# translation

lexentry: pol/Adria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Adria
trans_list: deryaya Adriyatîk
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech w Wenecji Euganejskiej, położone między dolnym Padem i Adygą; w starożytności ważny port morski;


lexentry: pol/Afganistan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Afganistan
trans_list: Efxanistan | Afganistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu;


lexentry: pol/Albania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Albania
trans_list: Elbanya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy, ze stolicą w Tiranie;


lexentry: pol/Aleppo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Aleppo
trans_list: Heleb
sense:
(geografia, geograficzny) największe miasto Syrii, położone w północno-zachodniej części kraju, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Algieria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Algieria
trans_list: جه‌زایر | Cezayir
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północnej Afryce ze stolicą w Algierze;


lexentry: pol/Alpy_Górnej_Prowansji__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Alpy Górnej Prowansji
trans_list: Alpes-de-Haute-Provence
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;


lexentry: pol/Anatolia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Anatolia
trans_list: Anatoliya
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i region współczesnej Turcji obejmujący półwysep Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Andora__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Andora
trans_list: Andorra
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielkie państwo w Europie między Francją a Hiszpanią;


lexentry: pol/Antigua_i_Barbuda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Antigua i Barbuda
trans_list: Antigûa û Berbûda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim ze stolicą w Saint John's;


lexentry: pol/Arabia_Saudyjska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Arabia Saudyjska
trans_list: Erebistana Siûdî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim ze stolicą w Rijadzie;


lexentry: pol/Araks__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Araks
trans_list: Aras
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Turcji, Armenii, Iranie i Azerbejdżanie, prawostronny dopływ Kury;


lexentry: pol/Argentyna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Argentyna
trans_list: Arjantîn | Arjentîna
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;


lexentry: pol/Australia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Australia
trans_list: Awistralya | Awustralya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo obejmujące prawie cały kontynent australijski;


lexentry: pol/Azerbejdżan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Azerbejdżan
trans_list: Azerbeycan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Baku;


lexentry: pol/Azja_Południowo-Wschodnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Azja Południowo-Wschodnia
trans_list: Başûr-rojhilatê Asyayê
sense:
(geografia, geograficzny) region Azji składający się z Półwyspu Indochińskiego i Archipelagu Malajskiego z wyspami filipińskimi, obejmujący Birmę, Tajlandię, Kambodżę, Laos, Wietnam, Malezję, Singapur, Indonezję, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny;


lexentry: pol/Bahrajn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bahrajn
trans_list: Behreyn
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Manamie;


lexentry: pol/Bangladesz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bangladesz
trans_list: Bangladeş
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Dhace;


lexentry: pol/Baran__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Baran
trans_list: Beran
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pierwszy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 marca do 19 (20) kwietnia;


lexentry: pol/Baran__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Baran
trans_list: Beran
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;


lexentry: pol/Barbados__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Barbados
trans_list: Barbados
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w Bridgetown;


lexentry: pol/Bask__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Bask
trans_list: Bask (gel)
sense:
(etnografia, etnograficzny) członek narodu zamieszkującego tereny na granicy Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską;


lexentry: pol/Baskijka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Baskijka
trans_list: baskî
sense:
(etnografia, etnograficzny) kobieta z ludu Basków, przedstawicielka narodu zamieszkującego tereny na pograniczu Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską


lexentry: pol/Bawaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bawaria
trans_list: Bayern
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w południowej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Monachium;


lexentry: pol/Belgia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Belgia
trans_list: Belçîka
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Zachodniej ze stolicą w Brukseli;


lexentry: pol/Belize__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Belize
trans_list: Belîze
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w Belmopanie;


lexentry: pol/Beludżystan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Beludżystan
trans_list: Belûçistan
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-zachodniej Azji;


lexentry: pol/Bhutan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bhutan
trans_list: Bûtan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Thimphu;


lexentry: pol/Białorusin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Białorusin
trans_list: Belarûsî
sense:
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości białoruskiej, obywatel Białorusi, mieszkaniec Białorusi


lexentry: pol/Biblia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Biblia
trans_list: Încîl
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawany przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga;


lexentry: pol/Bliźnięta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bliźnięta
trans_list: Cêwî
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) trzeci znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) maja do 20 (21) czerwca;


lexentry: pol/Bliźnięta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bliźnięta
trans_list: Cêwî
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny zimą i wiosną;


lexentry: pol/Boliwia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Boliwia
trans_list: Bolîvya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Ameryki Południowej, ze stolicą w Sucre;


lexentry: pol/Bośnia_i_Hercegowina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bośnia i Hercegowina
trans_list: Bosna-Hersek
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie na Półwyspie Bałkańskim ze stolicą w Sarajewie;


lexentry: pol/Boże_Narodzenie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Boże Narodzenie
trans_list: Gaxand
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone 25 i 26 grudnia, w którym wspomina się narodzenie Jezusa Chrystusa;


lexentry: pol/Bretania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bretania
trans_list: Bretanya
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region w północno-zachodniej Francji;


lexentry: pol/Burkina_Faso__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Burkina Faso
trans_list: Burkîna Faso
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce;


lexentry: pol/Bułgaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bułgaria
trans_list: Bulgaristan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Sofii;


lexentry: pol/Chorwacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Chorwacja
trans_list: Hirvatistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy ze stolicą w Zagrzebiu;


lexentry: pol/Czad__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czad
trans_list: Çad
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Ndżamenie;


lexentry: pol/Czarnogóra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Czarnogóra
trans_list: Montenegro
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy;


lexentry: pol/Czech__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Czech
trans_list: Çekî
sense:
(etnografia, etnograficzny) osoba narodowości czeskiej, obywatel Czech (Republiki Czeskiej), mieszkaniec Czech;


lexentry: pol/Czechosłowacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czechosłowacja
trans_list: Çekoslovakya
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej;


lexentry: pol/Czechy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czechy
trans_list: Bohemya
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach (1.1);


lexentry: pol/Czechy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czechy
trans_list: Çekistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze;


lexentry: pol/Czelabińsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czelabińsk
trans_list: Çêlabînsk
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w Federacji Rosyjskiej na południowym Uralu, stolica obwodu czelabińskiego;


lexentry: pol/DNA__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: DNA
trans_list: DNA
sense:
(biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) kwas deoksyrybonukleinowy, biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych;


lexentry: pol/Dania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dania
trans_list: Danîmarka
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kopenhadze;


lexentry: pol/Dominika__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dominika
trans_list: Komara Domînîk
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie Dominika (1.2), ze stolicą w Roseau;


lexentry: pol/Dominikana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dominikana
trans_list: Komara Domînîk
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;


lexentry: pol/Egipt__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Egipt
trans_list: Misir
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce i częściowo w Azji, ze stolicą w Kairze;


lexentry: pol/Ekwador__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ekwador
trans_list: Ekuador
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Quito;


lexentry: pol/Erytrea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Erytrea
trans_list: Erîtrêya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Asmarze;


lexentry: pol/Etiopia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Etiopia
trans_list: Etiyopya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;


lexentry: pol/Europa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Europa
trans_list: Ewropa | ئه‌وروپا
sense:
(geografia, geograficzny) część świata położona na półkuli północnej, stanowiąca razem z Azją kontynent zwany Eurazją;


lexentry: pol/Ezop__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ezop
trans_list: Aysopos
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) grecki bajkopisarz urodzony w VI w. p.n.e., pochodzący z miasta Mistra w Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Fidżi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Fidżi
trans_list: Fîjî
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;


lexentry: pol/Finlandia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Finlandia
trans_list: Fînlenda | Fînlanda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Helsinkach;


lexentry: pol/Franche-Comté__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Franche-Comté
trans_list: Franche-Comté
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w środkowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Francja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Francja
trans_list: Fransa
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Europie, ze stolicą w Paryżu;


lexentry: pol/Fryz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Fryz
trans_list: فریسی
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel narodu germańskiego ((historia, historyczny, historycznie) plemienia) zamieszkującego Fryzję, jej pogranicze oraz Szlezwik-Holsztyn;


lexentry: pol/Galia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galia
trans_list: Galya
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Europie Zachodniej zamieszkiwana przez plemiona celtyckie


lexentry: pol/Galilea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galilea
trans_list: Celîle
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan;


lexentry: pol/Germania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Germania
trans_list: Almanya
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju;


lexentry: pol/Ghana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ghana
trans_list: Gana
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Akrze;


lexentry: pol/Grecja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Grecja
trans_list: Yewnanistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie, ze stolicą w Atenach;


lexentry: pol/Grenoble__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Grenoble
trans_list: Grenoble
sense:
(geografia, geograficzny) miejscowość w południowo-wschodniej Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy;


lexentry: pol/Gruzja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gruzja
trans_list: Gurcistan
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na Kaukazie, ze stolicą w Tbilisi;


lexentry: pol/Gujana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gujana
trans_list: Guyana
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Georgetown;


lexentry: pol/Gwadelupa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gwadelupa
trans_list: Guadeloupe
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) departament i region zamorski Francji w archipelagu Małych Antyli ze stolicą w Basse-Terre;


lexentry: pol/Gwatemala__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gwatemala
trans_list: Guatemala
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Ameryce Środkowej;


lexentry: pol/Gwinea_Bissau__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gwinea Bissau
trans_list: Gîne-Bissau
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce ze stolicą w Bissau;


lexentry: pol/Haiti__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Haiti
trans_list: Haîtî
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej w archipelagu Antyli;


lexentry: pol/Hermes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hermes
trans_list: tîr
sense:
(mitologia grecka) bóg dróg, podróżnych, wędrowców, kupców, złodziei, pasterzy i wynalazców, utożsamiany z rzymskim Merkurym;


lexentry: pol/Hiszpania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hiszpania
trans_list: Spanya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie położone na Półwyspie Iberyjskim ze stolicą w Madrycie;


lexentry: pol/Indonezja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Indonezja
trans_list: Indonezya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Azji ze stolicą w Dżakarcie;


lexentry: pol/Irak__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Irak
trans_list: Iraq | Îraq
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Bagdadzie;


lexentry: pol/Irlandia_Północna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Irlandia Północna
trans_list: Îrlandaya bakur
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część składowa Wielkiej Brytanii;


lexentry: pol/Islandia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Islandia
trans_list: Îsland | Îslanda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, ze stolicą w Reykjaviku, obejmujące Islandię (1.1) i otaczające ją mniejsze wyspy;


lexentry: pol/Izrael__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Izrael
trans_list: Îsraîl
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego, zamieszkałe w większości przez Żydów;


lexentry: pol/Jamajka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jamajka
trans_list: Jamaîka
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo położone na Jamajce (1.1)


lexentry: pol/Jemen__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jemen
trans_list: Yemen
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Sanie;


lexentry: pol/Jerozolima__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jerozolima
trans_list: Orşelîm | Quds
sense:
(geografia, geograficzny) miasto o prawnie niewyjaśnionym statusie z większą częścią w Izraelu i wschodnią częścią na Terytoriach Palestyńskich, ośrodek kultu religijnego chrześcijan, żydów i muzułmanów;


lexentry: pol/Jowisz__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Jowisz
trans_list: Berçîs
sense:
(astronomia, astronomiczny) piąta według oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego;


lexentry: pol/Jugosławia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jugosławia
trans_list: Yûgoslavya
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nieistniejące państwo w Europie Południowej na Półwyspie Bałkańskim;


lexentry: pol/Kambodża__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kambodża
trans_list: Kamboca
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Południowo-Wschodniej ze stolicą w Phnom Penh;


lexentry: pol/Kanada__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kanada
trans_list: Kanada
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;


lexentry: pol/Kapadocja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kapadocja
trans_list: Kapadokya
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w tureckiej Anatolii;


lexentry: pol/Kartagina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kartagina
trans_list: Kartaca
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo położone na północnym wybrzeżu Afryki, w pobliżu dzisiejszego Tunisu


lexentry: pol/Katar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Katar
trans_list: Qeter
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego;


lexentry: pol/Kaukaz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kaukaz
trans_list: Kafkasya
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) region na pograniczu Europy i Azji;


lexentry: pol/Kazachstan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kazachstan
trans_list: Qazaxîstan | Qazaxistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na pograniczu Europy i Azji, ze stolicą w Astanie;


lexentry: pol/Kirgistan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kirgistan
trans_list: Qirgizistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;


lexentry: pol/Kowno__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kowno
trans_list: Kaunas
sense:
(geografia, geograficzny) drugie najważniejsze miasto Litwy, położone w środkowej Litwie u zbiegu Niemna i Wilii;


lexentry: pol/Krym__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Krym
trans_list: Qirim
sense:
(geografia, geograficzny) półwysep na Morzu Czarnym, połączony z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim; terytorium sporne między Ukrainą a Rosją;


lexentry: pol/Kserkses__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kserkses
trans_list: Xeşeyerşa
sense:
(historia, historyczny, historycznie) imię męskie, noszone przez kilku starożytnych mezopotamskich i lewantyńskich władców


lexentry: pol/Księżyc__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Księżyc
trans_list: heyv
sense:
(astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Kuba__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kuba
trans_list: Kûba
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo leżące na Kubie (1.1) i sąsiednich wyspach;


lexentry: pol/Laponia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Laponia
trans_list: Laponya
sense:
(geografia, geograficzny) region Europy obejmujący północne tereny Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji;


lexentry: pol/Lew__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lew
trans_list: Şêr
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) piąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 lipca do 22 (23) sierpnia;


lexentry: pol/Liban__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Liban
trans_list: Libnan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Azji ze stolicą w Bejrucie;


lexentry: pol/Liechtenstein__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Liechtenstein
trans_list: Liechtenstein
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo w Europie między Szwajcarią a Austrią;


lexentry: pol/Litwa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Litwa
trans_list: Lîtvanya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Wilnie;


lexentry: pol/Madagaskar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Madagaskar
trans_list: Madagaskar
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim;


lexentry: pol/Mahomet__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mahomet
trans_list: Mihemmed
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) arabski prorok, twórca islamu;


lexentry: pol/Malawi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Malawi
trans_list: Malavî
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;


lexentry: pol/Mali__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mali
trans_list: Malî
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Bamako;


lexentry: pol/Maroko__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Maroko
trans_list: Maroko
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce Północnej;


lexentry: pol/Maur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Maur
trans_list: کافر
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mieszkaniec starożytnego królestwa Mauretanii, znajdującego się w północno-zachodniej Afryce, obejmującego dzisiejsze tereny Maroka i północno-zachodniej Algierii; przodek współczesnych Berberów;


lexentry: pol/Mauretania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mauretania
trans_list: Morîtanya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Nawakszut;


lexentry: pol/Merkury__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Merkury
trans_list: Tîr
sense:
(mitologia rzymska) bóg handlu, zysku, kupiectwa, złodziei oraz celników, utożsamiany z greckim Hermesem;


lexentry: pol/Merkury__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Merkury
trans_list: Tîr
sense:
(astronomia, astronomiczny) pierwsza według oddalenia od Słońca i najmniejsza planeta Układu Słonecznego, widoczna gołym okiem;


lexentry: pol/Mezopotamia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mezopotamia
trans_list: Mezopotamya
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu;


lexentry: pol/Mjanma__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mjanma
trans_list: Myanmar
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Południowej Azji, Birma;


lexentry: pol/Mojżesz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mojżesz
trans_list: Mûsa
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) starotestamentowy prorok, wódz narodu izraelskiego;


lexentry: pol/Monako__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Monako
trans_list: Monako
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym;


lexentry: pol/Morze_Adriatyckie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Adriatyckie
trans_list: deryaya Adriyatîk
sense:
(geografia, geograficzny) basen morski pomiędzy Półwyspem Apeniński a Półwyspem Bałkańskim, północne odgałęzienie Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Morze_Śródziemne__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Śródziemne
trans_list: Deryaya Navîn
sense:
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone między Europą, Afryką i Azją, część Oceanu Atlantyckiego;


lexentry: pol/Mołdawia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mołdawia
trans_list: Moldova
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Kiszyniowie;


lexentry: pol/Nauru__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nauru
trans_list: Naûrû
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii na wyspie Nauru (1.1);


lexentry: pol/Neapol__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Neapol
trans_list: Napoli
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech położone nad Zatoką Neapolitańską; stolica Kampanii;


lexentry: pol/Niemiecka_Republika_Demokratyczna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Niemiecka Republika Demokratyczna
trans_list: Komara Demokratîk a Almanyayê
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne niemieckie państwo socjalistyczne w Europie Środkowej ze stolicą w Berlinie;


lexentry: pol/Niger__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Niger
trans_list: Nîjer
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Niameyu;


lexentry: pol/Nigeria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nigeria
trans_list: Nîjerya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Abudży;


lexentry: pol/Nil__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nil
trans_list: Nîl
sense:
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek na Ziemi, w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu;


lexentry: pol/Norwegia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Norwegia
trans_list: Norwêc
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Oslo;


lexentry: pol/Nowy_Testament__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nowy Testament
trans_list: Peymana Nû
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) część Biblii złożona z 27 ksiąg opisujących wydarzenia z życia Jezusa i pierwotnego Kościoła;


lexentry: pol/Ojcze_nasz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ojcze nasz
trans_list: Bavê me
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”;


lexentry: pol/Oman__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Oman
trans_list: Oman
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Maskacie;


lexentry: pol/Organizacja_Narodów_Zjednoczonych__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Organizacja Narodów Zjednoczonych
trans_list: Neteweyên Yekbûyî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka;


lexentry: pol/Pan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pan
trans_list: [[دیاره‌]]
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej, zwłaszcza w chrześcijaństwie


lexentry: pol/Papua-Nowa_Gwinea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Papua-Nowa Gwinea
trans_list: Papua Gîneya Nû
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii ze stolicą w Port Moresby;


lexentry: pol/Paryż__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Paryż
trans_list: Parîs
sense:
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Francji, położone nad Sekwaną, w północnej części kraju;


lexentry: pol/Pentateuch__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pentateuch
trans_list: Tewrat
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór pięciu świętych ksiąg judaizmu składających się na Torę


lexentry: pol/Peru__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Peru
trans_list: Perû
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Limie;


lexentry: pol/Pluton__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Pluton
trans_list: Pluton
sense:
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 134340, należąca do Pasa Kuipera, do 2006 r. zaliczana do planet Układu Słonecznego;


lexentry: pol/Polska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Polska
trans_list: Polonya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Warszawie;


lexentry: pol/Portoryko__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Portoryko
trans_list: Porto Rîko
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium nieinkorporowane Stanów Zjednoczonych Ameryki w Ameryce Środkowej ze stolicą w San Juan, położone na wyspie Portoryko (1.1) i kilku sąsiednich;


lexentry: pol/Portugalia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Portugalia
trans_list: Portekîz | Portûgal
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego;


lexentry: pol/Posejdon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Posejdon
trans_list: Neptûn
sense:
(mitologia grecka) bóg mórz, trzęsień ziemi, żeglarzy, rybaków i koni, utożsamiany z rzymskim Neptunem;


lexentry: pol/Południe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Południe
trans_list: başûr
sense:
(geografia, geograficzny) kraje leżące na południu Europy (głównie Włochy, Hiszpania, Grecja i Portugalia)


lexentry: pol/Północ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Północ
trans_list: bakur
sense:
(potocznie, potoczny) kraje znajdujące się na północ od mówiącego; również obszary o mroźnym klimacie


lexentry: pol/Półwysep_Arabski__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Półwysep Arabski
trans_list: Nîvgirava Erebistanê
sense:
(geografia, geograficzny) największy półwysep świata położony w Azji Południowo-Zachodniej, między Morzem Czerwonym, Morzem Arabskim i Zatoką Perską;


lexentry: pol/Republika_Armenii__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Armenii
trans_list: Ermenistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Armenii jako państwa;


lexentry: pol/Republika_Azerbejdżanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Azerbejdżanu
trans_list: Azerbeycan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Azerbejdżanu jako państwa;


lexentry: pol/Republika_Czeska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Czeska
trans_list: Komara Çek
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) (zobacz) Czechy (państwo)


lexentry: pol/Republika_Kazachstanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Kazachstanu
trans_list: Qazaxîstan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Kazachstanu jako państwa


lexentry: pol/Republika_Środkowoafrykańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Środkowoafrykańska
trans_list: Komara Afrîkaya Navend
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w środkowej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi;


lexentry: pol/Rosja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rosja
trans_list: Rûsya | Ûris
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie;


lexentry: pol/Rumunia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rumunia
trans_list: Romanya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj europejski nad Morzem Czarnym, ze stolicą w Bukareszcie;


lexentry: pol/Rwanda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rwanda
trans_list: Rwanda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali;


lexentry: pol/SMS__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: SMS
trans_list: XPK
sense:
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) krótka wiadomość tekstowa wysyłana z telefonu komórkowego lub bramki internetowej


lexentry: pol/Saint_Lucia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saint Lucia
trans_list: Saint Lucia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie o tej samej nazwie;


lexentry: pol/Samoa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samoa
trans_list: Samoa
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Oceanii ze stolicą w Apia;


lexentry: pol/Saturn__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Saturn
trans_list: Keywan
sense:
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga największa planeta Układu Słonecznego;


lexentry: pol/Senegal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Senegal
trans_list: Senegal
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej części Afryce, ze stolicą w Dakarze;


lexentry: pol/Serbia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Serbia
trans_list: Serbistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry;


lexentry: pol/Seszele__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Seszele
trans_list: Seyşel
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim;


lexentry: pol/Sierra_Leone__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sierra Leone
trans_list: Sierra Leone
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown;


lexentry: pol/Singapur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Singapur
trans_list: Singapûr
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji;


lexentry: pol/Skorpion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skorpion
trans_list: Dûvpişk
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada;


lexentry: pol/Skorpion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skorpion
trans_list: Dûvpişk
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem;


lexentry: pol/Somalia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Somalia
trans_list: Somalya | Somaliya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu;


lexentry: pol/Sri_Lanka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sri Lanka
trans_list: Srî Lanka
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon;


lexentry: pol/Stany_Zjednoczone__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stany Zjednoczone
trans_list: Dewletên Yekbûyî
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie;


lexentry: pol/Suazi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Suazi
trans_list: Siwaziland
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawna nazwa państwa Eswatini;


lexentry: pol/Surinam__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Surinam
trans_list: Sûrînam
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo;


lexentry: pol/Sycylia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sycylia
trans_list: Sîcîlya
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech;


lexentry: pol/Szwajcaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szwajcaria
trans_list: Swîsre
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Bernie;


lexentry: pol/Szwecja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szwecja
trans_list: Swêd
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone w środkowej części Półwyspu Skandynawskiego;


lexentry: pol/Słowacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słowacja
trans_list: Slovakya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej;


lexentry: pol/Słowenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słowenia
trans_list: Slovenya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie;


lexentry: pol/Słowianin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Słowianin
trans_list: slavonî
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy;


lexentry: pol/Słońce__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słońce
trans_list: Ro
sense:
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; w dzień najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Tanzania__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tanzania
trans_list: Tanzanya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma;


lexentry: pol/Togo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Togo
trans_list: Togo
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Lomé;


lexentry: pol/Tonga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tonga
trans_list: Tonga
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Oceanii;


lexentry: pol/Trynidad_i_Tobago__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trynidad i Tobago
trans_list: Trînîdad û Tobago
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w archipelagu Małych Antyli, położone u wybrzeży Ameryki Południowej;


lexentry: pol/Turcja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turcja
trans_list: Tirkiye
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji;


lexentry: pol/Turkmenistan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turkmenistan
trans_list: Turkmenistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej;


lexentry: pol/Uganda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uganda
trans_list: Uganda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali;


lexentry: pol/Ukraina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ukraina
trans_list: Ukrayna | Ûkrayna
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie;


lexentry: pol/Vanuatu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vanuatu
trans_list: Vanûatû
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielki kraj wyspiarski w Oceanii;


lexentry: pol/Wenus__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wenus
trans_list: Gelawêj
sense:
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Wersal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wersal
trans_list: Versailles
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miejscowość we Francji położona na zachód od Paryża, słynąca z rezydencji królów francuskich;


lexentry: pol/Wielki_Piątek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Piątek
trans_list: înîya dirêj
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) piątek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę męki i śmierci Jezusa Chrystusa;


lexentry: pol/Wikipedia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wikipedia
trans_list: Wîkîpediya
sense:
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia;


lexentry: pol/Wojwodina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wojwodina
trans_list: Vojvodîna
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) autonomiczny okręg w północnej Serbii ze stolicą w Nowym Sadzie;


lexentry: pol/Wolne_Hrabstwo_Burgundii__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wolne Hrabstwo Burgundii
trans_list: Franche-Comté
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Wołga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołga
trans_list: Volga
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego;


lexentry: pol/Wyspy_Kanaryjskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Kanaryjskie
trans_list: Giravên Qenariyê
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej;


lexentry: pol/Wyspy_Świętego_Tomasza_i_Książęca__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
trans_list: Sao Tome û Prînsîpe
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce;


lexentry: pol/Włochy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Włochy
trans_list: Îtalya
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię;


lexentry: pol/Zachodni_Brzeg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zachodni Brzeg
trans_list: Urduna Rojava
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część Palestyny administrowana przez Izrael;


lexentry: pol/Zimbabwe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zimbabwe
trans_list: Zîmbabwe
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare;


lexentry: pol/Zjednoczone_Królestwo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zjednoczone Królestwo
trans_list: Keyaniya Yekbûyî
sense:
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej


lexentry: pol/adhan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adhan
trans_list: azan
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) muzułmańskie wezwanie do modlitwy, wygłaszane m.in. przez muezina z minaretu;


lexentry: pol/admirał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: admirał
trans_list: amîral
sense:
(marynarka) najwyższy stopień (dowódca) w marynarce wojennej, równoważny stopniowi generała broni w armii lądowej, naczelny wódz floty;


lexentry: pol/adres__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adres
trans_list: navnîşan
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (urzędowy) informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka


lexentry: pol/adwokat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwokat
trans_list: eboqat
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie;


lexentry: pol/aforyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aforyzm
trans_list: aforîzm
sense:
zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy;


lexentry: pol/agnostycyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agnostycyzm
trans_list: agnostîsîzm
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu;


lexentry: pol/ajatollah__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ajatollah
trans_list: ayetula
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wysoki tytuł znawcy teologii i prawa w szyizmie imamickim;


lexentry: pol/ajran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ajran
trans_list: dew
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) turecki i ałtajski napój sporządzany z jogurtu, wody i soli;


lexentry: pol/akacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akacja
trans_list: akasîya
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju akacja (1.1)


