałów i środków przeznaczonych do udzielania pierwszej pomocy


lexentry: pol/apteka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apteka
trans_list: pharmacy | drugstore | apothecary | chemist's | chemist's shop
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) miejsce, w którym sprzedaje się i przechowuje leki;


lexentry: pol/aptekarka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aptekarka
trans_list: pharmacist
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) kobieta pracująca w aptece lub jej właścicielka


lexentry: pol/aptekarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aptekarz
trans_list: pharmacist | apothecary
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) osoba pracująca w aptece lub jej właściciel;


lexentry: pol/aquafaba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aquafaba
trans_list: aquafaba
sense:
(spożywczy) zagęstnik spożywczy otrzymywany przy gotowaniu ciecierzycy lub innych strączkowych, półprodukt stosowany w kuchni wegańskiej jako zamiennik białka jajek;


lexentry: pol/ara_błękitna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara błękitna
trans_list: Lear's macaw | indigo macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Anodorhynchus leari, gatunek ptaka z rodziny papugowatych, z rodzaju Anodorhynchus;


lexentry: pol/ara_hiacyntowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara hiacyntowa
trans_list: hyacinth macaw | hyacinthine macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Anodorhynchus hyacinthinus, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Anodorhynchus;


lexentry: pol/ara_kasztanowoczelna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara kasztanowoczelna
trans_list: chestnut-fronted macaw | severe macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Ara severus lub Ara severa, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych;


lexentry: pol/ara_marakana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara marakana
trans_list: Illiger's macaw | blue-winged macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Primolius maracana, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Primolius


lexentry: pol/ara_modra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara modra
trans_list: Spix's macaw | little blue macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanopsitta spixii, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, jedyny przedstawiciel rodzaju Cyanopsitta;


lexentry: pol/ara_niebieskogłowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara niebieskogłowa
trans_list: Coulon's macaw | blue-headed macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Primolius couloni lub Propyrrhura couloni, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Primolius


lexentry: pol/ara_trójbarwna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara trójbarwna
trans_list: cuban macaw | cuban red macaw | hispaniolan macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Ara tricolor, wymarły gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych;


lexentry: pol/ara_turkusowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara turkusowa
trans_list: glaucous macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Anodorhynchus glaucus, gatunek ptaka z rodziny papugowatych, z rodzaju Anodorhynchus;


lexentry: pol/ara_żółtoskrzydła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara żółtoskrzydła
trans_list: scarlet macaw
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Ara macao, gatunek ptaka, z rodzaju ara, z podrodziny papug neotropikalnych;


lexentry: pol/arabeska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arabeska
trans_list: arabesque
sense:
(sztuka) (architektura, architektoniczny) ozdobny ornament roślinny wywodzący się z kultury arabskiej;


lexentry: pol/arabizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arabizm
trans_list: Arabism
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz, zwrot, forma gramatyczna zapożyczona do jakiegoś języka z języka arabskiego;


lexentry: pol/arabizować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: arabizować
trans_list: Arabize
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) narzucać arabskość, przymuszać kogoś do zostania Arabem, zmieniać coś na arabskie


lexentry: pol/arabski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arabski
trans_list: Arabic
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;


lexentry: pol/arabsko-muzułmański__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: arabsko-muzułmański
trans_list: Muslim Arab
sense:
dotyczący jednocześnie Arabów, kultury arabskiej i muzułmanów, islamu; dotyczący arabskich muzułmanów


lexentry: pol/aragonit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aragonit
trans_list: aragonite
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) minerał z gromady węglanów, polimorficzna, rombowa odmiana węglanu wapnia;


lexentry: pol/aramejski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: aramejski
trans_list: Aramaic
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych;


lexentry: pol/aranżacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aranżacja
trans_list: arrangement
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zmiana stylistyki utworu muzycznego, bez naruszania jego podstawowej linii melodyjnej;


lexentry: pol/arbalet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbalet
trans_list: arbalest
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (łowiectwo, łowiecki) broń miotająca kamienie lub kule ołowiane, rodzaj kuszy, zwykle z metalowym łęczyskiem i mechanizmem spustowym, używana w średniowieczu i później w oblężeniach i do polowań


lexentry: pol/arbiter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbiter
trans_list: arbiter
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozjemca, sędzia polubowny powołany aby rozstrzygnąć spór


lexentry: pol/arboretum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arboretum
trans_list: arboretum
sense:
(ekologia, ekologiczny) wyodrębniony obszar, na którym znajduje się kolekcja drzew i krzewów, utrzymywany w celu naukowo-badawczym (np. prace nad aklimatyzacją obcych gatunków), bądź ochrony rzadkich gatunków i odmian;


lexentry: pol/arbuz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbuz
trans_list: watermelon | water melon
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;


lexentry: pol/arbuz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbuz
trans_list: watermelon | water melon
sense:
(spożywczy) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku


lexentry: pol/archanioł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archanioł
trans_list: archangel
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy byt duchowy stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż chór aniołów;


