# translation

lexentry: pol/węglan_wapnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węglan wapnia
trans_list: carbonato de cálcio
sense:
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, CaCO3, rozpowszechniony w przyrodzie jako składnik wielu skał osadowych;


lexentry: pol/węglarka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węglarka
trans_list: edital
sense:
(kolejnictwo) (potocznie, potoczny) tender, wagon do przewożenia węgla używanego jako paliwo lokomotywy parowej


lexentry: pol/węglowodan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węglowodan
trans_list: carboidrato
sense:
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny składający się z atomów węgla, wodoru i tlenu;


lexentry: pol/węza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węza
trans_list: alicerce
sense:
(pszczelarstwo, pszczelarski) zaczątek plastra z wosku o wyglądzie wafla, umieszczany w ramce i stanowiący podstawę do budowy plastra wosku


lexentry: pol/węzeł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węzeł
trans_list: nó
sense:
(marynarka) (metrologia, metrologiczny) (nawigacja) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka prędkości, równa jednej mili morskiej na godzinę; w nawigacji używana do określania prędkości statków i prądów morskich, zaś w meteorologii – prędkości wiatrów;


lexentry: pol/węzeł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węzeł
trans_list: nó
sense:
połączenie, umocowanie lub skrócenie lin lub podobnych materiałów poprzez związanie lub przeplecenie;


lexentry: pol/węzeł_chłonny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: węzeł chłonny
trans_list: gânglio linfático | linfonodo
sense:
(anatomia, anatomiczny) występująca licznie struktura leżące na przebiegu naczyń limfatycznych, filtrująca limfę oraz wytwarzająca przeciwciała;


lexentry: pol/władca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: władca
trans_list: soberano
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) osoba, która włada (rządzi) w kraju o ustroju innym niż republika


lexentry: pol/włamać__czasownik__2
sense_num: 02
written_rep: włamać
trans_list: amaciar
sense:
dostać się siłą do zamkniętego budynku (pomieszczenia, skrytki, kasy itp.), niszcząc urządzenia zamykające


lexentry: pol/właściwy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: właściwy
trans_list: competente
sense:
(administracja) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) podporządkowany w sensie jurysdykcyjnym


lexentry: pol/właśnie__partykuła__1
sense_num: 02
written_rep: właśnie
trans_list: recentemente
sense:
…wyróżniająca, ze względu na określoną cechę, dany obiekt lub stan rzeczy i przeciwstawiająca go innym


lexentry: pol/właśnie__przysłówek__1
sense_num: 01
written_rep: właśnie
trans_list: recentemente
sense:
…komunikujący, że dane zdarzenie odbywa się w chwili mówienia, odbywało się bezpośrednio przed nią lub w czasie innego zdarzenia


lexentry: pol/włochatka_mała__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: włochatka mała
trans_list: coruja-serra-afiada
sense:
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Aegolius acadicus, gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych, zamieszkujący Amerykę Północną


lexentry: pol/włos__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: włos
trans_list: cabelo | pêlo
sense:
(anatomia, anatomiczny) nitkowaty twór, pochodzenia naskórkowego, występujący na powierzchni skóry ssaków;


lexentry: pol/włącznie__partykuła__1
sense_num: 01
written_rep: włącznie
trans_list: inclusivo
sense:
…oznaczająca, że pewien element wskazany w zdaniu jako graniczny również należy do przedstawianej całości


lexentry: pol/wścieklizna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wścieklizna
trans_list: raiva | hidrofobia
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna niektórych zwierząt, mogąca przenieść się na człowieka;


lexentry: pol/wślizg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: wślizg
trans_list: carrinho
sense:
(sport, sportowy) w piłce nożnej manewr mający na celu odebranie piłki przeciwnikowi, polegający na wykonaniu po murawie ruchu ślizgowego nogami w kierunku piłki


lexentry: pol/yerba_mate__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: yerba mate
trans_list: chimarrão
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napar z ostrokrzewu paragwajskiego, popularny głównie w krajach Ameryki Południowej (Argentynie, Paragwaju, Urugwaju, Brazylii) i w niektórych krajach Bliskiego Wschodu (głównie Syrii i Libanie);