lexentry: pol/akcent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent
trans_list: devok
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;


lexentry: pol/akcent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent
trans_list: devok
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wyraźniejsze, silniejsze podkreślenie jakiegoś dźwięku lub współbrzmienia;


lexentry: pol/akrostych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akrostych
trans_list: akrostîş
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) utwór wierszowany, w którym początkowe litery lub słowa wersów albo zwrotek tworzą wyraz bądź zdanie;


lexentry: pol/akupunktura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akupunktura
trans_list: akupunktur
sense:
(medycyna, medyczny) sztuka leczenia polegająca na wbijaniu igieł w określone miejsca na ciele człowieka;


lexentry: pol/alabaster__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alabaster
trans_list: mermera avê
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) zbita, drobnoziarnista odmiana gipsu, delikatnie zabarwiona lub biała;


lexentry: pol/alanina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alanina
trans_list: alanîn
sense:
(biologia, biologiczny) organiczny związek chemiczny, jeden z dwudziestu podstawowych aminokwasów białkowych;


lexentry: pol/albinizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albinizm
trans_list: albînîzm
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wrodzony brak barwnika skóry, włosów u ludzi i zwierząt;


lexentry: pol/albo__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: albo
trans_list: an
sense:
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa;


lexentry: pol/alchemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alchemia
trans_list: sîmya
sense:
przednaukowa dziedzina wiedzy mająca na celu odkrycie sposobu przemiany metali nieszlachetnych w złoto i wynalezienie leku przedłużającego życie;


lexentry: pol/aldosteron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aldosteron
trans_list: aldosteron
sense:
(biologia, biologiczny) (biochemia, biochemiczny) hormon sterydowy wytwarzany przez warstwę kłębkowatą kory nadnerczy, należący do grupy mineralokortykoidów


lexentry: pol/ale__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: ale
trans_list: lê
sense:
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego


lexentry: pol/alegoria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alegoria
trans_list: alegori
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści;


lexentry: pol/algorytm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: algorytm
trans_list: algorîtma
sense:
(informatyka, informatyczny) sformalizowany zapis sposobu postępowania w określonej sytuacji, przepis;


lexentry: pol/aliteracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aliteracja
trans_list: alîterasyon
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers;


lexentry: pol/alkaloid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkaloid
trans_list: alkaloît
sense:
(chemia, chemiczny) naturalnie występujący zasadowy związek chemiczny (na ogół heterocykliczny), głównie pochodzenia roślinnego, zawierający azot;


lexentry: pol/alkohol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkohol
trans_list: alkol
sense:
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH);


lexentry: pol/alkoholizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholizm
trans_list: alkolîzm
sense:
(medycyna, medyczny) nałóg alkoholowy, choroba polegająca na odczuwaniu potrzeby picia napojów alkoholowych;


lexentry: pol/allel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: allel
trans_list: allel
sense:
(biologia, biologiczny) jedna z wersji genu w określonym miejscu chromosomu powodująca zmienność cechy;


lexentry: pol/ambasada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambasada
trans_list: ambasad | balyozxane
sense:
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej;


lexentry: pol/ameba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ameba
trans_list: amîp
sense:
(biologia, biologiczny) pierwotniak posiadający zmienny kształt, poruszający się poprzez wysuwanie nibynóżek;


lexentry: pol/amen__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: amen
trans_list: amîn
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie chrześcijańskiej modlitwy


lexentry: pol/amoniak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amoniak
trans_list: amonyak
sense:
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu;


lexentry: pol/amper__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amper
trans_list: amper
sense:
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa jednostka natężenia prądu elektrycznego w układzie SI, oznaczana symbolem A;


lexentry: pol/animizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: animizm
trans_list: anîmîzm
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zespół wierzeń zakładający istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisujący duszę wszystkim ludziom, roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom;


lexentry: pol/anioł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anioł
trans_list: ferişte
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem;


lexentry: pol/antologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antologia
trans_list: antolojî
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wybór (całości lub fragmentów) utworów literackich powiązanych wspólną cechą, np. ten sam autor, gatunek, krąg kulturowy;


lexentry: pol/antybiotyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antybiotyk
trans_list: antîbîyotîk
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje;


lexentry: pol/antylopa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antylopa
trans_list: antîlop
sense:
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy


lexentry: pol/apteka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apteka
trans_list: eczaxane
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) miejsce, w którym sprzedaje się i przechowuje leki;


lexentry: pol/arabski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arabski
trans_list: erebî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;


lexentry: pol/arbuz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbuz
trans_list: zebeş
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;


lexentry: pol/arbuz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbuz
trans_list: zebeş
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku


lexentry: pol/archeologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archeologia
trans_list: arkeolojî
sense:
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;


lexentry: pol/architekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architekt
trans_list: mîmar
sense:
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury


lexentry: pol/architektka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architektka
trans_list: arkîtektor
sense:
(potocznie, potoczny) kobieta projektująca budynki oraz obiekty infrastruktury w zakresie architektury


lexentry: pol/architektura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architektura
trans_list: mimari
sense:
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;


lexentry: pol/arcybiskup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcybiskup
trans_list: serpîskopos
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);


lexentry: pol/arytmetyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arytmetyka
trans_list: arîtmetîk
sense:
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;


lexentry: pol/asteroida__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asteroida
trans_list: asteroîd
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o małych rozmiarach (od kilku metrów do czasem ponad 1000 km), obiegające gwiazdę centralną (Słońce);


lexentry: pol/astrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrologia
trans_list: astrolojî
sense:
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;


lexentry: pol/astronauta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astronauta
trans_list: stêreger
sense:
(astronomia, astronomiczny) (zawód, zawodowy, zawodowo) osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej


lexentry: pol/ateistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ateistyczny
trans_list: کافر
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ateizmem lub ateistami, zgodny z ateizmem


lexentry: pol/ateizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ateizm
trans_list: ateîzm
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;


lexentry: pol/atmosfera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atmosfera
trans_list: atmosfer
sense:
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) powłoka gazowa otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;


lexentry: pol/atom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atom
trans_list: atom
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;


lexentry: pol/aukcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aukcja
trans_list: mezad
sense:
sprzedaż przedmiotów, podczas której kupujący licytują cenę, aukcję wygrywa osoba, która przedstawiła najwyższą ofertę;


lexentry: pol/auto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: auto
trans_list: erebe
sense:
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, wyposażony w co najmniej 4 koła, poruszający się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;


lexentry: pol/autor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autor
trans_list: nivîskar
sense:
twórca jakiegoś dzieła (książki, obrazu, utworu muzycznego, programu komputerowego lub innej formy twórczości)


lexentry: pol/autostrada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autostrada
trans_list: otorê
sense:
(motoryzacja) droga kołowa przystosowana do szybkiego ruchu samochodowego, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na dwie jezdnie po co najmniej dwa pasy ruchu;


lexentry: pol/autyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autyzm
trans_list: otîzm
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie neuropsychiatryczne charakteryzujące się problemami w kontaktach międzyludzkich i brakiem relacji z rówieśnikami;


lexentry: pol/awestyjski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: awestyjski
trans_list: avestayî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) należący do rodziny języków indoeuropejskich język klasyczny używany w starożytnej Persji, w którym został zapisany zbiór prac Zaratustry (czyli Awesta);


lexentry: pol/awokado__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: awokado
trans_list: avokado
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ciemnozielony owoc awokado (1.2) o gruszkowatym kształcie, zielonkawożółtym miąższu, z dużą pestką


lexentry: pol/azalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: azalia
trans_list: açelya
sense:
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) ozdobny kwitnący krzew, hodowany w donicach, ogrodach i parkach, różanecznik


lexentry: pol/baba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: baba
trans_list: afret
sense:
(potocznie, potoczny) (rubaszny, rubasznie) lub (pogardliwie, pogardliwy) o kobiecie, żonie, partnerce życiowej


lexentry: pol/babka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: babka
trans_list: cadû
sense:
(przestarzałe, przestarzały) wiejska kobieta pomagająca przy porodach, zajmująca się też ziołolecznictwem, znachorstwem i wróżbiarstwem


lexentry: pol/baglama__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: baglama
trans_list: baxlema
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bezprogowy instrument strunowy pochodzący z Bliskiego Wschodu;


lexentry: pol/bakteriologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bakteriologia
trans_list: bakteriyolojî
sense:
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) dziedzina mikrobiologii zajmująca się badaniem bakterii, ich budową, sposobem życia, właściwościami oraz ich znaczeniem dla człowieka, zwierząt i roślin;


lexentry: pol/bakłażan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bakłażan
trans_list: bacanreş
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina jednoroczna z gatunku psianka podłużna Solanum melongena L., o jadalnych owocach;


lexentry: pol/bambus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bambus
trans_list: bambû
sense:
(botanika, botaniczny) Bambusa Shreb., rodzaj wieloletnich roślin trawiastych o drewniejących łodygach, z rodziny wiechlinowatych;


lexentry: pol/bank__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bank
trans_list: bank
sense:
(bankowość, bankowy) (architektura, architektoniczny) budynek, w którym znajduje się siedziba banku (1.1)


lexentry: pol/bank__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bank
trans_list: bank
sense:
(bankowość, bankowy) instytucja zajmująca się finansami, w szczególności udzielaniem kredytów, przechowywaniem oszczędności swoich klientów


lexentry: pol/banknot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: banknot
trans_list: banknot
sense:
(bankowość, bankowy) odcinek papieru z odpowiednim nadrukiem, emitowany przez bank, mający określoną wartość pieniężną (nabywczą);


lexentry: pol/bardzo__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: bardzo
trans_list: -tir
sense:
bardziej, najbardziej wyraz pomocniczy, stosowany do tworzenia form stopnia wyższego i najwyższego niektórych przymiotników i przysłówków


lexentry: pol/bark__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bark
trans_list: sermil
sense:
(anatomia, anatomiczny) część ciała w miejscu połączenia ręki lub (u zwierząt) kończyny przedniej z tułowiem;


lexentry: pol/barter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: barter
trans_list: berdêl
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) wymiana bezgotówkowa, czyli towar (bądź usługa) za towar;


lexentry: pol/bazyliszek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bazyliszek
trans_list: rihan
sense:
(mitologia, mitologiczny) stwór występujący w legendach, przedstawiany jako kogut o żabich oczach i ogonie żmii, zabijający wzrokiem i oddechem


lexentry: pol/bałałajka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bałałajka
trans_list: balalaîka
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rosyjski i ukraiński ludowy instrument strunowy z trójkątnym pudłem rezonansowym;


lexentry: pol/bażant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bażant
trans_list: tîtav
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) (łowiectwo, łowiecki) Phasianus colchicus, gatunek ptaka żyjącego na polach;


lexentry: pol/beczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: beczka
trans_list: bermîl
sense:
cylindryczne naczynie, tradycyjnie wykonywane z klepek drewnianych, spiętych metalowymi obręczami, współcześnie również z innych materiałów;


lexentry: pol/benzyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: benzyna
trans_list: benzîn
sense:
paliwo stosowane do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy;


lexentry: pol/beton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: beton
trans_list: beton
sense:
(budownictwo) materiał budowlany, powstały ze zmieszania piasku, żwiru lub innego kruszywa z roztworem materiałów wiążących;


lexentry: pol/bez__przyimek__1
sense_num: 02
written_rep: bez
trans_list: bê
sense:
…służący do tworzenia konstrukcji, w których czynność została wykonana pomimo braku czegoś, co opisuje wyrażenie za przyimkiem


lexentry: pol/bezbożnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bezbożnik
trans_list: کافر
sense:
(przestarzałe, przestarzały) dziś (potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) albo (obraźliwie) osoba negująca istnienie Boga


lexentry: pol/bezdźwięczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: bezdźwięczny
trans_list: kerr
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) o spółgłoskach: taka, przy wymawianiu której nie drżą więzadła głosowe


lexentry: pol/bezokolicznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bezokolicznik
trans_list: mesder
sense:
(gramatyka) forma czasownika zazwyczaj (zależnie od języka) nieokreślająca czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony ani aspektu;


lexentry: pol/bezrobocie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bezrobocie
trans_list: bêkarî
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) stan, w którym część osób zdolnych do pracy i chcących ją podjąć nie może jej znaleźć;


lexentry: pol/biec__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: biec
trans_list: revîn
sense:
szybko poruszać się na nogach w krokach, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi


lexentry: pol/biegać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: biegać
trans_list: bazdan
sense:
przemieszczać się szybkimi krokami, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi, być w ruchu, uprawiać biegi


lexentry: pol/bifobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bifobia
trans_list: بایفۆبیا
sense:
(psychologia, psychologiczny) (społeczny) dyskryminacja objawiająca się niechęcią lub agresją wobec osób biseksualnych;


lexentry: pol/bilard__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bilard
trans_list: bîlard
sense:
(sport, sportowy) gra towarzyska i sportowa polegająca na odbijaniu drewnianych kul kijem na specjalnym stole;


lexentry: pol/bilet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bilet
trans_list: banknot
sense:
dokument zezwalający na przejazd pociągiem, autobusem, samolotem itp., albo na wstęp do kina lub teatru


lexentry: pol/biochemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biochemia
trans_list: biyokîmya
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka na pograniczu chemii organicznej i biologii zajmująca się substancjami organicznymi o znaczeniu biologicznym;


lexentry: pol/biologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biologia
trans_list: biyolojî
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka przyrodnicza o życiu, rozwoju i ewolucji osobniczej;


lexentry: pol/biopsja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biopsja
trans_list: biopsî
sense:
(medycyna, medyczny) rodzaj specjalnego zabiegu diagnostycznego, będącego inwazyjną metodą pobrania materiału biologicznego z przypuszczalnie zmienionych chorobowo tkanek, który następnie jest oceniany morfologicznie z użyciem mikroskopu świetlnego;


lexentry: pol/biskup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biskup
trans_list: metran
sense:
(kościelny) w kościołach chrześcijańskich duchowny wysokiego szczebla, ze święceniami biskupimi lub ordynowany na urząd biskupi, najczęściej kierujący diecezją;


lexentry: pol/bocian_biały__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bocian biały
trans_list: legleg
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ciconia ciconia Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący m.in. w Polsce;


lexentry: pol/bocian_czarny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bocian czarny
trans_list: leglega reş
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia nigra Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący również w Polsce;


lexentry: pol/bogini__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bogini
trans_list: xwedawen
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (etnografia, etnograficzny) bóstwo płci żeńskiej


lexentry: pol/bojkot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bojkot
trans_list: boykot
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ekonomia, ekonomiczny) zerwanie kontaktów (handlowych, ekonomicznych, stosunków dyplomatycznych, towarzyskich, zawodowych) w celu wywarcia nacisku;


lexentry: pol/boksyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: boksyt
trans_list: boksît
sense:
(geologia, geologiczny) ilasta skała osadowa składająca się głównie z wodorotlenków glinu, ruda aluminium;


lexentry: pol/bolszewik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bolszewik
trans_list: bolşevîk
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) początkowo: członek leninowskiej frakcji rosyjskiej partii socjaldemokratycznej; potem ogólniej: członek radzieckiej partii komunistycznej


lexentry: pol/bomba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bomba
trans_list: bombe | بۆمبا
sense:
(wojskowość, wojskowy) ładunek wypełniony materiałem wybuchowym zrzucany z samolotu lub okrętu, zwykle z mechanicznym zapalnikiem;


lexentry: pol/borówka_brusznica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: borówka brusznica
trans_list: kartol
sense:
(botanika, botaniczny) Vaccinium vitis-idaea, roślina lecznicza z jadalnymi, lekko cierpkimi owocami w kolorze czerwonym;


lexentry: pol/botanika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: botanika
trans_list: botanîk
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o roślinach;


lexentry: pol/brama__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brama
trans_list: dergeh
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ufortyfikowany wjazd lub wejście do twierdzy lub miasta


lexentry: pol/bramkarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bramkarz
trans_list: golgir
sense:
(sport, sportowy) sportowiec, którego głównym zadaniem podczas gry jest obrona bramki przed strzałem;


lexentry: pol/brzegówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brzegówka
trans_list: kûşk
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Riparia riparia, jaskółka brzegówka, gatunek jaskółki pospolicie występujący w Polsce;


lexentry: pol/buddyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: buddyzm
trans_list: budîzm
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system filozoficzno-etyczny, którego założycielem był Siddhārtha Gautama;


lexentry: pol/bulgur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bulgur
trans_list: savar
sense:
(spożywczy) produkt spożywczy produkowany z pszenicy, rodzaj kaszy stosowanej w kuchni tureckiej i bliskowschodniej;


lexentry: pol/butelka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: butelka
trans_list: şîşe
sense:
szklany, plastikowy, ceramiczny lub metalowy pojemnik na wodę i inne płyny w kształcie walca o zwężającym się jednym z końców


lexentry: pol/byk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: byk
trans_list: ga
sense:
(zoologia, zoologiczny) dorosły, niesterylizowany samiec bydła hodowlanego, także: bizona, żubra, jelenia, łosia itp.


lexentry: pol/bóg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bóg
trans_list: xwedê
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń politeistycznych: istota potężniejsza od człowieka, mająca wpływ na jego los, zwykle także pogodę, zjawiska wywoływane przez Ziemię (wulkany, trzęsienia ziemi itp.);


lexentry: pol/bęben__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bęben
trans_list: dahol
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny uderzany za pomocą specjalnych pałeczek;


lexentry: pol/cebula__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cebula
trans_list: pîvaz
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) cebula jadalna, Allium cepa L., roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach;


lexentry: pol/cesarstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cesarstwo
trans_list: emparatorî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny w którym władzę sprawuje cesarz;


lexentry: pol/cewka_moczowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cewka moczowa
trans_list: pêşborî
sense:
(anatomia, anatomiczny) zakończenie układu moczowego, przez które na zewnątrz wyprowadzany jest mocz;


lexentry: pol/chaber_bławatek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chaber bławatek
trans_list: kanêje
sense:
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea cyanus L., gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych;


lexentry: pol/choroba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: choroba
trans_list: nexweşî
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) odstępstwo od stanu określanego jako pełnia zdrowia organizmu;


lexentry: pol/chorwacki__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: chorwacki
trans_list: xirwatî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Chorwacji i BiH;


lexentry: pol/chrześcijaństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrześcijaństwo
trans_list: xiristiyanî
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna wywodząca się z judaizmu, której członkowie wierzą, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym i zmartwychwstał po swojej śmierci;


lexentry: pol/chrząstka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrząstka
trans_list: kirkirag
sense:
(anatomia, anatomiczny) elastyczna tkanka stanowiąca część wielu narządów, np. nosa, krtani, stawów itp.;


lexentry: pol/ciecierzyca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciecierzyca
trans_list: nahk
sense:
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ciecierzyca pospolita uprawiana ze względu na jadalne nasiona;


lexentry: pol/ciecierzyca_pospolita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciecierzyca pospolita
trans_list: nahk
sense:
(botanika, botaniczny) Cicer arietinum L., gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych;


lexentry: pol/cielęcina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cielęcina
trans_list: golik
sense:
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) o kimś gapowatym, nierozgarniętym, zwykle w młodym wieku


lexentry: pol/cieśla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cieśla
trans_list: dartaş
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba profesjonalnie zajmująca się wykonywaniem drewnianych konstrukcji budowlanych oraz drewnianych domów


lexentry: pol/cieśnina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cieśnina
trans_list: tengav
sense:
(geografia, geograficzny) zwężenie obszaru wodnego pomiędzy dwoma akwenami (oceanami, morzami lub jeziorami)


lexentry: pol/ciąża__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciąża
trans_list: avisî
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) u ssaków płci żeńskiej okres od zapłodnienia do porodu;


lexentry: pol/cukier__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cukier
trans_list: şekir
sense:
(spożywczy) krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych;


lexentry: pol/cybernetyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cybernetyka
trans_list: sîbernetîk
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o procesach sterowania oraz przekazywania i przekształcania informacji w systemach;


lexentry: pol/cyfra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyfra
trans_list: pêjimar
sense:
(potocznie, potoczny) znak pisarski symbolizujący cyfrę (1.1) systemu dziesiętnego: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9


lexentry: pol/cyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyna
trans_list: pîl
sense:
(chemia, chemiczny) szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn;


lexentry: pol/cytoplazma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cytoplazma
trans_list: sîtoplazma
sense:
(biologia, biologiczny) półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet;


lexentry: pol/cywilizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cywilizacja
trans_list: sivîlîzasyon
sense:
poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego;


lexentry: pol/czajnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czajnik
trans_list: qûre
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zamknięte od góry naczynie z dziobkiem służące do podgrzewania wody;


lexentry: pol/czapka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czapka
trans_list: qutik
sense:
rodzaj nakrycia głowy wykonanego przeważnie z miękkiego materiału, czasem ze sztywnymi wstawkami takimi jak denko lub daszek;


lexentry: pol/czas_przyszły__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czas przyszły
trans_list: rayeka navdêrî
sense:
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa późniejszą czynność lub późniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;


lexentry: pol/czasopismo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czasopismo
trans_list: kovar
sense:
druk ukazujący się najczęściej w określonych terminach, pod niezmienionym tytułem, zwykle posiadający numerację ciągłą;


lexentry: pol/czekan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czekan
trans_list: kuling
sense:
(sport, sportowy) rodzaj laski zakończonej głowicą i kolcem, używanej w alpinizmie do rąbania stopni w śniegu i lodzie;


lexentry: pol/czereśnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czereśnia
trans_list: gêlaz
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc czereśni (1.1); kuliste pestkowce koloru czerwonego, żółtego lub czarnego


lexentry: pol/czerwony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: czerwony
trans_list: sor
sense:
mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy;


lexentry: pol/czkawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czkawka
trans_list: xîsk
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) rytmicznie powtarzające się skurcze przepony objawiające się charakterystycznym odgłosem wydawanym przez zamknięcie głośni i strun głosowych przy wdechu;


lexentry: pol/czosnek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czosnek
trans_list: sîr
sense:
(spożywczy) jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego


lexentry: pol/czosnek_niedźwiedzi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czosnek niedźwiedzi
trans_list: lûş
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Allium ursinum L., gatunek rośliny z podrodziny czosnkowych, z rodziny amarylkowatych;


lexentry: pol/czworokąt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czworokąt
trans_list: çargoşe
sense:
(geometria) wielokąt mający cztery boki; do czworokątów należą m.in. trapezy, deltoidy, romby, kwadraty, prostokąty, równoległoboki;


lexentry: pol/czytać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: czytać
trans_list: xwendin
sense:
przebiegać wzrokiem lub dotykiem tekst w postaci liter lub ideogramów oraz znaków pisarskich i rozumieć treść przezeń przekazywaną


lexentry: pol/część__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: część
trans_list: به‌ش
sense:
(mechanika) urządzenie elektryczne lub mechaniczne, działające w określony sposób, przeznaczone do pracy wewnątrz innego urządzenia lub we współpracy z nim


lexentry: pol/człowiek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: człowiek
trans_list: mirov
sense:
(antropologia, antropologiczny) Homo sapiens Linnaeus, istota o najwyższym stopniu świadomości zamieszkująca Ziemię;


lexentry: pol/daktyl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: daktyl
trans_list: xurme
sense:
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) (cukiernictwo) owoc daktylowca


lexentry: pol/darń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: darń
trans_list: چیمه‌ن
sense:
zwarty splot trawy, czasem wraz z innymi roślinami, silnie związany z wierzchnią warstwą gleby; pocięta na płaty używana jest jako umocnienie skarp, nasypów, mogił;


lexentry: pol/dać__czasownik__2
sense_num: 02
written_rep: dać
trans_list: dan
sense:
(potocznie, potoczny) o kobiecie: umożliwić odbycie z sobą stosunku seksualnego, (porównaj) dać dupy


lexentry: pol/demokracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: demokracja
trans_list: demokrasî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli;


lexentry: pol/demon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: demon
trans_list: acenî
sense:
(mitologia, mitologiczny) istota nadprzyrodzona występująca w wierzeniach ludowych, mitologiach i religiach, zajmująca pozycję pośrednią między bogami a ludźmi; o cechach na wpół ludzkich, na wpół boskich; najczęściej nieprzyjazna człowiekowi;


lexentry: pol/dendrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dendrologia
trans_list: dendrolojî
sense:
(botanika, botaniczny) dział botaniki, nauka o drzewach, krzewach, krzewinkach i pnączach o zdrewniałych łodygach;


lexentry: pol/depresja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: depresja
trans_list: depresyona klînîkê
sense:
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) chorobliwe przygnębienie i zahamowanie czynności psychicznych;


lexentry: pol/deszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: deszcz
trans_list: baran | باران
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny, krople wody powstające w chmurach i spadające na ziemię;


lexentry: pol/dialekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dialekt
trans_list: zarava
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) swoista odmiana języka, właściwa dla pewnej społeczności, grupy społecznej lub pewnego terytorium;


lexentry: pol/dialektologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dialektologia
trans_list: dialektolojî
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (językoznawstwo, językoznawczy) nauka o dialektach i gwarach;


lexentry: pol/diament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: diament
trans_list: almas
sense:
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał, przezroczysta odmiana węgla występująca w przyrodzie;


lexentry: pol/dinozaur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dinozaur
trans_list: dînozor
sense:
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) wymarły gad naczelny z grupy archozaurów, która zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie;


lexentry: pol/dioda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dioda
trans_list: diyod
sense:
(elektronika, elektroniczny) element elektroniczny wykazujący różny opór w zależności od kierunku przepływu prądu;


lexentry: pol/dla__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: dla
trans_list: berî
sense:
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności


lexentry: pol/dobosz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dobosz
trans_list: daholjen
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (wojskowość, wojskowy) człowiek grający na bębnie w orkiestrze, szczególnie wojskowej;


lexentry: pol/doić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: doić
trans_list: dotin | doşîn
sense:
(zootechnika, zootechniczny) pozyskiwać mleko, wyciskając je z wymion krowy lub innego zwierzęcia hodowlanego


lexentry: pol/dokąd__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: dokąd
trans_list: kû
sense:
… względny, służący do łączenia zdania głównego z podrzędnym, gdy zdanie podrzędne określa miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch


lexentry: pol/dolina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dolina
trans_list: dehl
sense:
(geografia, geograficzny) wklęsła, wydłużona forma terenu, znajdująca się poniżej poziomu otaczającego terenu;


lexentry: pol/dorosły__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: dorosły
trans_list: zelam
sense:
o człowieku lub zwierzęciu: będący w wieku, w którym przeciętny organizm ma zdolność rozrodu, lub starszym