lexentry: pol/archeo-__temat_słowotwórczy__1
sense_num: 01
written_rep: archeo-
trans_list: archaeo- | archeo-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy ze starożytnością, prehistorią


lexentry: pol/archeologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archeologia
trans_list: archaeology | archeology
sense:
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;


lexentry: pol/archeozoologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archeozoologia
trans_list: zooarchaeology | archaeozoology
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka pomocnicza archeologii, zajmująca się badaniem szczątków zwierząt odkrytych w czasie wykopalisk;


lexentry: pol/archidiakon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archidiakon
trans_list: archdeacon
sense:
(kościelny) duchowny katolicki lub prawosławny, pełniący funkcję przełożonego diakonów, a niekiedy także pomocnika biskupa w zarządzaniu częścią diecezji


lexentry: pol/architekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architekt
trans_list: architect
sense:
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury


lexentry: pol/architektka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architektka
trans_list: architect
sense:
(potocznie, potoczny) kobieta projektująca budynki oraz obiekty infrastruktury w zakresie architektury


lexentry: pol/architektura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architektura
trans_list: architecture
sense:
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;


lexentry: pol/architektura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architektura
trans_list: architecture
sense:
(architektura, architektoniczny) ogół dzieł architektury (1.1) posiadających pewną wspólną cechę, będących dorobkiem określonej grupy lub spuścizną jakiejś epoki


lexentry: pol/architraw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architraw
trans_list: architrave
sense:
(architektura, architektoniczny) główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu;


lexentry: pol/archiwolta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archiwolta
trans_list: archivolt | voussure
sense:
(architektura, architektoniczny) zdobione ornamentami, profilowane lico łuku, arkady zamykającej portal lub każdy inny łukowo u góry zakończony otwór w ścianie budowli, najczęściej bogato zdobione;


lexentry: pol/archiwum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archiwum
trans_list: archive
sense:
instytucja zajmująca się gromadzeniem, przechowywaniem oraz udostępnianiem zgromadzonych archiwaliów


lexentry: pol/archont__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archont
trans_list: archon
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (administracja) w starożytnych Atenach jeden z dziewięciu najważniejszych urzędników polis w VIII–VI wieku p.n.e.;


lexentry: pol/archont__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archont
trans_list: archon
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w Bizancjum tytuł arystokratyczny, przysługujący m.in. zarządcy prowincji lub namiestnikom plemion słowiańskich


lexentry: pol/arcus_sinus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcus sinus
trans_list: arc sine | arcsine
sense:
(matematyka, matematyczny) funkcja odwrotna do funkcji sinus ograniczonej do przedziału [-\tfrac{\pi}{2}, \tfrac{\pi}{2}]


lexentry: pol/arcybiskup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcybiskup
trans_list: archbishop
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);


lexentry: pol/arcydzieło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcydzieło
trans_list: masterpiece | masterwork
sense:
utwór artystyczny uważany przez większość za wybitny, ponadprzeciętny i ponadczasowy, wyróżniający się nieprzeciętnymi walorami literackimi, plastycznymi czy muzycznymi;


lexentry: pol/arcydzięgiel_litwor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcydzięgiel litwor
trans_list: garden angelica | Norwegian angelica | wild celery
sense:
(botanika, botaniczny) Archangelica officinalis Hoffm. = Angelica archangelica L., gatunek byliny z rodziny baldaszkowatych;


lexentry: pol/arcykapłan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcykapłan
trans_list: high priest
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów;


lexentry: pol/arcykapłan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcykapłan
trans_list: high priest
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najwyższy kapłan w bliskowschodnich kultach pogańskich;


lexentry: pol/arcykapłan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcykapłan
trans_list: high priest
sense:
(teologia, teologiczny) w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi


lexentry: pol/areobioza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: areobioza
trans_list: aerobiosis
sense:
(biologia, biologiczny) zespół populacji różnych gatunków, których życie podtrzymywane jest przez obecność powietrza lub tlenu


lexentry: pol/areopag__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: areopag
trans_list: Areopagus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnych Atenach najwyższa rada złożona z 501 byłych archontów;


lexentry: pol/aresztować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: aresztować
trans_list: confiscate | distrain
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zająć (zajmować) dobra dłużnika na polecenie sądu celem zabezpieczenia czyichś roszczeń


lexentry: pol/argot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: argot
trans_list: argot
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (przestarzałe, przestarzały) odmiana języka używana przez grupę zawodową albo środowiskową


lexentry: pol/argotyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: argotyzm
trans_list: argotism
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz albo wyrażenie potoczne, pochodzące z gwary środowiskowej lub zawodowej;


lexentry: pol/argument__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: argument
trans_list: argument
sense:
(matematyka, matematyczny) miara kąta skierowanego między osią rzeczywistą a wektorem reprezentującym liczbę zespoloną na płaszczyźnie zespolonej


lexentry: pol/argusowe_oko__związek_frazeologiczny__1
sense_num: 01
written_rep: argusowe oko
trans_list: eagle eye
sense:
(mitologia, mitologiczny) (przenośnie, przenośnia) umiejętność dokładnego postrzegania uchybień, złych stron czegoś; czujny wzrok


