# translation

lexentry: pol/-arka__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -arka
trans_list: -tor
sense:
…dodawany do rzeczownika, tworzący inny rzeczownik rodzaju żeńskiego oznaczający pojazd do przewozu materiału wyrażonego przez pierwotny rzeczownik


lexentry: pol/-arka__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -arka
trans_list: -tor
sense:
…dodawany do tematu czasownika lub rzeczownika, tworzący rzeczownik rodzaju żeńskiego, będący wykonawcą (wykonawczynią) tej czynności (o osobach)


lexentry: pol/-arka__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -arka
trans_list: -tor
sense:
…dodawany do tematu czasownika, tworzący rzeczownik rodzaju żeńskiego, będący narzędziem przeznaczonym do tej czynności (o przedmiotach)


lexentry: pol/-arz__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -arz
trans_list: -tor
sense:
dodawany do tematu czasownika (rzadziej rzeczownika) tworzy rzeczownik rodzaju męskiego oznaczający wykonawcę czynności lub zawodu


lexentry: pol/-awy__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -awy
trans_list: -osa
sense:
(chemia, chemiczny) (przestarzałe, przestarzały) …tworzący nazwy kationów metali o stopniu utlenienia niższym od kationów, których nazwa kończy się przyrostkiem -owy


lexentry: pol/-awy__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -awy
trans_list: -osa
sense:
(chemia, chemiczny) …tworzący nazwy kwasów o stopniu utlenienia atomu centralnego niższym od kwasów, których nazwa kończy się przyrostkiem -owy


lexentry: pol/-czyńca__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -czyńca
trans_list: -fex
sense:
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę, twórcę, sprawcę czegoś


lexentry: pol/-fagia__temat_słowotwórczy__1
sense_num: 01
written_rep: -fagia
trans_list: -phagia
sense:
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z odżywianiem się, zjadaniem, pochłanianiem, pożeraniem


lexentry: pol/-izm__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -izm
trans_list: -ismus
sense:
…tworzący rzeczowniki abstrakcyjne, zwykle blm, oznaczające doktryny polityczne lub społeczne, kierunki artystyczne, pojęcia naukowe, a także niektóre inne wyrazy mające sugerować związek z takimi rzeczownikami


lexentry: pol/-log__temat_słowotwórczy__1
sense_num: 01
written_rep: -log
trans_list: -loga
sense:
ostatni człon wyrazów złożonych tworzący rzeczowniki określające osoby zajmujące się badaniem, nauką


lexentry: pol/-owiec__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -owiec
trans_list: -tor
sense:
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę czynności związanej z rzeczownikiem lub posiadacza jakiejś cechy


lexentry: pol/-ość__przyrostek__1
sense_num: 01
written_rep: -ość
trans_list: -tas
sense:
…tworzący rzeczownik od przymiotnika, oznaczający cechę opisywaną przez ten przymiotnik bądź z nim związaną


lexentry: pol/Abana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Abana
trans_list: Abana
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) rzeka w Syrii, przepływająca przez Damaszek


lexentry: pol/Abchazja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Abchazja
trans_list: Abasci
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) formalnie republika autonomiczna wchodząca w skład Gruzji;


lexentry: pol/Abruzja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Abruzja
trans_list: Aprutium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w centralnych Włoszech nad Morzem Adriatyckim;


lexentry: pol/Aden__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Aden
trans_list: Arabia Fēlīx
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-zachodnim Jemenie, nad Zatoką Adeńską;


lexentry: pol/Adria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Adria
trans_list: Hadria
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech w Wenecji Euganejskiej, położone między dolnym Padem i Adygą; w starożytności ważny port morski;


lexentry: pol/Afganistan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Afganistan
trans_list: Afgania | Ariana | Afganistania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu;


lexentry: pol/Aj__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Aj
trans_list: Hai
sense:
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne kananejskie miasto-państwo, położone w środkowym Izraelu;


lexentry: pol/Akwileja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Akwileja
trans_list: Aquileia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech; w starożytności ważne miasto, później siedziba patriarchy;


lexentry: pol/Akwizgran__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Akwizgran
trans_list: Aquisgranum | Urbs Aquensis
sense:
(geografia, geograficzny) niemieckie miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, bezpośrednio przy granicy z Belgią i Holandią;


lexentry: pol/Alba_Longa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Alba Longa
trans_list: Alba Longa
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) na poły mitologiczna, według przekazów najważniejsza osada starożytnego Lacjum, istniejąca do połowy VII w. p.n.e. w okolicach jeziora Albano w dzisiejszych Włoszech;


lexentry: pol/Albania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Albania
trans_list: Albania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy, ze stolicą w Tiranie;


lexentry: pol/Aldebaran__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Aldebaran
trans_list: Aldebaran
sense:
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd podwójnych, czerwonych olbrzymów i najjaśniejszych gwiazd na niebie;


lexentry: pol/Aleppo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Aleppo
trans_list: Beroea
sense:
(geografia, geograficzny) największe miasto Syrii, położone w północno-zachodniej części kraju, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Alessandria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Alessandria
trans_list: Alexandria
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Piemoncie, stolica prowincji Alessandria (1.2);


lexentry: pol/Algierska_Republika_Ludowo-Demokratyczna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna
trans_list: Res Publica Algerina Democratica et Popularis
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Algierii


lexentry: pol/Alkione__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Alkione
trans_list: Alcyone
sense:
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w Plejadach; jedna z gwiazd w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd pojedynczych;


lexentry: pol/Alkione__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Alkione
trans_list: Alcyone
sense:
(mitologia grecka) jedna z Plejad; córka Atlasa i Plejone; przeniesiona na firmament jako gwiazda Alkione (1.4);


lexentry: pol/Alpy_Górnej_Prowansji__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Alpy Górnej Prowansji
trans_list: Alpes Provinciae
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;


lexentry: pol/Alpy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Alpy
trans_list: Alpes
sense:
(geografia, geograficzny) najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia;


lexentry: pol/Alzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Alzacja
trans_list: Elisatia | Alsatia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem;


lexentry: pol/Ameryka_Środkowa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ameryka Środkowa
trans_list: America Centralis
sense:
(geografia, geograficzny) obszar, formalnie zaliczany do Ameryki Północnej, położony na połączeniu obu Ameryk, który obejmuje również wyspy mórz śródlądowych: Morza Karaibskiego i Zatoki Meksykańskiej;


lexentry: pol/Amiens__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Amiens
trans_list: Samarobriva
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Francji, nad Sommą; ośrodek administracyjny regionu Pikardia i departamentu Somma;


lexentry: pol/Amu-daria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Amu-daria
trans_list: Oxus
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w Azji Środkowej, powstaje z połączenia rzek Wachsz i Pandż, uchodzi do Jeziora Aralskiego;


lexentry: pol/Ananke__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ananke
trans_list: Anance | Necessitas
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie konieczności, bezwzględnego przymusu, nieuchronności i siły zniewalającej do podporządkowania się wyrokowi przeznaczenia, utożsamiana z rzymską Necessitas;


lexentry: pol/Anatolia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Anatolia
trans_list: Asia Minor
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i region współczesnej Turcji obejmujący półwysep Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Andegawenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Andegawenia
trans_list: Andegavensis Ager
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w zachodniej Francji, w dorzeczu dolnej Loary;


lexentry: pol/Andora__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Andora
trans_list: Andorra
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielkie państwo w Europie między Francją a Hiszpanią;


lexentry: pol/Andromeda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Andromeda
trans_list: Andromeda
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą;


lexentry: pol/Andromeda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Andromeda
trans_list: Andromeda
sense:
(mitologia grecka) królewna etiopska, córka Cefeusza i Kasjopei oraz żona Perseusza, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Andromedy (1.3);


lexentry: pol/Angl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Angl
trans_list: Anglus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) członek plemienia germańskiego zamieszkującego od V do VI wieku Brytanię;


lexentry: pol/Anioł_Stróż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Anioł Stróż
trans_list: angelus custōs
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin;


lexentry: pol/Antarktyka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Antarktyka
trans_list: Antarctica
sense:
(geografia, geograficzny) rejon globu ziemskiego od bieguna południowego do 60° szerokości geograficznej południowej, obejmujący Antarktydę, jej lądolód oraz otaczające je wody;


lexentry: pol/Anteros__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Anteros
trans_list: Anterus
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości odwzajemnionej lub miłości nieodwzajemnionej i zemsty za miłość odrzuconą;


lexentry: pol/Antiochia_Pizydyjska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Antiochia Pizydyjska
trans_list: Antiochia ad Pisidiam
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Antiochia, starożytne miasto w Azji Mniejszej, położone na granicy Pizydii i Frygii;


lexentry: pol/Antiochia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Antiochia
trans_list: Antiochia
sense:
(geografia, geograficzny) starożytne i współczesne miasto w południowej Turcji, nad Morzem Śródziemnym;


lexentry: pol/Aosta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Aosta
trans_list: Augusta Praetōria
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech, stolica najmniejszego włoskiego regionu Doliny Aosty;


lexentry: pol/Arabia_Saudyjska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Arabia Saudyjska
trans_list: Arabia Saudiana
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim ze stolicą w Rijadzie;


lexentry: pol/Arabia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Arabia
trans_list: Arabia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu;


lexentry: pol/Arabska_Republika_Egiptu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Arabska Republika Egiptu
trans_list: Arabica Aegypti Res Publica
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Egiptu


lexentry: pol/Ardeny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ardeny
trans_list: Arduenna
sense:
(geografia, geograficzny) silnie zalesione góry w południowo-wschodniej Belgii, Francji i Luksemburgu;


lexentry: pol/Argolida__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Argolida
trans_list: Argolis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Peloponezu, z historycznym centrum w Argos;


lexentry: pol/Arkadia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Arkadia
trans_list: Arcadia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na Półwyspie Peloponeskim


lexentry: pol/Arktur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Arktur
trans_list: Arcturus
sense:
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza, jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;


lexentry: pol/Armoryka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Armoryka
trans_list: Armorica | Aremorica
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną;


lexentry: pol/Artezja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Artezja
trans_list: Artesia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (rzadki, rzadko używany) Artois, kraina historyczna w północnej Francji, z głównym ośrodkiem w Arras;


lexentry: pol/Aruba__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Aruba
trans_list: Aruba
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Holandii w Ameryce Środkowej;


lexentry: pol/Asklepios__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Asklepios
trans_list: Aesculapius
sense:
(mitologia grecka) bóg sztuki lekarskiej przedstawiany jako dojrzały, brodaty mężczyzna w długiej szacie, trzymający w ręce laskę owiniętą wężem, utożsamiany z rzymskim Eskulapem; syn Apollina i Koronis, córki Flegiasa; ojciec Higiei, Panacei, Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejriosa i Machaona;


lexentry: pol/Astrachań__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Astrachań
trans_list: Agitarcan
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej części europejskiej Rosji, położone nad Wołgą, stolica obwodu;


lexentry: pol/Asturia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Asturia
trans_list: Principatus Asturiarum
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina geograficzna położona w północnej Hiszpanii nad Zatoką Biskajską, w średniowieczu niezależne królestwo


lexentry: pol/Asyryjczyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Asyryjczyk
trans_list: Assyrii
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel semickiego narodu zamieszkującego północny Irak, Iran, południową Turcję i Syrię;


lexentry: pol/Atena__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Atena
trans_list: Athena
sense:
(mitologia grecka) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej i rękodzieła (m.in. tkactwa, hafciarstwa, przędzalnictwa), utożsamiana z rzymską Minerwą; córka Zeusa i Metydy; opiekunka Aten; jedna z olimpijczyków;


lexentry: pol/Atlantyda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Atlantyda
trans_list: atlantis
sense:
(mitologia, mitologiczny) mityczna wyspa całkowicie zniszczona przez trzęsienie ziemi, leżąca według Platona na Oceanie Atlantyckim naprzeciw Słupów Heraklesa;


lexentry: pol/Attyka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Attyka
trans_list: Attica
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w środkowej Grecji leżąca na Półwyspie Attyckim z Atenami jako głównym ośrodkiem;


lexentry: pol/Augsburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Augsburg
trans_list: Augusta Vindelicorum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w Bawarii, historyczna stolica Szwabii;


lexentry: pol/Australia_Zachodnia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Australia Zachodnia
trans_list: Australia Occidentalis
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) największy stan Australii, zajmuje zachodnią część kontynentu;


lexentry: pol/Australia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Australia
trans_list: Australia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo obejmujące prawie cały kontynent australijski;


lexentry: pol/Austrazja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Austrazja
trans_list: Austrasia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, w VI–VII w. stanowiąca północno-wschodnią część merowińskiego królestwa Franków;


lexentry: pol/Austro-Węgry__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Austro-Węgry
trans_list: Austro-Hungaria | Imperium Austro-Hungaricum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) państwo w Europie od 1867 do 1918 r. pod panowaniem Habsburgów, ze stolicami w Wiedniu i Budapeszcie;


lexentry: pol/Azerbejdżan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Azerbejdżan
trans_list: Adrabigania | Atropatia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Baku;


lexentry: pol/Azja_Mniejsza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Azja Mniejsza
trans_list: Asia Minor
sense:
(geografia, geograficzny) półwysep w zachodniej Azji, tworzący pomost lądowy łączący ten kontynent z Europą;


lexentry: pol/Azja_Południowo-Wschodnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Azja Południowo-Wschodnia
trans_list: Asia Meridiorientalis
sense:
(geografia, geograficzny) region Azji składający się z Półwyspu Indochińskiego i Archipelagu Malajskiego z wyspami filipińskimi, obejmujący Birmę, Tajlandię, Kambodżę, Laos, Wietnam, Malezję, Singapur, Indonezję, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny;


lexentry: pol/Azja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Azja
trans_list: Asia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca zachodnią część półwyspu Azja Mniejsza;


lexentry: pol/Babilon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Babilon
trans_list: Babylon
sense:
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytne miasto położone w Mezopotamii, dawna stolica Babilonii, obecnie teren Iraku;


lexentry: pol/Babilonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Babilonia
trans_list: Babylon
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo semickie w Mezopotamii, na terenie obecnego Iraku;


lexentry: pol/Badenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Badenia
trans_list: Badenia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec, począwszy od średniowiecza margrabstwo, księstwo a wreszcie wielkie księstwo;


lexentry: pol/Bahamy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bahamy
trans_list: Insulae Bahamenses
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo wyspiarskie w Ameryce Północnej;


lexentry: pol/Bahrajn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bahrajn
trans_list: Bachrania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Manamie;


lexentry: pol/Baje__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Baje
trans_list: Baiae
sense:
(geografia, geograficzny) miasto nad Zatoką Neapolitańską w Kampanii, słynne uzdrowisko już w czasach starożytnych;


lexentry: pol/Bangladesz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bangladesz
trans_list: Bangladesia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Dhace;


lexentry: pol/Baran__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Baran
trans_list: Aries
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pierwszy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 marca do 19 (20) kwietnia;


lexentry: pol/Baran__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Baran
trans_list: Aries
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą;


lexentry: pol/Baranek_Boży__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Baranek Boży
trans_list: Agnus Dei
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) symboliczny tytuł Jezusa Chrystusa, nawiązujący do jego ofiary na krzyżu i starotestamentowych proroctw;


lexentry: pol/Basilicata__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Basilicata
trans_list: Basilicata
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w południowych Włoszech z ośrodkiem administracyjnym w Potenzy;


lexentry: pol/Baskijka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Baskijka
trans_list: lingua Vasconica
sense:
(etnografia, etnograficzny) kobieta z ludu Basków, przedstawicielka narodu zamieszkującego tereny na pograniczu Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską


lexentry: pol/Bastia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bastia
trans_list: Bassanum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) główne miasto handlowe i przemysłowe na Korsyce we Francji;


lexentry: pol/Baszan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Baszan
trans_list: Basan
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnej Palestynie, równina na wschód od rowu Jordanu;


lexentry: pol/Bawaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bawaria
trans_list: Bavaria
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj związkowy w południowej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Monachium;


lexentry: pol/Benewent__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Benewent
trans_list: Beneventum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, w prowincji Benewent (1.2);


lexentry: pol/Bengal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bengal
trans_list: Bengala
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Południowej, w Indiach i Bangladeszu, we wschodniej części Niziny Hindustańskiej, nad Zatoką Bengalską;


lexentry: pol/Beocja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Beocja
trans_list: Boeotia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w środkowej Grecji;


lexentry: pol/Betel__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Betel
trans_list: Bethel
sense:
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto wymienione w Biblii, utożsamiane z ruinami w pobliżu miejscowości Bajtin na Zachodnim Brzegu;


lexentry: pol/Bhutan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bhutan
trans_list: Butania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Thimphu;


lexentry: pol/Białogród_Królewski__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Białogród Królewski
trans_list: Alba Regia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Székesfehérvár, miasto w środkowych Węgrzech;


lexentry: pol/Biały_Dom__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Biały Dom
trans_list: Domus Alba
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) siedziba prezydenta Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie;


lexentry: pol/Biblia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Biblia
trans_list: Biblia | biblia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawany przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga;


lexentry: pol/Bitynia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bitynia
trans_list: Bithynia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Mniejszej, prowincja rzymska;


lexentry: pol/Bizancjum__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bizancjum
trans_list: Byzantium
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad cieśniną Bosfor, nad zatoką Złotego Rogu; później Konstantynopol; obecnie Stambuł;


lexentry: pol/Bliźnięta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bliźnięta
trans_list: Gemini
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) trzeci znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) maja do 20 (21) czerwca;


lexentry: pol/Bliźnięta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bliźnięta
trans_list: Gemini
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny zimą i wiosną;


lexentry: pol/Bochum__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bochum
trans_list: Bochum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec;


lexentry: pol/Bogurodzica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Bogurodzica
trans_list: Dei Genitrix
sense:
(staropolski) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu;


lexentry: pol/Boliwia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Boliwia
trans_list: Bolivia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Ameryki Południowej, ze stolicą w Sucre;


lexentry: pol/Bosfor__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bosfor
trans_list: Bosporus
sense:
(geografia, geograficzny) cieśnina łącząca Morze Czarne z morzem Marmara, oddzielająca Europę od Azji;


lexentry: pol/Bośnia_i_Hercegowina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bośnia i Hercegowina
trans_list: Bosnia et Herzegovina | Bosnia et Herzegovia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie na Półwyspie Bałkańskim ze stolicą w Sarajewie;


lexentry: pol/Boże_Narodzenie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Boże Narodzenie
trans_list: Nativitas | Christi Natalis
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone 25 i 26 grudnia, w którym wspomina się narodzenie Jezusa Chrystusa;


lexentry: pol/Boży_Grób__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Boży Grób
trans_list: Sanctum Sepulchrum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę


lexentry: pol/Brabancja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brabancja
trans_list: Brabantia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna obejmująca część obecnej Belgii i Holandii, w średniowieczu tworzyła niezależne księstwo;


lexentry: pol/Brandenburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brandenburg
trans_list: Brandenburgum
sense:
(geografia, geograficzny) (skrót, skrótowiec, skrótowo) Brandenburg an der Havel, miasto w Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, położone nad rzeką Hawelą;


lexentry: pol/Brandenburgia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brandenburgia
trans_list: Brandenburgum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w północno-wschodniej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Poczdamie;


lexentry: pol/Bregencja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bregencja
trans_list: Brigantium
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w Austrii, nad Jeziorem Bodeńskim, stolica kraju związkowego Przedarulania, siedziba powiatu;


lexentry: pol/Brescia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brescia
trans_list: Brixia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, drugie największe miasto Lombardii; siedziba władz prowincji Brescia (1.2);


lexentry: pol/Bretania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bretania
trans_list: Britannia minor
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region w północno-zachodniej Francji;


lexentry: pol/Brindisi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brindisi
trans_list: Brundisium
sense:
(geografia, geograficzny) miasto portowe i gmina we Włoszech, w Apulii, położone na Półwyspie Salentyńskim;


lexentry: pol/Brugia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brugia
trans_list: Brugae
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Belgii, ośrodek administracyjny prowincji Flandria Zachodnia;


lexentry: pol/Bryt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Bryt
trans_list: Britannus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) członek ludu celtyckiego zamieszkującego Brytanię przed najazdem Anglów i Sasów;


lexentry: pol/Brytania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brytania
trans_list: Britannia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca dzisiejszą Wielką Brytanię, krainę zamieszkiwaną przez Brytów


lexentry: pol/Brytania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Brytania
trans_list: Britannia
sense:
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie na Wielką Brytanię lub całe Imperium Brytyjskie


lexentry: pol/Burgundia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Burgundia
trans_list: Burgundia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region administracyjny położony w centralnej Francji;


lexentry: pol/Burkina_Faso__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Burkina Faso
trans_list: Burkina
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce;


lexentry: pol/Bułgaria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Bułgaria
trans_list: Bulgaria
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Sofii;


lexentry: pol/Byblos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Byblos
trans_list: Byblos
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w środkowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego, centrum administracyjne dystryktu Dżubajl;


lexentry: pol/Bydgoszcz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bydgoszcz
trans_list: Bidgostia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) duże miasto w Polsce, stolica województwa kujawsko-pomorskiego;


lexentry: pol/Byk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Byk
trans_list: Taurus
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) drugi znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) kwietnia do 20 (21) maja


lexentry: pol/Bóg_Ojciec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Bóg Ojciec
trans_list: Deus Pater
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: pierwsza osoba Trójcy Świętej;


lexentry: pol/Cambridge__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cambridge
trans_list: Cantabrigia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto uniwersyteckie w Wielkiej Brytanii, w Anglii Wschodniej;


lexentry: pol/Catanzaro__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Catanzaro
trans_list: Catacium
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech, stolica regionu Kalabria i prowincji Catanzaro (1.2);


lexentry: pol/Cefeusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cefeusz
trans_list: Cepheus
sense:
(mitologia grecka) król Etiopii, syn Belosa oraz mąż Kasjopei i ojciec Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Cefeusza (2.1);


lexentry: pol/Celius__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Celius
trans_list: Caelius | Mons Caelius
sense:
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu wzgórz, na których wznosił się starożytny Rzym, położone między Eskwilinem a Awentynem;


lexentry: pol/Ceres__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ceres
trans_list: Ceres
sense:
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 1, z pasa głównego planetoid, do 2006 r. zaliczana do planetoid, odkryta w 1801 r.;


lexentry: pol/Cesarstwo_Rzymskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cesarstwo Rzymskie
trans_list: Imperium Rōmānum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Cezarea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cezarea
trans_list: Caesarea
sense:
(geografia, geograficzny) nazwa szeregu miast i miejscowości na terenie historycznego Imperium Rzymskiego;


lexentry: pol/Chalcedon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Chalcedon
trans_list: Chalcedon
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Bitynii, na terenie dzisiejszego Stambułu;


lexentry: pol/Chanuka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Chanuka
trans_list: Encaenia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) ośmiodniowe święto, upamiętniające zwycięstwo Machabeuszy nad Seleucydami oraz oczyszczenie i ponowne poświęcenie świątyni w Jerozolimie po jej sprofanowaniu poprzez umieszczenie tam bóstw greckich;


lexentry: pol/Charybda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Charybda
trans_list: Charybdis
sense:
(mitologia grecka) córka Posejdona i Gai, potwór morski czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej;


lexentry: pol/Chile__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Chile
trans_list: Chilia | Chile
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej;


lexentry: pol/Chimera__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Chimera
trans_list: Chimaera
sense:
(mitologia grecka) fantastyczny stwór z mitologii greckiej, zwykle opisywany jako ziejący ogniem potwór z głową lwa, tułowiem kozy i ogonem węża;


lexentry: pol/Chorwacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Chorwacja
trans_list: Croatia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy ze stolicą w Zagrzebiu;


lexentry: pol/Cieśnina_Beringa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cieśnina Beringa
trans_list: Fretum Beringianum
sense:
(geografia, geograficzny) cieśnina między Azją a Ameryką Północną, łącząca Morze Czukockie z Morzem Beringa;


lexentry: pol/Cieśnina_Gibraltarska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cieśnina Gibraltarska
trans_list: fretum Gaditanum
sense:
(geografia, geograficzny) cieśnina łącząca Morze Śródziemne z Oceanem Atlantyckim, oddzielająca Afrykę od Europy;


lexentry: pol/Cieśnina_Kerczeńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cieśnina Kerczeńska
trans_list: Bosporus Cimmerius
sense:
(geografia, geograficzny) płytka cieśnina pomiędzy Półwyspem Kerczeńskim i Półwyspem Tamańskim, łącząca Morze Azowskie z Morzem Czarnym;


lexentry: pol/Connecticut__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Connecticut
trans_list: Connecticuta
sense:
(geografia, geograficzny) stan USA we wschodniej części Ameryki Północnej, położony na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego;


lexentry: pol/Cremona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cremona
trans_list: Cremona
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, położone w Lombardii, na lewym brzegu Padu, stolica prowincji Cremona (1.2);


lexentry: pol/Cyklady__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cyklady
trans_list: Cyclades
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag znajdujący się w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Grecji;


lexentry: pol/Cylicja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cylicja
trans_list: Cilicia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej nad Morzem Śródziemnym;


lexentry: pol/Cyrena__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cyrena
trans_list: Cyrene
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka; współcześnie stanowisko archeologiczne;


lexentry: pol/Cyrenajka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Cyrenajka
trans_list: Cyrenaica
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Libii na wybrzeżu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Czarnogóra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Czarnogóra
trans_list: Mons Niger | Mōns Niger
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy;


lexentry: pol/Czechosłowacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czechosłowacja
trans_list: Bohemoslovacia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej;


lexentry: pol/Czechy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czechy
trans_list: Tzechia Bohemia | Bohemia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach (1.1);


lexentry: pol/Czechy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Czechy
trans_list: Cechia | Czechia | Tzechia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze;


lexentry: pol/DNA__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: DNA
trans_list: ADN | DNA
sense:
= (biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) kwas deoksyrybonukleinowy, biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych;


lexentry: pol/DVD__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: DVD
trans_list: disculus visionis digitalis
sense:
= (angielski) Digital Versatile Disc lub Digital Video Disc → (potocznie, potoczny) urządzenie służące do odtwarzania lub nagrywania DVD (1.1)


lexentry: pol/Dafne__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dafne
trans_list: Daphne
sense:
(mitologia, mitologiczny) postać z mitów greckich, nimfa, która adorowana przez Apolla zamieniła się w drzewo laurowe;


lexentry: pol/Dak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Dak
trans_list: Dacus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek ludu pochodzenia trackiego zajmującego tereny starożytnej Dacji;


lexentry: pol/Dalmacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dalmacja
trans_list: Dalmatia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, na obszarze dzisiejszej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry;


lexentry: pol/Dekalog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Dekalog
trans_list: Decalogus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie i judaizmie: dziesięć przykazań Bożych;


lexentry: pol/Delta_Rodanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Delta Rodanu
trans_list: Ostia Rhodani
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże;


lexentry: pol/Diana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Diana
trans_list: Diana
sense:
(mitologia rzymska) bogini łowów i przyrody (m.in. świata roślinnego i zwierzęcego, gór, lasów, gajów, źródeł leczniczych), utożsamiana z grecką Artemidą;


lexentry: pol/Dijon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dijon
trans_list: Diviō
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i gmina we Francji, w regionie Burgundia, którego jest historyczną stolicą;


lexentry: pol/Dike__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dike
trans_list: Dice
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwości, utożsamiana z rzymską Justycją; jedna z Hor;


lexentry: pol/Diogenes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Diogenes
trans_list: Diogenes
sense:
(filozofia, filozoficzny) starożytny grecki filozof o przydomku Pies, pochodzący z Synopy, głosiciel ubóstwa i powrotu do natury, prekursor cyników;


lexentry: pol/Dionizos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dionizos
trans_list: Dionysus
sense:
(mitologia grecka) bóg latorośli winnej, wina, mistycznego szału, ekstazy, wesołości, sił witalnych natury i form scenicznych, utożsamiany z rzymskim Liberem;


lexentry: pol/Disneyland__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Disneyland
trans_list: Disneylandia
sense:
(turystyka, turystyczny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) wspólna nazwa kilku parków rozrywki tematycznie związanych z produkcjami The Walt Disney Company;


lexentry: pol/Dniepr__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dniepr
trans_list: Danapris | Borysthenēs
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka uchodząca do Morza Czarnego, przepływająca przez Rosję, Białoruś i Ukrainię;


lexentry: pol/Dniestr__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dniestr
trans_list: Tyras
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka wypływająca z Karpat Wschodnich, uchodząca do Morza Czarnego, a przepływająca przez Ukrainę i Mołdawię;


lexentry: pol/Dobrudża__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dobrudża
trans_list: Scythia Minor
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna między Morzem Czarnym a dolnym odcinkiem Dunaju;


lexentry: pol/Dodekanez__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dodekanez
trans_list: Dodecanesus
sense:
(geografia, geograficzny) grecki archipelag w południowej części Morza Egejskiego, u wybrzeży Turcji;


lexentry: pol/Dolna_Bawaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dolna Bawaria
trans_list: Bavaria Inferior
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja we wschodniej Bawarii ze stolicą w Landshut;


lexentry: pol/Dolna_Saksonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Dolna Saksonia
trans_list: Saxonia Inferior
sense:
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w północno-zachodnich Niemczech, ze stolicą w Hanowerze;


lexentry: pol/Doryda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Doryda
trans_list: Doris
sense:
(geografia, geograficzny) (starożytność) niewielka kraina położona w Grecji Środkowej w dolinie rzeki Pindos, w starożytności uważana za kolebkę Dorów;


lexentry: pol/Drawa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Drawa
trans_list: Dravus
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech, południowej Austrii, wschodniej Słowenii i północnej Chorwacji, stanowi część granicy chorwacko-węgierskiej, prawy dopływ Dunaju ;


lexentry: pol/Duch_Święty__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Duch Święty
trans_list: Spiritus Sanctus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: trzecia osoba Trójcy Świętej;


lexentry: pol/Duisburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Duisburg
trans_list: Duisburgum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto położone w zachodniej części Niemiec, w Zagłębiu Ruhry;


lexentry: pol/Düsseldorf__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Düsseldorf
trans_list: Dusseldorpium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia;


lexentry: pol/Edom__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Edom
trans_list: Idumea
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnym Lewancie na południe od Morza Martwego;


lexentry: pol/Efraim__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Efraim
trans_list: Ephraim
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) nazwa jednego z dawnych plemion Izraela


lexentry: pol/Efraim__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Efraim
trans_list: Ephraim
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jeden z regionów Izraela w środkowej części tego kraju


lexentry: pol/Egipt__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Egipt
trans_list: Aegyptus
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce i częściowo w Azji, ze stolicą w Kairze;


lexentry: pol/Eklezjastes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Eklezjastes
trans_list: Ecclesiastes
sense:
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny żydowski pisarz, autor Księgi Koheleta;


lexentry: pol/Ekwador__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ekwador
trans_list: Aequatoria
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Quito;


lexentry: pol/Elida__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Elida
trans_list: Elis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) górzysta kraina historyczna w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego, z głównymi ośrodkami w Elidzie (1.2) i Olimpii


lexentry: pol/Endymion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Endymion
trans_list: Endymion
sense:
(mitologia grecka) król Elidy, piękny młodzieniec, ukochany Selene, ukarany nieprzerwanym snem i obdarzony wieczną młodością;


lexentry: pol/Eneasz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Eneasz
trans_list: Aeneas
sense:
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) syn Anchizesa, bohater wojny trojańskiej, jego dalecy potomkowie Romulus i Remus mieli założyć Rzym;


lexentry: pol/Eolia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Eolia
trans_list: Aeolis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północno-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Eolia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Eolia
trans_list: Aeolia
sense:
(mitologia grecka) skalista wyspa pływająca po morzu i otoczona wałem ze spiżu, identyfikowana ze Stromboli lub Lipari; siedziba władcy wiatrów, Eola;


lexentry: pol/Eos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Eos
trans_list: Aurora | Eos
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie zorzy porannej, brzasku oraz świtu, utożsamiana z rzymską Aurorą;


lexentry: pol/Epir__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Epir
trans_list: Epirus | Epiros
sense:
(geografia, geograficzny) górzysta kraina położona w północno-zachodniej części Grecji i południowej Albanii, nad Morzem Jońskim;


lexentry: pol/Eris__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Eris
trans_list: Discordia | Eris
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie niezgody, kłótni, sporu i rywalizacji oraz towarzyszka Aresa na polu bitwy, utożsamiana z rzymską Dyskordią;


lexentry: pol/Eros__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Eros
trans_list: Eros
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości oraz namiętności cielesnej, utożsamiany z rzymskim Kupidynem (Amorem);


lexentry: pol/Erydan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Erydan
trans_list: Eridanus
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie rzeki o tej samej nazwie; syn tytana Okeanosa i tytanidy Tetydy; jedno z bóstw wodnych;


lexentry: pol/Erydan__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Erydan
trans_list: Eridanus
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy i nieba południowego; zawiera jasną gwiazdę – Achernara; w Polsce widoczny częściowo zimą; góruje o północy w listopadzie; jedna z największych konstelacji;


lexentry: pol/Erytrea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Erytrea
trans_list: Erythraea
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Asmarze;


lexentry: pol/Essex__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Essex
trans_list: Regnum Orientalium Saxonum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące we wschodniej Anglii w latach 527–825;


lexentry: pol/Etiopia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Etiopia
trans_list: Aethiopia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce;


lexentry: pol/Etruria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Etruria
trans_list: Etruria | Hetruria
sense:
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w środkowej Italii nad Morzem Tyrreńskim, zasiedlona przez Etrusków w I tys. p.n.e., podbita przez Rzymian w III w. p.n.e.;


lexentry: pol/Etrusk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Etrusk
trans_list: lingua etrusca
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) przedstawiciel starożytnego ludu zamieszkującego Etrurię w środkowej Italii, wykształconego między XI a IX wiekiem p.n.e.


