# translation

lexentry: kur/-an__Paşgir__1
sense_num: 01
written_rep: -an
trans_list: -s
sense:
Paşgirek e bo diyarkirina pirrjimariyê navdêran dema ew serbixwe tên bikaranîn (ango ti nomîn li dû nayên)


lexentry: kur/Adem__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Adem
trans_list: Adam
sense:
TemplateParserError:LuaError li gor Quranê û Pîroznameyê yekem mirovê dinyayê û bavkalê hemû mirovên din


lexentry: kur/Belîze__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Belîze
trans_list: Belize
sense:
Navê welatekî Amerîkaya Navîn e. Li rojhilatê Gûatemala û başûrê Meksîk e. Berê wekî Hondûrasa Brîtanî dihat nasîn


lexentry: kur/Deryaya_Karîbê__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Deryaya Karîbê
trans_list: Caribbean Sea
sense:
Navê bahreke tropîkal yê li Nîvkada Rojavayî ye, parçeyeke Okyanûsa Atlantîk e. Li başûrrojhilatê Kendava Meksîkê ye.


lexentry: kur/Dîcle__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Dîcle
trans_list: Tigris
sense:
TemplateParserError:LuaError Ava Mezin, Ava Şîn, çemek e ji Bakurê Kurdistanê dest pê dike û di Başûrê Kurdistanê re dibore û li başûrê Iraqê digihe Çemê Firat û bi hev re dirijin Kendavê (dirêjahiya wî: 1900 km)


lexentry: kur/El_Salvador__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: El Salvador
trans_list: El Salvador
sense:
Navê welatekî Amerîkaya Navîn e. Li rojavayê wî Gûatemala, li bakur û rojhilat Hondûras û li başûr Okyanûsa Pasîfîk heye.


lexentry: kur/Firat__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Firat
trans_list: Euphrates
sense:
TemplateParserError:LuaError Çemek e ku ji Bakurê Kurdistanê dest pê dike û di Başûr-Rojavaya Kurdistanê û Sûriyê re dibore û li başûrê Iraqê digihe Çemê Dîcle û bi hev re dirije Kendavê.


lexentry: kur/Guatemala__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Guatemala
trans_list: Guatemala
sense:
Navê welatekî Amerîkaya Navîn e. Di navbera Meksîk, Belîze, Deryaya Karîbê, Hondûras, El Salvador û Okyanûsa Pasîfîkê de ye.


lexentry: kur/Hondûras__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Hondûras
trans_list: Honduras
sense:
Navê welatekî Amerîkaya Navîn e. Cîranên wê Deryaya Karîb, Guatemala, Nîkaragua, El Salvador û Okyanûsa Pasîfîk in.


lexentry: kur/Kanala_Guardafuiyê__Serenav__1
written_rep: Kanala Guardafuiyê
trans_list:
Cape Guardafui Channel | Cape Guardafui Strait | Guardafui Channel | Guardafui-Socotra Channel | Ras Asir-Socotra Strait | Ras Hafun Strait


lexentry: kur/Luksembûrg__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Luksembûrg
trans_list: Luxembourg
sense:
TemplateParserError:LuaError Welatekî biçûk e di navbera Almanyayê, Frensayê û Belçîkayê de (yek ji her sê welatên Beneluks e)


lexentry: kur/Mars__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Mars
trans_list: Mars
sense:
TemplateParserError:LuaError Yek ji exterên anku planetên pergala rojê ye (ji rojê ve ber bi dûrtir ya çarem e).


lexentry: kur/Nîkaragua__Serenav__1
sense_num: 01
written_rep: Nîkaragua
trans_list: Nicaragua
sense:
Navê welatekî Amerîkaya Navîn e. Li başûrê wê Kosta Rîka û li bakur jî Hondûras heye. Ji aliyê din aliyekî wê Okyanûsa Pasîfîk û aliyê din jî Deryaya Karîbê heye.


lexentry: kur/abesîv__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: abesîv
trans_list: abessive
sense:
TemplateParserError:LuaError karîtîv, prîvatîv, di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye. Di kurdî de li şûna wê formê pêşgira bê tê bikaranîn


lexentry: kur/afrîkansî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: afrîkansî
trans_list: Afrikaans
sense:
TemplateParserError:LuaError Zimanekî cermenî yê pir nêzî holendî ye û bi taybetî li Afrîkaya Başûr tê peyivîn.


lexentry: kur/albanî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: albanî
trans_list: Albanian
sense:
TemplateParserError:LuaError zimanê Albanyayê ku zimanek hind-û-ewropî ye û ji bilî Albanyayê herwiha bi li Kosovoyê jî têt peyivîn.


lexentry: kur/avesta__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: avesta
trans_list: Avesta
sense:
Avesta: pirtûkek pîroz ya dînê Zerdeştî ye bi zimanê kevn yê avesta hatiye hatiye nivîsîn(ji 21 bergan pêk dihat lê niha bi tenê 7 berg mane û ew jî li paş Zerdeşt hatine nivîsan)


lexentry: kur/avzê__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: avzê
trans_list: swamp
sense:
çirav, ridav, pengav, avzêl, lîtav, cimcime, rihînok zêlav, avevek, şilek, avgîr, mîl, cihê ku av û ax di nav de heye û erdê wê nerm e û lingê mirovî zû tê re kûr diçe


lexentry: kur/azirandin__Lêker__1
sense_num: 01
written_rep: azirandin
trans_list: instigate | incite | encourage | spur | stir up | urge
sense:
Arandin, esebî kirin, cixirandin, şarandin, sîqilandin, halan, tehrîk kirin, lê sor kirin, teşwîq kirin, engizandin, belişandin, pîj kirin, ajawe kirin, provoke kirin, han dan, fît kirin, xiroşme kirin, cilixandin, lê gur kirin, qehirandin.


lexentry: kur/bala_xwe_dan__Biwêj__1
sense_num: 01
written_rep: bala xwe dan
trans_list: take care of | follow | look after | obey
sense:
dêna xwe danê, xem jê xwarin, terkexemî tê de nekirin, guh dan tiştekî, tiştek piştguh nekirin, ihmal nekirin, pûte pê kirin, bayex pê dan, hemêt pê dan, ihtimam pê dan, îtina pê kirin, dîqet danê, xemxwerî kirin, giringî danê, muhim hesibandin


lexentry: kur/balkon__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: balkon
trans_list: balcony
sense:
beşa xênî ya ku li derveyî dîwaran e û derî lê heye daku mirov derkeve ber hewayî bêyî ku ji xanî derkeve.


