# translation

lexentry: pol/oleander__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oleander
trans_list: oiliandar
sense:
(botanika, botaniczny) Nerium, krzew lub niskie drzewo o lancetowatych, skórzastych, wiecznie zielonych liściach oraz dużych, białych, różowych lub czerwonych kwiatach zebranych w baldachogrona;


lexentry: pol/olej__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olej
trans_list: ola
sense:
(spożywczy) płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo


lexentry: pol/olej__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olej
trans_list: ola
sense:
(technologia, technika, techniczny) produkt rafinacji ropy naftowej, przerobu smoły węglowej lub węgla kamiennego służący jako paliwo lub smar


lexentry: pol/olej_palmowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olej palmowy
trans_list: ola phailme
sense:
(spożywczy) olej spożywczy i techniczny o czerwonej barwie uzyskiwany z nasion lub miąższu owoców olejowca gwinejskiego;


lexentry: pol/olejek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olejek
trans_list: atar
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) gęsty, tłusty płyn o intensywnym zapachu, będących wyciągem roślinnym i używany w celach kosmetycznych, leczniczych lub w aromaterapii, masażu


lexentry: pol/olibanum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olibanum
trans_list: túis
sense:
(botanika, botaniczny) żywica drzew rodzaju kadzidla (Boswellia) rosnących na półpustyniach i obrzeżach pustyń północno-wschodniej Afryki oraz na Półwyspie Indyjskim;


lexentry: pol/oligarchia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oligarchia
trans_list: olagarcacht
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielka grupa uprzywilejowanych ludzi sprawująca władzę lub mająca na nią duży wpływ


lexentry: pol/oligarchia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oligarchia
trans_list: olagarcacht
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system rządów, polegający na sprawowaniu władzy w państwie przez wąską grupę uprzywilejowanych obywateli;


lexentry: pol/oligo-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: oligo-
trans_list: olaga-
sense:
(ekologia, ekologiczny) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na wąski, lecz względnie niski zakres tolerancji na dany czynnik


lexentry: pol/oligopol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oligopol
trans_list: olagaplacht
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) forma monopolizacji rynku, polegająca na opanowaniu określonej gałęzi gospodarki przez kilka niezależnych od siebie przedsiębiorstw;


lexentry: pol/olimpiada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olimpiada
trans_list: Oilimpiad
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji: odstęp czasu między dwoma następującymi po sobie igrzyskami, trwający zazwyczaj cztery lata;


lexentry: pol/oliwka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oliwka
trans_list: ológ
sense:
(botanika, botaniczny) Olea, rodzaj drzew z rodziny oliwkowatych, wykorzystywane również jako rośliny uprawne;


lexentry: pol/olszyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olszyna
trans_list: fearnóg
sense:
(leśnictwo) las olchowy (olszowy) porastający żyzne, bagienne siedliska, o wysokim poziomie wody stojącej;


lexentry: pol/omdlenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: omdlenie
trans_list: aisnéal
sense:
(medycyna, medyczny) chwilowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem dopływu krwi do mózgu na skutek wyczerpania, wykrwawienia, bólu, niedoboru tlenu itp.;


lexentry: pol/omlet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: omlet
trans_list: uibheagán
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa przyrządzona z ubitych jajek z dodatkiem mleka i mąki, smażona, przypominająca gruby naleśnik; podawana samodzielnie lub z nadzieniem, na słodko lub pikantnie;


lexentry: pol/onkolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: onkolog
trans_list: oinceolaí
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób nowotworowych


lexentry: pol/online__przymiotnik__1
sense_num: 02
written_rep: online
trans_list: ar líne
sense:
(informatyka, informatyczny) związany z siecią internetową, dotyczący sieci internetowej, przekazywany za pomocą sieci internetowej


lexentry: pol/ontologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ontologia
trans_list: ointeolaíocht | onteolaíocht
sense:
(filozofia, filozoficzny) dziedzina wiedzy, która stara się odpowiadać na pytania o strukturę rzeczywistości i problematykę związaną z pojęciem bytu;


lexentry: pol/onyks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: onyks
trans_list: oinisc
sense:
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) kamień półszlachetny, odmiana chalcedonu o równoległym ułożeniu warstewek, na przemian białej i czarnej lub ciemnobrunatnej;


lexentry: pol/opad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opad
trans_list: dríodrú
sense:
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) oddzielanie się krwinek od osocza we krwi oraz badanie przeprowadzone by zaobserwować to zjawisko


lexentry: pol/opad_atmosferyczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opad atmosferyczny
trans_list: comhdhlúthú
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) dowolny produkt kondensacji pary wodnej opadający z chmur w wyniku przyciągania grawitacyjnego;


lexentry: pol/opal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opal
trans_list: ópal
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) mieniący się barwami minerał zaliczany do krzemianów, uwodniony dwutlenek krzemu;


lexentry: pol/opera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opera
trans_list: ceoldráma
sense:
utwór muzyczny, przedstawienie z fabułą, przeznaczone dla orkiestry i śpiewaków, będących jednocześnie aktorami;


lexentry: pol/opera_mydlana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opera mydlana
trans_list: sobalchlár
sense:
(telewizja, telewizyjny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) długi, „tasiemcowy” serial telewizyjny o niewyszukanej fabule, nadawany najczęściej wczesnym popołudniem


lexentry: pol/opiekun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opiekun
trans_list: coimirceoir
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) osoba sprawująca z ramienia sądu opiekę nad dzieckiem


lexentry: pol/opierać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: opierać
trans_list: branra
sense:
przystawiać coś do czegoś, przysuwać tak, aby dotykało czegoś, np. aby się nie przewróciło, podtrzymywać, wspierać


lexentry: pol/oponka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oponka
trans_list: taoschnó
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) okrągłe ciastko o złotawej barwie, z otworem w środku, wykonane z ciasta drożdżowego lub serowego, smażone na głębokim tłuszczu, często posypywane cukrem pudrem


lexentry: pol/opornik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opornik
trans_list: friotóir
sense:
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) element elektroniczny zamieniający energię elektryczną w ciepło;


lexentry: pol/oportunista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oportunista
trans_list: brabúsaí
sense:
(książkowy) człowiek niekierujący się żadnymi stałymi zasadami, dostosowujący się do aktualnych okoliczności dla osiągnięcia własnych korzyści


lexentry: pol/oprocentowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oprocentowanie
trans_list: ráta
sense:
(bankowość, bankowy) (ekonomia, ekonomiczny) procentowa wysokość odsetek od pożyczki lub lokaty w stosunku rocznym


lexentry: pol/optometrysta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: optometrysta
trans_list: optaiméadraí
sense:
(medycyna, medyczny) mężczyzna, specjalista medyczny wykonujący pomiary parametrów układu wzrokowego


lexentry: pol/optyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: optyka
trans_list: optaic
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dział fizyki będący nauką o świetle


lexentry: pol/opuncja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opuncja
trans_list: piorra deilgneach
sense:
(botanika, botaniczny) Opuntia, roślina z rodziny kaktusowatych o okazałych kwiatach i zielonych soczystych pędach i często jadalnych owocach;


lexentry: pol/opór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opór
trans_list: friotóir
sense:
(fizyka, fizyczny) siła bierna pojawiająca się w trakcie wprawiania ciała w ruch lub spowodowana ruchem tego ciała, skierowana w stronę przeciwną od kierunku ruchu


lexentry: pol/oratorium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oratorium
trans_list: aireagal
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część klasztoru przeznaczona na modlitwę;


lexentry: pol/oratorium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oratorium
trans_list: oratóir
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wielka forma muzyczna wokalno-instrumentalna, pozbawiona akcji scenicznej, o tematyce głównie religijnej;


lexentry: pol/oratorium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oratorium
trans_list: aireagal
sense:
(pedagogika, pedagogiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce spotkań wychowawczych z dziećmi i młodzieżą w placówkach salezjańskich;


lexentry: pol/orać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: orać
trans_list: treabh
sense:
(rolnictwo, rolniczy) przygotowywać ziemię pod zasiew poprzez przerzucenie górnej jej warstwy pługiem


lexentry: pol/orbita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orbita
trans_list: fithisigh
sense:
(astronomia, astronomiczny) tor ciała krążącego lub przelatującego obok innego ciała, zakrzywiony w wyniku ich wzajemnego przyciągania;


lexentry: pol/orbital__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orbital
trans_list: fithiseán
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (potocznie, potoczny) obszar pokazujący na najbardziej prawdopodobne położenie elektronu w atomie bądź cząsteczce


lexentry: pol/orbital__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orbital
trans_list: fithiseán
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) rozwiązanie równania Schrödingera opisujące zachowanie elektronu w atomie bądź cząsteczce;


lexentry: pol/ordynariusz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ordynariusz
trans_list: coitianta
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w Kościele katolickim wyższy przełożony mający władzę kościelną nad jakimś obszarem lub grupą wiernych;


lexentry: pol/oregano__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oregano
trans_list: máirtín fiáin
sense:
(botanika, botaniczny) lebiodka pospolita (Origanum vulgare L.), gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jasnotowatych;


lexentry: pol/organ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: organ
trans_list: orgán
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja powoływana w celu sprawowania władzy lub nadzoru czegoś;


lexentry: pol/organella__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: organella
trans_list: orgánaid
sense:
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) struktura występująca w cytoplazmie komórki, wyspecjalizowana do pełnienia określonej funkcji;


lexentry: pol/organiczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: organiczny
trans_list: orgánach
sense:
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) będący częścią świata zwierzęcego lub roślinnego, właściwy organizmom żywym lub z nich pochodzący


lexentry: pol/organista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: organista
trans_list: orgánaí
sense:
(kościelny) pracownik kościelny odpowiedzialny za prowadzenie śpiewu i zwykle przygrywający na organach


lexentry: pol/organizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: organizacja
trans_list: eagraíocht
sense:
grupa społeczna funkcjonująca według określonych reguł, współpracująca ze sobą w celu osiągnięcia określonych celów


lexentry: pol/organy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: organy
trans_list: orgán
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny stosowany głównie w kościołach, posiadający wiele piszczałek, klawiaturę i pedały;


lexentry: pol/orgazm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orgazm
trans_list: súnás
sense:
(seksuologia, seksuologiczny) szczytowy moment podniecenia w stosunku płciowym, związany z odczuwaniem rozkoszy;


lexentry: pol/ork__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ork
trans_list: cráin dhubh
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (fantasy) rosły człekokształtny potwór z zieloną skórą;


lexentry: pol/orkiestra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orkiestra
trans_list: ceolfhoireann
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wieloosobowy zespół instrumentalny, który pod kierownictwem dyrygenta wykonuje utwory muzyczne;


lexentry: pol/orkisz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orkisz
trans_list: speilt
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Hordeum distichon L., jęczmień dwurzędowy, gatunek rośliny zbożowej z rodziny wiechlinowatych


lexentry: pol/orkisz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orkisz
trans_list: speilt
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Triticum spelta L., pszenica orkisz, gatunek rośliny zbożowej z rodziny wiechlinowatych


lexentry: pol/ortografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ortografia
trans_list: ortagrafaíocht
sense:
zbiór umownych przepisów regulujących sposób posługiwania się systemem pisma, normalizowanych i przystosowywanych do danego języka


lexentry: pol/oryks_arabski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oryks arabski
trans_list: oracs Arabach
sense:
(zoologia, zoologiczny) Oryx leucoryx Pallas, duża antylopa dawniej występująca powszechnie na Bliskim Wschodzie;


lexentry: pol/orzech_ziemny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzech ziemny
trans_list: pis talún
sense:
(botanika, botaniczny) Arachis hypogaea, brazylijska roślina zielna uprawiana w klimacie ciepłym ze względu na jadalne nasiona;


lexentry: pol/orzeszek_ziemny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzeszek ziemny
trans_list: pis talún
sense:
(botanika, botaniczny) (spożywczy) jadalne nasiono rośliny strączkowej, dojrzewające pod ziemią, zamknięte w charakterystycznej, chropowatej łupinie;


lexentry: pol/orzesznica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzesznica
trans_list: dallóg fhéir
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Muscardinus Kaup, rodzaj niedużego ssaka z rodziny popielicowatych;


lexentry: pol/orzesznik_jadalny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzesznik jadalny
trans_list: cnó peacáin
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Carya illinoinensis, gatunek drzewa z rodziny orzechowatych naturalnie występujący w Ameryce Północnej;


lexentry: pol/orzeł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzeł
trans_list: iolar | fiolar
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z podrodziny Aquilinae, o zakrzywionym dziobie, mocnych szponach i szerokich, deskowatych skrzydłach;


lexentry: pol/orzeł_przedni__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzeł przedni
trans_list: iolar fíréan
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Aquila chrysaetos Linnaeus, duży ptak szponiasty z rodziny jastrzębiowatych;


lexentry: pol/osa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osa
trans_list: foiche
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula, uskrzydlony owad o żółto-czarnym ubarwieniu, posiadający żądło;


lexentry: pol/osad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osad
trans_list: dríodar
sense:
(chemia, chemiczny) substancja nierozpuszczalna, wydzielająca się z roztworu w postaci ciała stałego;


lexentry: pol/osika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osika
trans_list: crann creathach
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) gatunek drzewa topolowego o drżących liściach,należącego do rodziny wierzbowatech;


lexentry: pol/oskarżyciel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oskarżyciel
trans_list: gearánaí
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w procesie karnym osoba wnosząca do sądu akt oskarżenia przeciw komuś


lexentry: pol/oskrzele__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oskrzele
trans_list: broncas
sense:
(anatomia, anatomiczny) parzysty narząd rurowaty położony poniżej tchawicy, stanowiący część dolnych dróg oddechowych, rozgałęziający się dychotomicznie


lexentry: pol/osmoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osmoza
trans_list: osmóis
sense:
(biologia, biologiczny) (fizyka, fizyczny) ruch cząsteczek rozpuszczalnika z obszaru o niższym stężeniu substancji rozpuszczonej do obszaru o wyższym stężeniu substancji rozpuszczonej przez częściowo przepuszczalną membranę;


lexentry: pol/osnowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osnowa
trans_list: deilbh
sense:
(włókiennictwo) sposób ułożenia nici w tkaninie, w które wplata się nici wątku; także same nici tworzące ten układ;


lexentry: pol/osoba_fizyczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osoba fizyczna
trans_list: aonánach
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wobec prawa: każdy człowiek od chwili urodzenia do chwili śmierci;


lexentry: pol/osobowość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osobowość
trans_list: tréithe pearsanta
sense:
(psychologia, psychologiczny) zespół najbardziej trwałych cech psychicznych lub dyspozycji psychicznych człowieka, odróżniających go od innych ludzi;


lexentry: pol/ospa_prawdziwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ospa prawdziwa
trans_list: bolgach
sense:
(medycyna, medyczny) ostra wirusowa choroba zakaźna charakteryzująca się występowaniem plamkowo-grudkowej wysypki mające czarne zabarwienie;


lexentry: pol/ospa_wietrzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ospa wietrzna
trans_list: deilgneach
sense:
(medycyna, medyczny) bardzo zakaźna choroba wirusowa głównie wieku dziecięcego, wywoływana przez VZV;


lexentry: pol/ostateczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ostateczny
trans_list: deireanach
sense:
(książkowy) o największym natężeniu, w najwyższym stopniu (często w sensie negatywnym); skrajny, krańcowy


lexentry: pol/ostentacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostentacja
trans_list: mustar
sense:
(książkowy) demonstracyjny, manifestacyjny sposób zachowania się, mający na celu zwrócenie czyjejś uwagi, na pokaz


lexentry: pol/osteo-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: osteo-
trans_list: oisté-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z kością, kośćcem, tkanką kostną


lexentry: pol/osteokalcyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osteokalcyna
trans_list: oistéacailcin
sense:
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) białko niekolagenowe wytwarzane przez osteoblasty, uczestniczące w mineralizacji kości i regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej; pełni także funkcję markera aktywności tworzenia tkanki kostnej;


lexentry: pol/osteomalacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osteomalacja
trans_list: oistéamalaice
sense:
(medycyna, medyczny) zwykle związana z niedoborem witaminy D choroba metaboliczna kości, której istotą jest brak wapnia w kośćcu, co powoduje zmniejszenie właściwości mechanicznych kośćca i odkształcanie kości;


lexentry: pol/osteopatia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osteopatia
trans_list: oistéapaite
sense:
metoda medycyny alternatywnej zajmująca się leczeniem zespołów bólowych układu mięśniowo-szkieletowego


lexentry: pol/osteoporoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osteoporoza
trans_list: oistéapóróis
sense:
(medycyna, medyczny) stan chorobowy charakteryzujący się postępującym ubytkiem masy kostnej, osłabieniem struktury kości i większą podatnością na ich złamania;


lexentry: pol/ostroga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostroga
trans_list: brod
sense:
(botanika, botaniczny) ostro zakończony, podługowaty twór występujący w budowie morfologicznej niektórych kwiatów;


lexentry: pol/ostroga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostroga
trans_list: brod
sense:
(jeździectwo, jeździecki) ostro zakończony metalowy kabłąk przypinany do butów, wspomagający działanie łydki;


lexentry: pol/ostrokrzew__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostrokrzew
trans_list: crann cuilinn
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ilex L., rodzaj roślin z rodziny ostrokrzewowatych; krzew lub drzewo zimozielone o pojedynczych, skórzastych, ciemnozielonych, całobrzegich lub kolczasto ząbkowanych liściach i kulistych owocach;


lexentry: pol/ostrokrzew_kolczasty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostrokrzew kolczasty
trans_list: crann cuilinn
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ilex aquifolium L., gatunek krzewu zimozielonego z rodziny ostrokrzewowatych, o ciemnozielonych, pojedynczych, skórzastych, kolczasto ząbkowanych liściach, kwiatach rozdzielnopłciowych i czerwonych, kulistych owocach, uprawianego jako roślina ozdobna i lecznicza;


lexentry: pol/ostrosłup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostrosłup
trans_list: pirimid
sense:
(geometria) bryła o wielokącie w podstawie i trójkątnych ścianach bocznych zbiegających się w jednym punkcie;


lexentry: pol/ostryga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostryga
trans_list: oisre
sense:
(zoologia, zoologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) osiadły małż morski żyjący w ławicach na przybrzeżnych skałach płytkich mórz, o dużym znaczeniu w przemyśle spożywczym;


lexentry: pol/ostrzał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostrzał
trans_list: lámhach
sense:
(wojskowość, wojskowy) strzelanie do kogoś, prowadzenie ognia skierowanego na jakiś cel; ostrzeliwanie


lexentry: pol/osuwisko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osuwisko
trans_list: sciorradh talún
sense:
(geologia, geologiczny) forma rzeźby terenu powstała w wyniku przemieszczenia materiału skalnego w dół stoku wzdłuż powierzchni poślizgu, efekt osuwania;


lexentry: pol/oszczep__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oszczep
trans_list: sleá
sense:
(łowiectwo, łowiecki) (wojskowość, wojskowy) (dawniej, dawny) broń wojenna lub myśliwska, o długim drzewcu i twardym, metalowym a wcześniej kamiennym, grocie;


lexentry: pol/oszukiwać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: oszukiwać
trans_list: cúigleáil
sense:
doprowadzać kogoś do niekorzystnego rozporządzenia jego mieniem przez podanie nieprawdy lub ukrycie nieznanych mu faktów


lexentry: pol/oszukiwać__czasownik__2
sense_num: 02
written_rep: oszukiwać
trans_list: cúigleáil
sense:
celowo i potajemnie nie przestrzegać reguł podczas gry celem uzyskania lepszego wyniku; oszukiwać (1.1) partnerów gry


lexentry: pol/oszustwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oszustwo
trans_list: calaois
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej;


lexentry: pol/osłaniać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: osłaniać
trans_list: ainic
sense:
(przenośnie, przenośnia) chronić kogoś lub coś przed odpowiedzialnością albo czymś nieprzyjemnym, niebezpiecznym


lexentry: pol/osłaniać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: osłaniać
trans_list: sciath
sense:
swoim położeniem uniemożliwiać zaatakowanie kogoś albo zabezpieczać kogoś lub coś przed czymś szkodliwym, niebezpiecznym


lexentry: pol/ot__partykuła__1
sense_num: 01
written_rep: ot
trans_list: go díreach
sense:
…podkreślająca lub wskazująca na nieistotność, błahość, zwyczajność następującego po niej składnika zdania


lexentry: pol/otoczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: otoczenie
trans_list: timpeallacht
sense:
zbiór elementów, które nie wchodzą w skład danego systemu, organizacji, itp., jednak mają na niego wpływ


lexentry: pol/otologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: otologia
trans_list: oiteolaíocht
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) specjalizacja zajmująca się fizjologią uszu i leczeniem ich chorób;


lexentry: pol/otręby__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: otręby
trans_list: bran
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) łuski nasion i zarodki ziarna pozostałe po jego zmieleniu, używane jako wartościowa pasza treściwa lub dodawane do potraw;


lexentry: pol/otwartość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: otwartość
trans_list: oscailteacht
sense:
cecha tego, kto jest otwarty: gotowy na przyjęcie nowych idei lub nieskrywający swoich uczuć lub myśli


lexentry: pol/otyłość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: otyłość
trans_list: murtall | otracht
sense:
(medycyna, medyczny) szkodliwy dla zdrowia skutek spożywania zbyt dużych ilości jedzenia przy braku ruchu; poważna nadwaga;


lexentry: pol/owad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owad
trans_list: feithid
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielkie zwierzę, zaliczane do stawonogów, posiadające trzy pary odnóży oraz zazwyczaj dwie pary skrzydeł;


lexentry: pol/owczarek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owczarek
trans_list: aoirigh
sense:
(kynologia, kynologiczny) duży, silny pies o różnym przeznaczeniu (pasterski, stróżujący, tropiący itp.), występujący w kilkudziesięciu odmianach


lexentry: pol/owies__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owies
trans_list: coirce
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Avena L., roślina zbożowa należąca do rodziny wiechlinowatych, mających kwiatostan w kształcie wiechy;


lexentry: pol/owoc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owoc
trans_list: toradh
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mięsisty i słodki owoc (1.1) lub owocostan różnych roślin, który można spożywać na surowo


lexentry: pol/owoc_cytrusowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owoc cytrusowy
trans_list: citreas
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) soczysty owoc tropikalnego drzewa lub krzewu z rodzaju Citrus;


lexentry: pol/owsik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owsik
trans_list: snáthphéist
sense:
(zoologia, zoologiczny) Enterobius vermicularis, owsik ludzki, nicień pasożytujący w jelicie człowieka;


lexentry: pol/owulacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owulacja
trans_list: ubhsceitheadh
sense:
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) proces wytwarzania komórek jajowych u ssaków płci żeńskiej;


lexentry: pol/oz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oz
trans_list: eiscir
sense:
(geologia, geologiczny) wał lub silnie wydłużony pagórek, powstały wskutek osadzania piasku i żwiru przez płynące wody polodowcowe;


lexentry: pol/ołtarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ołtarz
trans_list: altóir
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stół lub podwyższenie, na którym składa się ofiarę bogu lub bóstwu;


lexentry: pol/ołtarzowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ołtarzowy
trans_list: altóir
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ołtarzem; będący częścią wyposażenia ołtarza


lexentry: pol/oś__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oś
trans_list: acastóir
sense:
(technologia, technika, techniczny) element mechanizmu lub maszyny, służący utrzymaniu w określonym położeniu osadzonych na osi (1.1) wirujących elementów;


lexentry: pol/ośrodek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ośrodek
trans_list: ionad
sense:
instytucja obejmująca zasięgiem działania całokształt spraw związanych z jakąś dziedziną życia na pewnym terenie


lexentry: pol/oświadczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oświadczenie
trans_list: dearbhú
sense:
oficjalna wypowiedź przedstawiająca czyjś punkt widzenia, stan wiedzy o czymś lub wolę oświadczającego


lexentry: pol/oświecenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oświecenie
trans_list: léargas
sense:
(filozofia, filozoficzny) koncepcja uwypuklająca rolę rozumu i wiedzy, dominująca w filozofii europejskiej od końca XVII w.


lexentry: pol/ożenek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ożenek
trans_list: bainis
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (regionalizm, regionalny) zawarcie małżeństwa przez mężczyznę; poślubienie kobiety


lexentry: pol/paca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paca
trans_list: lián
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) (budownictwo) narzędzie murarskie w formie krótkiej deski z rękojeścią do wyrównywania zaprawy na murze


lexentry: pol/pachwina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pachwina
trans_list: bléin
sense:
(anatomia, anatomiczny) zagłębienie między dolną (u człowieka) lub tylną (u zwierząt) boczną częścią podbrzusza a wewnętrzną powierzchnią górnej części uda


lexentry: pol/paczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paczka
trans_list: pacáiste
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa nie mieszcząca się lub nie nadająca się do wysłania listem;


lexentry: pol/padaczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: padaczka
trans_list: breoiteacht mhór
sense:
(medycyna, medyczny) choroba cechująca się napadami padaczkowymi będącymi efektem przejściowych zaburzeń czynności mózgu, polegających na nadmiernych i gwałtownych, samorzutnych wyładowaniach bioelektrycznych w komórkach nerwowych;


lexentry: pol/padalec__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: padalec
trans_list: gramaisc
sense:
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) osoba podła, której postępowanie wzbudza odrazę


lexentry: pol/padać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: padać
trans_list: cuir
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) o opadach atmosferycznych: opadać na powierzchnię (z podmiotem domyślnym w 3 os. lp rodzaju nijakiego)


lexentry: pol/pagaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pagaj
trans_list: céasla
sense:
(środowiskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) krótkie wiosło z jednym piórem, służące do wiosłowania bez użycia dulki, np. w kanadyjce


lexentry: pol/pajac__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: pajac
trans_list: puipéad
sense:
figurka z drewna lub tektury, o komicznym wyglądzie, zwykle z ruchomymi kończynami poruszanymi za pomocą sznurka


lexentry: pol/pakt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pakt
trans_list: acht
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) umowa międzynarodowa o charakterze politycznym lub wojskowym


lexentry: pol/palatalizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: palatalizacja
trans_list: caoile
sense:
(fonetyka, fonetyczny) zjawisko wymowy polegające na zmiękczaniu spółgłoski, czyli na dodawaniu artykulacji środkowopodniebiennej, pod wpływem sąsiadującej z nią samogłoski;


lexentry: pol/paleo-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: paleo-
trans_list: pailé-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z dawnymi czasami, prehistorią


lexentry: pol/palindrom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: palindrom
trans_list: palandróm
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz);


lexentry: pol/palisada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: palisada
trans_list: bábhún
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) obronne ogrodzenie z pali, często zaostrzonych


lexentry: pol/palma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: palma
trans_list: pailm
sense:
(botanika, botaniczny) Arecaceae, roślina drzewiasta z rodziny arekowatych z gładkim pniem i charakterystycznym pióropuszem liści na szczycie;


lexentry: pol/pamflet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pamflet
trans_list: leabhrán
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) satyryczny utwór publicystyczny lub literacki mający na celu zdemaskowanie, ośmieszenie i poniżenie osoby, grupy, środowiska społecznego lub instytucji


lexentry: pol/pamiętnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pamiętnik
trans_list: scrúdú
sense:
(edukacja, edukacyjny) albumik do umieszczania wierszy, aforyzmów, pamiątkowych wpisów itp., zwykle używany przez dzieci w wieku szkolnym


lexentry: pol/pamięć_USB__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pamięć USB
trans_list: méaróg USB
sense:
(informatyka, informatyczny) niewielkie urządzenie przenośne podłączane do komputera poprzez port USB, zawierające pamięć trwałą;


lexentry: pol/panda_wielka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: panda wielka
trans_list: ollphanda
sense:
(zoologia, zoologiczny) Ailuropoda melanoleuca David, drapieżny ssak z rodziny niedźwiedziowatych występujący w Azji;


lexentry: pol/panegiryk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: panegiryk
trans_list: adhmholadh
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) uroczysty tekst pochwalny, sławiący konkretną osobę, czyn;


lexentry: pol/panierka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: panierka
trans_list: cló brúite
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mieszanina produktów do obtaczania smażonego mięsa, ryb, warzyw lub grzybów


lexentry: pol/panna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: panna
trans_list: ógbhean
sense:
kobieta, która nigdy nie była mężatką, dawniej tytuł grzecznościowy dla takiej kobiety (obecnie: pani)


lexentry: pol/pantera_mglista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pantera mglista
trans_list: liopard marmarach
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Neofelis nebulosa Griffith, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w południowo-wschodniej Azji;


lexentry: pol/pantera_śnieżna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pantera śnieżna
trans_list: liopard sneachta
sense:
(zoologia, zoologiczny) Panthera uncia Schreber, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący na terenach Azji Środkowej;


lexentry: pol/papier_wartościowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: papier wartościowy
trans_list: lucht slándála
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) dokument lub zapis w systemie informatycznym, który poświadcza prawo posiadacza do własności lub innych praw majątkowych;


lexentry: pol/papier_ścierny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: papier ścierny
trans_list: páipéar gainimh
sense:
jeden z rodzajów wyrobów ściernych przeznaczonych do obróbki ściernej powierzchni przedmiotów wykonanych z takich materiałów jak drewno, metal, tworzywa sztuczne;


lexentry: pol/papieros__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: papieros
trans_list: toitín
sense:
wyrób tytoniowy w postaci cienkiej papierowej rurki długości kilku centymetrów wypełnionej zmielonym tytoniem;


lexentry: pol/papież__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: papież
trans_list: pápa
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biskup i patriarcha Rzymu, głowa Kościoła katolickiego oraz państwa Watykan;


lexentry: pol/paprotnik_samczy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paprotnik samczy
trans_list: raithneach mhadra
sense:
(botanika, botaniczny) Dryopteris filix-mas L., gatunek paproci z rodziny nerecznicowatych o właściwościach leczniczych;


lexentry: pol/papryka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: papryka
trans_list: piobar
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) gatunek rośliny uprawnej o owocach spożywane jako warzywo lub przyprawa;


lexentry: pol/papużka_falista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: papużka falista
trans_list: budragár
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Melopsittacus undulatus Shaw, gatunek ptaka z rodziny papug wschodnich, występujacy w Australii, ceniony przez hodowców ze względu na różnorodne barwy upierzenia;


lexentry: pol/parabola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parabola
trans_list: parabóil
sense:
(matematyka, matematyczny) zbiór punktów równo odległych od pewnej prostej (kierownicy paraboli) i pewnego punktu (ogniska paraboli) nieleżącego na tej prostej;


lexentry: pol/parada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parada
trans_list: coisc
sense:
(sport, sportowy) w piłce nożnej, ręcznej i hokeju: obrona bramki gdy bramkarz rzuca się całym ciałem w bok w celu złapania lub odbicia piłki


lexentry: pol/parada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parada
trans_list: coisc
sense:
(sport, sportowy) w szermierce, boksie: odparcie ciosu lub uderzenie w odpowiedzi na cios przeciwnika


lexentry: pol/paradyz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paradyz
trans_list: parthas
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) najwyższy balkon w teatrze;


lexentry: pol/parafia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parafia
trans_list: paróiste
sense:
(kościelny) najmniejsza jednostka podziału administracyjnego w niektórych wspólnotach chrześcijańskich, wspólnota eucharystyczna kierowana przez proboszcza;


lexentry: pol/paragon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paragon
trans_list: admháil
sense:
(księgowość) dokument, najczęściej kwit z bloczka kasowego, świadczący o zapłacie za zakupiony towar


lexentry: pol/paragraf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paragraf
trans_list: airteagal
sense:
podstawowa jednostka redakcyjna tekstu prawnego (z wyjątkiem ustaw nieokreślanych mianem kodeksów), oznaczana w tekście symbolem §;


lexentry: pol/paralelizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paralelizm
trans_list: comhthreomhaireacht
sense:
równoczesne pojawianie się, występowanie dwóch lub więcej elementów podobnych do siebie w jakichś aspektach


lexentry: pol/paralipsa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paralipsa
trans_list: parathagra
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na zwróceniu uwagi na przedmiot wypowiedzi poprzez zapowiedź pominięcia go lub stwierdzenie, że nie jest on warty uwagi;


lexentry: pol/paranoja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paranoja
trans_list: paranóia
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna charakteryzująca się występowaniem urojeń o różnym podłożu;


lexentry: pol/parapet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parapet
trans_list: uchtbharr
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) w fortyfikacjach: mur lub nasyp, biegnący szczytem wałów od strony zewnętrznej, osłaniający chodnik straży


lexentry: pol/parapet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parapet
trans_list: leac fuinneoige
sense:
fragment deski lub innego tworzywa umieszczony poziomo tuż pod oknem na zewnątrz lub wewnątrz pomieszczenia


lexentry: pol/pardwa_szkocka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pardwa szkocka
trans_list: cearc fhraoigh
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus lagopus scotica, podgatunek pardwy mszarnej, występujący na Wyspach Brytyjskich


lexentry: pol/park__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: park
trans_list: páirc
sense:
(turystyka, turystyczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) duży miejski, rekreacyjny zadrzewiony teren zielony z wytyczonymi alejkami;


lexentry: pol/park_handlowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: park handlowy
trans_list: páirc mhiondíola
sense:
spójnie zaprojektowany, zaplanowany oraz zarządzany projekt, składający się głównie ze średniej oraz dużej wielkości wyspecjalizowanych obiektów handlowych


lexentry: pol/parlament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parlament
trans_list: parlaimint
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w systemach demokratycznych najwyższy organ ustawodawczy;


lexentry: pol/parmezan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parmezan
trans_list: cáis Parma
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) włoski twardy ser podpuszczkowy, dojrzewający kilka lat, utarty dodawany do potraw jako przyprawa;


lexentry: pol/paronomazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paronomazja
trans_list: imeartas focal
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) zestawienie wyrazów podobnie brzmiących o różnych znaczeniach;


lexentry: pol/parsek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parsek
trans_list: parsoic
sense:
(astronomia, astronomiczny) jednostka długości w astronomii, odległość, przy której paralaksa roczna jest równa 1 sekundzie łuku;


lexentry: pol/partacz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: partacz
trans_list: ablálaí
sense:
(potocznie, potoczny) kiepski pracownik (zwłaszcza rzemieślnik), wykonujący niefachowo, niedbale, niechlujnie swoją pracę


lexentry: pol/partia_polityczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: partia polityczna
trans_list: páirtí polaítiochta
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) grupa ludzi, zwykle zarejestrowana w odpowiedni sposób w administracji państwowej, których celem jest przejęcie władzy i rządzenie państwem;


lexentry: pol/partycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: partycja
trans_list: deighilt
sense:
(informatyka, informatyczny) wydzielona część dysku fizycznego umożliwiająca utworzenie dysku logicznego;


lexentry: pol/partykuła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: partykuła
trans_list: páirteagal
sense:
(gramatyka) nieodmienna i niesamodzielna część mowy wyrażająca, uwydatniająca pytanie, rozkaz, zaprzeczenie, życzenie, np. bym, byście, -li, -ż, -że, nie, czy, niech;


lexentry: pol/partyzana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: partyzana
trans_list: páirtiseán
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń drzewcowa o długim, zwężonym, obosiecznym grocie z bocznymi rozgałęzieniami, używana jako broń piechoty w zachodniej Europie od XV wieku, później, od XVII w. jako broń straży i oznaka oficerów piechoty;


lexentry: pol/partyzant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: partyzant
trans_list: claonpháirteach
sense:
(wojskowość, wojskowy) uczestnik konspiracyjnej walki zbrojnej na tyłach nieprzyjaciela; żołnierz oddziału partyzanckiego


lexentry: pol/pas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pas
trans_list: crios
sense:
część ubioru służąca do trzymania spodni, koszuli itp. blisko ciała, zwykle uniemożliwiając im zsunięcie się;


lexentry: pol/pas_startowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pas startowy
trans_list: aerstiall
sense:
(lotnictwo, lotniczy) wydzielona i specjalnie oznaczona część lotniska przeznaczona do startów i lądowań samolotów


lexentry: pol/pasat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasat
trans_list: trádghaoth
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) (geografia, geograficzny) stały, ciepły wiatr wiejący w strefie międzyzwrotnikowej w kierunku równika;


lexentry: pol/paschał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paschał
trans_list: coinneal na Cásca
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) świeca poświęcona w Wigilię Paschalną z charakterystycznymi greckimi literami Α i Ω (alfa i omega);


lexentry: pol/paserstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paserstwo
trans_list: glacadh
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przestępstwo polegające na skupie, przechowywaniu lub sprzedaży rzeczy kradzionych;


lexentry: pol/pasja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasja
trans_list: ainmhian
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) utwór artystyczny lub przedstawienie religijne opisujący mękę Jezusa Chrystusa


lexentry: pol/pasjans__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasjans
trans_list: foighne
sense:
(termin karciany) rodzaj jednoosobowej gry karcianej polegająca na układaniu w odpowiedni sposób talii kart na stole;


lexentry: pol/pasmanteria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasmanteria
trans_list: mionearraí
sense:
wyroby włókiennicze służące do obszywania i wykańczania odzieży (frędzle, wstążki, lamówki, tasiemki)


lexentry: pol/pasować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasować
trans_list: oiriúnaigh
sense:
być w sam raz wobec czegoś, zgadzać się z czymś pod określonymi względami; nie być ani za dużym, ani za małym, przylegać, mieścić się


lexentry: pol/pasożyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasożyt
trans_list: seadán
sense:
(biologia, biologiczny) organizm żerujący na innym organizmie, zazwyczaj ze szkodą dla swego żywiciela;


lexentry: pol/pasożyt__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: pasożyt
trans_list: failpéir
sense:
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba wykorzystująca innych dla osiągnięcia własnych korzyści


lexentry: pol/pasta_do_zębów__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasta do zębów
trans_list: taos fiacla
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) półpłynna substancja przechowywana w tubce służąca do utrzymywania czystości zębów i jamy ustnej;


lexentry: pol/pasterz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasterz
trans_list: aoirigh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przenośnie, przenośnia) duchowy lub religijny opiekun


lexentry: pol/pastorał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pastorał
trans_list: bachall
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ozdobna zakrzywiona laska noszona podczas liturgii przez biskupów, opatów i infułatów uprzywilejowanych jako atrybut ich urzędu;


lexentry: pol/pasztecik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasztecik
trans_list: pastae
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) pieczony pierożek z ciasta francuskiego, drożdżowego lub kruchego, napełniony farszem;


lexentry: pol/pasztet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasztet
trans_list: leafaos
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) potrawa z kilku gatunków duszonego lub gotowanego mięsa i podrobów, które się mieli i zwykle zapieka


lexentry: pol/pat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pat
trans_list: leamhsháinn
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) sytuacja remisowa, w której gracz, na którego przypada posunięcie, nie może wykonać ruchu, a jego król nie jest szachowany;


lexentry: pol/patat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patat
trans_list: práta milis
sense:
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) Ipomoea batatas, bylina z rodziny powojowatych o jadalnych bulwach, rosnąca w rejonie międzyzwrotnikowym


lexentry: pol/patchwork__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patchwork
trans_list: obair phaistí
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) technika zszywania kawałków różnych tkanin, dzianiny, skóry itp. tak, aby powstał z nich wzór; także: wyrób wykonany tą techniką;


lexentry: pol/patio__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patio
trans_list: paitió
sense:
(architektura, architektoniczny) niewielki dziedziniec wewnątrz domu, z wejściami do pomieszczeń, często z krużgankami, zwykle w architekturze hiszpańskiej i portugalskiej;


lexentry: pol/patogen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patogen
trans_list: pataigin
sense:
(medycyna, medyczny) czynnik chorobotwórczy; czynnik (np. drobnoustrój) zdolny wywołać dane schorzenie


lexentry: pol/patologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patologia
trans_list: paiteolaíocht
sense:
(socjologia, socjologiczny) nieprawidłowe zjawiska społeczne, prowadzące do złego funkcjonowania społeczeństwa


lexentry: pol/patriarcha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patriarcha
trans_list: ardathair
sense:
(biblijny) tytuł legendarnych praojców ludzkości i Izraela – Abrahama, Izaaka, Jakuba i jego 12 synów


lexentry: pol/patriarcha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patriarcha
trans_list: ardathair
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mężczyzna stojący na czele rodu w społecznościach rodowych


lexentry: pol/patriarcha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patriarcha
trans_list: ardathair
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność najwyższego duchownego dostojnika w Kościołach wschodnich


lexentry: pol/patriarcha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patriarcha
trans_list: ardathair
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność tytularna niektórych biskupów w Kościele katolickim


lexentry: pol/patriarcha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patriarcha
trans_list: ardathair
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł biskupów najważniejszych miast we wczesnym chrześcijaństwie


lexentry: pol/patyczek_do_szaszłyków__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: patyczek do szaszłyków
trans_list: briogún
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zaostrzony, drewniany patyk używany do nabijania mięsa i innych składników szaszłyka


lexentry: pol/pawian__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pawian
trans_list: babún
sense:
(zoologia, zoologiczny) Papio, małpa z charakterystycznie odsłoniętymi pośladkami i o wydłużonym pysku;


lexentry: pol/pazur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pazur
trans_list: crúb
sense:
(zoologia, zoologiczny) ostro zakończony, rogowy twór naskórka na końcach palców niektórych zwierząt, zwłaszcza drapieżnych;


lexentry: pol/pałac__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pałac
trans_list: pálás
sense:
(architektura, architektoniczny) okazały, pozbawiony cech obronnych budynek mieszkalny należący do władcy lub bogatego człowieka


lexentry: pol/pałeczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pałeczka
trans_list: smachtín
sense:
(sport, sportowy) cylindryczny przedmiot przekazywany przez zawodników podczas sztafety lekkoatletycznej


lexentry: pol/państwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: państwo
trans_list: tír
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) struktura polityczna obejmująca określony obszar i grupę ludzi go zamieszkującą, rządzona przez osoby reprezentujące tę grupę; ustrój takiej struktury;


lexentry: pol/państwowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: państwowy
trans_list: cuir in iúl
sense:
będący w posiadaniu lub pod kontrolą państwa, ustanowiony lub sprawowany przez państwo; odnoszący się do państwa, związany z państwem


lexentry: pol/pańszczyzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pańszczyzna
trans_list: daoirse
sense:
(historia, historyczny, historycznie) bezpłatna i przymusowa praca chłopów na rzecz właściciela ziemskiego w zamian za nadział gruntu;


lexentry: pol/paź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paź
trans_list: giolla
sense:
(historia, historyczny, historycznie) chłopiec ze szlacheckiej rodziny, który stanowi czyjąś osobistą służbę na dworze magnackim lub królewskim;


lexentry: pol/pchli_targ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pchli targ
trans_list: margadh na míol
sense:
(handel, handlowy) bazar z rzeczami używanymi sprzedawanymi tanio, okazyjnymi artykułami dla kolekcjonerów;


lexentry: pol/pchła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pchła
trans_list: dreancaid
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, bezskrzydły, skaczący owad żywiący się krwią;


lexentry: pol/pedał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pedał
trans_list: troitheán
sense:
(technologia, technika, techniczny) dźwignia przeznaczona do obsługi stopą w samochodzie, samolocie, rowerze itp., także w niektórych instrumentach muzycznych;