lexentry: pol/Europa_Wschodnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Europa Wschodnia
trans_list: Europa Orientalis
sense:
(geografia, geograficzny) różnie definiowany region znajdujący się na wschód od Europy Środkowej, graniczący z Azją;


lexentry: pol/Europa_Zachodnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Europa Zachodnia
trans_list: Europa Occidentalis
sense:
(geografia, geograficzny) nazwa stosowana dla określenia państw zachodniej części Europy, ze względu na ich przynależność geograficzną, historyczną i kulturową;


lexentry: pol/Europa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Europa
trans_list: Europa
sense:
(geografia, geograficzny) część świata położona na półkuli północnej, stanowiąca razem z Azją kontynent zwany Eurazją;


lexentry: pol/Euros__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Euros
trans_list: Eurus | Vulturnus
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru południowo-wschodniego, utożsamiany z rzymskim Wulturnusem;


lexentry: pol/Euterpe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Euterpe
trans_list: Euterpe
sense:
(mitologia grecka) muza poezji lirycznej i gry na aulosie, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;


lexentry: pol/Ezop__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ezop
trans_list: Aesopus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) grecki bajkopisarz urodzony w VI w. p.n.e., pochodzący z miasta Mistra w Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Federacja_Rosyjska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Federacja Rosyjska
trans_list: Foederatio Russica
sense:
(oficjalnie) (urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Rosji


lexentry: pol/Federalna_Demokratyczna_Republika_Etiopii__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Federalna Demokratyczna Republika Etiopii
trans_list: Res publica democratica foederalis Aethiopiae
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Etiopii


lexentry: pol/Fenicja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Fenicja
trans_list: Phoenīcia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, obejmująca tereny dzisiejszego Libanu i zachodniej części Syrii;


lexentry: pol/Fidżi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Fidżi
trans_list: Viti | Insulae Fidzienses | Insulae Fisienses | Insulae Vitienses
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym;


lexentry: pol/Filoktet__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Filoktet
trans_list: Philoctetes
sense:
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, król Tesalii, łucznik, spadkobierca łuku Heraklesa i zabójca Parysa;


lexentry: pol/Finlandia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Finlandia
trans_list: Finnia | Finlandia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Helsinkach;


lexentry: pol/Flandria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Flandria
trans_list: Flandria
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we Francji, Belgii i Holandii


lexentry: pol/Flora__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Flora
trans_list: Flora
sense:
(mitologia rzymska) bogini wiosny, kwiatów, roślinności w stadium kwitnienia i wszystkiego co rozkwita, utożsamiana z grecką nimfą Chloris;


lexentry: pol/Foggia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Foggia
trans_list: Fovea
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w południowych Włoszech, w Apulii; stolica prowincji Foggia (1.2);


lexentry: pol/Fokida__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Fokida
trans_list: Phocis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) niewielka kraina w środkowej Grecji, na terenie której znajdowały się słynne z wyroczni Delfy i góra Parnas;


lexentry: pol/Francja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Francja
trans_list: Gallia | Francogallia | Francia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Europie, ze stolicą w Paryżu;


lexentry: pol/Frankfurt_nad_Odrą__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Frankfurt nad Odrą
trans_list: Francofortum ad Oderam
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu, leżące na zachodnim brzegu Odry, we wschodniej części Niemiec w kraju związkowym Brandenburgia;


lexentry: pol/Frankonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Frankonia
trans_list: Franconia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowych Niemczech, obecnie w większości w północnej Bawarii;


lexentry: pol/Frygia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Frygia
trans_list: Phrygia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w Gordionie, niezależne królestwo a później prowincja rzymska;


lexentry: pol/Fryz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Fryz
trans_list: frisice
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel narodu germańskiego zamieszkującego Fryzję, jej pogranicze oraz Szlezwik-Holsztyn;


lexentry: pol/Fryzja_Wschodnia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Fryzja Wschodnia
trans_list: Frisia orientalis
sense:
(geografia, geograficzny) nadmorski region w północno-wschodnich Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia, stanowi środkowy odcinek Fryzji;


lexentry: pol/Fryzja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Fryzja
trans_list: Frisia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, położona wzdłuż wybrzeży Morza Północnego, obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii;


lexentry: pol/Gadara__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gadara
trans_list: Gadara
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) stanowisko archeologiczne w północnej Jordanii, w starożytności ośrodek miejski;


lexentry: pol/Gaeta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gaeta
trans_list: Caieta
sense:
(geografia, geograficzny) miasto portowe we Włoszech, na wybrzeżu Morza Tyrreńskiego, w regionie Lacjum, prowincji Latina;


lexentry: pol/Galacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galacja
trans_list: Galatia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w centralnej Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Galia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galia
trans_list: Gallia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Europie Zachodniej zamieszkiwana przez plemiona celtyckie


lexentry: pol/Galicia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galicia
trans_list: Gallaecia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region autonomiczny i kraina historyczna w płn.-zach. Hiszpanii


lexentry: pol/Galicja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galicja
trans_list: Gallaecia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) ziemie dawnej Rzeczypospolitej, które znalazły się w latach 1772–1918 pod zaborem austriackim;


lexentry: pol/Galilea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galilea
trans_list: Galilaea | Galileia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan;


lexentry: pol/Galindia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Galindia
trans_list: Galindia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej części Prus, zamieszkana przez plemię Galindów;


lexentry: pol/Ganimedes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ganimedes
trans_list: Ganymēdēs
sense:
(mitologia grecka) piękny młodzieniec, ukochany boga Zeusa; królewicz trojański; podczaszy na Olimpie; syn Trosa i Kalliroe;


lexentry: pol/Ganimedes__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Ganimedes
trans_list: Ganymēdēs
sense:
(astronomia, astronomiczny) największy księżyc Jowisza; największy księżyc w Układzie Słonecznym; jeden z księżyców galileuszowych;


lexentry: pol/Gargantua__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gargantua
trans_list: Gargantua
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię olbrzyma z fantastyczno-satyrycznej epopei powieściowej François Rabelais; gigantyczny, rubaszny żarłok i opój o dobrotliwym usposobieniu;


lexentry: pol/Georgetown__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Georgetown
trans_list: Georgiopolis
sense:
(geografia, geograficzny) toponim, nazwa kilkudziesięciu miast, dzielnic miast i gmin w krajach anglojęzycznych;


lexentry: pol/Georgia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Georgia
trans_list: Georgia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części USA, ze stolicą w Atlancie;


lexentry: pol/Germania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Germania
trans_list: Germania
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju;


lexentry: pol/Germanin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Germanin
trans_list: Germanicus
sense:
(etnografia, etnograficzny) członek plemienia indoeuropejskiego zamieszkującego w średniowieczu tereny północnej i środkowo-północnej Europy;


lexentry: pol/Geszur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Geszur
trans_list: Gessur
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowej części Golanu, na wschód od Jeziora Galilejskiego;


lexentry: pol/Gilead__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gilead
trans_list: Galaad
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w starożytnej Palestynie, pomiędzy rzekami Arnon i Jarmuk;


lexentry: pol/Goa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Goa
trans_list: Goa
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Indyjskiego, nad Morzem Arabskim;


lexentry: pol/Golgota__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Golgota
trans_list: Golgotha
sense:
(geografia, geograficzny) (biblijny) niewielkie wzniesienie w Jerozolimie, na którym miał umrzeć Jezus;


lexentry: pol/Graz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Graz
trans_list: Graecium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we wschodniej Austrii, stolica kraju związkowego Styria, położone nad rzeką Murą, u podnóża Alp Styryjskich;


lexentry: pol/Grecja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Grecja
trans_list: Graecia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie, ze stolicą w Atenach;


lexentry: pol/Greifswald__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Greifswald
trans_list: Gryphiswaldia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) hanzeatyckie miasto powiatowe i uniwersyteckie w Niemczech, w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie;


lexentry: pol/Grenada__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Grenada
trans_list: Granata
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej;


lexentry: pol/Grenoble__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Grenoble
trans_list: Gratianopolis
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość w południowo-wschodniej Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy;


lexentry: pol/Gruzja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gruzja
trans_list: Georgia
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na Kaukazie, ze stolicą w Tbilisi;


lexentry: pol/Grób_Pański__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Grób Pański
trans_list: Sanctum Sepulchrum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę


lexentry: pol/Gujana_Francuska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gujana Francuska
trans_list: Guiana Francica
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) francuskie terytorium zależne o statusie departamentu zamorskiego, położone w północno-wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim;


lexentry: pol/Gujana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gujana
trans_list: Guiana
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Georgetown;


lexentry: pol/Gwadelupa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gwadelupa
trans_list: Guadalupa
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) departament i region zamorski Francji w archipelagu Małych Antyli ze stolicą w Basse-Terre;


lexentry: pol/Gwatemala__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gwatemala
trans_list: Guatimalia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Ameryce Środkowej;


lexentry: pol/Gwinea_Bissau__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gwinea Bissau
trans_list: Guinea Bissaviensis
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce ze stolicą w Bissau;


lexentry: pol/Gwinea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Gwinea
trans_list: Guinea
sense:
(geografia, geograficzny) kraina w Afryce, położona głównie nad Zatoką Gwinejską, ciągnie się od masywu Futa Dżalon po krańce pustyni Namib;


lexentry: pol/Górna_Bawaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Górna Bawaria
trans_list: Bavaria Superior
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja w południowej Bawarii ze stolicą w Monachium;


lexentry: pol/Górna_Kraina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Górna Kraina
trans_list: Carniola Superior
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy;


lexentry: pol/Góry_Sabińskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Góry Sabińskie
trans_list: Montes Sabini
sense:
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w Apeninach, ograniczony od zachodu przez dolinę rzeki Tyber;


lexentry: pol/Göteborg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Göteborg
trans_list: Gothenburgum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-zachodniej Szwecji, położone nad cieśniną Kattegat;


lexentry: pol/Habakuk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Habakuk
trans_list: Habacuc
sense:
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło;


lexentry: pol/Haiti__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Haiti
trans_list: Haitia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej w archipelagu Antyli;


lexentry: pol/Hajmos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hajmos
trans_list: Haemus
sense:
(geografia, geograficzny) (mitologia grecka) łańcuch górski na północy Tracji, według mitu o tyfonomachii, zabarwiony czerwono krwią broczącego Tyfona, współcześnie identyfikowany ze Starą Płaniną


lexentry: pol/Halicz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Halicz
trans_list: Halicia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto rejonowe na Ukrainie, położone w obwodzie iwanofrankiwskim nad Dniestrem;


lexentry: pol/Halland__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Halland
trans_list: Hallandia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) dawniej jedna z tradycyjnych prowincji szwedzkich położona nad Kattegatem, współcześnie szwedzki region administracyjny;


lexentry: pol/Halle__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Halle
trans_list: Hala
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej części Niemiec, w Saksonii-Anhalcie, położone nad Soławą;


lexentry: pol/Hannonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hannonia
trans_list: Hannonia | Hennegovia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i średniowieczne hrabstwo, położone w południowych Niderlandach, jej stołecznym miastem jest Mons;


lexentry: pol/Hebe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hebe
trans_list: Hebe | Iuventus
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie młodości oraz szafarka ambrozji i nektaru na Olimpie, utożsamiana z rzymską Juwentas;


lexentry: pol/Hebrajczyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Hebrajczyk
trans_list: hebraeus
sense:
(biblijny) (etnografia, etnograficzny) członek starożytnego, półkoczowniczego ludu semickiego posługującego się biblijnym językiem hebrajskim


lexentry: pol/Hebrydy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hebrydy
trans_list: Hebudes
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim ciągnący się wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Szkocji;


lexentry: pol/Hefajstos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hefajstos
trans_list: Hephaestus
sense:
(mitologia grecka) bóg ognia, wulkanów, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z rzymskim Wulkanem;


lexentry: pol/Hekate__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hekate
trans_list: Hecate
sense:
(mitologia grecka) bogini czarów, magii, nekromancji, widm i rozdroży (miejsc sprzyjających czarom);


lexentry: pol/Helena__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Helena
trans_list: Helena
sense:
(mitologia grecka) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) królowa spartańska i najpiękniejsza kobieta na świecie; córka Zeusa i Ledy, siostra Polideukesa (Polluksa), Kastora i Klitajmestry oraz żona Menelaosa i ukochana Parysa;


lexentry: pol/Helios__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Helios
trans_list: Helius | Sol
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie słońca, przedstawiany jako piękny mężczyzna w promienistej aureoli albo koronie z promieni słonecznych, przemierzający dzienne niebo złotym czterokonnym rydwanem, utożsamiany z rzymskim Solem; świadek przysiąg i czynów; źródło światła; syn Hyperiona i Tei; brat Selene i Eos; jedno z bóstw solarnych; jeden z tytanów drugiego pokolenia;


lexentry: pol/Hera__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hera
trans_list: Hera | Iuno
sense:
(mitologia grecka) bogini małżeństw, wierności małżeńskiej, kobiet zamężnych i wdów, utożsamiana z rzymską Junoną;


lexentry: pol/Hermes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hermes
trans_list: Hermes
sense:
(mitologia grecka) bóg dróg, podróżnych, wędrowców, kupców, złodziei, pasterzy i wynalazców, utożsamiany z rzymskim Merkurym; posłaniec bogów i psychopomp; syn Zeusa i Mai; jeden z olimpijczyków;


lexentry: pol/Hesja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Hesja
trans_list: Hassia
sense:
(geografia, geograficzny) kraj związkowy i kraina historyczna w Republice Federalnej Niemiec ze stolicą w Wiesbaden;


lexentry: pol/Heweliusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Heweliusz
trans_list: Hevelius
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) spolszczone nazwisko gdańskiego astronoma Johannesa Heveliusa;


lexentry: pol/Hiacynt__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hiacynt
trans_list: Hyacinthus
sense:
(mitologia grecka) piękny młodzieniec, królewicz spartański, ukochany Apollina i Zefira, syn Amyklasa (lub Ojbalosa) i Diomede;


lexentry: pol/Holandia_Południowa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Holandia Południowa
trans_list: Hollandia Australis
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja Holandii, ze stolicą w Hadze, położona wzdłuż wybrzeża Morza Północnego;


lexentry: pol/Holandia_Północna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Holandia Północna
trans_list: Hollandia Septentrionalis
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w północno-zachodniej Holandii ze stolicą w Haarlem;


lexentry: pol/Holsztyn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Holsztyn
trans_list: Holsatia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina położona u nasady Półwyspu Jutlandzkiego, obecnie w całości w Niemczech;


lexentry: pol/Homer__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Homer
trans_list: Homerus
sense:
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny grecki epik, pieśniarz i poeta, autor „Iliady” i „Odysei”;


lexentry: pol/Hongkong__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Hongkong
trans_list: Hongcongum
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) specjalny region administracyjny w Chinach nad Morzem Południowochińskim;


lexentry: pol/Horeb__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Horeb
trans_list: Horeb
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczna biblijna góra, na której Jahwe powołał Mojżesza i objawił się Eliaszowi, utożsamiana niekiedy z górą Synaj;


lexentry: pol/Hun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Hun
trans_list: Hunnus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek koczowniczego ludu, który ok. 370 r. najechał Europę;


lexentry: pol/III_Rzesza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: III Rzesza
trans_list: Imperium Germanicum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933-1945;


lexentry: pol/Imperium_Rzymskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Imperium Rzymskie
trans_list: Imperium Romanum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego


lexentry: pol/Indonezja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Indonezja
trans_list: Indonesia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Azji ze stolicą w Dżakarcie;


lexentry: pol/Ingria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ingria
trans_list: Ingria
sense:
kraina historyczna leżąca nad brzegiem Zatoki Fińskiej, na południe od Karelii a na wschód od Estonii, obecnie w granicach administracyjnych Rosji


lexentry: pol/Innsbruck__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Innsbruck
trans_list: Oenipons
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Austrii, stolica kraju związkowego Tyrol, położone w dolinie rzeki Inn;


lexentry: pol/Irak__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Irak
trans_list: Iraquia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Bagdadzie;


lexentry: pol/Irlandia_Północna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Irlandia Północna
trans_list: Hibernia Septentrionalis
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część składowa Wielkiej Brytanii;


lexentry: pol/Islamska_Republika_Afganistanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Islamska Republika Afganistanu
trans_list: Res Publica Islamica Afganiae
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Afganistanu jako państwa;


lexentry: pol/Islandia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Islandia
trans_list: Islandia | Snelandia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, ze stolicą w Reykjaviku, obejmujące Islandię (1.1) i otaczające ją mniejsze wyspy;


lexentry: pol/Itaka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Itaka
trans_list: Ithaca
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) grecka wyspa na Morzu Jońskim, u zachodnich wybrzeży Peloponezu;


lexentry: pol/Izara__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Izara
trans_list: Isara
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w Austrii i Niemczech, prawy dopływ Dunaju, przepływa przez Monachium;


lexentry: pol/Izrael__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Izrael
trans_list: Israel
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego, zamieszkałe w większości przez Żydów;


lexentry: pol/Jahwe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jahwe
trans_list: Iehova | Iehovah
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg w judaizmie i chrześcijaństwie, sakralne imię Boga;


lexentry: pol/Janikulum__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Janikulum
trans_list: Ianiculum
sense:
(geografia, geograficzny) wzgórze w obrębie Rzymu, na prawym brzegu Tybru, jako znajdujące się poza starożytnymi murami nie jest zaliczane do historycznych siedmiu wzgórz;


lexentry: pol/Jasna_Góra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jasna Góra
trans_list: Clarus Mons | Mons Clara
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolickie sanktuarium i kompleks klasztorny paulinów w Częstochowie;


lexentry: pol/Jawaryn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jawaryn
trans_list: Arrabo
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Győr, miasto w północno-zachodnich Węgrzech;


lexentry: pol/Jaćwież__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jaćwież
trans_list: Jatvesonia | Sudovia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina Jaćwingów położona w okresie średniowiecza między rzekami takimi jak: Biebrza, Niemen, Szeszupa oraz obszarami pomiędzy jeziorami Mamry i Śniardwy a rzeką Łęg;


lexentry: pol/Jehowa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jehowa
trans_list: Iehova
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) imię Boga Biblii. Jedna z form oddania hebrajskiego zapisu imienia Bożego יהוה nazywanego tetragramem. Imię to występuje w niektórych przekładach Biblii na język polski. Z posługiwania się tą formą najbardziej znani są świadkowie Jehowy.


lexentry: pol/Jekaterynburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jekaterynburg
trans_list: Catharinoburgum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w azjatyckiej części Rosji położone u stóp Uralu, nad rzeką Iset, stolica obwodu swierdłowskiego;


lexentry: pol/Jemen__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jemen
trans_list: Iemenia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Sanie;


lexentry: pol/Jerozolima__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jerozolima
trans_list: Hierosolyma | Ierusalem
sense:
(geografia, geograficzny) miasto o prawnie niewyjaśnionym statusie z większą częścią w Izraelu i wschodnią częścią na Terytoriach Palestyńskich, ośrodek kultu religijnego chrześcijan, żydów i muzułmanów;


lexentry: pol/Jeruzalem__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jeruzalem
trans_list: Hierusalem
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny synonim nieba, miejsca przebywania z Bogiem w przyszłym życiu;


lexentry: pol/Jerycho__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jerycho
trans_list: Hiericus
sense:
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto w Judei, we wschodniej części Palestyny, znajdujące się pod administracją Autonomii Palestyńskiej;


lexentry: pol/Jezioro_Bodeńskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jezioro Bodeńskie
trans_list: Lacus Bodamicus | Lacus Brigantinus
sense:
(geografia, geograficzny) jezioro (a właściwie zespół dwóch jezior i odcinka Renu) u podnóża Alp, na pograniczu Niemiec, Austrii i Szwajcarii;


lexentry: pol/Jezioro_Genewskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jezioro Genewskie
trans_list: Lemannus
sense:
(geografia, geograficzny) jezioro w Szwajcarii i Francji, nad jego brzegami znajduje się miasto Genewa;


lexentry: pol/Jonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Jonia
trans_list: Ionia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) w starożytności kraina położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander;


lexentry: pol/Jordan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jordan
trans_list: Iordanus
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka na Bliskim Wschodzie, wypływa z Libanu, przepływa przez Jezioro Tyberiadzkie i uchodzi do Morza Martwego;


lexentry: pol/Jowisz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jowisz
trans_list: Iuppiter
sense:
(mitologia rzymska) bóg światłości, pogodnego nieba, piorunów, błyskawic i nienaruszalności przysięgi, utożsamiany z greckim Zeusem; syn Saturna i Ops; mąż Junony; wraz z Junoną i Minerwą tworzył triadę kapitolińską; obok Marsa i Kwiryna narodowe bóstwo rzymskie; najwyższy bóg panteonu rzymskiego;


lexentry: pol/Jowisz__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Jowisz
trans_list: Iuppiter
sense:
(astronomia, astronomiczny) piąta według oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych; czwarty (po Słońcu, Księżycu i Wenus) najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Judea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Judea
trans_list: Iudaea
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na Bliskim Wschodzie, prowincja rzymska;


lexentry: pol/Jugosławia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jugosławia
trans_list: Iugoslavia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nieistniejące państwo w Europie Południowej na Półwyspie Bałkańskim;


lexentry: pol/Jutlandia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Jutlandia
trans_list: Iutia
sense:
(geografia, geograficzny) półwysep położony w Danii (większość) i Niemczech, oblany morzami Bałtyckim i Północnym i mający nasadę w okolicach Hamburga;


lexentry: pol/Kafarnaum__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kafarnaum
trans_list: Capharnaum
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w północnym Izraelu, nad Jeziorem Galilejskim;


lexentry: pol/Kaledonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kaledonia
trans_list: Caledonia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północy Wielkiej Brytanii, w większości pokrywająca się ze współczesną Szkocją;


lexentry: pol/Kaliningrad__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kaliningrad
trans_list: Regiomontium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto obwodowe w Federacji Rosyjskiej, położone u ujścia Pregoły do Bałtyku;


lexentry: pol/Kalisz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kalisz
trans_list: Calisia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) duże miasto w Polsce, w południowo-wschodniej Wielkopolsce;


lexentry: pol/Kalykadnos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kalykadnos
trans_list: Calycadnus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) rzeka w południowej Turcji, obecnie nazywana Göksu


lexentry: pol/Kambodża__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kambodża
trans_list: Cambosia | Cambodia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Południowo-Wschodniej ze stolicą w Phnom Penh;


lexentry: pol/Kanaan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kanaan
trans_list: Chanaan
sense:
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) ziemia obiecana patriarsze Abrahamowi i jego potomstwu;


lexentry: pol/Kanaan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kanaan
trans_list: Chanaan
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Kanada__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kanada
trans_list: Canada
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej;


lexentry: pol/Kapadocja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kapadocja
trans_list: Cappadocia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w tureckiej Anatolii;


lexentry: pol/Kaplica_Sykstyńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kaplica Sykstyńska
trans_list: Sacellum Sixtinum
sense:
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) zabytkowa watykańska kaplica z freskami Michała Anioła;


lexentry: pol/Kapua__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kapua
trans_list: Capua | Capua Nova
sense:
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, położone na południe od Rzymu nad rzeką Volturno;


lexentry: pol/Karia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Karia
trans_list: Caria
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina na południowo-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Karmel__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Karmel
trans_list: Carmelus
sense:
(potocznie, potoczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dom zakonny, klasztor karmelitów lub karmelitanek


lexentry: pol/Karmel__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Karmel
trans_list: Carmelus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakon karmelitański, wszystko co związane jest z duchowością karmelitańską


lexentry: pol/Kartagina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kartagina
trans_list: Carthago | Karthago
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo położone na północnym wybrzeżu Afryki, w pobliżu dzisiejszego Tunisu


lexentry: pol/Karyntia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Karyntia
trans_list: Carinthia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna leżąca na obszarze obecnej Austrii i Słowenii


lexentry: pol/Kasandra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kasandra
trans_list: Cassandra
sense:
(mitologia grecka) wieszczka (m.in. przepowiedziała upadek Troi) i królewna trojańska, córka Priama i Hekuby;


lexentry: pol/Kasjopea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kasjopea
trans_list: Cassiopea | Cassiopeia
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 5 jasnych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie litery W;


lexentry: pol/Kasjopea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kasjopea
trans_list: Cassiopea | Cassiopeia
sense:
(mitologia grecka) królowa Etiopii, żona Cefeusza i matka Andromedy, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Kasjopei (1.2);


lexentry: pol/Kastor__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kastor
trans_list: Castor
sense:
(mitologia grecka) ubóstwiony heros, patron żeglarzy i żołnierzy, syn Tyndareosa (lub Zeusa) i Ledy, przeniesiony (wraz z bratem Polideukesem) na firmament jako gwiazdozbiór Bliźniąt;


lexentry: pol/Kaszuby__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kaszuby
trans_list: Cassubia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Polsce;


lexentry: pol/Katania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Katania
trans_list: Catina
sense:
(geografia, geograficzny) miasto portowe we Włoszech, położone na wschodnim wybrzeżu Sycylii nad Zatoką Katańską, znajduje się u podnóża Etny;


lexentry: pol/Katar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Katar
trans_list: Quataria
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego;


lexentry: pol/Katowice__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Katowice
trans_list: Catovicia | Katovicum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) (urbanistyka, urbanistyczny) miasto w południowej Polsce, stolica województwa śląskiego;


lexentry: pol/Kazachstan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kazachstan
trans_list: Casachia | Cazastania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na pograniczu Europy i Azji, ze stolicą w Astanie;


lexentry: pol/Kent__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kent
trans_list: Regnum Cantuariorum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowo-wschodniej Anglii od V do IX wieku;


lexentry: pol/Kilonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kilonia
trans_list: Chilonium | Kilia | Kielia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn;


lexentry: pol/Kirgistan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kirgistan
trans_list: Chirgisia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej;


lexentry: pol/Kocyt__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kocyt
trans_list: Cocytus
sense:
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu; rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych;


lexentry: pol/Kokytos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kokytos
trans_list: Cocytus
sense:
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu, rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych;


lexentry: pol/Kolchida__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kolchida
trans_list: Colchis
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna leżąca na wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego, na terenie obecnej Gruzji;


lexentry: pol/Kolumb__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kolumb
trans_list: Columbus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) spolszczone nazwisko włoskie odkrywcy i żeglarza Krzysztofa Kolumba


lexentry: pol/Konfederacja_Szwajcarska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Konfederacja Szwajcarska
trans_list: Confoederatio Helvetica
sense:
(oficjalnie) (administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Szwajcarii jako państwa;


lexentry: pol/Kooperacyjna_Republika_Gujany__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kooperacyjna Republika Gujany
trans_list: Res Publica Cooperativa Guianensis
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Gujany


lexentry: pol/Korbea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Korbea
trans_list: Corbegia | Corbeia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Corbie, miasto w Pikardii zbudowane wokół ważnego we wczesnym średniowieczu opactwa;


lexentry: pol/Korea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Korea
trans_list: Corea
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) dawne zjednoczone państwo w Azji, obecnie Korea Północna i Korea Południowa oraz (potocznie, potoczny) Półwysep Koreański;


lexentry: pol/Kornwalia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kornwalia
trans_list: Cornubia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna położona na Półwyspie Kornwalijskim;


lexentry: pol/Koryntia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Koryntia
trans_list: Corinthia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina tworzona przez ziemie leżące wokół Koryntu


lexentry: pol/Koziorożec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Koziorożec
trans_list: Capricornus
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziesiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 grudnia do 20 stycznia;


lexentry: pol/Koziorożec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Koziorożec
trans_list: Capricornus
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;


lexentry: pol/Kościół__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kościół
trans_list: ecclesia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijańska wspólnota religijna w danym miejscu, np. mieście, kraju; także wspólnota wszystkich wyznawców danej religii


lexentry: pol/Kościół__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kościół
trans_list: ecclesia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religijna instytucja społeczna obejmująca wspólnotę wiernych danej religii, zwykle chrześcijańskiej, przeważnie hierarchiczna;


lexentry: pol/Kościół_katolicki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Kościół katolicki
trans_list: Ecclesia Catholica
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) trynitarne wyznanie chrześcijańskie, tradycji katolickiej mające system dogmatyczno-doktrynalny oparty na Biblii i tradycji, uznające siedem sakramentów, autorytet Kościoła oraz kult maryjny i świętych, na którego czele stoi papież;


lexentry: pol/Kraj_Ałtajski__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kraj Ałtajski
trans_list: territorium Altaicum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, położona w południowej części Syberii;


lexentry: pol/Kraj_Sudetów__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kraj Sudetów
trans_list: Sudetia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Czechach, sudeckoniemieckie pogranicze Czech zamieszkiwane do 1946 roku przez Niemców sudeckich;


lexentry: pol/Krasnodar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Krasnodar
trans_list: Crasnodaria
sense:
(geografia, geograficzny) miasto europejskiej części Rosji, port nad rzeką Kubań, siedziba administracyjna Kraju Krasnodarskiego;


lexentry: pol/Krym__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Krym
trans_list: Crimaea | Chersonesus Taurica
sense:
(geografia, geograficzny) półwysep na Morzu Czarnym, połączony z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim; terytorium sporne między Ukrainą a Rosją;


lexentry: pol/Królestwo_Bahrajnu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Królestwo Bahrajnu
trans_list: Regnum Baharinae
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahrajnu jako państwa;


lexentry: pol/Kserkses__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kserkses
trans_list: Xerxes
sense:
(historia, historyczny, historycznie) staroperskie imię męskie kilku starożytnych mezopotamskich i lewantyńskich władców


lexentry: pol/Księstwo_Andory__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Księstwo Andory
trans_list: Principatus Andorrae
sense:
(geografia, geograficzny) (oficjalnie) (urzędowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Andory jako państwa


lexentry: pol/Księżyc__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Księżyc
trans_list: Luna
sense:
(astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Ktezyfon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ktezyfon
trans_list: Ctesiphon
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto na północno-wschodnim brzegu Tygrysu, u ujścia rzeki Dijala, dawna zimowa stolica państw Partów i Seleucydów;


lexentry: pol/Kuba__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kuba
trans_list: Cuba
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo leżące na Kubie (1.1) i sąsiednich wyspach;


lexentry: pol/Kubuś_Puchatek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Kubuś Puchatek
trans_list: Winnie ille Pu
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) postać misia z książek i filmów stworzona przez Alana Alexandra Milne'a;


lexentry: pol/Kura__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kura
trans_list: Cyrus
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka płynąca przez Turcję, Gruzję i Azerbejdżan, uchodzi małą deltą do Morza Kaspijskiego;


lexentry: pol/Kurdystan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kurdystan
trans_list: Kurdistan
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) górzysta kraina w południowo-zachodniej Azji zamieszkana przez Kurdów;


lexentry: pol/Kwedlinburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kwedlinburg
trans_list: Quedlinburgum
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Quedlinburg, miasto w środkowych Niemczech w kraju związkowym Saksonia-Anhalt;


lexentry: pol/Kłajpeda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Kłajpeda
trans_list: Claipeda | Memela
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, w zachodniej części Litwy, u ujścia rzeki Dangi do Zalewu Kurońskiego;


lexentry: pol/Lacjum__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lacjum
trans_list: Latium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Rzymie;


lexentry: pol/Lajstrygon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lajstrygon
trans_list: Laestrygon
sense:
(mitologia grecka) członek plemienia ludożerczych olbrzymich ludzi zamieszkujących mityczną Telepylę;


lexentry: pol/Lakonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lakonia
trans_list: Laconia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na południowym wschodzie Peloponezu, z największym ośrodkiem w Sparcie, graniczyła od zachodu z Mesenią, od północy zaś z Arkadią;


lexentry: pol/Laponia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Laponia
trans_list: Lapponia
sense:
(geografia, geograficzny) region Europy obejmujący północne tereny Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji;


lexentry: pol/Lecce__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lecce
trans_list: Lupiae
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Apulia, stolica prowincji Lecce (1.2);


lexentry: pol/Leda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Leda
trans_list: Leda
sense:
(mitologia grecka) królewna etolska i królowa spartańska, żona Tyndareosa i kochanka Zeusa oraz matka Kastora, Polideukesa, Heleny i Klitajmestry;


lexentry: pol/Lejda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lejda
trans_list: Lugdunum Batavorum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Holandii, w prowincji Holandia Południowa u wybrzeża Morza Północnego;


lexentry: pol/Lew__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lew
trans_list: Leo
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) piąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 lipca do 22 (23) sierpnia;


lexentry: pol/Lewant__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lewant
trans_list: Oriens
sense:
(książkowy) (geografia, geograficzny) określenie krajów leżących na wschodnim, azjatyckim wybrzeżu Morza Śródziemnego (Syria, Jordania, Liban, Izrael oraz Autonomia Palestyńska);


lexentry: pol/Licja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Licja
trans_list: Lycia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina znajdująca się w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, między Karią a Pamfilią;


lexentry: pol/Lidia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lidia
trans_list: Lȳdia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina i państwo w zachodniej Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Liechtenstein__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Liechtenstein
trans_list: Lichtenstenum | Lichtenstonium
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo w Europie między Szwajcarią a Austrią;


lexentry: pol/Linz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Linz
trans_list: Lentia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we wschodniej Austrii, siedziba kraju związkowego Górna Austria;


lexentry: pol/Liturgia_godzin__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Liturgia godzin
trans_list: Liturgia Horarum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (kościelny) codzienna modlitwa liturgiczna Kościoła katolickiego;


lexentry: pol/Livorno__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Livorno
trans_list: Liburnea | Ligurnus
sense:
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Toskanii, położone na wybrzeżu Morza Liguryjskiego, stolica prowincji Livorno (1.2);


lexentry: pol/Lizbona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lizbona
trans_list: Lisbonum | Olisīpō
sense:
(geografia, geograficzny) stolica Portugalii, miasto położone przy ujściu Tagu do Oceanu Atlantyckiego;


lexentry: pol/Loara__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Loara
trans_list: Liger
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Owernia-Rodan-Alpy;


lexentry: pol/Lokryda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lokryda
trans_list: Locris
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji, zamieszkana przez Lokrów, rozdzielona przez Dorydę i Fokidę na trzy odrębne części;


lexentry: pol/Lotaryngia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lotaryngia
trans_list: Lotharingia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w północno-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Lubeka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lubeka
trans_list: Lubeca
sense:
(geografia, geograficzny) miasto hanzeatyckie, w północnych Niemczech, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn;


lexentry: pol/Ludowa_Republika_Bangladeszu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ludowa Republika Bangladeszu
trans_list: Res Publica Popularis Bangladeshae
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bangladeszu jako państwa;


lexentry: pol/Lukania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lukania
trans_list: Lucania
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na południu antycznej Italii, między Zatoką Tarencką a Morzem Tyrreńskim;


lexentry: pol/Lutnia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Lutnia
trans_list: Lyra
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Wegę; zawiera mgławicę planetarną – Pierścień; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;


lexentry: pol/Luzytania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Luzytania
trans_list: Lusitania
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca większą część współczesnej Portugalii, Estremadury i prowincji Salamanka, dawna prowincja rzymska i ziemia legendarnych Luzytanów;


lexentry: pol/L’Aquila__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: L’Aquila
trans_list: Aquila
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech, położone na północny wschód od Rzymu, u podnóża Apeninu Abruzyjskiego;


lexentry: pol/Macedończyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Macedończyk
trans_list: Macedoniense
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) człowiek narodowości macedońskiej, obywatel Republiki Macedonii, mieszkaniec Republiki Macedonii;


lexentry: pol/Madagaskar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Madagaskar
trans_list: Madagascaria
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim;


lexentry: pol/Magdala__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Magdala
trans_list: Magdala
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad Jeziorem Galilejskim w Palestynie;


lexentry: pol/Mahomet__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mahomet
trans_list: Machometus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) arabski prorok, twórca islamu;


lexentry: pol/Makarska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Makarska
trans_list: Macarsca
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-wschodniej Chorwacji nad Morzem Adriatyckim;


lexentry: pol/Makau__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Makau
trans_list: Macaum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) specjalny region administracyjny Chińskiej Republiki Ludowej;


lexentry: pol/Malawi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Malawi
trans_list: Malavium
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce;


lexentry: pol/Mali__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mali
trans_list: Malium
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Bamako;


lexentry: pol/Malmö__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Malmö
trans_list: Malmogia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Szwecji i port morski położony nad cieśniną Öresund;


lexentry: pol/Malwiny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Malwiny
trans_list: Malvinae Insulae
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) archipelag na południowym Atlantyku, dawne argentyńskie terytorium;


lexentry: pol/Marche__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Marche
trans_list: Marca | Marchia Anconitana
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie;


lexentry: pol/Marchia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Marchia
trans_list: Marca | Marchia Anconitana
sense:
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie;


lexentry: pol/Marmarosz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Marmarosz
trans_list: Marmatia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej części Rumunii oraz w południowej Ukrainie, położona wzdłuż rzeki Cisy;


lexentry: pol/Maroko__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Maroko
trans_list: Marochium | Marocum
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce Północnej;


lexentry: pol/Mars__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mars
trans_list: Mars
sense:
(mitologia rzymska) bóg wojny, utożsamiany z greckim Aresem; protoplasta Rzymian; obok Jowisza i Kwiryna narodowe bóstwo rzymskie; ojciec Romulusa i Remusa; mąż Nerio i kochanek Rei Sylwii;


lexentry: pol/Mars__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Mars
trans_list: Mars
sense:
(astronomia, astronomiczny) czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet górnych i planet wewnętrznych; piąty (po Słońcu, Księżycu, Wenus i Jowiszu) najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Marusza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Marusza
trans_list: Marisus
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Rumunii i w południowo-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy;


lexentry: pol/Massachusetts__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Massachusetts
trans_list: Massachusetta
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) jeden ze stanów USA, położony w północno-wschodniej części, na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego, ze stolicą w Bostonie;


lexentry: pol/Matuzal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Matuzal
trans_list: Mathusael
sense:
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać biblijna, najstarszy człowiek wymieniony w Starym Testamencie;


lexentry: pol/Maur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Maur
trans_list: infidelis
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mieszkaniec starożytnego królestwa Mauretanii, znajdującego się w północno-zachodniej Afryce, obejmującego dzisiejsze tereny Maroka i północno-zachodniej Algierii; przodek współczesnych Berberów;


lexentry: pol/Mauretania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mauretania
trans_list: Mauretania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Nawakszut;


lexentry: pol/Mazury__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mazury
trans_list: Masuria
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce;


lexentry: pol/Mała_Niedźwiedzica__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mała Niedźwiedzica
trans_list: Ursa Minor
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Małym Wozem;


lexentry: pol/Meander__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Meander
trans_list: Maeander | Maeandrus
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) kręta rzeka w zachodniej Turcji, przepływająca przez Frygię, Karię i Jonię;


lexentry: pol/Media__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Media
trans_list: Mēdia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na terenie dzisiejszego Iranu oraz dawne państwo na jej terenie;