lexentry: pol/arianizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arianizm
trans_list: Arianism
sense:
(teologia, teologiczny) (historia, historyczny, historycznie) wczesnochrześcijańska, antytrynitarna doktryna teologiczna negująca boskość Jezusa i głosząca jego stworzenie lub zrodzenie przez Boga Ojca;


lexentry: pol/ariański__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ariański
trans_list: Arian
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z naukami lub osobą Ariusza, arianami lub arianizmem


lexentry: pol/ariel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ariel
trans_list: ariel
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (zoologia, zoologiczny) Gazella gazella arabica Lichtenstein, mała antylopa występująca w Syrii i na całym Półwyspie Arabskim;


lexentry: pol/arka_Noego__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: arka Noego
trans_list: Noah's Ark
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) arka, na której Noe z rodziną i zwierzętami został uratowany przez Boga z potopu;


lexentry: pol/arkada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arkada
trans_list: arcade
sense:
(architektura, architektoniczny) kompozycja składająca się z łuku opartego na kolumnach lub filarach;


lexentry: pol/arkebuz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arkebuz
trans_list: arquebus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) długa, ręczna, odprzodowa broń palna z zamkiem kołowym, używana przez kawalerię i piechotę w XVI-XVII wieku; także jako broń myśliwska;


lexentry: pol/arkusz_kalkulacyjny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arkusz kalkulacyjny
trans_list: spreadsheet
sense:
(informatyka, informatyczny) program komputerowy przedstawiający dane, głównie liczbowe, w postaci zestawu dużych, dwuwymiarowych tabel, pozwalający na automatyczną obróbkę tych danych oraz na ich prezentację w różny sposób;


lexentry: pol/arlekin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arlekin
trans_list: harlequin
sense:
(sztuka) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) komediowy pajac, typ postaci z ludowej włoskiej commedia dell’arte;


lexentry: pol/arlekinada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arlekinada
trans_list: harlequinade
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) krótka pantomima, której główną postacią jest arlekin


lexentry: pol/armina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: armina
trans_list: armin | armine | arminum
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny, wysoko toksyczny insektycyd fosforoorganiczny, potencjalny bojowy środek trujący;


lexentry: pol/arnika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arnika
trans_list: arnica
sense:
(botanika, botaniczny) Arnica, rodzaj roślin zielnych z rodziny astrowatych, obejmujący gatunki o żółtych, promienistych kwiatach, znanych ze swoich właściwości leczniczych (stosowane w leczeniu siniaków, stłuczeń, obrzęków i stanów zapalnych skóry)


lexentry: pol/arogancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arogancja
trans_list: arrogance | hauteur
sense:
pewność siebie połączona z lekceważeniem innych, odnoszenie się do kogoś z nonszalancją, wywyższanie się


lexentry: pol/aromaterapia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aromaterapia
trans_list: aromatherapy
sense:
(medycyna, medyczny) leczenie substancjami zapachowymi poprzez inhalacje lub przez ich kontakt ze skórą (wcieranie, kąpiel);


lexentry: pol/aromatyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: aromatyczny
trans_list: aromatic
sense:
(chemia, chemiczny) o cyklicznych węglowodorach: taki, w którym istnieje sprzężone wiązanie wielokrotne, czyli zamknięty układ naprzemiennie położonych wiązań podwójnych i pojedynczych między atomami węgla


lexentry: pol/aronia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aronia
trans_list: chokeberry
sense:
(botanika, botaniczny) Aronia, krzew o małych, białych lub czerwonych kwiatach i drobnych, granatowych lub czerwonych owocach o słodko-cierpkim smaku;


lexentry: pol/arpeggio__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arpeggio
trans_list: arpeggio
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) sposób wykonania akordu na instrumencie muzycznym polegający na zagraniu składowych dźwięków jeden po drugim, zaczynając od najniższego tonu;


lexentry: pol/arsenał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arsenał
trans_list: arsenal
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) budynek lub pomieszczenie pełniące funkcję składu broni; składnica broni; ; (zobacz) też arsenał w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/arsenopiryt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arsenopiryt
trans_list: arsenopyrite
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) pospolity minerał z gromady siarkosoli, jego głównym składnikiem jest siarczek żelazowo-arsenowy, zwykle zawiera domieszki złota;


lexentry: pol/arszenik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arszenik
trans_list: arsenic trioxide | white arsenic
sense:
(chemia, chemiczny) (toksykologia) (potocznie, potoczny) tlenek arsenu na trzecim stopniu utlenienia, popularna trucizna pod postacią białego proszku


lexentry: pol/art_déco__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: art déco
trans_list: Art Deco
sense:
(sztuka) styl w sztukach plastycznych i wzornictwie XX w. charakteryzującym się zgeometryzowaniem i dążeniem do syntetycznego ujmowania form;


lexentry: pol/artefakt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artefakt
trans_list: artefact | artifact
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) struktura lub własność, która nie pojawiła się naturalnie w badanym zjawisku, ale jako rezultat oddziaływania zewnętrznego lub błędu pomiarowego;