lexentry: kur/berfîn__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: berfîn
trans_list: snowdrop
sense:
TemplateParserError:LuaError Hin cûnên gulên kulîlkdar e ku hem beyar şên dibin û hem jî tên çandin. (kulîlkên wan bi taybetî spî ne)


lexentry: kur/berxweketî__Rengdêr__1
written_rep: berxweketî
trans_list:
distraught | down at the mouth | down at the mouth, down in the dumps | down in the dumps | resentful | roisterer


lexentry: kur/betilî__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: betilî
trans_list: tired
sense:
mandî, westiyayî, tehibî, kerixî, qerimî, bêtaqet, tengijî yan cangiran ji ber ku kar kiriye yan jî ked daye, hewceyî vehesînê yan nivistinê


lexentry: kur/bi__Pêşdaçek__1
sense_num: 13
written_rep: bi
trans_list: in
sense:
TemplateParserError:LuaError Bo pêkanîna negerguhêzên lêkerên gerguhêz ên pêkhatî ji kirin bi kar tê.


lexentry: kur/bi_navê_Xwedayê_dilnerm_û_dilovan__Biwêj__1
written_rep: bi navê Xwedayê dilnerm û dilovan
trans_list:
In the Name of God Most Gracious Most Merciful | In the Name of Xweda, the Merciful Benefactor, the Merciful Redeemer.


lexentry: kur/bi_şev_li_dêrê_ye,_bi_roj_li_mizgeftê_ye__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: bi şev li dêrê ye, bi roj li mizgeftê ye
trans_list:
be all things to all men | have your cake and eat it | hedge one's bets | sit on the fence | try to have it both ways


lexentry: kur/bijare__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: bijare
trans_list: favourite | analectic | bookmark | choice | distinguished | eclectic
sense:
jêgirtî, tercîhkirî, xweşdivî, xoşewîst, favorî, hezkirî, berdilî, hêja, jêhatî, bihagiran, nirxbilind, favorît, delal, hejî


lexentry: kur/blok__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: blok
trans_list: brick
sense:
libin, acûr, xişt, tuxle, kelpîç qalibên ji herriyê yan çîmentoyê çêkirî yên ku li ser û li rex hev tên danîn û dîwar jê çêdibin


lexentry: kur/bêdewletî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: bêdewletî
trans_list: stateless
sense:
Rewşa bêdewletbûnê. Rewşa kesên ku ne xwediyê dewleteke netewî ne. An rewşa kesên ku ji aliyê ti dewletekî ve wek hemwelatî nehatibin qebûlkirin.


lexentry: kur/bêhêvî__Rengdêr__1
written_rep: bêhêvî
trans_list:
hopeless | desperate | despairing | despondent | down at the mouth | down at the mouth, down in the dumps


lexentry: kur/bêzar__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: bêzar
trans_list: tired | exhausted | down and out | drooping | droopy | faint
sense:
kesa/ê ku di rewşek xirab de ye, kesa/ê ku halê wê / wî ne xweş e, bêçare, bêhal, nesax, nexweş, tengezar, aciz, kerixî, westiyayî, betilî, herişî, bêzever, bêtaqet, bêmecal, bêşiyan, bêhêz, bêqewet, qels, zinaqî lawaz, zeîf,mon,dilteng


lexentry: kur/cahil__Rengdêr__1
sense_num: 02
written_rep: cahil
trans_list: inexperienced | clumsy | untrained
sense:
xişîm, naşî, nezan, tor, ecemî, nefama, negihiştî, netêgihiştî, nezan, saf, xav, dilsaf, dilpak, dilpaqij


lexentry: kur/cins__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: cins
trans_list: gender | sex
sense:
TemplateParserError:LuaError Kategorîkirineke însanan wekî jin û mêr, û ya heywanan wekî mê û nêr li gorî fêmkirina wan a biyolojîk an kulturî.


lexentry: kur/cumle__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: cumle
trans_list: sentence | clause | wholesale
sense:
hevok, tevok, riste, komek peyvan yên li dû hev tên rêzkirin û bi hev re ramanekê diyar dikin (di nivîsînê de ji van peyvan ya yekem bi sertîpa mezin tê nivîsîn û li pey peyva dawîn jî niqteyek tê danîn.)


lexentry: kur/cênîk__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: cênîk
trans_list: sideburns
sense:
gulang, gêsû, mûyên ku li navbera guh û çavên zelaman, riyên li herdu aliyên rûyê zelaman, cihê ku por û rî lê digihin hev


lexentry: kur/dalan__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: dalan
trans_list: vestibule
sense:
TemplateParserError:LuaError Cog an jî çavika navber ku çavikan bi hev re girê dide, navbeynkarî dike ji bo derbasbûna ji çavikek ber bi ya din.


lexentry: kur/daçek__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: daçek
trans_list: adposition
sense:
TemplateParserError:LuaError Pêşdaçek û paşdaçek. Amraz, amrazên peywendî, peyvikên ku cihî, demê yan bizavê diyar dikin.


lexentry: kur/delal__Rengdêr__1
sense_num: 04
written_rep: delal
trans_list: beautiful | pretty | fair | handsome | lovely | fine
sense:
spehî, baş, sîsik, kaw, şepal, şewab, xiring, xweşik, qiçt, neşmîle, qeşeng, rind, rindik, cindî, cindê, keleş, keşxe, xweşkok, zerî, zerzîqî, tirnal, tevnal, lewend, lawe, ciwan


lexentry: kur/dewê_ceribandî_ji_mastê_neceribandî_çêtir_e__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: dewê ceribandî ji mastê neceribandî çêtir e
trans_list:
better the devil you know than the angel you don't know | better the devil you know than the devil you don't know | buttermilk you've tested is better than yoghurt you haven't tested


lexentry: kur/di_gel_gurgî_dixwit_û_di_gel_xwedanan_lê_digerit__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: di gel gurgî dixwit û di gel xwedanan lê digerit
trans_list:
he devours the flock with the wolf but then with the owner he goes looking for the sheep | two-faced


lexentry: kur/di_nava_nal_û_bizmarê_de_man__Lêker__1
written_rep: di nava nal û bizmarê de man
trans_list:
between a rock and a hard place | catch-22 | caught between the Devil and the deep blue sea | damned if you do, damned if you don't


lexentry: kur/dibêje_lê_napêje__Biwêj__1
written_rep: dibêje lê napêje
trans_list:
full of hot air | he's all talk and no bake | says one thing, does another | talks the talk but doesn't walk the walk


lexentry: kur/dê_bêjî_min_nanek_ya_xwarî,_wî_kerek__Biwêj__1
written_rep: dê bêjî min nanek ya xwarî, wî kerek
trans_list:
(dynamic equivalent) It's as if I've eaten at the Ritz and he's had beans on toast | (lit) you might complain 'I ate a whole loaf and he ate one slice'


lexentry: kur/dêris__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: dêris
trans_list: waste
sense:
israf, serfkirina bêwec yan bêsexbêr, bikaranîna bêmifa, avêtin, tiştek çêkirin yan kirîn lê bo bikarneanîn yan avêtin, bêsexbêrî, zêhakarî, wehirandin, zêhakirin, feşartin