lexentry: pol/dotyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dotyk
trans_list: bale kirin
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) jeden ze zmysłów umożliwiający odbiór rzeczywistości za pomocą narządów czucia powierzchniowego i głębokiego;


lexentry: pol/drabina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drabina
trans_list: derence
sense:
drewniana lub metalowa konstrukcja z dwóch pionowych belek połączonych poziomymi szczeblami ułatwiająca wchodzenie na niewielkie wysokości, zazwyczaj do kilku metrów;


lexentry: pol/drapieżca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drapieżca
trans_list: dirinde
sense:
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar


lexentry: pol/drewno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drewno
trans_list: dar
sense:
materiał uzyskiwany z gałęzi i pni drzew używany w budownictwie, stolarstwie, bednarstwie itp. do wytwarzania różnych przedmiotów oraz jako opał;


lexentry: pol/drzewo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drzewo
trans_list: dar | دار
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) wieloletnia roślina składająca się z pnia i korony;


lexentry: pol/dudek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dudek
trans_list: hudhud
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, średni ptak wędrowny o upierzeniu w kolorach pomarańczowym, czarnym i białym, z czubem na głowie;


lexentry: pol/duży__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: duży
trans_list: gewre
sense:
taki, którego ilość, natężenie, skala lub inna domyślna cecha jest znaczna w porównaniu z obiektami tego samego rodzaju


lexentry: pol/dyktatura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyktatura
trans_list: dîktatorî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób;


lexentry: pol/dytyramb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dytyramb
trans_list: dîtîramp
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) oda albo pieśń pochwalna o charakterze patetycznym, wzniosłym, niekiedy tragicznym, wywodząca się ze starożytnej Grecji;


lexentry: pol/działanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: działanie
trans_list: bandor
sense:
zespół ruchów i czynności zmierzających do czegoś, wykonywanie czynności w określonym celu, aktywne dążenie do zmiany czegoś


lexentry: pol/dzida__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzida
trans_list: rim
sense:
(wojskowość, wojskowy) dawna broń, lekka włócznia złożona z długiego drzewca zakończonego strzałkowatym ostrzem


lexentry: pol/dziecko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziecko
trans_list: zarok | zarrok
sense:
potomek niezależnie od wieku: syn lub córka w odniesieniu do swoich rodziców biologicznych lub przybranych;


lexentry: pol/dziwonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziwonia
trans_list: nîsk
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Carpodacus erythrinus, niewielki ptak należący do rodziny ziarnojadów;


lexentry: pol/dziób__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziób
trans_list: nikil
sense:
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie głowy u ptaków oraz niektórych innych zwierząt służące najczęściej do chwytania pokarmów;


lexentry: pol/dzwonnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzwonnica
trans_list: zengilxane
sense:
(architektura, architektoniczny) część budynku (najczęściej wieża) lub osobna budowla, konstrukcja przeznaczone do zawieszania dzwonów;


lexentry: pol/dąb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dąb
trans_list: به‌ڕوو
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus L., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny bukowatych;


lexentry: pol/długość_geograficzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: długość geograficzna
trans_list: dirêjahî
sense:
(geografia, geograficzny) jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0, a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi;


lexentry: pol/dżem__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżem
trans_list: marmelad
sense:
(spożywczy) słodka, lepka substancja do smarowania chleba lub dodawana do naleśników, wytwarzana przez gotowanie owoców z cukrem;


lexentry: pol/dżihad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżihad
trans_list: cîhad
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) święta wojna muzułmańska


lexentry: pol/dżinn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżinn
trans_list: cin
sense:
(mitologia arabska) według pogańskich, przedislamskich wierzeń staroarabskich: istota o nadnaturalnej potędze, powstała z ognia (lecz mogąca przyjmować dowolną postać), mająca wpływ na losy ludzi


lexentry: pol/dżuma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżuma
trans_list: taûn
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna, o ostrym przebiegu, wywoływana przez pałeczkę Yersinia pestis;


lexentry: pol/ebonit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ebonit
trans_list: ebonît
sense:
tworzywo sztuczne otrzymywane w wyniku wulkanizacji kauczuku z dużą ilością siarki, zwykle barwy czarnej lub ciemnobrązowej, posiada dobre właściwości izolacyjne;


lexentry: pol/echo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: echo
trans_list: dengvedan
sense:
(akustyka, akustyczny) powtórzenie dźwięku słyszalne wskutek odbicia się go od oddalonej powierzchni;


lexentry: pol/ekonomista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekonomista
trans_list: aborînas
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) członek odłamu rosyjskiej socjaldemokracji z przełomu XIX i XX wieku


lexentry: pol/ekran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekran
trans_list: dîmender
sense:
(budownictwo) budowla lub konstrukcja chroniąca obiekt lub jego otoczenie przed niebezpiecznymi lub niepożądanymi wpływami, jak fale elektromagnetyczne, prąd elektryczny, wilgoć, ciepło, hałas itp.


lexentry: pol/ekran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekran
trans_list: dîmender
sense:
(elektronika, elektroniczny) część urządzeń pokazujących obraz lub tekst, na której wyświetlane są informacje


lexentry: pol/ekran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekran
trans_list: dîmender
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) ściana lub specjalne płótno, na którym wyświetla się obrazy


lexentry: pol/eksperyment__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eksperyment
trans_list: ceribandin
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) doświadczenie naukowe przeprowadzone w celu zbadania jakiegoś zjawiska;


lexentry: pol/elektroliza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektroliza
trans_list: elektrolîz
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) proces rozkładu pod wpływem przyłożonego do niej zewnętrznego napięcia elektrycznego


lexentry: pol/elektroliza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektroliza
trans_list: elektrolîz
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) zmiana struktury chemicznej substancji, zachodzące pod wpływem przyłożonego do niej zewnętrznego napięcia elektrycznego


lexentry: pol/elektron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektron
trans_list: kareva
sense:
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o ujemnym ładunku elektrycznym, będąca leptonem i składnikiem atomu;


lexentry: pol/elektronika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektronika
trans_list: elektronîk
sense:
dziedzina zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych;


lexentry: pol/elektrownia_atomowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektrownia atomowa
trans_list: hêzgeha nukleerî
sense:
(elektryczność) elektrownia wytwarzająca energię elektryczną przy wykorzystaniu rozszczepienia jąder atomowych;


lexentry: pol/elektrownia_jądrowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektrownia jądrowa
trans_list: hêzgeha nukleerî
sense:
obiekt przemysłowo-energetyczny wytwarzający energię elektryczną poprzez rozszczepienia jądra atomowego;


lexentry: pol/embriologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: embriologia
trans_list: embrîolojî
sense:
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się rozwojem zarodkowym organizmów zwierzęcych (w tym człowieka) i roślinnych;


lexentry: pol/emeryt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: emeryt
trans_list: emekdar
sense:
osoba, która przepracowała ustawowo wymaganą liczbę lat i osiągnąwszy wymagany wiek, przestała pracować i otrzymuje emeryturę


lexentry: pol/emirat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: emirat
trans_list: mîrnişîn
sense:
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium podległe władzy emira


lexentry: pol/empiryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: empiryzm
trans_list: empîrîzm
sense:
(filozofia, filozoficzny) doktryna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są bodźce zmysłowe docierające ze świata zewnętrznego i wobec nich wszystkie idee, teorie są wtórne;


lexentry: pol/epidemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epidemia
trans_list: epîdemî
sense:
(medycyna, medyczny) duża liczba zachorowań na tę samą chorobę, na tym samym obszarze i w tym samym czasie;


lexentry: pol/epidemiologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epidemiologia
trans_list: epîdemîolojî
sense:
(edukacja, edukacyjny) (medycyna, medyczny) nauka zajmująca się czynników wpływających na powstawanie i szerzenie się epidemii, a także sposobami zwalczania i zapobiegania epidemiom;


lexentry: pol/epoka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epoka
trans_list: demsal
sense:
(geologia, geologiczny) formalna jednostka geochronologiczna, mniejsza od okresu i dzieląca się na wieki;


lexentry: pol/era__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: era
trans_list: demsal
sense:
(historia, historyczny, historycznie) okres zapoczątkowany jakimś ważnym wydarzeniem - rzeczywistym lub legendarnym - który stanowi podstawę rachuby lat w kalendarzu.


lexentry: pol/eschatologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eschatologia
trans_list: eskatolojî
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) dział teologii i filozofii dotyczący spraw ostatecznych: śmierci, końca świata, życia pozagrobowego, rodzajów sądu pośmiertnego, świata zmarłych itp.


lexentry: pol/eufemizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eufemizm
trans_list: hunêrê axiftinê
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) oględne, delikatne słowo lub wyrażenie zastępujące inne, które jest zbyt drastyczne, nieprzyzwoite, dosadne;


lexentry: pol/eukaliptus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eukaliptus
trans_list: okalîptûs
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Eucalyptus L'Hér., drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach rosnące w Australii;


lexentry: pol/ewolucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ewolucja
trans_list: pêşveçûn
sense:
(biologia, biologiczny) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników z populacji;


lexentry: pol/fagot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fagot
trans_list: fagot
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) stroikowy, drewniany instrument dęty o niskiej skali;


lexentry: pol/fala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fala
trans_list: pêl
sense:
(przenośnie, przenośnia) duża grupa przedmiotów, zwierząt, ludzi poruszająca się w jedną stronę; duże, powtarzające się nasycenie czegoś w krótkim okresie


lexentry: pol/fantazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fantazja
trans_list: fantazî
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór muzyczny o swobodnej budowie, nawiązujący do innych form muzycznych;


lexentry: pol/fasola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fasola
trans_list: lobî
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona lub całe strąki fasoli (1.1); (także, też) potrawa z nich przyrządzona


lexentry: pol/faszyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: faszyzm
trans_list: faşîzm
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, m.in. sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa;


lexentry: pol/fatamorgana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fatamorgana
trans_list: leylan
sense:
zjawisko świetlne polegające na powstawaniu pozornych obrazów odległych przedmiotów spowodowane różnicami współczynników załamania światła w warstwach powietrza o różnej temperaturze;


lexentry: pol/fenomenalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fenomenalizm
trans_list: diyardetî
sense:
(filozofia, filozoficzny) przekonanie, iż bezpośrednio dostępne poznaniu są wyłącznie zjawiska, natomiast istota rzeczy jest niepoznawalna lub nie istnieje;


lexentry: pol/fermentacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fermentacja
trans_list: meyandin
sense:
(biochemia, biochemiczny) reakcja biochemiczna zachodząca pod wpływem enzymów produkowanych przez mikroorganizmy;


lexentry: pol/feudalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: feudalizm
trans_list: feodalîzm
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) średniowieczny system społeczno-ekonomicznych zależności między warstwami społecznymi, z reguły: chłopstwem, duchowieństwem, mieszczaństwem i szlachtą. Opierał się na ścisłej hierarchii stanów o określonych przywilejach;


lexentry: pol/fez__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fez
trans_list: fes
sense:
orientalne nakrycie głowy o kształcie ściętego stożka, wykonane z bordowego filcu i ozdobione czarnym frędzlem;


lexentry: pol/fideizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fideizm
trans_list: fîdeîzm
sense:
(filozofia, filozoficzny) (teologia, teologiczny) pogląd głoszący prymat wiary i objawienia nad poznaniem rozumowym;


lexentry: pol/figowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: figowiec
trans_list: hejîr
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus carica, figowiec pospolity, roślina rodząca figi


lexentry: pol/figowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: figowiec
trans_list: hejîr
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus, rodzaj roślin z rodziny morwowatych;


lexentry: pol/filozofia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filozofia
trans_list: felsefe
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się rozważaniami na temat istoty bytu, źródeł poznania itp.;


lexentry: pol/filtr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filtr
trans_list: fîlter
sense:
błona lub warstwa, zaprojektowana do przepuszczania jedynie pewnej grupy substancji i zatrzymywania innych


lexentry: pol/fiołek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fiołek
trans_list: benefşe
sense:
(botanika, botaniczny) Viola L., rodzaj roślin zielnych z rodziny fiołkowatych rosnący w strefie umiarkowanej;


lexentry: pol/folklor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: folklor
trans_list: folklor
sense:
(etnografia, etnograficzny) ogół ludowej kultury i twórczości artystycznej, jak baśnie, pieśni, obrzędy, stroje, architektura, kuchnia itp.


lexentry: pol/fonem__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fonem
trans_list: vac
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka;


lexentry: pol/fontanna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fontanna
trans_list: kanî
sense:
dekoracyjny element architektoniczny złożony ze zbiornika z wodą oraz otworu, przez który woda wpada do zbiornika;


lexentry: pol/forteca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: forteca
trans_list: birc
sense:
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) fortyfikacja obronna, na którą składają się forty i umocnienia;


lexentry: pol/foton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: foton
trans_list: foton
sense:
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o zerowej masie spoczynkowej i ładunku, kwant oddziaływania elektromagnetycznego;


lexentry: pol/fotosynteza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fotosynteza
trans_list: fotosentez
sense:
(biochemia, biochemiczny) (botanika, botaniczny) proces wytwarzania przez rośliny zielone i niektóre bakterie związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale światła;


lexentry: pol/frajer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: frajer
trans_list: به‌هار
sense:
(potocznie, potoczny) osoba dająca się łatwo nabrać, naiwna; osoba nadmiernie wierna normom moralnym, które przez innych nie są przestrzegane


lexentry: pol/francuski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: francuski
trans_list: fransî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Francji, części Belgii, Szwajcarii, Kanady oraz kilkunastu innych państw;


lexentry: pol/frustracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: frustracja
trans_list: acizbûnî
sense:
(psychologia, psychologiczny) stan nieprzyjemnego napięcia emocjonalnego wynikły z niemożności zaspokojenia jakiejś potrzeby albo osiągnięcia danego celu;


lexentry: pol/galaktyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: galaktyka
trans_list: galaksî
sense:
(astronomia, astronomiczny) duży obiekt składający się z miliardów gwiazd oraz czarnych dziur, pyłu i gazów;


lexentry: pol/garaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: garaż
trans_list: garaj
sense:
wydzielony budynek lub część budynku służąca do parkowania pojazdów i zapewniająca im ochronę przed środowiskiem zewnętrznym i złodziejami;


lexentry: pol/gardło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gardło
trans_list: gewrî
sense:
(anatomia, anatomiczny) odcinek między przełykiem a jamą ustną, mieszczący się w przedniej części szyi;


lexentry: pol/garnek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: garnek
trans_list: Quşxane
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ognioodporny pojemnik do przygotowywania i przechowywania ciepłych potraw;


lexentry: pol/gawron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gawron
trans_list: qirika reş
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus frugilegus Linnaeus, gatunek ptaka o czarnym upierzeniu z rodziny krukowatych, ale mniejszy od kruka;


lexentry: pol/gaz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gaz
trans_list: gaz
sense:
(technologia, technika, techniczny) substancja służąca do opalania, gotowania itp., w postaci gazu (1.1)


lexentry: pol/gen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gen
trans_list: gen
sense:
(biologia, biologiczny) część chromosomów jądra komórkowego, podstawowa jednostka dziedziczności odpowiedzialna za przekazanie cech dziedzicznych organizmu;


lexentry: pol/geografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: geografia
trans_list: erdnîgarî | cografya
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka zajmująca się badaniem zjawisk przyrodniczych i społecznych na powierzchni Ziemi;


lexentry: pol/geometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: geometria
trans_list: geometrî
sense:
(matematyka, matematyczny) szerzej: dział matematyki badający dla wybranych przekształceń ich niezmienniki;


lexentry: pol/geomorfologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: geomorfologia
trans_list: jeomorfolojî
sense:
(geologia, geologiczny) nauka o formach rzeźby powierzchni Ziemi, ich wyglądzie zewnętrznym, właściwościach, pochodzeniu, rozwoju i rozmieszczeniu;


lexentry: pol/gleba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gleba
trans_list: zemîn
sense:
(geologia, geologiczny) (rolnictwo, rolniczy) powierzchniowa warstwa litosfery wzbogacona w substancje organiczne wskutek procesów glebotwórczych;


lexentry: pol/glukoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: glukoza
trans_list: glukoz
sense:
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, monosacharyd występujący we wszystkich organizmach żywych;


lexentry: pol/goździk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: goździk
trans_list: kilîl
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wysuszony pąk kwiatowy drzewa goździkowego, służący jako przyprawa;


lexentry: pol/grabie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grabie
trans_list: dirmix
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) ręczne narzędzie rolnicze lub ogrodnicze (drewniane lub metalowe) służące do grabienia;


lexentry: pol/gram__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gram
trans_list: gram
sense:
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) jednostka miary (masy), która jest równa jednej tysięcznej kilograma;


lexentry: pol/granatowy__przymiotnik__2
sense_num: 02
written_rep: granatowy
trans_list: kesk
sense:
mający kolor szóstego pasma tęczy, taki jak kolor bezchmurnego, nocnego nieba itp.; kolor ciemnoniebieski;


lexentry: pol/grasica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grasica
trans_list: tîmus
sense:
(anatomia, anatomiczny) gruczoł układu chłonnego znajdujący się tuż za mostkiem, szczególnie aktywny w okresie dorastania;


lexentry: pol/grzbiet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzbiet
trans_list: pişt
sense:
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część tułowia u zwierząt, przeciwna do strony brzusznej


lexentry: pol/grzech__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzech
trans_list: guneh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celowe przekroczenie norm moralnych uznawanych w danej religii;


lexentry: pol/gwiazda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwiazda
trans_list: stêr | stêrk
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie będące skupiskiem związanej grawitacyjnie materii, w której zachodzą reakcje syntezy jądrowej;


lexentry: pol/gwóźdź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwóźdź
trans_list: بزمار
sense:
podłużny cienki metalowy trzpień, o jednym końcu ostrym, a drugim zakończonym płaską główką, służący do łączenia elementów;


lexentry: pol/gąbka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gąbka
trans_list: lûfik
sense:
najczęściej miękki, piankowy przedmiot wchłaniający wodę, wykorzystywany do utrzymania czystości ludzkiego ciała i przedmiotów;


lexentry: pol/głowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: głowa
trans_list: ser
sense:
(anatomia, anatomiczny) część ciała zwierząt i człowieka, znajdująca się u góry lub z przodu ciała, zawierająca mózg;


lexentry: pol/głóg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: głóg
trans_list: givîj
sense:
(botanika, botaniczny) Crataegus L., rodzaj krzew lub niskie drzewo z rodziny różowatych, o ciernistych pędach, białych lub czerwonych kwiatach i kulistych owocach;


lexentry: pol/hadżdż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hadżdż
trans_list: hec
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) muzułmańska pielgrzymka do świątyni Al-Kaba w Mekce;


lexentry: pol/halucynacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: halucynacja
trans_list: halûsînasyon
sense:
(psychologia, psychologiczny) odbierane zmysłami wrażenie czegoś, co nie istnieje, z przekonaniem, że jest rzeczywiste;


lexentry: pol/heban__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: heban
trans_list: ebenûs
sense:
cenne drewno różnych gatunków drzew (głównie hebanowców) rosnących w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej;


lexentry: pol/hedonizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hedonizm
trans_list: hedonîzm | zewqyarî
sense:
(filozofia, filozoficzny) doktryna etyczna głosząca, iż rozkosz (i unikanie przykrości/cierpienia) jest najwyższym lub jedynym dobrem i celem życia


lexentry: pol/hegemonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hegemonia
trans_list: hegemonî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) panowanie, przewodnictwo jakiejś osoby lub grupy osób (np. klasy społecznej, partii politycznej czy państwa) nad kimś lub czymś


lexentry: pol/hemoglobina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hemoglobina
trans_list: hemoglobîn
sense:
(biochemia, biochemiczny) (fizjologia, fizjologiczny) białko i barwnik erytrocytów nadający krwi czerwony kolor, którego głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu


lexentry: pol/hinduizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hinduizm
trans_list: hinduîzm
sense:
(teologia, teologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wierzeń religijnych wyznawanych głównie na Półwyspie Indyjskim;


lexentry: pol/hipochondria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hipochondria
trans_list: hîpokondriya
sense:
(medycyna, medyczny) chorobliwy strach o własne zdrowie i życie; ciągłe doszukiwanie się u siebie objawów chorób, wyolbrzymianie dolegliwości


lexentry: pol/hodować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: hodować
trans_list: çandin
sense:
zapewniać żywym organizmom (zwierzętom, roślinom, bakteriom) odpowiednie warunki do wzrostu, rozwoju i rozmnażania


lexentry: pol/homar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: homar
trans_list: kevjalk
sense:
(zoologia, zoologiczny) skorupiak z rzędu homarowatych – Nephropidae – masowo poławiany dla celów spożywczych;


lexentry: pol/hoplita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hoplita
trans_list: hoplît
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ciężkozbrojny żołnierz piechoty starożytnej Grecji walczący w falandze;


lexentry: pol/horda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: horda
trans_list: artêş
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) wojsko koczowniczych ludów tureckich i mongolskich


lexentry: pol/horyzont__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: horyzont
trans_list: horîzon
sense:
linia powstała z przecięcia sfery niebieskiej na dwie części, i wyznaczająca granicę pomiędzy przestrzenią widoczną dla obserwacji i zasłoniętą przez Ziemię;


lexentry: pol/hurysa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hurysa
trans_list: horî
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w islamie: jedna z wiecznie młodych i pięknych dziewic będących dla muzułmanina nagrodą w raju za przykładne życie;


lexentry: pol/hydrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: hydrologia
trans_list: hîdrolojî
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) nauka o wodzie występującej w przyrodzie;


lexentry: pol/ideologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ideologia
trans_list: îdeolojî
sense:
system poglądów, idei jednostki lub grupy; wspólnota światopoglądów, której celem jest świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego, grupowego lub narodowego


lexentry: pol/idiom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: idiom
trans_list: biwêj
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie językowe, którego znaczenie jest swoiste, odmienne od znaczenia, jakie należałoby mu przypisać, biorąc pod uwagę poszczególne części składowe oraz reguły składni;


lexentry: pol/imbir__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: imbir
trans_list: zencebîl
sense:
(botanika, botaniczny) Zingiber Boehm., rodzaj roślin wieloletnich, pochodzących z Azji i Australii;


lexentry: pol/imbir__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: imbir
trans_list: zencebîl
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa z imbiru lekarskiego, Zingiber officinale Rosc., w formie świeżego kłącza lub proszku


lexentry: pol/imperializm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: imperializm
trans_list: emperyalîzm
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) polityka zagraniczna oparta o militaryzm, dążenie do podporządkowania sobie innych krajów, stania się imperium


lexentry: pol/imperium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: imperium
trans_list: emparatorî
sense:
(przenośnie, przenośnia) wielkie przedsiębiorstwo lub organizacja mająca placówki w wielu miejscach na dużym obszarze


lexentry: pol/instrument__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: instrument
trans_list: amûr
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd wytwarzający dźwięk, (zobacz) instrument muzyczny


lexentry: pol/instrument_muzyczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: instrument muzyczny
trans_list: amûrên muzîkê
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd służący do wytwarzania dźwięków muzycznych;


lexentry: pol/insulina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: insulina
trans_list: însulîn
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczny hormon lub jego analog stosowany jako lek w terapii cukrzycy


lexentry: pol/inżynieria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: inżynieria
trans_list: endazyarî
sense:
nauka wykorzystująca matematykę, technologię i praktyczne doświadczenie do projektowania, produkowania i kontrolowania obiektów bądź procesów służących człowiekowi


lexentry: pol/islam__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: islam
trans_list: Îslam
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna założona przez Mahometa;


lexentry: pol/izafet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: izafet
trans_list: qedînek
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) konstrukcja składniowa, występująca m.in. w językach semickich, irańskich i turkijskich, w której jeden rzeczownik określany jest przez inny rzeczownik bądź rzadziej – przez przymiotnik; jej odpowiednikiem w języku polskim jest zwykle rzeczownik z przydawką dopełniaczową lub rzeczownik z przydawką przymiotną


lexentry: pol/izomer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: izomer
trans_list: îzomer
sense:
(chemia, chemiczny) jeden z dwóch lub większej liczby związków chemicznych o tym samym składzie atomowym, różniących się połączeniami lub ułożeniem atomów;


lexentry: pol/izotop__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: izotop
trans_list: îzotop
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) każda z odmian tego samego pierwiastka chemicznego, która ma jednakową liczbę protonów w atomach, lecz różne liczby neutronów;


lexentry: pol/iść__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: iść
trans_list: çûn
sense:
poruszać się, zmieniać swoje położenie za pomocą nóg, nie tracąc przy tym ani na chwilę kontaktu z podłożem


lexentry: pol/jacht__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jacht
trans_list: ڕاو
sense:
(sport, sportowy) (turystyka, turystyczny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) lekki statek o napędzie żaglowym lub motorowym służący do rekreacji, turystyki, uprawiania sportu;


lexentry: pol/jad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jad
trans_list: jahr
sense:
(chemia, chemiczny) (toksykologia) (zoologia, zoologiczny) substancja pochodzenia zwierzęcego, roślinnego lub bakteryjnego mająca właściwości toksyczne dla innego organizmu;


lexentry: pol/jarzmo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jarzmo
trans_list: nîr
sense:
(zootechnika, zootechniczny) drewniana uprząż zakładana zwierzęciu pociągowemu na kark, szyję, czoło lub rogi;


lexentry: pol/jaskinia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jaskinia
trans_list: qefa
sense:
naturalna pusta przestrzeń w skale, a ściśle taka o rozmiarach umożliwiających penetrację przez człowieka;


lexentry: pol/jaskółka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jaskółka
trans_list: hechecik
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Hirundo, owadożerny ptak o długich i ostro zakończonych skrzydłach i ogonie;


lexentry: pol/jaszczurka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jaszczurka
trans_list: margîsk
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) czworonożny lub beznogi gad o wydłużonym ciele, oczach uzbrojonych w powieki i mocnych szczękach;


lexentry: pol/jałmużna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jałmużna
trans_list: sedeqe
sense:
(książkowy) dobrowolne ofiarowanie czegoś komuś biedniejszemu; coś, co jest przekazane w ramach tego ofiarowania


lexentry: pol/jednorożec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jednorożec
trans_list: yekqoç | yekşax
sense:
(mitologia, mitologiczny) fantastyczne stworzenie posiadające jeden róg na czole, pojawiające się w mitach i legendach;


lexentry: pol/jedynka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jedynka
trans_list: یه‌که‌م
sense:
(potocznie, potoczny) to, co ma numer jeden, np. autobus, trolejbus, tramwaj, pokój (w instytucji, w hotelu itp.), program radia, telewizji


lexentry: pol/jeżeli__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: jeżeli
trans_list: eger
sense:
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających warunek zajścia wydarzenia ze zdania głównego


lexentry: pol/jeżyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jeżyna
trans_list: tûreşk
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) krzew jeżyny (1.1) o czarnych owocach, m.in. z gatunku jeżyna popielica


lexentry: pol/jeżyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jeżyna
trans_list: tûreşk
sense:
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych o pędach okrytych kolcami i czarnych lub czerwonych jadalnych owocach;


lexentry: pol/jon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jon
trans_list: îyon
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) atom lub grupa atomów posiadająca ładunek elektryczny (ujemny lub dodatni);


lexentry: pol/jubiler__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jubiler
trans_list: zêringer
sense:
osoba zajmująca się jubilerstwem; rzemieślnik artystyczny trudniący się wyrobem, przeróbką, naprawą, wyceną i sprzedażą przedmiotów z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu) oraz kamieni szlachetnych i ozdobnych


lexentry: pol/judaizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: judaizm
trans_list: cihûtî
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna, narodowa religia Żydów;


lexentry: pol/jądro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jądro
trans_list: gun | hêlik
sense:
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) męski narząd rozrodczy zwierząt i ludzi wytwarzający nasienie;


lexentry: pol/jądro_komórkowe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jądro komórkowe
trans_list: dendik
sense:
(biochemia, biochemiczny) (biologia, biologiczny) organellum zawierające większość materiału genetycznego komórki;


lexentry: pol/jęk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: jęk
trans_list: axîn
sense:
żałosny, przeciągły dźwięk wydawany przez niektóre ptaki, wytwarzany przez maszyny, instrumenty muzyczne, szum wiatru itp.