lexentry: pol/artefakt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artefakt
trans_list: artefact | artifact
sense:
(informatyka, informatyczny) (fotografia) wada w oglądanym obrazie bądź słyszanym dźwięku będąca skutkami ubocznym zastosowania algorytmu kompresji;


lexentry: pol/artel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artel
trans_list: artel
sense:
samodzielna grupa pracujących wspólnie robotników, rzemieślników lub myśliwych w Rosji i krajach postrosyjskich;


lexentry: pol/artemizyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artemizyna
trans_list: artemisinin
sense:
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) substancja aktywna wytwarzana przez bylicę roczną (Artemisia annua L.), używana w leczeniu malarii


lexentry: pol/artezyjski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: artezyjski
trans_list: artesian
sense:
(geologia, geologiczny) dotyczący wód podziemnych zdolnych do samoczynnego wypływu, oddzielonych od powierzchni gruntu stropem z warstwy nieprzepuszczalnej;


lexentry: pol/arthouse__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arthouse
trans_list: art house | arthouse
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) gatunek filmowy obejmujący dzieła artystyczne, niekomercyjne, niszowe przeznaczone dla wyrobionego odbiorcy


lexentry: pol/artretyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artretyzm
trans_list: arthrosis
sense:
(potocznie, potoczny) przewlekła choroba układu kostno-stawowego powodująca dolegliwości bólowe i zniekształcenia stawów oraz przyczyniająca się do niesprawności chorego


lexentry: pol/artyleria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artyleria
trans_list: artillery
sense:
(wojskowość, wojskowy) formacja wojskowa wyposażona w działa o dużym zasięgu, współcześnie także w niektóre rodzaje broni rakietowej; ; (zobacz) też artyleria w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/aryjski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: aryjski
trans_list: Aryan
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w hitleryzmie: nieposiadający żydowskich przodków


lexentry: pol/arytmetyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arytmetyka
trans_list: arithmetic | arithmetics
sense:
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;


lexentry: pol/as-moll__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: as-moll
trans_list: A♭ minor | a-flat minor
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gama lub tonacja molowa zaczynająca się od dźwięku as (w zapisie nutowym z siedmioma bemolami)


lexentry: pol/as__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: as
trans_list: as
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (jednostka monetarna) duża miedziana moneta rzymska, podstawowa jednostka monetarna w starożytnym Rzymie;


lexentry: pol/as_serwisowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: as serwisowy
trans_list: ace
sense:
(sport, sportowy) w tenisie, siatkówce: idealnie zagrany serwis, którego przeciwnik nie jest w stanie odebrać i po którym gracz zdobywa punkt


lexentry: pol/asafetyda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asafetyda
trans_list: asafoetida | stinking gum | assafoetida
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) indyjska substancja przyprawowa i lecznicza, gumożywica wydzielana z kłączy zapaliczki cuchnącej, Ferula assa-foetida L., zamiennik cebuli i czosnku;


lexentry: pol/asceza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asceza
trans_list: asceticism
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postawa polegająca na wyrzeczeniu się radości życia w celu uzyskania zbawienia w niebie lub oświecenia duchowego


lexentry: pol/aseptycznie__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: aseptycznie
trans_list: aseptically
sense:
(higiena, higieniczny) (medycyna, medyczny) (mikrobiologia, mikrobiologiczny) w sposób wolny od drobnoustrojów, czyli zachowując warunki sterylne, które zapobiegają zanieczyszczeniu przez mikroorganizmy


lexentry: pol/aseptyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aseptyka
trans_list: asepsis
sense:
zespół środków i działań mających na celu zapobieganie zakażeniom poprzez utrzymywanie jałowości w otoczeniu, na narzędziach, skórze i powierzchniach podczas zabiegów medycznych lub laboratoryjnych


lexentry: pol/asertywność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asertywność
trans_list: assertiveness
sense:
(psychologia, psychologiczny) posiadanie własnego zdania, własnych uczuć i umiejętność ich wyrażania i egzekwowania z poszanowaniem praw innych ludzi;


lexentry: pol/asesor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asesor
trans_list: assessor
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urzędnik sądowy w I Rzeczypospolitej


lexentry: pol/asesor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asesor
trans_list: assessor
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w starożytnym Rzymie: członek ciała doradczego przy urzędnikach mających władzę sądowniczą


lexentry: pol/asfalciarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asfalciarz
trans_list: asphalt worker
sense:
(potocznie, potoczny) pracownik fizyczny zatrudniony w układaniu i rozprowadzaniu asfaltu na drogach, chodnikach lub parkingach


lexentry: pol/asklepiejon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asklepiejon
trans_list: asclepeion
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (mitologia, mitologiczny) starożytna świątynia grecka poświęcona Asklepiosowi, czasem połączona ze szpitalem lub szkołą medyczną;


lexentry: pol/askorbinaza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: askorbinaza
trans_list: ascorbinase
sense:
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) enzym zawarty w niektórych owocach, rozkładający kwas askorbinowy (witaminę C)