lexentry: kur/dûr_ketin__Lêker__1
written_rep: dûr ketin
trans_list:
divergence | divergence, divergency | divergency | edge away from | give a wide berth to | hold aloof


lexentry: kur/em__Cînav__1
sense_num: 03
written_rep: em
trans_list: we
sense:
li şûna ez, nivîser yan peyiver carine li şûna "ez" bi kar tîne daku xwendevanên / guhdarên xwe jî beşdar bike


lexentry: kur/endam__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: endam
trans_list: organ | member | limb
sense:
kesa/ê di komeke taybet de yan ji komeke taybet (kesa/ê ji zikmakî ve ji komekê, bo nimûne ji malbatekê, miletekî yan nijadekê yan jî bi bijartinê di komekê de, bo nimûne di partiyek siyasî de)


lexentry: kur/enstrûmental__Rengdêr__1
sense_num: 02
written_rep: enstrûmental
trans_list: instrumental case
sense:
TemplateParserError:LuaError di hin zimanan de forma navdêran ya ku diyar dike ku tiştek bi wê navdêrê tê kirin. Di kurdî de li şûna wan forman du daçek hene


lexentry: kur/ensîklopedî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: ensîklopedî
trans_list: encyclopedia
sense:
Ferheng an kitêba ku tê de malûmat li ser gelek tiştî heye (bi giştî li gor alfabeyê yan jî li gor meseleyan).


lexentry: kur/ew__Cînav__1
sense_num: 01
written_rep: ew
trans_list: he | she
sense:
(yekjimar) kesê sêyem, kesa/ê yan heywana/ê yan tişta/ê ku behs li ser e ji bilî ya/yê ku diaxive û ya/yê ku bo tê axiftin


lexentry: kur/ew__Cînav__1
sense_num: 02
written_rep: ew
trans_list: he | it | she | they
sense:
(pirjimar) kesên sêyem, kesên yan heywanên yan tiştên ku behsa wan tê kirin ji bilî yên ku diaxivin û yên ku bo tê axiftin


lexentry: kur/ew_dibêje,_lê_napêje__Biwêj__1
written_rep: ew dibêje, lê napêje
trans_list:
I wouldn't trust him as far as I can throw him | he talks the talk, but doesn't walk the walk | he's full of hot air


lexentry: kur/ez_çiya_û_tu_çiya,_golik_man_bê_giya__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: ez çiya û tu çiya, golik man bê giya
trans_list:
I am a mountain and you're a mountain and the calves are left without grass (to eat) | When two sides can't reach an agreement and therefore are left in a debilitating stalemate


lexentry: kur/fêrname__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: fêrname
trans_list: school certificate | teaching certificate
sense:
TemplateParserError:LuaError Belgeyeke wekî delîlek e ku kesek kursek perwerdehiyê qedandiye, an ji aliyê saziyek ve hatiye derxistin ku nedestûrdar e dayîna dîplomayê, an jî ji bo telebeyeke hatiye derxistin ku ne wesfdarê wergirtina dîplomayê ye.


lexentry: kur/gel__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: gel
trans_list: people | nation | ethnicity
sense:
Komek mirovan ya ku ziman û/yan dîroka wan yek e. Bi taybetî yên dewletek yan jî yeketiyek din ya siyasî ji xwe re damezrandiye.


lexentry: kur/gelî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: gelî
trans_list: valley
sense:
TemplateParserError:LuaError Cihên nizm yên li navbera du yan zêdetir çiyayan yan cihên din yên bilind(ku bi gelemperî çemek lê heye û bi taybetî bo çandinê biber in; piranî gelî bu dolên ku av û şênkatî hebin tê bikarhînan).


lexentry: kur/girar__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: girar
trans_list: pilaf
sense:
TemplateParserError:LuaError Birinc yan savar yan maş yên ku hatine kelandin ta ku ava li ber wan hişk bûye.


lexentry: kur/girar__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: girar
trans_list: pilaf | yoghurt soup
sense:
TemplateParserError:LuaError Şorbeyek e ku mast, dan, piçkek ar, hêk û pûng an jî anix ve tê çêkirin û vexwarin. Ev şorbe zivistanê germ û havînê jî sar tê vexwarin.


lexentry: kur/gotina_mezinan__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: gotina mezinan
trans_list: apophthegm | norm
sense:
Gotinên kurt ku gelek caran bi beşavendin (qafîye), li nav neteweyekê yan jî li herêmekê berbelavin û rastiyekê, heqîqetekê ku herkes dizane tîne ziman yan jî pend û şîretan didin. Nayê zanîn ku ev gotin ji teref kê hatiye dirûst kirin û encama tecrûbeyên (serborî) dûr û dirêj yê milletekîne.


lexentry: kur/guneh__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: guneh
trans_list: sin
sense:
TemplateParserError:LuaError Tiştê ku nabe were kirin, tiştê ku kirina wî qedexe ye, tiştê ger were kirin dê were cizakirin.


lexentry: kur/gûz__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: gûz
trans_list: walnut
sense:
TemplateParserError:LuaError Berhemê wê darê ku dema kojik bin kesk in lê dema gihiştî bin zer yan gewr in û qalikên wan req in û nayên xwarin lê kakilên wan xweş xwerbar in.


lexentry: kur/halan__Lêker__1
sense_num: 03
written_rep: halan
trans_list: instigate | incite | encourage | spur | stir up | urge
sense:
arandin, cixirandin, şarandin, sîqilandin, azirandin, tehrîk kirin, lê sor kirin, teşwîq kirin, engizandin, belişandin, pîj kirin, ajawe kirin, provoke kirin, han dan, fît kirin, xiroşme kirin, cilixandin, lê gur kirin


lexentry: kur/heker_tu_yê_razî,_ehlen_we_sehlen;_eger_ne,_serê_xwe_li_taqekî_bide__Biwêj__1
written_rep: heker tu yê razî, ehlen we sehlen; eger ne, serê xwe li taqekî bide
trans_list:
if you are satisfied, it's 'you're welcome'; if not, you bang your head against the wall in frustration | my way or the highway | strong-willed


lexentry: kur/heq__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: heq
trans_list: right | fee | entitlement
sense:
TemplateParserError:LuaError Pareyê kesekê/î maf heye wergire ji ber ku xizmetek ji kesekê/î re kiriye.