lexentry: pol/pedał__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: pedał
trans_list: brosna
sense:
(slangowo) (obraźliwie) określenie geja, niekiedy rozszerzane na mężczyzn postrzeganych jako homoseksualiści


lexentry: pol/pediatria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pediatria
trans_list: leanbhliacht
sense:
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się dziećmi, ich rozwojem, opieką nad nimi oraz chorobami dziecięcymi;


lexentry: pol/penalizować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: penalizować
trans_list: pionósaigh
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uznawać pewne działanie za przestępstwo i wyznaczać kary dla tych, którzy popełniliby je


lexentry: pol/pensjonat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pensjonat
trans_list: pinsean
sense:
(książkowy) dom mieszkalny, najczęściej w miejscowościach wypoczynkowych, z pokojami do czasowego wynajęcia, często zapewniający całodzienne wyżywienie;


lexentry: pol/performancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: performancja
trans_list: gníomhaíocht
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczywiste posługiwanie się językiem, w odróżnieniu od znajomości języka;


lexentry: pol/perfumiarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: perfumiarz
trans_list: ungadóir
sense:
osoba zajmująca się tworzeniem kompozycji zapachowych używanych w perfumach czy kosmetykach, kompozytor zapachowy;


lexentry: pol/perfumy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: perfumy
trans_list: cumhrán
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) roztwór alkoholowy odpowiednio dobranych substancji zapachowych, stosowany jako kosmetyk


lexentry: pol/pergamin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pergamin
trans_list: pár | párpháipéar
sense:
niegarbowana, cienka, odpowiednio przygotowana skóra owcza, cielęca lub ośla, przeznaczona do pisania lub malowania;


lexentry: pol/pergola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pergola
trans_list: gabhal
sense:
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) budowla ogrodowa w postaci dwóch rzędów podpór i umieszczonej na nich poziomej ażurowej konstrukcji, po której pną się rośliny;


lexentry: pol/period__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: period
trans_list: peiriad
sense:
(rzadki, rzadko używany) (fizjologia, fizjologiczny) okresowe fizjologiczne krwawienie z macicy, zazwyczaj co cztery tygodnie


lexentry: pol/perkozek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: perkozek
trans_list: lapairín locha
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Tachybaptus ruficollis, najmniejszy gatunek perkoza występujący w Polsce;


lexentry: pol/perkusyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: perkusyjny
trans_list: cnaguirlis
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) o instrumencie: wymagający uderzania do wydobycia dźwięku


lexentry: pol/perliczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: perliczka
trans_list: cearc ghuine
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Numida meleagris, udomowiony naziemny ptak grzebiący z rodziny perlic;


lexentry: pol/personel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: personel
trans_list: foireann
sense:
zespół pracowników jakiejś instytucji, najczęściej publicznej, których celem jest wykonywanie ściśle określonych zadań nienależących do kierownika tej instytucji


lexentry: pol/persymona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: persymona
trans_list: crann dátphlumaí
sense:
(botanika, botaniczny) Diospyros L., rodzaj tropikalnych roślin drzewiastych z rodziny hebankowatych;


lexentry: pol/peryhelium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: peryhelium
trans_list: peirihéilean
sense:
(astronomia, astronomiczny) punkt orbity okołosłonecznej planety, planety karłowatej, planetoidy lub komety położony najbliżej Słońca;


lexentry: pol/perystyl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: perystyl
trans_list: peiristíl
sense:
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (starożytność) dziedziniec lub ogród wewnętrzny otoczony kolumnadą;


lexentry: pol/perystyl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: perystyl
trans_list: peiristíl
sense:
(architektura, architektoniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (starożytność) kolumnada otaczająca dziedziniec lub ogród


lexentry: pol/pestka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pestka
trans_list: cloch
sense:
(botanika, botaniczny) wewnętrzna część owocu typu pestkowca, zbudowana z twardego endokarpu obrastającego prawdziwe nasiono


lexentry: pol/pesymista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pesymista
trans_list: duarcán
sense:
człowiek dostrzegający tylko ujemne strony życia, negatywnie oceniający rzeczywistość i przewidujący same najgorsze rzeczy


lexentry: pol/petrochemiczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: petrochemiczny
trans_list: peitriceimiceach
sense:
(technologia, technika, techniczny) (chemia, chemiczny) dotyczący produkcji i przerobu surowców otrzymywanych z ropy naftowej lub gazu ziemnego


lexentry: pol/petting__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: petting
trans_list: peataireacht
sense:
(książkowy) (seksuologia, seksuologiczny) technika seksualna polegająca na wzajemnych pieszczotach okolic narządów płciowych bez stosunku płciowego


lexentry: pol/petycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: petycja
trans_list: achainí
sense:
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pismo zawierające zbiorową prośbę, kierowane najczęściej do organów władzy;


lexentry: pol/pewien__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: pewien
trans_list: cinnte
sense:
określający rzecz znaną mówiącemu, lecz nieujawnianą czy nieokreślaną dokładnie w danej wypowiedzi; niejaki, jakiś


lexentry: pol/pełnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pełnia
trans_list: gealach lán
sense:
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez słońce w taki sposób, że z ziemi widać wyłącznie jego jasną część


lexentry: pol/pełnoletniość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pełnoletniość
trans_list: aois lánaosta
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) regulowany przepisami status prawny osoby, uzyskiwany zwykle po osiągnięciu określonego wieku;


lexentry: pol/pełnomocnictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pełnomocnictwo
trans_list: cumhacht aturnae
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawo do działania w czyimś imieniu, wydane przez tę osobę


lexentry: pol/pełzacz_leśny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pełzacz leśny
trans_list: snag coiteann
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Certhia familiaris L., gatunek niewielkiego ptaka z rodziny pełzaczy, spotykanego zwykle w starych lasach iglastych i mieszanych


lexentry: pol/phishing__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: phishing
trans_list: fioscaireacht
sense:
(informatyka, informatyczny) typ oszustwa w którym przestępca podszywa się pod inną osobę lub instytucję w celu wyłudzenia poufnych informacji, np. haseł;


lexentry: pol/pianino__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pianino
trans_list: pianó
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny ze strunami w środku ustawionymi pionowo;


lexentry: pol/piasek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piasek
trans_list: gaineamh
sense:
luźna skała osadowa złożona z ziaren i okruchów skalnych o rozmiarze od 0,0625 do 2 mm, głównie kwarcu;


lexentry: pol/piecuszek__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: piecuszek
trans_list: ceolaire sailí
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Phylloscopus trochilus, oliwkowozielony, mały ptak eurazjatycki o melancholijnym śpiewie;


lexentry: pol/pieczęć__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pieczęć
trans_list: gread
sense:
znak rozpoznawczy osoby prawnej lub fizycznej, wyciskany za pomocą stempla (tłoka); nadaje moc prawną pismu lub dokumentowi, stanowi świadectwo wiarygodności


lexentry: pol/pieg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pieg
trans_list: breicne
sense:
mała plamka na skórze człowieka występująca najczęściej u osób o jasnej karnacji (blondynów i rudych);


lexentry: pol/piekarnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piekarnik
trans_list: oigheann
sense:
(technologia, technika, techniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wbudowane w trzon kuchenny lub wolno stojące domowe urządzenie do pieczenia, głównie ciast i potraw mięsnych;


lexentry: pol/piekło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piekło
trans_list: ifreann
sense:
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień


lexentry: pol/piekło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piekło
trans_list: ifreann
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) (filozofia, filozoficzny) miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi;


lexentry: pol/pielgrzymować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: pielgrzymować
trans_list: oilithreacht
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wędrować do miejsca kultu lub kogoś, komu się chce oddać cześć


lexentry: pol/pielucha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pielucha
trans_list: clúidín
sense:
(higiena, higieniczny) niegdyś niewielki kawałek płótna lub podobnego materiału, dziś specjalny rodzaj jednorazowej bielizny służącej do przewijania, najczęściej niemowląt


lexentry: pol/pieluszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pieluszka
trans_list: clúidín
sense:
(potocznie, potoczny) (higiena, higieniczny) jednorazowy artykuł higieniczny łączący funkcję pieluszki (1.1) z majtkami


lexentry: pol/pielęgniarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pielęgniarz
trans_list: banaltra
sense:
pracownik służby zdrowia uprawniony do pielęgnowania chorych i do wykonywania prostszych zabiegów leczniczych


lexentry: pol/pieprz_kajeński__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pieprz kajeński
trans_list: piobar Chéin
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bardzo ostra przyprawa otrzymywana ze świeżych lub suszonych owoców papryki odmiany Cayenne;


lexentry: pol/pieprzyca_siewna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pieprzyca siewna
trans_list: biolar garraí
sense:
(botanika, botaniczny) Lepidium sativum, roślina zielna z rodziny kapustowatych, stosowana w kuchni;


lexentry: pol/pierdu-pierdu__wykrzyknik__1
sense_num: 02
written_rep: pierdu-pierdu
trans_list: cacamas
sense:
(potocznie, potoczny) wykrzyknienie, które może wyrażać lekceważenie dla czyjejś wypowiedzi, niedowierzanie, irytację


lexentry: pol/piernik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piernik
trans_list: arán sinséir
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) twarde ciemnobrązowe ciasto robione z mieszaniny mąki pszennej i żytniej, mleka, jajek, skarmelizowanego cukru, miodu, silnie przyprawione cynamonem, imbirem;


lexentry: pol/pierwiastek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pierwiastek
trans_list: dúil
sense:
(chemia, chemiczny) substancja składająca się z atomów o tej samej liczbie protonów w jądrze (liczbie atomowej); pierwiastek chemiczny;


lexentry: pol/pierwiastek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pierwiastek
trans_list: fréamh
sense:
(matematyka, matematyczny) liczba, która po podniesieniu do danej potęgi, jest równa liczbie pierwiastkowanej;


lexentry: pol/pierwiosnek_zwyczajny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pierwiosnek zwyczajny
trans_list: tiuf-teaf
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Phylloscopus collybita Vieillot, gatunek drobnego ptaka wędrownego z rodziny świstunek;


lexentry: pol/pierwsza_pomoc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pierwsza pomoc
trans_list: garchabhair
sense:
(medycyna, medyczny) pomoc przedmedyczna i medyczna udzielana ofiarom wypadków, rannym na miejscu zdarzenia;


lexentry: pol/pierwszeństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pierwszeństwo
trans_list: ceart bealaigh
sense:
prawo do czegoś przed innymi; prawo bycia pierwszym, zrobienia czegoś na początku; przewaga, wyższość nad czymś lub nad kimś


lexentry: pol/pies_domowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pies domowy
trans_list: gadhar
sense:
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris Linnaeus, gatunek ssaka drapieżnego z rodziny psowatych, udomowiona forma wilka szarego;


lexentry: pol/pies_ozdobny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pies ozdobny
trans_list: measán
sense:
(kynologia, kynologiczny) mały pies o gładkiej, często dłuższej sierści (lub włosie) trzymany jako zwierzę domowe, pupil


lexentry: pol/pietruszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pietruszka
trans_list: peirsil
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalne warzywo o białym korzeniu i zielonej naci;


lexentry: pol/pieśń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pieśń
trans_list: amhrán
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna utworu wokalnego, instrumentalnego lub wokalno-instrumentalnego;


lexentry: pol/pigment__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pigment
trans_list: lí
sense:
(biologia, biologiczny) substancja barwiąca wytwarzana przez komórki i tkanki organizmów żywych, która nadaje im kolor


lexentry: pol/pigment__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pigment
trans_list: lí
sense:
(technologia, technika, techniczny) sproszkowana, kryjąca substancja barwiąca, nierozpuszczalna w wodzie i olejach, używana do sporządzania farb


lexentry: pol/pika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pika
trans_list: píce
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń drzewcowa piechoty, używana przede wszystkim przeciwko kawalerii;


lexentry: pol/piksel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piksel
trans_list: picteilín
sense:
(informatyka, informatyczny) najmniejszy jednolity element obrazu wyświetlanego na ekranie, drukowanego lub uzyskiwanego za pomocą urządzeń przetwarzania obrazu (aparat cyfrowy, skaner);


lexentry: pol/pilnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pilnik
trans_list: comhad
sense:
(technologia, technika, techniczny) rodzaj narzędzia z hartowanej stali w kształcie płaskiej sztabki o chropowatej powierzchni, używany do ścierania, gładzenia lub obrabiana, najczęściej kawałków drewna;


lexentry: pol/pilot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pilot
trans_list: píolóta
sense:
(lotnictwo, lotniczy) osoba kierująca pojazdem latającym – statkiem kosmicznym, śmigłowcem lub samolotem


lexentry: pol/pilot__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: pilot
trans_list: cianrialtán
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do sterowania na odległość sprzętem elektronicznym lub maszyną;


lexentry: pol/pinakiel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pinakiel
trans_list: stuaic
sense:
(architektura, architektoniczny) mała wieżyczka umieszczona na filarze przypory, często dekorowana elementami roślinnymi (np. w zwieńczeniu – kwiatonem), figurami i innymi ozdobnikami;


lexentry: pol/pinczer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pinczer
trans_list: pinséir
sense:
(kynologia, kynologiczny) przedstawiciel grupy ras europejskich psów kontynentalnych o proporcjonalnej, kwadratowej sylwetce, małych wymaganiach, obdarzonych inteligencją, czujnością oraz odpornością na choroby;


lexentry: pol/pingwin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pingwin
trans_list: piongain
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) nielotny, czarno-biały ptak zamieszkujący zimne morza półkuli południowej;


lexentry: pol/pingwiny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pingwiny
trans_list: piongain
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Spheniscidae Bonaparte, rodzina ptaków z rzędu pingwinów (1.1)


lexentry: pol/pingwiny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pingwiny
trans_list: piongain
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Sphenisciformes Sharpe, rząd ptaków z infragromady ptaków neognatycznych;


lexentry: pol/pinia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pinia
trans_list: giúis
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus pinea L., drzewo z rodziny sosnowatych, charakterystyczne dla krajów śródziemnomorskich;


lexentry: pol/pionek__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: pionek
trans_list: bodairlín
sense:
(przenośnie, przenośnia) ktoś nieważny, wykorzystywany przez innego człowieka i nieświadomie wypełniający jego wolę


lexentry: pol/piorun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piorun
trans_list: tintreach
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) wyładowanie elektryczne między dwiema chmurami lub między chmurą a ziemią;


lexentry: pol/piorunochron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piorunochron
trans_list: conduchtaire tintrí
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie instalowane na budynkach lub obok nich, aby chronić je przed bezpośrednim uderzeniem pioruna ;


lexentry: pol/piosenka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piosenka
trans_list: amhrán
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wokalny utwór muzyczny, zwykle o rozrywkowym charakterze;


lexentry: pol/piracić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: piracić
trans_list: foghlaí mara
sense:
(potocznie, potoczny) niezgodnie z prawem kopiować, odtwarzać, lub rozpowszechniać pewne dzieło, utwór, program komputerowy lub inną własność intelektualną


lexentry: pol/pirat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pirat
trans_list: píoráid
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozbójnik napadający na statki morskie lub powietrzne;


lexentry: pol/piroksen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piroksen
trans_list: pirixéin
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) skała z grupy minerałów skałotwórczych, występujących w barwach od białej do żółtawej, zielonej lub czarnej, zawierających krzemiany wapnia, sodu, litu, magnezu, żelaza i/lub glinu;


lexentry: pol/piroliza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piroliza
trans_list: pirealú
sense:
(chemia, chemiczny) proces rozkładu termicznego substancji prowadzony poprzez poddawanie ich działaniu wysokiej temperatury, ale bez kontaktu z tlenem i innymi czynnikami utleniającymi;


lexentry: pol/pisarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pisarz
trans_list: scríbhneoir
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która tworzy utwory literackie, zwłaszcza prozą;


lexentry: pol/pismo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pismo
trans_list: scríbhneoireacht
sense:
zbiór liter i innych znaków graficznych umożliwiający wyrażanie i przechowywanie myśli za pomocą tekstu;


lexentry: pol/pismo_klinowe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pismo klinowe
trans_list: dingchruthach
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytny system pisma składający się z kombinacji znaków odciskanych na glinianych tabliczkach za pomocą rylca, powstały ok. IV tysiąclecia p.n.e. w Mezopotamii;


lexentry: pol/pistacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pistacja
trans_list: piostáis
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pistacia L., drzewo z rodziny nanerczowatych;


lexentry: pol/pistacja_właściwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pistacja właściwa
trans_list: piostáis
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z gatunku pistacja właściwa (1.1)


lexentry: pol/pistacja_właściwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pistacja właściwa
trans_list: piostáis
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Pistacia vera L., gatunek niewielkich drzew z rodziny nanerczowatych;


lexentry: pol/pistolet_maszynowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pistolet maszynowy
trans_list: fo-mheaisínghunna
sense:
indywidualna broń długa zasilana amunicją pistoletową, z mechanizmem spustowym umożliwiającym strzelanie seriami,


lexentry: pol/piszczałka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piszczałka
trans_list: píb
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ludowy dęty instrument muzyczny w postaci długiej, wąskiej rurki z otworami z boku


lexentry: pol/piszczałkowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: piszczałkowy
trans_list: píb
sense:
składający się z piszczałek, oparty na zasadzie działania piszczałek lub w jakiś inny sposób związany z piszczałkami


lexentry: pol/pitaja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pitaja
trans_list: dragantoradh
sense:
(spożywczy) jadalny owoc kaktusów z rodzajów Hylocereus i Stenocereus, o różowej, czerwonej lub żółtej skórce;


lexentry: pol/pizza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pizza
trans_list: píotsa
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płaski placek z ciasta drożdżowego z dodatkami, danie o włoskim rodowodzie;


lexentry: pol/pióro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pióro
trans_list: cleite
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) wytwór naskórka ptaków, pokrywający ich ciało, składający się z elastycznej osi i dwu chorągiewek;


lexentry: pol/pióro_i_wpust__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pióro i wpust
trans_list: teanga agus eitre
sense:
(technologia, technika, techniczny) bezgwoździowe połączenie ciesielskie, w którym wypukły profil jednej części (pióro) wchodzi w zagłębienie (wpust) drugiej części


lexentry: pol/pięciolinia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pięciolinia
trans_list: foireann
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) element graficzny składający się z pięciu równoległych linii, który służy do zapisu muzyki;


lexentry: pol/piędź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piędź
trans_list: réise
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) dawna miara długości równa odległości od końca kciuka do końca palca środkowego lub małego rozpostartej dłoni dorosłego mężczyzny (ok. 8 cali);


lexentry: pol/piękno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piękno
trans_list: áluinn
sense:
zbiór pozytywnych cech (harmonia, proporcja) należących do obiektu, pojęcia; coś, co podoba się, wzbudza zachwyt;


lexentry: pol/piętro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piętro
trans_list: urlár
sense:
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) nadziemna kondygnacja budynku bezpośrednio nad parterem albo jeszcze wyżej


lexentry: pol/piłka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piłka
trans_list: liathróid
sense:
(sport, sportowy) kulisty lub owalny przedmiot, wykonany ze skóry lub gumy, często wypełniony powietrzem, wykorzystywany w sporcie lub do zabawy


lexentry: pol/piłka_nożna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piłka nożna
trans_list: peil | sacar
sense:
(sport, sportowy) sport zespołowy rozgrywany na trawiastym boisku przez dwie jedenastoosobowe drużyny, które starają się wbić piłkę do bramki przeciwnika;


lexentry: pol/piłka_ręczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piłka ręczna
trans_list: láimhe
sense:
(sport, sportowy) sport zespołowy, w którym dwie siedmioosobowe drużyny starają się wrzucić za pomocą rąk piłkę do bramki przeciwnika;


lexentry: pol/piłkarzyki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piłkarzyki
trans_list: peil bhoird
sense:
gra zręcznościowa przypominająca futbol, rozgrywana w specjalnej skrzynce z figurkami piłkarzy na ruchomych prętach;


lexentry: pol/placebo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: placebo
trans_list: placebo
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) substancja lub działanie (np. zabieg chirurgiczny) obojętne, które nie mają wpływu na stan zdrowia pacjenta, podawane choremu jako terapia;


lexentry: pol/placówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: placówka
trans_list: cuaille
sense:
zakład, instytucja pełniąca rolę przedstawicielstwa handlowego, dyplomatycznego lub innego ośrodka publicznego


lexentry: pol/plafon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plafon
trans_list: síleáil
sense:
(architektura, architektoniczny) sufit ozdobiony sztukaterią, płaskorzeźbą, freskiem lub malowidłem olejnym;


lexentry: pol/plafon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plafon
trans_list: síleáil
sense:
(sztuka) malowidło na tynku, płótnie lub dekoracja stiukowa zajmujące centralną część sufitu lub sklepienia


lexentry: pol/plamka_ślepa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plamka ślepa
trans_list: caochspota
sense:
(anatomia, anatomiczny) niewrażliwy na światło obszar siatkówki oka kręgowców, w którym nerw wzrokowy opuszcza gałkę oczną i biegnie w stronę mózgu;


lexentry: pol/planeta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: planeta
trans_list: pláinéad
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę;


lexentry: pol/planetarium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: planetarium
trans_list: pláinéadlann
sense:
(astronomia, astronomiczny) (edukacja, edukacyjny) odpowiednio wyposażony obiekt przeznaczony do popularyzacji astronomii poprzez odtwarzanie na sferycznym ekranie wyglądu nieba i ruchów ciał niebieskich;


lexentry: pol/plansza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plansza
trans_list: clár
sense:
(książkowy) karton, deska itp. z zaznaczonymi polami, po których przesuwa się pionki w niektórych grach


lexentry: pol/plansza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plansza
trans_list: graf
sense:
(książkowy) tablica, arkusz sztywnego papieru z tekstem, rysunkiem, wykresem itp., służące do zobrazowania jakiegoś tematu


lexentry: pol/plantan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plantan
trans_list: cruach Phádraig
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) odmiana skrobiowa banana, zdatnego do spożywania po obróbce termicznej


lexentry: pol/plask__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plask
trans_list: boiseog
sense:
(potocznie, potoczny) dźwięk plaskania, który powstaje podczas uderzenia o coś płaskiego lub miękkiego


lexentry: pol/platan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: platan
trans_list: plána
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Platanus, wysokie drzewo o dużych, pachnących liściach i kwiatach zebranych w kuliste główki, z rodziny platanowatych;


lexentry: pol/plazma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plazma
trans_list: plasma
sense:
(fizyka, fizyczny) materia powstała w bardzo wysokiej temperaturze z silnie zjonizowanego gazu, składająca się z naładowanych i obojętnych elektrycznie cząstek;


lexentry: pol/plaża__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plaża
trans_list: trá
sense:
(turystyka, turystyczny) brzeg akwenu, pokryty piaskiem lub żwirem, nadający się do opalania i rekreacji;


lexentry: pol/plebiscyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plebiscyt
trans_list: pobalbhreith
sense:
(publikatory) powszechne głosowanie określonej publiczności w celu wybrania najlepszej ich zdaniem osoby lub rzeczy


lexentry: pol/plemię__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plemię
trans_list: treibh
sense:
forma przedpaństwowej organizacji społeczeństw, grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar;


lexentry: pol/pleonazm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pleonazm
trans_list: iomarcaíocht focal
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących;


lexentry: pol/pleśń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pleśń
trans_list: múscán
sense:
gęsty nalot utworzony przez niektóre grzyby na produktach spożywczych i innych substancjach organicznych;


lexentry: pol/pliszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pliszka
trans_list: glasóg
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) drobny ptak z długim ogonem należący do jednego z dwóch rodzajów rodziny pliszkowatych, Motacillidae;


lexentry: pol/plotka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plotka
trans_list: scéalaíocht
sense:
pogłoska, często nieprawdziwa i szkodliwa dla czyjejś reputacji; wiadomość powtarzana z ust do ust, która traci swoje pierwsze, prawdziwe znaczenie;


lexentry: pol/pluskwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pluskwa
trans_list: míol leapa
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, żywiący się krwią, żyjący w pomieszczeniach owad z gatunku pluskwa domowa, Cimex lectularius;


lexentry: pol/pluskwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pluskwa
trans_list: frídín
sense:
(potocznie, potoczny) (informatyka, informatyczny) błąd uniemożliwiający poprawne działanie programu


lexentry: pol/pluskwiak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pluskwiak
trans_list: frídín
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) uskrzydlony owad będący pasożytem roślin i zwierząt, występujący na całym świecie w wielu, zróżnicowanych morfologicznie gatunkach;


lexentry: pol/pluszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pluszcz
trans_list: gabha dubh
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cinclus Borkhausen, rodzaj ptaka z rodziny pluszczy, spotykany w okolicach wartkich strumieni


lexentry: pol/plutokracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plutokracja
trans_list: maoinlathas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma rządów, w której władzę sprawują najbogatsi


lexentry: pol/po__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: po
trans_list: ar
sense:
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część przed przyimkiem ma miejsce ze strony określonej przez część za przyimkiem


lexentry: pol/po__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: po
trans_list: arís
sense:
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem jest materią, wzdłuż której odbył się ruch


lexentry: pol/po__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: po
trans_list: i ndiaidh
sense:
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem odbyła się wcześniej, niż część przed przyimkiem, lub znajduje się dalej w kolejności


lexentry: pol/pobieda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pobieda
trans_list: bua
sense:
(motoryzacja) samochód radzieckiej marki GAZ M-20 Pobieda popularnej na przełomie lat 40. i 50. XX w.


lexentry: pol/poborowy__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: poborowy
trans_list: earcach
sense:
(administracja) (wojskowość, wojskowy) mężczyzna przeznaczony do poboru, powołany do pełnienia służby wojskowej


lexentry: pol/pochodnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pochodnia
trans_list: beo
sense:
smolne łuczywo lub skręcone pakuły, szmaty nasycone smołą osadzone na kawałku drewna, używane dawniej do oświetlania, obecnie raczej dla efektów świetlnych;


lexentry: pol/pocisk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pocisk
trans_list: piléar
sense:
przedmiot miotany z broni miotającej lub wyrzutni mający razić cel lub wykonać inne zadanie, np. zadymić, oświetlić pole walki;


lexentry: pol/poczta_głosowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poczta głosowa
trans_list: glórphost
sense:
(telekomunikacja) usługa sieci telefonicznych umożliwiająca dzwoniącemu nagranie wiadomości głosowej, a abonentowi późniejszy jej odbiór;


lexentry: pol/pocztówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pocztówka
trans_list: cárta poist
sense:
karta służąca do korespondencji, zwykle z fotografią lub obrazkiem po jednej stronie, wysyłana pocztą, bez koperty;


lexentry: pol/poczucie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poczucie
trans_list: ciall
sense:
świadomość czegoś, zdawanie sobie sprawy z czegoś; zdolność odbierania, odczuwania, rozumienia czegoś


lexentry: pol/poczucie_winy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poczucie winy
trans_list: coireacht
sense:
(psychologia, psychologiczny) zespół przykrych uczuć w stosunku do siebie, które powstają w wyniku negatywnej oceny własnego postępowania;


lexentry: pol/początkujący__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: początkujący
trans_list: tosaigh
sense:
nieposiadający dużego doświadczenia; taki, który zaczyna zdobywać doświadczenie lub wiedzę w jakiejś dziedzinie


lexentry: pol/podanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podanie
trans_list: finscéal
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowieść o przeszłości przekazywana w ustnej formie z pokolenia na pokolenie;


lexentry: pol/podatek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podatek
trans_list: cáin
sense:
powszechna obowiązkowa danina uiszczana zwykle na rzecz państwa, ale również na rzecz Kościoła, władcy;


lexentry: pol/podatek_od_wartości_dodanej__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podatek od wartości dodanej
trans_list: cáin bhreisluacha
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) podatek od towarów i usług doliczany do ich ceny na kolejnych etapach ich tworzenia w zależności od kwoty, o jaką kolejne podmioty biorące udział w procesie tworzenia zwiększą ich wartość


lexentry: pol/podaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podaż
trans_list: soláthar
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) dostępność, oferta towarów na sprzedaż; (także, też) ilość danego towaru znajdująca się na rynku;


lexentry: pol/podbiał_pospolity__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podbiał pospolity
trans_list: adhann
sense:
(botanika, botaniczny) Tussilago farfara L., niska bylina z rodziny astrowatych o złocistożółtych kwiatach;


lexentry: pol/podciąg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podciąg
trans_list: fosheicheamh
sense:
(matematyka, matematyczny) ciąg utworzony z wybranych wyrazów danego ciągu bez zmiany ich kolejności


lexentry: pol/podczas__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: podczas
trans_list: agus
sense:
…służący do wyrażenia zdarzenia, równolegle z którym dzieje się (lub odbyła się) czynność, a które trwało przez cały czas wykonywania czynności


lexentry: pol/podczerwień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podczerwień
trans_list: infridhearg
sense:
(optyka, optyczny) zakres promieniowania elektromagnetycznego o długości fali zawierającej się pomiędzy światłem widzialnym a falami radiowymi;


lexentry: pol/podczerwony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: podczerwony
trans_list: fodhearg
sense:
(optyka, optyczny) o promieniowaniu elektromagnetycznym: mający długość fali z zakresu pomiędzy światłem widzialnym a falami radiowymi


lexentry: pol/poddasze__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poddasze
trans_list: lochta
sense:
(budownictwo) przestrzeń znajdująca się bezpośrednio pod stromym dachem, wykorzystywana jako strych lub do celów mieszkalnych


lexentry: pol/podejrzany__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: podejrzany
trans_list: amhrasach
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ktoś, kto jest posądzony o popełnienie przestępstwa, komu w wyniku śledztwa przedstawiono zarzuty


lexentry: pol/podfolder__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podfolder
trans_list: fochomhadlann
sense:
(informatyka, informatyczny) folder znajdujący się w innym folderze, położony niżej w strukturze katalogów


lexentry: pol/podkast__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podkast
trans_list: podchraol
sense:
(publikatory) (informatyka, informatyczny) audycja w formie radiowej umieszczona w internecie z kanałem RSS umożliwiającym subskrybowanie przez słuchaczy


lexentry: pol/podkładka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podkładka
trans_list: leicneán
sense:
(technologia, technika, techniczny) element pomocniczy, płytka pomiędzy oddzielnymi materiałami, wprowadzona celem wzmocnienia, zabezpieczenia lub wyrównania konstrukcji


lexentry: pol/podlizywać_się__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: podlizywać się
trans_list: bladair
sense:
(potocznie, potoczny) zabiegając o czyjeś względy, pochlebić komuś, kto stoi wyżej w jakiejś hierarchii


lexentry: pol/podmiot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podmiot
trans_list: ainmní
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba lub instytucja, która wykonuje jakąś czynność prawną, mająca prawa wobec czegoś


lexentry: pol/podmorski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: podmorski
trans_list: fomhuireán
sense:
leżący pod powierzchnią morza; przeznaczony do działania pod powierzchnią morza; dziejący się pod powierzchnią morza


lexentry: pol/podobać_się__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: podobać się
trans_list: leithéid
sense:
odpowiadać czyjemuś gustowi, wyczuciu estetycznemu, robić na kimś dobre wrażenie; wydawać się komuś sympatycznym


lexentry: pol/podobno__modulant__1
sense_num: 01
written_rep: podobno
trans_list: is cosúil go
sense:
wyraz komunikujący, że mówiący dystansuje się od wyrażanego sądu, nie jest pewien co do jego prawdziwości; jak mówią, jak się zdaje


lexentry: pol/podoficer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podoficer
trans_list: oifigeach neamhchoimisiúnta
sense:
(wojskowość, wojskowy) (administracja) osoba zajmująca odpowiednią pozycję w hierarchii jakiejś służby mundurowej; w Polsce: posiadająca stopień co najmniej kaprala, a niższy niż podporucznika;


lexentry: pol/podologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podologia
trans_list: cosliacht
sense:
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się diagnozą i leczeniem chorób stóp oraz stawu skokowo-goleniowego;


lexentry: pol/podpieracz_ścian__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podpieracz ścian
trans_list: lus an bhalla
sense:
(przenośnie, przenośnia) (rzadki, rzadko używany) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba nie tańcząca na imprezach, nie mająca ochoty na włączanie się do działań grupy


lexentry: pol/podprogowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: podprogowy
trans_list: fo-thairseachúil
sense:
znajdujący się pod progiem; mający wartość/ilość/natężenie itp. niższe niż poziom będący lub uznany za granicę czegoś


lexentry: pol/podpuszczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podpuszczka
trans_list: binid
sense:
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (spożywczy) enzym trawienny wchodzący w skład soku żołądkowego, powodujący ścinanie się białka mleka, używany w mleczarstwie do produkcji serów;


lexentry: pol/podrywać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: podrywać
trans_list: pioc suas
sense:
(potocznie, potoczny) zagadywać inną osobę i starać się zainteresować ją sobą w celach romantycznych lub erotycznych; uwodzić


lexentry: pol/podrząd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podrząd
trans_list: fo-ord
sense:
(biologia, biologiczny) (systematyka) kategoria systematyczna niższa od rzędu; grupa powstała z podzielenia rzędu na niższe;


lexentry: pol/podróżniczek__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: podróżniczek
trans_list: ghormphíb
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia svecica, mały, eurazjatycki ptak występujący na terenach wilgotnych;


lexentry: pol/podstrunnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podstrunnica
trans_list: méarchlár
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w instrumentach strunowych: listwa z twardego drewna, nad którą są umieszczone struny;


lexentry: pol/podwójny_podbródek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podwójny podbródek
trans_list: athsmig
sense:
warstwy tłuszczu zbierające się na szyi, poniżej właściwego podbródka człowieka, które formując się tworzą wypukłość przypominającą podbródek


lexentry: pol/podzbiór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podzbiór
trans_list: fo-thacar
sense:
(matematyka, matematyczny) zbiór zawarty w innym zbiorze; zbiór którego wszystkie elementy należą do innego zbioru


lexentry: pol/podziemie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podziemie
trans_list: gluaiseacht faoi choim
sense:
(przenośnie, przenośnia) zbrojna lub polityczna organizacja działająca w ukryciu, przeciw urzędującej władzy


lexentry: pol/podłoga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podłoga
trans_list: urlár
sense:
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pozioma powierzchnia w budynku, po której chodzą ludzie, wykonana z drewna, kamienia itp.; podłoże


lexentry: pol/podły__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: podły
trans_list: ceachartha
sense:
pozbawiony skrupułów, postępujący nieuczciwie w sposób świadomy, celowy, popełniający czyny haniebne, zasługujący na potępienie i pogardę


lexentry: pol/podświadomość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podświadomość
trans_list: fo-chomhfhios
sense:
(psychologia, psychologiczny) element życia psychicznego, który nie jest poddawany kontroli świadomości;


lexentry: pol/poemat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poemat
trans_list: dán
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) dłuższy utwór pisany wierszem opisujący ciąg wątków lub refleksji


lexentry: pol/poezja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poezja
trans_list: filíocht
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) działalność literacka obejmująca wiersze, twórczość poetycką


lexentry: pol/poganin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poganin
trans_list: págán
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba wyznająca religię inną niż jedna z monoteistycznych, abrahamowych (jak chrześcijaństwo, islam, judaizm)


lexentry: pol/pogaństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pogaństwo
trans_list: págántacht
sense:
często (pejoratywnie, pejoratywny) określenie zazwyczaj używane przez wyznawców religii monoteistycznych (judaizmu, chrześcijaństwa i islamu) na określenie wyznawania religii niechrześcijańskich, głównie politeistycznych lub animalistycznych


lexentry: pol/poimek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poimek
trans_list: iarfhocal
sense:
(gramatyka) nieodmienna część mowy, łącząca się z wyrazem (występująca po nim) i zmieniająca jego sens, występująca m.in. w językach ugrofińskich;


lexentry: pol/poinsecja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poinsecja
trans_list: poinséitia
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Euphorbia pulcherrima, gatunek rośliny krzewiastej z rodziny wilczomleczowatych, hodowanej w celach ozdobnych;


lexentry: pol/pojechać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: pojechać
trans_list: téigh
sense:
(potocznie, potoczny) o środkach lokomocji, transportu: wyruszyć w drogę w jakimś kierunku; odjechać z miejsca, gdzie się zatrzymał


lexentry: pol/pojedynek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pojedynek
trans_list: comhrac aonair
sense:
dawna metoda rozwiązywania zatargów honorowych polegająca na walce dwóch przeciwników używających broni siecznej lub palnej w obecności sekundantów


lexentry: pol/pojemnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pojemnik
trans_list: coimeádán
sense:
zbiornik (naczynie, skrzynia, kosz itp.), w którym przechowywane są materiały, towary, przedmioty, substancje


lexentry: pol/pojemność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pojemność
trans_list: acmhainn
sense:
parametr zbiornika lub naczynia określający, ile cieczy, gazu lub materiałów sypkich może się w nim zmieścić


lexentry: pol/pokazywać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokazywać
trans_list: taispeántas
sense:
(technologia, technika, techniczny) o przyrządach pomiarowych: wskazywać wartość wielkości mierzonej


lexentry: pol/pokora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokora
trans_list: uirísle
sense:
świadomość własnych ograniczeń i słabości skłaniająca do niesprzeciwiania się życiowym koniecznościom


lexentry: pol/pokos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokos
trans_list: láithreán féir
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) pas, wał skoszonej roślinności, zwykle zboża lub trawy;


lexentry: pol/pokrzywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokrzywa
trans_list: cál faiche
sense:
(botanika, botaniczny) jednoroczna roślina zielna lub bylina z rodzaju pokrzywa (1.1), o ząbkowatych liściach pokrytych parzącymi włoskami


lexentry: pol/pokrzywa_zwyczajna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokrzywa zwyczajna
trans_list: cál faiche
sense:
(botanika, botaniczny) Urtica dioica L., gatunek pospolitej rośliny z rodziny pokrzywowatych, o zdolnościach parzących i wielu właściwościach leczniczych;


lexentry: pol/pokuta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokuta
trans_list: aithrí
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przyjęta dobrowolnie lub narzucona kara za grzechy;


lexentry: pol/pokój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokój
trans_list: síocháin | síth
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) stan panujący między dwoma narodami, bez działań wojennych, bez wypowiedzenia wojny


lexentry: pol/pokładełko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokładełko
trans_list: ubhlonnaitheoir
sense:
(zoologia, zoologiczny) narząd w postaci cienkiej wydłużonej rureczki, służący do składania jaj, występujący u samic wielu gatunków owadów, pajęczaków i niektórych ryb;


lexentry: pol/pokłon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokłon
trans_list: bogha
sense:
(etnografia, etnograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pochylenie obrazu w procesji katolickiej na Kaszubach;


lexentry: pol/polatucha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polatucha
trans_list: iora eitilte
sense:
(zoologia, zoologiczny) Pteromys volans, gatunek gryzonia z rodziny wiewiórkowatych, występuje w tajdze od Finlandii po Sachalin i Kamczatkę;


lexentry: pol/pole_karne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pole karne
trans_list: loca pionóis
sense:
(sport, sportowy) część boiska piłki nożnej położona przy bramce, oznaczona białymi liniami (większa niż pole bramkowe, które obejmuje), gdzie drużyna broniąca za określone przewinienia może zostać ukarana według specjalnych zasad


lexentry: pol/poler__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poler
trans_list: ceap ceangail
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) pachołek na nabrzeżu lub na pokładzie statku, do którego mocuje się cumy i szpringi;


lexentry: pol/poli-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: poli-
trans_list: pola-
sense:
(ekologia, ekologiczny) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na wąski, lecz względnie wysoki zakres tolerancji na dany czynnik


lexentry: pol/poliamoria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poliamoria
trans_list: il-leannánacht
sense:
(socjologia, socjologiczny) zaangażowanie w związek miłosny z więcej niż jedną osobą jednocześnie za zgodą i wiedzą wszystkich osób tworzących dany związek;


lexentry: pol/policja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: policja
trans_list: garda | péas
sense:
instytucja państwowa mająca za zadanie ochronę obywateli przed przestępcami, wykrywanie przestępstw itp.;


lexentry: pol/polifonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polifonia
trans_list: ilfhónacht
sense:
faktura muzyczna, w której co najmniej dwa głosy prowadzone są równocześnie i niezależnie od siebie;


lexentry: pol/polimorfizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polimorfizm
trans_list: polamorfacht
sense:
(biologia, biologiczny) zjawisko szczególnego zróżnicowania budowy osobników i przystosowania do pełnienia określonych ról w społeczeństwie;


lexentry: pol/polimorfizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polimorfizm
trans_list: polamorfacht
sense:
(chemia, chemiczny) zjawisko występowania różnych odmian krystalograficznych tej samej substancji chemicznej;


lexentry: pol/polimorfizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polimorfizm
trans_list: polamorfacht
sense:
(informatyka, informatyczny) mechanizmy pozwalające programiście używać wartości, zmiennych i podprogramów na kilka różnych sposobów;


lexentry: pol/poliptyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poliptyk
trans_list: poiliptic
sense:
(sztuka) praca artystyczna składająca się z wielu części tworzących jedno dzieło, w szczególności typ wieloczęściowej nastawy ołtarzowej charakterystyczny dla późnego gotyku;


lexentry: pol/politeista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: politeista
trans_list: ildiachaí
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) człowiek wyznający politeizm, wierzący w wielu bogów


lexentry: pol/polityka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polityka
trans_list: polaitíocht
sense:
całokształt działań jakiejś grupy, partii politycznej lub organizacji związanych z dążeniem do zdobycia i utrzymania władzy;


lexentry: pol/polo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polo
trans_list: póló
sense:
(sport, sportowy) gra drużynowa rozgrywana konno, w której za pomocą długich kijów dąży się do umieszczenia drewnianej kuli w bramce przeciwnej drużyny;


lexentry: pol/pomarańcza_bergamota__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pomarańcza bergamota
trans_list: beirgeamat
sense:
(botanika, botaniczny) Citrus bergamia, gatunek rośliny z rodziny rutowatych, uprawianej głównie we Włoszech;


lexentry: pol/pomarańczowy__przymiotnik__2
sense_num: 02
written_rep: pomarańczowy
trans_list: oráiste | flannbhuí
sense:
mający kolor drugiego pasma tęczy, taki jak kolor owocu pomarańczy itp.; żółty z czerwonym zabarwieniem;


lexentry: pol/pomidor_zwyczajny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pomidor zwyczajny
trans_list: tráta
sense:
(botanika, botaniczny) (systematyka) Solanum lycopersicum L., gatunek rośliny z rodziny psiankowatych, uprawiany dla owoców;


lexentry: pol/pomidorowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: pomidorowy
trans_list: tráta
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zrobiony z owoców pomidora, składający się w większej części z pomidorów


lexentry: pol/pomoc_społeczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pomoc społeczna
trans_list: slándáil shóisialach
sense:
instytucja odpowiadająca za pomoc osobom i rodzinom w radzeniu sobie w trudnych sytuacjach życiowych


lexentry: pol/pomorski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: pomorski
trans_list: Pomaerach
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dotyczący Pomorza; pochodzący z Pomorza;