lexentry: pol/język__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: język
trans_list: ziman | زمان
sense:
(anatomia, anatomiczny) mięsień znajdujący się w jamie ustnej lub gębowej, pełniący funkcję narządu smaku, ułatwiający jedzenie, a u ludzi także mówienie;


lexentry: pol/język__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: język
trans_list: ziman | زمان
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów, reguł gramatycznych, zasad wymowy, idiomów, umożliwiający porozumiewanie się osób znających ten zbiór;


lexentry: pol/język_ojczysty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: język ojczysty
trans_list: zimanê dayikî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język przyswojony jako pierwszy w otoczeniu, w którym się wychowuje;


lexentry: pol/kac__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kac
trans_list: melûlî
sense:
(potocznie, potoczny) występowanie nieprzyjemnych objawów (bólu głowy, pragnienia) na skutek nadmiernego spożycia alkoholu;


lexentry: pol/kaktus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kaktus
trans_list: kaktûs
sense:
(botanika, botaniczny) roślina o soczystych, zgrubiałych łodygach pokrytych kolcami, rosnąca na pustynnych obszarach Ameryki Środkowej i Południowej;


lexentry: pol/kalafior__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kalafior
trans_list: gulkelem
sense:
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. botrytis L., odmiana kapusty o białych, mięsistych kwiatach;


lexentry: pol/kalendarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kalendarz
trans_list: salname
sense:
system rachuby dni i dłuższych odstępów czasu, oparty zazwyczaj na cyklu zmian pór roku (związanych z obiegiem Ziemi wokół Słońca) i zmian faz Księżyca;


lexentry: pol/kalif__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kalif
trans_list: xelîfe
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) islamski przywódca religijny, a początkowo także i polityczny, tytularny następca Mahometa;


lexentry: pol/kalifat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kalifat
trans_list: xelîfetî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) islamski ustrój polityczny państwa rządzonego przez kalifa, odpowiednik sułtanatu, cesarstwa lub królestwa;


lexentry: pol/kameleon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kameleon
trans_list: bêkelemûn
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) jaszczurka słynąca ze zdolności do zmiany ubarwienia, długiego języka i oryginalnych kształtów ciała;


lexentry: pol/kamień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kamień
trans_list: kevir
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) obiekt pochodzenia mineralnego o konsystencji stałej, twardy, wyraźnie odgraniczający się od otoczenia


lexentry: pol/kamień_młyński__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kamień młyński
trans_list: beraş
sense:
(technologia, technika, techniczny) jeden z dwóch płaskich okrągłych kamieni w młynie żarnowym służących do rozcierania ziarna


lexentry: pol/kanał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kanał
trans_list: co
sense:
wykonany przez człowieka wykop w ziemi, którym płynie woda; służy np. do nawadniania lub osuszania pól albo umożliwienia żeglugi statków


lexentry: pol/kaolin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kaolin
trans_list: kaolîn
sense:
(geologia, geologiczny) skała osadowa zawierająca w swym składzie głównie kaolinit, surowiec ceramiczny;


lexentry: pol/kapitalista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kapitalista
trans_list: kapîtalîst
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) właściciel kapitału – przedsiębiorstwa będącego dla niego źródłem zysku; osoba dysponująca kapitałem


lexentry: pol/kapitalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kapitalizm
trans_list: kapîtalîzm
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) system ekonomiczny i społeczny oparty na prywatnej własności, swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, wolnej konkurencji, zapewniający podstawowe wolności i prawa obywatelskie;


lexentry: pol/karaluch__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: karaluch
trans_list: sîsirk
sense:
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, duży, żyjący w siedliskach ludzkich owad żywiący się produktami spożywczymi;


lexentry: pol/karawela__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: karawela
trans_list: karavel
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) jednopokładowy, dwu- lub trójmasztowy żaglowiec o wysokich nadbudówkach na dziobie i rufie, używany od XV do XVII wieku;


lexentry: pol/kardiologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kardiologia
trans_list: kardiyolojî
sense:
(medycyna, medyczny) dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami i wadami układu sercowo-naczyniowego, ich rozpoznawaniem i leczeniem;


lexentry: pol/karykatura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: karykatura
trans_list: xêzik
sense:
humorystyczna praca plastyczna lub literacka ośmieszająca i uwydatniająca charakterystyczne cechy osoby;


lexentry: pol/kaszel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kaszel
trans_list: kuxik
sense:
nagłe wyrzucenie powietrza z płuc połączone z zachrypnięciem, spodowane podrażnieniem układu oddechowego;


lexentry: pol/kataliza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kataliza
trans_list: katalîz
sense:
(chemia, chemiczny) zjawisko przyśpieszenia lub spowolnienia reakcji chemicznej zachodzące pod wpływem katalizatora;


lexentry: pol/katapulta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: katapulta
trans_list: katapult
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) oblężnicza machina wojenna używana w starożytności i w średniowieczu do miotania ciężkich pocisków;


lexentry: pol/kawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kawa
trans_list: qehwe
sense:
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Coffea L., kawowiec, drzewo lub krzew z rodziny marzanowatych;


lexentry: pol/kawka_zwyczajna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kawka zwyczajna
trans_list: qelereşk
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus monedula Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny krukowatych;


lexentry: pol/kałakutas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kałakutas
trans_list: بووقه‌له‌موون
sense:
(słownictwo kresowe) (pogardliwie, pogardliwy) policjant lub żandarm litewski z okresu II wojny światowej


lexentry: pol/kciuk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kciuk
trans_list: beranek
sense:
(anatomia, anatomiczny) pierwszy palec dłoni u ssaków naczelnych, położony przeciwstawnie do pozostałych palców;


lexentry: pol/kebab__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kebab
trans_list: kebab
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) popularne w kuchni tureckiej kawałki pieczonego mięsa z dodatkami;


lexentry: pol/kieliszek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kieliszek
trans_list: qedeh
sense:
zazwyczaj szklane naczynie z podstawką i nóżką, przeznaczone do konsumpcji niektórych napojów alkoholowych jak wino, koniak, drinki i koktajle;


lexentry: pol/kiełbasa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kiełbasa
trans_list: sosîs
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wędlina z rozdrobnionego mięsa w osłonce sztucznej lub z jelita zwierzęcego;


lexentry: pol/kilogram__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kilogram
trans_list: kîlogram
sense:
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) podstawowa jednostka masy w układzie SI, oznaczana kg;


lexentry: pol/kindżał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kindżał
trans_list: deban
sense:
(wojskowość, wojskowy) rodzaj długiego sztyletu pochodzenia tureckiego albo kaukaskiego o ostrzu obosiecznym, prostym albo zakrzywionym


lexentry: pol/kino__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kino
trans_list: سینه‌ما
sense:
(sztuka) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) budynek, w którym wyświetla się filmy


lexentry: pol/klasztor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: klasztor
trans_list: xilwet
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek lub kompleks budynków będący siedzibą zakonnic lub zakonników określonej reguły


lexentry: pol/klon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: klon
trans_list: kevot
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acer L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny klonowatych;


lexentry: pol/kokaina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kokaina
trans_list: kokaîn
sense:
silna, uzależniająca substancja psychotropowa uzyskiwana z krasnodrzewu pospolitego (krzewu koka), używana jako narkotyk i środek medyczny;


lexentry: pol/koksownik__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: koksownik
trans_list: agirdank
sense:
(technologia, technika, techniczny) wolno stojący piec, najczęściej wykonany z metalowych prętów, w którym pali się koksem, stawiany na ulicach w czasie ostrych mrozów;


lexentry: pol/kolano__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kolano
trans_list: jinû
sense:
(anatomia, anatomiczny) największy staw w organizmie człowieka, łączy dwie części nogi: udo i łydkę;


lexentry: pol/kolonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kolonia
trans_list: kolonî
sense:
(biologia, biologiczny) forma życiowa organizmów polegająca na tworzeniu przez poszczególne osobniki związku funkcjonującego jak odrębny osobnik;


lexentry: pol/kolonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kolonia
trans_list: kolonî
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) posiadłość państwa poza jego granicami podległa mu politycznie i gospodarczo;


lexentry: pol/kolonie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kolonie
trans_list: kolonî
sense:
grupowy pobyt wypoczynkowy dzieci lub młodzieży, zorganizowany poza miejscem ich stałego zamieszkania;


lexentry: pol/komar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: komar
trans_list: مێشوله‌
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki latający owad z rodziny Culicidae, znany ze swędzących ugryzień;


lexentry: pol/komedia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: komedia
trans_list: كۆمێدی
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) utwór sceniczny lub filmowy przedstawiający w sposób zabawny lub satyryczny postacie, obyczaje, wydarzenia itp.;


lexentry: pol/kometa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kometa
trans_list: dûvstêrk
sense:
(astronomia, astronomiczny) małe, nietrwałe ciało niebieskie, złożone z jądra otoczonego komą, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej;


lexentry: pol/kompas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kompas
trans_list: qîblename
sense:
(geografia, geograficzny) przyrząd nawigacyjny służący do wyznaczania bieżącego kierunku południka magnetycznego;


lexentry: pol/komputer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: komputer
trans_list: xêvjimêr
sense:
(informatyka, informatyczny) maszyna licząca, służąca do przetwarzania informacji, które da się zakodować w formie ciągu cyfr;


lexentry: pol/komputer_osobisty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: komputer osobisty
trans_list: komputera kesanî
sense:
(informatyka, informatyczny) mikrokomputer przeznaczony przede wszystkim do użytku osobistego w domu i biurze;


lexentry: pol/komunikacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: komunikacja
trans_list: komunîkasyon
sense:
ogół działań składających się na utrzymanie łączności między danymi miejscami; drogi, szlaki i środki lokomocji służące do utrzymywania tej łączności;


lexentry: pol/komunizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: komunizm
trans_list: komunîzm
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój ekonomiczny i doktryna polityczna, zgodnie z którymi środki produkcji powinny być własnością społeczeństwa;


lexentry: pol/kondensator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kondensator
trans_list: kondansator
sense:
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) podzespół zbudowany z dwóch przewodników rozdzielonych dielektrykiem, mający za zadanie gromadzić ładunki elektryczne;


lexentry: pol/konduktor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konduktor
trans_list: heyv
sense:
osoba zajmująca się sprawdzaniem biletów, czasem też ich sprzedażą w pociągu (dawniej także w autobusie, tramwaju itp.);


lexentry: pol/konik_polny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konik polny
trans_list: kulî
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający pasikonika lub szarańczę;


lexentry: pol/konkurs__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konkurs
trans_list: berêkane
sense:
(sport, sportowy) przedsięwzięcie rozrywkowe, artystyczne lub sportowe pozwalające wyłonić najlepszego uczestnika (lub uczestników), który najczęściej zostaje nagrodzony


lexentry: pol/konopie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konopie
trans_list: kendir
sense:
(botanika, botaniczny) Cannabis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny konopiowatych, pochodzących z Azji, uprawianych dla mocnych włókien, nasion oraz używek;


lexentry: pol/konstytucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konstytucja
trans_list: [[ده‌ستور]]
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie;


lexentry: pol/konsumpcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konsumpcja
trans_list: biran
sense:
zużywanie dóbr w celu zaspokojenia określonych potrzeb; kupowanie, nabywanie, używanie, użytkowanie, zużycie, wykorzystanie


lexentry: pol/kontekst__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kontekst
trans_list: kontekst
sense:
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, tło, okoliczności, które określają lub wyjaśniają znaczenie zdarzenia lub następstwo innych zdarzeń


lexentry: pol/konto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konto
trans_list: hesab
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (bankowość, bankowy) rachunek w banku, na którym są przechowywane pieniądze klienta;


lexentry: pol/kontynent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kontynent
trans_list: kîşwer
sense:
(geografia, geograficzny) wielki obszar lądu otoczony morzem lub oceanem, mający więcej niż 5 000 000 kilometrów kwadratowych;


lexentry: pol/konwalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: konwalia
trans_list: xeydoka gulanê
sense:
(botanika, botaniczny) Convallaria L., roślina z rodziny szparagowatych o białych kwiatach i intensywnym zapachu;


lexentry: pol/koper_włoski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: koper włoski
trans_list: rizyane
sense:
(spożywczy) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona kopru włoskiego (1.2)


lexentry: pol/kopia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kopia
trans_list: rim
sense:
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) rodzaj białej broni o długim drzewcu, do walki konno;


lexentry: pol/koronawirus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: koronawirus
trans_list: koronavîrus
sense:
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus z podrodziny Coronavirinae powodujący infekcje układu oddechowego;


lexentry: pol/korzeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: korzeń
trans_list: rîş
sense:
(botanika, botaniczny) organ roślin naczyniowych umiejscowiony zwykle w podłożu (glebie), utrzymujący roślinę w jednym miejscu i pobierający dla niej wodę i składniki mineralne;


lexentry: pol/kostka_do_gry__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kostka do gry
trans_list: zar
sense:
niewielki wielościan, najczęściej sześcian, z umieszczonymi na poszczególnych bokach liczbami, wykorzystywany w grach planszowych, fabularnych i hazardowych w celu wygenerowania losowych wyników


lexentry: pol/koszerny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: koszerny
trans_list: کاشەر
sense:
taki, który spełnia wymogi żydowskiego prawa w zakresie czystości rytualnej pokarmów, napojów i leków


lexentry: pol/koszykówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: koszykówka
trans_list: basketbol
sense:
(sport, sportowy) dyscyplina sportu drużynowego, w której dwie pięcioosobowe drużyny grają przeciwko sobie, próbując zdobyć punkty, umieszczając piłkę w koszu;


lexentry: pol/kotwica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kotwica
trans_list: lenger
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) przyrząd służący do unieruchomienia statku (czasem także innych pływających obiektów) przez zaczepienie o dno;


lexentry: pol/kołokolnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kołokolnia
trans_list: zengilxane
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wolno stojąca lub wtopiona w bryłę budynku dzwonnica cerkiewna


lexentry: pol/koń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: koń
trans_list: hesp
sense:
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem;


lexentry: pol/kościół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kościół
trans_list: dêr
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) świątynia chrześcijańska;


lexentry: pol/kość_słoniowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kość słoniowa
trans_list: aç
sense:
(zoologia, zoologiczny) materiał pochodzący z zębów dużych ssaków: słonia, morsa, hipopotama, narwala;


lexentry: pol/kreda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kreda
trans_list: gêç
sense:
(edukacja, edukacyjny) kruchy, najczęściej biały materiał z kredy (1.1) do pisania po tablicy lub kartonie


lexentry: pol/kreda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kreda
trans_list: gêç
sense:
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) miękka skała osadowa składająca się z węglanu wapnia;


lexentry: pol/kreda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kreda
trans_list: gêç
sense:
(geologia, geologiczny) okres geologiczny trwający od około 145 do 66 mln lat temu, w którym tworzyły się pokłady kredy (1.1);


lexentry: pol/krew__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: krew
trans_list: xwîn
sense:
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) płynna tkanka łączna zwierząt;


lexentry: pol/krogulec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: krogulec
trans_list: başe
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) zwyczajowa nazwa kilku ptaków drapieżnych średniej wielkości, z rodzaju Accipiter, z rodziny jastrzębiowatych;


lexentry: pol/krokodyl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: krokodyl
trans_list: bizinmişk | timsah
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) drapieżny, ziemnowodny gad z rzędu krokodyli (Crocodilia), o wydłużonym ciele;


lexentry: pol/krokodylek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: krokodylek
trans_list: bizinmişk
sense:
(elektryczność) rodzaj zakończenia przewodu (zacisku) w postaci dwóch dociskających się ramion, umożliwiającego wygodne łączenie obwodów


lexentry: pol/krokus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: krokus
trans_list: pîvok
sense:
(botanika, botaniczny) Crocus L., rodzaj roślin cebulowych z rodziny kosaćcowatych, kwitnących zwykle wczesną wiosną;


lexentry: pol/kruk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kruk
trans_list: داڵ
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corax, czarny ptak z rodziny krukowatych, większy od wrony i gawrona, zamieszkujący półkulę północną;


lexentry: pol/krzesło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: krzesło
trans_list: kursî
sense:
(branża meblarska, meblarstwo, meble) mebel przeznaczony do siedzenia z oparciem na plecy (zazwyczaj bez podłokietników i z czterema nogami);


lexentry: pol/krzywica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: krzywica
trans_list: raşîtîzm
sense:
(medycyna, medyczny) choroba wieku dziecięcego spowodowana niedoborem witaminy D w organizmie, charakteryzująca się zmianami w układzie kostnym i zaburzeniami rozwojowymi;


lexentry: pol/książka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: książka
trans_list: kitêb | pirtûk
sense:
(bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) dokument piśmienniczy w postaci publikacji wielostronicowej o określonej liczbie stron, o charakterze trwałym;


lexentry: pol/księżyc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: księżyc
trans_list: hîv
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie obiegające planetę, planetę karłowatą, planetoidę itp.;


lexentry: pol/ksylofon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ksylofon
trans_list: darînk
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) samobrzmiący instrument perkusyjny (idiofon uderzany), w którym dźwięk powstaje na skutek uderzenia w szereg płytek różnej długości;


lexentry: pol/który__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: który
trans_list: ku
sense:
…względny, łączący zdanie podrzędne z nadrzędnym, gdy zdanie podrzędne opisuje cechę jednego z rzeczowników (lub wyrazów pełniących funkcję rzeczownika) zdania nadrzędnego


lexentry: pol/kubeł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kubeł
trans_list: bêdrok
sense:
walcowaty lub kanciasty pojemnik, przeznaczony na przechowywanie płynów, artykułów sypkich, śmieci itp.


lexentry: pol/kubizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kubizm
trans_list: kubîzm
sense:
(sztuka) kierunek w sztuce zapoczątkowany we Francji na początku XX wieku, który opiera się o spłaszczenie perspektywy i zgeometryzowanie kształtów;


lexentry: pol/kuchnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kuchnia
trans_list: metbex
sense:
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pomieszczenie w budynku lub mieszkaniu do przygotowywania posiłków;


lexentry: pol/kukurydza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kukurydza
trans_list: lazût
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Zea L., rodzaj roślin zbożowych z rodziny wiechlinowatych;


lexentry: pol/kurmandżi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kurmandżi
trans_list: kurmancî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy irańskiej, tworzący wraz z sorani oraz kilkoma innymi pokrewnymi językami i dialektami tzw. makrojęzyk kurdyjski;


lexentry: pol/kuropatwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kuropatwa
trans_list: kew
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Perdix perdix, polny ptak łowny, żywiący się m.in. stonką ziemniaczaną;


lexentry: pol/kurwa__wykrzyknik__1
sense_num: 02
written_rep: kurwa
trans_list: gû
sense:
(wulgarnie, wulgaryzm) …powtarzany jako przekleństwo, w mowie potocznej często jako przerywnik w zdaniu;


lexentry: pol/kwadrat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kwadrat
trans_list: çarçik
sense:
(geometria) wielokąt o czterech bokach równej długości i czterech kątach prostych, czworokąt foremny;


lexentry: pol/kwas_akrylowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kwas akrylowy
trans_list: asîda akrîlê
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy nienasycony kwas karboksylowy, stosowany do produkcji tworzyw sztucznych i żywic akrylowych;


lexentry: pol/kwas_deoksyrybonukleinowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kwas deoksyrybonukleinowy
trans_list: asîda deoksirîbonukleîn
sense:
(biochemia, biochemiczny) (genetyka) kwas biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych


lexentry: pol/kwiat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kwiat
trans_list: gul | kulîlk
sense:
(botanika, botaniczny) organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania


lexentry: pol/kłos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: kłos
trans_list: simbil
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) rodzaj kwiatostanu i owocostanu groniastego, występujący głównie u traw i zbóż;


lexentry: pol/ladacznica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ladacznica
trans_list: qehbe
sense:
(przestarzałe, przestarzały) prostytutka lub kobieta mająca przygodne kontakty seksualne z mężczyznami


lexentry: pol/laguna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: laguna
trans_list: lagûn
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka, najczęściej płytka, odcięta od morza przez lido, mierzeję, rafę koralową lub atol;


lexentry: pol/latarnia_morska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: latarnia morska
trans_list: fanûsgeh
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) budowla z silnym światłem na szczycie, wznoszona do celów nawigacyjnych w pobliżu wybrzeża morskiego;


lexentry: pol/lekarstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lekarstwo
trans_list: derman
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) produkt, który leczy


lexentry: pol/leksykon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: leksykon
trans_list: فه رهه نگ
sense:
publikacja książkowa, niekiedy wielotomowa, będąca uporządkowanym zbiorem wiedzy w formie skondensowanej;


lexentry: pol/lewica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lewica
trans_list: چه‌پ
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie na ogół sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwieństwo prawicy;


lexentry: pol/lewicowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: lewicowy
trans_list: çep
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z lewicą, właściwy lewicy, charakterystyczny dla idei lewicy


lexentry: pol/licytacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: licytacja
trans_list: mezad
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) publiczna sprzedaż, w której nabywcą zostaje oferujący najwyższą kwotę;


lexentry: pol/liczba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: liczba
trans_list: hejmar
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) w deklinacji: kategoria gramatyczna wynikająca z liczności elementów, które dany wyraz określa


lexentry: pol/liczba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: liczba
trans_list: hejmar
sense:
(matematyka, matematyczny) pojęcie będące w najprostszym przypadku abstrakcyjną reprezentacją liczebności zbioru lub poziomu jakiejś wielkości (np. fizycznej);


lexentry: pol/liktor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: liktor
trans_list: liktor
sense:
(historia, historyczny, historycznie) rzymski niższy funkcjonariusz państwowy, stanowiący ochronę urzędników;


lexentry: pol/limfa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: limfa
trans_list: lîmf
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) płyn ustrojowy pośredniczący w wymianie składników między krwią i tkankami; chłonka;


lexentry: pol/lingwistyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lingwistyka
trans_list: zimannasî
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) (językoznawstwo, językoznawczy) nauka o języku


lexentry: pol/lis__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lis
trans_list: rovî | rûvî
sense:
(zoologia, zoologiczny) Vulpes, drapieżnik o wydłużonym tułowiu, krótkich łapach i długim, puszystym ogonie;


lexentry: pol/list__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: list
trans_list: نامه‌
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa zawierająca korespondencję lub drobne rzeczy dopuszczone do przewozu pocztowego, nadane w zamkniętym opakowaniu


lexentry: pol/litera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: litera
trans_list: tîp | پیت
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwany znak graficzny, odpowiadający konkretnemu dźwiękowi, umożliwiający zapis słów;


lexentry: pol/literatura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: literatura
trans_list: edebiyat | wêje
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wszystkie dzieła artystyczne zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym;


lexentry: pol/liść__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: liść
trans_list: pel
sense:
(botanika, botaniczny) element budowy sporofitu rośliny naczyniowej, pełniący funkcje odżywcze dzięki zawartości chlorofilu;


lexentry: pol/lody__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lody
trans_list: bestenî
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) deser, który stanowi słodka, zamrożona masa sporządzona z mleka, cukru, jaj i innych dodatków


lexentry: pol/lodówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lodówka
trans_list: sarinc
sense:
pojemnik, szafka lub urządzenie izolowane termicznie, umożliwiające przechowywanie czegoś w obniżonej temperaturze;


lexentry: pol/logika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: logika
trans_list: lojîk
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina naukowa zajmująca się regułami poprawnego myślenia i wnioskowania;


lexentry: pol/lornetka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lornetka
trans_list: dûrbîn
sense:
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny do obserwacji dwuocznej, składający się z dwóch jednakowych, połączonych zawiasowo, ułożonych równolegle lunet obserwacyjnych;


lexentry: pol/lotnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lotnik
trans_list: balafirvan
sense:
(lotnictwo, lotniczy) (zawód, zawodowy, zawodowo) człowiek, który lata samolotem lub należy do jego obsługi


lexentry: pol/lub__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: lub
trans_list: an
sense:
spójnik łączący dwa zdania równorzędne oraz dwie części zdania, wskazując, że przynajmniej jedna część jest prawdziwa;


lexentry: pol/lustro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: lustro
trans_list: eynik
sense:
gładka powierzchnia odbijająca światło; tafla szkła od spodu pokrytego warstwą srebra lub aluminium;


lexentry: pol/magnezyt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: magnezyt
trans_list: magnesayt
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) pospolity minerał z gromady węglanów, składający się w głównej mierze ze związków magnezu;


lexentry: pol/makaron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: makaron
trans_list: meqerne
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) półprodukt żywnościowy wytwarzany z ciasta zagniecionego z mąki, wody i soli;


lexentry: pol/makijaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: makijaż
trans_list: makyaj
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyki (szminka, tusz, cień do powiek itp.) nałożone na twarz


lexentry: pol/malarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: malarz
trans_list: hunermend
sense:
(budownictwo) (rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik lub robotnik, który maluje ściany i inne części budynku


lexentry: pol/marmolada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: marmolada
trans_list: marmelad
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, stężony przetwór owocowy sporządzany z przetartych owoców gotowanych z cukrem;


lexentry: pol/marmur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: marmur
trans_list: mermer
sense:
(geologia, geologiczny) skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, stosowana jako dekoracyjny materiał budowlany i artystyczny;


lexentry: pol/masaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: masaż
trans_list: gemirandin | masaj
sense:
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) zabieg fizjoterapeutyczny lub kosmetyczny wykonywany ręcznie lub przy pomocy aparatury, polegający na ugniataniu, głaskaniu, rozcieraniu, oklepywaniu ciała;


lexentry: pol/masochizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: masochizm
trans_list: mazoşîzm
sense:
(psychologia, psychologiczny) (seksuologia, seksuologiczny) zboczenie seksualne, które polega na odczuwaniu satysfakcji seksualnej pod wpływem bólu lub upokorzenia


lexentry: pol/maszyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: maszyna
trans_list: makîne
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zawierające mechanizm lub zespół współdziałających mechanizmów, służące do przetwarzania energii albo do wykonywania określonej pracy


lexentry: pol/matematyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: matematyka
trans_list: matematîk | jimarnasî
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka dedukcyjna zajmująca się analizą zbiorów, liczb i innych elementów abstrakcyjnych;


lexentry: pol/materac__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: materac
trans_list: doşek
sense:
duży płaski przedmiot, wypełniony elastycznym materiałem dla uniknięcia kontaktu z twardą powierzchnią np. podczas snu lub ćwiczeń gimnastycznych;


lexentry: pol/materia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: materia
trans_list: made
sense:
(fizyka, fizyczny) ogół obiektywnie istniejących przedmiotów, poznawalnych za pomocą zmysłów lub przyrządów pomiarowych;


lexentry: pol/mauzoleum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mauzoleum
trans_list: mozole
sense:
(architektura, architektoniczny) monumentalny grobowiec, przeważnie osobna budowla pełniąca taką funkcję;


lexentry: pol/małpa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: małpa
trans_list: meymûn
sense:
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu naczelnych o silnie rozwiniętym mózgu i chwytnych kończynach;


lexentry: pol/małżeństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: małżeństwo
trans_list: dawet
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) usankcjonowany prawnie lub kulturowo stały związek dwóch osób, zwykle płci przeciwnej, tradycyjnie mający ułatwić wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i finansów, pożycie oraz wychowanie dzieci;


lexentry: pol/mech__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mech
trans_list: kevz
sense:
(botanika, botaniczny) drobna, niewielka roślina zarodnikowa żyjąca w ocienionych i wilgotnych miejscach


lexentry: pol/mechanika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mechanika
trans_list: mekanîk
sense:
(fizyka, fizyczny) dział fizyki opisujący ruch i odkształcenie ciał materialnych lub ich części na skutek ich wzajemnych oddziaływań oraz badający stan równowagi między nimi.