lexentry: pol/Medziugorie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Medziugorie
trans_list: Mesoropolis
sense:
(geografia, geograficzny) wieś i ośrodek kultu religijnego w Bośni i Hercegowinie, w południowej części Hercegowiny;


lexentry: pol/Meklemburgia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Meklemburgia
trans_list: Megalopolis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Niemczech, położona nad Bałtykiem, pomiędzy rzekami Łabą a Recknitz;


lexentry: pol/Memfis__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Memfis
trans_list: Memphis
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jedno z najważniejszych miast starożytnego Egiptu;


lexentry: pol/Mentona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mentona
trans_list: Mentonum
sense:
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina w południowej Francji, w departamencie Alpy Nadmorskie;


lexentry: pol/Merkury__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Merkury
trans_list: Mercurius
sense:
(mitologia rzymska) bóg handlu, zysku, kupiectwa, złodziei oraz celników, utożsamiany z greckim Hermesem;


lexentry: pol/Merkury__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Merkury
trans_list: Mercurius
sense:
(astronomia, astronomiczny) pierwsza według oddalenia od Słońca i najmniejsza planeta Układu Słonecznego, widoczna gołym okiem;


lexentry: pol/Mesenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mesenia
trans_list: Messenia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina na południowo-wschodnim Peloponezie, z historycznym ośrodkiem w Mesini


lexentry: pol/Mesjasz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mesjasz
trans_list: Messias
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijaństwo Chrystus (jeden z tytułów Jezusa)


lexentry: pol/Mesyna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mesyna
trans_list: Messana | Messyna | Messena
sense:
(geografia, geograficzny) miastowe Włoszech położone w północno-wschodniej części Sycylii, nad Cieśniną Mesyńską;


lexentry: pol/Metis__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Metis
trans_list: Metis
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie roztropności (w pozytywnym znaczeniu) i przewrotności (w negatywnym znaczeniu);


lexentry: pol/Mezopotamia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mezopotamia
trans_list: Mesopotamia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu;


lexentry: pol/Michigan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Michigan
trans_list: Michigania
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) stan Stanów Zjednoczonych Ameryki, leżący na Środkowym Zachodzie, w regionie Wielkich Jezior;


lexentry: pol/Milet__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Milet
trans_list: Miletus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytne miasto jońskie na wybrzeżu Karii przy ujściu rzeki Meander do Zatoki Latmijskiej;


lexentry: pol/Minerwa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Minerwa
trans_list: Minerva
sense:
(mitologia rzymska) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej, rękodzieła i sztuki oraz nauczycieli i szkół, utożsamiana z grecką Ateną;


lexentry: pol/Minorka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Minorka
trans_list: Balearis Minor
sense:
(geografia, geograficzny) wyspa hiszpańska na Morzu Śródziemnym, druga co do wielkości w archipelagu Balearów;


lexentry: pol/Minos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Minos
trans_list: Minos
sense:
(mitologia grecka) król i prawodawca Krety; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Radamantysa i Sarpedona; mąż Pazyfae oraz ojciec Ariadny i Fedry;


lexentry: pol/Minotaur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Minotaur
trans_list: Minotaurus
sense:
(mitologia grecka) potwór o ludzkim ciele i głowie byka, syn Pazyfae i byka przysłanego przez Posejdona Minosowi;


lexentry: pol/Mitra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mitra
trans_list: Mithras | Mithres
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóstwo solarne czczone w kulturze indyjskiej, perskiej, greckiej i rzymskiej; patron szczerości, przyjaźni, władców, wojowników;


lexentry: pol/Modlitwa_Pańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Modlitwa Pańska
trans_list: Pater noster
sense:
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) modlitwa, której Chrystus nauczył apostołów;


lexentry: pol/Mojżesz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mojżesz
trans_list: Moyses | Moses
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) starotestamentowy prorok, wódz narodu izraelskiego;


lexentry: pol/Monako__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Monako
trans_list: Monoecus
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym;


lexentry: pol/Morawy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morawy
trans_list: Moravia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach, w dorzeczu Morawy i górnej Odry;


lexentry: pol/Morze_Adriatyckie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Adriatyckie
trans_list: Mare Hadriaticum
sense:
(geografia, geograficzny) basen morski pomiędzy Półwyspem Apeniński a Półwyspem Bałkańskim, północne odgałęzienie Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Morze_Azowskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Azowskie
trans_list: Palus Maeotis
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) część Morza Czarnego znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji;


lexentry: pol/Morze_Jońskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Jońskie
trans_list: Ionium
sense:
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego położona między południowo-zachodnią częścią Półwyspu Bałkańskiego a południowo-wschodnim wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego;


lexentry: pol/Morze_Karaibskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Karaibskie
trans_list: Mare Caribicum
sense:
(geografia, geograficzny) morze położone na północ od Ameryki Południowej, część Oceanu Atlantyckiego;


lexentry: pol/Morze_Martwe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Martwe
trans_list: lacus Asphaltites
sense:
(geografia, geograficzny) słone jezioro znajdujące się na pograniczu Izraela, Autonomii Palestyńskiej i Jordanii;


lexentry: pol/Morze_Tyrreńskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Tyrreńskie
trans_list: Mare Tyrrhenum
sense:
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego pomiędzy Korsyką, Sardynią, Sycylią a Półwyspem Apenińskim;


lexentry: pol/Morze_Śródziemne__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Morze Śródziemne
trans_list: Mare Mediterraneum
sense:
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone między Europą, Afryką i Azją, część Oceanu Atlantyckiego;


lexentry: pol/Mołdawia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mołdawia
trans_list: Moldova | Moldavia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Kiszyniowie;


lexentry: pol/Mt__skrót__1
sense_num: 02
written_rep: Mt
trans_list: Matthaeus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Ewangelia według świętego Mateusza, Ewangelia Mateusza, Mateusz


lexentry: pol/Mygdonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mygdonia
trans_list: Mygdonia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w północno-wschodniej Mezopotamii


lexentry: pol/Mygdonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Mygdonia
trans_list: Mygdonia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w starożytnej Tracji


lexentry: pol/Myszka_Miki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Myszka Miki
trans_list: Michael Mus
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) nazwa jednego z głównych bohaterów animowanych bajek Walta Disneya


lexentry: pol/Myzja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Myzja
trans_list: Mysia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w północno-zachodniej Azji Mniejszej nad Propontydą, graniczyła od wschodu z Frygią a od południa z Lidią;


lexentry: pol/Nadrenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nadrenia
trans_list: Rhenania
sense:
(geografia, geograficzny) luźno zdefiniowana kraina obejmująca ziemie wokół północnego i środkowego odcinka niemieckiego Renu;


lexentry: pol/Nagroda_Nobla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Nagroda Nobla
trans_list: Praemium Nobelianum
sense:
wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowione ostatnią wolą fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla;


lexentry: pol/Namur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Namur
trans_list: Namurcum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) belgijski region z ośrodkiem administracyjnym w Namurze (1.1);


lexentry: pol/Nantes__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nantes
trans_list: Naundes
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Francji, port nad Loarą, historyczna stolica Bretanii;


lexentry: pol/Napoleon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Napoleon
trans_list: Neāpoliō
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Napoleon Bonaparte, cesarz Francuzów


lexentry: pol/Nauru__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nauru
trans_list: Naurum
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii na wyspie Nauru (1.1);


lexentry: pol/Neapol__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Neapol
trans_list: Neapolis
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech położone nad Zatoką Neapolitańską; stolica Kampanii;


lexentry: pol/Nemezys__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nemezys
trans_list: Nemesis
sense:
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwej odpłaty (zemsty), gniewu i kary bogów za bluźnierstwo i pychę ludzi przekraczających wyznaczone im granice; strażniczka równowagi świata;


lexentry: pol/Neptun__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Neptun
trans_list: Neptunus
sense:
(astronomia, astronomiczny) ósma według oddalenia od Słońca (najdalsza) planeta Układu Słonecznego, odkryta 1846, niewidzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych;


lexentry: pol/Neustria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Neustria
trans_list: Neustria
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, północno-zachodnia część państwa Franków, położona na północ od doliny Loary;


lexentry: pol/Nevada__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nevada
trans_list: Nivata
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych ze stolicą Carson City;


lexentry: pol/Nicea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nicea
trans_list: Nicaea
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawne miasto w średniowiecznej Bitynii, współcześnie İznik w Turcji;


lexentry: pol/Niedziela_Palmowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Niedziela Palmowa
trans_list: Dominica in Palmis
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ostatnia niedziela przed Wielkanocą rozpoczynająca Wielki Tydzień;


lexentry: pol/Niemiecka_Republika_Demokratyczna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Niemiecka Republika Demokratyczna
trans_list: Res publica Democratica Germanica
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne niemieckie państwo socjalistyczne w Europie Środkowej ze stolicą w Berlinie;


lexentry: pol/Niger__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Niger
trans_list: Niger
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Niameyu;


lexentry: pol/Nigeria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nigeria
trans_list: Nigeria
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Abudży;


lexentry: pol/Nil__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nil
trans_list: Nilus
sense:
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek na Ziemi, w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu;


lexentry: pol/Niniwa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Niniwa
trans_list: Ninive
sense:
(starożytność) (geografia, geograficzny) dawne miasto w północnej Mezopotamii, nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu, jedna ze stolic starożytnej Asyrii, współcześnie stanowisko archeologiczne;


lexentry: pol/Niżny_Nowogród__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Niżny Nowogród
trans_list: Novogardia Inferior
sense:
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w Rosji, nad Wołgą, u ujścia Oki, stolica Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego;


lexentry: pol/Normandia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Normandia
trans_list: Normannia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Francji;


lexentry: pol/Nowa_Fundlandia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nowa Fundlandia
trans_list: Terra Nova
sense:
(geografia, geograficzny) duża wyspa na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, która stanowi część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador;


lexentry: pol/Nowa_Kaledonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nowa Kaledonia
trans_list: Nova Caledonia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne Francji ze stolicą w Numei, położone w Oceanii;


lexentry: pol/Nowy_Testament__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nowy Testament
trans_list: Novum Testamentum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) część Biblii złożona z 27 ksiąg opisujących wydarzenia z życia Jezusa i pierwotnego Kościoła;


lexentry: pol/Nubia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Nubia
trans_list: Nubia
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna znajdująca się w północno-wschodniej Afryce, w południowym Egipcie i północnym Sudanie;


lexentry: pol/Numidia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Numidia
trans_list: Numidia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) historyczne królestwo Berberów w północnej Afryce, obejmujące tereny dzisiejszej Algierii i części Tunezji;


lexentry: pol/Ocean_Atlantycki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ocean Atlantycki
trans_list: Oceanus Atlanticus
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) jeden z oceanów Ziemi położony pomiędzy Amerykami a Europą i Afryką;


lexentry: pol/Ocean_Spokojny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ocean Spokojny
trans_list: Oceanus Pacificus
sense:
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) największy oraz najgłębszy ocean na Ziemi;


lexentry: pol/Ofiarowanie_Pańskie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Ofiarowanie Pańskie
trans_list: missa candelarum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie, upamiętniające ofiarowanie Jezusa Chrystusa w Świątyni Jerozolimskiej (w 40. dniu od jego narodzin);


lexentry: pol/Ohio__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ohio
trans_list: Ohium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w środkowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych ze stolicą w Columbus;


lexentry: pol/Ojcze_nasz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ojcze nasz
trans_list: Pater noster
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”;


lexentry: pol/Okeanos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Okeanos
trans_list: Oceanus
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wielkiej rzeki (wielkiego morza, oceanu) otaczającej świat, najstarszy z tytanów;


lexentry: pol/Oklahoma__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Oklahoma
trans_list: Oclahoma
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych Ameryki leżący w środku południowej części kraju;


lexentry: pol/Oksytania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Oksytania
trans_list: Occitania
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca obszary, gdzie używano języka oksytańskiego;


lexentry: pol/Olimpia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Olimpia
trans_list: Olympia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) współczesne i starożytne miasto w Grecji na Półwyspie Peloponeskim;


lexentry: pol/Oman__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Oman
trans_list: Omania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Maskacie;


lexentry: pol/Orawa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Orawa
trans_list: Arva
sense:
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) region etnograficzny w Słowacji i częściowo w Polsce, w dorzeczu Orawy (1.1);


lexentry: pol/Orenburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Orenburg
trans_list: Orenburgum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w zachodniej Rosji, nad rzeką Ural, na granicy dwóch kontynentów: Europy i Azji;


lexentry: pol/Organizacja_Narodów_Zjednoczonych__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Organizacja Narodów Zjednoczonych
trans_list: Nationes Unitae
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka;


lexentry: pol/Organizacja_Traktatu_Północnoatlantyckiego__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego
trans_list: Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja polityczno-wojskowa, obejmująca kraje Europy i Ameryki Północnej;


lexentry: pol/Orion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Orion
trans_list: Orion
sense:
(mitologia grecka) olbrzym i myśliwy beocki; kochanek Eos, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Oriona (2.1);


lexentry: pol/Orionidy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Orionidy
trans_list: Orionidae
sense:
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów związany z kometą Halleya, którego radiant znajduje się na pograniczu konstelacji Oriona i Bliźniąt, obserwowany rokrocznie około 21 października;


lexentry: pol/Orkady__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Orkady
trans_list: Orcades
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag na północ od wybrzeży Szkocji, na granicy Morza Północnego i otwartego Oceanu Atlantyckiego;


lexentry: pol/Orzeł__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Orzeł
trans_list: Aquila
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba równikowego; zawiera jasną gwiazdę – Altaira; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu;


lexentry: pol/Osaka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Osaka
trans_list: Osaca
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w Japonii leżące w południowo-zachodniej części wyspy Honsiu, w regionie Kinki;


lexentry: pol/Ostia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ostia
trans_list: Ostia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne i wczesnośredniowieczne miasto położone u ujścia Tybru, najważniejszy port morski Rzymu; opuszczone w IX w.;


lexentry: pol/Ostrobotnia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ostrobotnia
trans_list: Ostrobothnia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region historyczny w środkowej Finlandii


lexentry: pol/Ostrogocja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ostrogocja
trans_list: Ostrogothia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (rzadki, rzadko używany) Östergötland (używane zwykle w kontekście tytulatury monarszej)


lexentry: pol/Otranto__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Otranto
trans_list: Hydruntum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w południowo-wschodnich Włoszech, położone na Półwyspie Salentyńskim nad cieśniną Otranto (1.2);


lexentry: pol/Paderborn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Paderborn
trans_list: Paderborna
sense:
(geografia, geograficzny) uniwersyteckie miasto powiatowe w Niemczech, położone we wschodniej części kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia;


lexentry: pol/Paflagonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Paflagonia
trans_list: Paphlagonia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w północnej części Azji Mniejszej nad południowym brzegiem Morza Czarnego między Bitynią na zachodzie a Pontem na wschodzie;


lexentry: pol/Palatynat__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Palatynat
trans_list: Palatinatus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w zachodnich Niemczech, położona na zachód od Renu;


lexentry: pol/Palestyna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Palestyna
trans_list: Palaestina
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) azjatycka kraina na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Pan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pan
trans_list: Dominus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej, zwłaszcza w chrześcijaństwie


lexentry: pol/Pandora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Pandora
trans_list: Pandora
sense:
(mitologia grecka) pierwsza kobieta na Ziemi, zesłana przez Zeusa jako kara dla ludzi, otworzywszy swój prezent ślubny otrzymany od bogów, uwolnić miała wszelkie nieszczęścia nękające odtąd ludzkość;


lexentry: pol/Pani__zaimekosobowy__1
sense_num: 02
written_rep: Pani
trans_list: te
sense:
druga osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński, oficjalna pisana forma grzecznościowa pani jako odpowiednik Ty


lexentry: pol/Panna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Panna
trans_list: Virgo
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) szósty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 (24) sierpnia do 22 września;


lexentry: pol/Papua-Nowa_Gwinea__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Papua-Nowa Gwinea
trans_list: Papua Nova Guinea
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii ze stolicą w Port Moresby;


lexentry: pol/Parlament_Europejski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Parlament Europejski
trans_list: Parlamentum Europaeum
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jednoizbowy parlament reprezentujący obywateli Unii Europejskiej;


lexentry: pol/Parma__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Parma
trans_list: Parma
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania; stolica prowincji Parma (1.2);


lexentry: pol/Partia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Partia
trans_list: Parthia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina historyczna, położona w dzisiejszym północno-wschodnim Iranie i Turkmenistanie, na południowy wschód od Morza Kaspijskiego;


lexentry: pol/Parys__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Parys
trans_list: Paris
sense:
(mitologia grecka) królewicz trojański, syn Priama i Hekuby, sędzia w sporze o jabłko niezgody, ukochany Heleny;


lexentry: pol/Paryż__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Paryż
trans_list: Lutetia | Parisium
sense:
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Francji, położone nad Sekwaną, w północnej części kraju;


lexentry: pol/Pasawa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pasawa
trans_list: Castra Batavia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w południowo-wschodnich Niemczech, w Bawarii, bezpośrednio przy granicy z Austrią;


lexentry: pol/Pascha__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pascha
trans_list: Pascha
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowskie święto obchodzone w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni Księżyca na pamiątkę wyzwolenia Izraelitów z niewoli egipskiej; w Izraelu trwa 7 dni, a w diasporze – 8 dni;


lexentry: pol/Pawia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pawia
trans_list: Papia | Ticinum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Lombardii, położone w zachodniej części Niziny Padańskiej nad rzeką Ticino;


lexentry: pol/Państwo_Kościelne__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Państwo Kościelne
trans_list: Status Ecclesiasticus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) państwo istniejące w środkowej Italii w latach 755-1870;


lexentry: pol/Pegaz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pegaz
trans_list: Pegasus
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Enifa; w Polsce widoczny jesienią; góruje o północy we wrześniu;


lexentry: pol/Pelops__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pelops
trans_list: Pelops
sense:
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, syn Tantala złożony przez niego w ofierze bogom;


lexentry: pol/Pentateuch__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pentateuch
trans_list: Pentateuchus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór pięciu świętych ksiąg judaizmu składających się na Torę


lexentry: pol/Pergamon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pergamon
trans_list: Pergamum
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Myzji, w Azji Mniejszej, stolica państwa pergamońskiego;


lexentry: pol/Perpignan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Perpignan
trans_list: Perpenniānum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Francji na wybrzeżu Morza Śródziemnego, ośrodek administracyjny departamentu Pireneje Wschodnie;


lexentry: pol/Persefona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Persefona
trans_list: Persephonē
sense:
(mitologia grecka) bogini grecka, małżonka Hadesa, władczyni świata podziemnego i opiekunka dusz zmarłych;


lexentry: pol/Perseidy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Perseidy
trans_list: Perseidae
sense:
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów obserwowany rokrocznie 10 sierpnia w gwiazdozbiorze Perseusza;


lexentry: pol/Persepolis__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Persepolis
trans_list: Persepolis
sense:
(geografia, geograficzny) (starożytność) miasto w starożytnej Persji, założone przez Dariusza I w 518 p.n.e.;


lexentry: pol/Perseusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Perseusz
trans_list: Perseus
sense:
(mitologia grecka) heros argolidzki i pogromca Meduzy, syn Zeusa i Danae oraz mąż Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Perseusza (2.1);


lexentry: pol/Peru__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Peru
trans_list: Peruvia | Peru
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Limie;


lexentry: pol/Piemont__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Piemont
trans_list: Pedemontium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech, ze stolicą w Turynie;


lexentry: pol/Pikardia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pikardia
trans_list: Picardia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (administracja) były region administracyjny we Francji; zniesiony w 2016 roku;


lexentry: pol/Pikardia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pikardia
trans_list: Picardia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna we Francji, położona w północnej części kraju nad kanałem La Manche;


lexentry: pol/Pittsburgh__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pittsburgh
trans_list: Pittsburgum
sense:
(geografia, geograficzny) duże miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Pensylwania, stolica hrabstwa Allegheny;


lexentry: pol/Pizydia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pizydia
trans_list: Pisidia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, obecnie na terenie Turcji


lexentry: pol/Pięćdziesiątnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Pięćdziesiątnica
trans_list: Pentecoste
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone pięćdziesiąt dni po Wielkanocy, w którym wspomina się zstąpienie Ducha Świętego na Maryję i Apostołów


lexentry: pol/Pięćdziesiątnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Pięćdziesiątnica
trans_list: Pentecoste
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) w judaizmie: święto obchodzone 6 dnia miesiąca siwan, upamiętniające nadanie Tory


lexentry: pol/Pińsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pińsk
trans_list: Pinscum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port rzeczny na Białorusi, na Polesiu, nad rzeką Piną, u jej ujścia do Prypeci


lexentry: pol/Pluton__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Pluton
trans_list: Pluto
sense:
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 134340, należąca do Pasa Kuipera, do 2006 r. zaliczana do planet Układu Słonecznego;


lexentry: pol/Pogezania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pogezania
trans_list: Pogesania
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Prusach wywodząca się od obszaru zajętego przez plemię Pogezanów;


lexentry: pol/Pole_Marsowe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pole Marsowe
trans_list: Campus Martius
sense:
(geografia, geograficzny) poświęcone Marsowi miejsce w starożytnym Rzymie wykorzystywane do zebrań publicznych, pierwotnie niezabudowane; położone było poza murami miejskimi, w zakolu Tybru, na zachód od Kapitolu;


lexentry: pol/Polihymnia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Polihymnia
trans_list: Polyhymnia
sense:
(mitologia grecka) muza poezji sakralnej i hymnicznej oraz pantomimy, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;


lexentry: pol/Polska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Polska
trans_list: Polonia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Warszawie;


lexentry: pol/Pomezania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pomezania
trans_list: Pomesania
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Prusach, na prawym brzegu Wisły i Nogatu, zamieszkana przez Pomezanów;


lexentry: pol/Pompeje__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pompeje
trans_list: Pompeii
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone we włoskiej Kampanii u stóp Wezuwiusza, zniszczone jego wybuchem w 79 r. n.e.;


lexentry: pol/Pont__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pont
trans_list: Pontus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Azji Mniejszej, nad Morzem Czarnym, w starożytności niezależne królestwo, następnie prowincja rzymska;


lexentry: pol/Portoryko__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Portoryko
trans_list: Portus Dives
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w San Juan, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, położone na wyspie Portoryko (1.1) i kilku sąsiednich;


lexentry: pol/Posejdon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Posejdon
trans_list: Neptunus
sense:
(mitologia grecka) bóg mórz, trzęsień ziemi, żeglarzy, rybaków i koni, utożsamiany z rzymskim Neptunem;


lexentry: pol/Potenza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Potenza
trans_list: Potentia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w Apeninie Lukańskim, stolica regionu Basilicata i prowincji Potenza (1.2);


lexentry: pol/Południe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Południe
trans_list: meridies
sense:
(potocznie, potoczny) kraje znajdujące się na południe od mówiącego; również zbiorcze określenie Włoch, Hiszpanii, Grecji i Portugalii dla Europejczyków


lexentry: pol/Południe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Południe
trans_list: meridies
sense:
(potocznie, potoczny) nazwa państwa „Konfederacja Stanów Zjednoczonych Ameryki” istniejącego w latach 1860-1865


lexentry: pol/Pregoła__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Pregoła
trans_list: Vatrulia
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Rosji, w obwodzie kaliningradzkim, przepływająca przez Królewiec i uchodząca do Zalewu Wiślanego;


lexentry: pol/Prowansja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Prowansja
trans_list: Provincia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Prut__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Prut
trans_list: Hierasus
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka we wschodniej Europie, lewy dopływ Dunaju, rzeka graniczna pomiędzy Rumunią a Mołdawią;


lexentry: pol/Północ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Północ
trans_list: septemtrio
sense:
(potocznie, potoczny) kraje znajdujące się na północ od mówiącego; również obszary o mroźnym klimacie


lexentry: pol/Półwysep_Arabski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Półwysep Arabski
trans_list: Arabia
sense:
(geografia, geograficzny) największy półwysep świata położony w Azji Południowo-Zachodniej, między Morzem Czerwonym, Morzem Arabskim i Zatoką Perską;


lexentry: pol/Półwysep_Bretoński__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Półwysep Bretoński
trans_list: Aremorica
sense:
(geografia, geograficzny) półwysep w zachodniej części Francji, od północy oblany wodami kanału La Manche, zaś od południa wodami Oceanu Atlantyckiego;


lexentry: pol/Półwysep_Iberyjski__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Półwysep Iberyjski
trans_list: Hiberia
sense:
(geografia, geograficzny) półwysep w południowo-zachodniej Europie, między Oceanem Atlantyckim a Morzem Śródziemnym;


lexentry: pol/Raba__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Raba
trans_list: Arrabo
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-wschodniej Austrii i północno-zachodnich Węgrzech, uchodzi do Dunaju Moszońskiego;


lexentry: pol/Radamantys__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Radamantys
trans_list: Rhadamanthus
sense:
(mitologia grecka) król mniejszych wysp na Morzu Egejskim; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Minosa i Sarpedona;


lexentry: pol/Radziejów__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Radziejów
trans_list: Iulioburgum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu radziejowskiego;


lexentry: pol/Rak__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rak
trans_list: Cancer
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) czwarty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) czerwca do 22 lipca;


lexentry: pol/Raszka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Raszka
trans_list: Rascia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-zachodniej Serbii, Kosowie i Czarnogórze


lexentry: pol/Rawenna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rawenna
trans_list: Ravenna
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, stolica prowincji Rawenna (1.2);


lexentry: pol/Reichstag__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Reichstag
trans_list: dieta imperii
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (administracja) sejm rzeski, sejm rzeszowy, parlament, zgromadzenie przedstawicielskie w kolejnych formach państwowości Niemiec od XV w. do 1945 r.;


lexentry: pol/Reims__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Reims
trans_list: Durocortorum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we wschodniej części Francji w regionie administracyjnym Grand Est, w departamencie Marna;


lexentry: pol/Ren__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ren
trans_list: Rhenus
sense:
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek w Europie przepływająca przez Niemcy oraz Szwajcarię; rzeka graniczna między Szwajcarią a Liechtensteinem;


lexentry: pol/Republika_Armenii__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Armenii
trans_list: Respublica Armeniae
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Armenii jako państwa;


lexentry: pol/Republika_Azerbejdżanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Azerbejdżanu
trans_list: Atropatia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Azerbejdżanu jako państwa;


lexentry: pol/Republika_Beninu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Beninu
trans_list: Respublica Benini
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Beninu


lexentry: pol/Republika_Czeska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Czeska
trans_list: Res publica Cecha
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) (zobacz) Czechy (państwo)


lexentry: pol/Republika_Dominikańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Dominikańska
trans_list: Respublica Dominicana
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Dominikany jako państwa;


lexentry: pol/Republika_Federalna_Niemiec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Federalna Niemiec
trans_list: Respublica Foederalis Germanica
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Berlinie, a wcześniej w Bonn;


lexentry: pol/Republika_Kazachstanu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Kazachstanu
trans_list: Casachia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Kazachstanu jako państwa


lexentry: pol/Republika_Konga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Konga
trans_list: Res publica Congensis
sense:
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państw w środkowej części Afryki ze stolicą w Brazzaville;


lexentry: pol/Republika_Środkowoafrykańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Republika Środkowoafrykańska
trans_list: Respublica Africae Mediae
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w środkowej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi;


lexentry: pol/Rieti__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rieti
trans_list: Reate
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, stolica prowincji Rieti (1.2);


lexentry: pol/Rijeka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rijeka
trans_list: Flūmen
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-zachodniej Chorwacji, nad Zatoką Rijecką Morza Adriatyckiego;


lexentry: pol/Rodan-Alpy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rodan-Alpy
trans_list: Rhodano-Alpes
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (administracja) były region administracyjny w południowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Rodopy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rodopy
trans_list: Rhodope
sense:
(geografia, geograficzny) jedno z pasm górskich fałdowania hercyńskiego w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na pograniczu Bułgarii i Grecji; także region geograficzny;


lexentry: pol/Romania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Romania
trans_list: Flaminia | Romandiola | Romania | Romaniola
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnych Włoszech, razem z Emilią tworząca region administracyjny Emilia-Romania, jej najważniejszym ośrodkiem jest Rawenna;


lexentry: pol/Rosja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rosja
trans_list: Russia | Ruthenia | Rossia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie;


lexentry: pol/Rostock__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rostock
trans_list: Rostochium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w północno-wschodnich Niemczech;


lexentry: pol/Rostów_nad_Donem__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rostów nad Donem
trans_list: Rostovia ad Tanaim
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Rosji, nad rzeką Don, niedaleko jej ujścia do Morza Azowskiego;


lexentry: pol/Rotterdam__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rotterdam
trans_list: Roterodamum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Holandii, w prowincji Holandia Południowa;


lexentry: pol/Rwanda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Rwanda
trans_list: Ruanda
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali;


lexentry: pol/Ryby__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ryby
trans_list: Pisces
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dwunasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) lutego do 20 marca;


lexentry: pol/SMS__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: SMS
trans_list: scriptum
sense:
(telekomunikacja) (informatyka, informatyczny) krótka wiadomość tekstowa wysyłana z telefonu komórkowego lub bramki internetowej


lexentry: pol/Saara__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saara
trans_list: Saravus | Sarra
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka we Francji i Niemczech, prawy dopływ Mozeli, jej źródło znajduje się w Alzacji;


lexentry: pol/Saint_Lucia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saint Lucia
trans_list: Sancta Lucia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie (1.2) o tej samej nazwie;


lexentry: pol/Salamanka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Salamanka
trans_list: Salmantica
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Hiszpanii, nad rzeką Tormes, stolica prowincji Salamanka (1.2);


lexentry: pol/Salzburg__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Salzburg
trans_list: Salisburgum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-zachodniej Austrii, stolica kraju związkowego Salzburg (1.2);


lexentry: pol/Samaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samaria
trans_list: Samarīa
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Izraela i Autonomii Palestyńskiej, między Galileą a Judeą;


lexentry: pol/Samaria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samaria
trans_list: Samarīa
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasta położonego w Samarii (1.1); współcześnie ruiny;


lexentry: pol/Samoa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samoa
trans_list: Samoa
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Oceanii ze stolicą w Apia;


lexentry: pol/Samosz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Samosz
trans_list: Samus
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-zachodniej Rumunii i w północno-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy, powstaje z połączenia Małego Samoszu i Wielkiego Samoszu;


lexentry: pol/Saratów__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saratów
trans_list: Saratovia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Federacji Rosyjskiej, stolica obwód saratowskiego;


lexentry: pol/Saturn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Saturn
trans_list: Saturnus
sense:
(mitologia rzymska) bóg rolnictwa i zasiewów przedstawiany jako starzec trzymający w ręce sierp albo kosę, utożsamiany z greckim Kronosem; legendarny władca Italii; mąż Ops;


lexentry: pol/Saturn__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Saturn
trans_list: Saturnus
sense:
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga największa planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych;


lexentry: pol/Scylla__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Scylla
trans_list: Scylla
sense:
(mitologia grecka) potwór morski o kobiecej postaci i wężowych splotach, czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej;


lexentry: pol/Seleucja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Seleucja
trans_list: Seleucia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) toponim, nazwa szeregu starożytnych miast na świecie;


lexentry: pol/Selinunt__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Selinunt
trans_list: Selinus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto założone w południowo-zachodniej części Sycylii, zniszczone w 408 r. p.n.e. przez Kartagińczyków;


lexentry: pol/Senegal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Senegal
trans_list: Senegalia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej części Afryce, ze stolicą w Dakarze;


lexentry: pol/Septuaginta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Septuaginta
trans_list: Septuaginta
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (biblijny) pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na koine;


lexentry: pol/Septymania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Septymania
trans_list: Septimania
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowej Francji między Garonną a Rodanem i między Sewennami a Pirenejami;


lexentry: pol/Serbia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Serbia
trans_list: Serbia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry;


lexentry: pol/Serbia_i_Czarnogóra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Serbia i Czarnogóra
trans_list: Serbia et Nigromontium
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne państwo w Europie;


lexentry: pol/Seszele__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Seszele
trans_list: Insulae Seisellenses
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim;


lexentry: pol/Sierra_Leone__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sierra Leone
trans_list: Mons Leoninus
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown;


lexentry: pol/Singapur__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Singapur
trans_list: Singapura
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji;


lexentry: pol/Skalda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skalda
trans_list: Scaldis | Scalta
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Belgię i Holandię, uchodząca do Morza Północnego, nieopodal Antwerpii;


lexentry: pol/Skania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skania
trans_list: Scania
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna leżąca na najdalej wysuniętym na południe końcu Półwyspu Skandynawskiego, nad cieśniną Sund, obecnie w Szwecji;


lexentry: pol/Skorpion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skorpion
trans_list: Scorpius
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada;


lexentry: pol/Skorpion__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Skorpion
trans_list: Scorpius
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem;


lexentry: pol/Slawonia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Slawonia
trans_list: Sclavonia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we wschodniej Chorwacji, położona w międzyrzeczu Sawy i Drawy;


lexentry: pol/Socza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Socza
trans_list: Aesontius | Isontius
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka przepływająca przez Włochy i Słowenię, wypływa z Alp Julijskich i uchodzi do Zatoki Weneckiej;


lexentry: pol/Sodoma__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sodoma
trans_list: Sodoma
sense:
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) biblijne miasto kananejskie w pobliżu Morza Martwego;


lexentry: pol/Sogdiana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sogdiana
trans_list: Sogdiana
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Środkowej leżąca nad rzeką Zarafszan, między rzekami Amu-darią i Syr-darią, na północ od Margiany i Baktrii, a na wschód od Fergany;


lexentry: pol/Solon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Solon
trans_list: Solon
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta, mąż stanu i prawodawca ateński żyjący na przełomie VII i VI w. p.n.e.;


lexentry: pol/Solura__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Solura
trans_list: Salodurum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-zachodniej Szwajcarii;


lexentry: pol/Solura__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Solura
trans_list: Salodurum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Szwajcarii, w kantonie Solura (1.2), nad rzeką Aare;


lexentry: pol/Somalia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Somalia
trans_list: Somalia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu;


lexentry: pol/Sorbona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sorbona
trans_list: Sorbona
sense:
(geografia, geograficzny) zespół budynków w Dzielnicy Łacińskiej Paryża, dawniej siedziba Uniwersytetu Paryskiego;


lexentry: pol/Sparta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sparta
trans_list: Sparta
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo w południowej Grecji;


lexentry: pol/Spira__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Spira
trans_list: Noviomagus
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, położone nad Renem w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat;


lexentry: pol/Spisz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Spisz
trans_list: Gepusia
sense:
(etnografia, etnograficzny) (geografia, geograficzny) region etnograficzny na południu Polski i w środkowej Słowacji;


lexentry: pol/Sri_Lanka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sri Lanka
trans_list: Sri Lanka | Sri Lanca
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon;


lexentry: pol/Stara_Marchia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stara Marchia
trans_list: Antiqua Marchia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna leżąca w obecnym kraju związkowym Saksonia-Anhalt, najstarsza część Marchii Brandenburskiej, położona na lewym brzegu Łaby, na północ od Magdeburga;


lexentry: pol/Stary_Testament__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stary Testament
trans_list: Vetus Testāmentum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część Biblii, w skład której wchodzą księgi przejęte z judaizmu, napisane przed naszą erą;


lexentry: pol/Stralsund__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stralsund
trans_list: Stralesunda
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) nadbałtyckie miasto powiatowe i hanzeatyckie w niemieckim kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie; ;


lexentry: pol/Strzelec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Strzelec
trans_list: Sagittarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziewiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 listopada do 21 grudnia;


lexentry: pol/Strzelec__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Strzelec
trans_list: Sagittarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem;


lexentry: pol/Stuttgart__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Stuttgart
trans_list: Stutgardia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, stolica i największe miasto kraju związkowego Badenia-Wirtembergia;


lexentry: pol/Styria__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Styria
trans_list: Styria
sense:
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowej Europie, podzielona między Austrię i Słowenię;


lexentry: pol/Suazi__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Suazi
trans_list: Suazia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawna nazwa państwa Eswatini;


lexentry: pol/Sudermania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sudermania
trans_list: Sudermannia | Sudermania
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Södermanland, kraina historyczna w Szwecji;


lexentry: pol/Sudety__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sudety
trans_list: Montes Sudetica | Sudeta Montes | Sudeta Ore | Sudeti
sense:
(geografia, geograficzny) łańcuch górski na pograniczu Polski i Czech, rozciągającym się pomiędzy Doliną Łaby a Bramą Morawską;