lexentry: pol/pompka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pompka
trans_list: caidéal
sense:
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na uginaniu i prostowaniu ramion, wykonywane z dłońmi i palcami stóp opartymi o podłogę;


lexentry: pol/poncz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poncz
trans_list: puins
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój z wymieszanych różnych rodzajów alkoholi, soków owocowych i innych składników;


lexentry: pol/ponczo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ponczo
trans_list: painseó
sense:
(etnografia, etnograficzny) wierzchnie okrycie z czworobocznego kawałka tkaniny z wyciętym pośrodku otworem na głowę, pierwotnie noszone przez Indian w Ameryce Łacińskiej;


lexentry: pol/pond__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pond
trans_list: dabhach
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (fizyka, fizyczny) (metrologia, metrologiczny) jednostka siły odpowiadająca jednemu gramowi


lexentry: pol/pop__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: pop
trans_list: buail
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odmiana muzyki rozrywkowej, rytmiczna i melodyjna, wykorzystująca zwykle instrumenty elektroniczne


lexentry: pol/poprawny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: poprawny
trans_list: beacht
sense:
zgodny z poprawnością, z normą lub zasadami, nie mający błędów, nie wykraczający poza określoną normę


lexentry: pol/poprzez__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: poprzez
trans_list: trí
sense:
…dołączający osobę, instytucję lub rzecz, z której ktoś/coś korzysta; której ktoś używa; za pomocą czegoś, za pośrednictwem czegoś


lexentry: pol/popychadło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: popychadło
trans_list: sclábhaí
sense:
(potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) osoba wykorzystywana w społeczności lub miejscu pracy


lexentry: pol/popęd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: popęd
trans_list: céide
sense:
(psychologia, psychologiczny) wewnętrzny mechanizm motywacyjny, uwarunkowany biologicznie, służący zaspokajaniu podstawowych potrzeb i przetrwaniu organizmu


lexentry: pol/por__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: por
trans_list: cainneann
sense:
(botanika, botaniczny) Allium porrum L., roślina dwuletnia z rodziny amarylkowatych, uprawiana w celach konsumpcyjnych;


lexentry: pol/pora_roku__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pora roku
trans_list: séasúr
sense:
okres, w którym na skutek ruchu Ziemi i zmian jej oświetlenia występują zbliżone warunki klimatyczne, wpływające na wegetację roślin i zwierząt;


lexentry: pol/poronienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poronienie
trans_list: anabaíocht
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) przedwczesne zakończenie ciąży wskutek wydalenia obumarłego zarodka lub płodu;


lexentry: pol/porost__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: porost
trans_list: léicean
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (biologia, biologiczny) symbiotyczny organizm składający się z grzyba i zielenicy lub cyjanobakterii;


lexentry: pol/port__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: port
trans_list: port
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyznaczone miejsce, wyposażone w odpowiednią infrastrukturę, umożliwiające załadunek i wyładunek statków wodnych;


lexentry: pol/portal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: portal
trans_list: tairseach
sense:
(informatyka, informatyczny) rozbudowany internetowy serwis informacyjny – ogólny lub poświęcony wąskiej tematyce;


lexentry: pol/porte-fenêtre__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: porte-fenêtre
trans_list: fuinneog Fhrancach
sense:
(architektura, architektoniczny) wysokie okno (od poziomu podłogi), zabezpieczone od zewnątrz balustradą;


lexentry: pol/porter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: porter
trans_list: doirseoir
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) styl piwa charakteryzujący się ciemną barwą i wysoką zawartością ekstraktu oraz alkoholu;


lexentry: pol/portfel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: portfel
trans_list: sparán
sense:
najczęściej skórzany przedmiot o spłaszczonym kształcie służący do przechowywania pieniędzy, kart płatniczych, biletów i innych dokumentów (jak np. dowód osobisty, legitymacja)


lexentry: pol/portret_pamięciowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: portret pamięciowy
trans_list: fearas sainaithne
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) portret osoby wykonany według wskazówek świadka, który tę osobę widział; używany zwłaszcza do odtwarzania wyglądu nieznanych sprawców przestępstw;


lexentry: pol/portugalski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: portugalski
trans_list: Portaingéilis
sense:
odnoszący się do państwa Portugalia lub Portugalczyków, wywodzący się z Portugalii, związany z Portugalią lub Portugalczykami


lexentry: pol/portugał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: portugał
trans_list: Portaingéileach
sense:
(dawniej, dawny) (numizmatyka, numizmatyczny) potoczna nazwa złotej monety wielodukatowej, używanej w handlu europejskim w XVI-XVII wieku, bitej na wzór monet portugalskich także w Polsce;


lexentry: pol/portulaka_pospolita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: portulaka pospolita
trans_list: nuaireacht
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Portulaca oleracea L. rozprzestrzeniony na całej kuli ziemskiej gatunek rośliny jednorocznej z rodziny portulakowatych;


lexentry: pol/porwanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: porwanie
trans_list: fuadach
sense:
działanie podjęte w celu uprowadzenia kogoś lub czegoś; wywiezienie kogoś lub czegoś, a następnie przetrzymywanie (często w ukryciu)


lexentry: pol/poród__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poród
trans_list: breith clainne
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) (ginekologia, ginekologiczny) zakończenie ciąży, wydanie dojrzałego płodu z organizmu matki;


lexentry: pol/porównanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: porównanie
trans_list: comparáid
sense:
konstrukcja semantyczna i figura retoryczna, w której cechy jednego przedmiotu zestawione są z cechami innego;


lexentry: pol/post__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: post
trans_list: ceangailte
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dobrowolna rezygnacja ze spożywania niektórych lub wszystkich pokarmów i z rozrywek;


lexentry: pol/postanowienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: postanowienie
trans_list: agó
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) orzeczenie proceduralne wydawane przez sądy lub organy administracji, które nie rozstrzyga sprawy co do istoty;


lexentry: pol/postmodernizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: postmodernizm
trans_list: iarnua-aoiseachas
sense:
(sztuka) (filozofia, filozoficzny) (historia, historyczny, historycznie) XX-wieczny ruch artystyczny, kulturowy i filozoficzny odrzucający modernistyczny sposób myślenia;


lexentry: pol/postrach__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: postrach
trans_list: eagla
sense:
stan ogarniającego strachu, wzbudzanego przez kontakt z czymś lub kimś nieprzyjemnym lub niosącym zagrożenie


lexentry: pol/postulat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: postulat
trans_list: foshuíomh
sense:
(logika, logiczny) (matematyka, matematyczny) teza, która nie wymaga udowodnienia i stanowi podstawę w dalszym wnioskowaniu;


lexentry: pol/posunięcie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: posunięcie
trans_list: bog
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) ruch bierką, pionem, figurą w szachach, warcabach i innych grach planszowych


lexentry: pol/posłaniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: posłaniec
trans_list: teachtaire
sense:
(książkowy) albo (podniośle) osoba posłana przez kogoś w celu przekazania wiadomości albo wykonania jakiejś misji


lexentry: pol/posługa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: posługa
trans_list: ministreacht
sense:
(kościelny) w Kościele urząd powierzany wiernemu świeckiemu dla wypełnienia określonych zadań, przede wszystkim podczas liturgii lub w związku z nią;


lexentry: pol/posługa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: posługa
trans_list: feidhmeannas
sense:
(przestarzałe, przestarzały) wykonanie jakiejś czynności w służbie dla kogoś, okazanie pomocy, obsłużenie kogoś


lexentry: pol/potencjał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: potencjał
trans_list: acmhainneacht
sense:
(fizyka, fizyczny) miara energii potrzebnej do przeniesienia jednostkowego ładunku (np. ładunku elektrycznego lub masy) z nieskończoności do danego punktu


lexentry: pol/potencjometr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: potencjometr
trans_list: poitéinsiméadar
sense:
(technologia, technika, techniczny) opornik z możliwością zmiany (poprzez zmianę położenia styku na ścieżce oporowej) rezystancji przez użytkownika;


lexentry: pol/potoczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: potoczny
trans_list: comhráiteach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) taki, którego używa się na co dzień, w zwykłej rozmowie;


lexentry: pol/potok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: potok
trans_list: sruth
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) ciek wodny o wartkim nurcie, płynący skalnym lub kamienistym korytem o dużym spadku;


lexentry: pol/potok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: potok
trans_list: sruth
sense:
(informatyka, informatyczny) sposób połączenia procesów, tak że wyjście jednego jest wejściem drugiego;


lexentry: pol/potomek__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: potomek
trans_list: sliochtach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język, który w wyniku powolnych zmian, zastąpił język wcześniejszy, bez naruszania przekonania społeczeństwa, że mówi ciągle tym samym językiem


lexentry: pol/potomek__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: potomek
trans_list: sliochtach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) słowo, forma lub fraza w jednym języku, która wywodzi się z odpowiednika w języku przodkowym


lexentry: pol/potop__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: potop
trans_list: Díle
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wielka powódź opisana w Starym Testamencie (Rdz 6–8), jako kara zesłana przez Boga;


lexentry: pol/potylica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: potylica
trans_list: cúlphlaic
sense:
(anatomia, anatomiczny) kość potyliczna, kość czaszki, w której znajduje się otwór łączący jamę mózgoczaszki z kanałem kręgowym kręgosłupa;


lexentry: pol/powieść__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: powieść
trans_list: úrscéal
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) długi utwór narracyjny opisujący rozbudowany ciąg zdarzeń; zwykle udostępniany w formie książki;


lexentry: pol/powikłanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: powikłanie
trans_list: aimpléis
sense:
(medycyna, medyczny) schorzenie stanowiące następstwo jakiejś innej choroby, operacji lub sytuacji wymagającej interwencji medycznej


lexentry: pol/powtórka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: powtórka
trans_list: athdhéanamh
sense:
(potocznie, potoczny) (edukacja, edukacyjny) przypomnienie sobie materiału edukacyjnego już przerobionego


lexentry: pol/powód__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: powód
trans_list: gearánach
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ten, kto wnosi sprawę cywilną, kto oczekuje skutków prawnych;


lexentry: pol/powództwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: powództwo
trans_list: comhrac
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wniosek wniesiony do sądu o rozpoczęcie postępowania w jakiejś sprawie; wniesienie sprawy do sądu


lexentry: pol/powódź_błyskawiczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: powódź błyskawiczna
trans_list: maidhm thuile
sense:
(hydrologia, hydrologiczny) (meteorologia, meteorologiczny) powódź, która powstaje gdy woda z nawalnych opadów gromadzi się tak szybko, że ziemia nie jest w stanie jej wchłonąć;


lexentry: pol/pozbawienie_wolności__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozbawienie wolności
trans_list: braighdeanas
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kara polegająca na zamknięciu skazanego w zakładzie karnym


lexentry: pol/pozew__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozew
trans_list: oir
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pismo procesowe wszczynające proces cywilny, zawierające żądanie oraz uzasadnienie przytaczające okoliczności faktyczne na poparcie powództwa;


lexentry: pol/pozwany__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: pozwany
trans_list: cosantóir
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, przeciw której wniesiono pozew lub wytoczono powództwo


lexentry: pol/pozycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozycja
trans_list: feidhmeannas
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) stanowisko kupującego/sprzedającego wobec przewidywanego przez niego przyszłego kursu instrumentu pochodnego wyrażone przez kupno bądź sprzedaż nieposiadanych kontraktów terminowych


lexentry: pol/pozycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozycja
trans_list: feidhmeannas
sense:
położenie kogoś lub czegoś w przestrzeni określane za pomocą współrzędnych lub odległości od innych obiektów


lexentry: pol/pozycja_misjonarska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozycja misjonarska
trans_list: suíomh misinéireachta
sense:
(seksuologia, seksuologiczny) klasyczna pozycja seksualna, w której mężczyzna jest na górze, a kobieta pod nim;


lexentry: pol/pozytyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozytyw
trans_list: dearbhchló
sense:
(fotografia) otrzymywany z negatywu obraz fotograficzny, na którym rozkład ciemnych i jasnych miejsc oraz barw jest taki jak fotografowanego obiektu


lexentry: pol/pozytywka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozytywka
trans_list: ceolbhosca
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pudełko lub skrzynka z nakręcanym, mechanicznym instrumentem muzycznym odtwarzającym dźwięki dzięki wypustkom na obrotowym elemencie szarpiącym o zęby metalowego grzebienia;


lexentry: pol/położnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: położnik
trans_list: cnáimhseoir
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się zdrowiem kobiety w okresie ciąży, porodu i połogu


lexentry: pol/południowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: południowiec
trans_list: deisceartach
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (potocznie, potoczny) osoba z południowych stanów USA, zwłaszcza w kontekście wojny secesyjnej


lexentry: pol/pośladek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pośladek
trans_list: tóin
sense:
(anatomia, anatomiczny) jeden z dwóch umięśnionych obszarów z tyłu ciała między kręgosłupem a udami;


lexentry: pol/poświęcenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poświęcenie
trans_list: tíolacadh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dokonanie obrzędu święcenia poprzez pokropienie czegoś wodą święconą i wypowiedzenie odpowiednich formuł religijnych


lexentry: pol/poświęcenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poświęcenie
trans_list: íobairt
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) celowe posunięcie, którego konsekwencją jest utrata bierki w celu uzyskania innych korzyści, np. inicjatywy, forsownego wariantu wiodącego do mata itd.


lexentry: pol/pożyczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pożyczka
trans_list: iasacht
sense:
danie albo wzięcie na pewien czas pieniędzy lub innych dóbr pod warunkiem ich zwrotu w określonym terminie; (także, też) to, co zostało pożyczone;


lexentry: pol/praca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: praca
trans_list: obair
sense:
(fizyka, fizyczny) energia potrzebna do przesunięcia ciała o danych parametrach z jednego punktu pola do drugiego;


lexentry: pol/pracobiorca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pracobiorca
trans_list: fostaí
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna, którawykonuje pracę na rzecz pracodawcy w oparciu o umowę o pracę i otrzymuje za to wynagrodzenie


lexentry: pol/pracowity__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: pracowity
trans_list: dúthrachtach
sense:
taki, który jest skłonny do długiej pracy; taki, który umie/lubi dużo pracować; charakteryzujący się pracowitością


lexentry: pol/pracownia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pracownia
trans_list: saotharlainne
sense:
(edukacja, edukacyjny) (studencki) odpowiednio urządzone pomieszczenie do prowadzenia badań i doświadczeń naukowych


lexentry: pol/pragmatyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pragmatyzm
trans_list: réadúlacht
sense:
postawa polegająca na faktycznej ocenie możliwości i podejmowaniu takich działań, które gwarantują skuteczność


lexentry: pol/pragnienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pragnienie
trans_list: tart
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych człowieka i zwierząt przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody do organizmu;


lexentry: pol/praindoeuropejski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: praindoeuropejski
trans_list: Próta-Ind-Eorpach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) indoeuropejski pierwotny, odnoszący się do pierwotnego okresu wspólnoty indoeuropejskiej


lexentry: pol/prasa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prasa
trans_list: preas
sense:
(publikatory) (ekonomia, ekonomiczny) ogół przedsiębiorstw i osób związanych z redagowaniem i wydawaniem czasopism;


lexentry: pol/prasa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prasa
trans_list: preas
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie wywierające nacisk np. do spłaszczenia substancji, wykonania odbitki;


lexentry: pol/prawica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawica
trans_list: den eite deis
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) siła polityczna o programie, odwołującym się do tradycji, autorytetów, religii i istniejącej hierarchii społecznej;


lexentry: pol/prawicowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: prawicowy
trans_list: den eite deis
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z prawicą, właściwy prawicy, wywodzący się z prawicy


lexentry: pol/prawo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawo
trans_list: dlí
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór przepisów, zezwoleń, obowiązków, przywilejów oraz kar związanych z ich nieprzestrzeganiem;


lexentry: pol/prawo_autorskie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawo autorskie
trans_list: cóipcheart
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) gałąź prawa, która chroni twórców i ich oryginalne utwory przed nieuprawnionym wykorzystaniem;


lexentry: pol/prawo_jazdy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawo jazdy
trans_list: ceadúnas tiomána
sense:
(motoryzacja) dokument potwierdzający umiejętności jego posiadacza do prowadzenia pojazdów mechanicznych, wydawany przez odpowiednie organy państwowe;


lexentry: pol/prawoznawstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawoznawstwo
trans_list: dlí-eolaíocht
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ogół wiedzy o prawie


lexentry: pol/prawoślaz_lekarski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawoślaz lekarski
trans_list: leamhach
sense:
(botanika, botaniczny) Althaea officinalis L., gatunek rośliny zielnej należący do rodziny ślazowatych;


lexentry: pol/prażyć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: prażyć
trans_list: rósta
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać żywność działaniu wysokiej temperatury bez użycia tłuszczu


lexentry: pol/predykcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: predykcja
trans_list: réamhaisnéis
sense:
(statystyka, statystyczny) (ekonomia, ekonomiczny) proces przewidywania przyszłych realizacji lub cech statystycznych w zjawiskach losowych


lexentry: pol/preeklampsja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: preeklampsja
trans_list: réamheaclaimsia
sense:
(medycyna, medyczny) zespół objawów chorobowych o nieznanej etiologii, występujący u kobiet ciężarnych po dwudziestym tygodniu ciąży lub podczas połogu, mogący doprowadzić do zgonu


lexentry: pol/prefekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prefekt
trans_list: maor
sense:
(historia, historyczny, historycznie) wysoki urzędnik (m.in. naczelnik prowincji, policji miejskiej) w starożytnym Rzymie;


lexentry: pol/prenumerata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prenumerata
trans_list: liostáil
sense:
przedpłata za czasopismo na określony czas, gwarantująca, że dana osoba będzie otrzymywać przez ten czas określoną liczbę numerów tego czasopisma; ten czas


lexentry: pol/prezbiter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prezbiter
trans_list: preispitéir
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny drugiego stopnia święceń w chrześcijaństwie;


lexentry: pol/prezbiterium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prezbiterium
trans_list: córlann
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa i służby liturgicznej;


lexentry: pol/prezerwatywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prezerwatywa
trans_list: condam
sense:
(seksuologia, seksuologiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) mechaniczny środek antykoncepcyjny stosowany głównie przez mężczyzn, wykonany z lateksu;


lexentry: pol/prezydent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prezydent
trans_list: uachtarán
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głowa państwa, najważniejsza osoba w kraju w niektórych ustrojach;


lexentry: pol/prion__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prion
trans_list: prión
sense:
(biochemia, biochemiczny) nieprawidłowo pofałdowane białko mające zdolność do samodzielnego rozprzestrzeniania się poprzez zmianę struktury innych białek, wywołujące u zwierząt i ludzi choroby neurodegeneracyjne;


lexentry: pol/probówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: probówka
trans_list: promhadán
sense:
(chemia, chemiczny) naczynie laboratoryjne, zwykle szklane, o wąskim, cylindrycznym kształcie, służące do przeprowadzania badań i eksperymentów;


lexentry: pol/procesja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: procesja
trans_list: mórshiúl
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wiernych w pochodzie, często ze śpiewem eksponująca przedmioty kultu;


lexentry: pol/producent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: producent
trans_list: táirgeoir
sense:
(biologia, biologiczny) organizm wytwarzający związki pokarmowe z prostych substancji nieorganicznych


lexentry: pol/producent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: producent
trans_list: táirgeoir
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) przedsiębiorca filmowy będący głównym inwestorem produkcji filmowej


lexentry: pol/producent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: producent
trans_list: táirgeoir
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) osoba odpowiedzialna za całokształt nagrania muzycznego bądź spektaklu


lexentry: pol/produktywność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: produktywność
trans_list: bisiúlacht
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) wielkość efektu produkcyjnego uzyskanego z danych nakładów, wyrażona za pomocą wartości ułamka, w którym licznik zawiera wielkość produkcji, a mianownik – wielkość poniesionych na nią nakładów;


lexentry: pol/profil__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: profil
trans_list: próifíl
sense:
(geologia, geologiczny) przekrój pionowy ukazujący budowę geologiczną danego odcinka skorupy ziemskiej;


lexentry: pol/profil__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: profil
trans_list: próifíl
sense:
(informatyka, informatyczny) zbiór ustawień, które dostosowują wygląd ekranu i zachowanie komputera do osobistych preferencji


lexentry: pol/profilaktyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: profilaktyka
trans_list: urchoscacht
sense:
środki i działania w celu zapobiegania niepożądanym zdarzeniom, szkodom; likwidacja przyczyn złych zjawisk


lexentry: pol/program__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: program
trans_list: clár
sense:
(informatyka, informatyczny) zestaw komend zrozumiałych dla komputera służących wykonywaniu jakichś zadań


lexentry: pol/program_komputerowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: program komputerowy
trans_list: ríomhchlár
sense:
(informatyka, informatyczny) zestaw komend zrozumiałych dla komputera służących wykonywaniu konkretnych zadań;


lexentry: pol/program_telewizyjny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: program telewizyjny
trans_list: clár teilifíse
sense:
(telewizja, telewizyjny) telewizyjna produkcja audiowizualna, podstawowa jednostka ramówek stacji telewizyjnych;


lexentry: pol/prohibicja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prohibicja
trans_list: crosadh
sense:
(urzędowy) zakaz prowadzenia działalności społecznie niepożądanej lub szkodliwej, szczególnie zakaz sprzedaży (a także produkcji) alkoholu w danym kraju lub na danym terytorium;


lexentry: pol/projekcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: projekcja
trans_list: caitheamh amach
sense:
(psychologia, psychologiczny) narcystyczny mechanizm obronny polegający na przypisywaniu innym własnych poglądów, zachowań lub cech, najczęściej negatywnych; rzutowanie własnych cech i przypisywanie swoich motywacji drugiej osobie;


lexentry: pol/projekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: projekt
trans_list: tionscadal
sense:
(zarządzanie) zorganizowany ciąg działań, ograniczony w czasie, zmierzający do osiągnięcia założonego celu


lexentry: pol/prokariont__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prokariont
trans_list: prócarót
sense:
(biologia, biologiczny) mikroorganizm, najczęściej jednokomórkowy, którego komórka nie zawiera jądra komórkowego oraz organelli komórkowych


lexentry: pol/prokurator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prokurator
trans_list: ard-aighne
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) funkcjonariusz czuwający nad ściganiem przestępstw i oskarżający przed sądem;


lexentry: pol/prompter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prompter
trans_list: uathleideoir
sense:
(telewizja, telewizyjny) urządzenie służące do wyświetlania tekstu czytanego przez prezentera telewizyjnego czy inną osobę przemawiającą publicznie lub stojącą przed kamerą;


lexentry: pol/promulgować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: promulgować
trans_list: scaip
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ogłaszać akt normatywny w dzienniku urzędowym, dokonać promulgacji


lexentry: pol/propaganda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: propaganda
trans_list: bolscaireacht
sense:
działanie mające na celu szerzenie, wyjaśnianie i rozpowszechnianie pewnych poglądów, idei, haseł w celu pozyskania zwolenników;


lexentry: pol/propan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: propan
trans_list: própán
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezwonny i bezbarwny gaz, jego mieszanina z butanem znana jest jako LPG;


lexentry: pol/prorok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prorok
trans_list: fáidh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczny przywódca lub reformator religijny, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolności wizjonerskie;


lexentry: pol/prorokini__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prorokini
trans_list: banfháidh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczna przywódczyni religijna, której przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolność przepowiadania przyszłości


lexentry: pol/prosta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prosta
trans_list: líne dhíreach
sense:
(geometria) (matematyka, matematyczny) nieposiadająca końców krzywa, która dla każdych dwóch swoich punktów zawiera w całości najkrótszą drogę pomiędzy nimi;


lexentry: pol/prostak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prostak
trans_list: abhlóir
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) osoba płci męskiej zachowująca się w sposób prymitywny, niekulturalny bądź chamski


lexentry: pol/prostata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prostata
trans_list: próstatach
sense:
(anatomia, anatomiczny) gruczoł płciowy męski położony w miednicy mniejszej, wydzielający składniki nasienia;


lexentry: pol/proszek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: proszek
trans_list: púdar
sense:
substancja roztarta, rozkruszona, zmielona lub w inny sposób podzielona na wiele bardzo drobnych cząsteczek


lexentry: pol/proszek_do_pieczenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: proszek do pieczenia
trans_list: púdar bácála
sense:
(spożywczy) substancja spulchniająca do wypieków, której podstawowym składnikiem jest soda oczyszczona czyli wodorowęglan sodu;


lexentry: pol/protekcjonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: protekcjonizm
trans_list: cosantachas
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) polityka ochrony przemysłu i handlu krajowego przed konkurencją zagraniczną, głównie za pomocą ceł nakładanych na przywożone towary;


lexentry: pol/proterozoik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: proterozoik
trans_list: Prótarasóch
sense:
(geologia, geologiczny) najdłuższy eon geologicznej skali czasu Ziemi, trwający od pojawienia się tlenu w atmosferze do rozwoju złożonych organizmów


lexentry: pol/protestant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: protestant
trans_list: Protastúnach
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) człowiek wyznający protestantyzm, członek któregoś z kościołów protestanckich


lexentry: pol/protestantyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: protestantyzm
trans_list: Protastúnachas
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z głównych kierunków chrześcijaństwa, składający się z wierzeń powstałych głównie na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych w XVI wieku;


lexentry: pol/protokół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: protokół
trans_list: miontuairisc
sense:
sprawozdanie na piśmie z posiedzenia, konferencji, sesji, rozprawy sądowej itp. zawierające streszczenie przebiegu, zapis wniosków i uchwał;


lexentry: pol/protoplazma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: protoplazma
trans_list: prótaplasma
sense:
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) półpłynna część komórki otoczona błoną komórkową, składająca się z jądra komórkowego oraz cytoplazmy;


lexentry: pol/prowansalski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: prowansalski
trans_list: Ocsatánais
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z dialektów języka oksytańskiego używany w południowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/proweniencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: proweniencja
trans_list: foinse
sense:
(książkowy) pochodzenie (kogoś lub czegoś) i przejawianie charakterystycznych cech uwarunkowanych tym pochodzeniem


lexentry: pol/prowincja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prowincja
trans_list: cúige
sense:
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kościelna jednostka administracyjna pod zarządem metropolity lub arcybiskupa;


lexentry: pol/prowincja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prowincja
trans_list: cúige
sense:
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zakonna jednostka administracyjna pod jurysdykcją przełożonego prowincjalengo;


lexentry: pol/prowokacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prowokacja
trans_list: gríosú
sense:
podstępny czyn tajnych agentów, podszywających się pod członków jakiejś organizacji w celu wyrządzenia jej szkody


lexentry: pol/prozodia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prozodia
trans_list: prosóid
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) brzmieniowe właściwości mowy nakładające się na głoskowy, sylabiczny i wyrazowy ciąg wypowiedzi


lexentry: pol/prywatny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: prywatny
trans_list: príobháideach
sense:
niebędący własnością skarbu państwa ani państwowej instytucji (lub przynajmniej państwo nie ma większości w akcjonariacie)


lexentry: pol/pryzmat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pryzmat
trans_list: priosma
sense:
(fizyka, fizyczny) (optyka, optyczny) graniastosłup wykonany z przezroczystego materiału, często mający trójkątną podstawę, używany do załamywania, rozszczepiania i odbijania wiązek światła;


lexentry: pol/przebojowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przebojowy
trans_list: smiot
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) taki, który jest przebojem - osiągnął sukces na rynku i jest popularny


lexentry: pol/przebój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przebój
trans_list: gread
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (telewizja, telewizyjny) coś bardzo popularnego, szczególnie w odniesieniu do utworów muzycznych


lexentry: pol/przechodni__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przechodni
trans_list: aistreach
sense:
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) o relacji: taki, że jeśli zachodzi dla pary (x,y) oraz pary (y,z), to zachodzi również dla pary (x,z)


lexentry: pol/przeciek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przeciek
trans_list: poll
sense:
(przenośnie, przenośnia) niekontrolowane, nielegalne przedostanie się poufnych informacji do mediów lub opinii publicznej


lexentry: pol/przecinek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przecinek
trans_list: camóg
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) znak interpunkcyjny służący do oddzielania pojęć przy ich wymienianiu lub do oddzielania zdań w zdaniu złożonym;


lexentry: pol/przeciw__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: przeciw
trans_list: in aghaidh
sense:
… używany do określenia celu czynności lub stanów związanych z walką lub grą z wyrażeniem stojącym za przyimkiem


lexentry: pol/przeciwciało__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przeciwciało
trans_list: antashubstaint
sense:
(medycyna, medyczny) substancja znajdująca się w organizmach kręgowców lub wytwarzana w odpowiedzi na wprowadzenie antygenów, przed którymi broni organizm;


lexentry: pol/przeciwnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przeciwnik
trans_list: namhaid
sense:
(wojskowość, wojskowy) (sport, sportowy) także przenośnie ten, przeciwko któremu się walczy lub rozgrywa grę


lexentry: pol/przeciwny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przeciwny
trans_list: ciotrúnta
sense:
(logika, logiczny) stwierdzający, że zaprzeczenie założenia danego twierdzenia pociąga za sobą zaprzeczenie jego tezy;


lexentry: pol/przeciętny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przeciętny
trans_list: ceachartha
sense:
(matematyka, matematyczny) będący wynikiem średniej arytmetycznej, czyli podzielenia sumy wartości przez ich liczbę;


lexentry: pol/przeczyszczający__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przeczyszczający
trans_list: scaoilteach
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wywołujący biegunkę, powodujący przeczyszczenie


lexentry: pol/przed__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: przed
trans_list: os comhair
sense:
…określający, że coś znajduje się bliżej punktu patrzenia niż wyrażenie za przyimkiem; znajduje się bliżej w kolejności


lexentry: pol/przedmiot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedmiot
trans_list: ainmní
sense:
(edukacja, edukacyjny) zajęcia edukacyjne w szkole, posiadające własną nazwę i opracowany program nauczania


lexentry: pol/przedmiot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedmiot
trans_list: rud
sense:
cel czynności, obiekt (rzadziej człowiek lub istota żywa), na którym jest wykonywana czynność; (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rzecz, wobec której działania opisuje dane prawo


lexentry: pol/przedmowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedmowa
trans_list: réamhrá
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wypowiedź zamieszczona przed głównym tekstem, stanowiąca autorską bądź redakcyjną dyskusję dotyczącą utworu


lexentry: pol/przedpłata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedpłata
trans_list: réamhíocaíocht
sense:
(handel, handlowy) forma płatności polegająca na dokonaniu zapłaty za towar lub usługę z góry, czyli przed ich dostarczeniem lub wykonaniem


lexentry: pol/przedramię__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedramię
trans_list: cuisle
sense:
(anatomia, anatomiczny) odcinek kończyny piersiowej (przedniej, górnej) od stawu łokciowego do nadgarstka


lexentry: pol/przedsionek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedsionek
trans_list: aitriam
sense:
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) u kręgowców część serca oddzielona zastawką od komory;


lexentry: pol/przedsiębiorca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedsiębiorca
trans_list: fiontraí
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba prowadząca własną działalność gospodarczą, posiadająca własne przedsiębiorstwo;


lexentry: pol/przedszkole__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedszkole
trans_list: naíonra
sense:
(edukacja, edukacyjny) dzienna placówka o charakterze opiekuńczo-wychowawczym, do której uczęszczają dzieci w wieku od trzech lat do chwili rozpoczęcia obowiązku szkolnego;


lexentry: pol/przedział__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedział
trans_list: réim
sense:
(matematyka, matematyczny) podzbiór zbioru liczb rzeczywistych, ograniczony z jednej lub z dwóch stron;


lexentry: pol/przegrywać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przegrywać
trans_list: caill
sense:
okazywać się słabszym, odnosić porażkę, doznawać niepowodzenia, zostawać pokonanym w jakiejś rywalizacji


lexentry: pol/przegub__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przegub
trans_list: bábóg
sense:
(anatomia, anatomiczny) (potocznie, potoczny) ruchome połączenie kości w kończynie, zwykle w odniesieniu do nadgarstka


lexentry: pol/przegub__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przegub
trans_list: siúnta
sense:
(technologia, technika, techniczny) ruchome połączenie dwóch części konstrukcyjnych pozwalające na ich obrót wokół osi


lexentry: pol/przegłos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przegłos
trans_list: umlabht
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) zmiana barwy samogłoski pod wpływem otoczenia fonetycznego zachodząca w językach indoeuropejskich;


lexentry: pol/przekaz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przekaz
trans_list: foinse
sense:
tekst, nagranie, film bądź w inny sposób zapisane informacje historyczne będące źródłem wiedzy o przeszłości; także przedmiot


lexentry: pol/przekaźnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przekaźnik
trans_list: tarchuradóir
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zamiany sygnału o małej mocy na taki sam sygnał o większej mocy celem przesłania go dalej


lexentry: pol/przekrój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przekrój
trans_list: rannóg
sense:
abstrakcyjny rysunek techniczny pokazujący przekrój (1.1) przedmiotu, urządzenia lub budowli według pewnej określonej płaszczyzny lub płaszczyzn


lexentry: pol/przekąska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przekąska
trans_list: raisín
sense:
niewielka porcja jedzenia, spożywana między regularnymi posiłkami dla zaspokojenia głodu lub ze względów smakowych;


lexentry: pol/przekątna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przekątna
trans_list: trasnán
sense:
(geometria) odcinek łączący dwa wierzchołki wielokąta lub wielościanu, nieleżące na jego jednym boku lub ścianie i znajdujące się całkowicie wewnątrz tego wielokąta lub wielościanu


lexentry: pol/przekłuwacz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przekłuwacz
trans_list: polltóir
sense:
(archeologia, archeologiczny) paleolityczne narzędzie posiadające wyodrębniony wąski, lecz zaokrąglony wierzchołek powstały na skutek retuszu (obróbki) zwykle dwóch krawędzi bocznych, służący do przekłuwania;


lexentry: pol/przelew__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przelew
trans_list: aistreog
sense:
(bankowość, bankowy) przeniesienie danej sumy środków pieniężnych z jednego rachunku (konta) na inny


lexentry: pol/przelot_pospolity__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przelot pospolity
trans_list: duilleog na saor
sense:
(botanika, botaniczny) Anthyllis vulneraria L., gatunek rośliny z rodziny bobowatych występujący w Europie, Azji Mniejszej i Afryce Północnej;


lexentry: pol/przemoc_domowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przemoc domowa
trans_list: foréigean baile
sense:
(socjologia, socjologiczny) zjawisko społeczne zachodzące, gdy członek rodziny (mąż, żona (i tym podobne, i temu podobne)) próbuje zdominować fizycznie lub psychicznie drugiego członka rodziny;


lexentry: pol/przenosić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przenosić
trans_list: iompair
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) (elektronika, elektroniczny) transportować przy udziale pewnego nośnika (substancji, fali nośnej, itp.).


lexentry: pol/przenosić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przenosić
trans_list: iompair
sense:
(matematyka, matematyczny) stosować przy obliczaniu kolejnej cyfry wartość zapamiętaną przy obliczaniu cyfry poprzedniej (np. podczas dodawania lub odejmowania)


lexentry: pol/przenosić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przenosić
trans_list: tíolaic
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) udzielać komuś swoich praw, jednocześnie samemu je tracąc


lexentry: pol/przenosić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przenosić
trans_list: aistreog
sense:
(psychologia, psychologiczny) rzutować nieuświadomione myśli, uczucia i wzorce zachowania na psychoterapeutę;


lexentry: pol/przepiórka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przepiórka
trans_list: gearg
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Coturnix coturnix, średni ptak ze smugami na upierzeniu grzbietowej stronie ciała;


lexentry: pol/przepona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przepona
trans_list: scairt
sense:
(anatomia, anatomiczny) duży mięsień w kształcie kopuły, oddzielający klatkę od niżej położonych narządów


lexentry: pol/przepuklina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przepuklina
trans_list: heirne
sense:
(medycyna, medyczny) patologiczne przemieszczenie się tkanki, części narządu poza naturalne umiejscowienie, wpuklając się w sąsiednią okolicę anatomiczną


lexentry: pol/przepustka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przepustka
trans_list: ceadaigh
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) dokument zezwalający na wejście i przebywanie gdzieś lub wwiezienie czegoś;


lexentry: pol/przepustka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przepustka
trans_list: scor
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) dokument zezwalający na wyjście skądś lub wywiezienie czegoś


lexentry: pol/przepustnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przepustnica
trans_list: scóig
sense:
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) w silniku tłokowym: urządzenie regulujące dopływ powietrza, mieszanki paliwowej, pary wodnej do cylindrów


lexentry: pol/przepuszczalny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przepuszczalny
trans_list: tréscaoilteach
sense:
pozwalający na przenikanie promieniowania, np. światła, a będący barierą dla promieniowania z innego zakresu lub innego rodzaju


lexentry: pol/przepuszczalny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przepuszczalny
trans_list: tréscaoilteach
sense:
pozwalający na przepływ gazów lub cieczy, a będący przeszkodą dla innych substancji, w szczególności materii w innym stanie skupienia


lexentry: pol/przerost__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przerost
trans_list: hipeartrófacht
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) powiększenie tkanki lub narządu wskutek powiększenia poszczególnych komórek


lexentry: pol/przesilenie_letnie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przesilenie letnie
trans_list: grianstad an tsamhraidh
sense:
(astronomia, astronomiczny) przesilenie przypadające na koniec czerwca (około 24.), gdy Słońce znajduje się najbliżej bieguna północnego


lexentry: pol/przesilenie_zimowe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przesilenie zimowe
trans_list: grianstad an gheimhridh
sense:
(astronomia, astronomiczny) moment górowania Słońca w zenicie w możliwie najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej półkuli północnej;


lexentry: pol/przesmyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przesmyk
trans_list: sil
sense:
(technologia, technika, techniczny) przestrzeń między nitkami osnowy, przez którą przechodzi czółenko


lexentry: pol/przestrzeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przestrzeń
trans_list: spás
sense:
(geometria) nieograniczona co najmniej trójwymiarowa rozciągłość, jedno z podstawowych pojęć geometrii;


lexentry: pol/przestępstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przestępstwo
trans_list: coir
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czyn zabroniony pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek, przez ustawę karną obowiązującą w czasie jego popełnienia, bezprawny, zawiniony, społecznie szkodliwy;


lexentry: pol/przesyłka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przesyłka
trans_list: litir
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) zapakowana rzecz przeznaczona do wysyłki i dostarczenia odbiorcy


lexentry: pol/przesłanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przesłanie
trans_list: airigh
sense:
główna myśl zawarta w dziele literackim, dowolnym dziele artystycznym, albo w czyjejś wypowiedzi; przedmiot zamierzonej przez autora konstatacji lub refleksji u odbiorcy; sens wypowiedzi


lexentry: pol/przesłuchanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przesłuchanie
trans_list: ceistiú
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czynność w procesie, która ujawnia wyjaśnienia oskarżonego, zeznania świadka lub opinie biegłego;


lexentry: pol/przetak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przetak
trans_list: rill
sense:
(dawniej, dawny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) rodzaj sita gospodarskiego z większymi otworami, służącego do oczyszczania ziarna;


lexentry: pol/przetarg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przetarg
trans_list: frithir
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) sposób wyboru wykonawcy usługi lub produktu, polegający na wyborze najkorzystniejszej dla zamawiającego oferty;


lexentry: pol/przetchlinka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przetchlinka
trans_list: smál
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (zoologia, zoologiczny) otwór w skórze lub pancerzu umożliwiający wymianę gazową organizmu z otoczeniem;


lexentry: pol/przewodnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przewodnik
trans_list: treoraí
sense:
(turystyka, turystyczny) osoba zajmująca się oprowadzaniem wycieczek turystycznych, pokazująca turystom miejsca warte zobaczenia, eksponaty itp.