lexentry: pol/mechanika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mechanika
trans_list: mekanîk
sense:
(technologia, technika, techniczny) dział obejmujący mechanikę ośrodków ciągłych i wytrzymałość materiałów


lexentry: pol/mechanika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mechanika
trans_list: mekanîk
sense:
(technologia, technika, techniczny) dział techniki zajmujący się konstruowaniem i budowaniem maszyn i pojazdów;


lexentry: pol/mechanizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mechanizm
trans_list: mekanîzma
sense:
(technologia, technika, techniczny) zespół pracujących elementów maszyny / urządzenia mających wykonywać określoną czynność


lexentry: pol/mecz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mecz
trans_list: partî
sense:
(sport, sportowy) część rozgrywek sportowych, rozgrywana między dwoma zawodnikami lub drużynami, umożliwiająca wyłonienie zwycięzcy


lexentry: pol/meczet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: meczet
trans_list: mizgeft
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek, miejsce modlitwy i sprawowania kultu Boga w islamie;


lexentry: pol/medal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: medal
trans_list: madalya
sense:
niewielki okrągły wytwór metalowy, ozdobiony reliefem, często na wstążce, wykonany dla upamiętnienia ważnych wydarzeń lub jako odznaczenie;


lexentry: pol/medycyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: medycyna
trans_list: bijîşkî
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka o zdrowiu i chorobach człowieka i zwierząt oraz sposobach zapobiegania i leczenia;


lexentry: pol/melodia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: melodia
trans_list: awaz
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ciąg dźwięków, każdy o określonej wysokości i czasie trwania, rozpoznawany przez słuchacza jako jedna całość;


lexentry: pol/melon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: melon
trans_list: gundor
sense:
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ogórek melon, należącego do rodziny jednorocznych dyniowatych;


lexentry: pol/meronim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: meronim
trans_list: meronîm
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz oznaczający część pewnej całości, np. „dywizja” w stosunku do słowa „armia”;


lexentry: pol/merytokracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: merytokracja
trans_list: merîtokrasî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system, w którym władza powierzana jest osobom kompetentnym;


lexentry: pol/metafora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: metafora
trans_list: mecaz
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obcych sobie znaczeniowo wyrazów w celu uzyskania nowego, przenośnego znaczenia;


lexentry: pol/metal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: metal
trans_list: kanza
sense:
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny charakteryzujący się obecnością w sieci krystalicznej elektronów swobodnych;


lexentry: pol/metan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: metan
trans_list: mêtan
sense:
(chemia, chemiczny) CH4, najprostszy alkan, bezwonny i bezbarwny gaz, główny składnik gazu ziemnego, stosowany do syntezy wielu związków organicznych i jako gaz opałowy;


lexentry: pol/meteor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: meteor
trans_list: rayeka navdêrî
sense:
(astronomia, astronomiczny) świecący ślad, jaki zostawia po sobie spalający się w górnych warstwach atmosfery okruch skalny (meteoroid);


lexentry: pol/meteorologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: meteorologia
trans_list: meteorolojî
sense:
nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze i stanem pogody;


lexentry: pol/meteoryt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: meteoryt
trans_list: meteorît
sense:
(astronomia, astronomiczny) pozostałość drobnego skalnego ciała niebieskiego (meteoroidu) przyciągniętego przez znacznie większe ciało niebieskie, która w postaci ciała stałego dotarła do jego powierzchni;


lexentry: pol/mewa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mewa
trans_list: qaqlîbaz
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) ptak płetwonogi o upierzeniu koloru białego lub popielatego żyjący na wybrzeżach;


lexentry: pol/mewa_blada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mewa blada
trans_list: şaredar
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Larus hyperboreus, gatunek dużej mewy występujący w strefie polarnej półkuli północnej;


lexentry: pol/mgła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mgła
trans_list: mij
sense:
zawiesina mikroskopijnych kropelek wody unosząca się nisko nad ziemią w postaci obłoku utrudniającego widoczność;


lexentry: pol/miasto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: miasto
trans_list: bajar
sense:
(administracja) znaczny obszar gęsto zabudowany, będący skupiskiem ludności wykonującej zawody nierolnicze, a który otrzymał prawa miejskie;


lexentry: pol/migdał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: migdał
trans_list: behîv
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalna pestka owocu migdałowca pokryta brązową łuską, wewnątrz barwy kremowej;


lexentry: pol/migrena__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: migrena
trans_list: mîgren
sense:
(medycyna, medyczny) choroba objawiająca się napadami silnego bólu głowy połączonego często z mdłościami;


lexentry: pol/mikroamper__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mikroamper
trans_list: mîkroamper
sense:
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) jednostka natężenia prądu elektrycznego równa jednej milionowej ampera


lexentry: pol/mikroskop__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mikroskop
trans_list: hûrbîn
sense:
(optyka, optyczny) przyrząd optyczny umożliwiający obserwowanie z bliskiej odległości przedmiotów niewidocznych gołym okiem;


lexentry: pol/minaret__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: minaret
trans_list: minare
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wieża przy meczecie, z której muezin woła wiernych na modlitwę;


lexentry: pol/minuta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: minuta
trans_list: deqe
sense:
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego równa 1/60 stopnia (= jednej sześćdziesiątej); poprawnie minuta kątowa;


lexentry: pol/mirabelka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mirabelka
trans_list: alûçe
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) owoce śliwy mirabelki (1.1)


lexentry: pol/miód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: miód
trans_list: hingiv
sense:
(spożywczy) gęsty, słodki produkt spożywczy, w kolorze żółtym lub brązowym, wytwarzany przez pszczoły;


lexentry: pol/mleko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mleko
trans_list: şîr | شیر
sense:
(spożywczy) wydzielina gruczołów mlecznych, najczęściej krowy, spożywana przez ludzi jako dodatek do pokarmu lub jako sam pokarm


lexentry: pol/mnich__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mnich
trans_list: abon
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek klasztornej wspólnoty religijnej w religiach niechrześcijańskich


lexentry: pol/mniejszość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mniejszość
trans_list: eqeliyet
sense:
(etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) grupa ludności różniąca się od większości mieszkańców danego państwa przynależnością narodową, rasową, wyznaniową itp.


lexentry: pol/modlitwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: modlitwa
trans_list: dua
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) forma kultu religijnego, kierowanie myśli do boga, świętych, aniołów, ogólnie do sfery sacrum;


lexentry: pol/modlitwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: modlitwa
trans_list: dua
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rytualny tekst modlitwy (1.1) – wypowiadany lub napisany


lexentry: pol/modlić_się__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: modlić się
trans_list: diʼa kirin
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mówić modlitwę, prosić Boga (bóstwa) o coś, dziękować Mu (im) za coś


lexentry: pol/molekuła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: molekuła
trans_list: molekûl
sense:
(chemia, chemiczny) obojętne elektrycznie indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu, które są ze sobą trwale połączone wiązaniami chemicznymi;


lexentry: pol/moneta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: moneta
trans_list: dirav
sense:
metalowy krążek lub wielobok, o określonym wymiarze, wadze i wzorze plastycznym, służący jako środek płatniczy;


lexentry: pol/morze__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: morze
trans_list: derya
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) duży zbiornik słonej wody mający połączenie z oceanem;


lexentry: pol/motocykl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: motocykl
trans_list: motorçerxe
sense:
(motoryzacja) niemający nadwozia pojazd silnikowy, najczęściej dwukołowy, przeznaczony dla jednej, dwóch lub rzadko dla trzech osób;


lexentry: pol/motyl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: motyl
trans_list: pelatînk
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) dorosły owad z rzędu motyli, Lepidoptera;


lexentry: pol/motylek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: motylek
trans_list: pimpînok
sense:
(zdrobniale) (pieszczotliwie, pieszczotliwy) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały motyl


lexentry: pol/mrok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mrok
trans_list: تاریکی
sense:
brak wystarczającej jasności, światła, ciemna szarość, która pojawia się po zachodzie słońca, zgaszeniu światła lub wypełnia słabo oświetlone miejsca


lexentry: pol/mrowisko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mrowisko
trans_list: morîstan
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) gniazdo budowane przez owady z rodziny mrówkowatych;


lexentry: pol/murzyn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: murzyn
trans_list: reşik
sense:
(przenośnie, przenośnia) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba pracująca intensywnie i ciężko bez adekwatnego wynagrodzenia


lexentry: pol/muszkiet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: muszkiet
trans_list: huske
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) długa czarnoprochowa, odprzodowa, gładkolufowa broń palna wyposażona w lufę kalibru od 18 do 20 milimetrów,


lexentry: pol/muzeum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: muzeum
trans_list: muze
sense:
(turystyka, turystyczny) instytucja zajmująca się przechowywaniem obiektów o wartości historycznej, zwykle z jednej dziedziny wiedzy, celem pokazywania ich odwiedzającym;


lexentry: pol/mysz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mysz
trans_list: mişk
sense:
(informatyka, informatyczny) urządzenie komputerowe umożliwiające poruszanie kursorem na ekranie monitora;


lexentry: pol/mysz_komputerowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: mysz komputerowa
trans_list: mişk
sense:
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie wskazujące używane podczas pracy z interfejsem graficznym systemu komputerowego;


lexentry: pol/myszołów__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: myszołów
trans_list: şahîn
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Buteo Lacépède, duży ptak drapieżny o zakrzywionym, krótkim dziobie, polujący na drobne gryzonie, płazy i gady;


lexentry: pol/myśliwiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: myśliwiec
trans_list: ڕاو
sense:
(lotnictwo, lotniczy) (wojskowość, wojskowy) samolot wojskowy przeznaczony do walki z samolotami wroga;


lexentry: pol/męczennik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: męczennik
trans_list: şehîd
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto poniósł śmierć za wiarę i zwykle został wyniesiony na ołtarze;


lexentry: pol/młotek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: młotek
trans_list: çakûç
sense:
(technologia, technika, techniczny) narzędzie służące do uderzania, najczęściej do przybijania gwoździ


lexentry: pol/nadwzroczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nadwzroczność
trans_list: dûrbînî
sense:
(medycyna, medyczny) druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku objawiająca się złym widzeniem przedmiotów znajdujących się blisko;


lexentry: pol/namiot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: namiot
trans_list: çadir
sense:
(turystyka, turystyczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj przenośnego schronienia z impregnowanej tkaniny, używanego przez jedną lub więcej osób;


lexentry: pol/narcyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: narcyzm
trans_list: narsîsîzm
sense:
(psychologia, psychologiczny) cecha charakteru polegająca na samouwielbieniu i bezkrytycznym stosunku do swojej osoby


lexentry: pol/narodowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: narodowy
trans_list: neteweyî
sense:
charakterystyczny dla danego narodu (lub kraju zamieszkiwanego przez dany naród), związany z danym narodem lub krajem


lexentry: pol/narzędzie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: narzędzie
trans_list: amûr
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zazwyczaj trzymane w ręku, służące do wykonywania danej czynności lub zadania;


lexentry: pol/nauka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nauka
trans_list: zanist
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) usystematyzowana, wielokrotnie rzeczowo weryfikowana i rzetelna wiedza;


lexentry: pol/nawóz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nawóz
trans_list: peyîn
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) środek pochodzenia nieorganicznego służący do polepszania jakości gleby


lexentry: pol/nawóz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nawóz
trans_list: peyîn
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) środek pochodzenia organicznego służący do polepszania jakości gleby;


lexentry: pol/nazizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nazizm
trans_list: nazî
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) doktryna polityczna i ideologia państwowa III Rzeszy niemieckiej, charakteryzująca się m.in. nacjonalizmem, rasizmem, antykomunizmem, antyparlamentaryzmem, korporacjonizmem i kultem wodza;


lexentry: pol/nic__zaimeknieokreślony__1
sense_num: 01
written_rep: nic
trans_list: هیچ
sense:
…sygnalizujący – zazwyczaj w połączeniu z przeczeniem – nieistnienie obiektu lub zdarzenia o właściwościach określonych w danym zdaniu


lexentry: pol/niebezpieczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: niebezpieczny
trans_list: talûke
sense:
taki, który stanowi niebezpieczeństwo: jest groźny, szkodliwy lub taki, który może spowodować wypadek lub coś złego


lexentry: pol/niebieski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: niebieski
trans_list: şîn
sense:
mający kolor piątego pasma tęczy, taki jak kolor pogodnego, bezchmurnego nieba, kwiatu lnu itp.; mający kolor podstawowy;


lexentry: pol/niebo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: niebo
trans_list: ezman | asîman
sense:
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) część atmosfery lub kosmosu widziana z Ziemi jako otaczająca ją sfera;


lexentry: pol/niedokrwienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: niedokrwienie
trans_list: îşemî
sense:
(medycyna, medyczny) lokalne zaburzenie ukrwienia będące skutkiem ograniczenia lub całkowitego zatrzymania dopływu krwi do tkanki lub narządu;


lexentry: pol/niedożywienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: niedożywienie
trans_list: qehtî
sense:
(medycyna, medyczny) nieprawidłowy stan organizmu będący skutkiem trwającego przez dłuższy czas niedoboru składników pokarmowych, wynikający z niedoboru określonych składników odżywczych w pokarmach lub z niewielkiej ilości spożywanych pokarmów;


lexentry: pol/niedźwiedź_polarny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: niedźwiedź polarny
trans_list: hirçên spî
sense:
(zoologia, zoologiczny) Ursus maritimus Phipps, gatunek zwierzęcia z rodzaju Ursus, o białym futrze, zamieszkujący Arktykę;


lexentry: pol/niemiecki__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: niemiecki
trans_list: elmanî | Elmanî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany w Niemczech, Austrii i części Szwajcarii (język niemiecki);


lexentry: pol/niewolnictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: niewolnictwo
trans_list: xulamî
sense:
(socjologia, socjologiczny) system społeczny oparty na pozbawieniu pewnej grupy ludzi wolności i uczynieniu ich czyjąś własnością, zwykle w celu wykorzystywania do przymusowej pracy bez wynagrodzenia;


lexentry: pol/niezadowolenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: niezadowolenie
trans_list: gazin
sense:
brak zadowolenia; negatywne uczucie będące rezultatem tego, że coś dzieje się niezgodnie z czyimś życzeniem, planem, zamiarem


lexentry: pol/nihilizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nihilizm
trans_list: hîçparêzî
sense:
(filozofia, filozoficzny) postawa polegająca na całkowitej relatywizacji ogólnie przyjętych norm i wartości;


lexentry: pol/niż__spójnik__1
sense_num: 02
written_rep: niż
trans_list: ji
sense:
…używany przy porównaniach, służący do wyrażenia, że dana cecha opisująca wyrażenia przed i za spójnikiem silniej występuje w zwrocie przed spójnikiem; służący do podkreślania różnic między takimi wyrażeniami


lexentry: pol/nomada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nomada
trans_list: koçer
sense:
(etnografia, etnograficzny) członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce;


lexentry: pol/nos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nos
trans_list: poz | bêvil
sense:
(anatomia, anatomiczny) część twarzy powyżej ust, między oczami, narząd zmysłu węchu, część układu oddechowego, również u zwierząt;


lexentry: pol/nosiciel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: nosiciel
trans_list: باربه‌ر
sense:
(medycyna, medyczny) organizm zawierający bakterie, wirusy lub w inny sposób dotknięty chorobą, sam nie cierpiący z powodu jej objawów, lecz mogący nią zarażać;


lexentry: pol/obcęgi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: obcęgi
trans_list: kelbetan
sense:
(technologia, technika, techniczny) narzędzie ręczne wykonane z metalu, złożone z dwóch ruchomych na zawiasach uchwytów z ostrymi rękojeściami, służące do przytrzymywania czego, przecinania metalu, wyciągania gwoździ, itp.


lexentry: pol/obibok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: obibok
trans_list: tembel
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek unikający pracy, któremu nie chce się pracować


lexentry: pol/obiektyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: obiektyw
trans_list: hawêne
sense:
(technologia, technika, techniczny) (fotografia) soczewka, układ optyczny lub magnetyczny, przenoszący obraz przedmiotu do dalszej części urządzenia


lexentry: pol/obsesja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: obsesja
trans_list: nesaxî
sense:
(książkowy) myśl, idea, przekonanie itp. uporczywie kogoś prześladujące, niemożność uwolnienia się od takich myśli lub od wykonywania powtarzających się czynności


lexentry: pol/obywatel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: obywatel
trans_list: acincî
sense:
członek społeczeństwa danego państwa, mający określone uprawnienia i obowiązki zastrzeżone przez prawo i konstytucję;


lexentry: pol/obywatelstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: obywatelstwo
trans_list: welatînî
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) związek prawny osoby fizycznej z jakimś państwem, który daje jej określone prawa i obowiązki;


lexentry: pol/obóz_koncentracyjny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: obóz koncentracyjny
trans_list: serbazgehê girtinê
sense:
miejsce, w którym są przetrzymywane grupy ludności w celu ich izolacji, wykonywania niewolniczej pracy albo eksterminacji tych grup;


lexentry: pol/ocean__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ocean
trans_list: okyanos
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rozległy obszar słonej wody, pokrywający większą część powierzchni Ziemi


lexentry: pol/ocet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ocet
trans_list: sêk
sense:
(spożywczy) spożywczy kwas octowy o stężeniu 5-10%, czasem z domieszkami smakowymi lub aromatyzującymi;


lexentry: pol/oddychać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: oddychać
trans_list: hilm dan
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) (zoologia, zoologiczny) (biologia, biologiczny) pobierać tlen z naturalnego dla danego gatunku środowiska


lexentry: pol/odkurzacz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: odkurzacz
trans_list: gêziya ceryanê
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zbierania kurzu i drobnych śmieci poprzez wsysanie ich do specjalnego zbiornika;


lexentry: pol/odra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: odra
trans_list: sorik
sense:
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego, której objawami są: wysoka gorączka, stan zapalny górnych dróg oddechowych, plamista wysypka;


lexentry: pol/odtrutka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: odtrutka
trans_list: jehrkuj
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek likwidujący lub zmniejszający działanie trucizny;


lexentry: pol/odwołanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: odwołanie
trans_list: çi
sense:
zwrócenie się osoby nieakceptującej decyzji jakichś władz do wyższej instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę lub uchylenie wydanej decyzji


lexentry: pol/ofiara__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ofiara
trans_list: şihîre
sense:
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) człowiek, który nie umie sobie radzić, jest niezdarny


lexentry: pol/oficer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oficer
trans_list: efser
sense:
(wojskowość, wojskowy) (administracja) osoba zajmująca odpowiednią pozycję w hierarchii jakiejś służby mundurowej; w Polsce: posiadająca stopień od podporucznika wzwyż;


lexentry: pol/ogon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ogon
trans_list: dû
sense:
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część ciała niektórych zwierząt, składająca się z włosów, piór lub kręgów, także futro z tej części ciała;


lexentry: pol/ogród__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ogród
trans_list: gulistan
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) miejsce, gdzie uprawia się rośliny – np. kwiaty, drzewa, krzewy – w celach konsumpcyjnych lub estetycznych;


lexentry: pol/ogórek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ogórek
trans_list: xiyar
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Cucumis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych;


lexentry: pol/okręt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: okręt
trans_list: پاپۆڕ
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) jednostka pływająca pod banderą wojenną, należąca do marynarki wojennej państwa;


lexentry: pol/okręt_podwodny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: okręt podwodny
trans_list: noqav
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) okręt wojenny, który może pływać i walczyć w zanurzeniu;


lexentry: pol/olbrzym__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olbrzym
trans_list: tîtan
sense:
(mitologia, mitologiczny) istota fantastyczna, zwykle mająca postać ludzką, ogromnego wzrostu i o niezwykłej sile;


lexentry: pol/olej__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: olej
trans_list: zeyt
sense:
(spożywczy) płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo


lexentry: pol/oligarchia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oligarchia
trans_list: olîgarşî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielka grupa uprzywilejowanych ludzi sprawująca władzę lub mająca na nią duży wpływ


lexentry: pol/oligarchia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oligarchia
trans_list: olîgarşî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system rządów, polegający na sprawowaniu władzy w państwie przez wąską grupę uprzywilejowanych obywateli;


lexentry: pol/oponka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oponka
trans_list: abon
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) okrągłe ciastko o złotawej barwie, z otworem w środku, wykonane z ciasta drożdżowego lub serowego, smażone na głębokim tłuszczu, często posypywane cukrem pudrem


lexentry: pol/opornik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opornik
trans_list: tirûş
sense:
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) element elektroniczny zamieniający energię elektryczną w ciepło;


lexentry: pol/opozycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opozycja
trans_list: mixalefet
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) partia, stronnictwo przeciwne rządowi lub większości parlamentarnej;


lexentry: pol/opór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: opór
trans_list: tirûş
sense:
(fizyka, fizyczny) siła bierna pojawiająca się w trakcie wprawiania ciała w ruch lub spowodowana ruchem tego ciała, skierowana w stronę przeciwną od kierunku ruchu


lexentry: pol/orbita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orbita
trans_list: xulgeh
sense:
(astronomia, astronomiczny) tor ciała krążącego lub przelatującego obok innego ciała, zakrzywiony w wyniku ich wzajemnego przyciągania;


lexentry: pol/organizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: organizacja
trans_list: ڕێکخراو
sense:
grupa społeczna funkcjonująca według określonych reguł, współpracująca ze sobą w celu osiągnięcia określonych celów


lexentry: pol/organy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: organy
trans_list: endam
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny stosowany głównie w kościołach, posiadający wiele piszczałek, klawiaturę i pedały;


lexentry: pol/orgazm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orgazm
trans_list: orgazm
sense:
(seksuologia, seksuologiczny) szczytowy moment podniecenia w stosunku płciowym, związany z odczuwaniem rozkoszy;


lexentry: pol/ortografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ortografia
trans_list: imla
sense:
zbiór umownych przepisów regulujących sposób posługiwania się systemem pisma, normalizowanych i przystosowywanych do danego języka


lexentry: pol/orzech_ziemny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzech ziemny
trans_list: fisteqebîd
sense:
(botanika, botaniczny) Arachis hypogaea, brazylijska roślina zielna uprawiana w klimacie ciepłym ze względu na jadalne nasiona;


lexentry: pol/orzeł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: orzeł
trans_list: êlo
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z podrodziny Aquilinae, o zakrzywionym dziobie, mocnych szponach i szerokich, deskowatych skrzydłach;


lexentry: pol/osa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osa
trans_list: moz
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula, uskrzydlony owad o żółto-czarnym ubarwieniu, posiadający żądło;


lexentry: pol/osika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: osika
trans_list: spîndarî
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) gatunek drzewa należący do rodziny wierzbowatych;


lexentry: pol/oskarżyciel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oskarżyciel
trans_list: dozgêrr
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w procesie karnym osoba wnosząca do sądu akt oskarżenia przeciw komuś


lexentry: pol/ospa_wietrzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ospa wietrzna
trans_list: mîrkutok
sense:
(medycyna, medyczny) bardzo zakaźna choroba wirusowa głównie wieku dziecięcego, wywoływana przez VZV;


lexentry: pol/ostateczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ostateczny
trans_list: axirîn
sense:
(książkowy) o największym natężeniu, w najwyższym stopniu (często w sensie negatywnym); skrajny, krańcowy


lexentry: pol/ostryga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ostryga
trans_list: îstirîdye
sense:
(zoologia, zoologiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) osiadły małż morski żyjący w ławicach na przybrzeżnych skałach płytkich mórz, o dużym znaczeniu w przemyśle spożywczym;


lexentry: pol/owad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owad
trans_list: kêz
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielkie zwierzę, zaliczane do stawonogów, posiadające trzy pary odnóży oraz zazwyczaj dwie pary skrzydeł;