lexentry: pol/asocjacjonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asocjacjonizm
trans_list: associationism
sense:
(filozofia, filozoficzny) (psychologia, psychologiczny) kierunek w filozofii i psychologii, według którego myśli, pojęcia łączą się w umyśle dzięki skojarzeniom (asocjacjom) powstającym na podstawie doświadczenia


lexentry: pol/asparagina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asparagina
trans_list: asparagine
sense:
(biochemia, biochemiczny) jeden z podstawowych aminokwasów, amid kwasu asparaginowego, uczestniczący w cyklu mocznikowym i syntezie glikoprotein


lexentry: pol/aspekt_dokonany__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aspekt dokonany
trans_list: perfective aspect
sense:
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika oznaczająca czynność zakończoną, jednorazową lub osiągającą określony rezultat


lexentry: pol/aspekt_niedokonany__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aspekt niedokonany
trans_list: imperfective aspect
sense:
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika oznaczająca czynność trwającą, powtarzalną lub nieukończoną


lexentry: pol/aspersorium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aspersorium
trans_list: aspersorium
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie na wodę święconą umieszczone w ścianie kościoła;


lexentry: pol/aspidistra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aspidistra
trans_list: aspidistra
sense:
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny liliowatych, pochodząca z Azji, potocznie nazywana „żelaznym liściem”;


lexentry: pol/aspirator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aspirator
trans_list: aspirator
sense:
(technologia, technika, techniczny) sprzęt do zasysania (odsysania) powietrza, cieczy lub drobnych cząstek


lexentry: pol/aspiryna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aspiryna
trans_list: aspirin
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) kwas acetylosalicylowy używany jako lek; pastylka lub płyn z tą substancją;


lexentry: pol/assel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: assel
trans_list: Asselian
sense:
(geologia, geologiczny) pierwszy, najstarszy wiek cisuralu (wczesnego permu), trwający 299 – 294,6 milionów lat temu;


lexentry: pol/asteroida__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asteroida
trans_list: asteroid | planetoid
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o małych rozmiarach (od kilku metrów do czasem ponad 1000 km), obiegające gwiazdę centralną (Słońce);


lexentry: pol/asterysk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asterysk
trans_list: asterisk
sense:
(poligrafia) znak pisarski w kształcie gwiazdki (*), najczęściej pięcio- lub sześcioramiennej, umieszczany w przybliżeniu pomiędzy średnią i górną linią pisma, stosowany m.in. jako znak umowny, symbol odsyłacza do przypisu, wieloznacznik ogólny, separator tekstu oraz jako element ozdobny;


lexentry: pol/asteryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asteryzm
trans_list: asterism
sense:
(astronomia, astronomiczny) układ gwiazd tworzący na niebie pewien widoczny zbiór, niebędący gwiazdozbiorem;


lexentry: pol/asteryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asteryzm
trans_list: asterism
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) efekt optyczny polegający na powstaniu promieni świetlnych na minerale wskutek jego specyficznych właściwości;


lexentry: pol/astma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astma
trans_list: asthma
sense:
(medycyna, medyczny) stan, w którym dominującym objawem jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem;


lexentry: pol/astma_sercowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astma sercowa
trans_list: cardiac asthma
sense:
(medycyna, medyczny) zaburzenie występujące w formie napadów duszności, związane z przebiegiem przewlekłej, lewokomorowej niewydolności serca;


lexentry: pol/astragal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astragal
trans_list: astragal
sense:
(architektura, architektoniczny) ornament architektoniczny złożony z naprzemiennie ułożonych pałeczek i krążków;


lexentry: pol/astragal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astragal
trans_list: knucklebone | jackstone
sense:
(historia, historyczny, historycznie) zwierzęca kość śródstopia (lub jej naśladownictwo) używana do gry w starożytnej Grecji i Rzymie;


lexentry: pol/astrofizyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrofizyka
trans_list: astrophysics
sense:
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, nauka o budowie, ewolucji, właściwościach chemicznych i fizycznych ciał niebieskich oraz materii rozproszonej w przestrzeni poza Ziemią;


lexentry: pol/astrolab__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrolab
trans_list: astrolabe
sense:
(astronomia, astronomiczny) (przestarzałe, przestarzały) narzędzie do mierzenia wysokości ciał niebieskich


lexentry: pol/astrolabium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrolabium
trans_list: astrolabe
sense:
(astronomia, astronomiczny) (historia, historyczny, historycznie) narzędzie do mierzenia wysokości ciał niebieskich


lexentry: pol/astrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrologia
trans_list: astrology
sense:
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;


lexentry: pol/astronauta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astronauta
trans_list: astronaut | spaceman
sense:
(astronomia, astronomiczny) (zawód, zawodowy, zawodowo) osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej


lexentry: pol/astronautyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astronautyka
trans_list: astronautics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) zespół nauk zajmujący się lotami poza atmosferą Ziemi;


lexentry: pol/astygmatyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astygmatyzm
trans_list: astigmatism
sense:
(optyka, optyczny) wada soczewek, w której promienie padające w dwóch płaszczyznach prostopadłych są ogniskowane w różnych punktach, co daje nieostry i zniekształcony obraz;