lexentry: pol/przewodnik__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: przewodnik
trans_list: treoraí
sense:
(turystyka, turystyczny) książka, ulotka, także nagranie audiowizualne, przeznaczone dla turystów, zawierające opis okolicy, ciekawe zabytki, mapy itp.;


lexentry: pol/przewrót__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przewrót
trans_list: deil
sense:
(lotnictwo, lotniczy) figura akrobatyczna polegająca na przejściu samolotu z lotu poziomego w stromo wznoszący, następnie nawróceniu i zejściu lotem nurkowym na pierwotną wysokość, ale w kierunku przeciwnym


lexentry: pol/przewrót__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przewrót
trans_list: réabhlóid
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagła zmiana władzy państwowej, często dokonywana przy użyciu wojska


lexentry: pol/przewrót__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przewrót
trans_list: aer-rothlú
sense:
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na wykonaniu szybkiego obrotu ciała o 360° w płaszczyźnie pionowej


lexentry: pol/przełom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przełom
trans_list: déan anspás
sense:
(geologia, geologiczny) odcinek wąskiej doliny o stromych zboczach, w którym rzeka przedziera się między górami;


lexentry: pol/przełowienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przełowienie
trans_list: ró-iascaireacht
sense:
(ekologia, ekologiczny) (rybołówstwo, rybacki) ekstensywna, nadmierna i niekontrolowana eksploatacja łowisk, która doprowadza populacje poławianych gatunków zwierząt wodnych poniżej poziomu bezpiecznego dla ich odtworzenia;


lexentry: pol/prześcieradło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prześcieradło
trans_list: braillín
sense:
prostokątny płat materiału należący do bielizny pościelowej i służący do ścielenia łóżka jako pościel pod spód;


lexentry: pol/przy_okazji__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: przy okazji
trans_list: chomh fada is
sense:
o czynności jednocześnie podczas wykonywania innej czynności (jako dodatek do czynności przewodniej)


lexentry: pol/przyducha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyducha
trans_list: hiopocsa
sense:
(wędkarstwo) (rybołówstwo, rybacki) obniżenie zawartości tlenu w wodzie skutkujące m.in. śnięciem ryb;


lexentry: pol/przygotowywać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przygotowywać
trans_list: deasaigh
sense:
przyrządzać, organizować coś w określonym celu, tak, aby było gotowe na czas, aby się nadawało do czegoś


lexentry: pol/przyimek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyimek
trans_list: réamhfhocal
sense:
(gramatyka) wyraz nieodmienny i niesamodzielny poprzedzający zawsze wyrazy odmieniające się przez przypadki (= imiona) i sygnalizujący związki składniowe między wyrazem poprzedzającym a następującym;


lexentry: pol/przyjaźń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyjaźń
trans_list: cairdeas | cumann
sense:
dobra, serdeczna relacja pomiędzy osobami opierająca się na wzajemnym zaufaniu, pomocy, życzliwości;


lexentry: pol/przykro_mi__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: przykro mi
trans_list: brónach
sense:
(dosłownie) wyraz współczucia wobec drugiego rozmówcy, zwykle w reakcji na jego nieszczęśliwe okoliczności


lexentry: pol/przykro_mi__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: przykro mi
trans_list: brónach
sense:
(ironicznie) wyraz obojętności wobec drugiego rozmówcy, wypowiadane gdy w rzeczywistości nie jest nam przykro


lexentry: pol/przykuć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przykuć
trans_list: slabhra
sense:
przymocować do czegoś nieruchomego kajdanami lub łańcuchem, odbierając lub ograniczając możliwość poruszania się


lexentry: pol/przymiotnikowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przymiotnikowy
trans_list: aidiachtach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) odnoszący się do przymiotnika, mający charakter przymiotnika, utworzony od przymiotnika, będący przymiotnikiem


lexentry: pol/przymrozek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przymrozek
trans_list: cuisne
sense:
spadek temperatury powietrza poniżej 0°C, podczas gdy średnia dobowa temperatura powietrza jest dodatnia


lexentry: pol/przyoczko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyoczko
trans_list: súileog
sense:
(anatomia, anatomiczny) uproszczony wrażliwy na światło i nietworzący obrazu narząd wzroku u stawonogów;


lexentry: pol/przyprawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyprawa
trans_list: spíosra
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) składnik dodawany do potrawy w celu poprawienia jej smaku lub zapachu;


lexentry: pol/przypływ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przypływ
trans_list: barr taoide
sense:
(hydrologia, hydrologiczny) podniesienie się poziomu wód morskich związane z wpływem grawitacji Księżyca i Słońca


lexentry: pol/przysiad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysiad
trans_list: suigh ar do ghogaide
sense:
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na zmianie pozycji ze stojącej do kucznej wyłącznie za pomocą zgięcia nóg w kolanach


lexentry: pol/przysięga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysięga
trans_list: mionn
sense:
uroczyste przyrzeczenie, wypowiadane najczęściej w słowach ustalonych zwyczajowo lub prawnie; bezwzględne zapewnienie wykonania czegoś, stwierdzenie, potwierdzenie prawdziwości tego;


lexentry: pol/przysmak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysmak
trans_list: póirín guma
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) rzecz, którą ktoś bardzo lubi spożywać, która mu bardzo smakuje


lexentry: pol/przystojny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przystojny
trans_list: dathúil
sense:
taki, który cechuje się przyjemną powierzchownością i dobrą postawą, wywołuje przyjemne odczucia estetyczne


lexentry: pol/przysłona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysłona
trans_list: cró
sense:
(optyka, optyczny) (fotografia) układ regulujący wielkość otworu, przez który światło wpada do aparatu fotograficznego, kamery lub przyrządu optycznego


lexentry: pol/przysłowie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysłowie
trans_list: seanfhocal
sense:
zdanie utrwalone w tradycji ustnej, czasem w formie wierszowanej, wyrażające jakąś myśl ogólną: regułę życiową, wskazówkę, przestrogę;


lexentry: pol/przysłówek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysłówek
trans_list: dobhriathar
sense:
(gramatyka) część mowy określająca sposób, czas lub miejsce wykonywania czynności albo stopień nasycenia cechy wyrażonej przymiotnikiem;


lexentry: pol/przywieźć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: przywieźć
trans_list: tabhair
sense:
przy pomocy pojazdu lub narzędzia na kołach (ewentualnie kółkach) dostarczyć coś lub umożliwić komuś przybycie w dane miejsce


lexentry: pol/przędza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przędza
trans_list: abhras
sense:
(włókiennictwo) wyrób włókienniczy skręcony z wełny, bawełny lub innego włókna wykonany w procesie przędzenia;


lexentry: pol/próba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: próba
trans_list: tástáil
sense:
(statystyka, statystyczny) pewna ilość (ludzi lub przedmiotów) pobierana w celu zbadania określonych cech


lexentry: pol/próżnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: próżnia
trans_list: folús
sense:
(fizyka, fizyczny) przestrzeń, w której nie ma cząsteczek obdarzonych masą (pomijając cząstki wirtualne);


lexentry: pol/prąd_elektryczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prąd elektryczny
trans_list: sruth leictreach
sense:
(fizyka, fizyczny) ukierunkowany ruch ładunków elektrycznych w środowisku przewodzącym spowodowany różnicą potencjałów między punktami w polu elektrycznym;


lexentry: pol/prędkość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prędkość
trans_list: aibéil
sense:
tempo zachodzenia jakiegoś zjawiska, w tym również szybkość poruszania, przemieszczania się jakiegoś obiektu


lexentry: pol/psalm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psalm
trans_list: salm
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) liryczny utwór modlitewny wzorowany na poezji starotestamentalnej


lexentry: pol/pseudo-__przedrostek__1
sense_num: 01
written_rep: pseudo-
trans_list: bréag-
sense:
…pierwszy człon wyrazów złożonych będących nazwami i określeniami osób, rzeczy lub zjawisk, które nie są tym, co udają lub naśladują


lexentry: pol/pseudoefedryna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pseudoefedryna
trans_list: súideifidrín
sense:
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemiczny związek organiczny, pochodna fenyloetyloaminy, syntetyczny analog efedryny, substancja stosowana w zapaleniach górnych dróg oddechowych;


lexentry: pol/pseudonim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pseudonim
trans_list: ainm cleite
sense:
(książkowy) przybrane imię, nazwisko lub inna nazwa, używane najczęściej przez artystów lub konspiratorów zamiast lub oprócz prawdziwych;


lexentry: pol/psiakrew__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: psiakrew
trans_list: feann
sense:
…powtarzany jako przekleństwo, wyraz raczej bez wulgarnego, czy grubiańskiego wydźwięku, w mowie potocznej często jako przerywnik w zdaniu lub partykuła emfatyczna (bezpośrednio po wyrazie, który mówca chce podkreślić)


lexentry: pol/psianka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psianka
trans_list: lus na hoíche
sense:
(botanika, botaniczny) Solanum, roślina zielna lub krzew z rodziny psiankowatych mający kwiaty białe, żółte, fioletowe lub niebieskie i zawierający solaninę;


lexentry: pol/psychiatra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychiatra
trans_list: síciatraí
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych


lexentry: pol/psychiatria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychiatria
trans_list: síciatracht
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) dział medycyny zajmujący się pochodzeniem, rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych;


lexentry: pol/psychofarmakologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychofarmakologia
trans_list: sícea-chógaseolaíocht
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) gałąź farmakologii zajmująca się badaniem wpływu leków psychoaktywnych na stan psychiczny człowieka;


lexentry: pol/psychometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychometria
trans_list: síciméadracht
sense:
(psychologia, psychologiczny) dział psychologii zajmujący się pomiarami zjawisk i wartości psychologicznych jak i ich metodami


lexentry: pol/psychopatia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychopatia
trans_list: síceapaite
sense:
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie osobowości charakteryzujące się trwałym wzorcem lekceważenia i łamania norm społecznych oraz praw innych ludzi;


lexentry: pol/psychoterapia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychoterapia
trans_list: síciteiripe
sense:
(psychologia, psychologiczny) leczenie metodą bez użycia leków przy zastosowaniu np. perswazji czy sugestii;


lexentry: pol/psychoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychoza
trans_list: síocóis
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna objawiająca się halucynacjami, urojeniami, niezdolnością do współżycia społecznego;


lexentry: pol/pszczelarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pszczelarz
trans_list: beachaire
sense:
(pszczelarstwo, pszczelarski) osoba hodująca pszczoły w celu uzyskania produktów pszczelich, takich jak miód, wosk, pyłek, pierzga, propolis lub zapewnienia dostatecznej ilości pszczół do zapylania użytków rolnych


lexentry: pol/pszczoła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pszczoła
trans_list: beach
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera, pszczoła miodna, latający owad wytwarzający miód, żyjący w zorganizowanych społecznościach;


lexentry: pol/pszczoła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pszczoła
trans_list: beach
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis, rodzaj owadów z rodziny pszczołowatych


lexentry: pol/pszczoła_miodna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pszczoła miodna
trans_list: beach mheala
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera L, popularny gatunek pszczoły produkującej miód;


lexentry: pol/publikować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: publikować
trans_list: deacracht
sense:
ogłaszać coś poprzez teksty wydane drukiem, podawać jakąś informację do ogólnej wiadomości, obwieszczać


lexentry: pol/pudel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pudel
trans_list: púdal
sense:
(kynologia, kynologiczny) rasa hodowanych w kilku odmianach psów do towarzystwa; pies należący do tej rasy;


lexentry: pol/puder__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puder
trans_list: púdar a chur ar
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyk o charakterystycznej kruchej i sypkiej konsystencji, służący do pielęgnacji i upiększania skóry, najczęściej twarzy;


lexentry: pol/pudło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pudło
trans_list: anam
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (potocznie, potoczny) część instrumentu wzmacniająca dźwięk


lexentry: pol/puginał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puginał
trans_list: miodóg
sense:
(historia, historyczny, historycznie) rodzaj sztyletu pochodzenia wschodniego, używany do końca XVI w.;


lexentry: pol/puklerz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puklerz
trans_list: eochairsciath
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) wypukła tarcza używana przez piechotę i jezdnych;


lexentry: pol/pulpit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pulpit
trans_list: deasc
sense:
(informatyka, informatyczny) podstawowy obszar roboczy w systemach operacyjnych, których powłoka graficzna oparta jest na tzw. oknach;


lexentry: pol/puls__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puls
trans_list: cuisle
sense:
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) miejsce na ciele, w którym wyczucie tętna jest łatwiejsze


lexentry: pol/puls__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puls
trans_list: cuisle
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) rozciąganie ściany tętnic spowodowane zmianami ciśnienia krwi, które są wynikiem skurczów i rozkurczów komór serca


lexentry: pol/pumeks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pumeks
trans_list: slíogart
sense:
(geologia, geologiczny) wulkaniczna skała magmowa zbudowana z porowatego szkliwa wulkanicznego powstałego z silnie gazującej lawy;


lexentry: pol/punca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: punca
trans_list: brúigh
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) (jubilerstwo, jubilerski) rodzaj małego stalowego pręta, który w połączeniu z młotkiem służy jako narzędzie rzemieślnicze, jubilerskie i cyzelerskie;


lexentry: pol/pustynia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pustynia
trans_list: fásach | gaineamhlach
sense:
(geografia, geograficzny) teren niemal całkowicie pozbawiony roślinności na skutek małej ilości opadów;


lexentry: pol/puszczyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puszczyk
trans_list: ulchabhán donn
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Strix aluco, najczęściej spotykana europejska sowa o donośnym hukaniu;


lexentry: pol/puszczyk_zwyczajny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puszczyk zwyczajny
trans_list: ulchabhán donn
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Strix aluco Linnaeus, średniej wielkości ptak drapieżny z rodziny puszczykowatych;


lexentry: pol/puzon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: puzon
trans_list: trombón
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty blaszany, w którym wysokość dźwięku reguluje się teleskopowym suwakiem;


lexentry: pol/pułk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pułk
trans_list: reisimint
sense:
(wojskowość, wojskowy) duża jednostka wojskowa większa od batalionu i mniejsza od brygady lub dywizji;


lexentry: pol/pysk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pysk
trans_list: muga
sense:
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) (grubiański, grubiańsko) o twarzy człowieka (policzkach, wargach itp.)


lexentry: pol/pył__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pył
trans_list: deannach
sense:
(astronomia, astronomiczny) teoretyczna, wyidealizowana forma materii, której równanie stanu odpowiada płynowi o skończonej gęstości ale zerowym ciśnieniu


lexentry: pol/pył__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pył
trans_list: deannach
sense:
(technologia, technika, techniczny) substancja mineralna pozostała po procesie spalania albo ścierania, kruszenia substancji stałych;


lexentry: pol/pójdźka_zwyczajna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pójdźka zwyczajna
trans_list: ulchabhán beag
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Athene noctua, gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny puszczykowatych;


lexentry: pol/półka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: półka
trans_list: seilf
sense:
osobny mebel lub część szafy, kredensu, regału itp., w kształcie poziomej deski, służący do trzymania na nim przedmiotów


lexentry: pol/półprzewodnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: półprzewodnik
trans_list: leathsheoltóir
sense:
(fizyka, fizyczny) ciało stałe będące przewodnikiem, o oporze większym niż w metalach, a mniejszym niż w dielektrykach;


lexentry: pol/półwysep__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: półwysep
trans_list: leithinis
sense:
(geografia, geograficzny) wysunięta część lądu otoczona z trzech stron wodami morza, jeziora lub rzeki;


lexentry: pol/pączek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pączek
trans_list: taoschnó
sense:
(cukiernictwo) (spożywczy) wypiek przypominający kształtem kulę, smażony w głębokim tłuszczu, często lukrowany lub posypywany cukrem;


lexentry: pol/pęd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pęd
trans_list: eascróg
sense:
(botanika, botaniczny) nadziemna część rośliny składająca się z łodygi, liści, pączków, kwiatów i owoców;


lexentry: pol/pędzel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pędzel
trans_list: cleiteán
sense:
(sztuka) (technologia, technika, techniczny) narzędzie składające się z pęczka włosia osadzonego na trzonku, służące m.in. do malowania;


lexentry: pol/pędzel_do_golenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pędzel do golenia
trans_list: scuab bhearrtha
sense:
(higiena, higieniczny) (fryzjerstwo, fryzjerski) pędzel używany do wyrabiania i nakładania pianki podczas golenia


lexentry: pol/pępek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pępek
trans_list: imleacán
sense:
(anatomia, anatomiczny) blizna w środkowej części brzucha, która stanowi pozostałość po odpadniętej lub usuniętej pępowinie;


lexentry: pol/pępowina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pępowina
trans_list: sreang imleacáin | srincne
sense:
(anatomia, anatomiczny) przewód łączący płód z błonami płodowymi (u człowieka z łożyskiem), doprowadzający do niego treść bogatą w tlen i substancje odżywcze


lexentry: pol/pęseta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pęseta
trans_list: pionsúirín
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) rodzaj szczypczyków o sprężystych ramionach służących do chwytania lub usuwania czegoś


lexentry: pol/płaca_minimalna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płaca minimalna
trans_list: pá íosta
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) prawnie ustalony najniższy dopuszczalny poziom wynagrodzenia pieniężnego za pracę najemną;


lexentry: pol/płaskostopie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płaskostopie
trans_list: leifteán
sense:
(medycyna, medyczny) zniekształcenie stopy polegające na spłaszczeniu przez obniżenie się jej fizjologicznych sklepień;


lexentry: pol/płaskowyż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płaskowyż
trans_list: ardchlár
sense:
(geografia, geograficzny) obszar wysoko położony o płaskiej lub lekko falistej powierzchni i o stromych stokach;


lexentry: pol/płaszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płaszcz
trans_list: cóta
sense:
(odzieżownictwo) wierzchnie okrycie sięgające do kolan lub dłuższe, chroniące przed zimnem lub deszczem;


lexentry: pol/płetwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płetwa
trans_list: eite
sense:
(zoologia, zoologiczny) (ichtiologia, ichtiologiczny) narząd służący do utrzymywania pożądanej pozycji ciała oraz do poruszania się, występujący u ryb oraz u ssaków wodnych;


lexentry: pol/płeć__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płeć
trans_list: gnéas
sense:
cecha organizmów żywych w obrębie jednego gatunku charakteryzująca je pod względem ich zdolności rozrodczych;


lexentry: pol/płucny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: płucny
trans_list: scamhógach
sense:
(anatomia, anatomiczny) dotyczący płuca, związany z płucami, znajdujący się w płucach, będący częścią płuc


lexentry: pol/płyta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płyta
trans_list: albam
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zbiór utworów jednego wykonawcy dystrybuowany na wielu nośnikach pod jednym tytułem


lexentry: pol/płyta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płyta
trans_list: plátáil
sense:
(technologia, technika, techniczny) płaski, stosunkowo sztywny przedmiot o grubości małej w porównaniu do długości i szerokości


lexentry: pol/płyta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płyta
trans_list: leac
sense:
element konstrukcyjny, którego grubość jest mała w porównaniu do długości i szerokości, obciążony równolegle do mniejszego wymiaru


lexentry: pol/płyta_główna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płyta główna
trans_list: máthairchlár
sense:
(elektronika, elektroniczny) najważniejsza część urządzenia (w szczególności komputera) pozwalająca na komunikację wszystkich urządzeń do niej podłączonych;


lexentry: pol/płyta_winylowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płyta winylowa
trans_list: vinil
sense:
(potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) płaski krążek wykonany z różnych materiałów z zapisanym nagraniem dźwiękowym


lexentry: pol/pływ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pływ
trans_list: taoide
sense:
(hydrologia, hydrologiczny) cyklicznie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w dużych zbiornikach wodnych spowodowane oddziaływaniem grawitacyjnym Ziemi z Księżycem i Słońcem


lexentry: pol/pływak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pływak
trans_list: flóta
sense:
(technologia, technika, techniczny) element techniczny mający za zadanie unosić się na wodzie lub innej cieczy


lexentry: pol/queer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: queer
trans_list: aiteach
sense:
osoba nieheteronormatywna lub należąca do mniejszości seksualnej, również taka, której nie obejmuje skrótowiec LGBT – np. aseksualna, poliamoryczna, interpłciowa, niebinarna


lexentry: pol/rabin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rabin
trans_list: raibí
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony gminy żydowskiej, uczony w prawie żydowskim;


lexentry: pol/rachunek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rachunek
trans_list: bille
sense:
(handel, handlowy) spis należności za towar lub usługę, jako forma rozliczenia sprzedawcy, zawierający sumę końcową


lexentry: pol/rachunek_sumienia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rachunek sumienia
trans_list: scrúdú coinsiasa
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) połączona z modlitwą analiza osobistej kondycji moralnej praktykowana w katolicyzmie, także jako przygotowanie do spowiedzi;


lexentry: pol/rachunki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rachunki
trans_list: uimhríocht
sense:
(potocznie, potoczny) (przestarzałe, przestarzały) (edukacja, edukacyjny) matematyka jako przedmiot w początkowym okresie nauczania


lexentry: pol/raczej__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: raczej
trans_list: b'fhéidir
sense:
… wskazujący na to, że autor zdania nie jest pewny co do jakiejś decyzji, ale uznaje za bardziej prawdopodobne, że podejmie tę decyzję


lexentry: pol/raczej__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: raczej
trans_list: b'fhéidir
sense:
… wskazujący na to, że autor zdania nie jest pewny co do jakiejś opinii, ale bardziej przychyla się do jej potwierdzenia


lexentry: pol/raczej__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: raczej
trans_list: b'fhéidir
sense:
… wskazujący na to, że autor zdania nie jest pewny co do jego prawdziwości, ale uznaje za bardziej prawdopodobne, że jest prawdziwe


lexentry: pol/rad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rad
trans_list: raidiam
sense:
(chemia, chemiczny) promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, srebrzystobiały metal;


lexentry: pol/rada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rada
trans_list: comhairle
sense:
grupa osób, najczęściej wydzielona formalnie w ramach jakiejś organizacji lub społeczności, której celem jest znalezienie poprzez dyskusję lub z racji posiadanego doświadczenia, rozwiązania określonego problemu


lexentry: pol/radian__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radian
trans_list: raidian
sense:
(matematyka, matematyczny) (jednostka miary) jednostka miary łukowej kąta płaskiego, określona w taki sposób, że jeden radian to taki kąt środkowy, którego ramiona wycinają na okręgu łuk o długości równej promieniowi tego okręgu;


lexentry: pol/radiator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radiator
trans_list: radaitheoir
sense:
(technologia, technika, techniczny) element lub zespół elementów wypromieniowujących ciepło do otoczenia;


lexentry: pol/radioaktywność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radioaktywność
trans_list: radaighníomhaíocht
sense:
(fizyka, fizyczny) zdolność jąder atomowych do samorzutnej emisji promieniowania korpuskularnego alfa lub beta albo promieniowania elektromagnetycznego gamma


lexentry: pol/radiometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radiometria
trans_list: radaiméadracht
sense:
(fizyka, fizyczny) dział nauki zajmujący się ilościowymi pomiarami energii promieniowania i wielkości fizycznych z nią związanych;


lexentry: pol/radon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radon
trans_list: radón
sense:
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rn i liczbie atomowej 86, promieniotwórczy gaz szlachetny, bezbarwny i bezwonny;


lexentry: pol/radość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radość
trans_list: áthas | lúcháir
sense:
uczucie zadowolenia i satysfakcji, przejawiające się śmiechem, optymistycznym spojrzeniem na rzeczywistość czy poczuciem beztroski


lexentry: pol/raj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: raj
trans_list: parthas
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce wiecznej szczęśliwości, które istniało na początku ludzkości, które czeka również po śmierci;


lexentry: pol/ramka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ramka
trans_list: cuir i bhfráma
sense:
(pszczelarstwo, pszczelarski) drewniana konstrukcja zawieszana w ulu, wewnątrz której pszczoły tworzą plaster z wosku


lexentry: pol/rana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rana
trans_list: créacht
sense:
(medycyna, medyczny) uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu, oparzenia itp.;


lexentry: pol/randka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: randka
trans_list: coinne
sense:
umówione, najczęściej romantyczne spotkanie dwóch zainteresowanych sobą osób, w celu bliższego poznania się lub spędzenia razem czasu;


lexentry: pol/raniuszek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: raniuszek
trans_list: meantán earrfhada
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) raniuszek zwyczajny Aegithalos caudatus, mały ptak o puszystej sylwetce z czarnym wierzchem i białoróżowawym spodzie oraz długim schodkowatym ogonem;


lexentry: pol/rasizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rasizm
trans_list: ciníochas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (społeczny) ideologia oraz wypływające z niej zachowania przyjmujące założenie wyższości niektórych ras ludzi nad innymi;


lexentry: pol/raszpla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: raszpla
trans_list: aingeal
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Squatina squatina Linnaeus, gatunek ryby chrzęstnoszkieletowej z rodziny raszplowatych; rekin o spłaszczonym ciele i dużych parzystych płetwach;


lexentry: pol/ratel_miodożerny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ratel miodożerny
trans_list: broc meala
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Mellivora capensis Schreber, gatunek drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych;


lexentry: pol/rating__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rating
trans_list: grád
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) dokonana przez wyspecjalizowaną instytucję ocena wiarygodności kredytowej podmiotu gospodarczego lub państwa i ryzyka inwestycyjnego związanego z określonymi jego papierami wartościowymi bądź jego zdolnością do spłaty swoich zobowiązań w terminie;


lexentry: pol/ratyfikować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: ratyfikować
trans_list: daingnigh
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zatwierdzać umowę międzynarodową przez organ państwowy


lexentry: pol/rdest_ptasi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rdest ptasi
trans_list: glúineach bheag
sense:
(botanika, botaniczny) Polygonum aviculare L., gatunek rośliny z rodziny rdestowatych o właściwościach leczniczych;


lexentry: pol/rdzeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rdzeń
trans_list: croí
sense:
(informatyka, informatyczny) fizyczna część procesora odpowiedzialna za realizację operacji obliczeniowych;


lexentry: pol/rdzeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rdzeń
trans_list: stoc
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) główny morfem wyrazu, który pozostaje po oddzieleniu od niego wszystkich afiksów;


lexentry: pol/rdzeń_kręgowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rdzeń kręgowy
trans_list: corda an dromlaigh
sense:
(anatomia, anatomiczny) narząd będący częścią ośrodkowego układu nerwowego, który przesyła informacje między mózgiem a resztą ciała;


lexentry: pol/reakcja_chemiczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reakcja chemiczna
trans_list: imoibriú ceimiceach
sense:
(chemia, chemiczny) każdy proces, w wyniku którego pierwotna substancja zwana substratem przemienia się w inną substancję zwaną produktem;


lexentry: pol/reaktancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reaktancja
trans_list: imoibríocht
sense:
(fizyka, fizyczny) wkład do oporności układu elektrycznego pojawiający się przy przepływie prądów zmiennych, związany z obecnością w tym układzie indukcyjności i pojemności; część urojona impedancji;


lexentry: pol/recenzja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: recenzja
trans_list: athbhreithniú
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) ocena wraz z krótkim omówieniem publikacji książkowej, filmu, albumu muzycznego, koncertu, imprezy artystycznej w prasie lub w innych środkach przekazu


lexentry: pol/recepcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: recepcja
trans_list: deasc fáiltithe
sense:
(książkowy) (sztuka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odbiór, przyjęcie dzieła, utworu, kierunku w sztuce


lexentry: pol/receptor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: receptor
trans_list: gabhdóir
sense:
(biologia, biologiczny) wyspecjalizowana komórka lub jej część odbierająca informacje (bodźce) albo substancje z otoczenia;


lexentry: pol/receptura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: receptura
trans_list: foirmle
sense:
(technologia, technika, techniczny) wykaz składników, wzór, formuła lub przepis, normujący zestaw składników określonego produktu;


lexentry: pol/recycling__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: recycling
trans_list: athchúrsáil
sense:
(technologia, technika, techniczny) odzyskiwanie surowców wtórnych i wykorzystywanie ich do produkcji;


lexentry: pol/redaktor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: redaktor
trans_list: eagarthóir
sense:
pracownik redakcji, który zajmuje się redagowaniem tekstów, opracowywaniem audycji radiowych lub programów telewizyjnych


lexentry: pol/redukować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: redukować
trans_list: laghdaigh
sense:
(chemia, chemiczny) wprowadzać pierwiastek do mniejszej wartościowości wskutek przyłączania elektronów, poprzez odbieranie tlenu lub wprowadzanie wodoru


lexentry: pol/referendum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: referendum
trans_list: reifreann
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głosowanie, którego celem jest rozstrzygnięcie jakiejś kwestii przez ogół obywateli kraju, regionu lub gminy;


lexentry: pol/refować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: refować
trans_list: scairbh
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) zmniejszać powierzchnię ożaglowania bez użycia dodatkowych żagli przez częściowe zwijanie lub składanie dolnej części żagla i umocowanie jej za pomocą linek


lexentry: pol/refren__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: refren
trans_list: loinneog
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w utworze śpiewanym jest to powtarzająca się melodia i tekst


lexentry: pol/regencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: regencja
trans_list: leasríocht
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) władza sprawowana przez regenta, regentkę


lexentry: pol/regent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: regent
trans_list: leasrí
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ktoś, kto sprawuje władzę za nieobecnego lub młodocianego monarchę;


lexentry: pol/region__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: region
trans_list: réigiún
sense:
(książkowy) wydzielony, stosunkowo jednorodny obszar odróżniający się od terenów przyległych określonymi cechami naturalnymi lub nabytymi


lexentry: pol/region__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: region
trans_list: réigiún
sense:
(urzędowy) jednostka podziału administracyjnego najwyższego stopnia, mająca zazwyczaj dużą samodzielność zbliżoną do autonomii


lexentry: pol/regresja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: regresja
trans_list: cúlú
sense:
(informatyka, informatyczny) błąd powstały na skutek wprowadzenia zmiany w pozornie niezwiązanej części kodu;


lexentry: pol/regresja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: regresja
trans_list: cúlú
sense:
(psychologia, psychologiczny) cofanie się do zachowania charakterystycznego dla wcześniejszego okresu rozwojowego;


lexentry: pol/regresja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: regresja
trans_list: cúlú
sense:
(statystyka, statystyczny) zmniejszenie liczby wymiarów danych; w szczególności modelowanie zbioru danych za pomocą funkcji;


lexentry: pol/regulować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: regulować
trans_list: ceartaigh
sense:
(technologia, technika, techniczny) nastawiać przyrząd, mechanizm, urządzenie tak, aby działały w pożądany sposób


lexentry: pol/rejestr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rejestr
trans_list: sainréim teanga
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) forma języka zarezerwowana dla pewnych celów funkcjonalnych lub pewnej sytuacji komunikatywnej;


lexentry: pol/rejestracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rejestracja
trans_list: plátáil
sense:
(potocznie, potoczny) tabliczka na samochodzie lub innym pojeździe, z numerem identyfikacyjnym; tablica rejestracyjna


lexentry: pol/rejestracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rejestracja
trans_list: ceirnín
sense:
(technologia, technika, techniczny) zapisywanie sygnału (np. audio lub wideo) za pomocą urządzeń technicznych


lexentry: pol/rekin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rekin
trans_list: siorc
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba chrzęstnoszkieletowa żyjąca w ciepłych morzach i oceanach;


lexentry: pol/reklamacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reklamacja
trans_list: acaoineadh
sense:
(handel, handlowy) zgłoszenie się ze skargą do producenta, wykonawcy usługi; zwrócenie się w celu przedstawienia wad towaru, usługi;


lexentry: pol/reklamować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: reklamować
trans_list: bí ag clamhsán
sense:
żądać naprawy, wymiany lub refundacji wadliwego towaru lub źle wykonanej usługi, często w ramach gwarancji lub rękojmi


lexentry: pol/rekolekcje__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rekolekcje
trans_list: cúlaigh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w katolicyzmie nauki połączone z eucharystią, mające na celu umocnienie wiary i odnowę moralną;


lexentry: pol/rekonstrukcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rekonstrukcja
trans_list: athdhéanamh
sense:
odtworzenie czegoś opierając się o zachowane fragmenty, informacje, szczątki, przekazy itd.; (także, też) rzecz, która została odtworzona/zrekonstruowana


lexentry: pol/rekrutacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rekrutacja
trans_list: earcaíocht
sense:
przyjmowanie pracowników do zakładów pracy, kandydatów na wyższe uczelnie, kandydatów do szkół itp.;


lexentry: pol/rekwizyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rekwizyt
trans_list: prapa
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przedmiot sceniczny używany podczas przedstawienia teatralnego lub filmu, którym aktor manipuluje w czasie gry;


lexentry: pol/religia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: religia
trans_list: creideamh | reiligiún
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej;


lexentry: pol/relikwia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: relikwia
trans_list: taise
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kawałki ciała lub płyny ustrojowe osoby uznawanej za świętą, rzadziej fragmenty rzeczy związane z tą osobą, którym jakaś religia przypisuje nadprzyrodzoną moc;


lexentry: pol/relikwiarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: relikwiarz
trans_list: cathach
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przedmiot kultu służący do przechowywania relikwii, zazwyczaj bogato zdobiony;


lexentry: pol/remibrydż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: remibrydż
trans_list: rumaí
sense:
(termin karciany) gra karciana pomiędzy dowolną liczbą uczestników, której celem jest wyłożenie swoich kart na stół; stosuje się starszeństwo koloru takie samo jak w brydżu


lexentry: pol/renesans__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: renesans
trans_list: Athbheochan
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) (architektura, architektoniczny) główny kierunek w kulturze środkowo- i zachodnioeuropejskiej, który datuje się na przełom wieku XV i XVI;


lexentry: pol/renifer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: renifer
trans_list: réinfhia
sense:
(zoologia, zoologiczny) Rangifer tarandus Linnaeus, ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę;


lexentry: pol/rentgenogram__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rentgenogram
trans_list: radagraf
sense:
(medycyna, medyczny) (technologia, technika, techniczny) zdjęcie fotograficzne otrzymane na skutek działania promieni rentgenowskich


lexentry: pol/reprografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reprografia
trans_list: athghrafaíocht
sense:
ogół zagadnień i metod dotyczących kopiowania materiałów graficznych i piśmienniczych, przy pomocy środków mechanicznych lub elektronicznych;


lexentry: pol/republika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: republika
trans_list: poblacht
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas;


lexentry: pol/republikanin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: republikanin
trans_list: poblachtach
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik republiki lub republikanizmu, ktoś popierający republikańską formę rządu


lexentry: pol/republikanizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: republikanizm
trans_list: poblachtachas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pogląd, który uznaje republikę za najlepszą formę rządu


lexentry: pol/respirator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: respirator
trans_list: gaothrán
sense:
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) urządzenie służące do mechanicznej wentylacji płuc chorego z zaburzeniami oddychania albo niezdolnego do samodzielnego oddychania;


lexentry: pol/respirator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: respirator
trans_list: análaitheoir
sense:
(technologia, technika, techniczny) maska z filtrem chroniąca układ oddechowy przed pyłem, gazami itp.;


lexentry: pol/restauracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: restauracja
trans_list: bialann
sense:
(gastronomia) lokal gastronomiczny z obsługą kelnerską, w którym posiłki serwowane są przy stolikach;


lexentry: pol/reszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reszka
trans_list: ceann
sense:
(numizmatyka, numizmatyczny) strona monety ukazująca często oblicze jakiejś osoby, znak okolicznościowy lub sam nominał monety


lexentry: pol/reszta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reszta
trans_list: fuílleach
sense:
(informatyka, informatyczny) przy dzieleniu liczb: liczba, która dodana do zaokrąglonego w stronę zera wyniku dzielenia, pomnożonego przez dzielnik daje dzielną;


lexentry: pol/reszta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reszta
trans_list: fuílleach
sense:
(matematyka, matematyczny) przy dzieleniu liczb całkowitych: liczba, która dodana do zaokrąglonego w dół wyniku dzielenia, pomnożonego przez dzielnik daje dzielną;


lexentry: pol/retorta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: retorta
trans_list: aisfhreagra
sense:
(chemia, chemiczny) kuliste naczynie o wydłużonej, zakrzywionej szyjce, najczęściej wykonane ze szkła, używane do destylacji;


lexentry: pol/retorta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: retorta
trans_list: aisfhreagra
sense:
(technologia, technika, techniczny) duży, cylindryczny piec, w którym materiał poddawany jest wysokim temperaturom, służący do wypalania węgla drzewnego lub otrzymywania lotniejszych metali;


lexentry: pol/retoryka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: retoryka
trans_list: reitric
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuka posługiwania się językiem, zwłaszcza w wystąpieniach publicznych, mających na celu przekonywanie słuchaczy;


lexentry: pol/retoryka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: retoryka
trans_list: reitric
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) średniowieczny przedmiot wykładany na uniwersytetach jako retoryka (1.1)


lexentry: pol/retroaktywny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: retroaktywny
trans_list: aisghníomhach
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) taki, który obowiązuje z datą wsteczną, działa wstecz


lexentry: pol/reumatolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reumatolog
trans_list: réamaiteolaí
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób reumatycznych


lexentry: pol/reumatyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reumatyzm
trans_list: daitheacha
sense:
(medycyna, medyczny) schorzenie narządów ruchu charakteryzujące się bólami i zmianami zwyrodnieniowymi w stawach;


lexentry: pol/rewizja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rewizja
trans_list: cuardach
sense:
(kryminologia, kryminologiczny) ogół działań, których celem jest znalezienie dowodów domniemanego przestępstwa lub wykroczenia


lexentry: pol/rewizja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rewizja
trans_list: achomharc
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ponowne rozpatrzenie sprawy przez sąd wyższej instancji jako następstwo odwołania od orzeczeń sądu niższej instancji


lexentry: pol/rewolucja_francuska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rewolucja francuska
trans_list: Réabhlóid na Fraince
sense:
(historia, historyczny, historycznie) rewolucyjny okres we Francji w latach 1789-1799, w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych;


lexentry: pol/rezerwat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rezerwat
trans_list: leasaigh
sense:
(biologia, biologiczny) (geografia, geograficzny) objęty ochroną ścisłą teren o szczególnych walorach przyrodniczych lub krajoznawczych


lexentry: pol/reżim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reżim
trans_list: réimeas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (pejoratywnie, pejoratywny) rząd, który stosuje ucisk i przemoc


lexentry: pol/reżim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reżim
trans_list: réimeas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (pejoratywnie, pejoratywny) sposób sprawowania władzy przy pomocy ucisku i przemocy


lexentry: pol/reżyserować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: reżyserować
trans_list: deachtaigh
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (telewizja, telewizyjny) (radiofonia, radiokomunikacja, radiotechnika, radiofoniczny, radiokomunikacyjny, radiotechniczny, radiowy) opracowywać film, program, przedstawienie albo słuchowisko od pomysłu do postaci końcowej


lexentry: pol/ring__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ring
trans_list: cró troda
sense:
(sport, sportowy) kwadratowa konstrukcja, otoczona linami, służąca jako miejsce rozgrywania pojedynków niektórych dyscyplin walki wręcz, np. bokserskich;


lexentry: pol/roast__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: roast
trans_list: rósta
sense:
(telewizja, telewizyjny) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) forma rozrywki scenicznej, polegająca na komediowym szkalowaniu zaproszonego celebryty, pełna wulgaryzmów i głodnych kawałków;


lexentry: pol/robot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: robot
trans_list: róbait
sense:
(technologia, technika, techniczny) maszyna, urządzenie zbudowane do wykonywania pewnych czynności według nakazanego programu;


lexentry: pol/rock__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rock
trans_list: rac-cheol
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek silnie rytmicznej muzyki rozrywkowej granej głównie z użyciem instrumentów nagłośnionych elektrycznie;


lexentry: pol/rock_and_roll__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rock and roll
trans_list: rac-cheol
sense:
(choreografia, choreograficzny) wywodzący się od lindy hop taniec towarzyski w metrum 4/4, charakteryzujący się dynamicznością i zastosowaniem figur akrobatycznych


lexentry: pol/rock_and_roll__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rock and roll
trans_list: rac-cheol
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) styl muzyczny lub utwór w tym stylu; podstawowa forma leżąca u fundamentów wszystkich stylów rockowych;


lexentry: pol/rodzaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzaj
trans_list: inscne
sense:
(gramatyka) cecha rzeczownika wpływająca na jego końcówkę podczas deklinacji oraz na końcówki i formy innych części mowy, występujących obok danego rzeczownika np. w zdaniu;


lexentry: pol/rodzaj_męski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzaj męski
trans_list: fearúil
sense:
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci męskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku


lexentry: pol/rodzaj_nijaki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzaj nijaki
trans_list: neodar
sense:
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty niedojrzałe lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku


lexentry: pol/rodzaj_żeński__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzaj żeński
trans_list: baininscne
sense:
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci żeńskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku


lexentry: pol/rodzajnik_nieokreślony__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzajnik nieokreślony
trans_list: alt éiginnte
sense:
(gramatyka) rodzajnik występujący w wyrażeniach wieloznacznych (np. nie odnoszących się do konkretnego przedmiotu lub osoby)


lexentry: pol/rodzajnik_określony__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzajnik określony
trans_list: alt cinnte
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) rodzajnik występujący w wyrażeniach odnoszących się do konkretnych przedmiotów lub osób (np. znanych z kontekstu) oraz pojęć ogólnych


lexentry: pol/rodzina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzina
trans_list: teaghlach
sense:
(socjologia, socjologiczny) grupa osób, które łączy pokrewieństwo, małżeństwo, powinowactwo lub inne prawo;


lexentry: pol/rodzina_językowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzina językowa
trans_list: fine teangacha
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) grupa języków, co do których zakłada się lub istnieją bezpośrednie dowody, że wywodzą się one od wspólnego prajęzyka;


lexentry: pol/rogówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rogówka
trans_list: pardóg
sense:
(dawniej, dawny) XVIII-wieczna paradna spódnica rozpięta na obręczach szerokiego stelażu powiększającego jej objętość; także sam stelaż;


lexentry: pol/roić__czasownik__3
sense_num: 03
written_rep: roić
trans_list: saithe
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) wylatywać gromadnie, aby założyć nowe gniazdo


lexentry: pol/rojnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rojnik
trans_list: buachaill tí
sense:
(botanika, botaniczny) Sempervivum, rodzaj roślin z rodziny gruboszowatych obejmujący 40 do ok. 100 gatunków;


lexentry: pol/rok_świetlny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rok świetlny
trans_list: solasbhliain
sense:
(astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa odległości, jaką przebywa w próżni światło w czasie jednego roku;


lexentry: pol/rola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rola
trans_list: ról
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) wcielenie się w postać przez aktora


lexentry: pol/rolada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rolada
trans_list: rollóg Eilvéiseach
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) ciasto biszkoptowe zawinięte wraz ze słodkim nadzieniem w rulon;


lexentry: pol/rolnictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rolnictwo
trans_list: talmhaíocht
sense:
(rolnictwo, rolniczy) dział gospodarki i zajęcie, które polega na wytwarzaniu żywności i surowców przemysłowych poprzez uprawę roślin i hodowlę zwierząt;


lexentry: pol/romansz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: romansz
trans_list: Raeta-Rómáinsis
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język obejmujący pięć grup dialektów retoromańskich używanych w szwajcarskim kantonie Gryzonia;


lexentry: pol/romantyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: romantyzm
trans_list: rómánsaíocht
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) epoka w historii sztuki i literatury, trwająca od lat 90. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku, charakteryzująca się zainteresowaniem sferą indywidualnych uczuć, kulturą ludową i historią, zaprzeczająca racjonalizmowi, głosząca swobodę twórczą i odrzucająca sztywne kanony klasycyzmu;


lexentry: pol/ropa_naftowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ropa naftowa
trans_list: amhola
sense:
(geologia, geologiczny) (chemia, chemiczny) ciekła kopalina, mieszanina naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych, stanowi ważny surowiec energetyczny oraz dla przemysłu chemicznego;


lexentry: pol/rosół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rosół
trans_list: anraith
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) klarowna zupa na wywarze z kości i mięsa zazwyczaj z dodatkiem warzyw;


lexentry: pol/rower_górski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rower górski
trans_list: rothar sléibhe
sense:
(sport, sportowy) rower o szerokich oponach, wyposażony w amortyzację, przeznaczony do jazdy w trudnym, pagórkowatym terenie;


lexentry: pol/rowerowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: rowerowy
trans_list: ciogal
sense:
dotyczący rowerów, tematycznie związany z rowerami, charakterystyczny dla rowerów, przeznaczony dla rowerów


lexentry: pol/rozbiór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozbiór
trans_list: deighilt
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) unicestwienie bytu politycznego państwa poprzez podział jego obszaru na części i włączenie ich w granice innych państw


lexentry: pol/rozejm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozejm
trans_list: sos cogaidh
sense:
czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych na podstawie umowy między walczącymi stronami


lexentry: pol/rozeta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozeta
trans_list: rós
sense:
(dawniej, dawny) (hutnictwo, hutniczy) zbierana z wierzchu rudy skorupka miedziana, wyprażona i wytopiona z odtleniaczem kwarcowym, stopiona powtórnie z węglem


lexentry: pol/rozgrzeszenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozgrzeszenie
trans_list: aspalóid
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oczyszczenie z grzechów, odpuszczenie grzechów;


lexentry: pol/rozgwiazda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozgwiazda
trans_list: crosóg | crosóg mhara
sense:
(zoologia, zoologiczny) Asteroidea, drapieżne zwierzę morskie z typu szkarłupni, kształtem przypominający gwiazdę;


lexentry: pol/rozkojarzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozkojarzenie
trans_list: díthiomsú
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) zaburzenie współdziałania składowych danego układu czy narządu, wywołujące określone skutki dla organizmu


lexentry: pol/rozkojarzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozkojarzenie
trans_list: cur isteach
sense:
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie toku myślenia polegające na nieskładnych i nieuzasadnionych przeskokach myśli od jednej treści do drugiej, ujawniające się jako trudność w skupieniu uwagi


lexentry: pol/rozkład__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozkład
trans_list: leatacht
sense:
(statystyka, statystyczny) określenie prawdopodobieństw przyjmowania określonych wartości przez zmienną losową;


lexentry: pol/rozmaryn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozmaryn
trans_list: marós
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa uzyskana ze świeżych lub wysuszonych liści rozmarynu (1.2)


lexentry: pol/rozporządzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozporządzenie
trans_list: riail
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt normatywny, stanowiący źródła powszechnie obowiązującego prawa, wydany na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego i w celu wykonania ustawy;