lexentry: pol/owies__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: owies
trans_list: gîhagulî
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Avena L., roślina zbożowa należąca do rodziny wiechlinowatych, mających kwiatostan w kształcie wiechy;


lexentry: pol/ołtarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ołtarz
trans_list: text
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stół lub podwyższenie, na którym składa się ofiarę bogu lub bóstwu;


lexentry: pol/oś__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oś
trans_list: dingil
sense:
(matematyka, matematyczny) prosta, na której wyróżniono zwrot i punkt O zwany zerowym oraz ustalono odcinek jednostkowy;


lexentry: pol/oś__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: oś
trans_list: dingil
sense:
(technologia, technika, techniczny) element mechanizmu lub maszyny, służący utrzymaniu w określonym położeniu osadzonych na osi (1.1) wirujących elementów;


lexentry: pol/pacyfikał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pacyfikał
trans_list: aştî
sense:
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rodzaj relikwiarza lub świętego wizerunku podawany wiernym do uczczenia pocałunkiem w dawnej liturgii łacińskiej;


lexentry: pol/padaczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: padaczka
trans_list: atî
sense:
(medycyna, medyczny) choroba cechująca się napadami padaczkowymi będącymi efektem przejściowych zaburzeń czynności mózgu, polegających na nadmiernych i gwałtownych, samorzutnych wyładowaniach bioelektrycznych w komórkach nerwowych;


lexentry: pol/padalec__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: padalec
trans_list: tîremar
sense:
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pogardliwie, pogardliwy) osoba podła, której postępowanie wzbudza odrazę


lexentry: pol/padać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: padać
trans_list: barîn
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) o opadach atmosferycznych: opadać na powierzchnię (z podmiotem domyślnym w 3 os. lp rodzaju nijakiego)


lexentry: pol/palindrom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: palindrom
trans_list: palîndrom
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz);


lexentry: pol/palma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: palma
trans_list: darqesp
sense:
(botanika, botaniczny) Arecaceae, roślina drzewiasta z rodziny arekowatych z gładkim pniem i charakterystycznym pióropuszem liści na szczycie;


lexentry: pol/pancerz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pancerz
trans_list: زرێ
sense:
(wojskowość, wojskowy) metalowa powłoka wokół pojazdu, okrętu chroniąca jego załogę przed zagrożeniem; metalowa powłoka chroniąca dowolny przedmiot przed zniszczeniem mechanicznym


lexentry: pol/pancerz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pancerz
trans_list: زرێ
sense:
(zoologia, zoologiczny) u niektórych zwierząt: fragment twardej skóry lub innej powierzchni chroniący narządy wewnętrzne przed uszkodzeniem mechanicznym; ubranie o takiej cesze;


lexentry: pol/panteon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: panteon
trans_list: panteon
sense:
(starożytność) (architektura, architektoniczny) w starożytnej Grecji i Rzymie świątynia poświęcona wszystkim bogom;


lexentry: pol/papież__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: papież
trans_list: papa
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biskup i patriarcha Rzymu, głowa Kościoła katolickiego oraz państwa Watykan;


lexentry: pol/paradyz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paradyz
trans_list: beheşt
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) najwyższy balkon w teatrze;


lexentry: pol/paranoja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paranoja
trans_list: paranoya
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna charakteryzująca się występowaniem urojeń o różnym podłożu;


lexentry: pol/parapet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parapet
trans_list: teqişk
sense:
fragment deski lub innego tworzywa umieszczony poziomo tuż pod oknem na zewnątrz lub wewnątrz pomieszczenia


lexentry: pol/parapsychologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parapsychologia
trans_list: parapsikolojî
sense:
dziedzina badań zajmująca się zjawiskami psychicznymi, których charakter nie został jeszcze w pełni wyjaśniony przez naukę;


lexentry: pol/park__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: park
trans_list: park
sense:
(turystyka, turystyczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) duży miejski, rekreacyjny zadrzewiony teren zielony z wytyczonymi alejkami;


lexentry: pol/parlament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parlament
trans_list: parleman
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w dawnej Francji sądy królewskie, ustanowione w XIII wieku przez Ludwika IX;


lexentry: pol/parlament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: parlament
trans_list: parleman
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w systemach demokratycznych najwyższy organ ustawodawczy;


lexentry: pol/pas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pas
trans_list: kemer
sense:
część ubioru służąca do trzymania spodni, koszuli itp. blisko ciała, zwykle uniemożliwiając im zsunięcie się;


lexentry: pol/pasturma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pasturma
trans_list: pastirme
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rodzaj wędliny z suszonej wołowiny o wyrazistym smaku i aromacie; specjalność kuchni tureckiej;


lexentry: pol/pawian__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pawian
trans_list: babûn
sense:
(zoologia, zoologiczny) Papio, małpa z charakterystycznie odsłoniętymi pośladkami i o wydłużonym pysku;


lexentry: pol/pałac__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pałac
trans_list: dîwan
sense:
(architektura, architektoniczny) okazały, pozbawiony cech obronnych budynek mieszkalny należący do władcy lub bogatego człowieka


lexentry: pol/państwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: państwo
trans_list: dewlet
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) struktura polityczna obejmująca określony obszar i grupę ludzi go zamieszkującą, rządzona przez osoby reprezentujące tę grupę; ustrój takiej struktury;


lexentry: pol/paź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: paź
trans_list: rûpel
sense:
(historia, historyczny, historycznie) chłopiec ze szlacheckiej rodziny, który stanowi czyjąś osobistą służbę na dworze magnackim lub królewskim;


lexentry: pol/pchła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pchła
trans_list: kêç
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, bezskrzydły, skaczący owad żywiący się krwią;


lexentry: pol/pedał__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: pedał
trans_list: hejîr
sense:
(slangowo) (obraźliwie) określenie geja, niekiedy rozszerzane na mężczyzn postrzeganych jako homoseksualiści


lexentry: pol/perfumy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: perfumy
trans_list: bêhndarî
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) roztwór alkoholowy odpowiednio dobranych substancji zapachowych, stosowany jako kosmetyk


lexentry: pol/peronizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: peronizm
trans_list: peronizm
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system polityczny zbudowany przez Juana Peróna w Argentynie, w połowie XX wieku, dążący do zbudowania ustroju pośredniego między amerykańskim kapitalizmem a radzieckim komunizmem;


lexentry: pol/personel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: personel
trans_list: تایبه‌تی
sense:
zespół pracowników jakiejś instytucji, najczęściej publicznej, których celem jest wykonywanie ściśle określonych zadań nienależących do kierownika tej instytucji


lexentry: pol/pełnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pełnia
trans_list: heyva tijî
sense:
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez słońce w taki sposób, że z ziemi widać wyłącznie jego jasną część


lexentry: pol/pianino__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pianino
trans_list: piyano
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny ze strunami w środku ustawionymi pionowo;


lexentry: pol/piasek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piasek
trans_list: qûm
sense:
luźna skała osadowa złożona z ziaren i okruchów skalnych o rozmiarze od 0,0625 do 2 mm, głównie kwarcu;


lexentry: pol/piekarnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piekarnik
trans_list: firrne
sense:
(technologia, technika, techniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) wbudowane w trzon kuchenny lub wolno stojące domowe urządzenie do pieczenia, głównie ciast i potraw mięsnych;


lexentry: pol/piekło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piekło
trans_list: dûjeh
sense:
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień


lexentry: pol/piekło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piekło
trans_list: dûjeh
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) (filozofia, filozoficzny) miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi;


lexentry: pol/pierwiastek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pierwiastek
trans_list: kok
sense:
(matematyka, matematyczny) liczba, która po podniesieniu do danej potęgi, jest równa liczbie pierwiastkowanej;


lexentry: pol/pietruszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pietruszka
trans_list: gêjnak
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) jadalne warzywo o białym korzeniu i zielonej naci;


lexentry: pol/pieśń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pieśń
trans_list: stiran
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna utworu wokalnego, instrumentalnego lub wokalno-instrumentalnego;


lexentry: pol/pigment__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pigment
trans_list: reng
sense:
(technologia, technika, techniczny) sproszkowana, kryjąca substancja barwiąca, nierozpuszczalna w wodzie i olejach, używana do sporządzania farb


lexentry: pol/pilaw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pilaw
trans_list: girar
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa z ryżu, ostrych przypraw i mięsa, najczęściej baraniego, pochodząca z Bliskiego Wschodu;


lexentry: pol/pilot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pilot
trans_list: pîlot
sense:
(lotnictwo, lotniczy) osoba kierująca pojazdem latającym – statkiem kosmicznym, śmigłowcem lub samolotem


lexentry: pol/piorun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piorun
trans_list: brûsk
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) wyładowanie elektryczne między dwiema chmurami lub między chmurą a ziemią;


lexentry: pol/piosenka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piosenka
trans_list: stiran
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wokalny utwór muzyczny, zwykle o rozrywkowym charakterze;


lexentry: pol/pisarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pisarz
trans_list: nivîskar
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która tworzy utwory literackie, zwłaszcza prozą;


lexentry: pol/pismo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pismo
trans_list: pîroz
sense:
zbiór liter i innych znaków graficznych umożliwiający wyrażanie i przechowywanie myśli za pomocą tekstu;


lexentry: pol/pizza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pizza
trans_list: pîza
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płaski placek z ciasta drożdżowego z dodatkami, danie o włoskim rodowodzie;


lexentry: pol/pióro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pióro
trans_list: perr
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) wytwór naskórka ptaków, pokrywający ich ciało, składający się z elastycznej osi i dwu chorągiewek;


lexentry: pol/piędź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piędź
trans_list: bost
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (metrologia, metrologiczny) dawna miara długości równa odległości od końca kciuka do końca palca środkowego lub małego rozpostartej dłoni dorosłego mężczyzny (ok. 8 cali);


lexentry: pol/piękno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piękno
trans_list: delalî
sense:
zbiór pozytywnych cech (harmonia, proporcja) należących do obiektu, pojęcia; coś, co podoba się, wzbudza zachwyt;


lexentry: pol/piętro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piętro
trans_list: qat
sense:
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) nadziemna kondygnacja budynku bezpośrednio nad parterem albo jeszcze wyżej


lexentry: pol/piłka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piłka
trans_list: gog
sense:
(sport, sportowy) kulisty lub owalny przedmiot, wykonany ze skóry lub gumy, często wypełniony powietrzem, wykorzystywany w sporcie lub do zabawy


lexentry: pol/piłka_nożna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piłka nożna
trans_list: futbol
sense:
(sport, sportowy) sport zespołowy rozgrywany na trawiastym boisku przez dwie jedenastoosobowe drużyny, które starają się wbić piłkę do bramki przeciwnika;


lexentry: pol/piłka_ręczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: piłka ręczna
trans_list: hendbol
sense:
(sport, sportowy) sport zespołowy, w którym dwie siedmioosobowe drużyny starają się wrzucić za pomocą rąk piłkę do bramki przeciwnika;


lexentry: pol/planeta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: planeta
trans_list: rojgêran
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę;


lexentry: pol/plaża__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plaża
trans_list: plaj
sense:
(turystyka, turystyczny) brzeg akwenu, pokryty piaskiem lub żwirem, nadający się do opalania i rekreacji;


lexentry: pol/plemię__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plemię
trans_list: eşîr
sense:
forma przedpaństwowej organizacji społeczeństw, grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar;


lexentry: pol/plotka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: plotka
trans_list: kurtepist
sense:
pogłoska, często nieprawdziwa i szkodliwa dla czyjejś reputacji; wiadomość powtarzana z ust do ust, która traci swoje pierwsze, prawdziwe znaczenie;


lexentry: pol/pocisk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pocisk
trans_list: gulle
sense:
przedmiot miotany z broni miotającej lub wyrzutni mający razić cel lub wykonać inne zadanie, np. zadymić, oświetlić pole walki;


lexentry: pol/podatek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podatek
trans_list: bac
sense:
powszechna obowiązkowa danina uiszczana zwykle na rzecz państwa, ale również na rzecz Kościoła, władcy;


lexentry: pol/podaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: podaż
trans_list: hevok
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) dostępność, oferta towarów na sprzedaż; (także, też) ilość danego towaru znajdująca się na rynku;


lexentry: pol/podmorski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: podmorski
trans_list: noqav
sense:
leżący pod powierzchnią morza; przeznaczony do działania pod powierzchnią morza; dziejący się pod powierzchnią morza


lexentry: pol/podobać_się__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: podobać się
trans_list: hez kirin
sense:
odpowiadać czyjemuś gustowi, wyczuciu estetycznemu, robić na kimś dobre wrażenie; wydawać się komuś sympatycznym


lexentry: pol/poezja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poezja
trans_list: helbest
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) działalność literacka obejmująca wiersze, twórczość poetycką


lexentry: pol/poganin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: poganin
trans_list: mişrik
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba wyznająca religię inną niż jedna z monoteistycznych, abrahamowych (jak chrześcijaństwo, islam, judaizm)


lexentry: pol/pojemnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pojemnik
trans_list: قاپ
sense:
zbiornik (naczynie, skrzynia, kosz itp.), w którym przechowywane są materiały, towary, przedmioty, substancje


lexentry: pol/pokój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pokój
trans_list: aştî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) stan panujący między dwoma narodami, bez działań wojennych, bez wypowiedzenia wojny


lexentry: pol/policja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: policja
trans_list: polîs | پۆلیس
sense:
instytucja państwowa mająca za zadanie ochronę obywateli przed przestępcami, wykrywanie przestępstw itp.;


lexentry: pol/polo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: polo
trans_list: çovgan
sense:
(sport, sportowy) gra drużynowa rozgrywana konno, w której za pomocą długich kijów dąży się do umieszczenia drewnianej kuli w bramce przeciwnej drużyny;


lexentry: pol/pomarańczowy__przymiotnik__2
sense_num: 02
written_rep: pomarańczowy
trans_list: pirteqalî
sense:
mający kolor drugiego pasma tęczy, taki jak kolor owocu pomarańczy itp.; żółty z czerwonym zabarwieniem;


lexentry: pol/populizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: populizm
trans_list: gelparêzî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) popieranie idei politycznych i ekonomicznych, które są w danym momencie najbardziej popularne w celu łatwego zdobycia poparcia bez zwracania uwagi na rzeczywistą możliwość zrealizowania obietnic, zwłaszcza pod kątem finansowym;


lexentry: pol/por__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: por
trans_list: pirasa
sense:
(botanika, botaniczny) Allium porrum L., roślina dwuletnia z rodziny amarylkowatych, uprawiana w celach konsumpcyjnych;


lexentry: pol/pora_roku__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pora roku
trans_list: demsal
sense:
okres, w którym na skutek ruchu Ziemi i zmian jej oświetlenia występują zbliżone warunki klimatyczne, wpływające na wegetację roślin i zwierząt;


lexentry: pol/port__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: port
trans_list: gemîgeh
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wyznaczone miejsce, wyposażone w odpowiednią infrastrukturę, umożliwiające załadunek i wyładunek statków wodnych;


lexentry: pol/portugał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: portugał
trans_list: portugalî
sense:
(dawniej, dawny) (numizmatyka, numizmatyczny) potoczna nazwa złotej monety wielodukatowej, używanej w handlu europejskim w XVI-XVII wieku, bitej na wzór monet portugalskich także w Polsce;


lexentry: pol/powieść__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: powieść
trans_list: roman
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) długi utwór narracyjny opisujący rozbudowany ciąg zdarzeń; zwykle udostępniany w formie książki;


lexentry: pol/powstanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: powstanie
trans_list: serhildan
sense:
zbrojne wystąpienie ludności państwa, miasta lub pewnego obszaru, skierowane przeciw dotychczasowej władzy, najczęściej okupacyjnej;


lexentry: pol/pozycja_misjonarska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pozycja misjonarska
trans_list: pozîsyona mîsyoneran
sense:
(seksuologia, seksuologiczny) klasyczna pozycja seksualna, w której mężczyzna jest na górze, a kobieta pod nim;


lexentry: pol/pragnienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pragnienie
trans_list: tîbûn
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych człowieka i zwierząt przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody do organizmu;


lexentry: pol/prawicowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: prawicowy
trans_list: rast
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z prawicą, właściwy prawicy, wywodzący się z prawicy


lexentry: pol/prawo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawo
trans_list: heq
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór przepisów, zezwoleń, obowiązków, przywilejów oraz kar związanych z ich nieprzestrzeganiem;


lexentry: pol/prawo_jazdy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawo jazdy
trans_list: ajoname
sense:
(motoryzacja) dokument potwierdzający umiejętności jego posiadacza do prowadzenia pojazdów mechanicznych, wydawany przez odpowiednie organy państwowe;


lexentry: pol/prawosławie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prawosławie
trans_list: ortodoks
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ortodoksyjne wyznanie chrześcijańskie, które powstało w wyniku podziału chrześcijaństwa w 1054 roku (schizmy wielkiej);


lexentry: pol/prebenda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prebenda
trans_list: kar
sense:
(przestarzałe, przestarzały) (kościelny) część dochodów, które duchowni otrzymują jako wynagrodzenie za pełnione obowiązki;


lexentry: pol/prezerwatywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prezerwatywa
trans_list: kondom
sense:
(seksuologia, seksuologiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) mechaniczny środek antykoncepcyjny stosowany głównie przez mężczyzn, wykonany z lateksu;


lexentry: pol/prezydent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prezydent
trans_list: şaredar
sense:
(administracja) w Polsce najwyższy przedstawiciel samorządu w miastach liczących ponad 100 tysięcy mieszkańców;


lexentry: pol/prezydent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prezydent
trans_list: serok
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głowa państwa, najważniejsza osoba w kraju w niektórych ustrojach;


lexentry: pol/projekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: projekt
trans_list: پرۆژه‌
sense:
(zarządzanie) zorganizowany ciąg działań, ograniczony w czasie, zmierzający do osiągnięcia założonego celu


lexentry: pol/prokurator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prokurator
trans_list: dozgêrr
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) funkcjonariusz czuwający nad ściganiem przestępstw i oskarżający przed sądem;


lexentry: pol/promień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: promień
trans_list: radyûm
sense:
(geometria) odcinek łączący środek koła, okręgu, sfery lub kuli z dowolnym punktem położonym na jej brzegu, długość tego odcinka;


lexentry: pol/propan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: propan
trans_list: propan
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezwonny i bezbarwny gaz, jego mieszanina z butanem znana jest jako LPG;


lexentry: pol/proprium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: proprium
trans_list: pak
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część liturgii podlegająca zmianie zależnie od kalendarza liturgicznego;


lexentry: pol/prorok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prorok
trans_list: pêxember | resûl
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczny przywódca lub reformator religijny, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolności wizjonerskie;


lexentry: pol/prorokini__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prorokini
trans_list: resûl
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczna przywódczyni religijna, której przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolność przepowiadania przyszłości


lexentry: pol/prosta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prosta
trans_list: dirust
sense:
(geometria) (matematyka, matematyczny) nieposiadająca końców krzywa, która dla każdych dwóch swoich punktów zawiera w całości najkrótszą drogę pomiędzy nimi;


lexentry: pol/prostata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prostata
trans_list: prostata
sense:
(anatomia, anatomiczny) gruczoł płciowy męski położony w miednicy mniejszej, wydzielający składniki nasienia;


lexentry: pol/prowansalski__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: prowansalski
trans_list: oksîtanî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z dialektów języka oksytańskiego używany w południowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/przeciw__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: przeciw
trans_list: dijî
sense:
… używany do określenia celu czynności lub stanów związanych z walką lub grą z wyrażeniem stojącym za przyimkiem


lexentry: pol/przeciwciało__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przeciwciało
trans_list: dijeten
sense:
(medycyna, medyczny) substancja znajdująca się w organizmach kręgowców lub wytwarzana w odpowiedzi na wprowadzenie antygenów, przed którymi broni organizm;


lexentry: pol/przeciwnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przeciwnik
trans_list: neyar
sense:
(wojskowość, wojskowy) (sport, sportowy) także przenośnie ten, przeciwko któremu się walczy lub rozgrywa grę


lexentry: pol/przed__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: przed
trans_list: berî
sense:
…określający, że coś znajduje się bliżej punktu patrzenia niż wyrażenie za przyimkiem; znajduje się bliżej w kolejności


lexentry: pol/przedszkole__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przedszkole
trans_list: zarrokxane
sense:
(edukacja, edukacyjny) dzienna placówka o charakterze opiekuńczo-wychowawczym, do której uczęszczają dzieci w wieku od trzech lat do chwili rozpoczęcia obowiązku szkolnego;


lexentry: pol/przemytnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przemytnik
trans_list: mişextvan
sense:
osoba zajmująca się nielegalnym przewozem lub przenoszeniem ludzi lub rzeczy między granicami państw


lexentry: pol/przepona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przepona
trans_list: navpençik
sense:
(anatomia, anatomiczny) duży mięsień w kształcie kopuły, oddzielający klatkę od niżej położonych narządów


lexentry: pol/przestępstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przestępstwo
trans_list: cerîme
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czyn zabroniony pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek, przez ustawę karną obowiązującą w czasie jego popełnienia, bezprawny, zawiniony, społecznie szkodliwy;


lexentry: pol/przesyłka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przesyłka
trans_list: نامه‌
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) zapakowana rzecz przeznaczona do wysyłki i dostarczenia odbiorcy


lexentry: pol/prześcieradło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: prześcieradło
trans_list: çarşev
sense:
prostokątny płat materiału należący do bielizny pościelowej i służący do ścielenia łóżka jako pościel pod spód;


lexentry: pol/przyimek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyimek
trans_list: daçek
sense:
(gramatyka) wyraz nieodmienny i niesamodzielny poprzedzający zawsze wyrazy odmieniające się przez przypadki (= imiona) i sygnalizujący związki składniowe między wyrazem poprzedzającym a następującym;


lexentry: pol/przyjaźń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyjaźń
trans_list: [[دۆستایه‌تی]]
sense:
dobra, serdeczna relacja pomiędzy osobami opierająca się na wzajemnym zaufaniu, pomocy, życzliwości;


lexentry: pol/przysięga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysięga
trans_list: qesem | sond
sense:
uroczyste przyrzeczenie, wypowiadane najczęściej w słowach ustalonych zwyczajowo lub prawnie; bezwzględne zapewnienie wykonania czegoś, stwierdzenie, potwierdzenie prawdziwości tego;


lexentry: pol/przystojny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: przystojny
trans_list: lewend
sense:
taki, który cechuje się przyjemną powierzchownością i dobrą postawą, wywołuje przyjemne odczucia estetyczne


lexentry: pol/przysłówek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przysłówek
trans_list: hoker
sense:
(gramatyka) część mowy określająca sposób, czas lub miejsce wykonywania czynności albo stopień nasycenia cechy wyrażonej przymiotnikiem;


lexentry: pol/przyzębie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: przyzębie
trans_list: pidû
sense:
(anatomia, anatomiczny) zespół tkanek otaczających i unieruchamiających ząb oraz mających za zadanie jego ochronę przed wnikaniem zakażenia z zainfekowanego kanału korzeniowego lub kieszonki dziąsłowej;


lexentry: pol/próżnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: próżnia
trans_list: vala
sense:
(fizyka, fizyczny) przestrzeń, w której nie ma cząsteczek obdarzonych masą (pomijając cząstki wirtualne);


lexentry: pol/psychiatria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: psychiatria
trans_list: psîkiyatrî
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) dział medycyny zajmujący się pochodzeniem, rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych;


lexentry: pol/pszczoła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pszczoła
trans_list: hing | mêş
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Apis mellifera, pszczoła miodna, latający owad wytwarzający miód, żyjący w zorganizowanych społecznościach;


lexentry: pol/pustynia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pustynia
trans_list: beyaban
sense:
(geografia, geograficzny) teren niemal całkowicie pozbawiony roślinności na skutek małej ilości opadów;


lexentry: pol/półwysep__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: półwysep
trans_list: nîvgirav
sense:
(geografia, geograficzny) wysunięta część lądu otoczona z trzech stron wodami morza, jeziora lub rzeki;


lexentry: pol/pępek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pępek
trans_list: navik
sense:
(anatomia, anatomiczny) blizna w środkowej części brzucha, która stanowi pozostałość po odpadniętej lub usuniętej pępowinie;


lexentry: pol/płeć__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płeć
trans_list: zayend
sense:
cecha organizmów żywych w obrębie jednego gatunku charakteryzująca je pod względem ich zdolności rozrodczych;


lexentry: pol/płow__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: płow
trans_list: girar
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) danie z kuchni tatarskiej i uzbeckiej, rodzaj pilawu popularnego również w Rosji


lexentry: pol/pływ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: pływ
trans_list: kêş û vekêş
sense:
(hydrologia, hydrologiczny) cyklicznie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w dużych zbiornikach wodnych spowodowane oddziaływaniem grawitacyjnym Ziemi z Księżycem i Słońcem


lexentry: pol/rabin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rabin
trans_list: xaxem
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony gminy żydowskiej, uczony w prawie żydowskim;


lexentry: pol/rad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rad
trans_list: radyûm
sense:
(chemia, chemiczny) promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, srebrzystobiały metal;


lexentry: pol/radon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radon
trans_list: radon
sense:
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rn i liczbie atomowej 86, promieniotwórczy gaz szlachetny, bezbarwny i bezwonny;


lexentry: pol/radość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: radość
trans_list: şabûnî
sense:
uczucie zadowolenia i satysfakcji, przejawiające się śmiechem, optymistycznym spojrzeniem na rzeczywistość czy poczuciem beztroski


lexentry: pol/raj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: raj
trans_list: beheşt
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce wiecznej szczęśliwości, które istniało na początku ludzkości, które czeka również po śmierci;


lexentry: pol/rana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rana
trans_list: birîn
sense:
(medycyna, medyczny) uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu, oparzenia itp.;


lexentry: pol/randka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: randka
trans_list: randevû
sense:
umówione, najczęściej romantyczne spotkanie dwóch zainteresowanych sobą osób, w celu bliższego poznania się lub spędzenia razem czasu;


lexentry: pol/rasizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rasizm
trans_list: nîjadparêzî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (społeczny) ideologia oraz wypływające z niej zachowania przyjmujące założenie wyższości niektórych ras ludzi nad innymi;


lexentry: pol/rdzeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rdzeń
trans_list: rîş
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) główny morfem wyrazu, który pozostaje po oddzieleniu od niego wszystkich afiksów;


lexentry: pol/rekin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rekin
trans_list: kûçik
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba chrzęstnoszkieletowa żyjąca w ciepłych morzach i oceanach;


lexentry: pol/religia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: religia
trans_list: ol | dîn
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej;