lexentry: pol/yeti__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: yeti
trans_list: abominável homem das neves
sense:
(mitologia, mitologiczny) (fantasy) duża, dwunożna istota, podobna do człowieka, o gęstym futrze, żyjąca rzekomo w Himalajach;


lexentry: pol/yuzu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: yuzu
trans_list: yuzu
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) niewielkie uprawne drzewo lub krzew z gatunku Citrus × junos Siebold ex Tanaka, należącego do rodziny rutowatych;


lexentry: pol/z_poważaniem__związek_frazeologiczny__1
sense_num: 01
written_rep: z poważaniem
trans_list: atenciosamente
sense:
formuła grzecznościowa zamieszczana na końcu listu skierowanego do urzędu lub mniej znanej nadawcy osobie


lexentry: pol/za__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: za
trans_list: atrás de | por
sense:
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku dalszym w stosunku do wyrażenia za przyimkiem


lexentry: pol/za__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: za
trans_list: por
sense:
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku określonym przez wyrażenie za przyimkiem


lexentry: pol/za__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: za
trans_list: atrás de | atrás
sense:
…służący do tworzenia wyrażeń, w których omawiany element znajduje się dalej w stosunku do wyrażenia za przyimkiem


lexentry: pol/zabijać_czas__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zabijać czas
trans_list: matar o tempo
sense:
(przenośnie, przenośnia) wykonywać czynności mające na celu subiektywne przyspieszenie upływu czasu; człowiek sądzi, że czas płynie szybciej i dzięki temu znudzenie nie jest tak przykre


lexentry: pol/zaburzenie_osobowości__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaburzenie osobowości
trans_list: transtorno de personalidade
sense:
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie psychiczne charakteryzujące się głęboko zakorzenionymi, trwałymi, nieprzystosowawczymi wzorcami relacji ze środowiskiem, które powodują trudności w funkcjonowaniu społecznym i behawioralnym;


lexentry: pol/zabójstwo_honorowe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zabójstwo honorowe
trans_list: assassinato de honra
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) zabójstwo popełniane przez bliską osobę z rodziny ofiary motywowane chęcią „zmycia hańby”, spowodowanej uznawanym za rzekomo niewłaściwe zachowanie członka tejże rodziny;


lexentry: pol/zachodniosłowiański__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zachodniosłowiański
trans_list: Eslavo Ocidental
sense:
odnoszący się do Słowian zachodnich (Polaków, Czechów, Słowaków, Łużyczan i Kaszubów), związany ze Słowianami zachodnimi, dotyczący zachodniej Słowiańszczyzny


lexentry: pol/zachować_zimną_krew__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zachować zimną krew
trans_list: manter a calma
sense:
mieć spokojny umysł, być opanowanym, nie denerwować się mimo niebezpieczeństwa lub ciężkiej, trudnej sytuacji


lexentry: pol/zachowek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zachowek
trans_list: legítima
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) gwarantowana część spadku, która przysługuje osobom najbliższym spadkodawcy, niezależnie od jego woli;


lexentry: pol/zachód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zachód
trans_list: oeste | ocidente
sense:
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego zachodu (1.1) w dniu równonocy;


lexentry: pol/zacisk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zacisk
trans_list: braçadeira
sense:
(technologia, technika, techniczny) przyrząd zaciskający rurę w celu regulacji przepływu cieczy lub gazu


lexentry: pol/zaciskarka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaciskarka
trans_list: alicate crimpador
sense:
(informatyka, informatyczny) (elektryczność) urządzenie służące do zaprasowywania, zaciskania końcówek lub złączek w przewodach elektrycznych


lexentry: pol/zacny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zacny
trans_list: digno
sense:
(przestarzałe, przestarzały) godny szacunku i zaufania, szlachetny, rzetelny, uczciwy, prawy, szacowny, szanowny, czcigodny


lexentry: pol/zadupie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zadupie
trans_list: cu do Judas
sense:
(potocznie, potoczny) (grubiański, grubiańsko) wieś lub miasteczko ze słabo rozwiniętą komunikacją, handlem itp.