lexentry: pol/Surinam__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Surinam
trans_list: Surinamia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo;


lexentry: pol/Sussex__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sussex
trans_list: Regnum Sussaxonum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 477–860


lexentry: pol/Sychem__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sychem
trans_list: Sichem | Sychem
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) starożytne miasto w środkowej Palestynie, przejściowo stolica Samarii;


lexentry: pol/Sycylia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sycylia
trans_list: Sicilia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech;


lexentry: pol/Sydon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Sydon
trans_list: Sidon
sense:
(geografia, geograficzny) trzecie pod względem wielkości miasto Libanu, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/Syrinks__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syrinks
trans_list: Syrinx
sense:
(mitologia grecka) najada albo hamadriada, albo oreada z Arkadii zamieniona w trzcinę, ukochana Pana;


lexentry: pol/Syriusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Syriusz
trans_list: Sirius
sense:
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie, znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa;


lexentry: pol/Szatan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szatan
trans_list: Satan | Satanas
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich najwyższy spośród upadłych aniołów, przywódca złych duchów niekiedy utożsamiany z Lucyferem;


lexentry: pol/Szczecin__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szczecin
trans_list: Scecinum | Stetinum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, stolica województwa zachodniopomorskiego;


lexentry: pol/Szlezwik-Holsztyn__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szlezwik-Holsztyn
trans_list: Slesvicum et Holsatia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec ze stolicą w Kilonii;


lexentry: pol/Szlezwik__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szlezwik
trans_list: Slesvicum
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w południowej Jutlandii, podzielony obecnie między Danię a Niemcy, dawne księstwo zależne od Danii;


lexentry: pol/Szwabia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Szwabia
trans_list: Suebia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna i etniczna kraina Niemiec, obecnie położona głównie na terenie Badenii-Wirtembergii, ale także części Bawarii oraz Szwajcarii i Francji;


lexentry: pol/Słowenia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słowenia
trans_list: Slovenia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie;


lexentry: pol/Słowianin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Słowianin
trans_list: Slavus
sense:
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy;


lexentry: pol/Słońce__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Słońce
trans_list: sol
sense:
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; w dzień najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/TSUE__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: TSUE
trans_list: Curia
sense:
= (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej


lexentry: pol/Tadź_Mahal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tadź Mahal
trans_list: Taj Mahal
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) mauzoleum w indyjskim mieście Agra, wzniesione przez Szahdżahana, władcę z dynastii Wielkich Mogołów, dla zmarłej żony Mumtaz Mahal;


lexentry: pol/Tajwan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tajwan
trans_list: Taivania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Republika Chińska, państwo na wyspie Tajwan (1.1), przez Chińską Republikę Ludową uznawane za zbuntowaną prowincję;


lexentry: pol/Talos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Talos
trans_list: Talus
sense:
(mitologia grecka) postać mitologiczna, niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu;


lexentry: pol/Tambow__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tambow
trans_list: Tambovia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w środku europejskiej części Rosji, położone nad rzeką Cną;


lexentry: pol/Tangier__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tangier
trans_list: Tingis
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodnim Maroku w Zatoce Tangerskiej, port nad Cieśniną Gibraltarską;


lexentry: pol/Tanzania__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Tanzania
trans_list: Tanzania
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma;


lexentry: pol/Tarent__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tarent
trans_list: Tarentum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w regionie Apulia, w prowincji Tarent (1.2), w południowych Włoszech;


lexentry: pol/Tarragona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tarragona
trans_list: Tarracō
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we wschodniej Hiszpanii nad Morzem Śródziemnym, w południowej Katalonii;


lexentry: pol/Tars__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tars
trans_list: Tarsus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w południowej Azji Mniejszej, obecnie tureckie Tarsus;


lexentry: pol/Tczew__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tczew
trans_list: Trsovia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, siedziba powiatu tczewskiego;


lexentry: pol/Teby__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Teby
trans_list: Thebae
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Górnym Egipcie, położone nad Nilem;


lexentry: pol/Temesz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Temesz
trans_list: Tibiscus | Tibisis
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-zachodniej Rumunii i w północno-wschodniej Serbii, lewy dopływ Dunaju;


lexentry: pol/Temida__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Temida
trans_list: Themis
sense:
(mitologia grecka) bogini prawa i praworządności przedstawiana jako kobieta z opaską na oczach, wagą i mieczem w dłoni; córka Uranosa i Gai; druga żona Zeusa; matka hor i Mojr; siostra Fojbe, Hyperiona, Japeta, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Mnemosyne, Okeanosa, Rei, Tei i Tetydy oraz cyklopów niebiańskich i hekatonchejrów; jedna z tytanid;


lexentry: pol/Termopile__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Termopile
trans_list: Thermopylae
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) strategiczne, wąskie przejście między pasmem górskim Oita a wodami Zatoki Malijskiej, prowadzące z Tesalii do Grecji środkowej w pobliżu miejscowości Lamia w Grecji;


lexentry: pol/Terpsychora__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Terpsychora
trans_list: Terpsichore
sense:
(mitologia grecka) muza tańca i pieśni chóralnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;


lexentry: pol/Timok__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Timok
trans_list: Timacus
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka we wschodniej Serbii i północno-wschodniej Bułgarii, prawy dopływ Dunaju;


lexentry: pol/Togo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Togo
trans_list: Togum
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Lomé;


lexentry: pol/Tora__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tora
trans_list: Tora
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga judaizmu składająca się z pięciu ksiąg;


lexentry: pol/Toskania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Toskania
trans_list: Tuscia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w środkowych Włoszech;


lexentry: pol/Tracja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tracja
trans_list: Thracia | Tratia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon, obecnie podzielona między Grecję, Turcję i Bułgarię;


lexentry: pol/Trewir__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trewir
trans_list: Augusta Trevirorum | Augusta Treverorum
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, port nad Mozelą;


lexentry: pol/Triest__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Triest
trans_list: Tergeste | Tergestum
sense:
(geografia, geograficzny) portowe miasto w północno-wschodnich Włoszech, nad Morzem Adriatyckim, stolica regionu autonomicznego Friuli-Wenecja Julijska;


lexentry: pol/Troada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Troada
trans_list: Trōas
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w Azji Mniejszej, pomiędzy Morzem Egejskim a Hellespontem i rzeką Ajespos, obecnie jest to półwysep Biga;


lexentry: pol/Troja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Troja
trans_list: Troia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej;


lexentry: pol/Trydent-Górna_Adyga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trydent-Górna Adyga
trans_list: Tridentum et Tirolum Meridionale
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w północnych Włoszech ze stolicą w Trydencie;


lexentry: pol/Trzej_Królowie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trzej Królowie
trans_list: Magi
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postacie z biblijnej opowieści, które podążając za Gwiazdą Betlejemską przybyły do nowonarodzonego Chrystusa z darami;


lexentry: pol/Trójca_Święta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Trójca Święta
trans_list: Trinitas | Sancta Trinitas
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w doktrynie chrześcijańskiej: trzy postacie (Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty), pod którymi przejawia się jeden Bóg;


lexentry: pol/Tulon__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tulon
trans_list: Telo Martius
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Var;


lexentry: pol/Turcja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turcja
trans_list: Turcia
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji;


lexentry: pol/Turgowia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turgowia
trans_list: Turgovia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-wschodniej Szwajcarii;


lexentry: pol/Turkmenistan__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turkmenistan
trans_list: Turcmenia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej;


lexentry: pol/Turyngia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Turyngia
trans_list: Thuringia
sense:
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w Republice Federalnej Niemiec ze stolicą w Erfurcie;


lexentry: pol/Twer__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Twer
trans_list: Tueria
sense:
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w europejskiej części Rosji, nad Wołgą, przy ujściu Twercy;


lexentry: pol/Tyberiada__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyberiada
trans_list: Tiberias
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Izraelu, w Dystrykcie Północnym, nad Jeziorem Tyberiadzkim;


lexentry: pol/Tybinga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tybinga
trans_list: Tubinga
sense:
(geografia, geograficzny) powiatowe miasto w południowo-zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, siedziba rejencji Tybinga (1.2);


lexentry: pol/Tyr__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyr
trans_list: Tyrus
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port w południowym Libanie, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w starożytności miasto fenickie;


lexentry: pol/Tyrol__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyrol
trans_list: Tirolis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnych Włoszech i w zachodniej Austrii, rozciąga się w Alpach Wschodnich, w dolinie górnego Innu, górnej Adygi i górnej Drawy;


lexentry: pol/Tyrteusz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Tyrteusz
trans_list: Tyrtaeus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta grecki, którego Ateńczycy wysłali w VII w. p.n.e. zamiast wojsk na pomoc Spartanom przeciw Meseńczykom, aby pieśniami natchnął Spartan do walki;


lexentry: pol/Udine__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Udine
trans_list: Utinum
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto we Włoszech, w regionie autonomicznym Friuli-Wenecja Julijska;


lexentry: pol/Uganda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uganda
trans_list: Uganda | Ugandia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali;


lexentry: pol/Ukraina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Ukraina
trans_list: Ucraina
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie;


lexentry: pol/Ulm__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ulm
trans_list: Ulma
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia;


lexentry: pol/Ulster__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ulster
trans_list: Ultōnia
sense:
(geografia, geograficzny) jedna z prowincji Irlandii znajdująca się w jej północno-wschodniej części;


lexentry: pol/Uran__rzeczowniknazwawłasna__2
sense_num: 02
written_rep: Uran
trans_list: Uranus
sense:
(astronomia, astronomiczny) siódma według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, odkryta 1781, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych;


lexentry: pol/Urania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urania
trans_list: Urania
sense:
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 30, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1854 r.;


lexentry: pol/Urania__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urania
trans_list: Urania
sense:
(mitologia grecka) muza astronomii (łącznie z astrologią), jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne;


lexentry: pol/Uranos__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Uranos
trans_list: Uranus | Caelus
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie nieba; syn i mąż Gai, ojciec tytanów (Hyperiona, Japetosa, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Okeanosa), tytanid (Fojbe, Mnemosyne, Rei, Tei, Temidy, Tetydy), hekatonchejrów, cyklopów niebiańskich, Erynii, gigantów i nimf jesionowych;


lexentry: pol/Urbino__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Urbino
trans_list: Urbinum
sense:
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina w środkowych Włoszech, w regionie Marche, położona u podnóża Apeninu Umbryjsko-Marchijskiego;


lexentry: pol/Vanuatu__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vanuatu
trans_list: Vanuatu
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielki kraj wyspiarski w Oceanii;


lexentry: pol/Vicenza__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vicenza
trans_list: Vicetia | Vincentia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska;


lexentry: pol/Vienne__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Vienne
trans_list: Vienna
sense:
(geografia, geograficzny) miasto nad Rodanem, położone w południowo-wschodniej Francji w departamencie Isère;


lexentry: pol/Viterbo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Viterbo
trans_list: Viterbium
sense:
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, stolica prowincji Viterbo (1.2);


lexentry: pol/WWW__skrótowiec__1
sense_num: 01
written_rep: WWW
trans_list: TTT
sense:
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) ogólnoświatowa sieć usług elektronicznych udostępniająca dokumenty przy pomocy łącz;


lexentry: pol/Waga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Waga
trans_list: Libra
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) siódmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 września do 22 października;


lexentry: pol/Waga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Waga
trans_list: Libra
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny wiosną i latem;


lexentry: pol/Warmia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Warmia
trans_list: Varmia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce, na wschód od Pasłęki;


lexentry: pol/Wega__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wega
trans_list: Vega
sense:
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni; jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;


lexentry: pol/Weimar__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Weimar
trans_list: Vimaria
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Turyngia;


lexentry: pol/Weje__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Weje
trans_list: Veii
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto etruskie, przeciwnik Rzymu, zdobyte przez niego w 396 roku p.n.e.;


lexentry: pol/Wenus__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wenus
trans_list: Venus
sense:
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie;


lexentry: pol/Werona__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Werona
trans_list: Verona
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech, w regionie administracyjnym Wenecja Euganejska;


lexentry: pol/Wersal__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wersal
trans_list: Versaliis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miejscowość we Francji położona na zachód od Paryża, słynąca z rezydencji królów francuskich;


lexentry: pol/Wessex__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wessex
trans_list: Wessexia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo istniejące w południowej Anglii w latach 519–927;


lexentry: pol/Westa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Westa
trans_list: Vesta
sense:
(mitologia rzymska) bogini ogniska domowego, świętego i wiecznego ognia, utożsamiana z grecką Hestią;


lexentry: pol/Wewnętrzna_Kraina__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wewnętrzna Kraina
trans_list: Carniola Interior
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy;


lexentry: pol/Wezera__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wezera
trans_list: Visurgis
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, powstała z połączenia rzek Werry i Fuldy, uchodzi do Morza Północnego;


lexentry: pol/Wielka_Niedźwiedzica__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielka Niedźwiedzica
trans_list: Ursa Maior | Ursa Major
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Wielkim Wozem; jedna z największych konstelacji;


lexentry: pol/Wielkanoc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielkanoc
trans_list: Pascha | Festa Paschalia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa;


lexentry: pol/Wielki_Czwartek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Czwartek
trans_list: dies cenae Domini
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) czwartek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę ostatniej wieczerzy;


lexentry: pol/Wielki_Piątek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Piątek
trans_list: Diēs Passiōnis Dominī
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) piątek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę męki i śmierci Jezusa Chrystusa;


lexentry: pol/Wielki_Post__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Post
trans_list: quādrāgēsima
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: czas pokuty przygotowujący do przeżycia świąt Wielkanocy, w którym obowiązuje zakaz urządzania hucznych zabaw, obejmujący czterdzieści dni od Środy Popielcowej do Wielkiej Soboty włącznie;


lexentry: pol/Wielki_Tydzień__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Tydzień
trans_list: Hebdomada Sancta | Hebdomas Maior | Hebdomas Sancta
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie uroczysty czas upamiętniający ostatnie dni Chrystusa;


lexentry: pol/Wielki_Wóz__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielki Wóz
trans_list: Septentrio
sense:
(astronomia, astronomiczny) asteryzm składający się z siedmiu najjaśniejszych gwiazd gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy;


lexentry: pol/Wielkie_Księstwo_Litewskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wielkie Księstwo Litewskie
trans_list: Magnus Ducatus Lituaniae
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie istniejące w latach 1240-1795;


lexentry: pol/Wiesbaden__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiesbaden
trans_list: Aquae Mattiacae
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i uzdrowisko w środkowych Niemczech, stolica kraju związkowego Hesja;


lexentry: pol/Wikipedia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wikipedia
trans_list: Vicipaedia | Vicipædia
sense:
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia


lexentry: pol/Wikiźródła__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wikiźródła
trans_list: Vicifons
sense:
wolne internetowe repozytorium tekstów źródłowych, które każdy może redagować; projekt Fundacji Wikimedia;


lexentry: pol/Wiminał__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wiminał
trans_list: Collis Viminalis
sense:
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu klasycznych wzgórz rzymskich, położone w środkowo-wschodniej części miasta pomiędzy wzgórzami Kwirynał i Eskwilin;


lexentry: pol/Wirtembergia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wirtembergia
trans_list: Wurtemberga
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-zachodnich Niemczech;


lexentry: pol/Wisconsin__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wisconsin
trans_list: Visconsinia
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Stanach Zjednoczonych, dopływ Missisipi;


lexentry: pol/Wittenberga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wittenberga
trans_list: Wittenberga
sense:
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w środkowych Niemczech, leżące nad Łabą w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, centrum reformacji i miejsce działalności reformatora religijnego Marcina Lutra;


lexentry: pol/Wodnik__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wodnik
trans_list: Aquarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) jedenasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 stycznia do 19 (20) lutego;


lexentry: pol/Wodnik__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wodnik
trans_list: Aquarius
sense:
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny częściowo latem i jesienią;


lexentry: pol/Wodzisław_Śląski__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wodzisław Śląski
trans_list: Vladislavia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim;


lexentry: pol/Wolne_Hrabstwo_Burgundii__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wolne Hrabstwo Burgundii
trans_list: Liber Comitatus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowo-wschodniej Francji;


lexentry: pol/Wormacja__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wormacja
trans_list: Vormatia
sense:
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w Nadrenii-Palatynacie, port nad Renem;


lexentry: pol/Wołga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołga
trans_list: Rha
sense:
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego;


lexentry: pol/Wołyń__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wołyń
trans_list: Volhinia | Volhynia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na obszarze dziesiejszej zachodniej Ukrainy;


lexentry: pol/Wrocław__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wrocław
trans_list: Vratislavia | Wratislavia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto wojewódzkie nad Odrą, w południowo-zachodniej Polsce;


lexentry: pol/Wspólnota_Bahamów__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wspólnota Bahamów
trans_list: Consortio Bahamensium
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahamów jako państwa


lexentry: pol/Wszystkich_Świętych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Wszystkich Świętych
trans_list: Omnium Sanctorum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święto chrześcijańskie ku czci wszystkich świętych, obchodzone 1 listopada, a także dzień, w którym zwyczajowo odwiedza się groby bliskich zmarłych;


lexentry: pol/Wyspa_Man__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspa Man
trans_list: Monapia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne od Korony brytyjskiej (dependencja Korony brytyjskiej); jedna z wysp wchodząca w skład archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim;


lexentry: pol/Wyspa_Wielkanocna__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspa Wielkanocna
trans_list: Insula Paschalis
sense:
(geografia, geograficzny) chilijska wyspa położona na południowym Pacyfiku, znana z występujących tam figur moai;


lexentry: pol/Wyspy_Cooka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Cooka
trans_list: Insulae Cook
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii, terytorium zależne Nowej Zelandii;


lexentry: pol/Wyspy_Kanaryjskie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Kanaryjskie
trans_list: Canariae Insulae
sense:
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej;


lexentry: pol/Wyspy_Marshalla__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Marshalla
trans_list: Insulae Marsalienses
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Spokojnym ze stolicą w Majuro;


lexentry: pol/Wyspy_Owcze__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Owcze
trans_list: Insulae Faeroae
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium autonomiczne Danii położone w archipelagu Wyspy Owcze (1.1)


lexentry: pol/Wyspy_Świętego_Tomasza_i_Książęca__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Wyspy Świętego Tomasza i Książęca
trans_list: Insulae Sancti Thomae et Principis
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce;


lexentry: pol/Włochy__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Włochy
trans_list: Italia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię;


lexentry: pol/Włocławek__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Włocławek
trans_list: Vladislavia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą;


lexentry: pol/Zaduszki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Zaduszki
trans_list: Commemoratio Omnium Fidelium Defunctorum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim dzień poświęcony pamięci wszystkich zmarłych, przypadający na 2 listopada (po dniu Wszystkich Świętych);


lexentry: pol/Zamość__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zamość
trans_list: Samoscium | Zamoscia
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce, w południowej części województwa lubelskiego;


lexentry: pol/Zaratusztra__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zaratusztra
trans_list: Zoroaster
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) twórca zaratusztrianizmu;


lexentry: pol/Zatoka_Biskajska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Biskajska
trans_list: Mare Cantabricum
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Oceanu Atlantyckiego, położona pomiędzy północnym wybrzeżem Półwyspu Pirenejskiego a południowo-zachodnim wybrzeżem Francji;


lexentry: pol/Zatoka_Koryncka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Koryncka
trans_list: Corinthius sinus
sense:
(geografia, geograficzny) głęboka, wąska zatoka, wschodnia odnoga Morza Jońskiego, od którego oddziela ją na zachodzie Zatoka Patraska;


lexentry: pol/Zatoka_Lwia__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Lwia
trans_list: sinus Leonis
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka będąca częścią Morza Śródziemnego, znajdująca się u południowych wybrzeży Francji;


lexentry: pol/Zatoka_Malijska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Malijska
trans_list: Maliacus sinus
sense:
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka położona u wybrzeży Grecji, wcinająca się w ląd i zamykająca z jednej strony przesmyk nieopodal Termopili


lexentry: pol/Zatoka_Neapolitańska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Neapolitańska
trans_list: Crater
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka morska położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Włoch, w regionie Kampania;


lexentry: pol/Zatoka_Sarońska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Sarońska
trans_list: Saronicus sinus
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka Morza Egejskiego, położona między Attyką, Argolidą a Przesmykiem Korynckim;


lexentry: pol/Zatoka_Tarencka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Tarencka
trans_list: Sinus Tarentinus
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Śródziemnym u wybrzeży Włoch, między Półwyspem Salentyńskim i Półwyspem Kalabryjskim;


lexentry: pol/Zatoka_Triesteńska__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Triesteńska
trans_list: Sinus Tergestinus
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, stanowiąca część Zatoki Weneckiej;


lexentry: pol/Zatoka_Wenecka__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zatoka Wenecka
trans_list: Sinus Venetus
sense:
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, u wybrzeży Włoch, Słowenii i Chorwacji;


lexentry: pol/Zefir__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zefir
trans_list: Favonius | Zephyrus
sense:
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem; zwiastun wiosny;


lexentry: pol/Zeus__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zeus
trans_list: Zeus | Iuppiter
sense:
(mitologia grecka) bóg pogodnego i pochmurnego nieba oraz piorunów i błyskawic, pan Olimpu, utożsamiany z rzymskim Jowiszem, najwyższe bóstwo greckiego panteonu;


lexentry: pol/Ziemia_Obiecana__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ziemia Obiecana
trans_list: Terra Promissa
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według Biblii, terytorium, które Bóg obiecał Abrahamowi i jego potomkom, Kanaan;


lexentry: pol/Ziemia_Święta__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ziemia Święta
trans_list: Terra Sancta
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsca w Palestynie opisane w Nowym Testamencie, gdzie urodził się, żył i umarł Jezus Chrystus;


lexentry: pol/Zimbabwe__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zimbabwe
trans_list: Zimbabuia
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare;


lexentry: pol/Zjednoczone_Królestwo_Wielkiej_Brytanii_i_Irlandii_Północnej__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej
trans_list: Coniunctum Britanniae Magnae et Hiberniae Septentrionalis Regnum
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) nazwa państwa leżącego w Europie Zachodniej składającego się z Anglii, Walii, Szkocji i Irlandii Północnej;


lexentry: pol/Zjednoczone_Królestwo__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zjednoczone Królestwo
trans_list: Regnum Unitum
sense:
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej


lexentry: pol/Zug__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zug
trans_list: Tugium
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w środkowej Szwajcarii, nad jeziorem Zug (1.3), na północny wschód od Lucerny;


lexentry: pol/Zwiastowanie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Zwiastowanie
trans_list: Annuntiatio
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie powiadomienie Marii przez archanioła Gabriela o tym, że będzie matką Jezusa Chrystusa


lexentry: pol/Związek_Radziecki__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Związek Radziecki
trans_list: Uniō Sovietica
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo komunistyczne w Europie i Azji, które istniało w latach 1922-1991;


lexentry: pol/Związek_Socjalistycznych_Republik_Radzieckich__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
trans_list: Unio Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nieistniejące obecnie federacyjne państwo, które w XX w. obejmowało wschodnią Europę i północną Azję;


lexentry: pol/a_także__fraza_spójnikowa__1
sense_num: 01
written_rep: a także
trans_list: non solum...sed etiam
sense:
spójnik używany do łączenia zdań lub jego części odnoszących się do tych samych przedmiotów, osób lub faktów


lexentry: pol/abaka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abaka
trans_list: Musa textilis
sense:
lekkie, wytrzymałe włókno z pochew liściowych banana manilskiego wykorzystywane do sporządzania lin, zwłaszcza w żeglarstwie;


lexentry: pol/abakus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abakus
trans_list: abacus
sense:
przyrząd do liczenia w postaci deski z rowkami na poszczególne rodzaje jednostek liczbowych, używany przez starożytnych Greków i Rzymian, także w zachodniej Europie do XVIII w.; pierwowzór liczydeł;


lexentry: pol/abandon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abandon
trans_list: desertio
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (morski) zrzeczenie się na rzecz ubezpieczyciela praw do statku, który stracił swoją wartość handlową;


lexentry: pol/abderyta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abderyta
trans_list: Abderites
sense:
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec miasta Abdera w Tracji uchodzący w opinii starożytnych Greków za uosobienie głupoty, filisterstwa i kołtuństwa


lexentry: pol/abdykacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abdykacja
trans_list: abdicatio
sense:
zrzeczenie się władzy, rezygnacja monarchy z tronu; ; (zobacz) też abdykacja w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/abdykować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: abdykować
trans_list: abdicare
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zrzekać się władzy monarszej; dokonywać abdykacji


lexentry: pol/aberracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aberracja
trans_list: amentia
sense:
(astronomia, astronomiczny) pozorne odchylenie ciał niebieskich od ich rzeczywistego położenia wywołane ruchem Ziemi po orbicie albo jej obrotem;


lexentry: pol/aberracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aberracja
trans_list: amentia
sense:
(biologia, biologiczny) zmiana w strukturze chromosomów występująca samorzutnie w warunkach naturalnych, a także wywoływana sztucznie działaniem promieniowania jonizującego, różnych związków chemicznych itp., powodująca dziedziczne zmiany cech organizmu;


lexentry: pol/aberracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aberracja
trans_list: deliratio
sense:
(optyka, optyczny) wada soczewek powodująca nieostrość, zabarwienie bądź zniekształcenie obrazu; wada odwzorowywania obrazu przez układy optyczne;


lexentry: pol/ablatyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ablatyw
trans_list: ablativus
sense:
(gramatyka) przypadek gramatyczny wyrażający odchodzenie i oddzielanie się od czegoś, a w łacinie spełniający także inne role, m.in. narzędnika i miejscownika;


lexentry: pol/abolicja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abolicja
trans_list: interitus
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ustawowy, powszechny akt łaski, polegający na zakazie wszczęcia lub nakazie umorzenia postępowania karnego w stosunku do pewnych rodzajów przestępstw lub kategorii przestępców;


lexentry: pol/abrazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrazja
trans_list: abrasio
sense:
(geologia, geologiczny) ścieranie podłoża skalnego przez luźny materiał skalny przemieszczany przez wodę;


lexentry: pol/abrewiacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrewiacja
trans_list: abbreviātiō
sense:
(książkowy) (termin specjalistyczny) skrót wyrazu lub grupy wyrazów w piśmie, szczególnie w odniesieniu do dawnych rękopisów


lexentry: pol/abrewiatura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abrewiatura
trans_list: abbreviātiō
sense:
(książkowy) system skrótów najczęściej używanych wyrażeń, stosowany w starożytności i średniowieczu;


lexentry: pol/absolucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: absolucja
trans_list: absolutio
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rozgrzeszenie, zdjęcie klątwy kościelnej, odpuszczenie grzechów;


lexentry: pol/absorpcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: absorpcja
trans_list: absorptio
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) proces wnikania cząstek do wnętrza innej substancji tworzącej dowolną fazę ciągłą;


lexentry: pol/abstrahowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrahowanie
trans_list: cogitatio
sense:
(książkowy) celowe i świadome pomijanie w rozważaniach jakiejś cechy lub aspektu, aby ułatwić analizę


lexentry: pol/abstrahować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrahować
trans_list: abstrahere
sense:
(filozofia, filozoficzny) dokonywać wyodrębnienia w jakimś zagadnieniu, zjawisku lub przedmiocie, jego różnych cech lub określać relacje między nimi w celu stworzenia pojęcia ogólnego


lexentry: pol/abstrahować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstrahować
trans_list: abstrahere
sense:
(książkowy) celowo i świadomie pomijać w rozważaniach jakąś cechę lub aspekt, żeby ułatwić analizę; nie uwzględniać czegoś


lexentry: pol/abstynencja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: abstynencja
trans_list: abstinentia
sense:
(medycyna, medyczny) powstrzymywanie się głównie przed piciem alkoholu; w szerszym znaczeniu także od wszelkich używek, seksu itp.;


lexentry: pol/absynt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: absynt
trans_list: absinthium
sense:
(spożywczy) alkoholowy napój wysokoprocentowy, otrzymywany w procesie destylacji z różnego rodzaju ziół, przede wszystkim z kwiatów i liści piołunu;


lexentry: pol/acerra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acerra
trans_list: acerra
sense:
mały, przenośny ołtarzyk, ustawiany przed zmarłym, na którym palono perfumy, używany też jako przenośny ołtarz w czasie uroczystości pogrzebowych;


lexentry: pol/aceton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aceton
trans_list: acetonum
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy przedstawiciel grupy ketonów o wzorze C3H6O, bezbarwna, łatwopalna i toksyczna ciecz o ostrym zapachu, wykorzystywany w syntezie chemicznej i jako rozpuszczalnik;


lexentry: pol/ach__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: ach
trans_list: eheu
sense:
…służący wyrażaniu stanów uczuciowych, takich jak m.in.: zachwyt, zaskoczenie, przestrach, irytacja, podziw, zdziwienie, pragnienie


lexentry: pol/acyklowir__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: acyklowir
trans_list: aciclovirum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwwirusowy na zakażenia herpeswirusami; analog guanozyny


lexentry: pol/adadżio__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adadżio
trans_list: adagium
sense:
(choreografia, choreograficzny) liryczny taniec dwojga solistów, przechodzenie z pozy do pozy oraz podnoszenie tancerki przez partnera;


lexentry: pol/adaks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adaks
trans_list: pȳgargus
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Addax Laurillard, rodzaj ssaka parzystokopytnego z podrodziny antylopowców;


lexentry: pol/addycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: addycja
trans_list: additio
sense:
(chemia, chemiczny) reakcja chemiczna polegająca na przyłączeniu jednej cząsteczki do drugiej, w wyniku czego powstaje tylko jeden produkt, bez produktów ubocznych;


lexentry: pol/adeptka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adeptka
trans_list: adstipulator
sense:
(książkowy) (filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zwolenniczka jakiejś idei, doktryny


lexentry: pol/admirał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: admirał
trans_list: praefectus classis
sense:
(marynarka) najwyższy stopień (dowódca) w marynarce wojennej, równoważny stopniowi generała broni w armii lądowej, naczelny wódz floty;


lexentry: pol/admirał__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: admirał
trans_list: praefectus classis
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) rusałka admirał, motyl z rodziny rusałkowatych


lexentry: pol/adoracyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: adoracyjny
trans_list: adoro
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z adoracją Najświętszego Sakramentu, używany podczas adoracji


lexentry: pol/adres__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adres
trans_list: inscriptio
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (urzędowy) informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka


lexentry: pol/adwent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwent
trans_list: adventus
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu chrześcijańskim okres około czterech tygodni (dawniej czterdziestu dni) przed Bożym Narodzeniem, przygotowujący do uroczystości Narodzenia Pańskiego, symbolizujący oczekiwanie na przyjście Mesjasza; ; (zobacz) też adwent w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/adwokat_Boga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwokat Boga
trans_list: advocatus Dei
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: duchowny, który podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego ma za zadanie przedstawić cechy świadczące o tym, że dana osoba powinna być błogosławionym lub kanonizowanym


lexentry: pol/adwokat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwokat
trans_list: advocatus
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie;


lexentry: pol/adwokat_diabła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adwokat diabła
trans_list: advocatus diaboli
sense:
(kościelny) (potocznie, potoczny) duchowny, który w Kościele katolickim podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego, ma za zadanie wyszukiwać przyczyn przeciw wyniesieniu na ołtarze


lexentry: pol/adyton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: adyton
trans_list: adytum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ukryta przestrzeń w sanktuarium greckim (np. w świątyni, gaju, grocie), dostępna tylko dla kapłanów i osób wybranych, które przeszły obrzęd oczyszczenia, gdzie przechowywane były świętości: posąg bóstwa, przedmioty kultu i dary dla niego, czasem mieściła się tam także wyrocznia;


lexentry: pol/afektacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afektacja
trans_list: affectatio
sense:
przesada w okazywaniu uczuć, egzaltacja; wyrażanie uczuć (poprzez zachowywanie się, wypowiadanie się) w sposób przesadny, sztuczny, afektowany


lexentry: pol/aforyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aforyzm
trans_list: dictum
sense:
zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy;


lexentry: pol/afta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: afta
trans_list: aphtha | apta
sense:
(medycyna, medyczny) mały bolesny pęcherzyk pokryty białawym włóknistym nalotem i otoczony czerwoną zapalną obwódką, powstający na błonie śluzowej jamy ustnej w wyniku zakażenia wirusowego;


lexentry: pol/agat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agat
trans_list: achātēs
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana chalcedonu; kamień półszlachetny o charakterystycznych paskach układających się koncentrycznie;


lexentry: pol/agawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agawa
trans_list: Agave
sense:
(botanika, botaniczny) Agave L., rodzaj roślin o długich, mięsistych, kolczastych, tworzących rozetę liściach;


lexentry: pol/agitacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agitacja
trans_list: vibrātiō
sense:
działalność prowadząca do zjednania zwolenników dla pewnej sprawy, idei, poglądów; propagowanie haseł albo ideologii;


lexentry: pol/agnostycyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agnostycyzm
trans_list: agnosticismus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu;


lexentry: pol/agorafobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agorafobia
trans_list: agoraphobia
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk przed przebywaniem samemu w miejscach publicznych;


lexentry: pol/agrarystyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: agrarystyczny
trans_list: agrārius
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (socjologia, socjologiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z agraryzmem


lexentry: pol/agresja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: agresja
trans_list: aggresio
sense:
(psychologia, psychologiczny) zachowanie, którego celem jest wyładowanie gniewu, wyrządzenie szkody;


lexentry: pol/akacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akacja
trans_list: Acacia
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acacia Mill., rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mimozowatych;


lexentry: pol/akacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akacja
trans_list: acacia
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju (1.1)


lexentry: pol/akcent__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akcent
trans_list: accentus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu;


lexentry: pol/akceptant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akceptant
trans_list: acceptator
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) osoba przyjmująca na siebie zobowiązanie zapłacenia w określonym terminie i miejscu wymienionej w wekslu sumy;


lexentry: pol/akceptor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akceptor
trans_list: acceptator
sense:
(chemia, chemiczny) cząsteczka, pojedynczy atom lub jon, który przyjmuje elektron, proton, grupę funkcyjną lub określony jon od innych cząsteczek w trakcie reakcji chemicznej;


lexentry: pol/akompaniować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: akompaniować
trans_list: comitō
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrumentalnie towarzyszyć głównej partii, wykonywać jej tło


lexentry: pol/akord__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akord
trans_list: concentus
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) równoczesne współbrzmienie co najmniej trzech dźwięków;


lexentry: pol/akropol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akropol
trans_list: arx
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji: osiedle, część miasta znajdująca się na wzgórzu


lexentry: pol/aksjomat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aksjomat
trans_list: axioma
sense:
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) element aksjomatyki, czyli tak wybranego zestawu twierdzeń, że na ich bazie daje się wyprowadzić wszystkie pozostałe twierdzenia danej teorii matematycznej;


lexentry: pol/aktorka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktorka
trans_list: actrix
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) kobieta, która w teatrze lub na filmie udaje jakąś postać, bohatera


lexentry: pol/aktywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aktywa
trans_list: as
sense:
(księgowość) kontrolowane przez jednostkę gospodarczą zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, które użyte spowodują wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych;


lexentry: pol/akupunktura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akupunktura
trans_list: acupunctura
sense:
(medycyna, medyczny) sztuka leczenia polegająca na wbijaniu igieł w określone miejsca na ciele człowieka;


lexentry: pol/akwedukt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: akwedukt
trans_list: aquae ductus | aquaeductus
sense:
kanał wodociągowy, rurociąg podziemny lub nadziemny, doprowadzający wodę z odległych źródeł na ogół do miast przy wykorzystaniu siły ciążenia ziemskiego;


lexentry: pol/ala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ala
trans_list: ala
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) starożytny oddział piechoty lub później jazdy Rzymu i Mezopotamii;


lexentry: pol/alabaster__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alabaster
trans_list: alabaster
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) zbita, drobnoziarnista odmiana gipsu, delikatnie zabarwiona lub biała;


lexentry: pol/alanina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alanina
trans_list: alaninum
sense:
(biologia, biologiczny) organiczny związek chemiczny, jeden z dwudziestu podstawowych aminokwasów białkowych;


lexentry: pol/albinizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: albinizm
trans_list: albinismus
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wrodzony brak barwnika skóry, włosów u ludzi i zwierząt;


lexentry: pol/albo__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: albo
trans_list: aut | vel | seu
sense:
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa;


lexentry: pol/alchemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alchemia
trans_list: alchemia
sense:
średniowieczna chemia, której zadaniem było odkrycie sposobu na przemianę metali nieszlachetnych w złoto