lexentry: pol/asybilacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asybilacja
trans_list: assibilation
sense:
(fonetyka, fonetyczny) dołączenie się dźwięku świszczącego (szczelinowego) do spółgłoski zwartej w czasie wymowy, w wyniku czego powstaje spółgłoska sycząca


lexentry: pol/asymetria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asymetria
trans_list: asymmetry
sense:
(przenośnie, przenośnia) nierównomierny rozkład cech, wartości, sił lub zasobów w relacji, systemie czy strukturze


lexentry: pol/asymptotyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: asymptotyczny
trans_list: asymptotic
sense:
(matematyka, matematyczny) odnoszący się do asymptoty; zbliżający się do pewnej granicy lub krzywej, ale nigdy jej nieosiągający


lexentry: pol/asynchroniczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: asynchroniczny
trans_list: asynchronous
sense:
taki, który nie zachodzi równocześnie z innym procesem lub zdarzeniem; przebiegający niezależnie w czasie


lexentry: pol/asynergia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asynergia
trans_list: asynergia
sense:
(medycyna, medyczny) brak współdziałania mięśni, które normalnie powinny pracować razem w sposób zharmonizowany


lexentry: pol/asyrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asyrologia
trans_list: assyriology
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka badająca starożytną kulturę duchową i kulturę materialną ludów Mezopotamii;


lexentry: pol/asystent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asystent
trans_list: attendant
sense:
(studencki) stanowisko na wyższej uczelni lub w instytucie naukowym niższe od adiunkta; (także, też) osoba zajmująca to stanowisko


lexentry: pol/ataman__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ataman
trans_list: ataman
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) wojskowy dowódca, często też będący politycznym przywódcą kozaków;


lexentry: pol/atanazjański__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: atanazjański
trans_list: Athanasian
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z doktorem Kościoła Atanazym Wielkim


lexentry: pol/atari__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atari
trans_list: atari
sense:
taktyczna sytuacja przymusu w grze w go, w której grupa kamieni ma tylko jeden oddech i może zostać zbita w następnym ruchu


lexentry: pol/atebryna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atebryna
trans_list: atabrine | mepacrine | quinacrine
sense:
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) preparat przeciwmalaryczny, syntetyczny alkaloid; zamiennik chininy


lexentry: pol/ateistycznie__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: ateistycznie
trans_list: atheistically
sense:
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w myśleniu ateistycznym; negując istnienie Boga


lexentry: pol/ateistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ateistyczny
trans_list: atheistic
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ateizmem lub ateistami, zgodny z ateizmem


lexentry: pol/ateizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ateizm
trans_list: atheism
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;


lexentry: pol/atelier__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atelier
trans_list: studio
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) zespół specjalnie urządzonych pomieszczeń, w których kręci się filmy


lexentry: pol/atelier__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atelier
trans_list: atelier
sense:
(sztuka) pracownia artysty (malarza, fotografika itp.) z odpowiednim wyposażeniem i oświetleniem, będąca częstym tematem w malarstwie


lexentry: pol/atest__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atest
trans_list: attestation | certificate
sense:
(technologia, technika, techniczny) wystawiany przez instytucję upoważnioną do oceny jakości wyrobów dokument potwierdzający zgodność wykonania produktu z normami


lexentry: pol/atlant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atlant
trans_list: atlantes
sense:
(architektura, architektoniczny) posąg atletycznego mężczyzny jako podpora architektoniczna, np. balkonu;


lexentry: pol/atmosfera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atmosfera
trans_list: atmosphere
sense:
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) powłoka gazowa otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;


lexentry: pol/atol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atol
trans_list: atoll
sense:
(geografia, geograficzny) typ płaskiej wyspy koralowej w kształcie pierścienia powstałej na skutek zapadnięcia się wulkanu otoczonego przez rafę koralową;


lexentry: pol/atom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atom
trans_list: atom
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;


lexentry: pol/atomista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atomista
trans_list: atomist
sense:
(filozofia, filozoficzny) filozof będący zwolennikiem atomizmu – poglądu o istnieniu najmniejszych składników materii


lexentry: pol/atomista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atomista
trans_list: atomist
sense:
(fizyka, fizyczny) badacz zajmujący się atomistyką – nauką o najmniejszych składnikach materii, która dała początek fizyce jądrowej


lexentry: pol/atomistyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atomistyka
trans_list: atomism
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) teoria, która zakładała, że wszystko we wszechświecie składa się z małych, niepodzielnych jednostek zwanych atomami


lexentry: pol/atomistyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atomistyka
trans_list: atomistics
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dziedzina nauki zajmująca się badaniem właściwości, struktury i zachowania atomów oraz ich zastosowaniami w różnych technologiach


lexentry: pol/atomizator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atomizator
trans_list: atomiser atomizer
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do rozbijania cieczy na bardzo drobne krople i ich rozpylania