lexentry: pol/zadyma__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zadyma
trans_list: algazarra
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) publiczna burda z udziałem wielu osób, często brutalna


lexentry: pol/zafałszować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zafałszować
trans_list: adulterar
sense:
sprawić, że produkt stał się gorszej jakości poprzez dodanie do niego mniej wartościowych składników


lexentry: pol/zaganiacz_szczebiotliwy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaganiacz szczebiotliwy
trans_list: felosa-poliglota
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Hippolais polyglotta, gatunek ptaka zamieszkującego południowo-zachodnią część Europy i północno-zachodnie krańce Afryki, który zatalatuje do Polski, gdzie jest objęty ścisłą ochroną gatunkową;


lexentry: pol/zagon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zagon
trans_list: corrigir
sense:
(rolnictwo, rolniczy) długi, wąski pas ornego pola, ograniczony równoległymi bruzdami, składający się z kilku lub kilkunastu skib;


lexentry: pol/zaimek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaimek
trans_list: pronome
sense:
(gramatyka) część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek i pełni ich funkcje w zdaniu;


lexentry: pol/zairski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zairski
trans_list: Zairense
sense:
(historia, historyczny, historycznie) związany z Zairem lub Zairczykami, dotyczący Zairu lub Zairczyków


lexentry: pol/zając__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zając
trans_list: lebre
sense:
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) szarak, przedstawiciel jednego z gatunków zajęcy (1.1);


lexentry: pol/zajęczy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zajęczy
trans_list: de lebre
sense:
charakterystyczny dla zająca; dotyczący, odnoszący się do zająca, wykonany ze skóry, futra, mięsa zająca


lexentry: pol/zakodować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakodować
trans_list: algarismo
sense:
przekształcić informację, komunikat lub dane, zapisując je w określonym systemie znaków (kodzie), w celu ich przetworzenia, przesłania lub utajnienia


lexentry: pol/zakon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakon
trans_list: ordem
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) organizacja religijna osób duchownych lub świeckich związanych ślubami, działająca według ścisłych reguł, realizująca określone przez Kościół cele religijne, gospodarcze, polityczne lub militarne;


lexentry: pol/zakrystia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakrystia
trans_list: sacristia
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) boczne pomieszczenie w świątyniach chrześcijańskich sąsiadujące z prezbiterium, służące kapłanom do przygotowywania się do liturgii oraz do przechowywania szat i naczyń liturgicznych;


lexentry: pol/zakrzep__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakrzep
trans_list: trombo
sense:
(medycyna, medyczny) czop zbitej krwi wewnątrz naczynia krwionośnego, który zatyka je częściowo albo całkowicie


lexentry: pol/zakwas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakwas
trans_list: massa azeda
sense:
(spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) rozmnożona kultura bakterii stosowana do zakwaszania, np. przy produkcji przetworów mlecznych, pieczywa;


lexentry: pol/zakład__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakład
trans_list: aposta
sense:
umowa między osobami będącymi odmiennego zdania, która polega na tym, że osoba, której zdanie okaże się mylne, płaci ustaloną kwotę, przekazuje rzecz materialną lub wartość niematerialną osobie, która ma rację bądź wykonuje jakąś czynność


lexentry: pol/zakładka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zakładka
trans_list: marca-livro
sense:
kawałek papieru, wstążki wkładany między kartki książki, gdy ktoś chce zaznaczyć miejsce, w którym przerwał czytanie


lexentry: pol/zalegalizować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zalegalizować
trans_list: legalizar
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) uprawomocnić coś lub stwierdzić zgodność czegoś z prawem


lexentry: pol/zależny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zależny
trans_list: dependente
sense:
o znaczeniu, wartości, intensywność, parametrach, lub przebiegu zmieniających się wraz ze zmianą innego czynnika


lexentry: pol/zaliczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaliczka
trans_list: adiantamento
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) część należności wpłacana lub wypłacana z góry na poczet tej należności, zwracana w przypadku niewywiązania się z umowy