lexentry: kur/her_teviyekê_li_erdekî_didet__Biwêj__1
written_rep: her teviyekê li erdekî didet
trans_list:
he's all over the place | he/she is talking nonsense | mumbo jumbo | talking nonsense | talking nonsequiturs


lexentry: kur/here_rêkê,_bila_ya_dîr_bît;_jinê_bîne,_bila_ya_pîr_bît__Biwêj__1
written_rep: here rêkê, bila ya dîr bît; jinê bîne, bila ya pîr bît
trans_list:
Get going on your way, even if it's the long way round, and get on and marry, even if she's an older woman | If you take a wife, better one who is wise and learned than one who is beautiful and dumb


lexentry: kur/hesp_û_qesp_def_(yekî)_wekî_êk_in__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: hesp û qesp def (yekî) wekî êk in
trans_list:
a horse and a date are to him/her one and the same | big-hearted | of a person who is so generous that they'll be as willing to give you a horse as they are a date


lexentry: kur/heta_nîva_destî_reş_nebit,_tama_devî_xoş_nabit__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: heta nîva destî reş nebit, tama devî xoş nabit
trans_list:
Unless you blacken your palms, your taste buds won't be satisfied | no pain, no gain | the early bird catches the worm


lexentry: kur/hevdem__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: hevdem
trans_list: simultaneous
sense:
hevwext, hemwext, hevkat, hemkat, hawkat, hevçax, sîmultanetiştên ku di eynî demê de diqewimin yan tên kirin.


lexentry: kur/hevok__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: hevok
trans_list: sentence | phrase
sense:
komeke peyvan yên li dû hev tên rêzkirin û bi hev re ramanekê diyar dikin (di nivîsînê de ji van peyvan ya yekem bi sertîpa mezin tê nivîsîn û li pey peyva dawîn jî niqteyek tê danîn.)


lexentry: kur/heyv__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: heyv
trans_list: moon
sense:
TemplateParserError:LuaError Cismekî asîmanî ye ku li dor dinyayê dizivire û bi taybetî bi şev şewqa xwe didiyê.


lexentry: kur/heçî_ne_li_malekê,_nizanit_halekê__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: heçî ne li malekê, nizanit halekê
trans_list:
Try to sympapthise with someone's situation before criticising them | Unless you go to someone's home, you don't understand their situation | be quick to listen, slow to speak


lexentry: kur/hilûk__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: hilûk
trans_list: plum
sense:
TemplateParserError:LuaError Încas, hêrûg, alûçe, şilor mêweyek anku fêkiyek yekberik û rûhilû (ne gir) e (bi gelemperî rengê wê mor yan sorê tarî ye).


lexentry: kur/holendî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: holendî
trans_list: Dutch
sense:
TemplateParserError:LuaError zimanê Holendayê (ku zimanek cermenî ye û ji bilî Holendayê herwiha bi taybetî li Belçîkayê jî têt peyivîn)


lexentry: kur/hêja__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: hêja
trans_list: dear
sense:
bihadar, binirx, birêz, rêzdar, efendî, ezbenî, mamoste, nirxbilind, biqedir, biqîmet, bihagiran, giranbiha, jêhatî, berkeftî, heja


lexentry: kur/hêja__Rengdêr__1
sense_num: 02
written_rep: hêja
trans_list: dear
sense:
seyda, berketî, beg, rind, giran, nirxdar, nirxgiran, birûmet, rûmetdar, axa, kek, kak, camêr, mîr, qenc[Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].


lexentry: kur/hêlîn__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: hêlîn
trans_list: nest
sense:
Mala firindeyan, cihê çûçik anku firinde anku teyr hêkên xwe tê de dikin û têjelkên xwe tê de xwedî dikin ta ku mezin dibin.


lexentry: kur/hût__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: hût
trans_list: whale
sense:
TemplateParserError:LuaError Heywanê avî yê herî mezin e ku dişibe masiyan lê guhandar gelek mezintir e.


lexentry: kur/ihmal__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: ihmal
trans_list: ignore | disregard
sense:
piştguhkirin, pûtepênekirin, giringînedanê, bayexpênedan, bênirxhêlan, xemsarî, sersarî, terkexemî, îgnor


lexentry: kur/ji_mêşê_dikete_gamêş__Biwêj__1
written_rep: ji mêşê dikete gamêş
trans_list:
He'll make a fly into a buffalo | make a fuss about nothing | making a mountain out of a molehill | storm in a teacup


lexentry: kur/jivan__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: jivan
trans_list: appointment | date | rendez-vous
sense:
hevdîtina plankirî, çavpêketin, rendevû, gihiştin hev (nemaze hevdîtina du evîndaran daku bizanin ka dê kêrî hev bên)


lexentry: kur/jêagadarbûn__Navdêr__1
written_rep: jêagadarbûn
trans_list:
becoming aware of | becoming informed about | being aware of | being informed about | being informed of


lexentry: kur/kade__Navdêr__1
written_rep: kade
trans_list:
Assyrian holiday cookie | Kolaczki | Kurdish stuffed cookie | biscuit | dried-fruit pastry | kleiche


lexentry: kur/karûş__Navdêr__1
written_rep: karûş
trans_list:
Arabian millet | Cuba grass | Egyptian millet | Johnson grass | Means grass | creeping dog's tooth grass


lexentry: kur/kera_dixesînît__Biwêj__1
written_rep: kera dixesînît
trans_list:
diddly-squat | just sittin' on the dock of the bay/ Wastin' time | sod all | sweet Fanny Adams | twiddle one's thumbs


lexentry: kur/kerax__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: kerax
trans_list: farmer without land supported with his family by landowner in exchange for his labour
sense:
TemplateParserError:LuaError Demê mirov palehiya xelkê bike, genim, nîsk û ceh û hwd yên xelkê rake mirov dibe keraxê wan. Du behir ji xwediyê erd re ye û behrek jî ji keraxî re ye.


lexentry: kur/kolber__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: kolber
trans_list: carrier | bearer | porter
sense:
hilgir, kesa/ê ku karê wî hilgirtina tiştan e(bi taybetî kesa/ê ku tiştên xelkê bi pare ji derekê dibe derek din)


lexentry: kur/koça_dawîn_kirin__Biwêj__1
sense_num: 01
written_rep: koça dawîn kirin
trans_list: pass away | die | decease
sense:
mirin, emrê Xwedê kirin, wefat kirin, çûn ber dilovaniya Xwedê, rehma Xwedê kirin, çûn ser heqiya xwe, çûn gorê, emir dan haziran


lexentry: kur/koşkar__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: koşkar
trans_list: praying mantis | mantis
sense:
TemplateParserError:LuaError hespê bûkê, kerqebîlk, hespê fatma nebî, kuliyê fatmayê, hespê nebî, hespê xwedê, fatma xanim, kerikê fatma nebiya, hespê pêxember, hespê pîrî, hespê nebî, fatfatok, hespê Îmam Elî, hespê Hemzeyê Pehlewan, kulîhespk, hin cûnên kuliyan in ku destên xwe wek yên duakeran digirin loma bi gelek devokan navekî dînî lê hatiye kirin


lexentry: kur/kulûbe__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: kulûbe
trans_list: hut | booth
sense:
Koxik, pûngal. Cihê ku firindeyên kedî yên wek mirîşk, elok, dîk, qaz tê de dihêwirin yan tên xwedîkirin.