lexentry: pol/ale__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: ale
trans_list: sed | autem
sense:
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego


lexentry: pol/alegoria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alegoria
trans_list: allegoria
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści;


lexentry: pol/aleksandretta_obrożna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aleksandretta obrożna
trans_list: Psittacula krameri
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Psittacula krameri, gatunek ptaka z rodziny papug wschodnich, występujący m.in. w środkowej Afryce i na Półwyspie Indyjskim;


lexentry: pol/alfons__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alfons
trans_list: lēnō
sense:
(potocznie, potoczny) (pospolicie) mężczyzna żyjący z cudzej prostytucji, zabierający prostytutce część jej dochodu w zamian za ochronę


lexentry: pol/alibi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alibi
trans_list: alibi
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) niezbity dowód czyjejś nieobecności w miejscu przestępstwa w czasie jego popełnienia;


lexentry: pol/aligator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aligator
trans_list: aligator
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) wodny, drapieżny gad z rodziny Alligatoridae, o szerokim pysku, mylony często z krokodylem;


lexentry: pol/alimenty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alimenty
trans_list: alimonia
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) regularne, obligatoryjne świadczenia, na ogół pieniężne, na rzecz osób fizycznych, do których zobowiązywane są na drodze prawnej inne osoby fizyczne;


lexentry: pol/aliteracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aliteracja
trans_list: alliteratio
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers;


lexentry: pol/alkan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkan
trans_list: alkanum
sense:
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, łańcuchowy węglowodór nasycony, w którym występują wyłącznie pojedyncze wiązania chemiczne;


lexentry: pol/alken__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alken
trans_list: alkenum
sense:
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów nienasyconych, w którym występuje jedno podwójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;


lexentry: pol/alkin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkin
trans_list: alkinum
sense:
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, w którym występują przynajmniej jedno potrójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla;


lexentry: pol/alkohol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkohol
trans_list: alcohol
sense:
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH);


lexentry: pol/alkoholizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholizm
trans_list: alcoholismus
sense:
(medycyna, medyczny) nałóg alkoholowy, choroba polegająca na odczuwaniu potrzeby picia napojów alkoholowych;


lexentry: pol/alkoholowe_zapalenie_wątroby__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alkoholowe zapalenie wątroby
trans_list: hepatitis alcoholica
sense:
(medycyna, medyczny) stan chorobowy wywołany przewlekłym nadużywaniem alkoholu, prowadzącym do zmian zapalno-martwiczych w wątrobie;


lexentry: pol/alleluja__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: alleluja
trans_list: alleluia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w liturgii judaistycznej i chrześcijańskiej: okrzyk radości i triumfu zaczynający lub kończący psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne; wezwanie do złożenia hołdu Bogu; ; (zobacz) też aleluja w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/allelujatyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: allelujatyczny
trans_list: alleluiaticus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z okrzykiem radości i triumfu zaczynającym lub kończącym psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne


lexentry: pol/aloza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aloza
trans_list: Alosa alosa
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Alosa alosa, planktonożerna ryba na tarło wędrująca z mórz lub Atlantyku do rzek;


lexentry: pol/alpensztok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: alpensztok
trans_list: montānus baculus
sense:
(turystyka, turystyczny) żerdź o długości od 1,5 do ponad 2,5 metra, zaopatrzona z jednej strony w grot, używana przez turystów wędrujących po górach;


lexentry: pol/aluzja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aluzja
trans_list: subsōnō
sense:
wzmianka mająca wywołać skojarzenie z czymś, o czym się nie chce lub o czym nie można powiedzieć wprost


lexentry: pol/ambasada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambasada
trans_list: legatio
sense:
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej;


lexentry: pol/ambona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ambona
trans_list: pulpitum
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań; ; (zobacz) też ambona w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/ameba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ameba
trans_list: amoeba
sense:
(biologia, biologiczny) pierwotniak posiadający zmienny kształt, poruszający się poprzez wysuwanie nibynóżek;


lexentry: pol/amen__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: amen
trans_list: amen
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie chrześcijańskiej modlitwy


lexentry: pol/ametyst__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ametyst
trans_list: amethystus
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, kamień półszlachetny, fioletowa lub purpurowa, przezroczysta odmiana krzemionki SiO2;


lexentry: pol/ametystowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ametystowy
trans_list: amethystus
sense:
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący ametystu, wykonany z ametystu, związany z ametystem, ozdobiony ametystem


lexentry: pol/amfora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amfora
trans_list: amphora
sense:
wysokie, smukłe naczynie gliniane o wydłużonym brzuścu z dwoma umieszczonymi symetrycznie po bokach uchwytami;


lexentry: pol/amnestia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amnestia
trans_list: amnestia
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) darowanie lub złagodzenie kar dla niektórych skazanych;


lexentry: pol/amoksycylina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amoksycylina
trans_list: amoxicillinum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk będący półsyntetyczną pochodną penicyliny (z grupy aminopenicylin)


lexentry: pol/amoniak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amoniak
trans_list: ammoniacum
sense:
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu;


lexentry: pol/ampułka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ampułka
trans_list: ampulla
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (medycyna, medyczny) szklany hermetycznie zamknięty pojemnik z jednorazową dawką leku;


lexentry: pol/amulet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: amulet
trans_list: phylacterium
sense:
(ezoteryka) przedmiot, który ma w magiczny sposób chronić swojego właściciela przed czarami, nieszczęściami lub złem;


lexentry: pol/anaplazmoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anaplazmoza
trans_list: anaplasmosis
sense:
(medycyna, medyczny) choroba wywołana przez bakterie Anaplasma przenoszone przez kleszcze z rodzaju Ixodes, które namnażają się w granulocytach


lexentry: pol/anarchizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anarchizm
trans_list: anarchismus
sense:
ruch społeczny i ideologia głosząca likwidację państwa oraz postulująca nieograniczoną wolność za nadrzędną wartość;


lexentry: pol/anatema__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anatema
trans_list: anathema
sense:
(kościelny) klątwa kościelna, wyklęcie, wykluczenie ze społeczności; potępienie poglądów heretyckich;


lexentry: pol/anch__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anch
trans_list: crux ansata
sense:
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) egipski hieroglif symbolizujący życie;


lexentry: pol/androgyniczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: androgyniczny
trans_list: communis
sense:
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) posiadający cechy zarówno męskie, jak i żeńskie


lexentry: pol/anglosaski__przymiotnik__1
sense_num: 02
written_rep: anglosaski
trans_list: Anglosaxones
sense:
związany z krajami, gdzie mówi się po angielsku (zazwyczaj dotyczy Wielkiej Brytanii, USA, Kanady i Australii)


lexentry: pol/anioł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anioł
trans_list: angelus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem;


lexentry: pol/anoda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anoda
trans_list: anhodus
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (elektryczność) elektroda przez którą ładunek ujemny opuszcza układ elektryczny lub, alternatywnie, przez którą do układu dostaje się ładunek dodatni;


lexentry: pol/antagonistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antagonistyczny
trans_list: infestus
sense:
(książkowy) przeciwstawiający się komuś, czemuś, wzajemnie sobie niechętny, wrogi, zwalczający siebie nawzajem


lexentry: pol/antropocentryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antropocentryzm
trans_list: anthropocentrismus
sense:
(filozofia, filozoficzny) przekonanie, wedle którego człowiek to ośrodek świata, a wszystko w przyrodzie dzieje się ze względu na niego


lexentry: pol/antybiotyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antybiotyk
trans_list: antibioticum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje;


lexentry: pol/antychryst__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antychryst
trans_list: antichristus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) eschatologiczny przeciwnik Chrystusa;


lexentry: pol/antydepresant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antydepresant
trans_list: A. C.
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwdziałający objawom depresji;


lexentry: pol/antyfona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfona
trans_list: antiphona
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Komplecie krótka pieśń maryjna śpiewana lub odmawiana na końcu godziny kanonicznej;


lexentry: pol/antyfona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfona
trans_list: antiphona
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w Liturgii godzin werset odmawiany przed i po psalmie czy kantyku;


lexentry: pol/antyfona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfona
trans_list: antiphona
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) w liturgii mszy świętej jeden z wersetów śpiewanych lub odmawianych na wejście, na ofiarowanie i na komunię;


lexentry: pol/antyfonał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyfonał
trans_list: antiphonale
sense:
(dawniej, dawny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga liturgiczna zawierająca antyfony


lexentry: pol/antykoncepcyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: antykoncepcyjny
trans_list: atocium
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) zapobiegający zajściu w ciążę


lexentry: pol/antylopa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antylopa
trans_list: dorcas
sense:
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy


lexentry: pol/antyteza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: antyteza
trans_list: contrapositum
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obok siebie w utworze dwóch przeciwstawnych znaczeniowo wyrażeń w jedną całość treściową, celem wywołania silniejszej ekspresji


lexentry: pol/anyż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: anyż
trans_list: anīsum
sense:
(botanika, botaniczny) jednoroczna roślina zielna pochodząca z wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/apaszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apaszka
trans_list: tuburcinor
sense:
rodzaj chustki noszonej na szyi zarówno przez kobiety jak i mężczyzn, pierwotnie element stroju apasza (bandyty);


lexentry: pol/aplikacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplikacja
trans_list: applicatio
sense:
(informatyka, informatyczny) konkretny ze względu na oferowaną użytkownikom funkcjonalność element oprogramowania użytkowego, które jest podkategorią oprogramowania;


lexentry: pol/aplikować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: aplikować
trans_list: praebere
sense:
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) podawać lub zalecać podawanie, stosowanie leku lub kosmetyku


lexentry: pol/apolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apolog
trans_list: apologus
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór prozą lub wierszem o charakterze dydaktyczno-moralizatorskim, często alegoryczny;


lexentry: pol/apologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apologia
trans_list: apologia
sense:
obrona rzeczy, sprawy lub osoby zawierająca ich usprawiedliwienie, a często także jawną lub ukrytą pochwałę; także utwór literacki mający formę mowy obrończej;


lexentry: pol/aporia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aporia
trans_list: aporia
sense:
(filozofia, filozoficzny) trudność w rozumowaniu logicznym, niemożliwa do przezwyciężenia lub rozwiązania, zawierająca sprzeczne albo przeciwstawne rozwiązania;


lexentry: pol/apostoł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apostoł
trans_list: apostolus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z dwunastu najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego w celu głoszenia jego nauk;


lexentry: pol/apostrofa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apostrofa
trans_list: apostrophus
sense:
figura retoryczna polegająca na bezpośrednim, a czasem nagłym, zwróceniu się do słuchaczy lub nawet do nieobecnych osób


lexentry: pol/apsyda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apsyda
trans_list: absis
sense:
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione addytywnie do bryły kościoła i otwarte do jego wnętrza; ; (zobacz) też absyda w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/apteka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: apteka
trans_list: pharmacopolium
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) miejsce, w którym sprzedaje się i przechowuje leki;


lexentry: pol/aptekarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aptekarz
trans_list: pharmacopola
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) osoba pracująca w aptece lub jej właściciel;


lexentry: pol/ara_hiacyntowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara hiacyntowa
trans_list: Anodorhynchus hyacinthinus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Anodorhynchus hyacinthinus, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Anodorhynchus;


lexentry: pol/ara_marakana__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara marakana
trans_list: Primolius maracana
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Primolius maracana, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Primolius


lexentry: pol/ara_modra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara modra
trans_list: Cyanopsitta spixii
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanopsitta spixii, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, jedyny przedstawiciel rodzaju Cyanopsitta;


lexentry: pol/ara_żółtoskrzydła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ara żółtoskrzydła
trans_list: Ara macao
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Ara macao, gatunek ptaka, z rodzaju ara, z podrodziny papug neotropikalnych;


lexentry: pol/arabski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arabski
trans_list: arabicus
sense:
język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;


lexentry: pol/arbiter__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbiter
trans_list: arbiter
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozjemca, sędzia polubowny powołany aby rozstrzygnąć spór


lexentry: pol/arboretum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arboretum
trans_list: arborētum
sense:
wyodrębniony obszar, na którym znajduje się kolekcja drzew i krzewów, utrzymywany w celu naukowo-badawczym (np. prace nad aklimatyzacją obcych gatunków), bądź ochrony rzadkich gatunków i odmian;


lexentry: pol/arbuz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbuz
trans_list: cucumis
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;


lexentry: pol/arbuz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arbuz
trans_list: cucumis
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku


lexentry: pol/archanioł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archanioł
trans_list: archangelus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy byt duchowy stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż chór aniołów;


lexentry: pol/archeologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: archeologia
trans_list: archaeologia
sense:
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;


lexentry: pol/architekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architekt
trans_list: architectus
sense:
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury


lexentry: pol/architektka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architektka
trans_list: architectus
sense:
(potocznie, potoczny) kobieta projektująca budynki oraz obiekty infrastruktury w zakresie architektury


lexentry: pol/architektura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architektura
trans_list: architectura
sense:
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;


lexentry: pol/architraw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: architraw
trans_list: epistylium
sense:
(architektura, architektoniczny) główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu;


lexentry: pol/arcybiskup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcybiskup
trans_list: archiepiscopus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);


lexentry: pol/arcydzieło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcydzieło
trans_list: magnum opus
sense:
utwór artystyczny uważany przez większość za wybitny, ponadprzeciętny i ponadczasowy, wyróżniający się nieprzeciętnymi walorami literackimi, plastycznymi czy muzycznymi;


lexentry: pol/arcykapłan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcykapłan
trans_list: pontifex
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów;


lexentry: pol/arcykapłan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arcykapłan
trans_list: pontifex
sense:
(teologia, teologiczny) w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi


lexentry: pol/aresztować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: aresztować
trans_list: auferō
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zająć (zajmować) dobra dłużnika na polecenie sądu celem zabezpieczenia czyichś roszczeń


lexentry: pol/arka_Noego__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: arka Noego
trans_list: Arca noae
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) arka, na której Noe z rodziną i zwierzętami został uratowany przez Boga z potopu;


lexentry: pol/arogancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arogancja
trans_list: superbia
sense:
pewność siebie połączona z lekceważeniem innych, odnoszenie się do kogoś z nonszalancją, wywyższanie się


lexentry: pol/arsenał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arsenał
trans_list: armamentarium
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) budynek lub pomieszczenie pełniące funkcję składu broni; składnica broni; ; (zobacz) też arsenał w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/artefakt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artefakt
trans_list: artificiosus
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) struktura lub własność, która nie pojawiła się naturalnie w badanym zjawisku, ale jako rezultat oddziaływania zewnętrznego lub błędu pomiarowego;


lexentry: pol/artretyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artretyzm
trans_list: arthrosis
sense:
(medycyna, medyczny) (potocznie, potoczny) przewlekła choroba układu kostno-stawowego powodująca dolegliwości bólowe i zniekształcenia stawów oraz przyczyniająca się do niesprawności chorego


lexentry: pol/artyleria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: artyleria
trans_list: artillaria
sense:
(wojskowość, wojskowy) formacja wojskowa wyposażona w działa o dużym zasięgu, współcześnie także w niektóre rodzaje broni rakietowej; ; (zobacz) też artyleria w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/arytmetyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: arytmetyka
trans_list: arithmetica
sense:
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;


lexentry: pol/asafetyda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asafetyda
trans_list: asafoetida
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) indyjska substancja przyprawowa i lecznicza, gumożywica wydzielana z kłączy zapaliczki cuchnącej, Ferula assa-foetida L., zamiennik cebuli i czosnku;


lexentry: pol/aspiryna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aspiryna
trans_list: Acidum acetylosalicylicum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) kwas acetylosalicylowy używany jako lek; pastylka lub płyn z tą substancją;


lexentry: pol/asteroida__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asteroida
trans_list: asteroides
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o małych rozmiarach (od kilku metrów do czasem ponad 1000 km), obiegające gwiazdę centralną (Słońce);


lexentry: pol/asterysk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asterysk
trans_list: asterīscus
sense:
(poligrafia) znak pisarski w kształcie gwiazdki (*), najczęściej pięcio- lub sześcioramiennej, umieszczany w przybliżeniu pomiędzy średnią i górną linią pisma, stosowany m.in. jako znak umowny, symbol odsyłacza do przypisu, wieloznacznik ogólny, separator tekstu oraz jako element ozdobny;


lexentry: pol/asteryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asteryzm
trans_list: asterismus
sense:
(astronomia, astronomiczny) układ gwiazd tworzący na niebie pewien widoczny zbiór, niebędący gwiazdozbiorem;


lexentry: pol/asteryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: asteryzm
trans_list: asterismus
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) efekt optyczny polegający na powstaniu promieni świetlnych na minerale wskutek jego specyficznych właściwości;


lexentry: pol/astma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astma
trans_list: aasmus | asthma
sense:
(medycyna, medyczny) stan, w którym dominującym objawem jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem;


lexentry: pol/astma_sercowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astma sercowa
trans_list: asthma cardialis
sense:
(medycyna, medyczny) zaburzenie występujące w formie napadów duszności, związane z przebiegiem przewlekłej, lewokomorowej niewydolności serca;


lexentry: pol/astragal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astragal
trans_list: talus
sense:
(architektura, architektoniczny) ornament architektoniczny złożony z naprzemiennie ułożonych pałeczek i krążków;


lexentry: pol/astrofizyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrofizyka
trans_list: astrophysica
sense:
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, nauka o budowie, ewolucji, właściwościach chemicznych i fizycznych ciał niebieskich oraz materii rozproszonej w przestrzeni poza Ziemią;


lexentry: pol/astrolabium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrolabium
trans_list: conscius
sense:
(astronomia, astronomiczny) (historia, historyczny, historycznie) narzędzie do mierzenia wysokości ciał niebieskich


lexentry: pol/astrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astrologia
trans_list: astrologia
sense:
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;


lexentry: pol/astronauta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: astronauta
trans_list: nauta sideralis
sense:
(astronomia, astronomiczny) (zawód, zawodowy, zawodowo) osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej


lexentry: pol/ateistyczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ateistyczny
trans_list: atheisticus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z ateizmem lub ateistami, zgodny z ateizmem


lexentry: pol/ateizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ateizm
trans_list: atheismus
sense:
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;


lexentry: pol/atmosfera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atmosfera
trans_list: aër
sense:
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) powłoka gazowa otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;


lexentry: pol/atom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atom
trans_list: atomus
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;


lexentry: pol/atrium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: atrium
trans_list: atrium
sense:
(architektura, architektoniczny) w dawnym domu rzymskim: główne pomieszczenie, z otwartym dachem i zbiornikiem w podłodze na deszczówkę


lexentry: pol/augment__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augment
trans_list: accumulō
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) samogłoska dodawana na początku czasownika, zaznaczająca formę czasu przeszłego


lexentry: pol/augur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: augur
trans_list: augur
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: kapłan oficjalnie odczytujący ze znaków niebiańskich i lotu ptaków wolę bogów (tzw. auspicjum);


lexentry: pol/aukcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aukcja
trans_list: auctiō
sense:
sprzedaż przedmiotów, podczas której kupujący licytują cenę, aukcję wygrywa osoba, która przedstawiła najwyższą ofertę;


lexentry: pol/aulos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aulos
trans_list: aulus
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego najczęściej składającego się z dwóch piszczałek z oddzielnymi stroikami, bardzo popularny w starożytnej Grecji;


lexentry: pol/aureola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aureola
trans_list: nimbus
sense:
obwódka, zazwyczaj złotego koloru, na obrazach i rzeźbach o tematyce religijnej, otaczająca głowy świętych


lexentry: pol/aut__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: aut
trans_list: forīs
sense:
(sport, sportowy) sytuacja w niektórych grach, gdy piłka wypadnie poza obręb boiska; obszar poza boiskiem;


lexentry: pol/auto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: auto
trans_list: autocinetum
sense:
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, wyposażony w co najmniej 4 koła, poruszający się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów;


lexentry: pol/autokefalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autokefalia
trans_list: autocephalia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezależność krajowej prawosławnej organizacji kościelnej od zagranicznych władz duchownych;


lexentry: pol/autostrada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autostrada
trans_list: autovia
sense:
(motoryzacja) droga kołowa przystosowana do szybkiego ruchu samochodowego, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na pasy ruchu dla różnych szybkości i kierunków;


lexentry: pol/autyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: autyzm
trans_list: autismus
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie neuropsychiatryczne charakteryzujące się problemami w kontaktach międzyludzkich i brakiem relacji z rówieśnikami;


lexentry: pol/awaria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: awaria
trans_list: damnum
sense:
(technologia, technika, techniczny) uszkodzenie przedmiotu, urządzenia, systemu, sieci uniemożliwiające lub utrudniające ich użytkowanie


lexentry: pol/azalia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: azalia
trans_list: azalea
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) ozdobny kwitnący krzew, hodowany w donicach, ogrodach i parkach, różanecznik


lexentry: pol/azjarcha__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: azjarcha
trans_list: asiarcha
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłan stojący na czele wszystkich świątyń, w których oddawano kult boski cezarom w Azji (rzymskiej prowincji w Anatolii)


lexentry: pol/azytromycyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: azytromycyna
trans_list: azithromycinum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk z grupy makrolidów o długim okresie półtrwania, dający stosunkowo mało działań niepożądanych


lexentry: pol/ałun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ałun
trans_list: alūmen
sense:
(chemia, chemiczny) stosowany w garbarstwie i medycynie, rozpuszczalny w wodzie, krystaliczny siarczan metalu


lexentry: pol/babka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: babka
trans_list: libum
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) słodkie ciasto pieczone w formie prostokątnej lub mającej kształt ściętego stożka


lexentry: pol/bagnet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bagnet
trans_list: mucro baionensis
sense:
(wojskowość, wojskowy) rodzaj noża zakładany na lufę karabinu umożliwiający użycie go do walki wręcz;


lexentry: pol/bajka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bajka
trans_list: fabulatio
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór literacki, zwykle wierszowany i żartobliwy, posługujący się alegorią i morałem;


lexentry: pol/bakałarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bakałarz
trans_list: baccalaureus
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) m.in. w krajach anglosaskich osoba posiadająca tytuł bakałarza (2.1);


lexentry: pol/bakteriologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bakteriologia
trans_list: bacteriologia
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) dziedzina mikrobiologii zajmująca się badaniem bakterii, ich budową, sposobem życia, właściwościami oraz ich znaczeniem dla człowieka, zwierząt i roślin;


lexentry: pol/bakłażan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bakłażan
trans_list: melongena
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina jednoroczna z gatunku psianka podłużna Solanum melongena L., o jadalnych owocach;


lexentry: pol/balista__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: balista
trans_list: ballista
sense:
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) starożytna i średniowieczna machina oblężnicza;


lexentry: pol/baliwat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: baliwat
trans_list: bajulia
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jednostka organizacyjna w niektórych zakonach, pośrednia między przeoratem a komandorią;


lexentry: pol/balsam__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: balsam
trans_list: balsamum
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (technologia, technika, techniczny) półpłynna mieszanina wydzielin roślinnych;


lexentry: pol/balsamowiec_właściwy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: balsamowiec właściwy
trans_list: Commiphora gileadensis
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Commiphora gileadensis, gatunek niewielkich drzew i krzewów z rodziny osoczynowatych;


lexentry: pol/bambus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bambus
trans_list: bambusa
sense:
(botanika, botaniczny) Bambusa Shreb., rodzaj wieloletnich roślin trawiastych o drewniejących łodygach, z rodziny wiechlinowatych;


lexentry: pol/banda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: banda
trans_list: fasciculus
sense:
(przenośnie, przenośnia) (żartobliwie) kilkoro ludzi, których łączy np. podobieństwo, zainteresowania, przeżycia, żyjących podobnie


lexentry: pol/bandaż__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bandaż
trans_list: fascia
sense:
(medycyna, medyczny) długi pas tkaniny lub dzianiny stosowany do owijania na ciele z różnych powodów, np. mocowania opatrunku, ochrony dłoni w boksie itp.;


lexentry: pol/bank__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bank
trans_list: argentāria
sense:
(bankowość, bankowy) (architektura, architektoniczny) budynek, w którym znajduje się siedziba banku (1.1)


lexentry: pol/bank__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bank
trans_list: argentāria
sense:
(bankowość, bankowy) instytucja zajmująca się finansami, w szczególności udzielaniem kredytów, przechowywaniem oszczędności swoich klientów


lexentry: pol/bank__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bank
trans_list: argentāria
sense:
(medycyna, medyczny) miejsce przechowywania organów, tkanek, płynów ustrojowych itp. przeznaczonych do późniejszych zabiegów


lexentry: pol/banknot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: banknot
trans_list: charta argentaria
sense:
(bankowość, bankowy) kawałek papieru, z odpowiednim nadrukiem, emitowany przez bank, wart pewną kwotę;


lexentry: pol/bankructwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bankructwo
trans_list: dēcoctiō
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) upadłość osoby prawnej lub fizycznej ogłoszona przez sąd


lexentry: pol/barbeta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: barbeta
trans_list: barbula
sense:
(wojskowość, wojskowy) (marynarka) nieruchoma opancerzona niska cylindryczna osłona działa na okręcie;


lexentry: pol/bark__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bark
trans_list: humerus
sense:
(anatomia, anatomiczny) część ciała w miejscu połączenia ręki lub (u zwierząt) kończyny przedniej z tułowiem;


lexentry: pol/bark__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bark
trans_list: baubor
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) żaglowiec mający co najmniej trzy maszty; ostatni z nich ma omasztowanie skośne, pozostałe maszty niosą ożaglowanie rejowe;


lexentry: pol/barok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: barok
trans_list: barocus
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) (architektura, architektoniczny) główny kierunek w kulturze środkowo- i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku;


lexentry: pol/bas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bas
trans_list: bassus
sense:
(potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gitara basowa; każdy instrument o niskich dźwiękach


lexentry: pol/baseball__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: baseball
trans_list: basipila
sense:
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa, w której najistotniejszym elementem rozgrywki jest odbicie piłki drewnianym kijem;


lexentry: pol/bastion__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bastion
trans_list: pugnaculum
sense:
(wojskowość, wojskowy) stosowany od XVI wieku element fortyfikacji w postaci pięciokątnej budowli ziemnej o wzmocnionych, murowanych ścianach; stanowisko artylerii flankującej dostęp do umocnień;


lexentry: pol/batalion__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: batalion
trans_list: pugnans
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Philomachus pugnax, ptak wędrowny, charakterystycznie rozkładający różnobarwne pióra w trakcie tokowania;


lexentry: pol/bawialnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bawialnia
trans_list: sessōrium
sense:
(przestarzałe, przestarzały) duży pokój przeznaczony do wspólnego przebywania w nim domowników oraz do przyjmowania gości, salon


lexentry: pol/bazylika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bazylika
trans_list: basilica
sense:
(architektura, architektoniczny) typ kościoła wielonawowego, z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego);


lexentry: pol/bazylika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bazylika
trans_list: basilica
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł nadawany przez papieża niektórym kościołom


lexentry: pol/bazyliszek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bazyliszek
trans_list: regulus
sense:
(mitologia, mitologiczny) stwór występujący w legendach, przedstawiany jako kogut o żabich oczach i ogonie żmii, zabijający wzrokiem i oddechem


lexentry: pol/bałwan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bałwan
trans_list: īdōlum
sense:
(etnografia, etnograficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) figura bożka pogańskiego


lexentry: pol/bańka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bańka
trans_list: cucurbita
sense:
szklane naczynko o kulistym kształcie przystawiane do skóry w celach leczniczych, stosowane w medycynie tradycyjnej


lexentry: pol/bażant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bażant
trans_list: Phasianus colchicus | phasianus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) (łowiectwo, łowiecki) Phasianus colchicus, gatunek ptaka żyjącego na polach;


lexentry: pol/beatyfikacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: beatyfikacja
trans_list: beatificatio
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie przez Kościół katolicki lub Cerkiew zmarłej osoby za błogosławioną i zezwolenie na jej lokalny kult;


lexentry: pol/befsztyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: befsztyk
trans_list: caro costalis assa
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gruby plaster mięsa wołowego, zwykle z polędwicy lub rostbefu, smażony lub grillowany


lexentry: pol/behawior__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: behawior
trans_list: actio
sense:
(antropologia, antropologiczny) (biologia, biologiczny) zachowanie się, odpowiadanie na bodźce środowiska


lexentry: pol/behawioryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: behawioryzm
trans_list: behaviorismus
sense:
(psychologia, psychologiczny) podejście do psychologii skupiające się na obserwowalnym zachowaniu, negujące poznawalność umysłu i przeważnie zakładające, że zachowanie jest określane przez środowisko;


lexentry: pol/belka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: belka
trans_list: tignum
sense:
(technologia, technika, techniczny) w wagach element łączący szalki i osadzony lub zawieszony punktowo


lexentry: pol/benzen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: benzen
trans_list: benzenum
sense:
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy arenów, najprostszy obojętny węglowodór aromatyczny;


lexentry: pol/benzokaina__rzeczownik__1
sense_num: 01
sense: środek miejscowo znieczulający, słabo rozpuszczalny w wodzie;
written_rep: benzokaina
trans_list:
aethylis aminobenzoas | aethylium p-aminobenzoicum | aethylum aminobenzoicum | anaesthesinum | anaesthinum | benzocainum


lexentry: pol/benzyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: benzyna
trans_list: benzinium
sense:
paliwo stosowane do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy;


lexentry: pol/beton__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: beton
trans_list: concretus
sense:
(budownictwo) materiał budowlany, powstały ze zmieszania piasku, żwiru lub innego kruszywa z roztworem materiałów wiążących;


lexentry: pol/bez__przyimek__1
sense_num: 02
written_rep: bez
trans_list: sine
sense:
…służący do tworzenia konstrukcji, w których czynność została wykonana pomimo braku czegoś, co opisuje wyrażenie za przyimkiem


lexentry: pol/bezbożnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bezbożnik
trans_list: atheos
sense:
(przestarzałe, przestarzały) dziś (potocznie, potoczny) (lekceważąco, lekceważący) albo (obraźliwie) osoba negująca istnienie Boga


lexentry: pol/bezbożność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bezbożność
trans_list: impietas
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postawa negująca istnienie Boga


lexentry: pol/bezbożny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: bezbożny
trans_list: atheos
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) negujący istnienie boga/Boga


lexentry: pol/bezhołowie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bezhołowie
trans_list: chaos
sense:
(potocznie, potoczny) brak organizacji, dyscypliny, porządku, spowodowane brakiem kierownictwa (głowy) lub bezmyślnością


lexentry: pol/bezokolicznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bezokolicznik
trans_list: aparemphatum
sense:
(gramatyka) forma czasownika zazwyczaj (zależnie od języka) nieokreślająca czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony ani aspektu;


lexentry: pol/białko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: białko
trans_list: albus
sense:
(anatomia, anatomiczny) (potocznie, potoczny) biała część oka (gałki ocznej), znajdująca się dookoła tęczówki


lexentry: pol/białko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: białko
trans_list: albus
sense:
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) płynna i przezroczysta substancja otaczająca żółtko ptasich jaj


lexentry: pol/białozór__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: białozór
trans_list: Falco rusticolus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Falco rusticolus, zagrożony wyginięciem duży ptak drapieżny półkuli północnej;


lexentry: pol/biały_kruk__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: biały kruk
trans_list: rara avis
sense:
(przenośnie, przenośnia) człowiek o nietypowych dla danego społeczeństwa poglądach, sposobie życia, upodobaniach


lexentry: pol/bicie_w_przelocie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bicie w przelocie
trans_list: in praetereundo
sense:
(szachy, pojęcie szachowe) specjalne posunięcie, w którym pion stojący obok bije innego piona bezpośrednio po wykonaniu ruchu o dwa pola z pozycji wyjściowej


lexentry: pol/biec__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: biec
trans_list: currō
sense:
szybko poruszać się na nogach w krokach, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi


lexentry: pol/biedronka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biedronka
trans_list: coccinella
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (potocznie, potoczny) Coccinella septempunctata, biedronka siedmiokropka; biedronka (1.1) o czerwonych skrzydłach z siedmioma czarnymi kropkami;


lexentry: pol/biedronka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biedronka
trans_list: coccinella
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodziny Coccinellidae, biedronkowatych;


lexentry: pol/biegać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: biegać
trans_list: currere
sense:
przemieszczać się szybkimi krokami, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi, być w ruchu, uprawiać biegi


lexentry: pol/biegły__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: biegły
trans_list: callidus
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ekspert powoływany przez sąd, mający wiedzę w specjalistycznej dziedzinie, ułatwiający zrozumienie związanych z tą dziedziną zagadnień istotnych dla sprawy


lexentry: pol/biel__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: biel
trans_list: alburnum
sense:
(botanika, botaniczny) zewnętrzna warstwa drewna w pniach i gałęziach, zawierająca żywe komórki i przewodząca wodę;


lexentry: pol/bierzmowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bierzmowanie
trans_list: confirmatio
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim i Cerkwi prawosławnej sakrament potwierdzenia dojrzałości chrześcijańskiej;


lexentry: pol/bilet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bilet
trans_list: codicilli
sense:
dokument zezwalający na przejazd pociągiem, autobusem, samolotem itp., albo na wstęp do kina lub teatru


lexentry: pol/biochemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biochemia
trans_list: biochemia
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka na pograniczu chemii organicznej i biologii zajmująca się substancjami organicznymi o znaczeniu biologicznym;


lexentry: pol/biodro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biodro
trans_list: coxa
sense:
(anatomia, anatomiczny) część ciała, którą stanowią: staw biodrowy, boczna część miednicy i górna zewnętrzna część uda


lexentry: pol/biologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biologia
trans_list: biologia
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka przyrodnicza o życiu, rozwoju i ewolucji osobniczej;


lexentry: pol/biologia_molekularna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biologia molekularna
trans_list: biologia molecularis
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii badający organizmy na poziomie molekularnym, określający związki między budową a funkcjami pełnionymi przez różne cząstki w komórkach


lexentry: pol/biotechnologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biotechnologia
trans_list: biotechnologia
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się wykorzystaniem organizmów żywych (drobnoustrojów) do produkcji przemysłowej;


lexentry: pol/biskup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biskup
trans_list: episcopus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kościołach chrześcijańskich duchowny wysokiego szczebla, ze święceniami biskupimi lub ordynowany na urząd biskupi, najczęściej kierujący diecezją;


lexentry: pol/biskupstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biskupstwo
trans_list: episcopātus
sense:
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) administracyjny okręg kościelny pod jurysdykcją biskupa


lexentry: pol/bistro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bistro
trans_list: popīna
sense:
(książkowy) (gastronomia) niewielka restauracja, winiarnia, bar z zakąskami i napojami alkoholowymi;


lexentry: pol/bit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bit
trans_list: frustum
sense:
(informatyka, informatyczny) (matematyka, matematyczny) najmniejsza porcja informacji, liczba binarna, mogąca przyjąć wartości 0 lub 1


lexentry: pol/bit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bit
trans_list: pello
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rytmiczne uderzenie odmierzające kolejne takty utworu


lexentry: pol/biżuteria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: biżuteria
trans_list: gemma
sense:
przedmioty wyrabiane z metali szlachetnych i kamieni szlachetnych (lub ich imitacji) służące do ozdoby stroju, ciała;


lexentry: pol/blaszka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: blaszka
trans_list: lāmina
sense:
(botanika, botaniczny) główna, płaska cześć liścia, odpowiedzialna za pochłanianie światła i fotosyntezę


lexentry: pol/blogosfera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: blogosfera
trans_list: blogosphaera
sense:
(publikatory) (społeczny) ogół blogów traktowanych jako przestrzeń społeczna i publicystyczna autorów oraz ich czytelników;


lexentry: pol/blok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: blok
trans_list: claudō
sense:
(budownictwo) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) krążek na którym lina zmienia kierunek przesuwając się w rowku;


lexentry: pol/blok__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: blok
trans_list: claudō
sense:
(sport, sportowy) w siatkówce obrona polegająca na podniesieniu rąk ponad siatkę przez jednego lub kilku graczy drużyny;


lexentry: pol/bluszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bluszcz
trans_list: hedera | edera
sense:
(botanika, botaniczny) roślina pnąca, którą można zobaczyć najczęściej na murach lub drzewach, której liście pozostają zielone w zimie;


lexentry: pol/bluszcz_pospolity__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bluszcz pospolity
trans_list: Hedera helix
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Hedera helix L., gatunek wiecznie zielonego pnącza należący do rodziny araliowatych;