lexentry: pol/zalotnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zalotnik
trans_list: litigante
sense:
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna zabiegający o względy drugiej osoby, starający się o jej rękę


lexentry: pol/zamach_stanu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zamach stanu
trans_list: golpe de estado
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagłe przejęcie władzy w państwie przez jednostkę lub grupę osób wbrew obowiązującemu prawu, często z użyciem siły;


lexentry: pol/zamartwica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zamartwica
trans_list: asfixia
sense:
(medycyna, medyczny) stan znacznego niedotlenienia organizmu prowadzący do utraty świadomości lub śmierci;


lexentry: pol/zamek_z_piasku__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zamek z piasku
trans_list: castelo de areia
sense:
konstrukcja z piasku spojonego wilgocią zbudowana na plaży lub w piaskownicy i przypominająca miniaturowy zamek;


lexentry: pol/zamsz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zamsz
trans_list: camurça
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) rodzaj miękkiej w dotyku, nasiąkliwej skóry z delikatnym meszkiem (często owczej lub jeleniej);


lexentry: pol/zaostrzać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaostrzać
trans_list: apertar
sense:
w stosunku do przepisów, reguł, sankcji: czynić mniej liberalnymi, bardziej ograniczającymi lub grożącymi wyższymi karami


lexentry: pol/zapadać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapadać
trans_list: sentar-se
sense:
o ptactwie: przyfrunąwszy siadać gdzieś; o ludziach: zatrzymawszy się gdzieś schować się, skrywać się; zaszywać się


lexentry: pol/zapadać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapadać
trans_list: colapsar
sense:
osuwać się w głąb, spadać, opuszczać się w dół; stawać się wklęsłym, wklęsnąć; zagłębiać się, pogrążać się w czymś.


lexentry: pol/zapalenie_błędnika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapalenie błędnika
trans_list: labirintite
sense:
(medycyna, medyczny) proces zapalny obejmujący ucho wewnętrzne, wywołujący m.in. zaburzenia równowagi;


lexentry: pol/zapalenie_mięśnia_sercowego__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapalenie mięśnia sercowego
trans_list: miocardite
sense:
(medycyna, medyczny) choroba zapalna dotycząca komórek mięśnia sercowego, tkanki śródmiąższowej i naczyń serca,


lexentry: pol/zapalenie_mózgu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapalenie mózgu
trans_list: encefalite
sense:
(medycyna, medyczny) zakażenie ośrodkowego układu nerwowego najczęściej spowodowane infekcją wirusową, rzadziej bakteryjną;


lexentry: pol/zapalenie_opon_mózgowo-rdzeniowych__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
trans_list: meningite
sense:
(medycyna, medyczny) choroba obejmująca opony mózgowo-rdzeniowe najczęściej wywołana przez wirusy lub bakterie;


lexentry: pol/zapalenie_płuc__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapalenie płuc
trans_list: pneumonia
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) stan zapalny miąższu płucnego występujący u ludzi i zwierząt;


lexentry: pol/zapalenie_wyrostka_robaczkowego__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapalenie wyrostka robaczkowego
trans_list: apendicite
sense:
(medycyna, medyczny) ostre lub rzadko przewlekłe schorzenie spowodowane zapaleniem wywołanym najczęściej zatrzymaniem treści pokarmowej w wyrostku;


lexentry: pol/zapasy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapasy
trans_list: luta
sense:
(sport, sportowy) konkurencja polegający na fizycznym zmaganiu się dwóch zawodników lub zawodniczek;


lexentry: pol/zapiekanka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapiekanka
trans_list: ajuntamento
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) danie zapiekane w piekarniku, składającego się z różnych składników;


lexentry: pol/zapis__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapis
trans_list: testamento
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozporządzenie w testamencie o przeznaczeniu komuś czegoś w spadku;


lexentry: pol/zapis_nutowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapis nutowy
trans_list: pauta
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) umowny układ znaków graficznych służący do utrwalania utworów muzycznych i przekazywania ich innym