lexentry: pol/atomizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atomizm
trans_list: atomism
sense:
(filozofia, filozoficzny) (logika, logiczny) pogląd, że całą prawdę o rzeczywistości można wyrazić za pomocą elementarnych zdań (sądów), które opisują proste, jednostkowe fakty


lexentry: pol/atomizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atomizm
trans_list: atomism
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytna doktryna głosząca, że cała rzeczywistość składa się z próżni i niepodzielnych, niezmiennych cząstek – atomów


lexentry: pol/atopia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atopia
trans_list: atopy
sense:
(medycyna, medyczny) dziedziczna skłonność organizmu do nadmiernej reakcji alergicznej na powszechnie występujące czynniki środowiskowe


lexentry: pol/atraktor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atraktor
trans_list: attractor
sense:
(matematyka, matematyczny) (fizyka, fizyczny) stan układu dynamicznego, do którego dąży ten układ w miarę upływu czasu;


lexentry: pol/atrament_sympatyczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atrament sympatyczny
trans_list: invisible ink
sense:
atrament bezbarwny, niewidoczny po napisaniu, możliwy do odczytania dopiero po ogrzaniu lub zastosowaniu odpowiedniego odczynnika;


lexentry: pol/atrium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atrium
trans_list: atrium
sense:
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) główne pomieszczenie domu rzymskiego, z otworem dachowym i podłogowym basenem na deszczówkę ;


lexentry: pol/atropina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atropina
trans_list: atropine
sense:
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów tropanowych o sumarycznym wzorze C17H23NO3, stosowana jako lek rozkurczowy i środek rozszerzający źrenice;


lexentry: pol/attaché__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: attaché
trans_list: attaché
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (dyplomacja) najniższy stopień członka personelu dyplomatycznego – urzędnik dyplomatyczny przydzielony do poselstwa jako specjalista w danej dziedzinie;


lexentry: pol/atto-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: atto-
trans_list: atto-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczających jednostki miary trylion (10-18) razy mniejsze od podstawowych;


lexentry: pol/attycyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: attycyzm
trans_list: Atticism
sense:
odmiana stylu retorycznego jako dążenie do czystości, jasności i elegancji języka, wzorowane na mowie starożytnych Aten z okresu klasycznego (V–IV w. p.n.e.)


lexentry: pol/attyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: attyka
trans_list: attic | parapet
sense:
(architektura, architektoniczny) górny element budynku w postaci ścianki, balustrady lub rzędu sterczyn osłaniający dach;


lexentry: pol/atut__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atut
trans_list: trump
sense:
(termin karciany) kolor ustalony jako najbardziej wartościowy, umożliwiający przebicie innych kolorów; karta tego koloru


lexentry: pol/audialny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: audialny
trans_list: auditorily
sense:
(technologia, technika, techniczny) odbierany przez zmysł słuchu lub dotyczący dźwiękowej formy komunikacji


lexentry: pol/audiobook__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: audiobook
trans_list: audiobook
sense:
książka mówiona; nagranie dźwiękowe zawierające tekst publikacji książkowej odczytany przez lektora;


lexentry: pol/audiolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: audiolog
trans_list: audiologist
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem zaburzeń słuchu


lexentry: pol/audiologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: audiologia
trans_list: audiology
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) nauka o słuchu


lexentry: pol/audiometr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: audiometr
trans_list: acoumeter | audiometer
sense:
(medycyna, medyczny) urządzenie akustyczne służące do diagnostyki zaburzeń organicznych narządu słuchu;


lexentry: pol/audion__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: audion
trans_list: audion
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (elektronika, elektroniczny) pierwsza konstrukcyjnie trioda (lampowa);


lexentry: pol/audyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: audyt
trans_list: audit
sense:
okresowa kontrola przedsiębiorstwa ukierunkowana na sprawdzenie dochodowości lub zgodności stosowanych procedur z założeniami;


lexentry: pol/augment__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augment
trans_list: augment
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) samogłoska dodawana na początku czasownika, zaznaczająca formę czasu przeszłego;


lexentry: pol/augmentacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augmentacja
trans_list: augmentation
sense:
(medycyna, medyczny) w kardiologii: zwiększenie wartości ciśnienia w głównych tętnicach spowodowane przez falę zwrotną;


lexentry: pol/augmentacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augmentacja
trans_list: augmentation
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) technika imitacyjna polegająca na wydłużeniu, najczęściej dwukrotnym, wszystkich wartości rytmicznych tematu;


lexentry: pol/augmentatiwum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augmentatiwum
trans_list: augmentative
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz utworzony za pomocą odpowiednich formantów (przyrostków), który oznacza powiększenie, wzmocnienie lub często także zabarwienie pejoratywne w stosunku do wyrazu podstawowego


lexentry: pol/augmentatyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augmentatyw
trans_list: augmentative
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) forma słowa wskazująca na większość, intensywność lub potęgę cechy wyrazu podstawowego


lexentry: pol/augur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augur
trans_list: augur
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: kapłan oficjalnie odczytujący ze znaków niebiańskich i lotu ptaków wolę bogów (tzw. auspicjum);