lexentry: pol/rozproszony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: rozproszony
trans_list: idirleata
sense:
taki, który przyjmuje bezładne rozmieszczenie, na wszystkie strony; taki, którego elementy rozmieściły się daleko od siebie


lexentry: pol/rozrusznik_serca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozrusznik serca
trans_list: séadaire
sense:
(technologia, technika, techniczny) (medycyna, medyczny) aparat wszczepiany w ciało chorego, służące do elektrycznego pobudzania mięsienia sercowego


lexentry: pol/rozrzutny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: rozrzutny
trans_list: caifeach
sense:
wydający pieniądze lub zużywający jakieś dobra ponad miarę i bez potrzeby; (także, też) będący objawem czyjegoś marnotrawstwa


lexentry: pol/rozstrzygnięcie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozstrzygnięcie
trans_list: socrú
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) akt administracyjny, wynik stosowania normy prawa administracyjnego


lexentry: pol/rozstrzygnięcie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozstrzygnięcie
trans_list: socrú
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) część aktu prawnego, np. decyzji administracyjnej lub postanowienia, zawierająca najważniejsze elementy tego aktu


lexentry: pol/roztocz__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: roztocz
trans_list: acairíneach
sense:
(arachnologia, arachnologiczny) drobny pajęczak z głowotułowiem zlanym z odwłokiem z podtypu szczękoczułkowców;


lexentry: pol/roztrzaskać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: roztrzaskać
trans_list: gread
sense:
silnym uderzeniem lub rzutem o twardą powierzchnię sprawić, że coś rozpada się na wiele drobnych kawałków


lexentry: pol/roztwór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: roztwór
trans_list: fuascailt
sense:
(chemia, chemiczny) jednorodna mieszanina dwóch lub więcej substancji tworząca jedną fazę, występującą w różnych stanach skupienia;


lexentry: pol/rozum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozum
trans_list: ciall
sense:
zdolność ludzkiego umysłu do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia;


lexentry: pol/rozumny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: rozumny
trans_list: críonna
sense:
taki, który ma wiedzę i rozsądek; (także, też) świadczący o posiadaniu wiedzy, rozsądku i zdolności racjonalnego myślenia


lexentry: pol/rozładować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozładować
trans_list: scaoil
sense:
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) pozbawić akumulator, kondensator itp. ładunku elektrycznego; także o całym urządzeniu z akumulatorem


lexentry: pol/rozładować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozładować
trans_list: fuascail
sense:
(przenośnie, przenośnia) zlikwidować gęstą atmosferę, usunąć napięcie, złagodzić konflikt lub trudną sytuację


lexentry: pol/roślina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: roślina
trans_list: lus | planda
sense:
(botanika, botaniczny) wykształcony żywy organizm, który posiada zdolność wytwarzania substancji odżywczych dzięki pochłanianiu światła;


lexentry: pol/rośliny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rośliny
trans_list: lus
sense:
(botanika, botaniczny) (systematyka) Plantae L., królestwo organizmów eukariotycznych i autotroficznych w domenie eukariontów;


lexentry: pol/rubel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rubel
trans_list: rúbal
sense:
(jednostka monetarna) waluta Rosji i niektórych krajów dawniej wchodzących w skład ZSRR, wcześniej używana w Cesarstwie Rosyjskim;


lexentry: pol/ruch_oporu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ruch oporu
trans_list: friotóir
sense:
formacja oddziałów utworzonych do walki przeciwko okupantowi lub rządowi kraju nie posiadającemu wystarczającej legitymacji do sprawowania władzy;


lexentry: pol/ruch_uliczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ruch uliczny
trans_list: trácht
sense:
ogół pojazdów i pieszych poruszających się drogami publicznymi, szczególnie w kontekście jego uciążliwości i negatywnych następstw


lexentry: pol/rudawiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rudawiec
trans_list: cruachiseal
sense:
(geologia, geologiczny) twarda, rdzawa i żelazista warstwa gleby, utrudniająca przesiąkanie wody i hamująca rozwój korzeni;


lexentry: pol/rudzik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rudzik
trans_list: spideog
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Erithacus rubecula, występujący licznie w Polsce niewielki ptak z rdzawym podgardlem;


lexentry: pol/rumianek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rumianek
trans_list: fíogadán
sense:
(botanika, botaniczny) Matricaria L., roślina z rodziny astrowatych, o białych kwiatach z żółtymi główkami, używana w medycynie naturalnej i kosmetyce;


lexentry: pol/rumpel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rumpel
trans_list: halmadóir
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) najprostsze urządzenie sterowe służące do poruszania sterem jednostki pływającej, w postaci dźwigni przymocowanej do płetwy sterowej


lexentry: pol/rupia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rupia
trans_list: rúipí
sense:
(jednostka monetarna) nazwa waluty kilku krajów azjatyckich: Indii, Indonezji, Nepalu i Pakistanu, posiadającej różną wartość w tych krajach;


lexentry: pol/rusałka_pokrzywnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rusałka pokrzywnik
trans_list: ruán beag
sense:
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Aglais urticae L., gatunek pospolitego motyla z rodziny rusałkowatych;


lexentry: pol/rusztowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rusztowanie
trans_list: scafall
sense:
(technologia, technika, techniczny) prowizoryczna konstrukcja szkieletowa ułatwiająca prace na wysokości przy wznoszeniu i remontowaniu budowli;


lexentry: pol/rybny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: rybny
trans_list: iasc
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) otrzymywany z ryb, przyrządzany z ryb lub z ich dodatkiem


lexentry: pol/rybosom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rybosom
trans_list: ribeasóm
sense:
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) organellum zbudowane z kwasu rybonukleinowego i białek, służące do produkcji białek w procesie translacji;


lexentry: pol/rybołów_zwyczajny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rybołów zwyczajny
trans_list: coirneach
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Pandion haliaetus, gatunek ptaka z rodziny rybołowów występujący również w Polsce;


lexentry: pol/rycerstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rycerstwo
trans_list: ridireacht
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w średniowieczu: warstwa społeczna, która stanowiłą elitę społeczeństwa feudalnego i jego siłę zbrojną;


lexentry: pol/rycerz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rycerz
trans_list: ridire
sense:
(historia, historyczny, historycznie) członek uprzywilejowanego stanu żołnierskiego; zwykle stawał do walki jako jeździec;


lexentry: pol/rycina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rycina
trans_list: prionta
sense:
(sztuka) (drukarstwo, drukarski) ilustracja w książce, dawniej wykonywana ręcznie technikami graficznymi


lexentry: pol/rycina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rycina
trans_list: prionta
sense:
(sztuka) (drukarstwo, drukarski) każda odbitka graficzna z matrycy lub płyta wykonywana dowolną techniką np. stalorytu lub miedziorytu;


lexentry: pol/rygiel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rygiel
trans_list: bolta
sense:
(technologia, technika, techniczny) rodzaj mechanizmu zamykającego, metalowy pręt lub sztabka wsuwane do odpowiedniego otworu lub skobla


lexentry: pol/rynek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rynek
trans_list: margadh
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) pojęcie obejmujące cały handel jakimiś surowcami lub produktami na jakimś obszarze;


lexentry: pol/rynek_pieniężny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rynek pieniężny
trans_list: margadh airgid
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) rynek transakcji krótkoterminowych o terminie realizacji nie dłuższym niż rok;


lexentry: pol/rynek_pracy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rynek pracy
trans_list: margadh an tsaothair
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) układ przepływów zasobów ludzkich regulowany negocjacjami pracodawców i pracobiorców w zakresie warunków zatrudnienia i wynagrodzenia;


lexentry: pol/rynka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rynka
trans_list: scilléad
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (dawniej, dawny) niski, płaski rondelek dwuuszny lub z prostą rączką (dawniej trójnożny) do smażenia lub duszenia potraw, zwykle mięsnych, rodzaj głębokiej patelni;


lexentry: pol/rytm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rytm
trans_list: rithim
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z elementów dzieła muzycznego, odpowiedzialny za organizację czasową utworu;


lexentry: pol/rytuał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rytuał
trans_list: deasghnáth
sense:
(antropologia, antropologiczny) zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury;


lexentry: pol/ryś_euroazjatycki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ryś euroazjatycki
trans_list: lincse Eoráiseach
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx lynx Linnaeus, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Europie i Azji;


lexentry: pol/ryś_iberyjski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ryś iberyjski
trans_list: lincse Ibéarach
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx pardinus Temminck, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w enklawach na Półwyspie Iberyjskim;


lexentry: pol/ryś_kanadyjski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ryś kanadyjski
trans_list: lincse Cheanadach
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx canadensis Kerr, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, zamieszkującego Alaskę, Góry Skaliste i Krainę Wielkich Jezior;


lexentry: pol/ryś_rudy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ryś rudy
trans_list: bobchat
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Lynx rufus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Ameryce Północnej;


lexentry: pol/rzeczownik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzeczownik
trans_list: ainmfhocal
sense:
(gramatyka) część mowy umożliwiająca rozróżnianie przedmiotów, osób, zwierząt, pojęć itp. poprzez nadanie im nazw lub imion;


lexentry: pol/rzeczownik_własny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzeczownik własny
trans_list: ainmfhocal dílis
sense:
(gramatyka) rzeczownik będący nazwą konkretnej osoby lub innej istoty żywej, przedmiotu, miejsca lub obiektu geograficznego


lexentry: pol/rzemieślnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzemieślnik
trans_list: ceardaí
sense:
osoba uprawiająca rzemiosło (zajmująca się drobną wytwórczością lub naprawą, posiadająca warsztat rzemieślniczy)


lexentry: pol/rzemiosło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzemiosło
trans_list: ceardaíocht
sense:
drobna wytwórczość przemysłowa, polegająca na wytwarzaniu i naprawie przedmiotów codziennego użytku przy pomocy ręcznych narzędzi i prostych maszyn; także: umiejętność prowadzenia takiej działalności


lexentry: pol/rzepak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzepak
trans_list: éignigh
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina oleista o jasnożółtych kwiatach, uprawiana także na paszę zieloną;


lexentry: pol/rzepka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzepka
trans_list: gealacán glúine
sense:
(anatomia, anatomiczny) nieduża kość chroniąca staw kolanowy u wielu czworonogów, również u człowieka


lexentry: pol/rzesza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzesza
trans_list: impireacht
sense:
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) duże państwo powstałe z połączenia mniejszych jednostek


lexentry: pol/rzeźba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzeźba
trans_list: dealbh
sense:
(sztuka) dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów;


lexentry: pol/rzodkiew__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzodkiew
trans_list: raidis
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jarzyna z korzeni spichrzowych uprawnych gatunków rzodkwi (1.2)


lexentry: pol/rzut__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzut
trans_list: caith
sense:
wprawienie w ruch i spowodowanie chwilowego lotu jakiegoś przedmiotu przez wyrzucenie go z pewną siłą


lexentry: pol/rzutnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzutnik
trans_list: teilgeoir
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do wyświetlania slajdów, np. filmów lub prezentacji


lexentry: pol/rzygacz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzygacz
trans_list: geargáil
sense:
(architektura, architektoniczny) dekoracyjne zakończenie rynny lub odprowadzenia wody z dachu w postaci figurki lub głowy zwierzęcia, człowieka, potwora itp.;


lexentry: pol/rząd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rząd
trans_list: rialtas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wykonawczy organ państwa zajmujący się jego finansami oraz prowadzący jego politykę wewnętrzną i zagraniczną;


lexentry: pol/rzęsa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzęsa
trans_list: fabhra
sense:
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) jeden z włosów rosnący na brzegu powieki;


lexentry: pol/róg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: róg
trans_list: adharc
sense:
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twardy wyrostek występujący na głowie niektórych ssaków, zwykle parzyście;


lexentry: pol/róg_obfitości__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: róg obfitości
trans_list: corn na flúirse
sense:
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) odłamany róg kozy Amaltei, nieustannie napełniający się płodami ziemi; atrybut bóstw greckich i rzymskich (Dionizosa, Ejrene, Fortuny, Plutona, Plutosa, Tyche) oraz symbol bogactwa i dostatku;


lexentry: pol/równik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równik
trans_list: meánchiorcal
sense:
(astronomia, astronomiczny) (geografia, geograficzny) część wspólna powierzchni ciała niebieskiego oraz płaszczyzny prostopadłej do osi obrotu i przechodzącej przez środek masy ciała;


lexentry: pol/równik_niebieski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równik niebieski
trans_list: meánchiorcal neamhaí
sense:
(astronomia, astronomiczny) okrąg wielki zawarty w płaszczyźnie prostopadłej do osi obrotu sfery niebieskiej;


lexentry: pol/równina_aluwialna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równina aluwialna
trans_list: má ghlárach
sense:
(geografia, geograficzny) równina ukształtowana w wyniku działalności rzecznej i zbudowana z osadów rzecznych;


lexentry: pol/równoległościan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równoległościan
trans_list: comhthreomharóid
sense:
(geometria) wielościan o trzech parach równoległych przeciwległych ścian (zbudowany z sześciu równoległoboków);


lexentry: pol/równoleżnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równoleżnik
trans_list: líne dhomhanleithid
sense:
(geografia, geograficzny) umowny okrąg powstały wskutek przecięcia powierzchni kuli ziemskiej płaszczyzną prostopadłą do jej osi;


lexentry: pol/równonoc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równonoc
trans_list: cónocht
sense:
(astronomia, astronomiczny) moment przejścia Słońca przez punkt, w którym ekliptyka przecina równik niebieski; długość dnia i nocy jest wówczas jednakowa;


lexentry: pol/równonoc_jesienna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równonoc jesienna
trans_list: Túsphointe Libra
sense:
(astronomia, astronomiczny) moment, w którym promienie słoneczne padają prostopadle na równik i od którego biegun południowy będzie bliżej Słońca niż biegun północny;


lexentry: pol/równonoc_wiosenna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równonoc wiosenna
trans_list: Túsphointe Aries
sense:
(astronomia, astronomiczny) moment, w którym promienie słoneczne padają prostopadle na równik i od którego biegun północny będzie bliżej Słońca niż biegun południowy;


lexentry: pol/równouprawnienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równouprawnienie
trans_list: comhionannas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (socjologia, socjologiczny) równość wobec prawa, możliwość korzystania z jednakowych praw


lexentry: pol/róża_dzika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: róża dzika
trans_list: feirdhris
sense:
(botanika, botaniczny) Rosa canina L., gatunek rośliny z rodziny różowatych; krzew dziko rosnący o złożonych, ostro ząbkowanych, zielonych liściach, kolczastych łodygach i pięciopłatkowych, różowych lub białawych kwiatach oraz wydłużonych, czerwonych owocach;


lexentry: pol/różaniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: różaniec
trans_list: paidrín
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) cykl modlitw odmawianych w określonej kolejności;


lexentry: pol/różaniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: różaniec
trans_list: paidrín
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sznur z paciorkami, służący do liczenia odmawianych modlitw lub praktyk medytacyjnych w różnych religiach


lexentry: pol/ręcznik_papierowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ręcznik papierowy
trans_list: píosa páipéar cistine
sense:
kawałek grubego, łatwo wchłaniającego wodę papieru używany m.in. do osuszania rąk lub wycierania cieczy;


lexentry: pol/ręka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ręka
trans_list: lámh
sense:
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców, dłoń;


lexentry: pol/sabotaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sabotaż
trans_list: sabaitéireacht
sense:
umyślne niewypełnienie albo wypełnianie wadliwie swoich obowiązków w zamiarze wywołania dezorganizacji, strat i szkód; niewypełnienie danego zadania;


lexentry: pol/sacharoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sacharoza
trans_list: siúcrós
sense:
(biochemia, biochemiczny) disacharyd składający się z cząsteczek glukozy i fruktozy połączonych wiązaniem glikozydowym; C12H22O11;


lexentry: pol/saduceusz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: saduceusz
trans_list: Sadúcach
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek stronnictwa zawiązanego wokół arystokracji kapłańskiej i rodowej starożytnego Izraela istniejącego między II w. p.n.e. a I w. n.e. przeciwstawiającego się faryzeuszom, uznającego Torę pisaną za jedyne źródło objawienia i odrzucającego tradycję ustną;


lexentry: pol/sadzić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: sadzić
trans_list: lus
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) umieszczać w ziemi bulwę lub sadzonkę tak, żeby przyjęła się i rosła


lexentry: pol/sadzonka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sadzonka
trans_list: foireann
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) wyhodowana w szklarni lub inspekcie młoda roślina przeznaczona do wysadzenia do gruntu


lexentry: pol/sala_gimnastyczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sala gimnastyczna
trans_list: corpoideachas
sense:
(sport, sportowy) (edukacja, edukacyjny) przestronne pomieszczenie wykorzystywane do ćwiczeń fizycznych, gier, itp.


lexentry: pol/salceson__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: salceson
trans_list: toirceoil
sense:
(spożywczy) rodzaj auszpiku lub gotowanej wędliny produkowanej z głowizny, podrobów i nóżek zawiniętych w żołądek lub pęcherz;


lexentry: pol/saldo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: saldo
trans_list: fuílleach
sense:
(księgowość) suma wszystkich przychodów (strona „Ma”) pomniejszona o sumę wszystkich wydatków i strat (strona „Winien”) w danym okresie;


lexentry: pol/samochód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samochód
trans_list: carr | gluaisteán
sense:
(motoryzacja) (transport, transportowy) pojazd mechaniczny, wyposażony w koła, mogący poruszać się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;


lexentry: pol/samochód_osobowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samochód osobowy
trans_list: turasóireacht
sense:
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, silnikowy, o dopuszczalnej całkowitej masie do 3500 kg, zdolny do przewożenia do dziewięciu osób i niewielkiego bagażu;


lexentry: pol/samogłoska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samogłoska
trans_list: guta
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska otwarta, której obecność konieczna jest do utworzenia sylaby;


lexentry: pol/samolot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samolot
trans_list: eitleán | aerárthach
sense:
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny wyposażony we własny napęd, mający skrzydła, które tworzą siłę nośną;


lexentry: pol/samorząd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samorząd
trans_list: féinriail
sense:
(administracja) samodzielne i niezależne wykonywanie pewnych funkcji o charakterze administracyjnym przez określony organizm społeczny


lexentry: pol/samowiedza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samowiedza
trans_list: féinaithne
sense:
(psychologia, psychologiczny) wiedza zdobyta podczas nabywania doświadzeń i poznawania samego siebie;


lexentry: pol/samożywny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: samożywny
trans_list: uatrófach
sense:
(biologia, biologiczny) odżywiający się prostymi związkami mineralnymi, tj. dwutlenkiem węgla i wodą, przy wykorzystaniu energii pobieranej ze środowiska;


lexentry: pol/samsara__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samsara
trans_list: samsara
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (w hinduizmie, buddyzmie i dżinizmie) kołowrót narodzin i śmierci (reinkarnacji);


lexentry: pol/sandacz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sandacz
trans_list: liúsphéirse
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sander lucioperca, duża, hodowlana ryba drapieżna zamieszkująca zlewiska mórz europejskich;


lexentry: pol/sandał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sandał
trans_list: cuarán
sense:
(obuwnictwo, obuwniczy) rodzaj otwartego obuwia składającego się z podeszwy i rzemieni, które utrzymują go na stopie;


lexentry: pol/sanktuarium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sanktuarium
trans_list: cumhdach
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) otoczony czcią obiekt religijny będący miejscem przechowywania świętych przedmiotów lub relikwii oraz sprawowania kultu;


lexentry: pol/sanskryt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sanskryt
trans_list: Sanscrait
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii;


lexentry: pol/saper__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: saper
trans_list: sapar
sense:
(wojskowość, wojskowy) żołnierz lub funkcjonariusz zajmujący się materiałami wybuchowymi i ich rozbrajaniem, a także robotami inżynieryjnymi;


lexentry: pol/saprofit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: saprofit
trans_list: sapraifít
sense:
(ekologia, ekologiczny) (dawniej, dawny) organizm niezwierzęcy odżywiający się martwą materią organiczną


lexentry: pol/sardela__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sardela
trans_list: ainseabhaí
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Engraulis, mała ryba morska żyjąca w ławicach poławiana w celach spożywczych;


lexentry: pol/sardynka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sardynka
trans_list: an pilséar
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) wspólna nazwa dla małych ryb morskich poławianych w celach spożywczych;


lexentry: pol/satelita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: satelita
trans_list: satailít
sense:
(astronomia, astronomiczny) inaczej: księżyc, naturalny satelita; ciało niebieskie krążące wokół planety, planety karłowatej, planetoidy itp.;


lexentry: pol/satelita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: satelita
trans_list: satailít
sense:
(astronomia, astronomiczny) inaczej: sztuczny satelita; sztuczny obiekt umieszczony na orbicie ciała niebieskiego;


lexentry: pol/satyra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: satyra
trans_list: aoir
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) gatunek literacki, tekst publicystyczny albo inna wypowiedź artystyczna, która ośmiesza i piętnuje przedstawione w utworze zjawiska, obyczaje, politykę, osoby, stosunki społeczne itp.;


lexentry: pol/sauna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sauna
trans_list: sabhna
sense:
rodzaj łaźni, w której panuje wysoka temperatura oraz, w zależności od rodzaju sauny, wysoka lub niska wilgotność;


lexentry: pol/sauté__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: sauté
trans_list: sótáil
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o mięsie, rybie: smażony w niewielkiej ilości tłuszczu, bez panierki


lexentry: pol/sałatka_Cezar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sałatka Cezar
trans_list: sailéad chaesair
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) sałatka, której głównymi składnikami są sałata rzymska, grzanki i parmezan, a często także grillowany kurczak;


lexentry: pol/sałatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sałatka
trans_list: sailéad
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa podawana na zimno, z zazwyczaj drobno pokrojonych składników, głównie warzyw (ugotowanych lub surowych), owoców, jaj, ryb itp.;


lexentry: pol/scena__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: scena
trans_list: stáitse
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przestrzeń w sali teatralnej przeznaczona do wystawiania utworów;


lexentry: pol/sceniczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: sceniczny
trans_list: aisteoireacht
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dotyczący sceny lub teatru


lexentry: pol/schizofrenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: schizofrenia
trans_list: scitsifréine
sense:
(medycyna, medyczny) choroba psychiczna charakteryzująca się dezintegracją osobowości, utratą kontaktu z otoczeniem i urojeniami;


lexentry: pol/schody__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: schody
trans_list: staighre
sense:
konstrukcja ze stopni, z których każdy następny jest umieszczony nieco wyżej od poprzedniego, służąca do przemieszczania się pomiędzy różnymi poziomami;


lexentry: pol/schowek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: schowek
trans_list: fáisc-chlár
sense:
(informatyka, informatyczny) pamięć zarządzana przez system operacyjny, która umożliwia kopiowanie i wklejanie danych w programie albo między programami


lexentry: pol/scjentyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: scjentyzm
trans_list: eolaíochas
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny uznający jedynie nauki przyrodnicze i eksperymentalne za zdolne do poznania i opisania rzeczywistości;


lexentry: pol/scypuł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: scypuł
trans_list: veilbhit
sense:
(łowiectwo, łowiecki) meszkowaty naskórek, którym pokryte jest poroże jeleniowatych podczas wyrastania;


lexentry: pol/sedymentacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sedymentacja
trans_list: dríodrú
sense:
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) osadzanie się na dnie naczynia cząstek ciała stałego rozproszonego w cieczy


lexentry: pol/sedymentacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sedymentacja
trans_list: dríodrú
sense:
(geologia, geologiczny) opadanie materiału mineralnego lub szczątków organicznych prowadzące do powstania osadów


lexentry: pol/sejm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sejm
trans_list: oireachtas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa jednej z izb parlamentu w Polsce, Litwie i Łotwie;


lexentry: pol/sejsmograf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sejsmograf
trans_list: seismeagraf
sense:
(technologia, technika, techniczny) (geologia, geologiczny) urządzenie zapisujące parametry drgań skorupy ziemskiej;


lexentry: pol/sekcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekcja
trans_list: rannóg
sense:
(technologia, technika, techniczny) element składowy, część urządzenia mająca określony zakres działania


lexentry: pol/sekretariat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekretariat
trans_list: ardrúnaíocht
sense:
dział danej instytucji, firmy bądź organizacji, który zajmuje się obsługą bieżących spraw, zwłaszcza w kontakcie z interesantami;


lexentry: pol/sekretarka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekretarka
trans_list: rúnaí
sense:
kobieta zajmująca się pomocą organizacyjną w pracy kierownika, dyrektora, prowadzeniem korespondencji, przyjmowaniem interesantów


lexentry: pol/seks_oralny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: seks oralny
trans_list: gnéas béil
sense:
zbliżenie seksualne opierające się na pieszczeniu narządów płciowych i innych stref erogennych partnerki lub partnera językiem i ustami


lexentry: pol/seksta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: seksta
trans_list: séú
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odległość między dźwiękami równa ośmiu lub dziewięciu półtonom;


lexentry: pol/sekstant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekstant
trans_list: seiseamhán
sense:
(astronomia, astronomiczny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) optyczny przyrząd nawigacyjny stosowany niegdyś w żegludze;


lexentry: pol/seksualność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: seksualność
trans_list: collaíocht
sense:
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) wrodzona, naturalna funkcja organizmu, zawierająca w sobie seks, orientację seksualną, identyfikację płciową i jej rolę, reprodukcję, pożądanie, erotyzm oraz intymność;


lexentry: pol/sekundant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekundant
trans_list: cuidigh
sense:
(historia, historyczny, historycznie) pośrednik i świadek jednego z pojedynkujących się, negocjator warunków pojedynku, pilnujący by starcie odbywało się zgodnie z zasadami honorowymi


lexentry: pol/sekwencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekwencja
trans_list: seicheamh
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) jednostka kompozycyjna filmu lub przedstawienia, stanowiąca zamknięty fragment akcji


lexentry: pol/sen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sen
trans_list: codladh | suan
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) stan odpoczynku, na ogół nocnego, w którym spowolnione są funkcje organizmu i obniżony poziom świadomości


lexentry: pol/sens__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sens
trans_list: aird
sense:
właściwość jakiejś idei, czynności, przedmiotu, sprawiająca, że jest użyteczny, wartościowy, uzasadniony


lexentry: pol/sentencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sentencja
trans_list: abairt
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) najważniejsza część wyroku lub decyzji administracyjnej, zawierająca rozstrzygnięcie sprawy


lexentry: pol/separacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: separacja
trans_list: deighilt
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozłączenie małżonków bez ich prawa wstępowania w nowy związek małżeński


lexentry: pol/separować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: separować
trans_list: deighil
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uchylać wspólnotę małżeństwa wraz z zablokowaniem możliwości wstępowania w nowy związek małżeński


lexentry: pol/ser__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ser
trans_list: cáis
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego;


lexentry: pol/serbski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: serbski
trans_list: Seirbiach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Serbii i BiH;


lexentry: pol/serbsko-chorwacki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: serbsko-chorwacki
trans_list: Seirbea-Chróitis
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język południowosłowiański, używany w Serbii, Czarnogórze, Chorwacji i BiH;


lexentry: pol/serce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: serce
trans_list: croí | chroí
sense:
(anatomia, anatomiczny) u ludzi i wielu zwierząt: organ (mięsień), którego praca powoduje przepływ krwi w organizmie;


lexentry: pol/serdeczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: serdeczny
trans_list: broinne
sense:
taki, który wobec ludzi kieruje się przyjaznymi uczuciami; taki, który jest objawem dobrych, ciepłych i szczerych uczuć


lexentry: pol/serduszkować__czasownik__2
sense_num: 02
written_rep: serduszkować
trans_list: croí
sense:
(potocznie, potoczny) oznaczać lub reagować na komentarz, post, wiadomość, zdjęcie, itd. symbolem serduszka (❤), wyrażając w ten sposób aprobatę


lexentry: pol/serologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: serologia
trans_list: séireolaíocht
sense:
(medycyna, medyczny) dziedzina nauk medycznych, część immunologii, zajmująca się interakcją pomiędzy antygenami i przeciwciałami;


lexentry: pol/serotonina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: serotonina
trans_list: séireatoinin
sense:
(biochemia, biochemiczny) neuroprzekaźnik regulujący ciśnienie krwi i działanie ośrodkowego układu nerwowego;


lexentry: pol/serwal_sawannowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: serwal sawannowy
trans_list: seirbheal
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leptailurus serval Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący w Afryce, na południe od Sahary;


lexentry: pol/serwilizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: serwilizm
trans_list: uirísle
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) postawa bezkrytycznego i dobrowolnego podporządkowania się jakiejś władzy, zwierzchności;


lexentry: pol/sezon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sezon
trans_list: ráithe
sense:
(telewizja, telewizyjny) zbiór odcinków serialu telewizyjnego zazwyczaj emitowanych w ciągu jednego roku lub półrocza


lexentry: pol/sezon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sezon
trans_list: séasúr
sense:
okres, kiedy coś się odbywa, czas o szczególnie sprzyjających warunkach do określonej działalności, wykonywania pewnych czynności itp.


lexentry: pol/siatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siatka
trans_list: eangach
sense:
(sport, sportowy) w siatkówce, tenisie, badmintonie: naciągnięta plecionka sznurowa, rozdzielająca boisko na dwie części


lexentry: pol/siatkówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siatkówka
trans_list: eitpheil
sense:
(sport, sportowy) piłka siatkowa, gra sportowa dla dwóch drużyn polegająca na odbijaniu piłki nad specjalną siatką;


lexentry: pol/siebie__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: siebie
trans_list: mé féin
sense:
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi biernikiem i dopełniaczem


lexentry: pol/siedem_grzechów_głównych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siedem grzechów głównych
trans_list: seacht bpeacaí marfacha
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) lista ciężkich grzechów Kościoła katolickiego;


lexentry: pol/siekiera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siekiera
trans_list: tua
sense:
ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska


lexentry: pol/sierota__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sierota
trans_list: aindílleachta
sense:
(termin typograficzny) błąd polegający na pozostawieniu pojedynczego wiersza na dole kolumny składanego tekstu


lexentry: pol/sierp__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sierp
trans_list: corrán
sense:
(rolnictwo, rolniczy) ręczne narzędzie rolnicze składające się z krótkiego półkoliście zakrzywionego ostrza osadzonego w drewnianym stylisku, służące do żęcia zbóż, traw itp.;


lexentry: pol/sierpówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sierpówka
trans_list: fearán baicdhubh
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia decaocto Frivaldszky, gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych;


lexentry: pol/sierżant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sierżant
trans_list: sáirsint
sense:
stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji; w polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym; następny, wyższy stopień to starszy sierżant;


lexentry: pol/sigma__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: sigma
trans_list: sigme
sense:
(slangowo) odnoszący sukcesy inteligentny indywidualista, samowystarczalny i odrzucający hierarchię społeczną


lexentry: pol/sikora_bogatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sikora bogatka
trans_list: meantán mór
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Parus major, niewielki ptak z rodziny sikorowatych o barwnym upierzeniu;


lexentry: pol/sikora_modra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sikora modra
trans_list: meantán gorm
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanistes caeruleu, Parus caeruleus, niewielki ptak z rodziny sikor, zamieszkujący część Europy, Azję Mniejszą, Iran i północną Afrykę; w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową;


lexentry: pol/silikon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: silikon
trans_list: sileacón
sense:
(chemia, chemiczny) niepalny, syntetyczny związek polimerowy zawierający połączone atomy krzemu i węgla (w postaci grup alkilowych lub arylowych), cechujący się odpornością chemiczną, termiczną i na promieniowanie UV;


lexentry: pol/silnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: silnia
trans_list: iolrán
sense:
(matematyka, matematyczny) iloczyn wszystkich dodatnich liczb naturalnych nie większych niż n oraz 1 dla liczby zero;


lexentry: pol/silnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: silnik
trans_list: mótar
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zamiany w energię mechaniczną innego rodzaju energii;


lexentry: pol/singel__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: singel
trans_list: singil
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) krótkie wydawnictwo muzyczne zawierające jeden lub więcej utworów zazwyczaj zapowiadające i promujące album;


lexentry: pol/sinus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sinus
trans_list: síneas
sense:
(matematyka, matematyczny) funkcja, która dla argumentu od 0 do π/2 wyraża stosunek długości przyprostokątnej leżącej naprzeciw danego kąta do długości przeciwprostokątnej;


lexentry: pol/sio__wykrzyknik__1
sense_num: 02
written_rep: sio
trans_list: hois
sense:
(potocznie, potoczny) wykrzyknik o znaczeniu „oddalcie się!”, używany zwłaszcza wobec ptaków, także innych zwierząt, czasem wobec dzieci


lexentry: pol/siostra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siostra
trans_list: deirfiúr | siúr
sense:
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodzeństwa); córka tych samych rodziców; córka tego samego ojca; córka tej samej matki


lexentry: pol/siła_elektromotoryczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siła elektromotoryczna
trans_list: fórsa leictreaghluaisneach
sense:
(fizyka, fizyczny) czynnik powodujący przepływ prądu w obwodzie będący równy różnicy potencjałów na końcówkach otwartego źródła prądu;


lexentry: pol/siły_powietrzne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siły powietrzne
trans_list: aerarm
sense:
(wojskowość, wojskowy) siły zbrojne przeznaczone do odpierania agresji powietrznej przeciwnika lub prowadzenia ataku z powietrza;


lexentry: pol/skaber__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skaber
trans_list: réadóir
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Astroscopus Brevoort, ryba morska z rodziny skaberowatych, występująca u wybrzeży obu Ameryk


lexentry: pol/skakać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: skakać
trans_list: léim
sense:
przemieszczać się za pomocą odbić od podłoża, przy czym po odbiciu nogi nie mają kontaktu z podłożem (w przeciwieństwie do chodzenia, gdzie zawsze np. u ludzi jedna, a u konia dwie nogi spoczywają np. na ziemi)


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: scála
sense:
(geografia, geograficzny) (technologia, technika, techniczny) ułamek określający stosunek odległości na mapie lub długości na projekcie, rysunku, modelu w stosunku do odległości rzeczywistych;


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: scála
sense:
(metrologia, metrologiczny) (statystyka, statystyczny) system symboli (zwykle liczb) kodujących wyniki pomiaru;


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: scála
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szereg dźwięków ułożonych według pewnego schematu interwałowego w porządku wznoszącym lub opadającym;


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: scála
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakres dźwięków obejmowanych przez instrument muzyczny lub głos;


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: scála
sense:
(psychologia, psychologiczny) w wielokryterialnym teście psychometrycznym każda z niezależnych ocen różnych aspektów zjawiska uzyskiwanych w jednym badaniu


lexentry: pol/skamieniałość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skamieniałość
trans_list: iontaise
sense:
(geologia, geologiczny) zachowane w skale szczątki organizmu zwierzęcego lub roślinnego albo też utrwalony w skale ślad jego działalności życiowej;


lexentry: pol/skarbonka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skarbonka
trans_list: muicín taisce
sense:
specjalny pojemnik z wąskim otworem, przeznaczony do zbierania drobnych pieniędzy, zwłaszcza przez dzieci;


lexentry: pol/skała__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skała
trans_list: carraig
sense:
zbudowana (w widoczny sposób) z litej skały (1.1) forma krajobrazu, zwłaszcza góra, urwisko, znacznej wielkości kamień lub blok


lexentry: pol/skobel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skobel
trans_list: haspa
sense:
(technologia, technika, techniczny) zgięty pręt tworzący uszko, wbijany w drzwi, wieko skrzyni, w futrynę, na który zakłada się rodzaj listwy z płaskim otworem w celu zawieszenia kłódki lub założenia kołka


lexentry: pol/skoczek__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: skoczek
trans_list: ridire
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) figura, zwykle w kształcie konia, poruszająca się o 2 pola w linii prostej i 1 pole w bok w jednym ruchu;


lexentry: pol/skojarzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skojarzenie
trans_list: comhchaidreamh
sense:
połączenie ze sobą wrażeń, wyobrażeń i innych zjawisk psychicznych w taki sposób, że pojawienie się w świadomości jednych z nich powoduje uświadomienie sobie innych


lexentry: pol/skomleć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: skomleć
trans_list: cuach
sense:
o zwierzętach (głównie psowatych) wydawać wysokie dźwięki odbierane jako żałosne proszenie, strach stworzenia, poddanie się albo wyrażanie uległości


lexentry: pol/skoro__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: skoro
trans_list: cathain
sense:
(przestarzałe, przestarzały) spójnik służący do rozpoczęcia zdania podrzędnego oznaczającego przyczynę, warunek czegoś


lexentry: pol/skoro__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: skoro
trans_list: ó
sense:
spójnik wprowadzający zdanie podrzędne, komunikujący, iż treść zdania podrzędnego stanowi przesłankę dla zdania nadrzędnego


lexentry: pol/skorupa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skorupa
trans_list: sliogán
sense:
(zoologia, zoologiczny) twarda osłona pokrywająca ciało niektórych zwierząt, zbudowana z chityny, rogu, kości itp.