lexentry: pol/bocian_biały__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bocian biały
trans_list: Ciconia ciconia
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Ciconia ciconia Linnaeus, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący m.in. w Polsce;


lexentry: pol/bocian_czarny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bocian czarny
trans_list: Ciconia nigra
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia nigra, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący również w Polsce;


lexentry: pol/bodaj__partykuła__1
sense_num: 01
written_rep: bodaj
trans_list: saltem
sense:
(przestarzałe, przestarzały) sygnalizuje że przedstawione oczekiwania są najmniejszymi dopuszczalnymi


lexentry: pol/bodziec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bodziec
trans_list: stimulus
sense:
(medycyna, medyczny) czynnik wywołujący pobudzenie receptorów, pochodzący ze środowiska zewnętrznego lub ze środowiska wewnętrznego;


lexentry: pol/bohater__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bohater
trans_list: persona
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) główna postać utworu


lexentry: pol/bomba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bomba
trans_list: bomba | pyrobolus
sense:
(wojskowość, wojskowy) ładunek wypełniony materiałem wybuchowym zrzucany z samolotu lub okrętu, zwykle z mechanicznym zapalnikiem;


lexentry: pol/bomba_atomowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bomba atomowa
trans_list: bomba atomica
sense:
(wojskowość, wojskowy) bomba czerpiąca swoją energię z reakcji rozszczepienia ciężkich jąder atomowych ((na przykład) uranu lub plutonu) na lżejsze pod wpływem bombardowania neutronami


lexentry: pol/bombarda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bombarda
trans_list: bombarda
sense:
używane w XIV i XV wieku prymitywne działo o dużym kalibrze i krótkiej lufie miotające kamienne lub rzadziej żelazne kule na odległość kilkuset metrów


lexentry: pol/bordiura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bordiura
trans_list: limbus
sense:
ozdobny pas będący obramowaniem tkaniny, płaskorzeźby, obrazu lub grafiki wypełniony ornamentem geometrycznym, roślinnym lub scenami figuralnymi;


lexentry: pol/borelioza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: borelioza
trans_list: borreliosis
sense:
(medycyna, medyczny) wielonarządowa choroba zakaźna przenoszona głównie przez kleszcze, którą wywołują krętki z rodzaju Borrelia;


lexentry: pol/borowik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: borowik
trans_list: boletus
sense:
(biologia, biologiczny) Boletus L., rodzaj grzybów jadalnych, rurkowatych, z rodziny borowikowatych;


lexentry: pol/borówka_brusznica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: borówka brusznica
trans_list: vaccinium
sense:
(botanika, botaniczny) Vaccinium vitis-idaea, roślina lecznicza z jadalnymi, lekko cierpkimi owocami w kolorze czerwonym;


lexentry: pol/boston__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: boston
trans_list: Bostonia
sense:
(choreografia, choreograficzny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) taniec towarzyski pochodzący ze Stanów Zjednoczonych będący rodzajem powolnego walca; także muzyka do tego tańca;


lexentry: pol/botanika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: botanika
trans_list: botanica
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o roślinach;


lexentry: pol/botnicki__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: botnicki
trans_list: Bothnicus
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) związany z Botnią (krainą historyczną, obecnie podzieloną między Szwecję i Finlandię)


lexentry: pol/bowiem__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: bowiem
trans_list: in
sense:
(literacko) spójnik przyłączający zdanie zawierające przyczynę, wyjaśnienie, uzasadnienie, do zdania poprzedniego


lexentry: pol/brama__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brama
trans_list: porta
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ufortyfikowany wjazd lub wejście do twierdzy lub miasta


lexentry: pol/brewiarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brewiarz
trans_list: breviarium
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga z tekstami do odmawiania Liturgii godzin;


lexentry: pol/broda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: broda
trans_list: barba
sense:
(pszczelarstwo, pszczelarski) grono pszczół skupionych przed wlotem do ula, wyglądem przypominające brodę (1.2)


lexentry: pol/brodawczak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brodawczak
trans_list: papilloma
sense:
(medycyna, medyczny) nowotwór łagodny wywodzący się z nabłonka, tworzący brodawkowate i bulwiaste struktury


lexentry: pol/brona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brona
trans_list: hirpex | occa
sense:
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie w postaci żelaznej kraty z kolcami, używane do spulchniania i wyrównywania zaoranej ziemi oraz przykrywania ziarna po siewie;


lexentry: pol/broń_palna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: broń palna
trans_list: arma ignifera
sense:
(wojskowość, wojskowy) broń miotająca pociski energią gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego;


lexentry: pol/bryła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bryła
trans_list: corpus
sense:
(matematyka, matematyczny) figura trójwymiarowa, ściślej – zbiór punktów euklidesowej przestrzeni trójwymiarowej;


lexentry: pol/brzoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brzoza
trans_list: betula | betulla
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny brzozowatych;


lexentry: pol/brzoza_brodawkowata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brzoza brodawkowata
trans_list: Betula aetnensis | Betula alba | Betula pendula
sense:
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula pendula Roth, gatunek brzozy pospolitej w Polsce i na chłodniejszych obszarach Eurazji


lexentry: pol/brzoza_omszona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brzoza omszona
trans_list: Betula pubescens
sense:
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula pubescens Ehrh., gatunek mrozoodpornej brzozy rosnącej na wilgotnych glebach


lexentry: pol/brzuchomówca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: brzuchomówca
trans_list: ventriloquus
sense:
(książkowy) osoba potrafiąca mówić bez poruszania ustami, przez co wydaje się, że głos pochodzi od innej osoby lub przedmiotu


lexentry: pol/bróg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bróg
trans_list: faenile | faenilia
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) zadaszenie na słomę lub zboże na czterech słupach


lexentry: pol/bukolika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bukolika
trans_list: būcolicum
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) niewielki utwór liryczno-epiczny nawiązujący do życia pasterzy;


lexentry: pol/buldog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: buldog
trans_list: Molossus
sense:
(kynologia, kynologiczny) typ psa mocnej budowy, z krótką kufą pierwotnie wykorzystywanego do walk z bykami, obecnie jako pies stróżujący lub do towarzystwa;


lexentry: pol/bumerang__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bumerang
trans_list: cateia
sense:
płaski, zakrzywiony przedmiot przeznaczony do rzucania, czerpiący siłę nośną z ruchu obrotowego wokół osi prostopadłej do kierunku rzutu, dawniej używany jako broń, dziś już tylko sportowo;


lexentry: pol/burak__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: burak
trans_list: barcala
sense:
(pogardliwie) (obraźliwie) człowiek niepotrafiący się odpowiednio zachować, często kompromitujący się, nieobyty, prymitywny, często niedouczony


lexentry: pol/burza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: burza
trans_list: hiemps
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) intensywne opady deszczu lub deszczu i gradu, któremu towarzyszą wyładowania elektryczne w atmosferze (błyskawice i grzmoty);


lexentry: pol/burza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: burza
trans_list: auster
sense:
(przenośnie, przenośnia) czynność, zjawisko o dużej intensywności lub o gwałtownym przebiegu (np. wydarzenie historyczne, wojna, rewolucja, bunt, także gwałtowna reakcja na coś, awantura)


lexentry: pol/burza_piaskowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: burza piaskowa
trans_list: procella arenae | procella pulveris
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko atmosferyczne polegające na gwałtownym unoszeniu przez silny wiatr olbrzymich ilości piasku;


lexentry: pol/busz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: busz
trans_list: dūmus
sense:
gęste zarośla, charakterystyczne dla suchych obszarów podzwrotnikowych, głównie południowej Afryki, Australii, w mniejszej skali wschodniej Afryki i Ameryki Południowej, składające się z kolczastych krzewów;


lexentry: pol/butan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: butan
trans_list: butanum
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwny i bezwonny gaz, jego mieszanina z propanem znana jest jako LPG;


lexentry: pol/butelka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: butelka
trans_list: ampulla | lagena | lagoena
sense:
szklany, plastikowy, ceramiczny lub metalowy pojemnik na wodę i inne płyny w kształcie walca o zwężającym się jednym z końców


lexentry: pol/buława__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: buława
trans_list: matia
sense:
krótka laska zakończona ozdobną gałką, będąca dawniej symbolem władzy hetmańskiej, obecnie oznaką władzy marszałkowskiej


lexentry: pol/bydło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bydło
trans_list: taurus
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (zootechnika, zootechniczny) ogólne określenie zwierząt hodowlanych wywodzących się od tura lub innych dzikich przedstawicieli rodziny krętorogich;


lexentry: pol/byk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: byk
trans_list: taurus
sense:
(zoologia, zoologiczny) dorosły, niesterylizowany samiec bydła hodowlanego, także: bizona, żubra, jelenia itp.


lexentry: pol/bylica_piołun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bylica piołun
trans_list: Artemisia absinthium
sense:
(botanika, botaniczny) Artemisia absinthium L., szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej gatunek rośliny z rodziny astrowatych;


lexentry: pol/bób__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bób
trans_list: faba
sense:
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) nasiona tej rośliny (1.1) wykorzystywane w sztuce kulinarnej


lexentry: pol/bóg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bóg
trans_list: deus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń politeistycznych: istota potężniejsza od człowieka, mająca wpływ na jego los, zwykle także pogodę, zjawiska wywoływane przez Ziemię (wulkany, trzęsienia ziemi itp.);


lexentry: pol/bóstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bóstwo
trans_list: deitas
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (mitologia, mitologiczny) nadludzka istota z wierzeń lub mitów


lexentry: pol/bądź__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: bądź
trans_list: -ve
sense:
występuje w wyliczeniach w postaci bądź…, bądź… (poprzedza każdy element wyliczenia), wskazując na równorzędność elementów i możliwość wyboru/zaistnienia jednego z nich


lexentry: pol/bądź__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: bądź
trans_list: -ve
sense:
łączy zdania współrzędne (lub równorzędne części zdań), wskazując na występującą możliwość wyboru/wystąpienia jednego z wymienionych zdarzeń/przedmiotów


lexentry: pol/bęben__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: bęben
trans_list: tympanum
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny uderzany za pomocą specjalnych pałeczek;


lexentry: pol/bękart__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: bękart
trans_list: vidua
sense:
(środowiskowy) (drukarstwo, drukarski) błąd składu typograficznego, polegający na tym, że końcowy wiersz akapitu wypada na początku kolumny lub łamu;


lexentry: pol/błogosławieństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: błogosławieństwo
trans_list: benedictiō
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd, gest powierzenia kogoś, czegoś boskiej opiece


lexentry: pol/błona__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: błona
trans_list: membrāna
sense:
(biologia, biologiczny) cienka, zwykle elastyczna tkanka, spełniająca różne funkcje w organizmach żywych


lexentry: pol/błędne_koło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: błędne koło
trans_list: circulus in definiendo | circulus vitiosus | idem per idem
sense:
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na użyciu pojęcia definiowanego w jego własnej definicji;


lexentry: pol/błędne_koło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: błędne koło
trans_list: circulus vitiosus | circulus in demonstrando
sense:
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na wyprowadzeniu wniosku z przesłanki, a następnie uzasadnieniu jej za pomocą tego wniosku;


lexentry: pol/camera_obscura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: camera obscura
trans_list: camera obscura
sense:
(optyka, optyczny) prosty przyrząd optyczny pozwalający uzyskać obraz rzeczywisty, pierwowzór aparatu fotograficznego;


lexentry: pol/car__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: car
trans_list: czar
sense:
(historia, historyczny, historycznie) cesarz Rosji, władca Bułgarii lub średniowiecznej Serbii (w domyśle: Rosji);


lexentry: pol/cebula__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cebula
trans_list: caepa cepa | caepa
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) cebula jadalna, Allium cepa L., roślina warzywna z rodzaju czosnkowatych o jadalnych podziemnych pędach i zielonych rurkowatych liściach;


lexentry: pol/cebulowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: cebulowy
trans_list: caepa
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) związany z cebulą warzywną, sporządzony z cebuli, o smaku lub zapachu tej cebuli


lexentry: pol/cedr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cedr
trans_list: cedrus
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cedrus, rodzaj drzew z rodziny sosnowatych;


lexentry: pol/cefuroksym__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cefuroksym
trans_list: cefuroximum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) antybiotyk będący półsyntetyczną cefalosporyną II generacji, który posiada szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego


lexentry: pol/cenotaf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cenotaf
trans_list: cenotaphium
sense:
(książkowy) (architektura, architektoniczny) symboliczny grób, niezawierający ciała, stawiany w przypadku nieznalezienia ciała lub w celu upamiętnienia bohaterstwa zmarłego, często w miejscu jego śmierci;


lexentry: pol/cenzura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cenzura
trans_list: censura
sense:
kontrola publicznego przekazywania informacji, ograniczająca wolność publicznego wyrażania myśli i przekonań;


lexentry: pol/cep__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cep
trans_list: flagellum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze do ręcznego młócenia zboża, składające się z dwóch kijów: dłuższego trzonka (zwanego dzierżakiem lub cepiskiem) i krótszego bijaka połączonych ze sobą rzemienną gązwą;


lexentry: pol/cesarstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cesarstwo
trans_list: imperium
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny w którym władzę sprawuje cesarz;


lexentry: pol/cetyryzyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cetyryzyna
trans_list: cetirizinum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwhistaminowy, antagonista receptora H1, używany do leczenia alergii;


lexentry: pol/cewka_moczowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cewka moczowa
trans_list: urethra
sense:
(anatomia, anatomiczny) zakończenie układu moczowego, przez które na zewnątrz wyprowadzany jest mocz;


lexentry: pol/chaber_bławatek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chaber bławatek
trans_list: Centaurea cyanus
sense:
(botanika, botaniczny) (systematyka) Centaurea cyanus L., gatunek rośliny zielnej z rodziny astrowatych;


lexentry: pol/chalcedoński__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: chalcedoński
trans_list: chalcedonense | chalcedonensis
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do Chalcedonu, związany z Chalcedonem


lexentry: pol/cham__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cham
trans_list: gurdus
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) (obraźliwie) osoba, która zachowuje się bezczelnie, ordynarnie, nie przestrzega podstawowych norm


lexentry: pol/chan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chan
trans_list: chanis
sense:
(historia, historyczny, historycznie) głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Wschodu


lexentry: pol/charakteryzacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: charakteryzacja
trans_list: offūcia
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) rezultat charakteryzacji (1.1)


lexentry: pol/cherubin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cherubin
trans_list: cherub
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) w tradycji judeochrześcijańskiej potężne anioły, często w bezpośredniej bliskości Boga;


lexentry: pol/chinina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chinina
trans_list: chininum
sense:
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny o gorzkim smaku, znajdujący się w korze drzewa chinowego rosnącego w Ameryce Południowej;


lexentry: pol/chips__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chips
trans_list: assula
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) cienki, smażony plasterek ziemniaka jedzony na zimno jako przekąska;


lexentry: pol/chitozan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chitozan
trans_list: chitosani hydrochloridum
sense:
(biochemia, biochemiczny) substancja organiczna będąca naturalnym polimerem, polisacharyd, pochodna chityny;


lexentry: pol/chlorek_sodu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chlorek sodu
trans_list: natrii chloridum
sense:
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, sól kwasu chlorowodorowego i sodu, bezbarwna substancja krystaliczna, główny składnik soli kuchennej;


lexentry: pol/chlormetyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chlormetyna
trans_list: chlormethinum
sense:
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) (wojskowość, wojskowy) toksyczny związek organiczny, parzący bojowy środek trujący z grupy iperytów azotowych, pierwszy lek przeciwnowotworowy stosowany od lat 40. XX wieku, obecnie praktycznie nieużywany w medycynie;


lexentry: pol/chodzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chodzenie
trans_list: egredior
sense:
(potocznie, potoczny) pozostawanie w bliskiej zażyłości emocjonalnej o podłożu seksualnym z drugą osobą, bez formalnego zobowiązania


lexentry: pol/choina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: choina
trans_list: cicūta
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tsuga Carriere, rodzaj iglastych drzew z rodziny sosnowatych, pochodzących z chłodniejszych obszarów Ameryki Północnej i Azji;


lexentry: pol/choinka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: choinka
trans_list: arbor natalicia
sense:
choinka (1.1) lub przypominający ją sztuczny przedmiot przyozdabiany w okresie świąt Bożego Narodzenia;


lexentry: pol/cholesterol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cholesterol
trans_list: cholestērolum
sense:
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek chemiczny z grupy steroli, znajdujący się w każdej komórce zwierzęcej;


lexentry: pol/choroba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: choroba
trans_list: aegritudo | morbus
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) odstępstwo od stanu określanego jako pełnia zdrowia organizmu;


lexentry: pol/choroba_von_Willebranda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: choroba von Willebranda
trans_list: morbus von Willebrandi
sense:
(medycyna, medyczny) choroba charakteryzująca się skłonnością do krwawień samoistnych lub po urazach;


lexentry: pol/choćby__partykuła__1
sense_num: 02
written_rep: choćby
trans_list: vel | velut | veluti
sense:
partykuła sugerująca, że dołączany składnik jest tylko jednym z wielu możliwych przykładów lub opcji


lexentry: pol/choćby__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: choćby
trans_list: etsi | si | tametsi | ut
sense:
spójnik wzmacniający treść zdania nadrzędnego i komunikujący, że sytuacja podana w zdaniu podrzędnym nie będzie miała lub nie powinna mieć wpływu na realizację zdania nadrzędnego


lexentry: pol/chrypka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrypka
trans_list: raucedo | raucitas
sense:
(medycyna, medyczny) zaburzony, szorstki głos, wywołany przez nieprawidłowy przepływ powietrza przez krtań


lexentry: pol/chrzan_pospolity__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrzan pospolity
trans_list: armoracia
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Armoracia rusticana G. Gaertn., gatunek rośliny z rodziny kapustowatych, uprawiana jako przyprawa;


lexentry: pol/chrzcielnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrzcielnica
trans_list: cumulus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kościelne naczynie z wodą święconą przeznaczone do chrztu;


lexentry: pol/chrzcić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrzcić
trans_list: baptīzō
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (dawniej, dawny) czynić nad kimś znak inicjujący nową jakość w życiu, zrywający z przeszłością


lexentry: pol/chrzest__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrzest
trans_list: baptismus | baptismum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd przyjęcia kogoś do Kościoła, połączony z obmyciem wodą lub zanurzeniem w wodzie;


lexentry: pol/chrześcijaństwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrześcijaństwo
trans_list: Religio Christiana
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna wywodząca się z judaizmu, której członkowie wierzą, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym i zmartwychwstał po swojej śmierci;


lexentry: pol/chrząstka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrząstka
trans_list: cartilago
sense:
(anatomia, anatomiczny) elastyczna tkanka stanowiąca część wielu narządów, np. nosa, krtani, stawów itp.;


lexentry: pol/chrząszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chrząszcz
trans_list: coleopterum
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Coleoptera, zamieszkujący różnorodne środowiska rząd owadów posiadający osłonięte skrzydła i odwłok;


lexentry: pol/chuj_ci_w_dupę__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: chuj ci w dupę
trans_list: futue te ipsum
sense:
(wulgarnie, wulgaryzm) …wskazująca wyraźny brak zainteresowania kimś, chęć odcięcia się od jakiejś sprawy nic mnie nie obchodzisz, mam ciebie dość, nie będę się tobą przejmować, rób co chcesz


lexentry: pol/chwast__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chwast
trans_list: runcō
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina dziko rosnąca, niekorzystnie wpływająca na rozwój roślin uprawnych przez pobieranie z gleby wilgoci i składników pokarmowych;


lexentry: pol/chyba_że__fraza_spójnikowa__1
sense_num: 01
written_rep: chyba że
trans_list: nisi
sense:
…wprowadza zdanie podrzędne wyrażające warunek, żeby nie nastąpiło to, o czym mowa w zdaniu nadrzędnym


lexentry: pol/chyżość__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: chyżość
trans_list: agilitās
sense:
(rzadki, rzadko używany) (przestarzałe, przestarzały) cecha tego, co porusza się chyżo lub jest szybko wykonywane


lexentry: pol/ciasteczko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciasteczko
trans_list: crūstulum
sense:
(informatyka, informatyczny) zestaw informacji wysyłany przez serwer i przechowywany na komputerze użytkownika, zawierający informacje wykorzystywane później przez serwer;


lexentry: pol/ciasto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciasto
trans_list: pasta | farina
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) surowy półprodukt, gęsta masa powstała z połączenia mąki z wodą, mlekiem lub innymi spożywczymi produktami;


lexentry: pol/ciało__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciało
trans_list: corpus
sense:
(matematyka, matematyczny) zbiór, którego elementy mogą być dodawane, odejmowane, mnożone i dzielone (z wyjątkiem dzielenia przez zero);


lexentry: pol/ciało_obce__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciało obce
trans_list: corpus alienum
sense:
(medycyna, medyczny) obiekt wprowadzony do organizmu w sposób sztuczny, zwykle utrudniający normalne funkcjonowanie organów


lexentry: pol/ciało_stałe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciało stałe
trans_list: solidus
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) forma ciała skondensowanego, dawniej jeden ze stanów skupienia, substancja zachowująca objętość i kształt;


lexentry: pol/cicha_woda_brzegi_rwie__przysłowie__1
sense_num: 01
written_rep: cicha woda brzegi rwie
trans_list: flumina tranquillissima saepe sunt altissima
sense:
osoba, która wydaje się z pozoru cicha, nieśmiała, mało towarzyska, może się okazać w rzeczywistości zupełnie inna – energiczna, zabawna, towarzyska


lexentry: pol/ciecierzyca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciecierzyca
trans_list: cicer
sense:
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku ciecierzyca pospolita uprawiana ze względu na jadalne nasiona;


lexentry: pol/ciecierzyca_pospolita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciecierzyca pospolita
trans_list: Cicer arietinum
sense:
(botanika, botaniczny) Cicer arietinum L., gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych;


lexentry: pol/cieszynianka_wiosenna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cieszynianka wiosenna
trans_list: Hacquetia epipactis
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Hacquetia epipactis DC., gatunek rośliny z rodziny selerowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju cieszynianka;


lexentry: pol/cieśla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cieśla
trans_list: xylocopus
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba profesjonalnie zajmująca się wykonywaniem drewnianych konstrukcji budowlanych oraz drewnianych domów


lexentry: pol/cieśnina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cieśnina
trans_list: fauces
sense:
(geografia, geograficzny) zwężenie obszaru wodnego pomiędzy dwoma akwenami (oceanami, morzami lub jeziorami)


lexentry: pol/cirrus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cirrus
trans_list: cirrus
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) rodzaj chury pierzastej piętra wysokiego – biała w postaci pasemek lub kłaczków, niepowodująca opadów;


lexentry: pol/cis_pospolity__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cis pospolity
trans_list: taxus baccata
sense:
(botanika, botaniczny) gatunek wiecznie zielonego drzewa iglastego lub dużego krzewu z rodziny cisowatych


lexentry: pol/citalopram__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: citalopram
trans_list: citalopramum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (chemia, chemiczny) lek przeciwdepresyjny i przeciwlękowy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny;


lexentry: pol/ciąg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciąg
trans_list: seriēs
sense:
(matematyka, matematyczny) ponumerowana lista, formalnie funkcja o dziedzinie w liczbach naturalnych;


lexentry: pol/ciąg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciąg
trans_list: Tugium
sense:
(technologia, technika, techniczny) przepływ określonego czynnika (wody, gazu, spalin itp.) wywołany różnicą ciśnień


lexentry: pol/ciąża__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciąża
trans_list: graviditas
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) u ssaków płci żeńskiej okres od zapłodnienia do porodu;


lexentry: pol/ciąża_ektopowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ciąża ektopowa
trans_list: graviditas extrauterina
sense:
(medycyna, medyczny) ciąża, w której zapłodnione jajo płodowe jest umieszczone poza jamą macicy, zazwyczaj w obrębie jajowodu;


lexentry: pol/cięcie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cięcie
trans_list: pampinō
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) przycinanie gałęzi roślin uprawnych, zwłaszcza owocowych, w celu ich wzmocnienia lub pozbycia się gałęzi chorych, wybrakowanych


lexentry: pol/cięciwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cięciwa
trans_list: nervus
sense:
(matematyka, matematyczny) odcinek łączący dwa dowolne punkty krzywej lub powierzchni, który nie ma innych punktów wspólnych z daną krzywą czy powierzchnią


lexentry: pol/co_wolno_wojewodzie,_to_nie_tobie,_smrodzie__przysłowie__1
sense_num: 01
written_rep: co wolno wojewodzie, to nie tobie, smrodzie
trans_list: quod licet Iovi, non licet bovi
sense:
osoba o wyższej pozycji/statusie/wieku może pozwolić sobie na rzeczy, które młodszym nie uchodzą czy są dla nich zabronione


lexentry: pol/cokół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cokół
trans_list: plinthus
sense:
(architektura, architektoniczny) najniższa, nadziemna, nieco wysunięta do przodu część budowli, filara lub kolumny


lexentry: pol/coraz__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: coraz
trans_list: semper
sense:
słowo pozwalające wyrazić wzmaganie, nasilanie się czegoś; używane najczęściej w połączeniu z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym


lexentry: pol/cover__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cover
trans_list: cooperiō
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonanie, aranżacja lub nagranie utworu muzycznego wykonywanego wcześniej przez innego muzyka lub grupę muzyczną;


lexentry: pol/cudzołożny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: cudzołożny
trans_list: adulter
sense:
(przestarzałe, przestarzały) związany z cudzołóstwem, pozamałżeński; mający stosunki płciowe z cudzą żoną/mężem


lexentry: pol/cukier__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cukier
trans_list: saccharum
sense:
(spożywczy) krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych;


lexentry: pol/cukierek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cukierek
trans_list: bellāria
sense:
(spożywczy) drobny wyrób o słodkim smaku, pakowany zwykle w papierki, sporządzany z cukru i dodatków smakowych;


lexentry: pol/cuma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cuma
trans_list: cacumen
sense:
(morski) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) gruba lina do mocowania statków do innych jednostek pływających lub do nabrzeża;


lexentry: pol/cumulus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cumulus
trans_list: cumulus
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) oddzielna, biała, gruba chmura kłębiasta, złożona głównie z kropel wody;


lexentry: pol/customowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: customowy
trans_list: cōnsuētūdō
sense:
(neologizm) (slangowo) (handel, handlowy) wykonany pod klienta, zgodnie z jego upodobaniami, życzeniami


lexentry: pol/cydr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cydr
trans_list: pomacium
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) niskoalkoholowy napój jabłkowy ze sfermentowanego, niesłodzonego moszczu;


lexentry: pol/cyfra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyfra
trans_list: digitus
sense:
(matematyka, matematyczny) abstrakcyjny obiekt matematyczny, stanowiący element ciągu, reprezentującego liczbę w danym systemie liczbowym


lexentry: pol/cyfra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyfra
trans_list: nota numeri
sense:
(potocznie, potoczny) znak pisarski symbolizujący cyfrę (1.1) systemu dziesiętnego: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9


lexentry: pol/cykada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cykada
trans_list: cicada
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lyristes plebejus, tropikalny owad wydający głośne dźwięki;


lexentry: pol/cyklofosfamid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyklofosfamid
trans_list: cyclophosphamidum
sense:
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, pochodna iperytu azotowego, lek alkilujący stosowany w leczeniu nowotworów;


lexentry: pol/cyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyna
trans_list: stannum
sense:
(chemia, chemiczny) szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn;


lexentry: pol/cynia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cynia
trans_list: zinnia
sense:
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju (1.1), m.in. uprawiana dla ozdobnych kwiatów


lexentry: pol/cynizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cynizm
trans_list: cynismus
sense:
wyzywające i lekceważące odnoszenie się do wartości moralnych, nieliczenie się z uczuciami i odczuciami innych


lexentry: pol/cyprofloksacyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyprofloksacyna
trans_list: ciprofloxacinum
sense:
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, pochodna kwasu nalidyksowego;


lexentry: pol/cyprys__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyprys
trans_list: cupressus
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cupressus L., rodzaj drzew iglastych z rodziny cyprysowatych;


lexentry: pol/cyraneczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyraneczka
trans_list: anas crecca
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Anas crecca, gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych;


lexentry: pol/cyrograf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cyrograf
trans_list: chirographum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) średniowieczny, odręcznie sporządzony dokument związany z działalnością prywatno-prawną;


lexentry: pol/cytadela__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cytadela
trans_list: arx
sense:
(wojskowość, wojskowy) w starszych fortyfikacjach: samodzielna twierdza dominująca nad miastem lub prowincją;


lexentry: pol/cytologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cytologia
trans_list: linō
sense:
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) mikroskopowe badanie komórek pochwowej części szyjki macicy, pobranych drogą wymazu i opracowanej jako utrwalony rozmaz na szkiełku laboratoryjnym


lexentry: pol/cytoplazma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cytoplazma
trans_list: cytoplasma
sense:
(biologia, biologiczny) półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet;


lexentry: pol/cywilizacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cywilizacja
trans_list: civilisatio
sense:
poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego;


lexentry: pol/czajnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czajnik
trans_list: cortīna
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zamknięte od góry naczynie z dziobkiem służące do podgrzewania wody;


lexentry: pol/czarna_dziura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czarna dziura
trans_list: gurges ater
sense:
(astronomia, astronomiczny) obiekt astronomiczny, który tak silnie oddziałuje grawitacyjnie na swoje otoczenie, że nawet światło nie może uciec z jego otoczenia;


lexentry: pol/czarna_jagoda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czarna jagoda
trans_list: vaccīnium
sense:
(botanika, botaniczny) Vaccinium myrtillus L., leśna krzewinka o czarnych owocach z niebieskawym nalotem;


lexentry: pol/czarna_porzeczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czarna porzeczka
trans_list: ribes nigrum
sense:
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) gatunek porzeczki, krzewu należącego do rodziny agrestowatych;


lexentry: pol/czarna_śmierć__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czarna śmierć
trans_list: atra mors | mors nigra
sense:
(medycyna, medyczny) (historia, historyczny, historycznie) określenie epidemii panującej w m.in. czternastowiecznej Europie, utożsamianej z dżumą;


lexentry: pol/czarnotek_arabski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czarnotek arabski
trans_list: Onychognathus tristramii
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Onychognathus tristramii, gatunek ptaka z rodziny szpakowatych występujący od Egiptu po zachodni Półwysep Arabski;


lexentry: pol/czarny_bez__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czarny bez
trans_list: ebulum | ebulus
sense:
(botanika, botaniczny) Sambucus nigra, krzew lub niewielkie drzewo o kremowych lub różowawych kwiatach tworzących baldachogrona i ciemnofioletowych owocach wykorzystywanych na przetwory;


lexentry: pol/czas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czas
trans_list: tempus
sense:
(gramatyka) sposób odmiany czasownika, polegający na rozróżnianiu chwili wykonania czynności względem momentu wypowiedzi


lexentry: pol/czas_przeszły__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czas przeszły
trans_list: praeteritum
sense:
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa wcześniejszą czynność lub wcześniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;


lexentry: pol/czas_przyszły__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czas przyszły
trans_list: futūrum
sense:
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa późniejszą czynność lub późniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich;


lexentry: pol/czas_teraźniejszy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czas teraźniejszy
trans_list: praesens
sense:
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa wykonywaną czynność lub stan istniejący w momencie mówienia lub pisania o nich;


lexentry: pol/czasopismo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czasopismo
trans_list: commentarium
sense:
druk ukazujący się najczęściej w określonych terminach, pod niezmienionym tytułem, zwykle posiadający numerację ciągłą;


lexentry: pol/czatować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: czatować
trans_list: fabulor
sense:
porozumiewać się z kimś za pośrednictwem Internetu w czasie rzeczywistym przy pomocy klawiatury komputera


lexentry: pol/czeczuga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czeczuga
trans_list: helops
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Acipenser ruthenus, gatunek słodkowodnej, wędrownej ryby z rodziny jesiotrowatych;


lexentry: pol/czekoladowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: czekoladowy
trans_list: cacaotica
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) dotyczący czekolady, zawierający czekoladę, zrobiony z czekolady, przyrządzony z czekoladą


lexentry: pol/czeladź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czeladź
trans_list: minister
sense:
(historia, historyczny, historycznie) dawna służba u magnatów i szlachty używana do posług w domu, jako straż w zamku, grodzie itp., a także towarzysząca swoim panom w wyprawach wojennych;


lexentry: pol/czereśnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czereśnia
trans_list: cerasum
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (cukiernictwo) owoc czereśni (1.1); kuliste pestkowce koloru czerwonego, żółtego lub czarnego


lexentry: pol/czerwony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: czerwony
trans_list: ruber
sense:
(potocznie, potoczny) (pogardliwie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) [[komunistyczny, lewicowy]]


lexentry: pol/czerwony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: czerwony
trans_list: ruber | rufus
sense:
mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy;


lexentry: pol/czkawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czkawka
trans_list: singultus
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) rytmicznie powtarzające się skurcze przepony objawiające się charakterystycznym odgłosem wydawanym przez zamknięcie głośni i strun głosowych przy wdechu;


lexentry: pol/czopek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czopek
trans_list: suppositorium
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lekarstwo do przyjmowania doodbytniczo, rzadziej dopochwowo lub docewkowo;


lexentry: pol/czosnek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czosnek
trans_list: Allium
sense:
(botanika, botaniczny) Allium L., rodzaj roślin z podrodziny czosnkowych obejmujący około siedmiuset gatunków;


lexentry: pol/czosnek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czosnek
trans_list: allium
sense:
(spożywczy) jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego


lexentry: pol/czosnek_niedźwiedzi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czosnek niedźwiedzi
trans_list: Allium ursinum
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Allium ursinum L., gatunek rośliny z podrodziny czosnkowych, z rodziny amarylkowatych;


lexentry: pol/czubajka_kania__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czubajka kania
trans_list: Macrolepiota procera
sense:
(mikologia, mikologiczny) Macrolepiota procera Singer, gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych;


lexentry: pol/czubatka_europejska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czubatka europejska
trans_list: Lophophanes cristatus | Parus cristatus
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Lophophanes cristatus, gatunek sikorki wyróżniający się charakterystycznym czubkiem z piór na głowie;


lexentry: pol/czyj__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: czyj
trans_list: cuius
sense:
używany do rozpoczynania pytania zależnego, które określa właściciela czegoś, posiadacza cechy w swoim dopełnieniu


lexentry: pol/czystka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czystka
trans_list: luo
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) usunięcie ze stanowiska niepożądanych lub niewygodnych osób;


lexentry: pol/czytanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czytanie
trans_list: lectiō
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odczytywanie fragmentów Pisma Świętego podczas mszy świętej i Liturgii godzin


lexentry: pol/czytać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: czytać
trans_list: legere
sense:
przebiegać wzrokiem lub dotykiem tekst w postaci liter lub ideogramów oraz znaków pisarskich i rozumieć treść przezeń przekazywaną


lexentry: pol/czytnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czytnik
trans_list: lector
sense:
(informatyka, informatyczny) program komputerowy, dzięki któremu można czytać informacje z określonych kanałów informacji, np. RSS, IRC


lexentry: pol/czytnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czytnik
trans_list: sarotis
sense:
(informatyka, informatyczny) urządzenie fotooptyczne odczytujące dane zakodowane kodem krekowym, np. cenę towaru w sklepie


lexentry: pol/czytnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czytnik
trans_list: lector
sense:
(informatyka, informatyczny) urządzenie odczytujące dane zapisane na karcie pamięci (magnetycznej lub elektronicznej)


lexentry: pol/czyściec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czyściec
trans_list: purgatorium
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w niektórych wyznaniach: stan lub miejsce, gdzie po śmierci niektóre dusze odbywają pokutę przed wejściem do nieba;


lexentry: pol/czółno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: czółno
trans_list: navicula
sense:
płaskodenna łódź, dłubaniem lub wypalaniem uzyskana z jednego pnia drzewa, napędzana wiosłami a z rzadka także drągami


lexentry: pol/cząber__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: cząber
trans_list: cunila
sense:
(botanika, botaniczny) Satureja, rodzaj aromatycznych roślin rocznych i wieloletnich o bladoliliowych lub białawych kwiatach i lancetowatych liściach; używanych jako przyprawa i do wyrobu leków;


lexentry: pol/część_mowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: część mowy
trans_list: pars orationis
sense:
(gramatyka) kategoria gramatyczna, grupująca wyrazy ze względu na ich sposób odmiany, funkcje w zdaniu lub znaczenie;


lexentry: pol/dabigatran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dabigatran
trans_list: dabigatranum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwkrzepliwy stosowany doustnie; odwracalny, bezpośredni inhibitor trombiny


lexentry: pol/daktyl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: daktyl
trans_list: dactylus | palmula
sense:
(botanika, botaniczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) (cukiernictwo) owoc daktylowca


lexentry: pol/danina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: danina
trans_list: stipendium
sense:
(historia, historyczny, historycznie) świadczenie obowiązkowe w naturze albo pieniężne składane przez poddanych rządzącemu


lexentry: pol/darwinizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: darwinizm
trans_list: Darvinismus
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) stworzona przez Darwina teoria ewolucji, która wyjaśnia powstawanie gatunków doborem naturalnym i walką o byt


lexentry: pol/darń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: darń
trans_list: caespes
sense:
zwarty splot trawy, czasem wraz z innymi roślinami, silnie związany z wierzchnią warstwą gleby; pocięta na płaty używana jest jako umocnienie skarp, nasypów, mogił;


lexentry: pol/dawka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dawka
trans_list: dosis
sense:
(medycyna, medyczny) (chemia, chemiczny) pewna ilość substancji chemicznej lub promieniowania przekazywana do organizmu;


lexentry: pol/de_facto__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: de facto
trans_list: de facto
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) tak, jak jest rzeczywiście, zgodnie ze stanem faktycznym


lexentry: pol/debiutant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: debiutant
trans_list: inceptor
sense:
ten kto debiutuje, odbywa swoje pierwsze wystąpienia (w szczególności to jedno pierwsze) w nowej funkcji


lexentry: pol/decorum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: decorum
trans_list: decorum
sense:
(literacko) antyczna zasada właściwego zharmonizowania poszczególnych elementów dzieła literackiego, doboru formy do treści


lexentry: pol/dedykować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: dedykować
trans_list: consecro
sense:
dodawać dedykację do daru wręczanego komuś; poświęcać komuś (najczęściej własne dzieło: utwór, wiersz itp.)