lexentry: kur/kumişîn__Lêker__1
sense_num: 01
written_rep: kumişîn
trans_list: cover | dodder
sense:
Maneya vê madeyê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, [SERVER/w/index.php?title=Kumi%C5%9F%C3%AEn&action=edit kerem bikin binivîsin.]


lexentry: kur/kumişîn__Lêker__1
sense_num: 02
written_rep: kumişîn
trans_list: cover | dodder
sense:
hilingivîn, likumîn, hoşîn, tewişîn, şewişîn, şelişîn, wişwişîn, tevizîn, teyizîn, behitîn, hikumîn, beliqîn, hilingivîn, hilingiftin, setimîn, litimîn, likimîn, leqitîn, hilkimîn, xijikîn, çerixîn


lexentry: kur/kumişîn__Lêker__1
sense_num: 03
written_rep: kumişîn
trans_list: cover | dodder
sense:
hilisîn, tehisîn, şemitîn, terpilîn, nikisîn, tengijîn, ferqizîn[Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].


lexentry: kur/kuncî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: kuncî
trans_list: sesame
sense:
Susam, simsim, zegerek, darek e li germistanên Asyayê şên dibe û tovek hûr û pehn dide ku zeyt û tehîn û hin xwarinên din jê tên çêkirin.


lexentry: kur/kurs__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: kurs
trans_list: course
sense:
Çalakiyeke perwerdehiyê ya ji bo wextekî diyarkirî ku ji bo hînkirina agahî, qabiliyet an tevgerên li ser mijarekê xisûsî ji aliyê saziyên fermî an taybet ve wek rêzeders tê organîzekirin.


written_rep: kîjan ba were û tu bi ber bikevî, kîjan av were û tu bi ser bikevî, tu yê ji dinyayê derkevî
trans_list: mind one's own business
lexentry:
kur/kîjan_ba_were_û_tu_bi_ber_bikevî,_kîjan_av_were_û_tu_bi_ser_bikevî,_tu_yê_ji_dinyayê_derkevî__Gotineke_pêşiyan__1


lexentry: kur/latînî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: latînî
trans_list: Latin
sense:
TemplateParserError:LuaError Zimanê Romê, zimanê li Romê dihat bikaranîn (maka zimanê fransî û spanî û îtalî û portugalî û romanî û hin zimanên din e).


lexentry: kur/latînî__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: latînî
trans_list: Latin
sense:
Alfabeya di piraniya zimanên ewropî û hin zimanên din de jî tê bikaranîn û di kurdî de ji van tîpan pêk hatiye: a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p r s ş t u û v w x y z.


lexentry: kur/loqim__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: loqim
trans_list: Turkish delight
sense:
rehet, şîrîniyek e ji şekirê û nîşasteyê têt çêkirin (bi gelemperî ar pê de têt kirin û carine jî fisteq û findeqan dikin nav re)


lexentry: kur/mamoste__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: mamoste
trans_list: teacher | professor | lecturer | educator | pedagogue | preceptor
sense:
TemplateParserError:LuaError kesê/a ku tiştekî/an fêr dike, hîn dike an jî yekî/ê perwerde dike, bi taybetî li dibistanan


lexentry: kur/marksîzm__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: marksîzm
trans_list: Marxism
sense:
TemplateParserError:LuaError Felsefe û bernameya siyasî ya komunîst ku ji hêla Karl Marx û Friedrich Engels ve hatiye damezrandin.


lexentry: kur/med__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: med
trans_list: eagre
sense:
Maneya vê madeyê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, [SERVER/w/index.php?title=Med&action=edit kerem bikin binivîsin.]


lexentry: kur/meyîn__Navdêr__2
sense_num: 01
written_rep: meyîn
trans_list: clot | coagulate | curdle | coagulase | coagulation | congealment
sense:
Maneya vê madeyê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, [SERVER/w/index.php?title=Mey%C3%AEn&action=edit kerem bikin binivîsin.]


lexentry: kur/mezin__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: mezin
trans_list: adult
sense:
danemir, baliq, gihiştî, reşîd, êdî ne zarok, kesên ku êdî ne zarok in, kesên ku bûne 18-salî yan zêdetir:


lexentry: kur/mezûm__Lêker__1
sense_num: 01
written_rep: mezûm
trans_list: invite
sense:
vexwendin, dawet kirin, ezimandin, kesek bang kirin derekê (bi taybetî şahiyekê yan civînekê), gotin kesekê/î "were filan derê"


lexentry: kur/mijûltir_ji_deyka_zavayî__Biwêj__1
written_rep: mijûltir ji deyka zavayî
trans_list:
busy as a bee | run around like a headless chicken | run off one's feet | there's a lot on my plate at the moment


lexentry: kur/miqayese__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: miqayese
trans_list: compare | comparison | liken
sense:
kemperandin, dan ber hev, berhev dan, berawirdkirin, kemperkirin, beraberî hev kirin, li hember hev nirxandin, sencîş


lexentry: kur/mirin__Lêker__1
sense_num: 01
written_rep: mirin
trans_list: die | pass away
sense:
(mirov, heywan, riwek) Êdî nejîn, êdî nejiyan, li jiyanê neman, ji jiyanê çûn, jiyan sekinîn, jiyan rawestîn.


lexentry: kur/mirov__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: mirov
trans_list: man | relative
sense:
Cureyên ku aîdî sinifa memikdaran in, ku bi xisûsiyetên jêrîn têne karakterkirin: birêveçûna tîk, ziman, kreatîvî, besîret û teqlîdkirin.


lexentry: kur/mirîşk__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: mirîşk
trans_list: chicken
sense:
TemplateParserError:LuaError Mirîşkên kedî: firindeyek kedî ye ji ber hêkên wê li malan têt xwedîkirin û dengê wê "qid-qid" e.


lexentry: kur/mitirb__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: mitirb
trans_list: Gypsy | romany
sense:
qereç, qereçî, miletek gerok e ji kok ve ji Hindistanê ye lê li pirraniya cîhanê belav bûye (bi taybetî wek muzîkvan û danser lê herwiha bi xwazokî û diziyan navdar in)


lexentry: kur/mişmiş__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: mişmiş
trans_list: apricot
sense:
TemplateParserError:LuaError Fêkiyek anku mêweyek mîna xoxan e lê hûriktir e, (bi xavî tê xwarin lê herwiha xweşav jî jê tê çêkirin).