lexentry: pol/skorupiak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skorupiak
trans_list: crústach
sense:
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel podtypu stawonogów, prowadzących w większości wodny tryb życia, posiadających dwugałęziste odnóża (z wyjątkiem pierwszej pary czułków), charakterystyczną budowę stadiów larwalnych i genotyp


lexentry: pol/skołowany__przymiotnik__1
sense_num: 02
written_rep: skołowany
trans_list: meadhránach
sense:
(potocznie, potoczny) odczuwający zamęt, pozbawiony właściwego rozeznania w danej sytuacji; zdezorientowany


lexentry: pol/skreczować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: skreczować
trans_list: cuir ar ceal
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) obracać płytą winylową w celu uzyskania efektów dźwiękowych


lexentry: pol/skrobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrobia
trans_list: stáirse
sense:
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) główny węglowodan w diecie człowieka, polisacharyd roślinny pełniący w roślinach rolę magazynu energii;


lexentry: pol/skrzele__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrzele
trans_list: geolbhach
sense:
(anatomia, anatomiczny) (ichtiologia, ichtiologiczny) narząd wymiany gazowej występujący u wielu zwierząt wodnych, umożliwiający pobieranie do organizmu tlenu rozpuszczonego w wodzie;


lexentry: pol/skrzyp_polny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrzyp polny
trans_list: broimín
sense:
(botanika, botaniczny) Equisetum arvense, roślina wieloletnia należąca do rodziny skrzypowatych występująca głównie w Europie i mająca zastosowanie lecznicze;


lexentry: pol/skrzypce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrzypce
trans_list: veidhlín | fidil
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych;


lexentry: pol/skrócić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrócić
trans_list: laghdaigh
sense:
(matematyka, matematyczny) podzielić wartość licznika i mianownika o tę samą liczbę całkowitą, upraszczając ułamek


lexentry: pol/skrót__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrót
trans_list: giorrú
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) w piśmie oznacza skrócony zapis nazwy jednowyrazowej lub wielowyrazowej, zbudowany z jednej lub kilku liter;


lexentry: pol/skrótowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrótowiec
trans_list: acrainm
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) słowo utworzone przez skrócenie wyrażenia składającego się z dwóch lub więcej słów;


lexentry: pol/skunks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skunks
trans_list: scúnc
sense:
(zoologia, zoologiczny) pręgowany, czarno-biały ssak drapieżny, który w przypadku zagrożenia tryska cuchnącą cieczą;


lexentry: pol/skuteczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: skuteczny
trans_list: éifeachtach
sense:
taki, który charakteryzuje się skutecznością, daje pożądane rezultaty, wyniki; taki, który wywołuje pożądany efekt


lexentry: pol/skuter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skuter
trans_list: scútar
sense:
(motoryzacja) jednoślad o małych kołach, nisko zawieszonym silniku (najczęściej pod siedzeniem) i obudowanym podwoziu;


lexentry: pol/skądinąd__partykuła__1
sense_num: 01
written_rep: skądinąd
trans_list: diomaite de
sense:
…używana w wyrażeniu wtrąconym, nawiązującym do wcześniejszej wypowiedzi i uzupełniającym je nową, zwykle mniej istotną informacją


lexentry: pol/skąpiradło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skąpiradło
trans_list: cníopaire
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) (pogardliwie, pogardliwy) ktoś, kto stroni od wydawania pieniędzy


lexentry: pol/składka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: składka
trans_list: táille
sense:
(urzędowy) (administracja) obowiązkowa opłata związana z przynależnością do jakiejś organizacji lub instytucji najczęściej opłacana w regularnych odstępach czasu


lexentry: pol/składka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: składka
trans_list: bailiúchán
sense:
sposób opłacenia czegoś przez wiele osób, służącego wszystkim tym osobom, gdy każda z nich ponosi część kosztu (zwykle równą)


lexentry: pol/składnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: składnia
trans_list: comhréir
sense:
(informatyka, informatyczny) zestaw reguł określających budowę poprawnych wyrażeń w języku programowania


lexentry: pol/slajd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: slajd
trans_list: sleamhnaigh
sense:
(fotografia) diapozytyw, małoobrazkowe przezrocze oprawione w tekturową lub plastikową ramkę, służące do rzutowania obrazu na ekran za pomocą rzutnika;


lexentry: pol/smak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smak
trans_list: blas
sense:
zmysł, którego narządy znajdują się w jamie ustnej, odpowiedzialny za sposób reagowania na przyjmowany pokarm;


lexentry: pol/smalec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smalec
trans_list: blonag
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) białawy tłuszcz zwierzęcy o półstałej konsystencji, uzyskiwany z sadła lub słoniny, używany do smażenia lub jako dodatek do pieczywa;


lexentry: pol/smar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smar
trans_list: bealadh
sense:
(technologia, technika, techniczny) substancja zmniejszająca tarcie między powierzchniami przedmiotów;


lexentry: pol/smartfon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smartfon
trans_list: fón cliste
sense:
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) urządzenie integrujące w sobie funkcje telefonu komórkowego i palmtopu;


lexentry: pol/smażyć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: smażyć
trans_list: frioch
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać produkt żywnościowy działaniu wysokiej temperatury przez utrzymywanie go w roztopionym tłuszczu lub syropie w celu uczynienia go nadającym się do spożycia


lexentry: pol/smolt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smolt
trans_list: bláthán
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) młody łosoś albo młoda troć w okresie od rozpoczęcia wędrówki ku morzu do pierwszych dni pobytu w przybrzeżnych wodach morskich


lexentry: pol/smycz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smycz
trans_list: láinnéar
sense:
mały pasek zakończony karabińczykiem, uchwytem lub klipsem, używany do trzymania kluczy bądź telefonu


lexentry: pol/smycz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smycz
trans_list: luaidhe
sense:
taśmowy, materiałowy lub skórzany pasek zakończony z jednej strony uchwytem (rączką), a z drugiej karabińczykiem podczepianym do obroży lub szelek zwierzęcia domowego (najczęściej psa) podczas wyprowadzania na spacer;


lexentry: pol/smyczek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: smyczek
trans_list: bogha
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) element instrumentu smyczkowego w kształcie różdżki lub łuku, który służy do ręcznego wzbudzania wibracji strun;


lexentry: pol/snowboarding__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: snowboarding
trans_list: clársciáil
sense:
(sport, sportowy) dyscyplina sportu zimowego, polegający na jeździe lub wykonywaniu ewolucji na specjalnej desce;


lexentry: pol/snoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: snoza
trans_list: briogún
sense:
(pszczelarstwo, pszczelarski) beleczka układana poziomo w gnieździe, od której pszczoły odbudowują plaster


lexentry: pol/sobie__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: sobie
trans_list: mé féin
sense:
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi celownikiem i miejscownikiem


lexentry: pol/soból__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: soból
trans_list: sáible
sense:
(zoologia, zoologiczny) Martes zibellina, azjatyckie zwierzę futerkowe, ssak drapieżny o gęstym, jedwabistym, brązowym lub czarnym futrze;


lexentry: pol/sobą__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: sobą
trans_list: mé féin
sense:
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi narzędnikiem


lexentry: pol/socjaldemokracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: socjaldemokracja
trans_list: daonlathas sóisialta
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ruch społeczny, mający na celu budowę społeczeństwa i ustroju socjalistycznego poprzez demokratyczne reformy;


lexentry: pol/socjaldemokrata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: socjaldemokrata
trans_list: daonlathaí sóisialta
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) polityk socjaldemokratyczny, zwolennik socjaldemokracji


lexentry: pol/socjalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: socjalizm
trans_list: sóisialachas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze);


lexentry: pol/socjologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: socjologia
trans_list: socheolaíocht
sense:
nauka o społeczeństwie, zajmująca się badaniem struktury społeczeństwa, następujących w nim zmian, praw kierujących rozwojem społeczeństwa i różnego rodzaju zjawisk w nim występujących;


lexentry: pol/socjopata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: socjopata
trans_list: sochapatach
sense:
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) mężczyzna przejawiający psychopatię – osobowość dyssocjalną


lexentry: pol/soczewka_kontaktowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: soczewka kontaktowa
trans_list: lionsa tadhill
sense:
soczewka umieszczana bezpośrednio na rogówce oka, służąca najczęściej do korygowania wad wzroku, rzadziej w celach opatrunkowych lub kosmetycznych;


lexentry: pol/soja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: soja
trans_list: pónaire shoighe
sense:
(botanika, botaniczny) Glycine max, roślina uprawna z rodziny bobowatych posiadająca nasiona bogate w białko i tłuszcz;


lexentry: pol/sokół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sokół
trans_list: fabhcún
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) ptak drapieżny o silnej budowie ciała, wąskich i krótkich skrzydłach, mocnym hakowatym dziobie oraz ostrych szponach;


lexentry: pol/sokół_wędrowny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sokół wędrowny
trans_list: fabhcún gorm
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Falco peregrinus, duży ptak drapieżny z podrodziny sokołów spotykany na niemal wszystkich kontynentach (poza Antarktydą), rzadki w Polsce;


lexentry: pol/solista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: solista
trans_list: ceoltóir aonair
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk wykonujący utwór muzyczny lub śpiewający pojedynczo


lexentry: pol/soliter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: soliter
trans_list: cailleach ghoile
sense:
(medycyna, medyczny) (zoologia, zoologiczny) tasiemiec, pasożyt w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt;


lexentry: pol/sombrero__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sombrero
trans_list: soimbréaró
sense:
(odzieżownictwo) (etnografia, etnograficzny) miękki kapelusz z szerokim rondem pochodzenia hiszpańskiego, noszony w krajach Ameryki Łacińskiej i Hiszpanii;


lexentry: pol/somnolencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: somnolencja
trans_list: codlatacht
sense:
(medycyna, medyczny) senność będąca pierwszym stadium zaburzeń świadomości m.in. w zatruciach oraz urazach mózgu;


lexentry: pol/sonata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sonata
trans_list: sonáid
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór instrumentalny składający się z trzech lub czterech kontrastujących części;


lexentry: pol/sonet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sonet
trans_list: soinéad
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wiersz o pewnej charakterystycznej, kanonicznej budowie – ścisłej liczbie wersów, określonym układzie rymów i strof;


lexentry: pol/sos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sos
trans_list: anlann
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, zawiesisty płyn o różnych smakach, przyrządzany jako dodatek do potraw;


lexentry: pol/sos_sojowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sos sojowy
trans_list: anlann soighe
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) sos fermentowany, wytwarzany z ziaren soi, prażonego ziarna ryżu lub pszenicy, wody i soli, stanowiący jedną z najważniejszych przypraw kuchni azjatyckiej;


lexentry: pol/sosna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sosna
trans_list: péine | giúis
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus L., drzewo lub krzew iglasty z rodziny sosnowatych;


lexentry: pol/sosna_nadmorska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sosna nadmorska
trans_list: péine muirí
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) (systematyka) Pinus pinaster Aiton, gatunek drzewa z rodziny sosnowatych występującego najczęściej w basenie Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/sowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sowa
trans_list: ulchabhán
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) drapieżny ptak z rzędu Strigiformes, o dużej głowie i oczach umieszczonych z przodu, polujący nocą;


lexentry: pol/sowa_śnieżna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sowa śnieżna
trans_list: ulchabhán sneachtúil
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo scandiacus, gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych zamieszkujący tundrę Eurazji i Ameryki Północnej;


lexentry: pol/sowietolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sowietolog
trans_list: Sóivéideolaí
sense:
(edukacja, edukacyjny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) specjalista w dziedzinie sowietologii


lexentry: pol/spad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spad
trans_list: fuiligh
sense:
(drukarstwo, drukarski) (poligrafia) obszar druku, który wychodzi poza krawędź ostatecznej publikacji;


lexentry: pol/spadająca_gwiazda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spadająca gwiazda
trans_list: réalta reatha
sense:
(finanse, finansowy) w giełdowej analizie technicznej: świeca z małym korpusem i długim górnym cieniem


lexentry: pol/spadek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spadek
trans_list: oidhreacht
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) własność zostawiana przez kogoś po śmierci dla jakiejś osoby;


lexentry: pol/spadkobierca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spadkobierca
trans_list: beangán
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, na którą przechodzi spadek po kimś


lexentry: pol/spadochron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spadochron
trans_list: paraisiút
sense:
urządzenie z mocnego materiału, które pod wpływem ciągu powietrza otwiera się w formie parasola i służy do hamowania prędkości opadania lub przemieszczania się ciał


lexentry: pol/spadówa__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: spadówa
trans_list: téigh ar ceal
sense:
(potocznie, potoczny) (pospolicie) (grubiański, grubiańsko) gwałtowne wyrażenie nakazu oddalenia się lub zabrania jakiejś rzeczy; także wyrażenie niechęci lub sprzeciwu; bywa używane żartobliwie


lexentry: pol/spaniel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spaniel
trans_list: spáinnéar
sense:
(kynologia, kynologiczny) rasa psów myśliwskich lub pokojowych o falistej sierści i długich wiszących uszach


lexentry: pol/spać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: spać
trans_list: codail
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) być w stanie snu, charakteryzującym się spowolnionymi funkcjami organizmu i obniżonym poziomem świadomości


lexentry: pol/specyfik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: specyfik
trans_list: sonrach
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) substancja działająca leczniczo na organizm


lexentry: pol/spekulacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spekulacja
trans_list: amhantraíocht
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) nieuczciwe przedsięwzięcie, wykupywanie i odsprzedaż z dużym zyskiem towarów, na które popyt przewyższa podaż


lexentry: pol/spermatozoid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spermatozoid
trans_list: speirmiteasón
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) plemnik, męska komórka rozrodcza – u ludzi, zwierząt i niektórych roślin


lexentry: pol/spoina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spoina
trans_list: siúnta
sense:
(budownictwo) wypełniona zaprawą szczelina między płytkami ceramicznymi, cegłami lub innymi materiałami budowlanymi


lexentry: pol/spoina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spoina
trans_list: táthaigh
sense:
(technologia, technika, techniczny) miejsce połączenia dwóch zespawanych metalowych fragmentów konstrukcji


lexentry: pol/spojler__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spojler
trans_list: creachadóir
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) uwaga ujawniająca komuś istotne fragmenty fabuły książki lub filmu, psująca w ten sposób przyjemność ich czytania lub oglądania;


lexentry: pol/sport__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sport
trans_list: spórt
sense:
(sport, sportowy) forma aktywności fizycznej i umysłowej, podejmowanej dla przyjemności lub współzawodnictwa;


lexentry: pol/spowiedź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spowiedź
trans_list: faoistin
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznanie grzechów przed kapłanem w celu otrzymania ich odpuszczenia


lexentry: pol/społeczeństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: społeczeństwo
trans_list: sochaí
sense:
(socjologia, socjologiczny) zorganizowana grupa ludzi zamieszkująca jakieś terytorium powiązanych ze sobą kulturowo, historycznie, religijnie, zawodowo itp.;


lexentry: pol/sprawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprawa
trans_list: cás
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie prokuratorskie, sądowe lub administracyjne


lexentry: pol/sprawczość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprawczość
trans_list: gníomhaireacht
sense:
(psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) zdolność jednostki do skutecznego oddziaływania na otoczenie


lexentry: pol/sprawdzian__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprawdzian
trans_list: scrúdú
sense:
(edukacja, edukacyjny) zestaw zadań przeznaczonych do rozwiązania przez uczniów, studentów, kursantów itp. w celu zweryfikowania ich wiedzy i umiejętności w jakimś zakresie


lexentry: pol/spread__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spread
trans_list: leath
sense:
(finanse, finansowy) różnica między oferowanym przez instytucję finansową (np. bank) kursem sprzedaży a kursem kupna;


lexentry: pol/sprint__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprint
trans_list: aga reatha
sense:
(zarządzanie) (informatyka, informatyczny) odcinek czasu (zwykle dwutygodniowy) na początku którego wybiera się zadania a na końcu demonstruje ich wykonanie


lexentry: pol/sprzężenie_zwrotne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprzężenie zwrotne
trans_list: aiseolas
sense:
reakcja układu funkcjonalnego na efekt jego własnego działania, który to efekt wpływa na wydajność układu w kolejnych rundach działania;


lexentry: pol/sprężyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprężyna
trans_list: sprionga
sense:
(technologia, technika, techniczny) zwinięty w spiralę, zwykle metalowy przedmiot, który może ulegać rozprężaniu;


lexentry: pol/sprężysty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: sprężysty
trans_list: leaisteach
sense:
(fizyka, fizyczny) zdolny do powrotu do wyjściowego kształtu po ustaniu działania siły odkształcającej


lexentry: pol/spudłować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: spudłować
trans_list: airigh ó
sense:
(potocznie, potoczny) (sport, sportowy) strzeliwszy, rzuciwszy lub uderzywszy czymś, nie trafić do celu; chybić


lexentry: pol/spust__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spust
trans_list: truicear
sense:
(technologia, technika, techniczny) (wojskowość, wojskowy) (łowiectwo, łowiecki) metalowa dźwignia uruchamiająca wystrzał z broni palnej;


lexentry: pol/spycharka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spycharka
trans_list: ollscartaire
sense:
(budownictwo) (maszynoznawstwo) pojazd budowlany poruszający się na gąsienicach służący do wyrównywania terenu przez pchanie ziemi


lexentry: pol/spójnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spójnik
trans_list: cónasc
sense:
(gramatyka) wyraz służący do łączenia wyrażeń wewnątrz zdania pojedynczego (np. w wyliczeniach) oraz zdań składowych w zdaniach złożonych;


lexentry: pol/spółgłoska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spółgłoska
trans_list: consan
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska powstająca w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy;


lexentry: pol/spółgłoska_zwarto-szczelinowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spółgłoska zwarto-szczelinowa
trans_list: aifricéad
sense:
(fonetyka, fonetyczny) rodzaj spółgłoski, w której podczas artykulacji zachodzą dwie fazy: faza zwarcia i faza szczelinowa


lexentry: pol/spółka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spółka
trans_list: comhlacht
sense:
(zarządzanie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj podmiotu prawnego z reguły powstały na mocy umowy wspólników;


lexentry: pol/spółka_zależna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spółka zależna
trans_list: fochomhlacht
sense:
(zarządzanie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) spółka, której minimum 50 procent akcji lub udziałów jest własnością innej spółki lub innego podmiotu


lexentry: pol/spłonka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spłonka
trans_list: bunleabhar
sense:
(wojskowość, wojskowy) (technologia, technika, techniczny) mały ładunek wybuchowy inicjujący wybuch właściwego materiału wybuchowego;


lexentry: pol/spłuczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spłuczka
trans_list: sruthlaigh
sense:
(technologia, technika, techniczny) rezerwuar z wodą do spłukiwania muszli klozetowej wraz z syfonem


lexentry: pol/squash__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: squash
trans_list: puimcín
sense:
(sport, sportowy) rodzaj gry polegającej na odbijaniu piłki o ścianę tak, by utrudnić ponowne odbicie piłki przez przeciwnika;


lexentry: pol/sranie_w_banię__wykrzyknik__1
sense_num: 02
written_rep: sranie w banię
trans_list: cacamas
sense:
(wulgarnie, wulgaryzm) wykrzyknienie, które może wyrażać lekceważenie dla czyjejś wypowiedzi, niedowierzanie, irytację


lexentry: pol/ssak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ssak
trans_list: mamach
sense:
(zoologia, zoologiczny) Mammalia, zwierzę z podtypu kręgowców żyworodnych, które po urodzeniu żywi się mlekiem matki;


lexentry: pol/stacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stacja
trans_list: stáisiún
sense:
(kolejnictwo) zespół budynków i infrastruktury umożliwiający obsługę pasażerów lub towarów przewożonych koleją


lexentry: pol/stacja_kolejowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stacja kolejowa
trans_list: stáisiúin traenach
sense:
(kolejnictwo) miejsce przyjazdu, postoju i odjazdu pociągów, zwykle wyposażone w perony i budynki, w których mieszczą się kasy, poczekalnie, przechowalnie bagażu itp.;


lexentry: pol/stado__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stado
trans_list: tréad
sense:
(zoologia, zoologiczny) grupa osobników tego samego, rzadziej różnych gatunków zwierząt, żyjąca na określonym terytorium, związana mniej lub bardziej zaawansowaną formą organizacji społecznej;


lexentry: pol/stajenka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stajenka
trans_list: radharc bhreith Chríost
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) model żłóbka betlejemskiego, zwykle z figurkami


lexentry: pol/stalinista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stalinista
trans_list: Stailíneach
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik Józefa Stalina, stalinizmu lub członek stalinowskiego aparatu władzy


lexentry: pol/stalinowski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: stalinowski
trans_list: Stailíneach
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) związany ze stalinizmem albo z postacią radzieckiego przywódcy Józefa Stalina


lexentry: pol/stalker__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stalker
trans_list: stalcaire
sense:
(kryminologia, kryminologiczny) osoba prześladująca swoją ofiarę poprzez śledzenie jej i utrudnianie życia


lexentry: pol/statek_powietrzny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: statek powietrzny
trans_list: aerárthach
sense:
(technologia, technika, techniczny) (lotnictwo, lotniczy) urządzenie zdolne do unoszenia się i poruszania w powietrzu, które może być używane do transportu ludzi, ładunków lub celów specjalnych (np. wojskowych, badawczych, ratowniczych)


lexentry: pol/statut__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: statut
trans_list: fodhlí
sense:
(administracja) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny stanowiący zbiór przepisów dotyczących podmiotu prawa publicznego lub prywatnego;


lexentry: pol/statyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: statyka
trans_list: stataic
sense:
(fizyka, fizyczny) dział mechaniki fizycznej, zajmujacy sie równowagą sił i momentów sił działających na nieruchome ciała materialne


lexentry: pol/statyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: statyw
trans_list: branra
sense:
(technologia, technika, techniczny) podstawa, najczęściej w postaci trójnogu ze składanymi nogami, wykonana z metalu lub drewna, służąca do stabilizowania mocowanych na niej przyrządów, np. aparatu fotograficznego, kamery, urządzeń geodezyjnych


lexentry: pol/staw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: staw
trans_list: linn
sense:
(hydrologia, hydrologiczny) niewielki zbiornik wody stojącej sztucznego lub naturalnego pochodzenia;


lexentry: pol/stała__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stała
trans_list: diongbháilte
sense:
(matematyka, matematyczny) (informatyka, informatyczny) symbol, któremu przyporządkowana jest pewna niezmienna wartość;


lexentry: pol/stały__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: stały
trans_list: soladach
sense:
(fizyka, fizyczny) o stanie skupienia: taki, w którym cząsteczki, atomy i jony nie wykazują ruchu postępowego, choć mogą wibrować


lexentry: pol/stebnować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: stebnować
trans_list: arraing
sense:
(krawiectwo) szyć ozdobnie widocznym ściegiem po wierzchu materiału, tworząc pojedynczą, nieprzerwaną linię


lexentry: pol/stechiometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stechiometria
trans_list: stócaiméadracht
sense:
(chemia, chemiczny) dział chemii zajmujący się ilościowymi relacjami między substancjami uczestniczącymi w reakcjach chemicznych;


lexentry: pol/stek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stek
trans_list: stéig
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z kawałka mięsa krojonego w poprzek włókien mięśniowych lub ryby krojonej w poprzek kręgosłupa, zazwyczaj grillowany lub smażony w głębokim oleju;


lexentry: pol/stela__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stela
trans_list: liagán greanta
sense:
(archeologia, archeologiczny) (sztuka) w starożytności wolno stojąca płyta upamiętniająca czyny władcy


lexentry: pol/stenografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stenografia
trans_list: luathscríbhneoireacht
sense:
sposób pisania za pomocą umownych symboli, konwencji i skrótów, pozwalający notować w tempie ludzkiej mowy;


lexentry: pol/ster__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ster
trans_list: halmadóir
sense:
(lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) urządzenie służące do nadania i utrzymania kierunku ruchu statku wodnego lub powietrznego;


lexentry: pol/stereotyp__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stereotyp
trans_list: steiréitiopa
sense:
(socjologia, socjologiczny) uproszczona konstrukcja myślowa zawierająca irracjonalne bądź fałszywe przeświadczenie dotyczące różnych zjawisk, instytucji, osób, a najczęściej innych grup społecznych;


lexentry: pol/sterowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sterowiec
trans_list: aerlong
sense:
(lotnictwo, lotniczy) sterowalny, podłużny balon napełniony gazem lżejszym od powietrza, posiadający własny napęd;


lexentry: pol/sterownik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sterownik
trans_list: ard-reachtaire
sense:
(technologia, technika, techniczny) program lub urządzenie go wykonujące służące do sterowania układem


lexentry: pol/steryd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: steryd
trans_list: stéaróideach
sense:
(biochemia, biochemiczny) lipid zbudowany z czterech pierścieni węglowych, odpowiedzialny za przepływ krwi, regulujący przemianę materii, zachowania seksualne, przyrost tkanek lub pełniący inną określoną funkcję;


lexentry: pol/sterylizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sterylizacja
trans_list: aimridiú
sense:
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) niszczenie drobnoustrojów i ich zarodników za pomocą czynników fizycznych i chemicznych przeprowadzane w celach antyseptycznych, do konserwacji produktów żywnościowych itp.;


lexentry: pol/sterylizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sterylizacja
trans_list: aimridiú
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) pozbawianie płodności (zwykle podczas zabiegu chirurgicznego) przy jednoczesnym zachowaniu czynności hormonalnej gruczołów płciowych


lexentry: pol/stigma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stigma
trans_list: stigme
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) litera alfabetu greckiego, obecnie nieużywana w języku greckim; w greckim systemie liczbowym oznacza liczbę 6; jest ligaturą liter sigma i tau;


lexentry: pol/sto_lat__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: sto lat
trans_list: go maire
sense:
życzenia pomyślnego i długiego życia w dobrej kondycji składane najczęściej z okazji urodzin, rocznic i uroczystych wydarzeń


lexentry: pol/stodoła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stodoła
trans_list: scioból
sense:
(architektura, architektoniczny) (rolnictwo, rolniczy) budynek gospodarczy do przechowywania plonów w stanie suchym np. siano, zboże itp.


lexentry: pol/stojak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stojak
trans_list: fulaing
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie utrzymujące coś w pozycji pionowej, czasem też utrzymujące w pionie dzieci niepotrafiące jeszcze samodzielnie stać


lexentry: pol/stok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stok
trans_list: ardú
sense:
(geografia, geograficzny) (sport, sportowy) każda nachylona powierzchnia rozpościerająca się między kulminacją wzniesienia a jego podnóżem


lexentry: pol/stolarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stolarz
trans_list: cearpantóir
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący przedmioty z drewna: meble, elementy budowlane itp., osoba zajmująca się stolarstwem;


lexentry: pol/stolica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stolica
trans_list: príomhchathair | ardchathair
sense:
(administracja) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) główne miasto jakiegoś państwa;


lexentry: pol/stolik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stolik
trans_list: bord
sense:
(termin karciany) w brydżu: karty partnera rozgrywającego, rozłożone na stole i widoczne dla wszystkich


lexentry: pol/stonoga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stonoga
trans_list: céadchosach
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Oniscus, skorupiak żyjący w szczelinach, piwnicach;


lexentry: pol/stonoga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stonoga
trans_list: céadchosach
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) wij lub prosionek ze względu na liczbę odnóży


lexentry: pol/stoper__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stoper
trans_list: stoipéad
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) węzeł na linie lub urządzenie służące do zatrzymywania liny lub łańcucha


lexentry: pol/stopień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stopień
trans_list: staighre
sense:
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka umożliwiająca porównywanie wielkości stopnia (1.8) cechy między kilkoma obiektami


lexentry: pol/stopień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stopień
trans_list: céim
sense:
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego stanowiąca 1/360 (jedną trzysta sześćdziesiątą) kąta pełnego, stosowana też w geografii do wyrażania współrzędnych geograficznych;


lexentry: pol/stopień_najwyższy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stopień najwyższy
trans_list: sárchéim
sense:
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, oznaczająca największe nasilenie opisywanej przez niego cechy


lexentry: pol/stopień_wyższy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stopień wyższy
trans_list: breischéim
sense:
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, określająca natężenie opisywanej przez niego cechy w porównaniu do czegoś


lexentry: pol/stopniowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stopniowanie
trans_list: comparáid
sense:
(gramatyka) odmienianie przymiotników lub przysłówków przez stopnie, pozwalające różnicować nasilenie danej cechy


lexentry: pol/stos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stos
trans_list: stáca
sense:
(informatyka, informatyczny) jedna ze struktur danych, w której analogicznie do stosu (1.1) kartek, dostęp jest możliwy tylko przez dokładanie lub pobieranie z wierzchu;


lexentry: pol/stos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stos
trans_list: breocharn
sense:
drewno ułożone do spalenia czegoś lub kogoś; miejsce, na którym dokonuje się ceremonii kremacji ciała zmarłego


lexentry: pol/stosunek_płciowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stosunek płciowy
trans_list: caidreamh collaí
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) czynności i zachowania seksualne, w trakcie których dochodzi do fizycznego zbliżenia z użyciem narządów płciowych;


lexentry: pol/stowarzyszenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stowarzyszenie
trans_list: comhlacht
sense:
organizacja społeczna (zrzeszenie) powoływana przez grupę osób o wspólnych celach lub zainteresowaniach;


lexentry: pol/stołek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stołek
trans_list: stól
sense:
(branża meblarska, meblarstwo, meble) niewielkie jednosobowe, niskie, twarde siedzisko bez oparcia, zazwyczaj na kilku nogach


lexentry: pol/strajk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strajk
trans_list: stailc
sense:
dobrowolny i zbiorowy protest pracowników, który polega najczęściej na przerwaniu pracy, podjęty w celu spełnienia przez pracodawcę lub władzę ich postulatów;


lexentry: pol/straż_pożarna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: straż pożarna
trans_list: briogáid dóiteáin
sense:
wyspecjalizowana formacja, zawodowa lub ochotnicza, zajmująca się zwalczaniem pożarów, klęsk żywiołowych oraz innych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego, mienia lub środowiska;


lexentry: pol/straż_przybrzeżna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: straż przybrzeżna
trans_list: feighlí mara
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) morska formacja policyjna lub wojskowa odpowiadająca za nadzorowanie granic


lexentry: pol/strażnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strażnica
trans_list: túr faire
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (architektura, architektoniczny) budynek, niekiedy wysoki, w którym pełni się straż;


lexentry: pol/strażnik_dostępu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strażnik dostępu
trans_list: geatóir
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) w prawodawstwie europejskim to firma z branży cyfrowek, która będąc dominującym podmiotem na rynku stosuje nieuczciwe praktyki ograniczające konkurencyjność i dostęp do tego rynku


lexentry: pol/streszczać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: streszczać
trans_list: achoimrigh
sense:
skracać jakąś wypowiedź lub tekst, zachowując najważniejsze jej elementy, przedstawiać w skondensowanej formie


lexentry: pol/stroik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stroik
trans_list: feag
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) cienka listwa z trzciny lub metalowa blaszka służąca do wprowadzania w drganie słupa powietrza w środku rezonatora lub piszczałki w niektórych instrumentach


lexentry: pol/strona_internetowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strona internetowa
trans_list: suíomh gréasáin
sense:
(informatyka, informatyczny) pojedynczy dokument lub prezentacja opublikowana w Internecie przez WWW;


lexentry: pol/stronnictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stronnictwo
trans_list: club
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowane ugrupowanie o wspólnych poglądach, działające wspólnie dla osiągnięcia określonych celów


lexentry: pol/strop__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strop
trans_list: síleáil
sense:
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) poziomy element konstrukcyjny budynku, najczęściej rozdzielający dwie kondygnacje;


lexentry: pol/strug__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strug
trans_list: plána
sense:
(technologia, technika, techniczny) narzędzie stolarskie z wysuwanym ostrzem, używane do wyrównywania, wygładzania powierzchni drewna


lexentry: pol/struktura_spinki_do_włosów__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: struktura spinki do włosów
trans_list: biorán gruaige
sense:
(biologia, biologiczny) wzajemnie komplementarny fragment cząsteczki RNA stanowiący ramię składające się z nukleotydów, których zasady tworzą pary, połączony z petlą zbudowaną z nukleotydów o zasadach nie tworzących par


lexentry: pol/strumień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strumień
trans_list: sruth
sense:
(informatyka, informatyczny) transmisja dostarczająca na życzenie skompresowane dane multimedialne przez Internet


lexentry: pol/struna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: struna
trans_list: rópa
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naciągnięta sprężysta nić, będąca źródłem dźwięku w instrumentach strunowych;


lexentry: pol/strup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strup
trans_list: gearb
sense:
(medycyna, medyczny) sucha pokrywa na ranach i uszkodzeniach ciała, powstająca ze skrzepłej wydzieliny;


lexentry: pol/strych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strych
trans_list: lochta
sense:
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie w niektórych budynkach, znajdujące się pod samym dachem;


lexentry: pol/strzebla_potokowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzebla potokowa
trans_list: bodairlín
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Phoxinus phoxinus Linnaeus, ryba rzeczna o wrzecionowatym ciele, żyjąca stadnie w płytkich wodach;


lexentry: pol/strzemię__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzemię
trans_list: stíoróip
sense:
(hipologia, hipologiczny) parzysta część rzędu końskiego w formie stalowego kabłąka i poprzeczki, służąca do dosiadania wierzchowca i ułatwiająca utrzymanie się w siodle;


lexentry: pol/strzykawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzykawka
trans_list: steallaire
sense:
(medycyna, medyczny) narzędzie medyczne do wprowadzania płynnych leków pod skórę lub do mięśnia albo do pobierania płynów ustrojowych;


lexentry: pol/strzyżoń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzyżoń
trans_list: dreoilín
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny strzyżyków występujący w Ameryce Środkowej i Południowej


lexentry: pol/strzyżyczek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzyżyczek
trans_list: dreoilín
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny strzyżyków występujący w Belize, Gwatemali, Hondurasie i Meksyku


lexentry: pol/strzyżyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzyżyk
trans_list: dreoilín
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) mały wędrowny ptak z rodziny strzyżyków, podobny do wróbla, zamieszkujący Amerykę Północną i Eurazję


lexentry: pol/strzyżyki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzyżyki
trans_list: dreoilín
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Troglodytidae Swainson, rodzina ptaków z rzędu wróblowych, obejmująca gatunki występujące w Ameryce i Eurazji;


lexentry: pol/strój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strój
trans_list: tiúin
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odpowiednie ustawienie gitary lub innego instrumentu muzycznego


lexentry: pol/studio__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: studio
trans_list: stiúideo
sense:
pomieszczenie przeznaczone do nagrań dźwiękowych, audycji radiowych, telewizyjnych lub filmowych itp.


lexentry: pol/stwórca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stwórca
trans_list: cruthaitheoir
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przydomek boga, któremu przypisuje się stworzenie wszechświata lub ludzi;


lexentry: pol/styl_życia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: styl życia
trans_list: stíl mhaireachtála
sense:
(socjologia, socjologiczny) codzienne zachowania jednostek lub grup manifestujące ich położenie społeczne i preferencje;


lexentry: pol/stylistyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stylistyka
trans_list: stíl
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (architektura, architektoniczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (sztuka) styl charakterystyczny dla danego twórcy lub dzieła


lexentry: pol/stypulacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stypulacja
trans_list: agó
sense:
(dawniej, dawny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) umowa, ugoda lub inne zobowiązanie


lexentry: pol/stóg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stóg
trans_list: caitín
sense:
(rolnictwo, rolniczy) duży stos siana, rzadziej słomy lub zboża, układany zazwyczaj wokół ustawionego pionowo drąga w kształt stożka lub kopuły


lexentry: pol/stół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stół
trans_list: bord | tábla | clár
sense:
(branża meblarska, meblarstwo, meble) mebel z podpartym na nogach blatem, służący zwykle do spożywania posiłków lub pracy;


lexentry: pol/stężenie_normalne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stężenie normalne
trans_list: normalacht
sense:
(chemia, chemiczny) liczba gramorównoważników substancji w roztworze odniesiona do jednostki objętości;


lexentry: pol/subalpejski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: subalpejski
trans_list: fo-alpach
sense:
(geografia, geograficzny) taki, który znajduje się w wysokim piętrze gór lub dla niego charakterystyczny


lexentry: pol/subkontynent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: subkontynent
trans_list: fo-ilchríoch
sense:
(geografia, geograficzny) ląd wielkich rozmiarów, lecz mniejszy niż kontynent lub stanowiący jego wydzieloną, szczególną część;


lexentry: pol/subkultura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: subkultura
trans_list: fochultúr
sense:
(socjologia, socjologiczny) zespół zjawisk kulturowych, częściowo autonomiczny wobec kultury dominującej tworzone przez jakąś grupę osób;


lexentry: pol/subskrypcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: subskrypcja
trans_list: liostáil
sense:
formalne (pisemne lub elektroniczne) zobowiązanie do nabycia lub wykupienia czegoś cyklicznie wydawanego


lexentry: pol/substancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: substancja
trans_list: mianach
sense:
(chemia, chemiczny) klasa przedmiotów materialnych, mających w danych warunkach jednakowe właściwości fizyczne i chemiczne, mikroskopowo zaś - identyczną budowę molekularną (cząsteczkową)


lexentry: pol/substytucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: substytucja
trans_list: malartaíocht
sense:
(chemia, chemiczny) reakcja chemiczna polegająca na wymianie jednego lub kilku atomów w cząsteczce związku chemicznego;


lexentry: pol/substytucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: substytucja
trans_list: malartaíocht
sense:
(psychologia, psychologiczny) jeden z mechanizmów obronnych, polegający na zastępowaniu nieosiągalnych celów celami łatwiejszymi;


lexentry: pol/subwoofer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: subwoofer
trans_list: fo-dhordaire
sense:
(technologia, technika, techniczny) głośnik służący do odtwarzania dźwięków o bardzo małych częstotliwościach;


lexentry: pol/sudoku__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sudoku
trans_list: sūdoku
sense:
japońska łamigłówka, w której zadaniem jest uzupełnienie diagramu tak, aby w każdej kolumnie, każdym wierszu oraz każdym mniejszym kwadracie znalazło się po jednej cyfrze od 1 do 9;


lexentry: pol/sufler__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sufler
trans_list: leideoir
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) osoba podpowiadająca aktorom tekst roli na próbach i podczas przedstawień w sposób niewidoczny dla widza;


lexentry: pol/suita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: suita
trans_list: seicheamh
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wieloczłonowy utwór złożony z kontrastujących ze sobą elementów;


lexentry: pol/suka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: suka
trans_list: soith
sense:
(przenośnie, przenośnia) (wulgarnie, wulgaryzm) (pejoratywnie, pejoratywny) kobieta, zwłaszcza źle prowadząca się


lexentry: pol/sukienka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sukienka
trans_list: gúna
sense:
(krawiectwo) kobiece ubranie, okrywające tułów, częściowo lub całkowicie nogi, czasem też ręce, zazwyczaj z lekkiego materiału;


lexentry: pol/suknia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: suknia
trans_list: gúna
sense:
(krawiectwo) część kobiecej garderoby okrywająca tułów, częściowo lub całkowicie nogi, czasem też ręce, wkładana zazwyczaj na uroczyste okazje;


lexentry: pol/sukulent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sukulent
trans_list: planda súmhar
sense:
(botanika, botaniczny) roślina przystosowana do życia na gorących półpustyniach, posiadająca grube mięsiste pędy bądź liście, służące do gromadzenia wody;


lexentry: pol/sumak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sumak
trans_list: sumach
sense:
(botanika, botaniczny) Rhus, rodzaj roślin należący do rodziny nanerczowatych i obejmujący ok. 250 gatunków;


lexentry: pol/sumienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sumienie
trans_list: coinsias
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wewnętrzne odczucie pozwalające rozróżniać dobro i zło;


lexentry: pol/superbohater__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: superbohater
trans_list: sárlaoch
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) pozytywny bohater literacki, filmowy lub komiksowy posiadający nadprzyrodzone zdolności i walczący o uratowanie ludzkości przed złoczyńcami;


lexentry: pol/superksiężyc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: superksiężyc
trans_list: mór-ré
sense:
(potocznie, potoczny) (astronomia, astronomiczny) księżyc w pełni, obserwowany w syzygijnym perygeum;


lexentry: pol/supernowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: supernowa
trans_list: ollnóva
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazda, której jasność gwałtownie wzrosła na skutek wybuchowego odrzucenia przez nią swoich zewnętrznych warstw;


lexentry: pol/supersymetria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: supersymetria
trans_list: forshiméadracht
sense:
(fizyka, fizyczny) hipotetyczne posiadanie przez każdą cząstkę elementarną odpowiednika różniącego się od niej całkowitością spinu;


lexentry: pol/surfing__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: surfing
trans_list: marcaíocht toinne
sense:
(sport, sportowy) ślizganie się na specjalnie przystosowanej do tego desce unoszącej się na fali morskiej;


lexentry: pol/surowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: surowy
trans_list: aithrinneach
sense:
taki, który bezwzględnie wymaga wykonania jakiejś czynności, przestrzegania jakichś zasad, nieuznający sprzeciwu, wymagający, bezwzględny, niewyrozumiały; także będący wyrazem tej cechy


lexentry: pol/surrealizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: surrealizm
trans_list: osréalachas
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek artystyczny w literaturze i sztuce, ukształtowany w latach dwudziestych XX w., w założeniu którego wyrażano swoje wnętrze, podświadomość, wizje, sny, halucynacje itp. w oderwaniu od rzeczywistości;


lexentry: pol/sushi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sushi
trans_list: súisí
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) japońska potrawa z ryżu zaprawionego octem ryżowym z różnymi dodatkami w postaci owoców morza, ryb, warzyw, grzybów oraz jajek;


lexentry: pol/sutanna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sutanna
trans_list: casóg
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) długa szata noszona przez duchownych wyznań chrześcijańskich;


lexentry: pol/suterena__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: suterena
trans_list: íoslach
sense:
część budynku znajdująca się pod parterem, często poniżej poziomu terenu, przystosowana do celów mieszkalnych


lexentry: pol/sutra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sutra
trans_list: sútra
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w buddyzmie: pismo kanoniczne, z naukami Buddy lub późniejszymi komentarzami;


lexentry: pol/suw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: suw
trans_list: béim
sense:
(technologia, technika, techniczny) w silnikach, maszynach, urządzeniach mechanicznych: ruch jednego elementu względem drugiego na pewnej długości, np. ruch tłoka w cylindrze w silniku spalinowym


lexentry: pol/suwerenność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: suwerenność
trans_list: ardcheannas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niezależność od innych państw, ich władz lub instytucji


lexentry: pol/swastyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: swastyka
trans_list: svaistice
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niemiecki emblemat narodowosocjalistyczny i neonazistowski w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach


lexentry: pol/swastyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: swastyka
trans_list: svaistice
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) wielokulturowy symbol szczęścia zwykle w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach;


lexentry: pol/swing__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: swing
trans_list: luascán
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kierunek muzyki jazzowej popularny na przełomie lat 30. i 40. XX wieku;


lexentry: pol/syfon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syfon
trans_list: siofón
sense:
(technologia, technika, techniczny) konstrukcja hydrauliczna umożliwiająca wodną separację instalacji kanalizacyjnej od naczynia sanitarnego;


lexentry: pol/syjonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syjonizm
trans_list: Siónachas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zapoczątkowany w końcu XIX wieku ruch narodowy i towarzysząca mu ideologia stworzenia niezależnego państwa żydowskiego na terenie Palestyny oraz zahamowania procesów asymilacyjnych mniejszości żydowskiej w poszczególnych krajach;


lexentry: pol/syk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syk
trans_list: sios
sense:
odgłos wydawany przez węża albo szybko uchodzące powietrze, podobny do długiego wymawiania litery „s”


lexentry: pol/sykać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: sykać
trans_list: sios
sense:
wydawać dźwięk jak przedłużone wymawianie głoski s, podobny do brzmienia węża lub powietrza uchodzącego pod ciśnieniem


lexentry: pol/sylaba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sylaba
trans_list: siolla
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) część wyrazu lub wyraz zawierające zwykle jedną samogłoskę lub dyftong, wymawiane jako całość; jednostka mowy, zwykle dłuższa niż jedna głoska i krótsza niż wyraz;


lexentry: pol/sylabariusz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sylabariusz
trans_list: siollabra
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) system pisma, w którym znaki odpowiadają zgłoskom (sylabom), a nie pojedynczym głoskom


lexentry: pol/symbolizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: symbolizm
trans_list: siombalachas
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek w literaturze i sztukach plastycznych występujący na przełomie XIX i XX w., posługujący się symbolem jako podstawowym środkiem wyrazu;


lexentry: pol/symetria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: symetria
trans_list: siméadracht
sense:
(matematyka, matematyczny) właściwość figury, bryły lub ogólnie dowolnego obiektu matematycznego, polegająca na tym, iż istnieje należące do pewnej zadanej klasy przekształcenie niebędące identycznością, które odwzorowuje dany obiekt na niego samego;


lexentry: pol/symfonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: symfonia
trans_list: siansa
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dużych rozmiarów utwór na orkiestrę; w klasycznym kształcie zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy;


lexentry: pol/syn_marnotrawny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syn marnotrawny
trans_list: mac díobhlásach
sense:
(biblijny) (przenośnie, przenośnia) osoba, która zawiniła lub zbłądziła, lecz ostatecznie się opamiętała;


lexentry: pol/syndrom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syndrom
trans_list: siondróm
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) zespół objawów charakterystycznych dla jakiejś choroby lub chorób


lexentry: pol/syndrom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syndrom
trans_list: siondróm
sense:
zespół cech charakterystycznych dla określonego, zwykle negatywnego, zjawiska w dziedzinie nauk ścisłych lub humanistycznych


lexentry: pol/synestezja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: synestezja
trans_list: sinéistéise
sense:
stan, w którym wrażenia zmysłowe odbierane przez jeden zmysł towarzyszą również doznaniom charakterystyczne dla innych zmysłów;


lexentry: pol/synonim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: synonim
trans_list: comhchiallach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu lub o podobnym znaczeniu; bliskoznacznik


lexentry: pol/syntezator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syntezator
trans_list: sintéiseoir
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (elektryczność) urządzenie elektroniczne wytwarzające i przekształcające dźwięki, wykorzystywane jako instrument muzyczny;


lexentry: pol/syrena__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syrena
trans_list: Síréana
sense:
(mitologia, mitologiczny) stworzenie mityczne, początkowo pół kobieta, pół ptak, później pół kobieta, pół ryba; także bohaterka baśni i legend;


lexentry: pol/syrop__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: syrop
trans_list: síoróip
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) roztwór leku w wodzie gęstością i smakiem przypominający syrop (1.1)


lexentry: pol/system_operacyjny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: system operacyjny
trans_list: córas oibriúcháin
sense:
(informatyka, informatyczny) najbardziej podstawowe oprogramowanie komputera umożliwiające zarządzanie zasobami, sprzętem oraz komunikację z użytkownikiem;


lexentry: pol/szabat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szabat
trans_list: Sabóid
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) ostatni (siódmy) dzień każdego tygodnia, obchodzony jako dzień święty;


lexentry: pol/szablodziób__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szablodziób
trans_list: abhóiséad
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Recurvirostra avosetta, ptak przybrzeżny o charakterystycznym czarnym i cienkim dziobie zagiętym w górę;


lexentry: pol/szabrownictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szabrownictwo
trans_list: sladaireacht
sense:
(potocznie, potoczny) grabież dobytku pozostawionego bez opieki przez właścicieli najczęściej w czasie wojny lub klęski żywiołowej


lexentry: pol/szach__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: szach
trans_list: seá
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) tytuł monarchy w Persji a następnie w Iranie;


lexentry: pol/szachownica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szachownica
trans_list: clár fichille
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) plansza do gry w szachy, składająca się z kwadratowych, dwukolorowych pól umieszczonych w taki sposób, że każdy kwadrat styka się całym bokiem z kwadratem o innym kolorze;


lexentry: pol/szachy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szachy
trans_list: ficheall
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) gra dwuosobowa, w której gracze wykonują na przemian ruchy bierkami na czarno-białej planszy;


lexentry: pol/szafirek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szafirek
trans_list: bú fíniúna
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Muscari botryoides (L.) Mill., szafirek drobnokwiatowy; ozdobna roślina cebulowa kwitnąca w warunkach naturalnych wczesną wiosną


lexentry: pol/szafot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szafot
trans_list: croch
sense:
(historia, historyczny, historycznie) rodzaj podwyższenia, na którym wykonywano publiczne egzekucje;


lexentry: pol/szafran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szafran
trans_list: cróch
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa otrzymywana z wysuszonych pręcików lub słupków krokusów


lexentry: pol/szafranowy__przymiotnik__2
sense_num: 02
written_rep: szafranowy
trans_list: cróch
sense:
(książkowy) mający kolor intensywnie żółty, taki jak kolor sproszkowanego słupka kwiatu szafranu uprawnego


lexentry: pol/szakal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szakal
trans_list: seacál
sense:
(zoologia, zoologiczny) kilka gatunków z rodzaju Canis, drapieżnik podobny do wilka, lecz od niego mniejszy;