lexentry: pol/defilada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: defilada
trans_list: pompa
sense:
uroczysty przemarsz wojska lub innej grupy, np. sportowców czy ludności cywilnej, przejazd pojazdów, przelot samolotów w szyku paradnym dla oddania honorów przedstawicielom władzy;


lexentry: pol/deflacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: deflacja
trans_list: deflatio
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) zjawisko obniżenia ogólnego poziomu cen z powodu zmniejszonego dopływu pieniądza do gospodarki


lexentry: pol/defraudacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: defraudacja
trans_list: pecūlātus
sense:
przestępstwo polegające na przywłaszczeniu cudzej powierzonej korzyści materialnej (pieniędzy, majątku)


lexentry: pol/deifikacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: deifikacja
trans_list: apotheosis
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przypisywanie komuś lub czemuś boskich cech i właściwości, uznawanie komuś za boga;


lexentry: pol/dekanat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dekanat
trans_list: decanatus
sense:
(kościelny) jednostka organizacyjna Kościoła katolickiego, obejmująca kilka do kilkunastu parafii z dziekanem na czele;


lexentry: pol/dekret__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dekret
trans_list: decretum
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny mający moc ustawy, wydany przez organ władzy wykonawczej;


lexentry: pol/dekspantenol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dekspantenol
trans_list: Dexpanthenolum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) analog alkoholowy będący witaminą kwasu pantotenowego, regenerujący skórę


lexentry: pol/demiurg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: demiurg
trans_list: demiurgus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w państwach doryckich starożytnej Grecji wysoki tytuł urzędniczy


lexentry: pol/demografia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: demografia
trans_list: demographia
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka zajmująca się jakościowym i ilościowym badaniem stanów, struktur, ruchów i rozwoju ludności w określonych warunkach historycznych;


lexentry: pol/demokracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: demokracja
trans_list: democratia
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli, przy respektowaniu praw mniejszości;


lexentry: pol/demon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: demon
trans_list: daemon
sense:
istota nadprzyrodzona występująca w wierzeniach ludowych, mitologiach i religiach, zajmująca pozycję pośrednią między bogami a ludźmi; o cechach na wpół ludzkich, na wpół boskich; najczęściej nieprzyjazna człowiekowi;


lexentry: pol/dendrologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dendrologia
trans_list: dendrologia
sense:
(botanika, botaniczny) dział botaniki, nauka o drzewach, krzewach, krzewinkach i pnączach o zdrewniałych łodygach;


lexentry: pol/deponować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: deponować
trans_list: colloco
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przekazywać komuś pieniądze lub przedmioty na przechowanie


lexentry: pol/depresja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: depresja
trans_list: depressio
sense:
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) chorobliwe przygnębienie i zahamowanie czynności psychicznych;


lexentry: pol/dereń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dereń
trans_list: cornus
sense:
(botanika, botaniczny) ozdobny lub uprawny krzew albo drzewo z rodzaju (1.1), często o jadalnych owocach


lexentry: pol/dermatolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dermatolog
trans_list: dermatologista
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznaniem, profilaktyką oraz leczeniem chorób, objawiających się na skórze, paznokciach i włosach


lexentry: pol/despota__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: despota
trans_list: tyrannus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) tytuł dworski w Cesarstwie Bizantyjskim, nadawany honorowo synom lub zięciom cesarzy;


lexentry: pol/despotyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: despotyzm
trans_list: despotismus
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) bezwzględna i nieograniczona władza, opierająca się na terrorze oraz nieprzestrzeganiu praw i wolności obywatelskich


lexentry: pol/deszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: deszcz
trans_list: pluvia | imber
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny, krople wody powstające w chmurach i spadające na ziemię;


lexentry: pol/detektyw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: detektyw
trans_list: inquīsītor
sense:
człowiek zajmujący się dochodzeniem, śledzeniem, rozwiązywaniem spraw o charakterze kryminalnym jako funkcjonariusz policji lub jako pracownik jakiejś firmy prowadzącej śledztwa


lexentry: pol/dewocja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dewocja
trans_list: dēvōtiō
sense:
gorliwe spełnianie praktyk religijnych na pokaz przy jednoczesnym zaniedbaniu duchowości wewnętrznej;


lexentry: pol/diadem__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: diadem
trans_list: diadema
sense:
złota lub srebrna opaska na głowę, zakładana przez królów, książęta i duchownych jako oznaka ich władzy;


lexentry: pol/dialekt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dialekt
trans_list: dialectus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) swoista odmiana języka, właściwa dla pewnej społeczności, grupy społecznej lub pewnego terytorium;


lexentry: pol/dialektyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dialektyk
trans_list: debater
sense:
(filozofia, filozoficzny) zwolennik teorii filozoficznej, która za nadrzędne prawo uznaje rozwój przez przeciwieństwa


lexentry: pol/diament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: diament
trans_list: adamas
sense:
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał, przezroczysta odmiana węgla występująca w przyrodzie;


lexentry: pol/dihydralazyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dihydralazyna
trans_list: dihydralazinum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający obwodowe naczynia tętnicze, będący pochodną hydrazynoftalazyny


lexentry: pol/dinozaur__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dinozaur
trans_list: dinosaurus
sense:
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) wymarły gad naczelny z grupy archozaurów, która zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie;


lexentry: pol/dioda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dioda
trans_list: diodus
sense:
(elektronika, elektroniczny) element elektroniczny wykazujący różny opór w zależności od kierunku przepływu prądu;


lexentry: pol/dip__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dip
trans_list: intingō
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) gęsty, pikantny sos lub krem do zamaczania przekąsek, podawany na zimno, przygotowany zwykle na bazie jogurtu, śmietany lub majonezu, czasem twarogu;


lexentry: pol/dla__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: dla
trans_list: pro | ob
sense:
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności


lexentry: pol/do_greckich_kalend__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: do greckich kalend
trans_list: ad Kalendas Graecas
sense:
(przenośnie, przenośnia) (przestarzałe, przestarzały) do bliżej nieokreślonego terminu w przyszłości


lexentry: pol/dobosz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dobosz
trans_list: tympanum
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (wojskowość, wojskowy) człowiek grający na bębnie w orkiestrze, szczególnie wojskowej;


lexentry: pol/dochodzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dochodzenie
trans_list: indagatio
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ogół czynności prowadzone przez prokuratora, policję lub sędziego śledczego zmierzające do wyjaśnienia okoliczności związanych z przestępstwem


lexentry: pol/dogmat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dogmat
trans_list: dogma
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) prawda uznana za objawioną przez Kościół


lexentry: pol/dokąd__zaimek__1
sense_num: 01
written_rep: dokąd
trans_list: quō
sense:
… względny, służący do łączenia zdania głównego z podrzędnym, gdy zdanie podrzędne określa miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch


lexentry: pol/dolina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dolina
trans_list: vallis | valles
sense:
(geografia, geograficzny) wklęsła, wydłużona forma terenu, znajdująca się poniżej poziomu otaczającego terenu;


lexentry: pol/dom_dziecka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dom dziecka
trans_list: orphanotrophium
sense:
placówka opiekuńczo-wychowawcza typu socjalizacyjnego dla dzieci i młodzieży, których potrzeby stale lub okresowo nie mogą być zaspokajane w domu rodzinnym;


lexentry: pol/dominikanin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dominikanin
trans_list: dominicanus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek katolickiego zakonu męskiego, założonego przez św. Dominika;


lexentry: pol/domokrążca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: domokrążca
trans_list: circulātor
sense:
(przestarzałe, przestarzały) osoba, która odwiedza różnych ludzi, by kupili sprzedawane przez nią towary


lexentry: pol/doniczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: doniczka
trans_list: tēsta
sense:
(ogrodnictwo, ogrodniczy) naczynie, przeważnie z terakoty, zazwyczaj z otworem w denku służące do hodowania roślin ozdobnych;


lexentry: pol/donos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: donos
trans_list: indicina
sense:
poufne zgłoszenie do władz o dokonaniu przez kogoś wykroczenia, przestępstwa albo o złamaniu obowiązujących norm


lexentry: pol/donżon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: donżon
trans_list: reservare
sense:
(architektura, architektoniczny) wieża lub baszta będąca częścią zamku, przeznaczona do obrony i zamieszkania;


lexentry: pol/dopowiadać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: dopowiadać
trans_list: adiungere
sense:
uzupełniać swoją wypowiedź o jakieś wyrażenie, zwrot; mówić coś jeszcze poza tym, co już się powiedziało; dodać parę słów


lexentry: pol/dopóki__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: dopóki
trans_list: dum
sense:
jeśli zdanie podrzędne jest twierdzące, informuje, że sytuacja opisana w zdaniu nadrzędnym trwa tak długo, jak długo prawdziwe jest zdanie podrzędne


lexentry: pol/dopływ__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dopływ
trans_list: fecit tributarias
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka, która uchodzi do innej rzeki lub jeziora


lexentry: pol/dorosły__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: dorosły
trans_list: adultus
sense:
o człowieku lub zwierzęciu: będący w wieku, w którym przeciętny organizm ma zdolność rozrodu, lub starszym


lexentry: pol/dorzecze__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dorzecze
trans_list: lebes
sense:
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) obszar, z którego wszystkie wody spływają do jednej rzeki


lexentry: pol/dotacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dotacja
trans_list: condonatio
sense:
zaopatrzenie; wyposażenie w środki finansowe; darowizna; bezzwrotna pomoc finansowa w celu popierania jakiejś działalności


lexentry: pol/dotyk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dotyk
trans_list: contactus
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) jeden ze zmysłów umożliwiający odbiór rzeczywistości za pomocą narządów czucia powierzchniowego i głębokiego;


lexentry: pol/drabina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drabina
trans_list: scāla
sense:
drewniana lub metalowa konstrukcja z dwóch pionowych belek połączonych poziomymi szczeblami ułatwiająca wchodzenie na niewielkie wysokości, zazwyczaj do kilku metrów;


lexentry: pol/dragon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dragon
trans_list: draco
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz lekkiej jazdy, pieszy i konny, później tylko konny


lexentry: pol/dragon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dragon
trans_list: draco
sense:
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) o potężnej i energicznej kobiecie, która lubi dyrygować, dowodzić innymi


lexentry: pol/drapieżnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drapieżnik
trans_list: praedator
sense:
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar


lexentry: pol/drewno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drewno
trans_list: lignum
sense:
materiał uzyskiwany z gałęzi i pni drzew używany w budownictwie, stolarstwie, bednarstwie itp. do wytwarzania różnych przedmiotów oraz jako opał;


lexentry: pol/droga_krzyżowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: droga krzyżowa
trans_list: Via Crucis
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: rodzaj nabożeństwa wielkopostnego;


lexentry: pol/dront_dodo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dront dodo
trans_list: Raphus cucullatus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Raphus cucullatus Linnaeus, wymarły gatunek dużego ptaka z rodziny gołębiowatych;


lexentry: pol/drozd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drozd
trans_list: turdus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, owadożerny ptak śpiewający posiadający różnorodne upierzenie;


lexentry: pol/drożdże__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drożdże
trans_list: fermentum
sense:
(cukiernictwo) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa z drożdży (1.1) wykorzystywana m.in. w piekarnictwie, piwowarstwie i gorzelnictwie


lexentry: pol/drożdże__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drożdże
trans_list: fermentum
sense:
(mikologia, mikologiczny) Saccharomyces, rodzaj jednokomórkowych grzybów, które bez tlenu, na podłożu zawierającym cukier, wywołują fermentację alkoholową;


lexentry: pol/drugie_danie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drugie danie
trans_list: summa cena
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) w Polsce główne danie obiadowe, podawane po zupie


lexentry: pol/drugie_śniadanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drugie śniadanie
trans_list: prandeō
sense:
lekki posiłek pomiędzy śniadaniem a obiadem, zwykle jedzony w przerwie od codziennych zajęć, poza domem;


lexentry: pol/drwina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drwina
trans_list: dicterium
sense:
wyśmianie w sposób dotkliwy czyichś poglądów, zachowań lub obyczajów, z reguły mające na celu pogardzenie kimś i wywyższenie się ponad niego


lexentry: pol/drzemlik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drzemlik
trans_list: epileus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Falco columbarius, gatunek sokoła, występujący w północnych częściach Eurazji i Ameryki Północnej;


lexentry: pol/drzewo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drzewo
trans_list: arbor
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) wieloletnia roślina składająca się z pnia i korony;


lexentry: pol/drzewo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: drzewo
trans_list: arbor
sense:
(matematyka, matematyczny) graf acykliczny i spójny, przypominający wyglądem odwrócone do góry nogami drzewo (1.1);


lexentry: pol/dubbingować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: dubbingować
trans_list: sŭpĕrāre
sense:
(telewizja, telewizyjny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) podkładać głos do filmu tłumaczonego z innego języka


lexentry: pol/dudek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dudek
trans_list: upupa
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, średni ptak wędrowny o upierzeniu w kolorach pomarańczowym, czarnym i białym, z czubem na głowie;


lexentry: pol/dudy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dudy
trans_list: utriculus
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ludowy instrument muzyczny z grupy aerofonów stroikowych;


lexentry: pol/dulka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dulka
trans_list: scalmus
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) element łodzi wioślarskiej w postaci ruchomego pierścienia metalowego lub widełek, przymocowanych do burty łodzi, służący do utrzymywania wiosła w odpowiedniej pozycji;


lexentry: pol/dupek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dupek
trans_list: culus
sense:
(grubiański, grubiańsko) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba lekceważona i pogardzana z racji swej niezaradności, głupoty i naiwności


lexentry: pol/durowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: durowy
trans_list: maior
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dotyczący skali diatonicznej, gamy lub tonacji z wielką tercją między pierwszym a trzecim stopniem


lexentry: pol/dusza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dusza
trans_list: anima | animus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niematerialny byt opuszczający człowieka (w niektórych religiach także zwierzę) w chwili śmierci;


lexentry: pol/dusznica_bolesna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dusznica bolesna
trans_list: angina pectoris
sense:
(medycyna, medyczny) zmiany chorobowe w naczyniach wieńcowych i niedokrwienie mięśnia sercowego, powodujące bóle zamostkowe i uczucie duszności


lexentry: pol/duszpasterz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: duszpasterz
trans_list: atta
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny, któremu powierzono obowiązki względem grupy wiernych


lexentry: pol/duży_pokój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: duży pokój
trans_list: sessōrium
sense:
zazwyczaj największy i najbardziej reprezentacyjny pokój w mieszkaniu służący jako pokój gościnny lub salon


lexentry: pol/dwoinka_zapalenia_płuc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dwoinka zapalenia płuc
trans_list: streptococcus pneumoniae
sense:
(medycyna, medyczny) bakteria będąca jedną z przyczyn zachorowań na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie płuc;


lexentry: pol/dworzec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dworzec
trans_list: statio ferriviaria
sense:
miejsce przyjazdu, odjazdu i postoju autobusów lub pociągów wraz z budynkiem przystosowanym do obsługi pasażerów (kasami, poczekalnią, punktami gastronomicznymi itp.);


lexentry: pol/dwukropek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dwukropek
trans_list: colon
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) znak interpunkcyjny używany przed zapisem np. cytatu lub wyliczaniem pojęć


lexentry: pol/dwutlenek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dwutlenek
trans_list: dioxydatus
sense:
(chemia, chemiczny) związek chemiczny złożony z jednego atomu danego pierwiastka połączonego z dwoma atomami tlenu


lexentry: pol/dwutlenek_węgla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dwutlenek węgla
trans_list: carbonii dioxidum | dioxidum carbonis | dioxydum carbonis
sense:
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny, bezwonny i niepalny gaz, produkt spalania i oddychania, wykorzystywany przez rośliny w procesie fotosyntezy;


lexentry: pol/dyftong__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyftong
trans_list: diphthongus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i półsamogłoski; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie dwóch samogłosek;


lexentry: pol/dyktator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyktator
trans_list: dictator
sense:
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik nadzwyczajny w republice rzymskiej, któremu przyznawano czasową władzę absolutną dla zapobieżenia kryzysowi;


lexentry: pol/dyktator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyktator
trans_list: dictator
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przywódca kraju, który sprawuje władzę w sposób autorytarny, pozaprawny i zwykle brutalny


lexentry: pol/dyktatura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyktatura
trans_list: dictatura
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób;


lexentry: pol/dylemat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dylemat
trans_list: dilemma
sense:
(logika, logiczny) wnioskowanie, gdzie oprócz dwóch zdań warunkowych trzecią przesłanką jest zdanie alternatywne


lexentry: pol/dymek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dymek
trans_list: vesica
sense:
(potocznie, potoczny) w komiksach, ilustrowanych historyjkach: miejsce, w którym zamieszczona jest wypowiedź bohatera, a także: treść tejże wypowiedzi


lexentry: pol/dyplomacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyplomacja
trans_list: diplomatia
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sposób prowadzenia polityki międzynarodowej środkami pokojowymi


lexentry: pol/dyrygować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyrygować
trans_list: habeo
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) kierować zespołem muzycznym, podczas wykonywania jakiegoś utworu


lexentry: pol/dyskalceata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyskalceata
trans_list: discalceātus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (dawniej, dawny) członek odłamu franciszkanów zapoczątkowanego w Hiszpanii


lexentry: pol/dyskryminacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyskryminacja
trans_list: separatio
sense:
ograniczanie przywilejów, praw, a nawet prześladowanie części społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym


lexentry: pol/dyskusja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dyskusja
trans_list: colloquium
sense:
jeden ze sposobów wymiany poglądów praktykowany przez dwoje lub więcej osób zainteresowanych danym tematem lub zjawiskiem;


lexentry: pol/dzbanecznik_dwuostrogowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzbanecznik dwuostrogowy
trans_list: Nepenthes bicalcarata
sense:
(botanika, botaniczny) Nepenthes bicalcarata, gatunek rośliny owadożernej z rodziny dzbanecznikowatych;


lexentry: pol/działalność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: działalność
trans_list: industria
sense:
zorganizowany zespół działań, aktywności podjętych w określonym celu i mających jasno określony zakres


lexentry: pol/działanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: działanie
trans_list: actum
sense:
zespół ruchów i czynności zmierzających do czegoś, wykonywanie czynności w określonym celu, aktywne dążenie do zmiany czegoś


lexentry: pol/dzida__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzida
trans_list: hasta
sense:
(wojskowość, wojskowy) dawna broń, lekka włócznia złożona z długiego drzewca zakończonego strzałkowatym ostrzem


lexentry: pol/dziecko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziecko
trans_list: filia | filius
sense:
potomek niezależnie od wieku: syn lub córka w odniesieniu do swoich rodziców biologicznych lub przybranych;


lexentry: pol/dzielna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzielna
trans_list: dividendum
sense:
(matematyka, matematyczny) liczba dzielona; pierwsza z dwóch liczb na których wykonywa się nieprzemienne działanie dzielenia, w zapisie ułamkowym odpowiada jej licznik


lexentry: pol/dzierlatka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzierlatka
trans_list: cassīta
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny skowronków, ze szczeciniastym czubem na głowie, ubarwiony na brązowo;


lexentry: pol/dzierżawa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzierżawa
trans_list: conductum
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (ekonomia, ekonomiczny) użytkowanie czyjejś rzeczy lub prawa majątkowego przez określony czas w zamian za ustaloną umową opłatę


lexentry: pol/dzierżawca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzierżawca
trans_list: locarius | locatarius
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba użytkująca mienie lub prawo majątkowe oddane w dzierżawę w zamian za czynsz


lexentry: pol/dziesiątkować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziesiątkować
trans_list: dĕcĭmāre
sense:
(książkowy) (historia, historyczny, historycznie) bić, zabijać, rozstrzeliwać, karać co dziesiątą osobę


lexentry: pol/dziewanna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziewanna
trans_list: verbascum
sense:
(botanika, botaniczny) Verbascum liczący około 360 gatunków rodzaj roślin z rodziny trędownikowatych;


lexentry: pol/dzioboróg_abisyński__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzioboróg abisyński
trans_list: Bucorvus abyssinicus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Bucorvus abyssinicus, gatunek ptaka z rodziny dzioborożców występujący w Afryce;


lexentry: pol/dziwkarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziwkarz
trans_list: inclinatitas
sense:
(pospolicie) mężczyzna korzystający z usług prostytutek, także: mężczyzna często zmieniającym partnerki seksualne


lexentry: pol/dziób__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dziób
trans_list: rostrum
sense:
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie głowy u ptaków oraz niektórych innych zwierząt służące najczęściej do chwytania pokarmów;


lexentry: pol/dzięcioł_trójpalczasty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzięcioł trójpalczasty
trans_list: Picoides tridactylus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Picoides tridactylus, gatunek średniej wielkości dzięcioła gnieżdżący się w północno-wschodniej części Europy oraz w górskich lasach Europy Środkowej;


lexentry: pol/dzięcioły__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzięcioły
trans_list: Picinae
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Picinae, podrodzina ptaków o silnym dziobie i długim języku, żywiący się owadami leśnymi, zaliczana do rodziny dzięciołowatych;


lexentry: pol/dzwonek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dzwonek
trans_list: tintinnabulum
sense:
urządzenie sygnalizacyjne, często elektryczne, np. przy drzwiach wejściowych, w szkole, teatrze, przy rowerze


lexentry: pol/dąb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dąb
trans_list: Quercus | quercus
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus L., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny bukowatych;


lexentry: pol/dąb_korkowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dąb korkowy
trans_list: suber
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus suber L., gatunek z rodzaju dębów, wiecznie zielone drzewo strefy śródziemnomorskiej, z którego kory wytwarza się korek;


lexentry: pol/dąb_ostrolistny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dąb ostrolistny
trans_list: ilex
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus ilex L., gatunek drzewa z rodziny bukowatych, pochodzący z obszaru śródziemnomorskiego;


lexentry: pol/długość_geograficzna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: długość geograficzna
trans_list: longitudo
sense:
jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt dwuścienny zawarty między półpłaszczyzną południka 0, a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi.


lexentry: pol/dłuto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dłuto
trans_list: caelum
sense:
(technologia, technika, techniczny) metalowe narzędzie, złożone z uchwytu i ostrza, używane m.in. do ręcznej obróbki rzeźbiarskiej, wykonywania otworów, zagłębień, rzeźbienia, przecinania i wygładzania;


lexentry: pol/dłużnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dłużnik
trans_list: dēbitor
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba lub instytucja zobowiązana do zwrotu długu (w formie pieniężnej lub rzeczowej) wierzycielowi;


lexentry: pol/dźwignia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dźwignia
trans_list: vectis
sense:
(technologia, technika, techniczny) przełącznik zrealizowany za pomocą dającego się przesuwać drążka


lexentry: pol/dźwiękonaśladowczy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: dźwiękonaśladowczy
trans_list: onomatopoeticus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) naśladujący dźwięki lub odgłosy natury


lexentry: pol/dżihad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżihad
trans_list: gihad
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) święta wojna muzułmańska


lexentry: pol/dżin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżin
trans_list: daemonium genius
sense:
(mitologia, mitologiczny) duch w wierzeniach staroarabskich, powstały z czystego ognia albo też obłoku pary, który wpływa na losy ludzkie


lexentry: pol/dżinn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżinn
trans_list: daemonium genius
sense:
(mitologia arabska) według pogańskich, przedislamskich wierzeń staroarabskich: istota o nadnaturalnej potędze, powstała z ognia (lecz mogąca przyjmować dowolną postać), mająca wpływ na losy ludzi


lexentry: pol/dżoker__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżoker
trans_list: ioculātor
sense:
(termin karciany) dodatkowa karta w talii, używana w niektórych grach, zastępująca dowolną inną kartę


lexentry: pol/dżonka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżonka
trans_list: scrūta
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) drewniany statek handlowy lub rybacki używany w krajach Dalekiego Wschodu;


lexentry: pol/dżuma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: dżuma
trans_list: pestis
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna, o ostrym przebiegu, wywoływana przez pałeczkę Yersinia pestis;


lexentry: pol/echo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: echo
trans_list: echo
sense:
(akustyka, akustyczny) powtórzenie dźwięku słyszalne wskutek odbicia się go od oddalonej powierzchni;


lexentry: pol/edykt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: edykt
trans_list: ēdictum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ustawa królewska


lexentry: pol/edykt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: edykt
trans_list: ēdictum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) w starożytnym Rzymie rozporządzenie urzędowe lub cesarskie


lexentry: pol/edyl__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: edyl
trans_list: aedīlis
sense:
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik w starożytnym Rzymie sprawujący nadzór nad porządkiem i bezpieczeństwem w mieście, nad pracami publicznymi i budowlanymi, zaopatrzeniem w żywność oraz organizacją igrzysk;


lexentry: pol/efod__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: efod
trans_list: ephod
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rodzaj dalmatyki noszonej przez arcykapłanów w starożytnym Izraelu;


lexentry: pol/egoizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: egoizm
trans_list: amor sui
sense:
(filozofia, filozoficzny) (psychologia, psychologiczny) postawa życiowa cechująca się przedkładaniem własnego dobra lub korzyści ponad wszystko inne;


lexentry: pol/egzamin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: egzamin
trans_list: inquisitio
sense:
(edukacja, edukacyjny) (szkolnictwo, szkolny) procedura sprawdzania wiedzy teoretycznej lub praktycznej


lexentry: pol/egzarchat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: egzarchat
trans_list: exarchatus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) jednostka podziału administracyjnego w cesarstwie bizantyńskim znajdująca się pod zarządem egzarchy


lexentry: pol/egzarchat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: egzarchat
trans_list: exarchatus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obszar położony poza głównym terenem działania danego Kościoła poddany władzy kanonicznej przedstawiciela patriarchy;


lexentry: pol/egzekucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: egzekucja
trans_list: carnificīna
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przymusowe ściąganie należności, z których zapłaceniem jakaś osoba lub instytucja zalega


lexentry: pol/egzekucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: egzekucja
trans_list: carnificīna
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wykonanie wyroku, orzeczenia, decyzji administracyjnej lub uchwały organu kolegialnego


lexentry: pol/eh__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: eh
trans_list: eh
sense:
wykrzyknik wyrażający w zależności od kontekstu zniecierpliwienie, zniechęcenie, rozgoryczenie, niezadowolenie, obojętność, lekceważenie, żal, rozpacz, sprzeciw


lexentry: pol/eklezjologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eklezjologia
trans_list: ecclesiologia
sense:
(teologia, teologiczny) teologiczna nauka o Kościele jako wspólnocie ludzi wierzących, teologia Kościoła;


lexentry: pol/ekonazol__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekonazol
trans_list: econasolum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) przeciwgrzybiczy lek, pochodna imidazolu


lexentry: pol/ekran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekran
trans_list: custōdia
sense:
budowla lub konstrukcja chroniąca obiekt lub jego otoczenie przed niebezpiecznymi lub niepożądanymi wpływami, jak fale elektromagnetyczne, prąd elektryczny, wilgoć, ciepło, hałas itp.


lexentry: pol/ekran__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekran
trans_list: pluteus
sense:
określona część interfejsu graficznego wyświetlona w danej chwili na ekranie urządzenia elektronicznego


lexentry: pol/ekskomunika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekskomunika
trans_list: anathema
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyłączenie ze wspólnoty Kościoła, najsurowsza kara w Kościele katolickim;


lexentry: pol/ekskomunikować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekskomunikować
trans_list: excommunicare
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nałożyć na kogoś ekskomunikę, wyłączyć ze wspólnoty Kościoła


lexentry: pol/ekspozycja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekspozycja
trans_list: stratum
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) położenie stoku w stosunku do promieni słonecznych lub wiatru; wystawa


lexentry: pol/ekwita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ekwita
trans_list: eques | eques romanus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz jazdy rzymskiej, w czasach republiki pochodzący zwykle z wyższych warstw społecznych


lexentry: pol/elektron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektron
trans_list: electron
sense:
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o ujemnym ładunku elektrycznym, będąca leptonem i składnikiem atomu;


lexentry: pol/elektronika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elektronika
trans_list: electronica
sense:
dziedzina zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych;


lexentry: pol/element__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: element
trans_list: elementum
sense:
(filozofia, filozoficzny) w filozofii starożytnej synonim słowa pierwiastek: (ziemia, woda, ogień lub powietrze)


lexentry: pol/elita__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: elita
trans_list: carpō
sense:
wyodrębniona, niekoniecznie sformalizowana, grupa przywódcza, stanowiąca wzór dla reszty społeczeństwa, kierująca jego życiem i określająca lub przynajmniej wpływająca na kierunek jego rozwoju


lexentry: pol/emerytura__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: emerytura
trans_list: annuum
sense:
okresowe świadczenia pieniężne (pensja) otrzymywane za przepracowanie ustawowej liczby lat lub po osiągnięciu wymaganego wieku;


lexentry: pol/emocja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: emocja
trans_list: affectus
sense:
silne poruszenie, wzruszenie, przejęcie, podniecenie; przeżywanie czegoś pod względem emocjonalnym, uczuciowym;


lexentry: pol/empiryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: empiryzm
trans_list: empīricē
sense:
(filozofia, filozoficzny) doktryna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są bodźce zmysłowe docierające ze świata zewnętrznego i wobec nich wszystkie idee, teorie są wtórne;


lexentry: pol/emploi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: emploi
trans_list: officium
sense:
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) typ ról, w których specjalizuje się aktor


lexentry: pol/encefalopatia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: encefalopatia
trans_list: encephalopathia
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ogólne określenie uszkodzenia mózgu przez czynniki różnego pochodzenia;


lexentry: pol/endokrynolog__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: endokrynolog
trans_list: endocrinologista
sense:
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób gruczołów wydzielania wewnętrznego


lexentry: pol/entropia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: entropia
trans_list: entropia
sense:
(fizyka, fizyczny) jedna z termodynamicznych funkcji stanu, jest miarą liczby sposobów, na jakie można ułożyć elementy układu bez zmiany jego parametrów makroskopowych;


lexentry: pol/entropia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: entropia
trans_list: entropia
sense:
(informatyka, informatyczny) (matematyka, matematyczny) średnia ilość informacji przypadająca na znak symbolizujący zajście zdarzenia z pewnego zbioru zdarzeń o danych prawdopodobieństwach;


lexentry: pol/entuzjasta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: entuzjasta
trans_list: perquīsītor
sense:
osoba pełna entuzjazmu, chęci i wiary w możliwość zrealizowania jakiejś idei; osoba żywo poruszona, pobudzona jakąś ideą


lexentry: pol/enzym__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: enzym
trans_list: fermentum
sense:
(medycyna, medyczny) (chemia, chemiczny) białko wytwarzane przez komórki żywe i działające jako katalizator w procesach chemicznych organizmów;


lexentry: pol/epidemia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epidemia
trans_list: luēs
sense:
(medycyna, medyczny) duża liczba zachorowań na tę samą chorobę, na tym samym obszarze i w tym samym czasie;


lexentry: pol/epigraf__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epigraf
trans_list: affixa
sense:
(historia, historyczny, historycznie) napis wykuty w kamieniu lub wycięty w drewnie, stanowiący element architektury, pomnika, nagrobka;


lexentry: pol/epigramat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epigramat
trans_list: epigramma
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) krótki utwór poetycki mający charakter satyryczny bądź dydaktyczny;


lexentry: pol/epoka_brązu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epoka brązu
trans_list: aetas aenea
sense:
(archeologia, archeologiczny) epoka prehistorii i starożytności, następująca po epoce kamienia i poprzedzająca epokę żelaza;


lexentry: pol/epos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: epos
trans_list: epos
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) poemat epicki pisany wierszem lub rzadziej prozą, w którym dzieje legendarnych lub rzeczywistych bohaterów są przedstawione na tle wydarzeń historycznych


lexentry: pol/era__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: era
trans_list: aera
sense:
(historia, historyczny, historycznie) okres zapoczątkowany jakimś ważnym wydarzeniem - rzeczywistym lub legendarnym - który stanowi podstawę rachuby lat w kalendarzu.


lexentry: pol/erdosteina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: erdosteina
trans_list: erdosteinum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek mukolityczny, pochodna metioniny zawierająca dwie zablokowane grupy sulfhydrylowe


lexentry: pol/erekcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: erekcja
trans_list: erectio
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) (seksuologia, seksuologiczny) usztywnienie i powiększenie się niektórych narządów (np. prącia, łechtaczki, sutka) w wyniku zwiększonego ciśnienia krwi;


lexentry: pol/ergatywny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ergatywny
trans_list: ergativus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) w odniesieniu do języka: używający specjalnego przypadku (ergatywu) do określenia sprawcy czynności w zdaniu przechodnim


lexentry: pol/eschatologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eschatologia
trans_list: eschatologia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) dział teologii i filozofii dotyczący spraw ostatecznych: śmierci, końca świata, życia pozagrobowego, rodzajów sądu pośmiertnego, świata zmarłych itp.