lexentry: kur/negiring__Rengdêr__1
written_rep: negiring
trans_list:
insignificant | unimportant | inconsequent | inconsequential | nonsignificant | nothing to make a song about


lexentry: kur/neravebarîtî__Navdêr__1
written_rep: neravebarîtî
trans_list:
indescribability | ineffability | ineffableness | inexplicability | inexplicableness | inscrutableness


lexentry: kur/nifûs__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: nifûs
trans_list: population
sense:
Jimartina hejmara niştecihên di nav sînoreke siyasî an cografî de dijîn, wek bajarokek, neteweyek an dinya.


lexentry: kur/papaxan__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: papaxan
trans_list: parrot
sense:
TemplateParserError:LuaError Hin cûn firindeyên rengîn in û bi zarîvekirina dengê mirovan navdar in.


lexentry: kur/pepûk__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: pepûk
trans_list: cuckoo
sense:
TemplateParserError:LuaError Firrindeyek goştxwer e, di dema koçê de dihê dîtin. Bi çîroka xwe navdar e.


lexentry: kur/piling__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: piling
trans_list: tiger
sense:
Bebir, pisîkek anku kitikek gir yê kûvî yê xetxetî ye ku bi taybetî li Asyayê peyda dibe (Panthera tigris).


lexentry: kur/pir__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: pir
trans_list: bridge
sense:
Rêya ku hatiye avakirin daku mirov pê di ser avekê re bibore anku derbas bibe (bi taybetî di ser çemekî yan robarekî re).


lexentry: kur/piştî_tirrê,_qun_miçandin_pê_nevêt__Gotineke_pêşiyan__1
written_rep: piştî tirrê, qun miçandin pê nevêt
trans_list:
after you've farted, clenching your buttocks achieves nothing | there's no point crying over spilt milk


lexentry: kur/pêşkêş_kirin__Lêker__1
sense_num: 01
written_rep: pêşkêş kirin
trans_list: present
sense:
berçav kirin, diyar kirin, xuya kirin, eşkere kirin, zelal kirin, raber kirin, araste kirin, rapêş kirin


lexentry: kur/pîvazî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: pîvazî
trans_list: bulbar | oniony
sense:
TemplateParserError:LuaError rengê sorî vebûyîYek ji van rengan: #FEC3AC #FEBFD2 #FF7FCF #FD3F92 #C4698F


lexentry: kur/qehreman__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: qehreman
trans_list: hero
sense:
Mirovê/a egîd, xweşmêr, camêr, bêtirs, netirs, çeleng, wêrek, biste, zîrek, çalak, fêris, xurt, jêhatî, gernas, mêrxas, aktîv, palewan, şêr, leheng, betel.


lexentry: kur/qelî__Navdêr__1
written_rep: qelî
trans_list:
boiled mutton | cured meat | fried or boiled strips of lamb or mutton with onion and sometimes other vegetables | jerked meat | stir fry


lexentry: kur/qereç__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: qereç
trans_list: Gypsy
sense:
qereçî, mitirb, çengene, domanî, qurbet miletek gerok e ji kok ve ji Hindistanê ye lê li piraniya cîhanê belav bûye (bi taybetî wek muzîkvan û danser lê herwiha bi xwazokî û diziyan navdar in)


lexentry: kur/qewad__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: qewad
trans_list: pimp | procurer
sense:
pezeweng, qebrax, jinfiroş, mêrê ku fihûşê bi jina xwe ya hin jinên din dike û wan bi pare dide xelkê daku têkiliyên zayendî li gel bikin


lexentry: kur/qird__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: qird
trans_list: luck | chance
sense:
talih, şens, şans, Ew hêza tê bawerkirin ku heye û li ser jiyana mirovan bi başî û yan nebaşî kartêker e


lexentry: kur/qirêj__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: qirêj
trans_list: dirty
sense:
Tiştê ne pak e ku li ser lebatên laşê kesek yan li ser cilên kesek û wd. peyda dibe û wan dixe rewşa ne pakîyê.


lexentry: kur/rehîn__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: rehîn
trans_list: hostage
sense:
Kesa/ê ku hatiye girtin û zindanîkirin bi armanca neçarkirina hin kesên din daku hin pare ji wan bên standin yan hin şert û merc bi wan bidin pejirandin


lexentry: kur/revend__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: revend
trans_list: nomad | immigrant | emigrant
sense:
Eşîrên yan êlên bi berdewamî li eynî derê najîn (bi taybetî yên ku havînan li zozanan û zivistanan li deştan dijîn).


lexentry: kur/rezrûvîk__Navdêr__1
written_rep: rezrûvîk
trans_list:
black nightshade | garden nightshade | hound's berry | petty morel | popolo | small-fruited black nightshade


lexentry: kur/rojî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: rojî
trans_list: fast | fasting
sense:
nexwarin û venexwarina ti tiştî ji rojhilatinê ta rojavabûnê (bi taybetî di Îslamê de li meha remezanê)


lexentry: kur/rêkxistin__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: rêkxistin
trans_list: organization | organisation | NGO | apparatus | arranging | categorization
sense:
organîzasyon, sazman, teşkîlat, kom, partî, hizb, komek mirovan yên bo hin armancên diyarkirî dixebitin


lexentry: kur/serve_qat_e,_ji_bin_ve_pat_e__Biwêj__1
written_rep: serve qat e, ji bin ve pat e
trans_list:
a suit on the outside, rags on the inside | all that glitters is not gold | don't judge a book by its cover | regalia on show, rags below | window-dressing


lexentry: kur/soranî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: soranî
trans_list: Sorani
sense:
TemplateParserError:LuaError Zaravayek kurdî ye ku pirraniya kurdên li Başûr û Rojhilata Kurdistanê pê diaxivin.


lexentry: kur/sosyal__Rengdêr__1
sense_num: 02
written_rep: sosyal
trans_list: social
sense:
Kesa/ê ku ji mirovan û suhbetên wan hez dike, mirova/ê ku dixwaze dema xwe li gel mirovên din derbas bike.


lexentry: kur/sosyalîzma_reel__Navdêr__1
written_rep: sosyalîzma reel
trans_list:
actually existing socialism | developed socialism | real socialism | really existing socialism | state socialism


lexentry: kur/sênî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: sênî
trans_list: tray
sense:
belem, ferxesênî, tepsî, bergeş, sifre, berkêşok, mersef, sînî, ferxesînî, hewank, teblîk, zêrcam, amana berfireh ya ku sênîk û amanên din tê de tên bicihkirin daku gerandina wan hêsan be yan xwarin jê nekeve erdê yan ser maseyê


lexentry: kur/sêpê__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: sêpê
trans_list: teapoy | tripod
sense:
bingireke ji pêpikan pêhatîye ji bo ragirtina amêrên mîna kamêra, çek, pertalên wênegirtinê û htd. sêdark.


lexentry: kur/sîgorta__Navdêr__1
sense_num: 05
written_rep: sîgorta
trans_list: fuse
sense:
TemplateParserError:LuaError fiyûz, cîhazek e ji bo rê li ber barbûna herka zêde an di dewreyeke elektrîkî de dewreya kurt bigire, hêmanekê dihewîne ku gava bareke pir bilind jê derbas bibe herkê diqusîne.