lexentry: pol/szaman__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szaman
trans_list: seaman
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wśród niektórych ludów azjatyckich, np. u Eskimosów i Indian, człowiek uważany za pośrednika między duchami, bóstwami, demonami a ludźmi, osoba o nadprzyrodzonej mocy, czarodziej i znachor pierwotnej religii szamanizmu;


lexentry: pol/szamanizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szamanizm
trans_list: seamanachas
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wierzenia i praktyki religijne bazujące na animizmie i instytucji szamanów;


lexentry: pol/szanować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: szanować
trans_list: meas a bheith agat ar
sense:
mieć szacunek do kogoś lub czegoś, darzyć kogoś lub coś szacunkiem; odnosić się, zwracać się do kogoś z szacunkiem


lexentry: pol/szansa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szansa
trans_list: amhantar
sense:
prawdopodobieństwo, możliwość powodzenia w jakiejś sprawie, osiągnięcia sukcesu lub zaistnienia jakichś pożądanych okoliczności


lexentry: pol/szantaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szantaż
trans_list: dúbhál
sense:
wymuszanie czegoś na kimś pod groźbą ujawnienia jakichś kompromitujących lub wstydliwych informacji o tym kimś; także pod groźbą wykonania czynu innego typu (np. przemocy wobec bliskich)


lexentry: pol/szarańcza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szarańcza
trans_list: lócaiste
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający konika polnego, szkodnik upraw;


lexentry: pol/szaser__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szaser
trans_list: sealgaire
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz piechoty lub lekkiej jazdy w okresie podbojów napoleońskich;


lexentry: pol/szaszłyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szaszłyk
trans_list: briogún
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa składająca się z kawałków mięsa, zwykle baraniny, przekładanych plasterkami warzyw (np. cebula, papryka), boczku, słoniny itp., nadzianych na szpikulec, pieczona na rożnie lub grillowana;


lexentry: pol/szatan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szatan
trans_list: An tAinspiorad
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z upadłych aniołów, przeciwnych Bogu, kuszących człowieka do grzechu


lexentry: pol/szatnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szatnia
trans_list: seomra cótaí
sense:
pomieszczenie w teatrze, szkole, lokalu gastronomicznym itp., gdzie pozostawia się wierzchnie okrycia


lexentry: pol/szałamaja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szałamaja
trans_list: seám
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument muzyczny wydający przenikliwe dźwięki, rodzaj piszczałki z bocznymi otworami; pochodzący z Azji;


lexentry: pol/szczeniak__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: szczeniak
trans_list: coileáinín
sense:
(przenośnie, przenośnia) (żartobliwie) lub (pogardliwie, pogardliwy) chłopiec postępujący niepoważnie, zachowujący się w sposób niedojrzały


lexentry: pol/szczepionka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szczepionka
trans_list: vacsaín
sense:
(medycyna, medyczny) preparat pochodzenia biologicznego, zawierający osłabione żywe lub zabite drobnoustroje chorobotwórcze lub fragmenty ich struktury stosowany w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej i odporności;


lexentry: pol/szczery__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: szczery
trans_list: dílis
sense:
dotyczący szczerości; taki, który mówi prawdę; wyraża się szczerze, nie ukrywa tego, co myśli i czuje


lexentry: pol/szczudłak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szczudłak
trans_list: cos taca
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Himantopus himantopus, średniej wielkości ptak o bardzo długich nogach, należący do rzędu siewkowych;


lexentry: pol/szczuroskoczek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szczuroskoczek
trans_list: cangarú francaigh
sense:
(zoologia, zoologiczny) Dipodomys J.E. Gray, mały gryzoń północnoamerykański z rodziny karłomyszowatych;


lexentry: pol/szczypce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szczypce
trans_list: ordóg
sense:
(technologia, technika, techniczny) narzędzie do chwytania przedmiotów w formie dwóch zaciskających się ramion


lexentry: pol/szczyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szczyt
trans_list: binn
sense:
(architektura, architektoniczny) ozdobne, zwężające się ku górze, zwieńczenie portalu, ryzalitu lub innego elementu architektonicznego


lexentry: pol/szczęka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szczęka
trans_list: giall
sense:
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) wszelkie mocne, zaciskające się narządy w obrębie otworu gębowego, przed nim albo otaczające go, przystosowane do chwytania i rozdrabniania pokarmu;


lexentry: pol/szelf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szelf
trans_list: scairbh
sense:
(geologia, geologiczny) (geografia, geograficzny) przybrzeżna strefa dna morskiego będąca częścią kontynentu zalanego wodami płytkiego morza;


lexentry: pol/szelit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szelit
trans_list: sílít
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) wolframian wapnia; biały, szary, bądź żółtawy minerał będący istotnym źródłem rudy wolframu;


lexentry: pol/szeląg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szeląg
trans_list: pingin
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (numizmatyka, numizmatyczny) drobna miedziana moneta zdawkowa w Polsce XVI–XVII wieku;


lexentry: pol/szeryf__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: szeryf
trans_list: seiríf
sense:
(drukarstwo, drukarski) w niektórych krojach pisma: zakończenie linii znaku, przeznaczone głównie do dekoracji;


lexentry: pol/szewc__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: szewc
trans_list: aindílleachta
sense:
(środowiskowy) (drukarstwo, drukarski) błąd łamania tekstu, polegający na pozostawieniu na końcu łamu samotnego pierwszego wiersza akapitu;


lexentry: pol/sziwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sziwa
trans_list: Síve
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w judaizmie: tradycyjny okres żałoby polegający na nieopuszczaniu domu przez siedem dni po pogrzebie bliskiego krewnego;


lexentry: pol/szkaplerz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szkaplerz
trans_list: scaball
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część stroju zakonnego, prostokątny płat sukna z otworem, nakładany przez głowę na habit


lexentry: pol/szkaplerz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szkaplerz
trans_list: scaball
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dwa małe kawałki sukna z wyszytym imieniem Matki Boskiej lub Chrystusa, połączone tasiemkami, noszone na piersiach, pod ubraniem, przez członków bractw religijnych lub osoby świeckie


lexentry: pol/szkarlatyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szkarlatyna
trans_list: fiabhras dearg
sense:
(medycyna, medyczny) ostra, bakteryjna choroba zakaźna, najczęściej dotycząca dzieci, wywoływana przez paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes), objawiająca się m.in. gorączką, bólem gardła, czerwoną, drobnoplamistą wysypką czy tzw. malinowym językiem;


lexentry: pol/szkolenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szkolenie
trans_list: oiliúint
sense:
(edukacja, edukacyjny) jeden lub wiele (cykl) wykładów lub zajęć praktycznych służących do uzupełnienia wiedzy, wykształcenia, umiejętności


lexentry: pol/szkoła_wyższa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szkoła wyższa
trans_list: coláiste
sense:
(edukacja, edukacyjny) szkoła kształcąca najwyżej kwalifikowanych pracowników w zakresie ustalonych dziedzin


lexentry: pol/szkuner__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szkuner
trans_list: scúnar
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) żaglowiec mający co najmniej dwa maszty; wszystkie maszty niosą ożaglowanie skośne;


lexentry: pol/szlachar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szlachar
trans_list: síolta rua
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Mergus serrator, wędrowny ptak wodny półkuli północnej z charakterystycznym czubem na głowie;


lexentry: pol/szlachetny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: szlachetny
trans_list: uasal
sense:
taki, który postępuje dobrze, uczciwie, w sposób wspaniałomyślny, prawy, sprawiedliwy, bezinteresowny


lexentry: pol/szlam__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szlam
trans_list: dríodar
sense:
(technologia, technika, techniczny) warstwa miękkich zanieczyszczeń, które pokrywają powierzchnię metali użytkowanych


lexentry: pol/szmira__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szmira
trans_list: bruscar
sense:
coś o niskiej lub żadnej wartości artystycznej, np.: utwór literacki, przedstawienie teatralne, obraz


lexentry: pol/szok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szok
trans_list: suaitheadh
sense:
intensywna reakcja psychiczna, która jest wywołana gwałtownym, zazwyczaj negatywnym przeżyciem lub wydarzeniem


lexentry: pol/szot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szot
trans_list: leathanach
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lina służąca do ustawiania żagla pod właściwym kątem do kierunku wiatru;


lexentry: pol/szowinizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szowinizm
trans_list: seobhaineachas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) skrajna postać nacjonalizmu, w której bezkrytyczne uwielbienie do własnego narodu jest połączone z pogardą i wrogością wobec mniejszości narodowych i innych narodów;


lexentry: pol/szowinizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szowinizm
trans_list: seobhaineachas
sense:
(socjologia, socjologiczny) postawa charakteryzująca się nietolerancją i przyznawaniem uprzywilejowanej pozycji własnej płci, rasie czy grupie społecznej


lexentry: pol/szpachla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpachla
trans_list: spadal
sense:
(technologia, technika, techniczny) (budownictwo) narzędzie ręczne z płaskim, elastycznym ostrzem i uchwytem, używane do nakładania, rozprowadzania lub usuwania mas budowlanych


lexentry: pol/szpatułka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpatułka
trans_list: spadal teanga
sense:
(medycyna, medyczny) podłużna i wąska płytka do uciskania języka w trakcie badania jamy ustnej i gardła


lexentry: pol/szpicruta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpicruta
trans_list: bearr
sense:
(jeździectwo, jeździecki) krótki skórzany lub rzemienny pejcz do dyscyplinowania konia wierzchowego;


lexentry: pol/szpik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpik
trans_list: mearóg
sense:
(biologia, biologiczny) miękka, silnie ukrwiona, mająca gąbczastą konsystencję tkanka znajdująca się wewnątrz kości;


lexentry: pol/szpik_kostny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpik kostny
trans_list: smior
sense:
(anatomia, anatomiczny) miękka, gąbczasta tkanka znajdująca się wewnątrz kości, odpowiadająca za wytwarzanie komórek krwi bądź pełniąca rolę magazynu tłuszczu


lexentry: pol/szpilka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpilka
trans_list: biorán
sense:
(krawiectwo) mały, cieniutki pręt zakończony główką z metalu lub kolorowego plastiku, służący do mocowania np. tkaniny


lexentry: pol/szpinak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpinak
trans_list: spionáiste
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) Spinacia oleracea, szpinak warzywny, roślina warzywna o podłużnych, szpiczastych liściach


lexentry: pol/szpital__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpital
trans_list: ospidéal
sense:
(medycyna, medyczny) zakład lecznictwa zamkniętego służący badaniu i leczeniu pacjentów wymagających hospitalizacji;


lexentry: pol/szpital_polowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpital polowy
trans_list: ospidéal machaire
sense:
(medycyna, medyczny) tymczasowa kliniczna instytucja medyczna obsługująca rannych żołnierzy, ofiary katastrof i klęsk żywiołowych;


lexentry: pol/szprotka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szprotka
trans_list: bioránach
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sprattus sprattus, mała ryba morska, podobna do śledzia, żyjąca w europejskich morzach


lexentry: pol/sztaluga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztaluga
trans_list: tacas
sense:
(sztuka) stojak, zwykle trójnogi, służący do pokazywania obrazów, a podczas powstawania obrazu do utrzymywania go w dogodnej dla malarza pozycji;


lexentry: pol/sztandar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztandar
trans_list: bratach
sense:
chorągiew o ustalonych barwach, często ze znakiem (godłem), która jest symbolem zorganizowanej zbiorowości (np. organizacji, związku lub narodu);


lexentry: pol/sztolnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztolnia
trans_list: tollbhealach
sense:
sztucznie wykonany podziemny korytarz prowadzący ze stoku góry do jej wnętrza, poziomo lub pod niewielkim nachyleniem;


lexentry: pol/sztorm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztorm
trans_list: anfa
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (meteorologia, meteorologiczny) burza morska, podczas której wieje bardzo silny i porywisty wiatr, powodujący powstawanie wysokich fal


lexentry: pol/sztuczne_ognie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztuczne ognie
trans_list: tine ealaíne
sense:
wyroby pirotechniczne wykorzystywane w celach widowiskowych, dające po zapaleniu efekty świetlne i akustyczne;


lexentry: pol/sztukateria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztukateria
trans_list: múnla
sense:
ozdobne, przestrzenne elementy wykończenia sufitu i ścian we wnętrzach, wykonane zwykle z gipsu lub rzadziej z żywic;


lexentry: pol/szufelka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szufelka
trans_list: sluasaidín
sense:
łopatka z krótkim uchwytem do przerzucania sypkich materiałów, zagarniania śmieci, (i tym podobne, i temu podobne)


lexentry: pol/szufla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szufla
trans_list: sluaisteáil
sense:
łopata z ostro wygiętymi do góry krawędziami bocznymi blaszanego lub plastikowego ostrza i styliskiem zakończonym uchwytem w kształcie litery D lub T


lexentry: pol/szum_uszny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szum uszny
trans_list: tinniteas
sense:
(medycyna, medyczny) subiektywne, przykre doznanie dźwiękowe odczuwane w uszach lub w głowa z przyczyn wewnętrznych;


lexentry: pol/szyb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szyb
trans_list: fearsaid
sense:
(górnictwo, górniczy) szyb (1.1) wraz z instalacją naziemną, niezbędną do prowadzenia wydobycia lub innych podziemnych prac


lexentry: pol/szybolet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szybolet
trans_list: teagasc seanchaite
sense:
hasło rozpoznawcze ułożone tak, by zawierało zgłoski, których nie potrafi poprawnie wypowiedzieć cudzoziemiec;


lexentry: pol/szybowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szybowiec
trans_list: faoileoir
sense:
(lotnictwo, lotniczy) samolot bez własnego napędu, utrzymujący się dzięki wstępującym prądom powietrza oddziałującym na skrzydła;


lexentry: pol/szyfon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szyfon
trans_list: sreabhann
sense:
(włókiennictwo) cienka, przewiewna i półprzezroczysta tkanina o splocie płóciennym z mocno skręconych nitek jedwabnych lub bawełnianych, używana do produkcji bielizny, sukni, szali itp.


lexentry: pol/szyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szyna
trans_list: ráille
sense:
(technologia, technika, techniczny) specjalnie wyprofilowana sztaba przeznaczona do poruszania się po niej lub pod nią pojazdów lub przedmiotów;


lexentry: pol/szynel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szynel
trans_list: cóta mór
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (odzieżownictwo) (wojskowość, wojskowy) długi, zimowy płaszcz męski dopasowany do sylwetki, jednorzędowy lub dwurzędowy, wykonany z grubej wełny lub sukna, sięgający do kolan lub niżej, noszony w XIX i na początku XX wieku w carskiej Rosji, początkowo wojskowy, później także cywilny


lexentry: pol/szyszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szyszka
trans_list: buaircín
sense:
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) zdrewniały owoc większości roślin iglastych;


lexentry: pol/sójka_złowroga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sójka złowroga
trans_list: scréachóg earr-rua
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Perisoreus infaustus, sójka syberyjska, gatunek ptaka z rodziny krukowatych występujący w tajdze Eurazjii;


lexentry: pol/sól_fizjologiczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sól fizjologiczna
trans_list: salanda
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) roztwór chlorku sodowego o stężeniu 0,9 % albo 0,6 %;


lexentry: pol/sól_morska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sól morska
trans_list: salann sáile
sense:
(spożywczy) chlorek sodu pozyskany przez odparowanie wody morskiej, stosowany jako przyprawa, konserwant i suplement diety dostarczający mikroelementów


lexentry: pol/sąd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sąd
trans_list: cúirt
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja, która zajmuje się rozstrzyganiem sporów albo orzekaniem o winie lub niewinności zgodnie z obowiązującym prawem


lexentry: pol/sążeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sążeń
trans_list: feá
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) jednostka długości, używana do pocz. XX w., równa odległości między dłońmi rozpostartych ramion mężczyzny, czyli około 1,7 m;


lexentry: pol/sęp__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sęp
trans_list: bultúr | badhbh
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) padlinożerny ptak o szerokich skrzydłach i niemal nagiej głowie i szyi;


lexentry: pol/sępnik_różowogłowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sępnik różowogłowy
trans_list: bultúr turcach
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Cathartes aura Linnaeus, gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny kondorowatych, występującego w obu Amerykach;


lexentry: pol/słaby__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: słaby
trans_list: aimhneartach
sense:
(matematyka, matematyczny) w sensie słabej topologii, czyli dla ustalonego zbioru najmniejszej w sensie inkluzji topologii, względem której każdy element ustalonej rodziny odwzorowań tego zbioru jest ciągły;


lexentry: pol/słodować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: słodować
trans_list: braich
sense:
(technologia, technika, techniczny) przeprowadzać kontrolowany proces kiełkowania ziarna w produkcji słodu


lexentry: pol/słodzić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: słodzić
trans_list: milsigh
sense:
czynić coś słodkim przez dodanie cukru, miodu lub innej słodkiej substancji; nadawać czemuś słodki smak


lexentry: pol/słonecznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słonecznik
trans_list: lus na gréine
sense:
(potocznie, potoczny) słonecznik zwyczajny, Helianthus annuus L. – wysoka roślina jednoroczna o bardzo dużych (zwykle żółtych) kwiatach, uprawiana dla oleistych nasion lub jako roślina ozdobna;


lexentry: pol/słowik_rdzawy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słowik rdzawy
trans_list: filiméala
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia megarhynchos, gatunek małego ptaka śpiewającego z rodziny muchołówek występującego w południowo-zachodniej Polsce;


lexentry: pol/słownictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słownictwo
trans_list: foclóirín
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) zasób słów składających się na jakiś język (lub dialekt, gwarę); ogół wyrazów


lexentry: pol/słownik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słownik
trans_list: foclóir
sense:
zbiór słów, pojęć z pewnej dziedziny, wszystkich lub dobranych wg jakiejś metody, wraz z ich skrótowymi opisami;


lexentry: pol/słownik_wyrazów_bliskoznacznych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słownik wyrazów bliskoznacznych
trans_list: stórchiste
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów jakiegoś języka z odniesieniami do wyrazów, wyrażeń i zwrotów połączonych z nimi relacją synonimii


lexentry: pol/słowo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słowo
trans_list: focal
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku;


lexentry: pol/słońce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słońce
trans_list: grian
sense:
(astronomia, astronomiczny) główna gwiazda w układzie planetarnym, źródło światła i ciepła pojawiające się na niebie


lexentry: pol/słuchawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słuchawka
trans_list: glacadán
sense:
element lub całość urządzeń emitujących dźwięki, np. aparatu telefonicznego, radia, umożliwiająca słuchanie;


lexentry: pol/słuchawki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słuchawki
trans_list: cluasáin
sense:
(technologia, technika, techniczny) zestaw głośników służący do indywidualnego odbioru dźwięku, najczęściej umieszczany w bezpośredniej bliskości ucha, a nawet wewnątrz ucha


lexentry: pol/służba_zdrowia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: służba zdrowia
trans_list: seirbhís sláintíochta
sense:
(medycyna, medyczny) (administracja) system instytucji i przepisów zajmujących się opieką zdrowotną obywateli


lexentry: pol/słód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słód
trans_list: braich
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) kiełkujące i wysuszone ziarna zbóż, zazwyczaj jęczmienia, podstawowy surowiec w piwowarstwie;


lexentry: pol/tablet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tablet
trans_list: ríomhaire táibléid
sense:
(informatyka, informatyczny) przenośny komputer osobisty z ekranem dotykowym zastępującym klawiaturę;


lexentry: pol/tabletka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tabletka
trans_list: piollaire
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) porcja sprasowanego proszku, najczęściej leku, zwykle w postaci małego krążka


lexentry: pol/tablica_interaktywna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tablica interaktywna
trans_list: clár bán
sense:
(technologia, technika, techniczny) (edukacja, edukacyjny) urządzenie w postaci białej tablicy połączonej z komputerem i wyświetlające (dzięki rzutnikowi) ten sam obraz co monitor, na której można poprzez dotyk wykonywać te same czynności co na komputerze


lexentry: pol/tabliczka_znamionowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tabliczka znamionowa
trans_list: ainmchlár
sense:
(technologia, technika, techniczny) tabliczka na obudowie urządzenia, podająca podstawowe parametry eksploatacji;


lexentry: pol/taca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: taca
trans_list: bailiúchán
sense:
(kościelny) pojemnik, często koszyczek, służący do zbierania pieniędzy od wiernych w czasie mszy świętej


lexentry: pol/taczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: taczka
trans_list: barra rotha
sense:
mały wózek z jednym lub dwoma kółkami używany do transportu przedmiotów lub materiałów sypkich na niewielkich odległościach;


lexentry: pol/tag__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tag
trans_list: lá
sense:
(informatyka, informatyczny) znacznik rozpoczynający i kończący tekst i zaznaczający jego odmienną funkcję lub cechy;


lexentry: pol/tajemnica_handlowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tajemnica handlowa
trans_list: rún ceirde
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) informacja mająca wartość gospodarczą dla przedsiębiorstwa ze względu na to, że nie jest powszechnie znana lub łatwa do odkrycia


lexentry: pol/tajfun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tajfun
trans_list: tíofún
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) cyklon tropikalny, nazwa używana na określenie cyklonów w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej;


lexentry: pol/tak__partykuła__1
sense_num: 02
written_rep: tak
trans_list: sea
sense:
wyraz służący do udzielania odpowiedzi twierdzącej na pytanie zaczęte od słowa czy; potwierdzenie czegoś


lexentry: pol/takt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: takt
trans_list: bar
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) najmniejszy odcinek tekstu muzycznego zawartego między dwiema kreskami, zwanymi kreskami taktowymi;


lexentry: pol/taktyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: taktyka
trans_list: beartaíocht
sense:
(wojskowość, wojskowy) teoria i praktyka posługiwania się jednostkami wojskowymi dla osiągnięcia zamierzonego celu;


lexentry: pol/tal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tal
trans_list: tailliam
sense:
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tl i liczbie atomowej 81; lekki, srebrzysty metal o dużej reaktywności i właściwościach toksycznych;


lexentry: pol/talizman__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: talizman
trans_list: buachloch
sense:
(ezoteryka) przedmiot, któremu przypisuje się magiczną moc przynoszenia szczęścia jego posiadaczowi;


lexentry: pol/talk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: talk
trans_list: talc
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (medycyna, medyczny) biały puder mineralny używany jako kosmetyk do pielęgnacji skóry


lexentry: pol/tamaryndowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tamaryndowiec
trans_list: tamarain
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tamarindus, monotypowy rodzaj drzew z rodziny bobowatych


lexentry: pol/tamaryndowiec_indyjski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tamaryndowiec indyjski
trans_list: tamarain
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tamarindus indica, gatunek tropikalnych drzew z monotypowego rodzaju tamaryndowiec, pochodzących ze wschodniej Afryki;


lexentry: pol/tamburyn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tamburyn
trans_list: tambóirín
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument perkusyjny w formie obręczy z naciągniętą membraną i blaszkami lub dzwoneczkami naokoło;


lexentry: pol/tamoksyfen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tamoksyfen
trans_list: tamocsaifein
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek stosowany głównie w leczeniu i zapobieganiu rakowi piersi; selektywny modulator receptorów estrogenowych


lexentry: pol/tampon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tampon
trans_list: súitín
sense:
(higiena, higieniczny) specjalnie ukształtowany opatrunek ze sznurkiem stosowany wewnętrznie podczas menstruacji;


lexentry: pol/tamto__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: tamto
trans_list: an
sense:
odnosi się do obiektów lub okoliczności postrzeganych jako dalsze w sensie umiejscowienia lub wystąpienia w czasie; (rodzaj nijaki) lp od tamten


lexentry: pol/tan__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: tan
trans_list: taen
sense:
(historia, historyczny, historycznie) tytuł arystokratyczny w średniowiecznej Anglii, odpowiednik barona


lexentry: pol/taniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: taniec
trans_list: damhsa
sense:
(choreografia, choreograficzny) zespół ruchów wykonywany zwykle w rytm muzyki, zazwyczaj w parze z inną osobą, ale także indywidualnie lub w większej grupie osób;


lexentry: pol/tapczan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tapczan
trans_list: tolg
sense:
rodzaj łóżka w formie skrzyni, w którym część, na której się śpi (materac), stanowi jednocześnie wieko pojemnika na pościel;


lexentry: pol/taranować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: taranować
trans_list: cló brúite
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) rozbijać, niszczyć lub wyważać coś przy użyciu taranu


lexentry: pol/taranować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: taranować
trans_list: reithe
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) uderzyć własnym pojazdem, okrętem albo samolotem obiekt wroga w celu jego uszkodzenia albo zniszczenia;


lexentry: pol/tarcza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tarcza
trans_list: plátáil
sense:
element konstrukcyjny, którego grubość jest mała w porównaniu do długości i szerokości, obciążony prostopadle do mniejszego wymiaru


lexentry: pol/tarcza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tarcza
trans_list: cuspóir
sense:
tektura lub tablica z narysowanymi koncentrycznymi okręgami przeznaczona do zawieszenia na strzelnicy (sportowej/wojskowej / policyjnej) jako cel do ostrzelania


lexentry: pol/tarczyca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tarczyca
trans_list: faireog thíoróideach
sense:
(anatomia, anatomiczny) gruczoł kręgowców, wydzielający hormony mające ważną rolę w regulowaniu przemiany materii;


lexentry: pol/targi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: targi
trans_list: aonach
sense:
(handel, handlowy) rodzaj ekspozycji towarów na arenie krajowej lub międzynarodowej, na której wystawiane są wytwory różnych dziedzin przemysłu, której celem jest zawieranie transakcji handlowych


lexentry: pol/tarnina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tarnina
trans_list: airne
sense:
(botanika, botaniczny) Prunus spinosa L., ciernisty krzew, dziki gatunek śliwy o drobnych, białych kwiatach i granatowych owocach;


lexentry: pol/tarnina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tarnina
trans_list: airne
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoc tarniny (1.1) o cierpkim smaku stosowany w ziołolecznictwie i używany na przetwory


lexentry: pol/taryfa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: taryfa
trans_list: taraif
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) oficjalny wykaz zawierający stawki różnego typu opłat, podatków lub cen produktów


lexentry: pol/tasiemiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tasiemiec
trans_list: cailleach ghoile
sense:
(zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) płaziniec o ciele pozbawionym przewodu pokarmowego oraz narządów zmysłów, pasożytujący w ciele kręgowców;


lexentry: pol/tasznik_pospolity__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tasznik pospolity
trans_list: lus an sparáin
sense:
(botanika, botaniczny) Capsella bursa-pastoris L., gatunek jednorocznej rośliny z rodziny kapustowatych;


lexentry: pol/tchawica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tchawica
trans_list: traicé | píobán
sense:
(anatomia, anatomiczny) narząd układu oddechowego, sprężysta cewa stanowiąca przedłużenie krtani i zapewniająca dopływ powietrza do płuc;


lexentry: pol/teatr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teatr
trans_list: amharclann
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dziedzina sztuki, w której utwory są przedstawiane publiczności przez aktorów odgrywających role według scenariusza (dramatu);


lexentry: pol/teatr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teatr
trans_list: amharclann
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) instytucja, która odgrywa (wystawia) takie przedstawienia; ogół osób (zwykle: aktorów) zatrudnionych w tej instytucji


lexentry: pol/technika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: technika
trans_list: teicneolaíocht
sense:
dziedzina działalności, obejmująca wytwarzanie zjawisk i przedmiotów nie występujących naturalnie w przyrodzie;


lexentry: pol/technokracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: technokracja
trans_list: teicnealathas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój, w którym władzę pełnią specjaliści, technicy i organizatorzy;


lexentry: pol/teczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teczka
trans_list: fillteán
sense:
okładka z papieru, tektury lub tworzywa sztucznego służąca do przetrzymywania akt, dokumentów, nut, rysunków itp.


lexentry: pol/tektura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tektura
trans_list: clárpháipéar
sense:
(technologia, technika, techniczny) gruby materiał papierniczy uzyskany głównie z materiałów odpadkowych, przeznaczony do innych celów niż pisanie;


lexentry: pol/teledysk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teledysk
trans_list: físeán ceoil
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) film ilustrujący pojedynczy utwór muzyczny


lexentry: pol/telegraf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: telegraf
trans_list: teileagraf
sense:
(telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) urządzenie do przekazywania informacji, przeważnie tekstowych, na odległość;


lexentry: pol/telemetria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: telemetria
trans_list: teiliméadracht
sense:
(technologia, technika, techniczny) technologia umożliwiająca zdalne zbieranie, przesyłanie i analizę danych pomiarowych pochodzących z różnych urządzeń lub systemów


lexentry: pol/teleologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teleologia
trans_list: teileolaíocht
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny, który postuluje obranie celu za główny aspekt analizy rzeczywistości i przebiegu zdarzeń;


lexentry: pol/tell__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tell
trans_list: abair le
sense:
(archeologia, archeologiczny) typ stanowiska archeologicznego w formie ściętego wzgórza utworzonego z nawarstwiających się, wskutek długotrwałego osadnictwa, pozostałości osad ludzkich;


lexentry: pol/tellur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tellur
trans_list: teallúiriam
sense:
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 52; kruchy, srebrzystobiały półmetal o właściwościach trujących;


lexentry: pol/temperament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: temperament
trans_list: réiteacht
sense:
(psychologia, psychologiczny) charakter człowieka, jego usposobienie, stopień pobudliwości, sposób reagowania itp.


lexentry: pol/tenis__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tenis
trans_list: leadóg
sense:
(sport, sportowy) gra rozgrywana na korcie, polegająca na odbijaniu rakietą piłki na pole przeciwnika;


lexentry: pol/tenis_stołowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tenis stołowy
trans_list: ping pang
sense:
(sport, sportowy) gra polegająca na odbijaniu paletkami plastikowej piłeczki na stole przedzielonym rozpiętą na nim siatką;


lexentry: pol/tenis_ziemny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tenis ziemny
trans_list: leadóg
sense:
(sport, sportowy) gra sportowa rozgrywana na korcie, w której zawodnicy (jedna osoba lub para) odbijają piłkę rakietą tak, by przeszła nad siatką i wylądowała na polu przeciwnika — utrudniając mu jej odbicie


lexentry: pol/teolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teolog
trans_list: diagaire
sense:
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) specjalista w dziedzinie teologii


lexentry: pol/teoremat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teoremat
trans_list: teoirim
sense:
(logika, logiczny) twierdzenie pochodne, który występuje w obrębie systemu dedukcyjnego i jest wyprowadzone za pomocą wnioskowania dedukcyjnego z aksjomatów tego systemu


lexentry: pol/teoria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teoria
trans_list: teoiric
sense:
(potocznie, potoczny) teza tłumacząca coś, ale nie udowodniona (w nauce takie użycie uważane jest za błąd, patrz uwagi)


lexentry: pol/teoria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teoria
trans_list: teoiric
sense:
system pojęć, definicji, aksjomatów, i twierdzeń, opisujący wybrany fragment świata fizycznego, świata kultury, bądź abstrakcyjnego obiektu;


lexentry: pol/teoria_spiskowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teoria spiskowa
trans_list: teoiric chomhcheilge
sense:
próba wyjaśnienia danej kwestii istnieniem spisku wpływowych grup, odrzucająca oficjalne dowody naukowe i ustalone fakty;


lexentry: pol/teoria_strun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teoria strun
trans_list: teoiric na dteaghrán
sense:
(fizyka, fizyczny) teoria, według której podstawowym budulcem materii nie są cząstki w postaci punktu, lecz struny;


lexentry: pol/teoria_względności__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teoria względności
trans_list: teoiric ghinearálta na coibhneasachta
sense:
(fizyka, fizyczny) dział fizyki współczesnej zajmujący się podstawowymi właściwościami przebiegu procesów w czasie i przestrzeni;


lexentry: pol/terenówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: terenówka
trans_list: jíp
sense:
(motoryzacja) (potocznie, potoczny) samochód przystosowany do jazdy w utrudnionych warunkach terenowych


lexentry: pol/termodynamika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: termodynamika
trans_list: teirmidinimic
sense:
(fizyka, fizyczny) nauka zajmująca się badaniem efektów energetycznych przemian fizycznych i chemicznych;


lexentry: pol/termoplastyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: termoplastyczny
trans_list: teirmeaplaisteach
sense:
(technologia, technika, techniczny) o tworzywie sztucznym dającym się przetwarzać, kształtować dowolną liczbę razy pod wpływem ogrzewania, bez ulegania rozkładowi chemicznemu


lexentry: pol/termostat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: termostat
trans_list: teirmeastat
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do utrzymywania pewnej stałej temperatury w zamkniętej przestrzeni;


lexentry: pol/terpentyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: terpentyna
trans_list: ola bhí
sense:
(chemia, chemiczny) łatwopalna ciecz o intensywnym zapachu, będąca mieszaniną terpenów; składnik żywic drzew i krzewów iglastych;


lexentry: pol/terroryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: terroryzm
trans_list: sceimhlitheoireacht
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) użycie przemocy przez osobę lub grupę z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie ustępstw;


lexentry: pol/testament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: testament
trans_list: tiomna
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym człowiek określa, co po jego śmierci należy zrobić z jego majątkiem;


lexentry: pol/tetrachlorometan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tetrachlorometan
trans_list: teitreaclóiríd charbóin
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny, bezbarwna, trująca ciecz, mająca słodkawy zapach, stosowana jako rozpuszczalnik oraz w gaśnicach;


lexentry: pol/theravada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: theravada
trans_list: Teireaváda
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) jedna ze szkół buddyjskich, tzw. wczesnych, uważana za najstarszą spośród istniejących do dziś;


lexentry: pol/think_tank__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: think tank
trans_list: meitheal mhachnaimh
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja non-profit lub sztab ekspertów, zajmujący się analizami i doradztwem;


lexentry: pol/tiamina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tiamina
trans_list: tiaimín
sense:
(biochemia, biochemiczny) egzogenny związek organiczny niezbędny m.in. w prawidłowym metabolizmie komórkowym zaliczany do witamin z grupy B;


lexentry: pol/tioeter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tioeter
trans_list: suilfíd
sense:
(chemia, chemiczny) związek siarkoorganiczny, siarkowy analog eteru, posiadający atom siarki połączony z dwoma atomami węgla;


lexentry: pol/tiul__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tiul
trans_list: fialsíoda
sense:
(włókiennictwo) tkana z trzech nitek, bardzo lekka, przejrzysta tkanina – bawełniana, jedwabna lub nylonowa;


lexentry: pol/tkactwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tkactwo
trans_list: fí
sense:
(włókiennictwo) dział przemysłu włókienniczego i rzemiosła zajmujący się wytwarzaniem tkanin oraz ich wykończeniem;


lexentry: pol/tkanka_tłuszczowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tkanka tłuszczowa
trans_list: fíochán saille
sense:
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) tkanka łączna zlokalizowana głównie w warstwie podskórnej, zbudowana w większości z komórek tłuszczowych (adipocytów) o wnętrzu wypełnionym kroplą tłuszczu;


lexentry: pol/tlenek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tlenek
trans_list: ocsaíd
sense:
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z tlenu i innego pierwiastka chemicznego;


lexentry: pol/tlenek_węgla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tlenek węgla
trans_list: aonocsaíd charbóin
sense:
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny i bezwonny gaz o silnych właściwościach toksycznych;


lexentry: pol/tmeza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tmeza
trans_list: timéis
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na umieszczaniu cząstek wyrazów w środku innych wyrazów


lexentry: pol/to_znaczy__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: to znaczy
trans_list: mar atá
sense:
łączy równorzędne części zdania lub zdania współrzędne, pozostające w relacji równoważności; ma za zadanie uściślić, o czym jest mowa


lexentry: pol/toaletka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toaletka
trans_list: éadaitheoir
sense:
(branża meblarska, meblarstwo, meble) stolik z lustrem i miejscem na przybory do makijażu, robienia fryzury itp.


lexentry: pol/toast__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toast
trans_list: babhla
sense:
(książkowy) krótka przemowa podczas przyjęcia wygłaszana w celu złożenia życzeń pomyślności, gratulacji itp., podczas której zazwyczaj następuje wzniesienie kieliszka alkoholu


lexentry: pol/toffi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toffi
trans_list: taifí
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa przypominająca tofi (1.1), stosowana jako nadzienie do ciast


lexentry: pol/tokarka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tokarka
trans_list: deil
sense:
(technologia, technika, techniczny) obrabiarka skrawająca, służąca do toczenia wałków, tulei, pierścieni;


lexentry: pol/toksoplazmoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toksoplazmoza
trans_list: tocsaplasmóis
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) pasożytnicza choroba ludzi i zwierząt wywoływana przez pierwotniaka Toxoplasma gondii;


lexentry: pol/toksyczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toksyczność
trans_list: tocsaineacht
sense:
(biochemia, biochemiczny) cecha związków chemicznych polegająca na powodowaniu zaburzeń funkcji lub śmierci komórek, organów lub organizmów po dostaniu się w ich pobliże;


lexentry: pol/toksykologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toksykologia
trans_list: tocsaineolaíocht
sense:
(biochemia, biochemiczny) (toksykologia) (medycyna, medyczny) nauka o cechach substancji toksycznych, ich działaniu na żywe organizmy i o metodach ich wykrywania oraz zapobiegania zatruciom nimi;


lexentry: pol/tolerancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tolerancja
trans_list: fulaingt
sense:
czyjaś zgoda na istnienie poglądów, zachowań, rzeczy itd., które są dla tego kogoś niemiłe lub nieprzyjemne;


lexentry: pol/tonacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tonacja
trans_list: eochair
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) konkretna gama durowa lub molowa, w której wykonywany jest dany utwór muzyczny


lexentry: pol/top__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: top
trans_list: uachtar
sense:
(potocznie, potoczny) krótka damska bluzka, nierozpinana, zwykle dopasowana, bez rękawów lub z krótkimi rękawkami i bez kołnierzyka


lexentry: pol/topielec__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: topielec
trans_list: each-uisge
sense:
(etnografia, etnograficzny) (mitologia, mitologiczny) w podaniach ludowych: pokutujący duch utopionego człowieka, który wciąga ludzi w głębiny wód


lexentry: pol/topografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: topografia
trans_list: topagrafaíocht
sense:
dział geodezji zajmujący się pomiarami szczegółów sytuacyjnych i rzeźby terenu w celu sporządzenia map;


lexentry: pol/topola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: topola
trans_list: poibleog
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Populus L., wysokie drzewo należące do rodziny wierzbowatych, mające sercowate liście i wiatropylne kwiaty;


lexentry: pol/topologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: topologia
trans_list: toipeolaíocht
sense:
(matematyka, matematyczny) dział geometrii badający właściwości geometryczne, które nie zmieniają się przy przekształceniach takich jak rozciąganie, skręcanie albo obroty;


lexentry: pol/toponim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toponim
trans_list: logainm
sense:
(geografia, geograficzny) (językoznawstwo, językoznawczy) nazwa własna jakiegoś punktu lub obszaru geograficznego (miasta, państwa, rzeki itd.);


lexentry: pol/toponimia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toponimia
trans_list: logainmníocht
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się badaniem znaczenia i pochodzenia nazw geograficznych, dział onomastyki;


lexentry: pol/topór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: topór
trans_list: tua
sense:
narzędzie składające się z drewnianego trzonka i metalowego ostrza, służące np. do rąbania drewna lub mięsa, a dawniej także jako broń;


lexentry: pol/torba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: torba
trans_list: mála
sense:
opakowanie wykonane ze skóry lub tworzywa sztucznego, używane do przechowywania lub transportu przedmiotów, często wyposażone w uchwyty lub paski


lexentry: pol/torbiel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: torbiel
trans_list: cist
sense:
(medycyna, medyczny) patologiczna przestrzeń w ciele wypełniona płynem, stanowiąca miękki guz w kształcie błoniastego woreczka;


lexentry: pol/torebka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: torebka
trans_list: mála
sense:
mniejsza torba do przechowywania osobistych drobiazgów wykonana z wytrzymałych materiałów noszona najczęściej przez kobiety na ramieniu lub w dłoni


lexentry: pol/torf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: torf
trans_list: móin
sense:
(geologia, geologiczny) (rolnictwo, rolniczy) organiczny materiał osadowy o kolorze od brunatnego po czarny, wykorzystywany m.in. do użyźniania gleb lub pozyskiwania paliw stałych;


lexentry: pol/torfowisko_niskie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: torfowisko niskie
trans_list: eanach
sense:
zagłębienie terenu, porośnięte przez roślinność bagienną lub szuwarową, zasilane głównie przez wody powierzchniowe, eutroficzne;


lexentry: pol/tort__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tort
trans_list: bloc
sense:
(cukiernictwo) wykwintne ciasto na specjalne okazje, zazwyczaj okrągłe, przekładane masą, ozdobione z wierzchu owocami, lukrem, masą, galaretką lub kremem;


lexentry: pol/tortura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tortura
trans_list: pianadh
sense:
świadome zadawanie komuś (więźniowi, jeńcowi) ogromnego bólu fizycznego za pomocą określonych metod i narzędzi, najczęściej po to, aby wymusić na nim zeznania bądź aby wydobyć z niego informacje;


lexentry: pol/torturować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: torturować
trans_list: pianadh
sense:
zadawać komuś tortury, świadomie zadawać komuś ogromny ból fizyczny za pomocą okrutnych metod, najczęściej w celu wymuszenia zeznań, informacji


lexentry: pol/torys__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: torys
trans_list: Tóraí
sense:
(brytyjski angielski) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek lub sympatyk Partii Konserwatywnej


lexentry: pol/tost__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tost
trans_list: tósta
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) podana na ciepło kromka pieczywa opieczona w specjalnym urządzeniu, (na przykład) tosterze;


lexentry: pol/totalitaryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: totalitaryzm
trans_list: ollsmachtachas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system sprawowania władzy państwowej, polegający na dążeniu do pełnej kontroli wszelkich stosunków społecznych i całkowitego podporządkowania jednostki ludzkiej państwu;


lexentry: pol/totem__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: totem
trans_list: tótam
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zwierzę, roślina lub przedmiot, który w kulturach pierwotnych służy za godło rodziny czy klanu, uważany często za przodka lub opiekuna i otaczany czcią;


lexentry: pol/tożsamość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tożsamość
trans_list: ionannas
sense:
cechy, właściwości, dane konkretnej osoby, pozwalające określić, stwierdzić, zidentyfikować tę osobę


lexentry: pol/tradycyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: tradycyjny
trans_list: traidisiúnta
sense:
wywodzący się z tradycji; stanowiący element tradycji, zwyczaju; wykonany w sposób nakazany tradycją


lexentry: pol/trafiła_kosa_na_kamień__przysłowie__1
sense_num: 01
written_rep: trafiła kosa na kamień
trans_list: aithníonn ciaróg ciaróg eile
sense:
osoba preferująca ostre metody działania trafiła w końcu na kogoś, kto potraktował ją identycznie lub jeszcze gorzej; ktoś trafił na osobę (np. przeciwnika) godną / równą sobie


lexentry: pol/tragarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tragarz
trans_list: doirseoir
sense:
osoba, której profesją jest noszenie lub ręczne przewożenie, np. towarów, ciężkiego ekwipunku, lektyki


lexentry: pol/tragedia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tragedia
trans_list: cinniúint
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dramatyczny utwór literacki przedstawiający konflikt między dążeniami bohatera a siłami wyższymi;


lexentry: pol/tragik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tragik
trans_list: aisteoir traigéide
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) osoba pisząca tragedie


lexentry: pol/traktat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: traktat
trans_list: conradh
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ważna umowa międzynarodowa uroczyście zawierana na piśmie między państwami i regulująca najistotniejsze kwestie polityczne, wojskowe, handlowe itp.