lexentry: pol/zapomoga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapomoga
trans_list: subvenção
sense:
pomoc finansowa udzielana bezzwrotnie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, losowej


lexentry: pol/zapora__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapora
trans_list: barragem | barreira | dique
sense:
przeszkoda fizycznie uniemożliwiająca przejście, przedostanie się, lub zmianę położenia czegoś w przestrzeni


lexentry: pol/zapowiadać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapowiadać
trans_list: anunciar
sense:
dawać zapowiedź – zwiastować, przewidywać coś co nastąpi w przyszłości, dawać znaki charakteryzujące zdarzenie, które ma nastąpić


lexentry: pol/zapożyczenie_sztuczne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zapożyczenie sztuczne
trans_list: cultismo
sense:
słowo lub fraza zapożyczona z jednego języka do drugiego celowo, a nie w wyniku normalnego kontaktu językowego, zwłaszcza z języka wymarłego lub języka klasycznego


lexentry: pol/zarodnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zarodnik
trans_list: esporo
sense:
(biologia, biologiczny) komórka służąca do bezpłciowego rozmnażania się roślin zarodnikowych i grzybów;


lexentry: pol/zarośnięcie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zarośnięcie
trans_list: atresia
sense:
(medycyna, medyczny) wrodzone lub wtórne patologiczne zamknięcie (zmniejszenie światła) przewodu ciała (np. jelita, pochwy, odbytu)


lexentry: pol/zarówno__składnik_spójnika_złożonego__1
sense_num: 01
written_rep: zarówno
trans_list: ambos
sense:
…oznajmiającego, że wspomniane cechy lub stany rzeczy charakteryzowane przez dwa zdania lub składniki zdań odnoszą się do tego samego desygnatu


lexentry: pol/zaręczyny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaręczyny
trans_list: noivado
sense:
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) obrzęd wyrażenia woli bycia razem w małżeństwie;


lexentry: pol/zasada__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasada
trans_list: base | álcali
sense:
(chemia, chemiczny) związek chemiczny cząsteczek składających się z atomu pierwiastka metalicznego i grupy wodorotlenowej;


lexentry: pol/zasiedzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasiedzenie
trans_list: usucapião
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) nabycie w wyniku upływu czasu prawa własności do rzeczy przez osobę użytkującą daną rzecz, a niebędącą jej właścicielem;


lexentry: pol/zasklep__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasklep
trans_list: forro
sense:
(przestarzałe, przestarzały) posiadające sufit pomieszczenie niemieszkalne usytuowane częściowo w ziemi (np. piwnica)


lexentry: pol/zaskoczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaskoczenie
trans_list: surpresa
sense:
zdziwienie wywołane przez coś czego się nie spodziewamy, czego nie oczekujemy, z czym się nie liczymy


lexentry: pol/zaskroniec_zwyczajny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaskroniec zwyczajny
trans_list: cobra-de-água-de-colar
sense:
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Natrix natrix Linnaeus, gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych;


lexentry: pol/zaskórnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaskórnik
trans_list: comedão | cravo
sense:
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) utworzona z łoju i obumarłych komórek naskórka grudka zatykająca por w skórze


lexentry: pol/zasmażka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasmażka
trans_list: roux
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zagęszczacz do zup, sosów otrzymywany przez zasmażenie mąki z tłuszczem;


lexentry: pol/zasoby_ludzkie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasoby ludzkie
trans_list: recursos humanos
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (zarządzanie) pracownicy lub członkowie danej organizacji (siła robocza stanowiąca jeden ze środków produkcji);


lexentry: pol/zastaw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zastaw
trans_list: penhor
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) czasowe posiadanie przedmiotu stanowiącego zabezpieczenie spłaty długu; także: oddanie czegoś jako zabezpieczenie długu


lexentry: pol/zastęp__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zastęp
trans_list: apresentador
sense:
(książkowy) grupa osób, która ma wspólne zadanie, jest w podobnej sytuacji, albo ma podobne zapatrywania


lexentry: pol/zasuwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasuwa
trans_list: ferrolho
sense:
(technologia, technika, techniczny) zamek złożony z ruchomej sztabki wsuwanej do odpowiedniego otworu