lexentry: kur/sîxur__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: sîxur
trans_list: spy
sense:
Kesa/ê ku bi dizîkî agahiyan li ser xelkê peyda dike daku ziyanê bigihîne wan yan bi lêb lê mifa wergire.


lexentry: kur/tebîr__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: tebîr
trans_list: idiom
sense:
TemplateParserError:LuaError Çend kelîmeyên li gel hev yên ku maneyeke xisûsî didin, ne maneya her yek ji wan kelîmeyan.


lexentry: kur/temaşe__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: temaşe
trans_list: look | watch | concern | regard | consider | see
sense:
temaşe kirin: lê nerîn, berê xwe danê, seh kirinê, fekirinê, ifkirîn, hêv kirinê, mêze kirin, mêzandin


lexentry: kur/teng__Rengdêr__1
sense_num: 01
written_rep: teng
trans_list: narrow | tight
sense:
Ne fireh; cihê yan tişta/ê pirr kes yan tişt nikarin biçin tê de yan tê de bimînin ji ber ku biçûk e.


lexentry: kur/teqdîm__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: teqdîm
trans_list: introduce | offer | present | render | represent | bring in
sense:
Qedimandin, pêşkêşkirin, arastekirin, raberkirin, berçavkirin, rapêş kirin, nîşandan, daberandin, berpêşkirin.


lexentry: kur/tesdîq__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: tesdîq
trans_list: affirm | assure | confirm | certify | ensure | sanction
sense:
sediqandin, rastandin, belgandin, esehîkirin, piştrastkirin, misogerkirin, temînkirin, kirin pêbawer


lexentry: kur/teslîm__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: teslîm
trans_list: surrender | committing | handing over
sense:
jêrdestî, girtî, radestbûn[Ev rêz ji aliyê botê ve lê hatiye zêdekirin, ji kerema xwe re kontrol bike!].


lexentry: kur/teyar__Rengdêr__1
sense_num: 02
written_rep: teyar
trans_list: shallow
sense:
Perçak ji xakê hatîye nîşankirin û dîwarkirin têda diçînin şînayî û hinek dar û rez ev di zarava xelkê alîyande heye.


lexentry: kur/tûj__Rengdêr__1
sense_num: 03
written_rep: tûj
trans_list: hot | spicy
sense:
Tişta/ê dikare devê mirovî biarîne anku bizûrîne ger mirov bixwe (wek bîberan anku îsotan anku filfilan).


lexentry: kur/udmurtî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: udmurtî
trans_list: Udmurt
sense:
TemplateParserError:LuaError Zimanê udmurtan, zimanek fînî-ugrî ye û li Rusyayê, bi taybetî li Udmurtiyayê tê peyivîn.


lexentry: kur/vedizîn__Lêker__1
sense_num: 01
written_rep: vedizîn
trans_list: avoid | circumvent | evade | avert | dodge | elude
sense:
TemplateParserError:LuaError xwe jê dan alî, nekirin, jê revîn, xwe ji kirina tiştekî dûr xistin, nexwestin tiştekî bike


lexentry: kur/veşelandin__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: veşelandin
trans_list: undress
sense:
Maneya vê madeyê hê nehatiye nivîsîn. Heke hûn maneya wê bizanin, [SERVER/w/index.php?title=Ve%C5%9Felandin&action=edit kerem bikin binivîsin.]


lexentry: kur/vîrus__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: vîrus
trans_list: virus
sense:
TemplateParserError:LuaError Ajanekî vegir e ligorî serboriyan ji têzavek navokî id qalikekî protînî de pêk tê. Pir hûr e ku bê dîtin bi rêya hûrbîna ronahiyê, û bitenê dikare xwe pir bike di nava şanikên zindî de yê mêvandar.


lexentry: kur/vîrus__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: vîrus
trans_list: virus
sense:
TemplateParserError:LuaError Parçeyek ji kodên bernameyî ye ku dikare xwe ji ber bike û bandorên wê yê biziyan hene, weke pûçkirina pergalê yan wêrankirina danayan.


lexentry: kur/vîtamîn_waw__Navdêr__1
written_rep: vîtamîn waw
trans_list:
friends in high places | influence | it's not what you know but who you know | jobs for the boys | old school tie | the ability to pull strings


lexentry: kur/walonî__Navdêr__2
sense_num: 01
written_rep: walonî
trans_list: Walloon
sense:
TemplateParserError:LuaError Zimanek romanî ye li Walonyayê tê peyivîn (lê ne fransiya Belçîkayê ye).


lexentry: kur/welatî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: welatî
trans_list: citizen
sense:
welatvan, kesên bi qanûnî şêniyên ango rûniştvanên welatekî (bi taybetî yên mafdar in di hilbijartinan de dengê xwe bidin û herwiha pasporta wî welatî ji xwe re bidin çêkirin)


lexentry: kur/xane__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: xane
trans_list: cell
sense:
TemplateParserError:LuaError Xane yekeya bingehîn a zîndewer e. Ango tiştekî zîndewer be, herî kêm xwediyê xaneyek e. Ji ber ku piraniya xaneyan pir piçûk in, bi çavê tazî nayên dîtin. Ji bo dîtina xaneyan mîkroskob tên bikaranîn.


lexentry: kur/xaç__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: xaç
trans_list: cross
sense:
TemplateParserError:LuaError Du darikên dirêjok yên ku yek jêr-û-jor û yên din jî rast-û-çep di ser hev re derbas dibin ku bi taybetî wek sembola filetiyê anku mesîhîtiyê tê nasîn.


lexentry: kur/xedeng__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: xedeng
trans_list: arrow
sense:
TemplateParserError:LuaError Yên ku ji daran çêdibe û di ceng û şerên serdemên kevin de bi kevanî dihat avêtin.


lexentry: kur/xeneqîtik__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: xeneqîtik
trans_list: whooping cough | pertussis
sense:
TemplateParserError:LuaError Cûnek kuxikê ye ku bi taybetî zarokan digire û ji bilî kuxînê dibe sedema bêhnçikînê jî.


lexentry: kur/xincik__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: xincik
trans_list: one room hut, near wine press
sense:
xaniyê li ser axa kolandî bi daran hatiye çêkirin û ser wê bi kewş hatiye nuxmandin ku demên berê gelek malên gundên deştê ji van malan pêk dihat.Û ji gundên wuha re xincika dihat gotin.


lexentry: kur/xox__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: xox
trans_list: peach
sense:
TemplateParserError:LuaError Fêkiyeke mîna sêvan e lê berikê wê gir e û pûrtik bi rûyê wê ve heye; .