lexentry: pol/renifer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: renifer
trans_list: şivira kedî
sense:
(zoologia, zoologiczny) Rangifer tarandus Linnaeus, ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę;


lexentry: pol/republika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: republika
trans_list: komar
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas;


lexentry: pol/reszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reszka
trans_list: xaç
sense:
(numizmatyka, numizmatyczny) strona monety ukazująca często oblicze jakiejś osoby, znak okolicznościowy lub sam nominał monety


lexentry: pol/reumatyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: reumatyzm
trans_list: rumatîsm
sense:
(medycyna, medyczny) schorzenie narządów ruchu charakteryzujące się bólami i zmianami zwyrodnieniowymi w stawach;


lexentry: pol/reżyserować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: reżyserować
trans_list: rarê xistin
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (telewizja, telewizyjny) (radiofonia, radiokomunikacja, radiotechnika, radiofoniczny, radiokomunikacyjny, radiotechniczny, radiowy) opracowywać film, program, przedstawienie albo słuchowisko od pomysłu do postaci końcowej


lexentry: pol/robot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: robot
trans_list: robot
sense:
(technologia, technika, techniczny) maszyna, urządzenie zbudowane do wykonywania pewnych czynności według nakazanego programu;


lexentry: pol/rodzaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzaj
trans_list: cotzeyandî
sense:
(gramatyka) cecha rzeczownika wpływająca na jego końcówkę podczas deklinacji oraz na końcówki i formy innych części mowy, występujących obok danego rzeczownika np. w zdaniu;


lexentry: pol/rodzaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rodzaj
trans_list: janr
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) podstawowa jednostka klasyfikacji dzieł literackich


lexentry: pol/rokosz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rokosz
trans_list: serhildan
sense:
(historia, historyczny, historycznie) zbrojne wystąpienie szlachty w dawnej Polsce przeciw królowi pod hasłem obrony zagrożonych swobód;


lexentry: pol/rolnictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rolnictwo
trans_list: cotkarî
sense:
(rolnictwo, rolniczy) dział gospodarki i zajęcie, które polega na wytwarzaniu żywności i surowców przemysłowych poprzez uprawę roślin i hodowlę zwierząt;


lexentry: pol/rozejm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozejm
trans_list: çeksekinandin
sense:
czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych na podstawie umowy między walczącymi stronami


lexentry: pol/roztwór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: roztwór
trans_list: çare
sense:
(chemia, chemiczny) jednorodna mieszanina dwóch lub więcej substancji tworząca jedną fazę, występującą w różnych stanach skupienia;


lexentry: pol/rozum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rozum
trans_list: hîş
sense:
zdolność ludzkiego umysłu do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia;


lexentry: pol/rozumny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: rozumny
trans_list: bimantiq
sense:
taki, który ma wiedzę i rozsądek; (także, też) świadczący o posiadaniu wiedzy, rozsądku i zdolności racjonalnego myślenia


lexentry: pol/roślina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: roślina
trans_list: nebat
sense:
(botanika, botaniczny) wykształcony żywy organizm, który posiada zdolność wytwarzania substancji odżywczych dzięki pochłanianiu światła;


lexentry: pol/ruch_oporu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ruch oporu
trans_list: tirûş
sense:
formacja oddziałów utworzonych do walki przeciwko okupantowi lub rządowi kraju nie posiadającemu wystarczającej legitymacji do sprawowania władzy;


lexentry: pol/rudzik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rudzik
trans_list: bersorik
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Erithacus rubecula, występujący licznie w Polsce niewielki ptak z rdzawym podgardlem;


lexentry: pol/rybosom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rybosom
trans_list: rîbozom
sense:
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) organellum zbudowane z kwasu rybonukleinowego i białek, służące do produkcji białek w procesie translacji;


lexentry: pol/rycerz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rycerz
trans_list: şovalye
sense:
(historia, historyczny, historycznie) członek uprzywilejowanego stanu żołnierskiego; zwykle stawał do walki jako jeździec;


lexentry: pol/rycina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rycina
trans_list: çapa qewartinê
sense:
(sztuka) (drukarstwo, drukarski) ilustracja w książce, dawniej wykonywana ręcznie technikami graficznymi


lexentry: pol/rynek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rynek
trans_list: bazar
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) pojęcie obejmujące cały handel jakimiś surowcami lub produktami na jakimś obszarze;


lexentry: pol/rytm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rytm
trans_list: rîtm
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z elementów dzieła muzycznego, odpowiedzialny za organizację czasową utworu;


lexentry: pol/rytuał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rytuał
trans_list: merasim
sense:
(antropologia, antropologiczny) zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury;


lexentry: pol/rzeczniczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzeczniczka
trans_list: berdevk
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (urzędowy) kobieta występująca, przemawiająca w czyimś imieniu, reprezentująca publicznie jakiegoś wysokiego rangą urzędnika lub instytucję


lexentry: pol/rzecznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzecznik
trans_list: berdevk
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (urzędowy) osoba występująca, przemawiająca w czyimś imieniu, reprezentująca publicznie jakiegoś wysokiego rangą urzędnika lub instytucję;


lexentry: pol/rzeczownik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzeczownik
trans_list: navdêr
sense:
(gramatyka) część mowy umożliwiająca rozróżnianie przedmiotów, osób, zwierząt, pojęć itp. poprzez nadanie im nazw lub imion;


lexentry: pol/rzeczownik_własny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzeczownik własny
trans_list: serenav
sense:
(gramatyka) rzeczownik będący nazwą konkretnej osoby lub innej istoty żywej, przedmiotu, miejsca lub obiektu geograficznego


lexentry: pol/rzepka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzepka
trans_list: qumik
sense:
(anatomia, anatomiczny) nieduża kość chroniąca staw kolanowy u wielu czworonogów, również u człowieka


lexentry: pol/rzesza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzesza
trans_list: emparatorî
sense:
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) duże państwo powstałe z połączenia mniejszych jednostek


lexentry: pol/rzeźba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzeźba
trans_list: heykel
sense:
(sztuka) dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów;


lexentry: pol/rząd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rząd
trans_list: hikûmet
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wykonawczy organ państwa zajmujący się jego finansami oraz prowadzący jego politykę wewnętrzną i zagraniczną;


lexentry: pol/rzęsa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: rzęsa
trans_list: bijang
sense:
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) jeden z włosów rosnący na brzegu powieki;


lexentry: pol/róg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: róg
trans_list: şax
sense:
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twardy wyrostek występujący na głowie niektórych ssaków, zwykle parzyście;


lexentry: pol/równik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równik
trans_list: ekvator
sense:
(astronomia, astronomiczny) (geografia, geograficzny) część wspólna powierzchni ciała niebieskiego oraz płaszczyzny prostopadłej do osi obrotu i przechodzącej przez środek masy ciała;


lexentry: pol/równik_niebieski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: równik niebieski
trans_list: ekwatora ezmên
sense:
(astronomia, astronomiczny) okrąg wielki zawarty w płaszczyźnie prostopadłej do osi obrotu sfery niebieskiej;


lexentry: pol/róż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: róż
trans_list: sor
sense:
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) kosmetyk do malowania rumieńców w celu ożywienia kolorytu cery;


lexentry: pol/różaniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: różaniec
trans_list: tizbî
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sznur z paciorkami, służący do liczenia odmawianych modlitw lub praktyk medytacyjnych w różnych religiach


lexentry: pol/ręka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ręka
trans_list: dest
sense:
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców;


lexentry: pol/samochód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samochód
trans_list: otomobîl
sense:
(motoryzacja) (transport, transportowy) pojazd mechaniczny, wyposażony w koła, mogący poruszać się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;


lexentry: pol/samogłoska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samogłoska
trans_list: dengdar
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska otwarta, której obecność konieczna jest do utworzenia sylaby;


lexentry: pol/samolot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samolot
trans_list: balafir
sense:
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny wyposażony we własny napęd, mający skrzydła, które tworzą siłę nośną;


lexentry: pol/samowar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: samowar
trans_list: semaver
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) urządzenie do przygotowywania herbaty – ze zbiornikiem do gotowania wody, kranikiem i miejscem do podgrzewania czajniczka;


lexentry: pol/sanskryt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sanskryt
trans_list: sanskrîtî
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii;


lexentry: pol/sauna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sauna
trans_list: sauna
sense:
rodzaj łaźni, w której panuje wysoka temperatura oraz, w zależności od rodzaju sauny, wysoka lub niska wilgotność;


lexentry: pol/sałatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sałatka
trans_list: selete
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa podawana na zimno, z zazwyczaj drobno pokrojonych składników, głównie warzyw (ugotowanych lub surowych), owoców, jaj, ryb itp.;


lexentry: pol/schizofrenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: schizofrenia
trans_list: şîzofrenî
sense:
(medycyna, medyczny) choroba psychiczna charakteryzująca się dezintegracją osobowości, utratą kontaktu z otoczeniem i urojeniami;


lexentry: pol/schody__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: schody
trans_list: derence
sense:
konstrukcja ze stopni, z których każdy następny jest umieszczony nieco wyżej od poprzedniego, służąca do przemieszczania się pomiędzy różnymi poziomami;


lexentry: pol/sekstant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekstant
trans_list: sekstant
sense:
(astronomia, astronomiczny) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) optyczny przyrząd nawigacyjny stosowany niegdyś w żegludze;


lexentry: pol/sekundant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sekundant
trans_list: diduyan
sense:
(historia, historyczny, historycznie) pośrednik i świadek jednego z pojedynkujących się, negocjator warunków pojedynku, pilnujący by starcie odbywało się zgodnie z zasadami honorowymi


lexentry: pol/sen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sen
trans_list: xew
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) stan odpoczynku, na ogół nocnego, w którym spowolnione są funkcje organizmu i obniżony poziom świadomości


lexentry: pol/separatyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: separatyzm
trans_list: cudayîtî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dążenie do oddzielenia się, wyodrębnienia się jakiejś grupy z całości;


lexentry: pol/ser__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ser
trans_list: penîr | penêr
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego;


lexentry: pol/serce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: serce
trans_list: dil | qelb
sense:
(anatomia, anatomiczny) u ludzi i wielu zwierząt: organ (mięsień), którego praca powoduje przepływ krwi w organizmie;


lexentry: pol/serdeczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: serdeczny
trans_list: germ
sense:
taki, który wobec ludzi kieruje się przyjaznymi uczuciami; taki, który jest objawem dobrych, ciepłych i szczerych uczuć


lexentry: pol/sezon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sezon
trans_list: demsal
sense:
okres, kiedy coś się odbywa, czas o szczególnie sprzyjających warunkach do określonej działalności, wykonywania pewnych czynności itp.


lexentry: pol/siatkówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siatkówka
trans_list: voleybol
sense:
(sport, sportowy) piłka siatkowa, gra sportowa dla dwóch drużyn polegająca na odbijaniu piłki nad specjalną siatką;


lexentry: pol/siekiera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siekiera
trans_list: bivir
sense:
ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska


lexentry: pol/sierp__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sierp
trans_list: das
sense:
(rolnictwo, rolniczy) ręczne narzędzie rolnicze składające się z krótkiego półkoliście zakrzywionego ostrza osadzonego w drewnianym stylisku, służące do żęcia zbóż, traw itp.;


lexentry: pol/sierżant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sierżant
trans_list: sercan
sense:
stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji; w polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym; następny, wyższy stopień to starszy sierżant;


lexentry: pol/sikora_bogatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sikora bogatka
trans_list: serreşe
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Parus major, niewielki ptak z rodziny sikorowatych o barwnym upierzeniu;


lexentry: pol/silnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: silnik
trans_list: motor
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zamiany w energię mechaniczną innego rodzaju energii;


lexentry: pol/siostra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: siostra
trans_list: xwîşk | خوشک
sense:
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodzeństwa); córka tych samych rodziców; córka tego samego ojca; córka tej samej matki


lexentry: pol/się__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: się
trans_list: hev
sense:
…używany w stronie zwrotnej – konstrukcji, w której wykonawca lub wykonawcy czynności jednocześnie doznają jej skutków


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: gam
sense:
(metrologia, metrologiczny) (statystyka, statystyczny) system symboli (zwykle liczb) kodujących wyniki pomiaru;


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: gam
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szereg dźwięków ułożonych według pewnego schematu interwałowego w porządku wznoszącym lub opadającym;


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: gam
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakres dźwięków obejmowanych przez instrument muzyczny lub głos;


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: gam
sense:
(psychologia, psychologiczny) w wielokryterialnym teście psychometrycznym każda z niezależnych ocen różnych aspektów zjawiska uzyskiwanych w jednym badaniu


lexentry: pol/skala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skala
trans_list: gam
sense:
(technologia, technika, techniczny) ułamek określający stosunek odległości na mapie lub długości na projekcie, rysunku, modelu w stosunku do odległości rzeczywistych;


lexentry: pol/skała__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skała
trans_list: kendal
sense:
zbudowana (w widoczny sposób) z litej skały (1.1) forma krajobrazu, zwłaszcza góra, urwisko, znacznej wielkości kamień lub blok


lexentry: pol/skoczek__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: skoczek
trans_list: esp
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) figura, zwykle w kształcie konia, poruszająca się o 2 pola w linii prostej i 1 pole w bok w jednym ruchu;


lexentry: pol/skoro__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: skoro
trans_list: eger
sense:
spójnik wprowadzający zdanie podrzędne, komunikujący, iż treść zdania podrzędnego stanowi przesłankę dla zdania nadrzędnego


lexentry: pol/skrobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrobia
trans_list: nîşa
sense:
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) główny węglowodan w diecie człowieka, polisacharyd roślinny pełniący w roślinach rolę magazynu energii;


lexentry: pol/skrzypce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: skrzypce
trans_list: keman
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych;


lexentry: pol/smażyć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: smażyć
trans_list: biraştin
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) poddawać produkt żywnościowy działaniu wysokiej temperatury przez utrzymywanie go w roztopionym tłuszczu lub syropie w celu uczynienia go nadającym się do spożycia


lexentry: pol/socjalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: socjalizm
trans_list: sosyalîzm
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze);


lexentry: pol/socjologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: socjologia
trans_list: civaknasî
sense:
nauka o społeczeństwie, zajmująca się badaniem struktury społeczeństwa, następujących w nim zmian, praw kierujących rozwojem społeczeństwa i różnego rodzaju zjawisk w nim występujących;


lexentry: pol/sokół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sokół
trans_list: baz
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) ptak drapieżny o silnej budowie ciała, wąskich i krótkich skrzydłach, mocnym hakowatym dziobie oraz ostrych szponach;


lexentry: pol/sonet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sonet
trans_list: sone
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wiersz o pewnej charakterystycznej, kanonicznej budowie – ścisłej liczbie wersów, określonym układzie rymów i strof;


lexentry: pol/sosna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sosna
trans_list: çam
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus L., drzewo lub krzew iglasty z rodziny sosnowatych;


lexentry: pol/sowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sowa
trans_list: kund | bu
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) drapieżny ptak z rzędu Strigiformes, o dużej głowie i oczach umieszczonych z przodu, polujący nocą;


lexentry: pol/spadochron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spadochron
trans_list: په‌ڕاشوت
sense:
urządzenie z mocnego materiału, które pod wpływem ciągu powietrza otwiera się w formie parasola i służy do hamowania prędkości opadania lub przemieszczania się ciał


lexentry: pol/spalony__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spalony
trans_list: ofsayd
sense:
(sport, sportowy) sytuacja, podczas której zawodnik drużyny atakującej w momencie podania znajduje się bliżej bramki niż wszyscy zawodnicy drużyny przeciwnej


lexentry: pol/spać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: spać
trans_list: nivistin | raketin
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) być w stanie snu, charakteryzującym się spowolnionymi funkcjami organizmu i obniżonym poziomem świadomości


lexentry: pol/specjalna_operacja_wojskowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: specjalna operacja wojskowa
trans_list: operasyoneke leşkerî ya taybet
sense:
(eufemistycznie) (wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) propagandowe określenie rosyjskiej agresji na Ukrainę w lutym 2022 r.


lexentry: pol/sport__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sport
trans_list: sîpor
sense:
(sport, sportowy) forma aktywności fizycznej i umysłowej, podejmowanej dla przyjemności lub współzawodnictwa;


lexentry: pol/społeczeństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: społeczeństwo
trans_list: civak
sense:
(socjologia, socjologiczny) zorganizowana grupa ludzi zamieszkująca jakieś terytorium powiązanych ze sobą kulturowo, historycznie, religijnie, zawodowo itp.;


lexentry: pol/sprawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprawa
trans_list: gol
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie prokuratorskie, sądowe lub administracyjne


lexentry: pol/sprężyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sprężyna
trans_list: buhar
sense:
(technologia, technika, techniczny) zwinięty w spiralę, zwykle metalowy przedmiot, który może ulegać rozprężaniu;


lexentry: pol/spółgłoska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spółgłoska
trans_list: bêdeng
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) głoska powstająca w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy;


lexentry: pol/spółka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: spółka
trans_list: şirket
sense:
(zarządzanie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj podmiotu prawnego z reguły powstały na mocy umowy wspólników;


lexentry: pol/ssak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ssak
trans_list: ajel
sense:
(zoologia, zoologiczny) Mammalia, zwierzę z podtypu kręgowców żyworodnych, które po urodzeniu żywi się mlekiem matki;


lexentry: pol/stacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stacja
trans_list: werz
sense:
(kolejnictwo) zespół budynków i infrastruktury umożliwiający obsługę pasażerów lub towarów przewożonych koleją


lexentry: pol/stado__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stado
trans_list: dibîstan
sense:
(zoologia, zoologiczny) grupa osobników tego samego, rzadziej różnych gatunków zwierząt, żyjąca na określonym terytorium, związana mniej lub bardziej zaawansowaną formą organizacji społecznej;


lexentry: pol/starożytność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: starożytność
trans_list: kevnî
sense:
(historia, historyczny, historycznie) okres w dziejach ludzkości, który trwał od wynalezienia pisma do upadku imperium zachodniorzymskiego w 476 roku;


lexentry: pol/stolarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stolarz
trans_list: xerat
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący przedmioty z drewna: meble, elementy budowlane itp., osoba zajmująca się stolarstwem;


lexentry: pol/stolica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stolica
trans_list: paytext
sense:
(administracja) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) główne miasto jakiegoś państwa;


lexentry: pol/stopień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stopień
trans_list: felek
sense:
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego stanowiąca 1/360 (jedną trzysta sześćdziesiątą) kąta pełnego, stosowana też w geografii do wyrażania współrzędnych geograficznych;


lexentry: pol/strona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strona
trans_list: پارتي
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) jedna z osób będąca sygnatariuszem umowy lub występująca jako podmiot w procesie;


lexentry: pol/stronnictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stronnictwo
trans_list: پارتی
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowane ugrupowanie o wspólnych poglądach, działające wspólnie dla osiągnięcia określonych celów


lexentry: pol/struna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: struna
trans_list: ziman
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naciągnięta sprężysta nić, będąca źródłem dźwięku w instrumentach strunowych;


lexentry: pol/strzemię__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: strzemię
trans_list: rikêb
sense:
(hipologia, hipologiczny) parzysta część rzędu końskiego w formie stalowego kabłąka i poprzeczki, służąca do dosiadania wierzchowca i ułatwiająca utrzymanie się w siodle;


lexentry: pol/stół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: stół
trans_list: mase | mêze
sense:
(branża meblarska, meblarstwo, meble) mebel z podpartym na nogach blatem, służący zwykle do spożywania posiłków lub pracy;


lexentry: pol/substancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: substancja
trans_list: made
sense:
(chemia, chemiczny) klasa przedmiotów materialnych, mających w danych warunkach jednakowe właściwości fizyczne i chemiczne, mikroskopowo zaś - identyczną budowę molekularną (cząsteczkową)


lexentry: pol/sudoku__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sudoku
trans_list: sudoku
sense:
japońska łamigłówka, w której zadaniem jest uzupełnienie diagramu tak, aby w każdej kolumnie, każdym wierszu oraz każdym mniejszym kwadracie znalazło się po jednej cyfrze od 1 do 9;


lexentry: pol/surowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: surowy
trans_list: xav
sense:
taki, który bezwzględnie wymaga wykonania jakiejś czynności, przestrzegania jakichś zasad, nieuznający sprzeciwu, wymagający, bezwzględny, niewyrozumiały; także będący wyrazem tej cechy


lexentry: pol/surrealizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: surrealizm
trans_list: surrealîzm
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek artystyczny w literaturze i sztuce, ukształtowany w latach dwudziestych XX w., w założeniu którego wyrażano swoje wnętrze, podświadomość, wizje, sny, halucynacje itp. w oderwaniu od rzeczywistości;


lexentry: pol/symbolizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: symbolizm
trans_list: sembolîzm
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) kierunek w literaturze i sztukach plastycznych występujący na przełomie XIX i XX w., posługujący się symbolem jako podstawowym środkiem wyrazu;


lexentry: pol/synonim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: synonim
trans_list: hevwate
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu lub o podobnym znaczeniu; bliskoznacznik


lexentry: pol/system_operacyjny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: system operacyjny
trans_list: pergala xebitandinê
sense:
(informatyka, informatyczny) najbardziej podstawowe oprogramowanie komputera umożliwiające zarządzanie zasobami, sprzętem oraz komunikację z użytkownikiem;


lexentry: pol/szachy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szachy
trans_list: sedrenc | kişik
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) gra dwuosobowa, w której gracze wykonują na przemian ruchy bierkami na czarno-białej planszy;


lexentry: pol/szafran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szafran
trans_list: zaferan
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) przyprawa otrzymywana z wysuszonych pręcików lub słupków krokusów


lexentry: pol/szakal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szakal
trans_list: چه‌قه‌ڵ
sense:
(zoologia, zoologiczny) kilka gatunków z rodzaju Canis, drapieżnik podobny do wilka, lecz od niego mniejszy;


lexentry: pol/szantaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szantaż
trans_list: şantaj
sense:
wymuszanie czegoś na kimś pod groźbą ujawnienia jakichś kompromitujących lub wstydliwych informacji o tym kimś; także pod groźbą wykonania czynu innego typu (np. przemocy wobec bliskich)


lexentry: pol/szarańcza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szarańcza
trans_list: kulî
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad przypominający konika polnego, szkodnik upraw;


lexentry: pol/szczepionka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szczepionka
trans_list: kutan
sense:
(medycyna, medyczny) preparat pochodzenia biologicznego, zawierający osłabione żywe lub zabite drobnoustroje chorobotwórcze lub fragmenty ich struktury stosowany w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej i odporności;


lexentry: pol/szpinak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpinak
trans_list: spînax
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) Spinacia oleracea, szpinak warzywny, roślina warzywna o podłużnych, szpiczastych liściach


lexentry: pol/szpital__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: szpital
trans_list: bîmaristan
sense:
(medycyna, medyczny) zakład lecznictwa zamkniętego służący badaniu i leczeniu pacjentów wymagających hospitalizacji;


lexentry: pol/sztuczna_inteligencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztuczna inteligencja
trans_list: jîriya destkirî
sense:
(technologia, technika, techniczny) (informatyka, informatyczny) inteligencja wykazywana przez urządzenia sztuczne;


lexentry: pol/sztuczne_ognie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sztuczne ognie
trans_list: agirbazî
sense:
wyroby pirotechniczne wykorzystywane w celach widowiskowych, dające po zapaleniu efekty świetlne i akustyczne;


lexentry: pol/sąd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: sąd
trans_list: dadgeh
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) instytucja, która zajmuje się rozstrzyganiem sporów albo orzekaniem o winie lub niewinności zgodnie z obowiązującym prawem


lexentry: pol/słonecznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słonecznik
trans_list: berberoj
sense:
(potocznie, potoczny) słonecznik zwyczajny, Helianthus annuus L. – wysoka roślina jednoroczna o bardzo dużych (zwykle żółtych) kwiatach, uprawiana dla oleistych nasion lub jako roślina ozdobna;


lexentry: pol/słownik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słownik
trans_list: ferheng | bêjename | khebernivis
sense:
zbiór słów, pojęć z pewnej dziedziny, wszystkich lub dobranych wg jakiejś metody, wraz z ich skrótowymi opisami;


lexentry: pol/słowo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słowo
trans_list: gotin | şor
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku;


lexentry: pol/słońce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: słońce
trans_list: roj | tav
sense:
(astronomia, astronomiczny) główna gwiazda w układzie planetarnym, źródło światła i ciepła pojawiające się na niebie


lexentry: pol/tabletka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tabletka
trans_list: heb
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) porcja sprasowanego proszku, najczęściej leku, zwykle w postaci małego krążka


lexentry: pol/tablica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tablica
trans_list: mase
sense:
(edukacja, edukacyjny) miejsce do pisania za pomocą specjalnego pisaka (wykonana z białego plastiku)


lexentry: pol/tak__partykuła__1
sense_num: 02
written_rep: tak
trans_list: belê | erê
sense:
wyraz służący do udzielania odpowiedzi twierdzącej na pytanie zaczęte od słowa czy; potwierdzenie czegoś


lexentry: pol/taksonomia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: taksonomia
trans_list: taksonomî
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach klasyfikowania przy opisie gatunków;


lexentry: pol/tal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tal
trans_list: talyûm
sense:
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tl i liczbie atomowej 81; lekki, srebrzysty metal o dużej reaktywności i właściwościach toksycznych;


lexentry: pol/taniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: taniec
trans_list: dans
sense:
(choreografia, choreograficzny) zespół ruchów wykonywany zwykle w rytm muzyki, zazwyczaj w parze z inną osobą, ale także indywidualnie lub w większej grupie osób;


lexentry: pol/tapir__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tapir
trans_list: tapîr
sense:
(zoologia, zoologiczny) Tapirus Brisson, ssak lasów tropikalnych, o niewielkiej trąbie wykształconej z nosa i wargi;


lexentry: pol/tarczyca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tarczyca
trans_list: toşpiya zençelokê
sense:
(anatomia, anatomiczny) gruczoł kręgowców, wydzielający hormony mające ważną rolę w regulowaniu przemiany materii;


lexentry: pol/tchawica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tchawica
trans_list: borrîhewa
sense:
(anatomia, anatomiczny) narząd układu oddechowego, sprężysta cewa stanowiąca przedłużenie krtani i zapewniająca dopływ powietrza do płuc;


lexentry: pol/teatr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teatr
trans_list: şano
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) dziedzina sztuki, w której utwory są przedstawiane publiczności przez aktorów odgrywających role według scenariusza (dramatu);