lexentry: pol/aukcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aukcja
trans_list: auction
sense:
sprzedaż przedmiotów, podczas której kupujący licytują cenę, aukcję wygrywa osoba, która przedstawiła najwyższą ofertę;


lexentry: pol/aulos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aulos
trans_list: aulos
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego najczęściej składającego się z dwóch piszczałek z oddzielnymi stroikami, bardzo popularny w starożytnej Grecji;


lexentry: pol/aureola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aureola
trans_list: aureole | halo | nimbus
sense:
obwódka, zazwyczaj złotego koloru, na obrazach i rzeźbach o tematyce religijnej, otaczająca głowy świętych


lexentry: pol/austenit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: austenit
trans_list: austenite
sense:
(metaloznawstwo, metalurgia) odmiana strukturalna stopów żelaza z węglem (stali i żeliw), polegająca na tym, że atomy węgla są rozpuszczone w żelazie o sieci krystalicznej typu regularnego ściennie centrowanego (FCC); roztwór stały węgla w żelazie γ (gamma)


lexentry: pol/austenityzowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: austenityzowanie
trans_list: austenitization
sense:
(metaloznawstwo, metalurgia) rodzaj obróbki cieplnej stopów żelaza z węglem polegający na ogrzewaniu stopu w celu uzyskania struktury austenitu;


lexentry: pol/australijski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: australijski
trans_list: Australian | Aussie
sense:
odnoszący się do państwa lub kontynentu Australia, kojarzony z Australią, jej cechami lub składnikami


lexentry: pol/austrofaszyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: austrofaszyzm
trans_list: austrofascism
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) austriacka odmiana faszyzmu;


lexentry: pol/auszpik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: auszpik
trans_list: aspic
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z mięsa, warzyw lub ryby w galarecie – z żelatyny lub na bazie wywaru z kości; (zobacz) też auszpik w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/aut__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aut
trans_list: out
sense:
(sport, sportowy) sytuacja w niektórych grach, gdy piłka wypadnie poza obręb boiska; obszar poza boiskiem;


lexentry: pol/autekologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autekologia
trans_list: autecology
sense:
(ekologia, ekologiczny) dział ekologii, zajmujący się badaniem wzajemnego oddziaływania środowiska abiotycznego na poszczególne organizmy, i odwrotnie


lexentry: pol/authoring__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: authoring
trans_list: authoring
sense:
(informatyka, informatyczny) tworzenie interfejsów płyt w formatach DVD, miniDVD, VCD, blu-ray pozwalających użytkownikowi na nawigację po zawartości płyty


lexentry: pol/auto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: auto
trans_list: car
sense:
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, wyposażony w co najmniej 4 koła, poruszający się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;


lexentry: pol/auto_detailing__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: auto detailing
trans_list: auto detailing
sense:
zoptymalizowany proces pielęgnacji pojazdów mechanicznych mający na celu poprawienie walorów estetycznych pojazdu oraz jego konserwację i podniesienie wartości


lexentry: pol/autoantonim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autoantonim
trans_list: autoantonym
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) słowo posiadające dwa sprzeczne znaczenia, będące własnym przeciwieństwem


lexentry: pol/autobiograficzność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autobiograficzność
trans_list: autobiographicalness
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) cecha dzieła opartego na wątkach autobiograficznych


lexentry: pol/autobiografizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autobiografizm
trans_list: autobiographism
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) skłonność do wykorzystywania wątków autobiograficznych


lexentry: pol/autobiografizować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: autobiografizować
trans_list: autobiographicalize
sense:
(rzadki, rzadko używany) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wplatać wątek autobiograficzny


lexentry: pol/autobracketing__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autobracketing
trans_list: autobracketing
sense:
(fotografia) funkcja niektórych aparatów fotograficznych polegająca na wykonaniu kilku zdjęć tego samego kadru z lekko zmienionymi parametrami ekspozycji – od niedoświetlenia do prześwietlenia;


lexentry: pol/autobus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autobus
trans_list: bus | coach
sense:
(transport, transportowy) (motoryzacja) duży pojazd przeznaczony do przewozu osób w transporcie zbiorowym;


lexentry: pol/autocasco__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autocasco
trans_list: comprehensive cover | motor hull insurance | no-fault insurance
sense:
(motoryzacja) dobrowolne ubezpieczenie samochodu, chroniące właściciela auta przed kosztami szkód w jego własnym pojeździe, niezależnie od tego, kto jest winny


lexentry: pol/autodafe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autodafe
trans_list: auto da fe
sense:
(historia, historyczny, historycznie) wprowadzone przez inkwizycję publiczne wyznanie lub zaparcie się wiary przez oskarżonego o herezję;


lexentry: pol/autoerotyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: autoerotyczny
trans_list: autoerotic
sense:
(seksuologia, seksuologiczny) charkteryzujący się autoerotyzmem, świadczący o wzmożonym zainteresowaniu swoim ciałem, które prowadzi do masturbacji


lexentry: pol/autofocus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autofocus
trans_list: autofocus
sense:
(fotografia) system w aparacie fotograficznym lub kamerze odpowiedzialny za automatyczne nastawianie ostrości;