lexentry: pol/traktor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: traktor
trans_list: tarracóir
sense:
(rolnictwo, rolniczy) pojazd przeznaczony do przemieszczania pojazdów, maszyn i urządzeń pozbawionych własnego silnika, do napędzania takich maszyn i urządzeń;


lexentry: pol/traktura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: traktura
trans_list: comhrac
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) mechanizm w organach przenoszący ruch klawiszy na wentyle otwierające dopływ powietrza do piszczałek;


lexentry: pol/tralka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tralka
trans_list: balastar
sense:
(architektura, architektoniczny) pionowy element balustrady, który podtrzymuje poręcz, w formie profilowanego słupka z kamienia lub drewna


lexentry: pol/trampolina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trampolina
trans_list: trampailín
sense:
(informatyka, informatyczny) kod umożliwiający funkcji zagnieżdżonej dostęp do lokalnych zmiennych bieżącej funkcji;


lexentry: pol/trampolina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trampolina
trans_list: trampailín
sense:
(sport, sportowy) pochyło ustawiona deska z podpórką, służąca do odbijania się przy skokach gimnastycznych


lexentry: pol/trampolina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trampolina
trans_list: trampailín
sense:
(sport, sportowy) przyrząd gimnastyczny w postaci sprężystej siatki rozpiętej na dużej ramie, służący do wykonywania ewolucji akrobatycznych w powietrzu;


lexentry: pol/transept__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: transept
trans_list: croslann
sense:
(architektura, architektoniczny) nawa poprzeczna w kościele, oddzielająca prezbiterium od reszty budynku;


lexentry: pol/transgenderyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: transgenderyzm
trans_list: trasinscneach
sense:
forma tożsamości płciowej polegająca na psychicznej identyfikacji osoby z płcią biologicznie odmienną, połączona z dążeniem do zmiany płci zgodnie z tym poczuciem


lexentry: pol/translacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: translacja
trans_list: aistriú
sense:
(biologia, biologiczny) proces w biosyntezie białka polegający na utworzeniu łańcucha peptydowego na podstawie sekwencji aminokwasów powstałej w wyniku transkrypcji;


lexentry: pol/translator__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: translator
trans_list: aistritheoir
sense:
(informatyka, informatyczny) program wykonujący tłumaczenie (translację) kodu źródłowego na kod wynikowy


lexentry: pol/transliterować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: transliterować
trans_list: traslitrigh
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) zapisywać tekst pisany w pewnym alfabecie przy użyciu liter innego alfabetu


lexentry: pol/transparent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: transparent
trans_list: fógra meirge
sense:
duża płachta tkaniny, papieru lub tablica z napisem lub rysunkiem o treści propagandowej lub reklamowej


lexentry: pol/transpłciowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: transpłciowy
trans_list: trasinscneach
sense:
taki, którego tożsamość płciowa jest inna niż płeć ustalona przy urodzeniu na podstawie cech biologicznych


lexentry: pol/transzeja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: transzeja
trans_list: díog
sense:
(wojskowość, wojskowy) odkryty, wąski rów wykopany wzdłuż linii frontu, łączący w jednolity system inne elementy fortyfikacji (okopy, schrony itp.), ułatwiający skryte manewry wzdłuż frontu;


lexentry: pol/tranzycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tranzycja
trans_list: sóchán
sense:
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) zmiana prawidłowych nukleotydów w DNA na inne w ramach jednej grupy zasad azotowych


lexentry: pol/trap__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trap
trans_list: dol
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek hip-hopu z mocnym basem, szybkimi hi-hatami i mrocznym klimatem;


lexentry: pol/trasować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: trasować
trans_list: slí
sense:
(informatyka, informatyczny) stanowić połączenie różnych sieci komputerowych i wyznaczać trasę przepływu pakietów w nich


lexentry: pol/trawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trawa
trans_list: féar
sense:
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny wiechlinowatych, zwykle w kolorze zielonym, rozłogowa lub kępiasta, o długich, wąskich liściach;


lexentry: pol/trawienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trawienie
trans_list: díleá
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) rozkładanie spożytego pokarmu na prostsze części, które mogą być łatwo pobrane przez układ pokarmowy;


lexentry: pol/trawieniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trawieniec
trans_list: abomasam
sense:
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) gruczołowa część żołądka przeżuwaczy, o gruszkowatym kształcie, tworząca czwarty przedział;


lexentry: pol/tren__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tren
trans_list: treoraigh
sense:
(książkowy) ogon, wydłużona część sukni lub płaszcza ciągnąca się z tyłu po ziemi; element ubioru uroczystego, ceremonialnego;


lexentry: pol/trener__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trener
trans_list: traenálaí
sense:
(sport, sportowy) osoba zajmująca się przygotowaniami zawodnika lub drużyny do zawodów; rzadziej także osoba przekazująca podopiecznym umiejętności z innych dziedzin;


lexentry: pol/trening__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trening
trans_list: oiliúint
sense:
(sport, sportowy) proces poddawania organizmu rosnącym obciążeniom fizycznym w celu poprawienia cech motorycznych sportowca;


lexentry: pol/treść__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: treść
trans_list: damhna
sense:
to, co jest zawarte (wyrażane) przez jakiś środek przekazu – mowę, pismo lub jakąkolwiek inną formę sztuki


lexentry: pol/triumf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: triumf
trans_list: caithréim
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: uroczysty wjazd zwycięskiego wodza do Rzymu;


lexentry: pol/trockistowski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: trockistowski
trans_list: Trotscaíoch
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z trockizmem, dotyczący trockizmu lub trockistów


lexentry: pol/trockizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trockizm
trans_list: Trotscaíochas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) lewicowy ruch polityczny bazujący na ideach Lwa Trockiego, wiążą się z nim hasła takie jak: permanentna rewolucja, niemożliwość zbudowania socjalizmu tylko w jednym kraju oraz antystalinizm;


lexentry: pol/troll__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: troll
trans_list: troll
sense:
(mitologia germańska) skand. istota mająca postać olbrzyma lub karła, zamieszkująca zwykle górskie pieczary, zazwyczaj nieprzyjazna wobec ludzi;


lexentry: pol/troll__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: troll
trans_list: troll
sense:
(przenośnie, przenośnia) (informatyka, informatyczny) w środowisku użytkowników Internetu: osoba zamieszczająca na publicznym forum napastliwe, kontrowersyjne, ośmieszające innych wypowiedzi, których celem jest wywołanie dyskusji i skupienie uwagi na autorze;


lexentry: pol/tropik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tropik
trans_list: teochrios
sense:
(geografia, geograficzny) gorąca i wilgotna strefa klimatyczna na Ziemi położona między zwrotnikami;


lexentry: pol/tropizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tropizm
trans_list: trópacht
sense:
(biologia, biologiczny) ruchy wzrostowe roślin lub ich części oraz ruchy niższych zwierząt pod wpływem działania bodźców, wykonywane przez organizm w kierunku źródła bodźców (tropizm dodatni) lub w stronę przeciwną (tropizm ujemny); zdolność organizmów do wykonywania takich ruchów;


lexentry: pol/truskawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: truskawka
trans_list: sú talún
sense:
(botanika, botaniczny) Fragaria grandiflora, Fragaria ananassa, roślina uprawna o czerwonych, soczystych owocach, powstała ze skrzyżowania poziomki wirginijskiej i poziomki chilijskiej;


lexentry: pol/truteń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: truteń
trans_list: crónán | ladrann
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (pszczelarstwo, pszczelarski) samiec pszczoły miodnej;


lexentry: pol/trutka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trutka
trans_list: truailligh
sense:
(potocznie, potoczny) pokarm zawierający substancję trującą, wykładany w celu pozbycia się szkodników


lexentry: pol/trwały__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: trwały
trans_list: diongbháilte
sense:
taki, który nadaje się do użytku przez długi czas ze względu na swoją trwałość, wytrzymałość, odporność


lexentry: pol/trwoga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trwoga
trans_list: angar
sense:
coś strasznego, przerażającego, koszmarnego, niebezpiecznego (np. rzecz, sytuacja, pora, żywioł czy zjawisko)


lexentry: pol/trybula__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trybula
trans_list: camán gall | costóg
sense:
(botanika, botaniczny) Anthriscus, rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych, o wiotkich, pierzastych liściach przypominających nać pietruszki, o zapachu anyżku;


lexentry: pol/trybun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trybun
trans_list: treabhann
sense:
(historia, historyczny, historycznie) urząd cywilny w starożytnym Rzymie, utworzony w celu ochrony interesów obywateli, zwłaszcza plebejuszy;


lexentry: pol/trygonometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trygonometria
trans_list: triantánacht
sense:
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący badanie związków między bokami i kątami trójkątów za pomocą funkcji zwanych trygonometrycznymi;


lexentry: pol/trylogia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trylogia
trans_list: tríológ
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) cykl składający się z trzech utworów literackich, muzycznych lub filmowych, z których każdy stanowi odrębną całość, lecz połączonych np. wspólną tematyką, grupą bohaterów


lexentry: pol/trymestr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trymestr
trans_list: ráithe
sense:
(urzędowy) trzymiesięczny okres stanowiący jedną trzecią roku akademickiego na niektórych uczelniach


lexentry: pol/trzcina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trzcina
trans_list: biorrach
sense:
(botanika, botaniczny) roślina o wysokiej łodydze, z kwiatami w postaci wiech, rosnąca przy brzegach zbiorników wodnych i na mokradłach;


lexentry: pol/trzewikodziób__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trzewikodziób
trans_list: bróg-ghob
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Balaeniceps rex, duży afrykański ptak o krótkim, silnym i masywnym dziobie, żywiący się wyłącznie rybami dwudysznymi;


lexentry: pol/trzmiel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trzmiel
trans_list: bumbóg
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombus Latreille, owłosiony owad żyjący w koloniach mieszkający w gniazdach zakładanych w ziemi;


lexentry: pol/trznadel_zwyczajny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trznadel zwyczajny
trans_list: buíóg
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Emberiza citrinella, mały ptak częściowo wędrowny z rodziny trznadlowatych;


lexentry: pol/trój-__temat_słowotwórczy__1
sense_num: 01
written_rep: trój-
trans_list: trí-
sense:
pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczających trzykrotne wystąpienie czegoś lub całość składającą się z trzech części


lexentry: pol/trójząb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trójząb
trans_list: trírinn
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ręczna broń drzewcowa zakończona potrójnym ostrzem;


lexentry: pol/trąba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trąba
trans_list: tiúba
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (potocznie, potoczny) każdy duży dęty, blaszany instrument muzyczny, np. tuba lub waltornia


lexentry: pol/trąba_powietrzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trąba powietrzna
trans_list: cuaifeach
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwający się wir powietrza w kształcie leja o dużej sile niszczącej;


lexentry: pol/trąbka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trąbka
trans_list: trumpa
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bezstroikowy, dęty, blaszany instrument muzyczny lub sygnalizacyjny z ustnikiem;


lexentry: pol/tukan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tukan
trans_list: túcán
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Ramphastos Linnaeus, barwny ptak południowoamerykański o dużym dziobie;


lexentry: pol/tulipan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tulipan
trans_list: tiúilip
sense:
(botanika, botaniczny) Tulipa L., posiadająca wiele odmian roślina cebulowa z rodziny liliowatych, z pojedynczymi dużymi kwiatami;


lexentry: pol/tulipanowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tulipanowiec
trans_list: crann tiúilipí
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Liriodendron L., rodzaj roślin drzewiastych z rodziny magnoliowatych;


lexentry: pol/tundra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tundra
trans_list: tundra
sense:
(geografia, geograficzny) bezleśne zbiorowisko roślinności w zimnym klimacie strefy arktycznej i subarktycznej;


lexentry: pol/tunel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tunel
trans_list: tollán
sense:
(budownictwo) budowla ziemna umożliwiająca poprowadzenie drogi lub torów kolejowych pod ziemią, górą, wodą itp.;


lexentry: pol/tunel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tunel
trans_list: tollán
sense:
(informatyka, informatyczny) połączenie się ze zdalnym komputerem przez połączenie się z pośrednim komputerem, z którego dopiero następuje docelowe połączenie;


lexentry: pol/tunika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tunika
trans_list: ionar
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) spodnia, lekka szata wełniana, zwykle z krótkim rękawem lub bez, noszona przez mężczyzn i kobiety w starożytnym Rzymie;


lexentry: pol/turbina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: turbina
trans_list: tuirbín
sense:
(technologia, technika, techniczny) silnik zmieniający energię kinetyczną cieczy lub gazu na ruch obrotowy;


lexentry: pol/turkawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: turkawka
trans_list: fearán
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia turtur, średniej wielkości ptak leśny podobny do gołębia;


lexentry: pol/turkusowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: turkusowy
trans_list: turcaidghorm
sense:
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący turkusu, wykonany z turkusu, związany z turkusem, ozdobiony turkusem


lexentry: pol/turnikiet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: turnikiet
trans_list: geata casta
sense:
bramka obrotowa ze skrzydłami obracającymi się wokół jednej osi, służąca do ograniczenia liczby osób przechodzącej przez nią jednocześnie; kołowrót


lexentry: pol/twarda_woda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: twarda woda
trans_list: uisce crua
sense:
(chemia, chemiczny) woda zawierająca w sobie dużą ilość rozpuszczonych minerałów, szczególnie soli wapnia i magnezu; w której środki myjące trudno się pienią;


lexentry: pol/twaróg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: twaróg
trans_list: gruth
sense:
(spożywczy) produkt wytwarzany z mleka po oddzieleniu serwatki; rodzaj sera, świeżego, niedojrzewającego


lexentry: pol/twierdza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: twierdza
trans_list: daingean
sense:
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj stałej fortyfikacji obronnej, złożonej z fortów i umocnień połączonych w całość;


lexentry: pol/twist__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: twist
trans_list: bí ag lúbarnaíl
sense:
(choreografia, choreograficzny) taniec towarzyski w takcie dwudzielnym, w którym partnerzy tańczą osobno, wykonując energiczne skręty nóg, bioder i rąk


lexentry: pol/tworzywo_sztuczne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tworzywo sztuczne
trans_list: plaisteach
sense:
(technologia, technika, techniczny) (chemia, chemiczny) materiał łatwy w przetwórstwie, zbudowany z polimerów nie występujących w naturze, a wytworzonych przez człowieka


lexentry: pol/tydzień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tydzień
trans_list: seachtain
sense:
okres siedmiu kolejnych dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli, będący częścią miesiąca, związany prawdopodobnie ze zmianami Księżyca, powtarzający się cyklicznie;


lexentry: pol/tygrys__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tygrys
trans_list: tíogar
sense:
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, duży drapieżnik z rodziny kotowatych z wyrazistymi pręgami na sierści;


lexentry: pol/tygrys_azjatycki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tygrys azjatycki
trans_list: tíogar
sense:
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący w Azji;


lexentry: pol/tymianek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tymianek
trans_list: tím
sense:
(botanika, botaniczny) Thymus vulgaris, gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych pochodzącej z rejonów Morza Śródziemnego i stosowanej jako przyprawa;


lexentry: pol/tymianek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tymianek
trans_list: tím
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) liście czasem wraz z łodygą tymianku (1.1) używane jako przyprawa


lexentry: pol/tynk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tynk
trans_list: plástar
sense:
(budownictwo) powłoka odpowiednio przygotowanej zaprawy budowlanej nałożonej na surową powierzchnię ściany, filaru, sufitu, itp.


lexentry: pol/tyran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tyran
trans_list: aintiarna
sense:
(historia, historyczny, historycznie) udzielny władca starożytnej polis greckiej, dochodzący do władzy zazwyczaj na drodze przewrotu albo otrzymując swoje władztwo z zewnątrz, z rzadka przez dziedziczenie;


lexentry: pol/tyrania__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tyrania
trans_list: ansmacht
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy jednostki opierające się na przemocy i terrorze


lexentry: pol/tyranizować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: tyranizować
trans_list: ansmachtaigh
sense:
narzucać komuś własną wolę w sposób brutalny i bezwzględny, niepozwalając na sprzeciw lub tłumiąc go


lexentry: pol/tęcza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tęcza
trans_list: tuar ceatha | bogha báistí
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko optyczne pod postacią kolorowego łuku z rozszczepionego światła;


lexentry: pol/tęczówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tęczówka
trans_list: imreasc | inteachán
sense:
(anatomia, anatomiczny) element budowy oka, nieprzezroczysta tarczka stanowiąca przednią część błony naczyniówkowej, w centrum zawierająca źrenicę;


lexentry: pol/tężec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tężec
trans_list: teiteanas
sense:
(medycyna, medyczny) / (weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna o ciężkim przebiegu, z długotrwałymi i bolesnymi kurczami mięśni, spowodowana toksynami produkowanymi przez bakterie beztlenowe zwane laseczkami tężca


lexentry: pol/tłoczyć__czasownik__2
sense_num: 02
written_rep: tłoczyć
trans_list: éifeacht
sense:
(technologia, technika, techniczny) (hydraulika, hydrauliczny) przeciskać substancje ciekłe lub gazowe z jednego miejsca do innego


lexentry: pol/tłuczek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłuczek
trans_list: tuairgnín
sense:
narzędzie służące do rozgniatania, rozbijania czegoś, w celu uzyskania cieńszej warstwy, drobniejszych kawałków lub jednolitej masy


lexentry: pol/tłumik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłumik
trans_list: ciúnadóir
sense:
(motoryzacja) podzespół motoryzacyjny służące do tłumienia hałasu wydobywania się spalin z rury wydechowej


lexentry: pol/tłumik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłumik
trans_list: ciúnadóir
sense:
(technologia, technika, techniczny) (wojskowość, wojskowy) urządzenie zakładane na lufę broni palnej tłumiące odgłos wystrzału;


lexentry: pol/tłumić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłumić
trans_list: coisc
sense:
(o emocjach, uczuciach, odczuciach) powstrzymywać, hamować, nie dawać upustu; starać się nie okazywać uczuć


lexentry: pol/tłumok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłumok
trans_list: allatán
sense:
(potocznie, potoczny) duży, nieforemny pakunek; rzeczy spakowane, zwykle prowizorycznie w płachtę, w koc itp.


lexentry: pol/tłusty_czwartek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłusty czwartek
trans_list: Máirt Inide
sense:
(etnografia, etnograficzny) ostatni czwartek karnawału, w którym zwyczajowo urządza się zabawy, przyjęcia i częstuje pączkami;


lexentry: pol/tłuszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłuszcz
trans_list: saill
sense:
(biologia, biologiczny) (potocznie, potoczny) tkanka tłuszczowa składająca się w dużym stopniu z tłuszczów (1.1)


lexentry: pol/tłuszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłuszcz
trans_list: ramhar
sense:
(chemia, chemiczny) zwyczajowa nazwa grupy związków organicznych: lipidów, estrów glicerolu i kwasów tłuszczowych;


lexentry: pol/tłuszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tłuszcz
trans_list: bealaigh
sense:
(spożywczy) substancja uzyskana z tkanki tłuszczowej roślinnej lub zwierzęcej, mająca szerokie zastosowanie zwłaszcza w przemyśle spożywczym;


lexentry: pol/ubezpieczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ubezpieczenie
trans_list: árachas
sense:
zapewnienie o odszkodowaniu za poniesioną stratę; działania prowadzące do zaspokojenia potrzeb finansowych osoby, która poniosła straty materialne


lexentry: pol/ubezpieczenie_na_życie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ubezpieczenie na życie
trans_list: árachas saoil
sense:
(urzędowy) zapewnienie wypłaty odpowiedniej sumy osobie wskazanej, w razie śmierci osoby objętej tym ubezpieczeniem;


lexentry: pol/ubijać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: ubijać
trans_list: aoire
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zmieniać produkty płynne na gęstą masę poprzez energiczne mieszanie


lexentry: pol/uchatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uchatka
trans_list: mór-rón
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Otaria Péron, rodzaj drapieżnego ssaka morskiego z rodziny uchatkowatych występujący u południowych wybrzeży Ameryki Południowej;


lexentry: pol/uchwała__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uchwała
trans_list: gléine
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt woli kolegialnego organu państwowego, samorządu lub organizacji, podejmowany z reguły na posiedzeniu tego gremium, po przeprowadzeniu głosowania;


lexentry: pol/ucieczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ucieczka
trans_list: tréigean
sense:
szybkie opuszczenie lub opuszczanie jakiegoś miejsca w celu uniknięcia realnego lub domniemanego niebezpieczeństwa


lexentry: pol/udziałowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: udziałowiec
trans_list: scairshealbhóir
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) osoba z udziałem w przedsięwzięciu finansowym


lexentry: pol/ugryzienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ugryzienie
trans_list: bain greim as
sense:
czynność polegająca na chwyceniu zębami i zaciśnięciu szczęki, zwykle w celu zadania bólu, obrony lub spożycia pokarmu


lexentry: pol/ujadać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: ujadać
trans_list: sceamh
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) złośliwie, z uporczywą krytyką atakować kogoś słowami


lexentry: pol/ujgurski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: ujgurski
trans_list: Uigiúiris
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język turkijski używany przez około 10 milionów Ujgurów, głównie w Regionie Autonomicznym Sinciang w zachodnich Chinach;


lexentry: pol/ukośnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ukośnik
trans_list: fleasc
sense:
(termin typograficzny) znak pisarski w postaci ukośnej kreski, używany głównie do oddzielania od siebie słów lub znaków;


lexentry: pol/ukrywać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: ukrywać
trans_list: ceil
sense:
schować, umieścić w zasłoniętym, niewidocznym miejscu, umieścić w zamknięciu; skrywać przed wzrokiem ludzkim


lexentry: pol/ukulele__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ukulele
trans_list: ucailéile
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny, odmiana gitary o małych rozmiarach;


lexentry: pol/ukwiał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ukwiał
trans_list: bundún leice
sense:
(zoologia, zoologiczny) Actiniaria, bezszkieletowe zwierzę z rzędu ukwiałów, prowadzące osiadłych lub półosiadłych tryb życia;


lexentry: pol/układ_krążenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ krążenia
trans_list: cardashoithíoch
sense:
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) układ organizmu, złożony z dwóch układów: krwionośnego i chłonnego;


lexentry: pol/układ_nerwowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ nerwowy
trans_list: néarchóras
sense:
(anatomia, anatomiczny) zbiór wyspecjalizowanych komórek, pozostających ze sobą w złożonych relacjach funkcjonalnych i strukturalnych, odpowiadający za sterowanie aktywnością organizmu;


lexentry: pol/układ_okresowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ okresowy
trans_list: tábla peiriadach
sense:
zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowane według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości;


lexentry: pol/układ_okresowy_pierwiastków__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ okresowy pierwiastków
trans_list: tábla peiriadach
sense:
(chemia, chemiczny) tabelaryczny układ pierwiastków chemicznych uporządkowany według rosnącej liczby atomowej;


lexentry: pol/układ_planetarny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ planetarny
trans_list: córas pláinéadach
sense:
(astronomia, astronomiczny) zbiór planet i innych ciał niebieskich krążących wokół wspólnego centrum masy;


lexentry: pol/układ_pokarmowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ pokarmowy
trans_list: coimpléasc
sense:
(anatomia, anatomiczny) układ narządów człowieka i zwierząt służący do pobierania, trawienia i wchłaniania pokarmu oraz wydalania resztek;


lexentry: pol/układ_scalony__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ scalony
trans_list: ciorcad iomlánaithe
sense:
(elektronika, elektroniczny) zamknięty w obudowie układ elektroniczny, gotowy do umieszczenia w innym układzie;


lexentry: pol/układ_trawienny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ trawienny
trans_list: coimpléasc
sense:
(anatomia, anatomiczny) zespół narządów, których funkcja polega na przyjmowaniu pokarmu, trawieniu, wchłanianiu go i wydalaniu odpadów;


lexentry: pol/ulica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ulica
trans_list: sráid
sense:
(urbanistyka, urbanistyczny) droga wytyczona i zbudowana na terenie zurbanizowanym, głównie w mieście;


lexentry: pol/ulotny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ulotny
trans_list: duthain
sense:
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) szybko się kończący, przemijający, niemożliwy do zachowania, krótkotrwały


lexentry: pol/ultramaryna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ultramaryna
trans_list: gorm ultramhuiríneach
sense:
(chemia, chemiczny) niebieski pigment o charakterystycznym odcieniu, uzyskiwany dawniej z lapis lazuli;


lexentry: pol/umieralność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: umieralność
trans_list: mortlaíocht
sense:
(demografia, demograficzny) stosunek liczby zgonów w określonej jednostce czasu do ogółu mieszkańców danego obszaru;


lexentry: pol/umorzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: umorzenie
trans_list: díothú
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (finanse, finansowy) dobrowolne zrzeczenie się częściowe lub całkowite należności w ramach umownego porozumienia pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem


lexentry: pol/umowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: umowa
trans_list: conradh
sense:
wzajemne zobowiązanie dwóch lub więcej osób do zrobienia czegoś lub zachowywania się w określony sposób; arkusz lub inny zapis takiego zobowiązania;


lexentry: pol/uncja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uncja
trans_list: uinge
sense:
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka masy pochodzenia rzymskiego równa około 27 gramom;


lexentry: pol/unia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: unia
trans_list: aontas
sense:
(informatyka, informatyczny) typ danych w niektórych niskopoziomowych językach programowania, jak C, lub asembler, grupujący wiele różnych sposobów interpretacji tego samego fragmentu pamięci;


lexentry: pol/unia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: unia
trans_list: aontas
sense:
dobrowolny związek dwóch lub więcej państw (także: osób, partii, stowarzyszeń itp.) przynoszący im korzyści;


lexentry: pol/uniwersytet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uniwersytet
trans_list: ollscoil
sense:
(edukacja, edukacyjny) wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych


lexentry: pol/unosić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: unosić
trans_list: spreag
sense:
(dawniej, dawny) o uczuciach, doznaniach: kogoś owładnąć, ugłaskać, udobruchać, ułaskawić, ukrócić, ułagodzić, okiełznać, uśmierzyć, powściągnąć , zmiękczyć


lexentry: pol/unosić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: unosić
trans_list: fuadach
sense:
zabierać kogoś, coś ze sobą; uchodzić z kimś, z czymś; zagarniać coś z sobą, porywać, ponieść, przenosić, zanosić na inne miejsce


lexentry: pol/upadać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: upadać
trans_list: aife
sense:
(przestarzałe, przestarzały) przestać postępować według zasad moralnych; być niemoralnym, postąpić w taki sposób


lexentry: pol/upadłość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: upadłość
trans_list: féimheacht
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) niewypłacalność, niemożność wywiązywania się z przyjętych zobowiązań przez dłużnika


lexentry: pol/upadły_anioł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: upadły anioł
trans_list: aingeal uabhair
sense:
(przenośnie, przenośnia) człowiek wpierw szlachetny, który uległ zepsuciu, grzechowi, moralnemu upadkowi


lexentry: pol/uprząż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uprząż
trans_list: gabháil
sense:
(technologia, technika, techniczny) zespół lin, pasów, itp., umożliwiający sprężyste połączenie kogoś, czegoś


lexentry: pol/uprząż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uprząż
trans_list: gabháil
sense:
(zootechnika, zootechniczny) pasy zakładane na konia, dzięki którym możliwe jest użycie zwierzęcia do pracy w zaprzęgu


lexentry: pol/urlop_ojcowski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: urlop ojcowski
trans_list: saoire atharthachta
sense:
(potocznie, potoczny) urlop, z którego korzysta ojciec noworodka lub niemowlęcia w celu sprawowania nad nim opieki


lexentry: pol/urlop_ojcowski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: urlop ojcowski
trans_list: saoire atharthachta
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) urlop udzielany ojcu dziecka w wymiarze do 2 tygodni, przysługujący do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia albo urlop udzielany ojcu dziecka przysposobionego


lexentry: pol/urojenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: urojenie
trans_list: seachrán
sense:
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) objaw wytwórczy psychozy, zaburzenie treści myślenia polegające na nierzeczywistym osądzie, błędnym przekonaniu, niepodlegającym logicznej argumentacji


lexentry: pol/urząd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: urząd
trans_list: oifig
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół osób i środków potrzebnych do wykonywania zadań organu administracji publicznej;


lexentry: pol/urzędnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: urzędnik
trans_list: cléireach
sense:
osoba pracująca w jakimś urzędzie, pełniąca jakąś funkcję w administracji; także: osoba sprawująca jakiś urząd;


lexentry: pol/uskok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uskok
trans_list: éasc
sense:
(geologia, geologiczny) pęknięcie mas skalnych, wzdłuż którego nastąpiło ich przesunięcie względem siebie;


lexentry: pol/ustawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ustawa
trans_list: dlí
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt normatywny o charakterze powszechnie obowiązującym, najczęściej obecnie uchwalany przez parlament (w niektórych państwach zatwierdzany później przez organ władzy wykonawczej);


lexentry: pol/ustawodawczy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ustawodawczy
trans_list: reachtach
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) opracowujący i wydający ustawy; związany z wydawaniem ustaw


lexentry: pol/ustawodawstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ustawodawstwo
trans_list: reachtaíocht
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) całokształt ustaw, przepisów oraz uregulowań prawnych dotyczących danej dziedziny życia, w określonym państwie


lexentry: pol/ustnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ustnik
trans_list: béalóg
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) część instrumentu dętego w postaci rurki trzymanej w ustach lub przykładanej do nich w celu wdmuchania powietrza;


lexentry: pol/ustrój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ustrój
trans_list: réimeas
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowanej władzy publicznej w państwie, zbiór zasad określających funkcjonowanie państwa i społeczeństwa


lexentry: pol/uszczelniać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: uszczelniać
trans_list: rón
sense:
(technologia, technika, techniczny) czynić szczelnym; powodować ścisłe przyleganie elementów czegoś poprzez wypełnienie luk


lexentry: pol/uszkodzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uszkodzenie
trans_list: gortú
sense:
(medycyna, medyczny) naruszenie tkanki organizmu lub jej nieprawidłowa zmiana pod wpływem choroby bądź czynników zewnętrznych np. promieniowania


lexentry: pol/uszlachetniać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: uszlachetniać
trans_list: beangán
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) tworzyć lepsze odmiany hodowlane


lexentry: pol/utopia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: utopia
trans_list: útóipe
sense:
(filozofia, filozoficzny) nie biorący pod uwagę możliwości realizacji ideał szczęśliwego społeczeństwa, ideał doskonałego ustroju politycznego


lexentry: pol/utrwalać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: utrwalać
trans_list: sábháil
sense:
(technologia, technika, techniczny) zapisywać na nośniku celem późniejszego odczytania lub odtworzenia


lexentry: pol/utwór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: utwór
trans_list: sil-leagan
sense:
(geologia, geologiczny), zwykle w lm, jakiekolwiek stałe tworzywo skorupy ziemskiej, będące produktem procesów geologicznych, posiadające tę samą budowę wewnętrzną lub inną wspólną cechę


lexentry: pol/uwodornić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: uwodornić
trans_list: hidriginigh
sense:
(chemia, chemiczny) poddać procesowi technologicznemu polegającemu na katalitycznej reakcji wodoru ze związkami organicznymi


lexentry: pol/uzależnienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uzależnienie
trans_list: andúil
sense:
(psychologia, psychologiczny) chroniczna potrzeba dostarczania określonych, na ogół szkodliwych bodźców do organizmu człowieka, zwykle sprzeczna z jego wolą i intelektem


lexentry: pol/uzbrojenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uzbrojenie
trans_list: rigín
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyposażenie statku żaglowego, składające się z omasztowania, ożaglowania i olinowania


lexentry: pol/uzdolnienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uzdolnienie
trans_list: éirimiúlacht
sense:
zespół cech umożliwiających komuś wykonywanie działania w danej dziedzinie na niezwykłym, wysokim poziomie


lexentry: pol/uzębienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uzębienie
trans_list: déad
sense:
(zoologia, zoologiczny) (stomatologia, stomatologiczny) (anatomia, anatomiczny) zestaw wszystkich zębów u danego osobnika;


lexentry: pol/ułamek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ułamek
trans_list: codán
sense:
(matematyka, matematyczny) zapis dzielenia za pomocą poziomej kreski rozdzielającej dzielną od dzielnika (zwanych w tej sytuacji licznikiem i mianownikiem)


lexentry: pol/uśmiech__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uśmiech
trans_list: aoibh | fáthadh an gháire
sense:
zmiana wyrazu twarzy, która jest przejawem odczuwania radości, zadowolenia, rozbawienia, serdeczności lub ironii;


lexentry: pol/vel__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: vel
trans_list: ailias
sense:
(książkowy) albo, czyli, albo też (używane tylko dla połączenia określeń synonimicznych, szczególnie nazwisk, pseudonimów tej samej osoby)


lexentry: pol/w_dół__fraza_przyimkowa__1
sense_num: 02
written_rep: w dół
trans_list: anuas
sense:
…informujący o miejscu, przebiegu czegoś lub o odbywaniu się jakiejś czynności w kierunku niżej od omawianej pozycji


lexentry: pol/w_imię_Ojca_i_Syna,_i_Ducha_Świętego__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego
trans_list: in ainm an Athar, agus an Mhic, agus an Sprid Naoimh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijańskie wezwanie rozpoczynające modlitwę


lexentry: pol/w_porządku__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: w porządku
trans_list: ceart go leor
sense:
(potocznie, potoczny) zwrot wyrażający zrozumienie, uznanie czegoś (lub kogoś) za dobre, do przyjęcia, możliwe, prawidłowe


lexentry: pol/wacik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wacik
trans_list: maipín
sense:
(potocznie, potoczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kulisty bądź spłaszczony kawałek waty służący m.in. do dezynfekcji lub demakijażu


lexentry: pol/wagon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wagon
trans_list: carráiste
sense:
(kolejnictwo) pojazd szynowy, zazwyczaj bez własnego napędu, przeznaczony do przewozu pasażerów lub towarów;


lexentry: pol/wahadło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wahadło
trans_list: luascadán
sense:
ciało poruszające się wokół nieruchomego punktu lub poziomej osi nie przechodzącej przez środek ciężkości tego ciała


lexentry: pol/walencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: walencja
trans_list: fochiall
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) zdolność otwierania pozycji w wyrazie, które mogą być zajęte przez inne elementy gramatyczne lub leksykalne;


lexentry: pol/walentynka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: walentynka
trans_list: cárta Fhéile Vailintín
sense:
anonimowy drobny upominek lub kartka z życzeniami na walentynki, zwykle ozdobiona sercem, będąca wyrazem adoracji


lexentry: pol/waleriana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: waleriana
trans_list: caorthann
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wyciąg, nalewka lub tabletki z korzenia kozłka lekarskiego, środek uspokajający;


lexentry: pol/walet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: walet
trans_list: cuireata
sense:
(termin karciany) najsłabsza figura w kartach, starsza od blotek, oznaczona literą W (J, V lub B w innych językach);


lexentry: pol/walijski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: walijski
trans_list: Breatnach
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język walijski (1.1); język z grupy języków celtyckich, którym posługuje się ponad 600 tys. mieszkańców Walii;


lexentry: pol/wanta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wanta
trans_list: scriúta
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lina podtrzymująca i usztywniająca maszt w płaszczyźnie prostopadłej do płaszczyzny symetrii kadłuba jachtu;


lexentry: pol/wapiennik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wapiennik
trans_list: tiníl
sense:
(technologia, technika, techniczny) piec służący do wypalania wapienia w celu uzyskania wapna palonego;


lexentry: pol/wapień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wapień
trans_list: aolchloch
sense:
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego lub chemicznego zbudowana z węglanu wapnia;


lexentry: pol/wapno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wapno
trans_list: aol
sense:
(chemia, chemiczny) potoczna nazwa kilku związków wapnia i różnych surowców mających zastosowanie w budownictwie, przemyśle, rolnictwie i medycynie;


lexentry: pol/waran_z_Komodo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: waran z Komodo
trans_list: dragan Chomódó
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) Varanus komodoensis Ouwens, drapieżny gad z rodziny waranów zamieszkujący wyspy Archipelagu Sundajskiego;


lexentry: pol/wariograf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wariograf
trans_list: brathadóir éithigh
sense:
urządzenie służące do rejestrowania nieświadomych reakcji przesłuchiwanego na zadawane pytania, pomagające wnioskować o jego prawdomówności;


lexentry: pol/warownia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: warownia
trans_list: dún
sense:
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) obwarowany gród, twierdza otoczona obwarowaniem


lexentry: pol/warsztat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: warsztat
trans_list: ceardlann
sense:
(motoryzacja) (rzemiosło, rzemieślniczy) firma zajmująca się usługami mechanicznymi, rzemieślniczymi, naprawczymi


lexentry: pol/warsztat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: warsztat
trans_list: ceardlann
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) pomieszczenie z kompletem narzędzi do wykonanie określonej pracy, zwłaszcza rzemieślniczej, mechanicznej


lexentry: pol/warsztat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: warsztat
trans_list: binse
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) stół z kompletem narzędzi do wykonania określonej pracy, zwłaszcza rzemieślniczej, mechanicznej


lexentry: pol/wartość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wartość
trans_list: méid
sense:
(fizyka, fizyczny) (matematyka, matematyczny) liczba wyrażająca daną wielkość fizyczną lub będąca wynikiem wyrażenia matematycznego


lexentry: pol/wasal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wasal
trans_list: seirbhíseach
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w feudalizmie: szlachcic, który złożył przysięgę innemu szlachcicowi (seniorowi), zobowiązując się do wierności, pomocy różnego rodzaju, a w zamian korzystając z jego ochrony;


lexentry: pol/watażka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: watażka
trans_list: taoiseach cogaidh
sense:
(współcześnie) (pejoratywnie, pejoratywny) przywódca luźnych rozbójniczych i buntowniczych oddziałów zbrojnych


lexentry: pol/wazektomia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wazektomia
trans_list: vaiseachtóime
sense:
(medycyna, medyczny) zabieg urologiczny przeprowadzany u mężczyzn w celu trwałego pozbawienia ich płodności, polegający na przecięciu nasieniowodu (nasieniowodów);


lexentry: pol/wazelina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wazelina
trans_list: veasailín
sense:
(chemia, chemiczny) mazista, biaława substancja będąca mieszaniną węglowodorów parafinowych, głównie dokozanu i trikozanu, wykorzystywana w kosmetyce i technice;


lexentry: pol/wał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wał
trans_list: tonn
sense:
(technologia, technika, techniczny) element maszyny w kształcie długiego walca, służący do przekazywania obrotów;


lexentry: pol/wał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wał
trans_list: crann
sense:
narzędzie w kształcie walca osadzonego w ramie na osi, służące do ugniatania i wyrównywania gruntu, nawierzchni dróg itp.


lexentry: pol/wałach__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wałach
trans_list: gearrán
sense:
(jeździectwo, jeździecki) (zootechnika, zootechniczny) wykastrowany samiec konia o wyciszonym temperamencie;


lexentry: pol/wałek_do_ciasta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wałek do ciasta
trans_list: crann fuinte
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) drewniany przedmiot w kształcie walca służący do rozpłaszczania ciasta, w celu uzyskania cienkiej warstwy;


lexentry: pol/ważka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ważka
trans_list: snáthaid mhór
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rzędu ważek (Odonata Fabricius), żyjący w okolicach zbiorników wodnych podłużny, o dwóch parach skrzydeł i dużych oczach;


lexentry: pol/wcale__partykuła__1
sense_num: 02
written_rep: wcale
trans_list: ach
sense:
…używana z przeczeniem „nie”, podkreślająca, że mówiący jest przekonany o wyrażanym sądzie, wbrew przypuszczeniom rozmówcy, że jest inaczej


lexentry: pol/wcale__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: wcale
trans_list: ar fad
sense:
…(potocznie, potoczny) komunikujący, że jakiś stan dotyczy wspomnianego obiektu w stopniu wystarczającym, wbrew oczekiwaniom


lexentry: pol/wchodzić_w_życie__związek_frazeologiczny__1
sense_num: 01
written_rep: wchodzić w życie
trans_list: tar i bhfeidhm
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zaczynać obowiązywać, stawać się stosowanym, używanym


lexentry: pol/wdowi_grosz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wdowi grosz
trans_list: cianóg na baintrí
sense:
(biblijny) (przenośnie, przenośnia) ofiara lub dar okupione wyrzeczeniami, ostatnie pieniądze przeznaczone na szlachetny cel


lexentry: pol/wdzięczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wdzięczność
trans_list: buíochas
sense:
uczucie serdeczności w stosunku do swojego darczyńcy, dobroczyńcy, chęć odwzajemnienia się mu za dobrodziejstwa


lexentry: pol/wegański__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: wegański
trans_list: veigeánach
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bez mięsa, ryb i innych produktów pochodzenia zwierzęcego (tj. nabiału, tłuszczów zwierzęcych, jajek, owoców morza, miodu)


lexentry: pol/wegetariański__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: wegetariański
trans_list: feoilséantach
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) o jedzeniu: pozbawiony mięsa i niektórych albo wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego


lexentry: pol/wejściówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wejściówka
trans_list: meil
sense:
(środowiskowy) bilet umożliwiający wejście na przedstawienie w teatrze z możliwością zajęcia wolnego miejsca


lexentry: pol/weksel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: weksel
trans_list: bille malairte
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym dłużnik zobowiązuje się zwrócić wierzycielowi określoną sumę pieniędzy w określonym czasie;


lexentry: pol/wektor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wektor
trans_list: veicteoir
sense:
(biologia, biologiczny) organizm lub cząsteczka zdolna do przeniesienia fragmentu DNA do komórki biorcy;


lexentry: pol/wektor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wektor
trans_list: veicteoir
sense:
(geometria) (fizyka, fizyczny) obiekt będący wielkością określoną przez wartość liczbową (moduł), zwrot i kierunek, ale bez punktu zaczepienia;


lexentry: pol/wektor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wektor
trans_list: veicteoir
sense:
(geometria) (fizyka, fizyczny) para punktów, przedstawiana geometrycznie w postaci odcinka ze strzałką;


lexentry: pol/wektor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wektor
trans_list: veicteoir
sense:
(matematyka, matematyczny) w szerszym znaczeniu: element przestrzeni liniowej, czyli obiekt, który może być skalowany i dodawany;


lexentry: pol/wektor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wektor
trans_list: veicteoir
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) organizm przenoszący pasożyta lub drobnoustrój zakaźny;


lexentry: pol/wentylator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wentylator
trans_list: gaothrán
sense:
(elektryczność) urządzenie w formie śmigła napędzanego silnikiem, wywołującego wiatr, stosowane do schładzania pomieszczeń, urządzeń elektrycznych lub w celu stworzenia sztucznego ciągu w kanałach wentylacyjnych, w piecach hutniczych itp.;