lexentry: kur/xwastin__Navdêr__1
sense_num: 03
written_rep: xwastin
trans_list: proposal
sense:
çûna xwazgîniyê, pêşniyazkirina zewacê, daxwazkirina keçekê ji malbata wê daku bibe hevsera daxwazkerî:


lexentry: kur/xwe_tê_negehand__Biwêj__1
written_rep: xwe tê negehand
trans_list:
be economical with the truth | being less than truthful | he did not want to do it | he did not want to understand


lexentry: kur/xwelî_bi_serê_yekî_de_kirin__Biwêj__1
written_rep: xwelî bi serê yekî de kirin
trans_list:
mess someone around | put a spanner in the works | throw dust on someone's head | waste someone's time


lexentry: kur/xwelîser__Rengdêr__1
written_rep: xwelîser
trans_list:
fool | idiot | person upon whose family calamity has fallen | person whose family has been devastated


lexentry: kur/yê_biçîte_masiya_dê_qûna_wî_ter_bît__Biwêj__1
written_rep: yê biçîte masiya dê qûna wî ter bît
trans_list:
If you go fishing, you're going to get a wet backside | he that would have eggs must endure the cackling of hens | no pain no gain


lexentry: kur/zelam_yêt_heyn_û_zelamoşk_jî_yêt_heyn__Biwêj__1
written_rep: zelam yêt heyn û zelamoşk jî yêt heyn
trans_list:
There are men and there are manlets | are you a man or a mouse? | sort out the men from the boys | when the going gets tough, the tough get going


lexentry: kur/zibil__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: zibil
trans_list: manure
sense:
peyn, kuşpil, rîx, pîsatiya sewalan ya ku li zeviyan tê werkirin daku berhemên çandinê bibertir bibin


lexentry: kur/zik_û_binzik__Biwêj__1
written_rep: zik û binzik
trans_list:
like we say he's one-track minded (always thinking about sex) | stomach and below the stomach(genitals)


lexentry: kur/zilkî_di_çavê_me_de_dibînît,_bes_garîteyî_di_çavê_xwe_de_nabînît__Biwêj__1
written_rep: zilkî di çavê me de dibînît, bes garîteyî di çavê xwe de nabînît
trans_list:
the pot calling the kettle black | they notice a speck of wood in our eyes, but can't see the beam in their eyes


lexentry: kur/ziman__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: ziman
trans_list: tongue | language
sense:
organekî nerm e di devî de, beşek ji leşê mirov û heywanan yê di devî de ku bo tamkirin, alîstin, daûrandinê û (ji aliyê mirovan ve) bo axiftinê tê bikaranîn


lexentry: kur/ziman__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: ziman
trans_list: language | tongue
sense:
axiftina miletekî, axiftina komekê, miletekî, herêmekê yan welatekî ya ku ji alî pergala xwe ve yek e û ji alî hemû kesên pê diaxivin ve tê fehmkirin


lexentry: kur/zivirî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: zivirî
trans_list: eddied | gyrate | gyrated | gyred | revolved | rotated
sense:
vegeriyayî, zivartî, fetilandî, qelibî, quliptî, girûzîn, girûzekî, girnazî, dirdirkî, girûzî, pizronekî


lexentry: kur/çandinî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: çandinî
trans_list: agriculture
sense:
Kar û barê amadekirina axê, çandina tovan, mezinkirina berhemên nebatî (wek genim, ceh, sebze û fêkî) û carinan jî xwedîkirina heywanan ji bo debara jiyanê an jî bazirganiyê.


lexentry: kur/çi_xêra_bo_xwe_naket__Biwêj__1
written_rep: çi xêra bo xwe naket
trans_list:
it can't do any charity for itself | it's gotta be done, init? | said of any object that is fixed or needs fixing


lexentry: kur/îdealîzm__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: îdealîzm
trans_list: idealism
sense:
TemplateParserError:LuaError Nêrîneke lêkolîna felsefî ye ku destnîşan dike tenê agahiyên rasterast û yekser yên fikir an rismên ramanî hebin.


lexentry: kur/îzafe__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: îzafe
trans_list: appendix | supplement | accessory | addition | attachment | appendage
sense:
Pêvek, veser, servehî, îlawe, paşko, qertaf, zot, zêdek, ataşman, tişta/ê bi tiştek din ve, tişta/ê ku li tiştek din hatiye zêdekirin.


lexentry: kur/şah__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: şah
trans_list: king
sense:
TemplateParserError:LuaError Cûnê kevirekî kişikê yê herî giring (yek bo her lîstikvanî) yê ku dikare carekê bilive her alî.


lexentry: kur/şaneşîn__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: şaneşîn
trans_list: balcony
sense:
Beşa xanî ya ku li derveyî dîwaran e û derî lê heye daku mirov derkeve ber hewayî bêyî ku ji xanî derkeve


lexentry: kur/şano__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: şano
trans_list: play
sense:
piyes, zarvekirin, berhema tiyatroyê, berhema zarvekirinê ya ku lîstikvan bi xwe li pêş temaşevanan lîstika xwe pêşkêş dikin.


lexentry: kur/şaredarî__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: şaredarî
trans_list: municipality
sense:
Teşkîlateke xwedî şexsîyeta hiqûqî, ku serok û endamên wê ji aliyê gel ve tên hilbijartin, ku çavdêriya xizmetên giştî yên wekî paqijî, ronîkirin, av, veguhestina giştî û kontrolkirina esnafan li merkezên bicihbûnê yên wekê parêzgeh, qeza, belde, bajar, qesebe û hwd dike.


lexentry: kur/şehadet__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: şehadet
trans_list: diploma | certificate | testimony | degree | martyrdom
sense:
bawername, govanname, îcaze, dîploma, karname, sertîfîkat, destûrname, brove, izinname, hewiyet, şehadetname, belgenameya ku mirov pê dikare diyar bike ku mirovî destûr heye tiştekî bike, belgenameya ku diyar dike ku kesek di karekî de bi ser ketiye


lexentry: kur/şekal__Navdêr__1
sense_num: 01
written_rep: şekal
trans_list: shoe | boot | footwear | sandal | sol
sense:
pêlav, sol, meras, șekal tiştek binreq e ku mirov dikin herdu piyên xwe daku piyên xwe ji êşînê biparêzin dema ku li derve digerin


lexentry: kur/şerenîx__Navdêr__1
sense_num: 02
written_rep: şerenîx
trans_list: argument | quarrel | dispute | disagreement
sense:
TemplateParserError:LuaError cedelên dijwar, gengeşe, nîqaş, qerqeşe, debat, minaqeşe, şeredev suhbeta ku tê de du yan zêdetir kes li hev nakin û bi giranî dijî hev dipeyivin


# simple_translation

written_rep: kerax
trans_list:
disgusting | farmer without land supported with his family by landowner in exchange for his labour | side | abominable | detestable | repugnant