lexentry: pol/esej__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: esej
trans_list: meditatio
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora;


lexentry: pol/eskadra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eskadra
trans_list: turma
sense:
(wojskowość, wojskowy) (lotnictwo, lotniczy) jednostka organizacyjna lotnictwa wojskowego, składająca się z kilku lub kilkunastu, rzadziej kilkudziesięciu samolotów;


lexentry: pol/eskadra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eskadra
trans_list: turma
sense:
(wojskowość, wojskowy) (morski) zespół okrętów jednego lub zbliżonego rodzaju dowodzony przez jednego dowódcę;


lexentry: pol/eskorta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eskorta
trans_list: comitātus
sense:
(przenośnie, przenośnia) osoba lub kilka osób towarzyszące komuś po to, żeby się nim opiekować lub mieć nad nim kontrolę


lexentry: pol/eskorta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eskorta
trans_list: comitātus
sense:
oddział zbrojny, grupa okrętów lub pojazdów, towarzyszący komuś lub czemuś w drodze jako ochrona lub honorowa asysta


lexentry: pol/estuarium__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: estuarium
trans_list: aestuarium
sense:
(geografia, geograficzny) poszerzone, lejkowate ujście rzeki, powstałe w wyniku działania pływów morskich;


lexentry: pol/etamsylat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: etamsylat
trans_list: etamsylatum | ethamsylatum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek hemostatyczny z grupy sulfonianów;


lexentry: pol/eten__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eten
trans_list: ethenum | ethylenum
sense:
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy alken, bezbarwny i łatwopalny gaz o słodkawym zapachu, fitohormon;


lexentry: pol/etnocentryzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: etnocentryzm
trans_list: ethnocentrismus
sense:
przekonanie o wyższości jednej grupy etnicznej i jej kultury nad innymi i związana z tym pogarda wobec innych kultur i ich tradycji


lexentry: pol/etui__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: etui
trans_list: casus
sense:
(handel, handlowy) (książkowy) futerał lub kasetka do przechowania ważnych lub delikatnych przedmiotów;


lexentry: pol/etyn__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: etyn
trans_list: aethinum | ethinum
sense:
(chemia, chemiczny) najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów, bezbarwny gaz;


lexentry: pol/eucharystia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eucharystia
trans_list: eucharistia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) porządek celebracji liturgicznej w chrześcijaństwie, inaczej msza;


lexentry: pol/eucharystia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eucharystia
trans_list: eucharistia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postacie eucharystyczne, konsekrowana hostia i wino;


lexentry: pol/eufemizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eufemizm
trans_list: euphemismus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) oględne, delikatne słowo lub wyrażenie zastępujące inne, który jest zbyt drastyczne, nieprzyzwoite, dosadne;


lexentry: pol/eukaliptus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eukaliptus
trans_list: eucalyptus
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Eucalyptus L'Hér., drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach rosnące w Australii;


lexentry: pol/eutanazja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: eutanazja
trans_list: euthanasia
sense:
(medycyna, medyczny) zadanie śmierci osobie nieuleczalnie chorej umotywowane skróceniem jej cierpień;


lexentry: pol/ewangelia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ewangelia
trans_list: evangelium
sense:
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) wczesnochrześcijański utwór zawierający opis życia i nauki Jezusa;


lexentry: pol/ewangeliarz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ewangeliarz
trans_list: evangeliarium
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) księga liturgiczna z podzielonymi na perykopy ewangeliami;


lexentry: pol/ewikcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ewikcja
trans_list: dēiectiō
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) sądowne lub administracyjne pozbawienie prawa własności


lexentry: pol/ewolucja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ewolucja
trans_list: prōgressus
sense:
(biologia, biologiczny) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników z populacji;


lexentry: pol/ezetymib__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ezetymib
trans_list: ezetimibum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwmiażdżycowy, który hamuje wchłanianie steroli, w tym cholesterolu, z jelit


lexentry: pol/fabuła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fabuła
trans_list: argumentum
sense:
(literacko) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) szereg wątków i motywów powiązanych czasowo i przyczynowo, przedstawionych w utworze literackim lub filmowym


lexentry: pol/faks__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: faks
trans_list: facsimilis
sense:
(technologia, technika, techniczny) (biurowość, biurowy) (dawniej, dawny) (usługi pocztowe, kurierskie, poczta) urządzenie przesyłające wiadomość za pomocą łącza telefonicznego;


lexentry: pol/faktoria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: faktoria
trans_list: officīna
sense:
(historia, historyczny, historycznie) placówka handlowa w odległej prowincji albo kolonii, w krajach kolonialnych umiejscawiana zwykle na wybrzeżu i ufortyfikowana;


lexentry: pol/fala__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fala
trans_list: unda | fluctus
sense:
(przenośnie, przenośnia) duża grupa przedmiotów, zwierząt, ludzi poruszająca się w jedną stronę; duże, powtarzające się nasycenie czegoś w krótkim okresie


lexentry: pol/falerno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: falerno
trans_list: Falernum | Falernus
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) mocne, lekko cierpkie, złociste wino włoskie, cenione przez starożytnych


lexentry: pol/famotydyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: famotydyna
trans_list: famotidinum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek z grupy antagonistów receptorów histaminowych H2;


lexentry: pol/fantastyka_naukowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fantastyka naukowa
trans_list: scientia ficticia
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) gatunek literacki, filmowy oraz gier komputerowych z fabułą umieszczona w przyszłości lub innej części wszechświata;


lexentry: pol/farsz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: farsz
trans_list: fartum
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) masa umieszczana wewnątrz niektórych potraw (ciast, wydrążonych mięs, ryb, warzyw czy owoców) powstała ze zmieszania siekanych lub zmielonych produktów spożywczych;


lexentry: pol/fartuch__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fartuch
trans_list: subligāculum
sense:
ubranie ochronne zakładane na wierzch codziennego stroju mające kształt płaszcza, kurtki lub kawałka materiału zawiązywanego w pasie;


lexentry: pol/faryzeusz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: faryzeusz
trans_list: Pharisaeus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek stronnictwa polityczno-religijnego w starożytnej Judei uznający jedynie prawo pisane (Torę);


lexentry: pol/faszyzm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: faszyzm
trans_list: fascismus
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, m.in. sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa;


lexentry: pol/fauna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fauna
trans_list: fauna
sense:
(biologia, biologiczny) ogół zwierząt na danym obszarze, w danym środowisku lub okresie geologicznym;


lexentry: pol/fałszywy_przyjaciel__związek_frazeologiczny__1
sense_num: 01
written_rep: fałszywy przyjaciel
trans_list: falsus amicus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz w jednym języku o podobnym bądź takim samym brzmieniu, co wyraz w innym języku, jednak różniący się od niego znaczeniem;


lexentry: pol/federacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: federacja
trans_list: foederātiō
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd;


lexentry: pol/fenestracja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fenestracja
trans_list: fenestratio
sense:
(medycyna, medyczny) zabieg okienkowego wycięcia otworu w tkankach (np. w przegrodzie międzyprzedsionkowej serca, w aparacie więzadłowym, kości) lub w opatrunku gipsowym


lexentry: pol/fenkuł_włoski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fenkuł włoski
trans_list: Foeniculum vulgare
sense:
(botanika, botaniczny) (systematyka) Foeniculum vulgare Mill., gatunek rośliny z rodziny selerowatych;


lexentry: pol/fermata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fermata
trans_list: corona
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) element notacji muzycznej dowolnie przedłużający czas trwania nuty lub pauzy;


lexentry: pol/fermentacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fermentacja
trans_list: tumor
sense:
(biochemia, biochemiczny) reakcja biochemiczna zachodząca pod wpływem enzymów produkowanych przez mikroorganizmy;


lexentry: pol/feudalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: feudalizm
trans_list: feudalismus
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) średniowieczny system społeczno-ekonomicznych zależności między warstwami społecznymi, z reguły: chłopstwem, duchowieństwem, mieszczaństwem i szlachtą. Opierał się na ścisłej hierarchii stanów o określonych przywilejach;


lexentry: pol/figowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: figowiec
trans_list: ficus
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus carica, figowiec pospolity, roślina rodząca figi


lexentry: pol/figowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: figowiec
trans_list: ficus
sense:
(systematyka) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ficus, rodzaj roślin z rodziny morwowatych;


lexentry: pol/figowiec_sykomora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: figowiec sykomora
trans_list: Ficus sycomorus
sense:
(botanika, botaniczny) Ficus sycomorus L., gatunek drzew z rodziny morwowatych występujące w Egipcie, Palestynie, Syrii, Afryce subsaharyjskiej oraz wschodniej i uprawiane w basenie Morza Śródziemnego;


lexentry: pol/filiżanka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filiżanka
trans_list: calix
sense:
(potocznie, potoczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) miara objętości równa pojemności filiżanki (1.1)


lexentry: pol/film__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: film
trans_list: pellicula | pictura cinematographica | taeniola
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (telewizja, telewizyjny) utwór audiowizualny na jakiś temat; nośnik, na którym jest nagrany taki utwór;


lexentry: pol/filologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filologia
trans_list: philologia
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina humanistyczna, zajmująca się językiem i literaturą jakiegoś narodu lub kręgu cywilizacyjnego;


lexentry: pol/filozofia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filozofia
trans_list: philosophia
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się rozważaniami na temat istoty bytu, źródeł poznania itp.;


lexentry: pol/filtr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filtr
trans_list: liquatorium
sense:
(elektronika, elektroniczny) fragment obwodu elektrycznego odpowiedzialny za tłumienie sygnałów w określonym przedziale częstotliwości


lexentry: pol/filtr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filtr
trans_list: liquatorium
sense:
(optyka, optyczny) materiał przepuszczający tylko promieniowanie w pewnym zakresie częstotliwości lub określonej polaryzacji


lexentry: pol/filtr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: filtr
trans_list: liquatorium
sense:
błona lub warstwa, zaprojektowana do przepuszczania jedynie pewnej grupy substancji i zatrzymywania innych


lexentry: pol/finał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: finał
trans_list: exitus
sense:
(sport, sportowy) końcowe zawody między zwycięzcami eliminacji mające na celu wyłonienie ostatecznego zwycięzcy rozgrywek


lexentry: pol/fiołek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fiołek
trans_list: Viola | viola
sense:
(botanika, botaniczny) Viola L., rodzaj roślin zielnych z rodziny fiołkowatych rosnący w strefie umiarkowanej;


lexentry: pol/fiołek_ogrodowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fiołek ogrodowy
trans_list: Viola ×wittrockiana
sense:
(botanika, botaniczny) (systematyka) Viola wittrockiana Gams, gatunek rośliny z rodziny fiołkowatych, mieszaniec powstały w wyniku skrzyżowania trzech dzikich gatunków fiołka;


lexentry: pol/flaki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: flaki
trans_list: omāsum
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zupa z różnych części żołądka wołowego lub cielęcego pokrojonego w cienkie paski gotowana na wywarze z włoszczyzny;


lexentry: pol/flamandzki__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: flamandzki
trans_list: flandricus
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) dialekt, etnolekt, język używany we Flandrii; jeden z trzech języków urzędowych w Belgii


lexentry: pol/floruit__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: floruit
trans_list: fl. | flor. | floruit
sense:
(książkowy) określenie poprzedzające datę lub przedział dat dla wskazania, kiedy dana osoba bądź też organizacja czy szkoła była aktywna;


lexentry: pol/flotylla__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: flotylla
trans_list: classicula
sense:
(wojskowość, wojskowy) (marynarka) jednostka wojskowa występująca w marynarce wojennej odpowiadająca dywizji piechoty.


lexentry: pol/fobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fobia
trans_list: phobia
sense:
(psychologia, psychologiczny) chorobliwy, paniczny (często nieuzasadniony i uporczywy) lęk przed kimś lub przed czymś;


lexentry: pol/folk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: folk
trans_list: habitans
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek muzyki popularnej wywodzący się z muzyki ludowej;


lexentry: pol/folklor__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: folklor
trans_list: habitans
sense:
(etnografia, etnograficzny) ogół ludowej kultury i twórczości artystycznej, jak baśnie, pieśni, obrzędy, stroje, architektura, kuchnia itp.


lexentry: pol/fonem__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fonem
trans_list: phonema
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka;


lexentry: pol/fonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fonia
trans_list: sonitus
sense:
(akustyka, akustyczny) reprodukowany dźwięk docierający do ucha słuchającego przy odtwarzaniu nagrania, projekcji filmu itp. w postaci fali akustycznej


lexentry: pol/fonia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fonia
trans_list: sonitus
sense:
(radiofonia, radiokomunikacja, radiotechnika, radiofoniczny, radiokomunikacyjny, radiotechniczny, radiowy) (telewizja, telewizyjny) sygnał dźwiękowy przesyłany z nadajnika do odbiornika radiowego, telewizyjnego itp., za pomocą fali elektromagnetycznej


lexentry: pol/fontanna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fontanna
trans_list: fons
sense:
dekoracyjny element architektoniczny złożony ze zbiornika z wodą oraz otworu, przez który woda wpada do zbiornika;


lexentry: pol/foremny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: foremny
trans_list: legitima
sense:
(geometria) dla wielokątów: taki, którego wszystkie kąty wewnętrzne są równe, a boki równej długości;


lexentry: pol/foremny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: foremny
trans_list: legitima
sense:
(geometria) dla wielościanów: ograniczony jednakowymi wielokątami foremnymi (1.1), którego wszystkie kąty dwuścienne są równe;


lexentry: pol/formularz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: formularz
trans_list: figura
sense:
(informatyka, informatyczny) fragment strony WWW przeznaczony do wypełniania przez użytkownika danymi lub tekstem


lexentry: pol/fortepian__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fortepian
trans_list: clavichordium
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny, z poziomo umieszczonym pudłem rezonansowym;


lexentry: pol/forum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: forum
trans_list: forum
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (urbanistyka, urbanistyczny) rynek handlowy, główny plac w miastach starożytnego Rzymu;


lexentry: pol/fosa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fosa
trans_list: fossa
sense:
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) zapora w postaci rowu otaczającego umocnienia;


lexentry: pol/fotosynteza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fotosynteza
trans_list: photosynthesis
sense:
(biochemia, biochemiczny) (botanika, botaniczny) proces wytwarzania przez rośliny zielone i niektóre bakterie związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale światła;


lexentry: pol/frajer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: frajer
trans_list: columba
sense:
(potocznie, potoczny) osoba dająca się łatwo nabrać, naiwna; osoba nadmiernie wierna normom moralnym, które przez innych nie są przestrzegane


lexentry: pol/frakcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: frakcja
trans_list: pars
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) grupa partyjna, klub w parlamencie, który prezentuje odrębny program


lexentry: pol/frakcja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: frakcja
trans_list: fractio
sense:
(statystyka, statystyczny) stosunek liczby obserwacji mających pewną właściwość do liczebności całej próby statystycznej;


lexentry: pol/frakcyjny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: frakcyjny
trans_list: factiosus
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z frakcją, dotyczący frakcji; przynależący do frakcji


lexentry: pol/francuski_pocałunek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: francuski pocałunek
trans_list: bāsium linguae
sense:
namiętny, erotyczny pocałunek, podczas którego języki obojga partnerów dotykają się i wchodzą w kontakt z wnętrzem ich ust;


lexentry: pol/frankijski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: frankijski
trans_list: Francicus
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) - średniow. właściwy Frankom, związany z Frankami (germańskim plemieniem)


lexentry: pol/fraza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fraza
trans_list: verbum
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) związek dwóch lub więcej wyrazów tworzący całość znaczeniową i intonacyjną;


lexentry: pol/fretka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fretka
trans_list: viverra
sense:
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius furo, udomowiony, hodowlany drapieżnik spokrewniony z tchórzem;


lexentry: pol/frezarka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: frezarka
trans_list: molinarius
sense:
(technologia, technika, techniczny) obrabiarka skrawająca, służąca do obróbki płaszczyzn, powierzchi kształtowych, wgłębień itp. za pomocą frezu;


lexentry: pol/fruktoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fruktoza
trans_list: fructosium
sense:
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy ketoz, naturalnie występujący w stanie wolnym w owocach, miodzie, nektarze kwiatów;


lexentry: pol/frytka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: frytka
trans_list: assula
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) cienki słupek z krojonego ziemniaka usmażony na głębokim tłuszczu;


lexentry: pol/fuga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fuga
trans_list: articulus
sense:
(budownictwo) spoina w murze pomiędzy cegłami lub między płytkami ceramicznymi ułożonymi na ścianie lub podłodze


lexentry: pol/fundacja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fundacja
trans_list: fundatio
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organizacja zbierająca pieniądze na cel dobroczynny;


lexentry: pol/fundament__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fundament
trans_list: fundāmen
sense:
(budownictwo) wykonany z betonu, żelbetu, murowany z cegieł lub kamieni, rzadziej z drewna, dolny element konstrukcyjny budowli lub urządzenia przekazujący na podłoże gruntowe całość obciążeń;


lexentry: pol/fundamentalizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fundamentalizm
trans_list: fundamentalismus
sense:
pozbawiony refleksji rygoryzm w przestrzeganiu zasad jakiejś religii albo ideologii, oparty na najbardziej dosłownej ich interpretacji


lexentry: pol/furosemid__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: furosemid
trans_list: Furosemidum
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek odwadniający i przeciwnadciśnieniowy, diuretyk pętlowy


lexentry: pol/futro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: futro
trans_list: corium
sense:
(krawiectwo) wyprawiona skórka zwierzęcia pokryta sierścią służąca do produkcji odzieży bądź sama stanowiąca np. ozdobę, okrycie czy dywan


lexentry: pol/fuzja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fuzja
trans_list: colliquatio
sense:
(fizyka, fizyczny) reakcja, której głównym efektem jest połączenie dwóch jąder atomowych w jedno cięższe


lexentry: pol/fuzja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: fuzja
trans_list: sclopetum
sense:
rodzaj długiej broni strzeleckiej z zamkiem skałkowym, wynalezionej w II połowie XVII wieku we Francji; dziś potoczna nazwa strzelby myśliwskiej;


lexentry: pol/gad__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gad
trans_list: reptile
sense:
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady Reptilia, kręgowiec zmiennocieplny oddychający wyłącznie płucami;


lexentry: pol/gadolin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gadolin
trans_list: gadolinium
sense:
(chemia, chemiczny) srebrzystobiały metal; pierwiastek chemiczny o symbolu Gd i liczbie atomowej 64;


lexentry: pol/gady__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gady
trans_list: Reptilia
sense:
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Reptilia Laurenti, parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców, klasyfikowana w linneuszowskiej klasyfikacji kręgowców jako gromada;


lexentry: pol/galaktyka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: galaktyka
trans_list: galaxias
sense:
(astronomia, astronomiczny) duży obiekt składający się z miliardów gwiazd oraz czarnych dziur, pyłu i gazów;


lexentry: pol/galareta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: galareta
trans_list: cylon
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) potrawa w postaci stałej, półprzezroczystej masy, robiona z kości, ryb lub owoców, czasem z dodatkiem żelatyny


lexentry: pol/gama__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gama
trans_list: ascendō
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) odpowiedni szereg dźwięków ze skali muzycznej, zaczynający się od dowolnego dźwięku;


lexentry: pol/gardziel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gardziel
trans_list: fauces
sense:
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) odpowiednik gardła u zwierząt; rzadziej określenie ludzkiego gardła


lexentry: pol/gardło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gardło
trans_list: fauces | guttur
sense:
(anatomia, anatomiczny) odcinek między przełykiem a jamą ustną, mieszczący się w przedniej części szyi;


lexentry: pol/garncarz_rdzawy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: garncarz rdzawy
trans_list: Furnarius rufus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Furnarius rufus, gatunek ptaka z rodziny garncarzowatych, występującego w Ameryce Południowej;


lexentry: pol/garnek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: garnek
trans_list: olla
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) ognioodporny pojemnik do przygotowywania i przechowywania ciepłych potraw;


lexentry: pol/garum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: garum
trans_list: garum | liquamen
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (historia, historyczny, historycznie) słony sos o wyrazistym smaku, sporządzany ze sfermentowanych ryb i wielu przypraw; podstawowy składnik wykwintnej kuchni starożytnego Rzymu;


lexentry: pol/gawron__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gawron
trans_list: graculus
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus frugilegus, gatunek ptaka o czarnym upierzeniu z rodziny krukowatych, ale mniejszy od kruka;


lexentry: pol/gaz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gaz
trans_list: gasium | gasum
sense:
(technologia, technika, techniczny) substancja służąca do opalania, gotowania itp., w postaci gazu (1.1)


lexentry: pol/gaz_ziemny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gaz ziemny
trans_list: gasium naturale
sense:
(geologia, geologiczny) mieszanina lekkich węglowodorów, wśród których dominuje metan, towarzysząca ropie naftowej lub tworząca własne złoża;


lexentry: pol/gałka_muszkatołowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gałka muszkatołowa
trans_list: muscata
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) jądro nasiona muszkatołowca korzennego używane jako przyprawa i w przemyśle farmaceutycznym;


lexentry: pol/gdy_kota_nie_ma,_myszy_harcują__przysłowie__1
sense_num: 01
written_rep: gdy kota nie ma, myszy harcują
trans_list: audacem reddit felis absentia murem | mus salit in stratum, dum scit abesse catum
sense:
kiedy nie ma przez jakiś czas kontroli („kota”) nad podwładnymi lub podopiecznymi („myszami”), to następuje lekceważenie reguł, obowiązków itp.


lexentry: pol/gen__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gen
trans_list: genum
sense:
(biologia, biologiczny) część chromosomów jądra komórkowego, podstawowa jednostka dziedziczności odpowiedzialna za przekazanie cech dziedzicznych organizmu;


lexentry: pol/gender__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gender
trans_list: genus
sense:
(psychologia, psychologiczny) (gender studies) zespół zachowań, norm i wartości, które są przypisane przez kulturę do każdej z płci; szerzej: zbiór wzorów zachowań, wyobrażeń i oczekiwań społecznych, a także norm, które są związane z płcią biologiczną, wyznaczający funkcje pełnione przez jednostkę w społeczeństwie i kulturze wraz ze statusem tej jednostki i przysługującymi jej prawami;


lexentry: pol/genom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: genom
trans_list: per
sense:
(biologia, biologiczny) materiał genetyczny zawarty w podstawowym (haploidalnym) zespole chromosomów;


lexentry: pol/geomorfologia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: geomorfologia
trans_list: geomorphologia
sense:
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) nauka o formach rzeźby powierzchni Ziemi, ich wyglądzie zewnętrznym, właściwościach, pochodzeniu, rozwoju i rozmieszczeniu;


lexentry: pol/gepard_grzywiasty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gepard grzywiasty
trans_list: Acinonyx jubatus
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Acinonyx jubatus Schreber, gatunek ssaka z rodziny kotowatych, występujący przede wszystkim w Afryce;


lexentry: pol/gerundiwum__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gerundiwum
trans_list: gerundivum
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) łaciński imiesłów bierny czasu przyszłego, który określa czynność, jaka powinna zostać wykonana


lexentry: pol/geszeft__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: geszeft
trans_list: negōtium
sense:
(gwara, gwarowe) żyd., (potocznie, potoczny) (przestarzałe, przestarzały) interes, zwykle nieuczciwy


lexentry: pol/gibon_srebrzysty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gibon srebrzysty
trans_list: Hylobates moloch
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Hylobates moloch Audebert, gatunek małpy z rodziny gibonowatych, występujący na Jawie;


lexentry: pol/giełda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: giełda
trans_list: bursa
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) instytucja publiczna, w której kupcy i pośrednicy (maklerzy) kupują lub sprzedają papiery wartościowe i niektóre towary masowe;


lexentry: pol/gildia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gildia
trans_list: collēgium
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w średniowiecznej Europie stowarzyszenie o charakterze obronnym, religijnym lub towarzyskim, w szczególności łączące interesy kupców i innych grup zawodowych;


lexentry: pol/ginekomastia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ginekomastia
trans_list: gynecomastia
sense:
(medycyna, medyczny) rozrost tkanki gruczołowej sutka u mężczyzny, objawiające się jego powiększeniem


lexentry: pol/gips__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gips
trans_list: gypsum
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy siarczanów, dwuwodny siarczan wapnia; także skała osadowa której głównym składnikiem jest dwuwodny siarczan wapnia, dodatkowo może ona zawierać anhydryt, iły, różne węglany;


lexentry: pol/gitara_basowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gitara basowa
trans_list: bassus
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy szarpany, najczęściej elektryczny, z progami na gryfie, transponujący o oktawę w dół;


lexentry: pol/gitara_elektryczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gitara elektryczna
trans_list: cithara electrica
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gitara wyposażona w urządzenie przekazujące sygnał do wzmacniacza i modulujące dźwięk;


lexentry: pol/gladiator__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gladiator
trans_list: gladiator
sense:
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: osoba walcząca dla uciechy publiczności na arenie z innymi osobami lub dzikimi zwierzętami;


lexentry: pol/gleba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gleba
trans_list: terra
sense:
powierzchniowa warstwa litosfery wzbogacona w substancje organiczne wskutek procesów glebotwórczych;


lexentry: pol/glediczja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: glediczja
trans_list: Gleditsia
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) (systematyka) Gleditsia L., rodzaj drzew z rodziny bobowatych;


lexentry: pol/globalne_ocieplenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: globalne ocieplenie
trans_list: calefactio universalis
sense:
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) zjawisko podwyższenia średniej temperatury atmosfery przy powierzchni ziemi i oceanów;


lexentry: pol/globus__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: globus
trans_list: globus
sense:
kulisty model Ziemi, sfery niebieskiej lub innego ciała niebieskiego z umieszczoną (narysowaną lub naklejoną) na nim mapą;


lexentry: pol/glukoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: glukoza
trans_list: glucosium
sense:
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, monosacharyd występujący we wszystkich organizmach żywych;


lexentry: pol/gluten__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gluten
trans_list: gluten
sense:
(biochemia, biochemiczny) mieszanina białek roślinnych, gluteniny i gliadyny, występująca w ziarnach niektórych zbóż;


lexentry: pol/gniady__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: gniady
trans_list: badius
sense:
(hipologia, hipologiczny) o koniu: mający brązową (jasną bądź ciemną) sierść oraz czarną grzywę, ogon i dolne odcinki kończyn


lexentry: pol/gniazdować__czasownik__2
sense_num: 02
written_rep: gniazdować
trans_list: circulor
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) układać w słowniku wyrazy w grupy na podstawie ich motywacji słowotwórczej lub pokrewieństwa etymologicznego


lexentry: pol/gnój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gnój
trans_list: fimum | fimus
sense:
(pospolicie) (rolnictwo, rolniczy) stałe i płynne odchody zwierzęce, zmieszane ze ściółką, używane do nawożenia gleby;


lexentry: pol/goblin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: goblin
trans_list: cobalus
sense:
(literacko) (fantasy) człekokształtne brzydkie stworzenie, pełen złośliwości bohater ludowych opowieści;


lexentry: pol/gocki__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: gocki
trans_list: Gothica
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wymarły język wschodniogermański, używany przez germańskie plemię Gotów;


lexentry: pol/goleń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: goleń
trans_list: crus
sense:
(anatomia, anatomiczny) część nogi człowieka (lub tylnej kończyny zwierzęcia) znajdująca się między kolanem a stopą;


lexentry: pol/gondola__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gondola
trans_list: cymba
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) wąska, drewniana łódka z jednym wiosłem, przystosowana do przewozu pasażerów, stosowana głównie w Wenecji;


lexentry: pol/gospel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gospel
trans_list: evangelium
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) styl muzyki chrześcijańskiej, wywodzący się z pieśni Afroamerykanów;


lexentry: pol/gospodarstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gospodarstwo
trans_list: ager
sense:
posiadłość wiejska o charakterze rolniczym obejmująca grunty i zabudowania; także jednostka produkcyjna specjalizująca się w rolnictwie


lexentry: pol/gołębi__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: gołębi
trans_list: columbinus
sense:
(zoologia, zoologiczny) charakterystyczny dla gołębia, dotyczący gołębia, odnoszący się do gołębia, związany z gołębiem


lexentry: pol/grab__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grab
trans_list: carpinus
sense:
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodziny Stylocerataceae o gładkiej, nieznacznie spękanej, popielatej korze;


lexentry: pol/grabie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grabie
trans_list: rastellus
sense:
(rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) ręczne narzędzie rolnicze lub ogrodnicze (drewniane lub metalowe) służące do grabienia;


lexentry: pol/gradobicie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gradobicie
trans_list: grando
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) intensywne opady gradu w postaci dużych bryłek lodu powodujące znaczne straty materialne


lexentry: pol/grafit__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grafit
trans_list: graphites | plumbago
sense:
(mineralogia, mineralogiczny) odmiana alotropowa węgla, krucha, stalowoszara, dobrze przewodząca prąd elektryczny i ciepło, używana do wyrobu ołówków, smarów, elektrod itd. czy jako moderator w elektrowniach jądrowych;


lexentry: pol/gramofon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gramofon
trans_list: discophonum
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do odtwarzania dźwięku zapisanego na płytach gramofonowych;


lexentry: pol/granatowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: granatowiec
trans_list: punica malus
sense:
(botanika, botaniczny) Punica granatum L., drzewo lub krzew z rodziny krwawnicowatych o jadalnych owocach, rodzące granaty;


lexentry: pol/granatowy__przymiotnik__2
sense_num: 02
written_rep: granatowy
trans_list: classiarus
sense:
mający kolor szóstego pasma tęczy, taki jak kolor bezchmurnego, nocnego nieba itp.; kolor ciemnoniebieski;


lexentry: pol/grant__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grant
trans_list: dono
sense:
dotacja, dofinansowanie do projektu naukowego, edukacyjnego itp., przyznawane w drodze konkursu, głosowania lub na mocy decyzji jakiegoś gremium


lexentry: pol/granulka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: granulka
trans_list: granulum
sense:
małe nieregularne ziarno w formie których sprzedaje się niektóre produkty jak leki czy artykuły chemiczne


lexentry: pol/grasica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grasica
trans_list: thymus
sense:
(anatomia, anatomiczny) gruczoł układu chłonnego znajdujący się tuż za mostkiem, szczególnie aktywny w okresie dorastania;


lexentry: pol/gratis__przysłówek__1
sense_num: 02
written_rep: gratis
trans_list: grātis
sense:
bezpłatnie, darmo, darmowo, gratisowo, nieodpłatnie, za Bóg zapłać, za darmo; (potocznie, potoczny) na ładne oczy, za darmochę, za frajer, za friko


lexentry: pol/grań__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grań
trans_list: scopulus
sense:
(geologia, geologiczny) (geografia, geograficzny) grzbiet górski o bardzo stromych zboczach, zwykle wąski i skalisty


lexentry: pol/grip__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grip
trans_list: ampla
sense:
(fotografia) dodatkowy uchwyt przymocowany do spodniej części aparatu fotograficznego, ułatwiający stabilne trzymanie go w pionie, posiadający zestaw najważniejszych przycisków sterujących, pozwalający także na zamontowanie dodatkowych baterii


lexentry: pol/grobowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grobowiec
trans_list: bustum
sense:
okazała budowla lub wydzielone, zazwyczaj ozdobione, miejsce w innej budowli, gdzie pochowany jest zmarły;


lexentry: pol/gromada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gromada
trans_list: divisio
sense:
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w botanice niższa rangą od królestwa, wyższa od klasy;


lexentry: pol/gronkowiec_złocisty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gronkowiec złocisty
trans_list: Staphylococcus aureus
sense:
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) Staphylococcus aureus Rosenbach, gatunek kulistej bakterii Gram-dodatniej tworzącej kolonie w kształcie gron, będącej komensalem ludzkiej mikroflory zasiedlającej skórę i górnych dróg oddechowych, potencjalnie chorobotwórczej


lexentry: pol/gronostaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gronostaj
trans_list: Mustela erminea
sense:
(zoologia, zoologiczny) Mustela erminea, gatunek niewielkiego ssaka drapieżnego z rodziny łasicowatych;


lexentry: pol/grubodziób__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grubodziób
trans_list: frisio
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Coccothraustes coccothraustes, mały eurazjatycki ptak o masywnym dziobie zmieniającym kolor zależnie od pory roku;


lexentry: pol/gruczoł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gruczoł
trans_list: glandula
sense:
(anatomia, anatomiczny) narząd w organizmie ludzkim lub zwierzęcym składający się z tkanki nabłonkowej, o przeznaczeniu wydzielania i wytwarzania swoistych substancji, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ustroju;


lexentry: pol/grupa_krwi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grupa krwi
trans_list: genus sanguinis | serotypus sanguinis | typus sanguinis
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) typ krwi ze względu na zestaw antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych


lexentry: pol/grynszpan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grynszpan
trans_list: aerūgō
sense:
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, zasadowa sól miedzi i kwasu octowego, powstająca w wyniku korozji;


lexentry: pol/grywać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: grywać
trans_list: ago
sense:
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) odtwarzać jakąś rolę co pewien czas


lexentry: pol/grzbiet__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzbiet
trans_list: dorsum | spina
sense:
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część tułowia u zwierząt, przeciwna do strony brzusznej


lexentry: pol/grzech__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzech
trans_list: peccatum
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celowe przekroczenie norm moralnych uznawanych w danej religii;


lexentry: pol/grzeczny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: grzeczny
trans_list: cōmis
sense:
taki, który jest dobrze wychowany, jest uprzejmy, układny; taki, który jest dowodem dobrego wychowania, uprzejmości


lexentry: pol/grzeszyć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzeszyć
trans_list: pecco
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) popełniać grzech, łamać zasadę (najczęściej moralną) narzuconą przez dany system religijny


lexentry: pol/grzybica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzybica
trans_list: mycosis
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna wywoływana przez mikroskopijne grzyby


lexentry: pol/grzywa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzywa
trans_list: iuba
sense:
(zoologia, zoologiczny) dłuższa sierść niektórych zwierząt znajdująca się na tylnej części głowy lub szyi


lexentry: pol/grzywna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: grzywna
trans_list: multa
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) kara pieniężna nakładana przez organy sądowe lub administracyjne


lexentry: pol/gumka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gumka
trans_list: cummis
sense:
(szkolnictwo, szkolny) (biurowość, biurowy) kawałek kauczuku służący do wycierania śladów ołówka i kredek z papieru;


lexentry: pol/gupik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gupik
trans_list: Poecilia reticulata
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Poecilia reticulata, gatunek południowoamerykańskiej ryby z rodziny piękniczkowatych;


lexentry: pol/guru__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: guru
trans_list: gurus
sense:
(przenośnie, przenośnia) osoba uważana za niepodważalny autorytet w jakiejś określonej dziedzinie, w jakimś środowisku


lexentry: pol/guru__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: guru
trans_list: gurus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba o wielkim autorytecie religijnym, przewodnik duchowy w hinduizmie, sikhizmie i niektórych odłamach buddyzmu;


lexentry: pol/gwarancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwarancja
trans_list: polliceor
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) odpowiedzialność zaciągana przez osobę trzecią, zapewniająca wierzyciela o dotrzymaniu zobowiązania dłużnika wobec wierzyciela


lexentry: pol/gwarancja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwarancja
trans_list: polliceor
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) zobowiązanie producenta lub sprzedawcy do bezpłatnej naprawy lub wymiany danego wyrobu (w razie pojawienia się w nim w określonym czasie jakichś wad);


lexentry: pol/gwardian__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwardian
trans_list: guardianus
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony niektórych męskich domów zakonnych;


lexentry: pol/gwałt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwałt
trans_list: illata pudicitiae
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (seksuologia, seksuologiczny) zmuszenie do odbycia stosunku seksualnego lub innej czynności seksualnej;


lexentry: pol/gwiazda__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwiazda
trans_list: stella | astrum | sidus
sense:
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie będące skupiskiem związanej grawitacyjnie materii, w której zachodzą reakcje syntezy jądrowej;


lexentry: pol/gwint__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwint
trans_list: fīlum
sense:
(technologia, technika, techniczny) wyżłobienie w kształcie spirali na bocznej ściance śruby, wkrętu, żarówki itp. lub wewnętrznej ściance nakrętek


lexentry: pol/gwoli__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: gwoli
trans_list: ob
sense:
(podniośle) (przestarzałe, przestarzały) przyimek wskazujący na cel czynności lub przyczynę jej wykonania


lexentry: pol/gwóźdź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gwóźdź
trans_list: clavus
sense:
podłużny cienki metalowy trzpień, o jednym końcu ostrym, a drugim zakończonym płaską główką, służący do łączenia elementów;


lexentry: pol/gąbka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gąbka
trans_list: spongia
sense:
najczęściej miękki, piankowy przedmiot wchłaniający wodę, wykorzystywany do utrzymania czystości ludzkiego ciała i przedmiotów;


lexentry: pol/gąsienica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gąsienica
trans_list: eruca
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) larwa motyla; także każdy owad o wielu odnóżach i bez skrzydeł;


lexentry: pol/gąsienica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gąsienica
trans_list: eruca
sense:
(motoryzacja) (technologia, technika, techniczny) metalowa taśma umieszczana na spodzie niektórych pojazdów zastępująca koła i umożliwiająca im poruszanie się w trudnym terenie


lexentry: pol/gęsia_skórka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gęsia skórka
trans_list: cutis anserina
sense:
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) fizjologiczna reakcja skóry na zimno lub emocje objawiająca się wyprostowaniem włosków;


lexentry: pol/gęś__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: gęś
trans_list: anser
sense:
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (pogardliwie) kobieta ograniczona, naiwna, głupia, niedoświadczona


lexentry: pol/głowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: głowa
trans_list: caput
sense:
(anatomia, anatomiczny) część ciała zwierząt i człowieka, znajdująca się u góry lub z przodu ciała, zawierająca mózg;


lexentry: pol/głowa_rodziny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: głowa rodziny
trans_list: pater familias
sense:
(przenośnie, przenośnia) osoba, na której spoczywa główna odpowiedzialność za utrzymanie rodziny; osoba, która podejmuje ważne decyzje w danej rodzinie


lexentry: pol/głośnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: głośnik
trans_list: orator
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do wzmacniania dźwięku; do odtwarzania dźwięku zapisanego w postaci elektrycznej;


lexentry: pol/głośnikowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: głośnikowy
trans_list: orator
sense:
(technologia, technika, techniczny) związany z głośnikiem, dotyczący głośnika, właściwy głośnikowi, składający się z głośników