lexentry: pol/teatr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teatr
trans_list: şano
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) instytucja, która odgrywa (wystawia) takie przedstawienia; ogół osób (zwykle: aktorów) zatrudnionych w tej instytucji


lexentry: pol/tellur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tellur
trans_list: teloryom
sense:
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 52; kruchy, srebrzystobiały półmetal o właściwościach trujących;


lexentry: pol/teologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: teologia
trans_list: îlahiyet
sense:
(teologia, teologiczny) teoretyczna podbudowa jakiejś religii, zwłaszcza w odniesieniu do religii uznających istnienie Boga (bogów);


lexentry: pol/termodynamika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: termodynamika
trans_list: termodînamîk
sense:
(fizyka, fizyczny) nauka zajmująca się badaniem efektów energetycznych przemian fizycznych i chemicznych;


lexentry: pol/termostat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: termostat
trans_list: termostat
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do utrzymywania pewnej stałej temperatury w zamkniętej przestrzeni;


lexentry: pol/terroryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: terroryzm
trans_list: terorîzm
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) użycie przemocy przez osobę lub grupę z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie ustępstw;


lexentry: pol/testament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: testament
trans_list: wesyet
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym człowiek określa, co po jego śmierci należy zrobić z jego majątkiem;


lexentry: pol/toczeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toczeń
trans_list: gur
sense:
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba autoimmunologiczna z grupy chorób reumatycznych atakująca skórę, naczynia krwionośne i narządy wewnętrzne[potrzebne źródło]


lexentry: pol/toksykologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toksykologia
trans_list: jehrnasî
sense:
(biochemia, biochemiczny) (toksykologia) (medycyna, medyczny) nauka o cechach substancji toksycznych, ich działaniu na żywe organizmy i o metodach ich wykrywania oraz zapobiegania zatruciom nimi;


lexentry: pol/topola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: topola
trans_list: چنار
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Populus L., wysokie drzewo należące do rodziny wierzbowatych, mające sercowate liście i wiatropylne kwiaty;


lexentry: pol/toponim__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: toponim
trans_list: cihwarnav
sense:
(geografia, geograficzny) (językoznawstwo, językoznawczy) nazwa własna jakiegoś punktu lub obszaru geograficznego (miasta, państwa, rzeki itd.);


lexentry: pol/topór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: topór
trans_list: bivir
sense:
narzędzie składające się z drewnianego trzonka i metalowego ostrza, służące np. do rąbania drewna lub mięsa, a dawniej także jako broń;


lexentry: pol/tort__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tort
trans_list: kulîçe
sense:
(cukiernictwo) wykwintne ciasto na specjalne okazje, zazwyczaj okrągłe, przekładane masą, ozdobione z wierzchu owocami, lukrem, masą, galaretką lub kremem;


lexentry: pol/tragikomedia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tragikomedia
trans_list: kenîkovanî
sense:
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, w której współwystępują elementy tragiczne, smutne i komiczne, zabawne


lexentry: pol/tragikomedia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tragikomedia
trans_list: kenîkovanî
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) utwór teatralny lub filmowy mający cechy tragedii i komedii;


lexentry: pol/trawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trawa
trans_list: giya
sense:
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny wiechlinowatych, zwykle w kolorze zielonym, rozłogowa lub kępiasta, o długich, wąskich liściach;


lexentry: pol/trawienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trawienie
trans_list: heris
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) rozkładanie spożytego pokarmu na prostsze części, które mogą być łatwo pobrane przez układ pokarmowy;


lexentry: pol/trener__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trener
trans_list: antrenor
sense:
(sport, sportowy) osoba zajmująca się przygotowaniami zawodnika lub drużyny do zawodów; rzadziej także osoba przekazująca podopiecznym umiejętności z innych dziedzin;


lexentry: pol/truskawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: truskawka
trans_list: tûfiringî
sense:
(botanika, botaniczny) Fragaria grandiflora, Fragaria ananassa, roślina uprawna o czerwonych, soczystych owocach, powstała ze skrzyżowania poziomki wirginijskiej i poziomki chilijskiej;


lexentry: pol/truteń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: truteń
trans_list: nêrehing
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (pszczelarstwo, pszczelarski) samiec pszczoły miodnej;


lexentry: pol/trygonometria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trygonometria
trans_list: sêgoşezanî
sense:
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący badanie związków między bokami i kątami trójkątów za pomocą funkcji zwanych trygonometrycznymi;


lexentry: pol/trzmiel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trzmiel
trans_list: bivbivink
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombus Latreille, owłosiony owad żyjący w koloniach mieszkający w gniazdach zakładanych w ziemi;


lexentry: pol/trąba_powietrzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: trąba powietrzna
trans_list: bablîsok
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwający się wir powietrza w kształcie leja o dużej sile niszczącej;


lexentry: pol/tulipan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tulipan
trans_list: lale
sense:
(botanika, botaniczny) Tulipa L., posiadająca wiele odmian roślina cebulowa z rodziny liliowatych, z pojedynczymi dużymi kwiatami;


lexentry: pol/twierdza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: twierdza
trans_list: هێز
sense:
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj stałej fortyfikacji obronnej, złożonej z fortów i umocnień połączonych w całość;


lexentry: pol/tworzyć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: tworzyć
trans_list: afirandin
sense:
budować, konstruować coś nowego (również z niczego); przyczyniać się do powstania czegoś (także pojęć niematerialnych)


lexentry: pol/tydzień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tydzień
trans_list: hefte
sense:
okres siedmiu kolejnych dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli, będący częścią miesiąca, związany prawdopodobnie ze zmianami Księżyca, powtarzający się cyklicznie;


lexentry: pol/tygrys__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tygrys
trans_list: piling | پڵنگ
sense:
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, duży drapieżnik z rodziny kotowatych z wyrazistymi pręgami na sierści;


lexentry: pol/tygrys_azjatycki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tygrys azjatycki
trans_list: piling
sense:
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris Linnaeus, drapieżny ssak z rodziny kotowatych, występujący w Azji;


lexentry: pol/tymianek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tymianek
trans_list: awîşen
sense:
(botanika, botaniczny) Thymus vulgaris, gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych pochodzącej z rejonów Morza Śródziemnego i stosowanej jako przyprawa;


lexentry: pol/tymianek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tymianek
trans_list: awîşen
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) liście czasem wraz z łodygą tymianku (1.1) używane jako przyprawa


lexentry: pol/tyrania__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tyrania
trans_list: stem
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) rządy jednostki opierające się na przemocy i terrorze


lexentry: pol/tęcza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tęcza
trans_list: keskesor | keskûala | qozeqer
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko optyczne pod postacią kolorowego łuku z rozszczepionego światła;


lexentry: pol/tężec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: tężec
trans_list: derdê kopan
sense:
(medycyna, medyczny) / (weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna o ciężkim przebiegu, z długotrwałymi i bolesnymi kurczami mięśni, spowodowana toksynami produkowanymi przez bakterie beztlenowe zwane laseczkami tężca


lexentry: pol/ubezpieczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ubezpieczenie
trans_list: sîgorta
sense:
zapewnienie o odszkodowaniu za poniesioną stratę; działania prowadzące do zaspokojenia potrzeb finansowych osoby, która poniosła straty materialne


lexentry: pol/ukrywać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: ukrywać
trans_list: veşartin
sense:
schować, umieścić w zasłoniętym, niewidocznym miejscu, umieścić w zamknięciu; skrywać przed wzrokiem ludzkim


lexentry: pol/układ_okresowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ okresowy
trans_list: sîstema vedorî ya elementan
sense:
zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowane według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości;


lexentry: pol/układ_okresowy_pierwiastków__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: układ okresowy pierwiastków
trans_list: sîstema vedorî ya elementan
sense:
(chemia, chemiczny) tabelaryczny układ pierwiastków chemicznych uporządkowany według rosnącej liczby atomowej;


lexentry: pol/ulica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ulica
trans_list: rê
sense:
(urbanistyka, urbanistyczny) droga wytyczona i zbudowana na terenie zurbanizowanym, głównie w mieście;


lexentry: pol/umowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: umowa
trans_list: peyman
sense:
wzajemne zobowiązanie dwóch lub więcej osób do zrobienia czegoś lub zachowywania się w określony sposób; arkusz lub inny zapis takiego zobowiązania;


lexentry: pol/unia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: unia
trans_list: yekîtî
sense:
dobrowolny związek dwóch lub więcej państw (także: osób, partii, stowarzyszeń itp.) przynoszący im korzyści;


lexentry: pol/uniwersytet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uniwersytet
trans_list: zanîngeh | zanko
sense:
(edukacja, edukacyjny) wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych


lexentry: pol/urologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: urologia
trans_list: ûrolojî
sense:
(medycyna, medyczny) dział medycyny, który zajmuje się fizjologią i schorzeniami układu moczowo-płciowego;


lexentry: pol/ustawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ustawa
trans_list: qanûn
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt normatywny o charakterze powszechnie obowiązującym, najczęściej obecnie uchwalany przez parlament (w niektórych państwach zatwierdzany później przez organ władzy wykonawczej);


lexentry: pol/uśmiech__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: uśmiech
trans_list: bişir | bişkurr
sense:
zmiana wyrazu twarzy, która jest przejawem odczuwania radości, zadowolenia, rozbawienia, serdeczności lub ironii;


lexentry: pol/w_porządku__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: w porządku
trans_list: baş
sense:
(potocznie, potoczny) zwrot wyrażający zrozumienie, uznanie czegoś (lub kogoś) za dobre, do przyjęcia, możliwe, prawidłowe


lexentry: pol/wagon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wagon
trans_list: diwêrê
sense:
(kolejnictwo) pojazd szynowy, zazwyczaj bez własnego napędu, przeznaczony do przewozu pasażerów lub towarów;


lexentry: pol/wapień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wapień
trans_list: berespî
sense:
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego lub chemicznego zbudowana z węglanu wapnia;


lexentry: pol/wapno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wapno
trans_list: kirêc
sense:
(chemia, chemiczny) potoczna nazwa kilku związków wapnia i różnych surowców mających zastosowanie w budownictwie, przemyśle, rolnictwie i medycynie;


lexentry: pol/wazelina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wazelina
trans_list: vazelin
sense:
(chemia, chemiczny) mazista, biaława substancja będąca mieszaniną węglowodorów parafinowych, głównie dokozanu i trikozanu, wykorzystywana w kosmetyce i technice;


lexentry: pol/wałach__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wałach
trans_list: hestir
sense:
(jeździectwo, jeździecki) (zootechnika, zootechniczny) wykastrowany samiec konia o wyciszonym temperamencie;


lexentry: pol/ważka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ważka
trans_list: zencere
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rzędu ważek (Odonata Fabricius), żyjący w okolicach zbiorników wodnych podłużny, o dwóch parach skrzydeł i dużych oczach;


lexentry: pol/wdzięczność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wdzięczność
trans_list: ته‌قدیر
sense:
uczucie serdeczności w stosunku do swojego darczyńcy, dobroczyńcy, chęć odwzajemnienia się mu za dobrodziejstwa


lexentry: pol/wesz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wesz
trans_list: spih
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) bezskrzydły owad pasożytujący na ssakach i sporadycznie na rybach;


lexentry: pol/wiadro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wiadro
trans_list: setil
sense:
walcowaty pojemnik, zwykle nieco szerszy u góry, z pałąkowatym uchwytem, służący do przechowywania i ręcznego przenoszenia cieczy lub materiałów sypkich;


lexentry: pol/wielbłąd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wielbłąd
trans_list: hêştir | حوشتر
sense:
(zoologia, zoologiczny) Camelus Linnaeus, duży afrykański i azjatycki ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych, z charakterystycznym jednym lub dwoma garbami;


lexentry: pol/wierzba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wierzba
trans_list: bî
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Salix, rodzaj drzewa, krzewu lub krzewinki z rodziny wierzbowatych;


lexentry: pol/wierzyciel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wierzyciel
trans_list: deyndêr
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby, z którą łączy ją stosunek zobowiązaniowy;


lexentry: pol/wiewiórka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wiewiórka
trans_list: pilêr | pilûr
sense:
(zoologia, zoologiczny) sciurus, nadrzewny gryzoń o puszystym i najczęściej rudym futrze oraz długiej kicie;


lexentry: pol/wieża__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wieża
trans_list: birc
sense:
(architektura, architektoniczny) wysoka budowla o małej płaszczyźnie podstawy w stosunku do wysokości;


lexentry: pol/wieżowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wieżowiec
trans_list: balexane
sense:
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) wolnostojący wielokondygnacyjny budynek o niewielkiej w stosunku do wysokości powierzchni podstawy;


lexentry: pol/wiking__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wiking
trans_list: vîkîng
sense:
(historia, historyczny, historycznie) skandynawski wojownik biorący udział w wyprawach o charakterze handlowym, rabunkowym lub osadniczym w VIII-XI w.;


lexentry: pol/wino__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wino
trans_list: mey | şerab
sense:
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój alkoholowy powstający dzięki fermentacji owoców;


lexentry: pol/winorośl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: winorośl
trans_list: tirî
sense:
(enologia, winoznawstwo, enologiczny, winoznawczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) krzew o długich pędach i owocach zebranych w kiście.


lexentry: pol/wiąz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wiąz
trans_list: bizî
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ulmus L., drzewo lub krzew strefy umiarkowanej, należące do rodziny wiązowatych;


lexentry: pol/więzień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: więzień
trans_list: girtî
sense:
człowiek pozbawiony wolności, np. odbywający karę w więzieniu, zamknięty w areszcie, obozie lub innym miejscu odosobnienia


lexentry: pol/wiśnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wiśnia
trans_list: gêlaz
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cerasus Mill., rodzaj roślin należący do rodziny różowatych;


lexentry: pol/wojna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wojna
trans_list: ceng | şer
sense:
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zorganizowany konflikt zbrojny o dużej skali;


lexentry: pol/wojna_domowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wojna domowa
trans_list: şerê navxweyî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) konflikt zbrojny, którego strony należą do tego samego państwa, plemienia lub grupy etnicznej;


lexentry: pol/wołacz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wołacz
trans_list: dariştina bazîkerî
sense:
(gramatyka) siódmy przypadek deklinacji polskiej, tworzy formę zwrotu do omawianego przedmiotu lub osoby, wykrzyknięcia do niego lub zwrócenia jego uwagi;


lexentry: pol/wrona_siwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wrona siwa
trans_list: qijik
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Corvus corone Linnaeus, gatunek ptaków z rodziny krukowatych;


lexentry: pol/wróbel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wróbel
trans_list: çivîk
sense:
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) Passer domesticus, mały, pospolity ptak występujący w pobliżu osiedli ludzkich;


lexentry: pol/wschód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wschód
trans_list: rojhilat
sense:
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego wschodu (1.1) w dniu równonocy;


lexentry: pol/wstyd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wstyd
trans_list: fedî
sense:
(psychologia, psychologiczny) niemiłe uczucie spowodowane świadomością zrobienia czegoś nieodpowiedniego, złego;


lexentry: pol/wszawica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wszawica
trans_list: spehkirin
sense:
(medycyna, medyczny) choroba powodowana bytowanie wszy na ciele ludzkim albo zwierzęcym, objawiająca się zmianami zapalnymi skóry;


lexentry: pol/wybory__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wybory
trans_list: balîna
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) proces, w którym obywatele wybierają spośród zgłoszonych kandydatów swoich przedstawicieli do organów władzy;


lexentry: pol/wyciąg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wyciąg
trans_list: esans
sense:
(chemia, chemiczny) roztwór otrzymywany z substancji roślinnej lub organu zwierzęcego poprzez ich gotowanie, zalewanie wrzątkiem lub alkoholem;


lexentry: pol/wykusz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wykusz
trans_list: pencerka derhatî
sense:
(architektura, architektoniczny) forma architektoniczna stanowiąca element wystający z lica elewacji;


lexentry: pol/wyraz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wyraz
trans_list: gotin
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) symbol fonetyczny (ciąg głosek) lub graficzny (znak lub ciąg znaków), niosący określone znaczenie bądź pełniący funkcję składniową;


lexentry: pol/wzruszenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wzruszenie
trans_list: dilzîzbûn
sense:
(psychologia, psychologiczny) stan emocjonalny wynikający z czułości, tkliwości, współczucia przy zetknięciu się z czym lub kim


lexentry: pol/wóz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wóz
trans_list: diwêrê
sense:
ciągnięty przez konie lub inne zwierzęta pociągowe pojazd używany do podróżowania lub transportu, rzadko też jako mieszkanie


lexentry: pol/wątroba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wątroba
trans_list: kezeb | جه‌رگ
sense:
(anatomia, anatomiczny) duży, wielofunkcyjny gruczoł występujący u wszystkich kręgowców, a także u niektórych innych zwierząt;


lexentry: pol/węzeł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węzeł
trans_list: girêk
sense:
(marynarka) (metrologia, metrologiczny) (nawigacja) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka prędkości, równa jednej mili morskiej na godzinę; w nawigacji używana do określania prędkości statków i prądów morskich, zaś w meteorologii - prędkości wiatrów;


lexentry: pol/węzeł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węzeł
trans_list: girêk
sense:
połączenie, umocowanie lub skrócenie lin lub podobnych materiałów poprzez związanie lub przeplecenie;


lexentry: pol/włos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: włos
trans_list: pirç
sense:
(anatomia, anatomiczny) nitkowaty twór, pochodzenia naskórkowego, występujący na powierzchni skóry ssaków;


lexentry: pol/wścieklizna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wścieklizna
trans_list: harbûn
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna niektórych zwierząt, mogąca przenieść się na człowieka;


lexentry: pol/zachód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zachód
trans_list: rojava
sense:
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego zachodu (1.1) w dniu równonocy;


lexentry: pol/zaimek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaimek
trans_list: cînav
sense:
(gramatyka) część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek i pełni ich funkcje w zdaniu;


lexentry: pol/zając__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zając
trans_list: kerguh
sense:
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) szarak, przedstawiciel jednego z gatunków zajęcy (1.1);


lexentry: pol/zakład__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakład
trans_list: fîrma
sense:
(handel, handlowy) (rzemiosło, rzemieślniczy) jednostka gospodarcza produkująca, prowadząca sprzedaż lub świadcząca usługi


lexentry: pol/zakład__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakład
trans_list: çi
sense:
umowa między osobami będącymi odmiennego zdania, która polega na tym, że osoba, której zdanie okaże się mylne, płaci ustaloną kwotę, przekazuje rzecz materialną lub wartość niematerialną osobie, która ma rację bądź wykonuje jakąś czynność


lexentry: pol/zamach_stanu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zamach stanu
trans_list: derbeya leşkerî
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagłe przejęcie władzy w państwie przez jednostkę lub grupę osób wbrew obowiązującemu prawu, często z użyciem siły;


lexentry: pol/zapalenie_płuc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapalenie płuc
trans_list: pneumonia
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) stan zapalny miąższu płucnego występujący u ludzi i zwierząt;


lexentry: pol/zaćmienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaćmienie
trans_list: hevygiran
sense:
(astronomia, astronomiczny) zjawisko pozornego znikania ciała niebieskiego wywołane przez jego przesłanianie lub wejście w cień;


lexentry: pol/zebra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zebra
trans_list: zebra | kerkûvî
sense:
(zoologia, zoologiczny) afrykański ssak z rodziny koniowatych z charakterystycznymi pasami na sierści;


lexentry: pol/zewnątrz__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: zewnątrz
trans_list: derve
sense:
(przestarzałe, przestarzały) poza obrębem czegoś, poza obszarem jakiejś powierzchni terenu, obiektu lub środowiska


lexentry: pol/zielony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zielony
trans_list: kesk
sense:
mający kolor czwartego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej trawy, szmaragdu, malachitu itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: żółtego i niebieskiego;


lexentry: pol/zielony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zielony
trans_list: kesk
sense:
o roślinach, owocach: taki, który nie osiągnął dojrzałości, będący w stadium poprzedzającym dojrzałość; niedojrzały


lexentry: pol/znak_zodiaku__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znak zodiaku
trans_list: stêrkşan
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) każda z dwunastu części zodiaku, nosząca nazwę gwiazdozbioru zodiakalnego, który leżał w jej obrębie ok. 2000 lat temu;


lexentry: pol/zwierzęta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwierzęta
trans_list: ajal
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Animalia Linnaeus, takson w randze królestwa, obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych;


lexentry: pol/zworka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zworka
trans_list: siwar
sense:
(elektryczność) (informatyka, informatyczny) mały element służący do łączenia (zwierania) styków elektrycznych w celu konfiguracji układu elektronicznego (np. płyty głównej);


lexentry: pol/zwyczaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwyczaj
trans_list: baw
sense:
indywidualny sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach, charakterystyczne dla danej osoby


lexentry: pol/zwyczaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwyczaj
trans_list: baw
sense:
sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach według pewnego wzoru określonego przez kulturę


lexentry: pol/zysk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zysk
trans_list: kar
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) (księgowość) przewyższenie wpływów nad wydatkami, dochód ze sprzedaży


lexentry: pol/ząb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ząb
trans_list: diran | didan
sense:
(anatomia, anatomiczny) twór anatomiczny osadzony w szczęce lub żuchwie, ułatwiający gryzienie pokarmu;


lexentry: pol/złodziejka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złodziejka
trans_list: diz
sense:
(potocznie, potoczny) rozgałęźnik elektryczny (bez kabla) pozwalający na czerpanie prądu z jednego gniazdka do kilku urządzeń


lexentry: pol/łabędź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łabędź
trans_list: qû
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus, ptak wodny o białym lub czarnym upierzeniu i długiej smukłej szyi;


lexentry: pol/łapówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łapówka
trans_list: bertîl
sense:
(kryminologia, kryminologiczny) wartość materialna lub niematerialna udzielona przez jedną osobę na rzecz drugiej osoby, w celu nielegalnego osiągnięcia pewnej korzyści


lexentry: pol/łoś__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łoś
trans_list: ცხენ-ირემი
sense:
(zoologia, zoologiczny) Alces alces, gatunek największego, roślinożernego ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, o rozłożystym porożu;


lexentry: pol/łuk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łuk
trans_list: kevan
sense:
(sport, sportowy) wygięta broń miotająca strzały przez napięcie liny łączącej jej oba końce i nadanie tak strzale energii;


lexentry: pol/łuszczyca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łuszczyca
trans_list: agroke
sense:
(medycyna, medyczny) przewlekła, nawracająca choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem na skórze łuszczących się wykwitów;


lexentry: pol/ścisk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ścisk
trans_list: sercan
sense:
(mechanika) narzędzie podobne do imadła posiadające dwie szczęki służące do przytrzymywania i łączenia elementów


lexentry: pol/ścięgno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ścięgno
trans_list: jê
sense:
(anatomia, anatomiczny) włóknista tkanka odpowiedzialna za przeniesienie skurczu mięśni na układ kostny;


lexentry: pol/ślimak__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: ślimak
trans_list: hiseynok
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ozdobne zakończenie szyjki instrumentu smyczkowego


lexentry: pol/śmigłowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śmigłowiec
trans_list: babirok
sense:
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny z wirnikiem umieszczonym nad kadłubem, poruszającym się w płaszczyźnie równoległej do ziemi


lexentry: pol/śnieg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śnieg
trans_list: berf
sense:
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (technologia, technika, techniczny) zły obraz na ekranie telewizora


lexentry: pol/średniowiecze__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: średniowiecze
trans_list: Serdema Navîn
sense:
epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi;


lexentry: pol/światła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: światła
trans_list: agir
sense:
(potocznie, potoczny) (motoryzacja) miejsce oznaczone światłami sygnalizacyjnymi na skrzyżowaniu ulic lub dróg bądź sygnalizujące przejścia dla pieszych


lexentry: pol/świetlik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świetlik
trans_list: agirê şevê
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lampyridae, świecący owad z rodziny świetlikowatych;


lexentry: pol/świnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świnia
trans_list: beraz
sense:
(zoologia, zoologiczny) Sus scrofa subsp. domesticus, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych;


lexentry: pol/świątynia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świątynia
trans_list: peristgeh
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów;


lexentry: pol/święto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: święto
trans_list: cejn
sense:
dzień lub więcej dni wyróżniający się od innych, poświęcony czemuś lub komuś, spędzany w inny, szczególny sposób niż zwykłe dni


lexentry: pol/święty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: święty
trans_list: pîroz
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o osobie: ktoś uznany przez jakiś Kościół lub społeczność za godnego kultu;


lexentry: pol/żaba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żaba
trans_list: beq
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) (potocznie, potoczny) pospolity płaz bezogonowy z wielu różnych rodzin, głównie z żabowatych;


lexentry: pol/żagiel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żagiel
trans_list: baberrik
sense:
(marynarka) płat mocnej tkaniny przymocowany do masztu, służy do wykorzystywania energii wiatru jako napędu dla statku


lexentry: pol/żebro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żebro
trans_list: parsû
sense:
(anatomia, anatomiczny) kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową;


lexentry: pol/żelatyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żelatyna
trans_list: celatîn
sense:
(chemia, chemiczny) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych;


lexentry: pol/żelazo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żelazo
trans_list: hesin | asin
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) metaliczny pierwiastek chemiczny o symbolu Fe i liczbie atomowej 26;


lexentry: pol/żołnierz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żołnierz
trans_list: esker
sense:
(wojskowość, wojskowy) członek sił zbrojnych państwa; ; (zobacz) też żołnierz w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/żołądek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żołądek
trans_list: gede
sense:
(anatomia, anatomiczny) część układu pokarmowego przed jelitami, który trawi białka przy udziale kwasu solnego;


lexentry: pol/życie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: życie
trans_list: jiyan
sense:
(biologia, biologiczny) zespół procesów zachodzących w organizmie żywym lub jego poszczególnych częściach;


lexentry: pol/żyrafa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyrafa
trans_list: hêştirga
sense:
(zoologia, zoologiczny) Giraffa Brisson, ssak z rzędu parzystokopytnych, z charakterystyczną długą szyją, żyjące na afrykańskich sawannach;


lexentry: pol/żyto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyto
trans_list: baçîk
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Secale L., zbożowa roślina jednoroczna, dwuletnia lub wieloletnia z rodziny wiechlinowatych;


lexentry: pol/żółtko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żółtko
trans_list: zerik
sense:
(zoologia, zoologiczny) substancja w jaju owadów, gadów i ptaków, stanowiąca materiał budulcowy i odżywczy dla zarodka;


lexentry: pol/żółty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: żółty
trans_list: zer | zar
sense:
mający kolor trzeciego pasma tęczy, taki jak kolor żółtka, kwiatu jaskra, owocu cytryny itp.; mający kolor podstawowy;