lexentry: pol/zasób__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasób
trans_list: expediente
sense:
(informatyka, informatyczny) obiekt lub inne dobro do którego proces może mieć przez pewien czas wyłączny dostęp


lexentry: pol/zasób_naturalny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasób naturalny
trans_list: recurso natural
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) twór organiczny ((na przykład) ekosystem) i nieorganiczny ((na przykład) woda, minerał), który jest wykorzystywany przez człowieka w celach produkcyjnych i konsumpcyjnych;


lexentry: pol/zasługiwać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zasługiwać
trans_list: merecer
sense:
być godnym czegoś, mieć prawo do jakiejś wartości; zdobywać sobie prawo do czegoś zgodnie z tym, co się zrobiło


lexentry: pol/zatar__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zatar
trans_list: zatar
sense:
(spożywczy) arabska mieszanka przyprawowa na bazie zmielonego sumaka, sezamu oraz tymianku, majeranku i oregano


lexentry: pol/zatem__partykuła__1
sense_num: 02
written_rep: zatem
trans_list: ao mesmo tempo
sense:
(książkowy) w połączeniu ze słowem a (a zatem): partykuła wprowadzająca nawiązanie do bieżącej sytuacji lub kontekstu rozmowy


lexentry: pol/zatem__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: zatem
trans_list: ou seja
sense:
(książkowy) spójnik przyłączający wniosek z twierdzenia podanego w zdaniu przed nim. Czasami w połączeniu z a: a zatem.


lexentry: pol/zatem__spójnik__1
sense_num: 01
written_rep: zatem
trans_list: aí
sense:
(książkowy) w połączeniu ze słowem a (a zatem): spójnik przyłączający wyrażenie podające w odmienny sposób informację zawartą w zdaniu przed nim


lexentry: pol/zatrucie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zatrucie
trans_list: envenenamento
sense:
(medycyna, medyczny) (toksykologia) stan chorobowy spowodowany dostaniem się substancji trującej do organizmu


lexentry: pol/zatrucie_pokarmowe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zatrucie pokarmowe
trans_list: intoxicação alimentar
sense:
(medycyna, medyczny) dolegliwość występująca po zjedzeniu pokarmu zarażonego wirusami lub bakteriami ((na przykład) salmonellą, gronkowcem);


lexentry: pol/zatrzask__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zatrzask
trans_list: trincar
sense:
(technologia, technika, techniczny) automatyczne zamknięcie drzwi lub pojemników; zamek sprężynowy lub magnetyczny działający na zasadzie zapadki


lexentry: pol/zawias__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawias
trans_list: dobradiça | gonzo
sense:
(technologia, technika, techniczny) połączenie ruchome złożone z dwóch części złączonych przegubowo, do mocowania wiek, włazów, skrzydeł drzwi i okien


lexentry: pol/zawieja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawieja
trans_list: borrasca
sense:
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko hydrometeorologiczne, polegające na połączeniu opadów śniegu z silnym wiatrem;


lexentry: pol/zawiesina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawiesina
trans_list: suspensão
sense:
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) gazowy lub ciekły układ niejednorodny substancji, zwykle dwóch, w postaci cząstek jednej rozproszonych w drugiej;


lexentry: pol/zawiesić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawiesić
trans_list: suspender
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przerwać na jakiś czas wykonywanie działalności gospodarczej w danej formie prawnej


lexentry: pol/zawiesić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawiesić
trans_list: suspender
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wstrzymać na jakiś czas wykonywanie danej czynności lub danego postanowienia


lexentry: pol/zawieszenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawieszenie
trans_list: bloquear
sense:
(informatyka, informatyczny) stan programu, systemu lub komputera w którym nie reaguje on na sygnały zewnętrzne


lexentry: pol/zawietrzny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zawietrzny
trans_list: sotavento
sense:
(geografia, geograficzny) / (morski) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) znajdujący się po przeciwnej stronie niż ta, na którą wieje wiatr


lexentry: pol/zawitać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawitać
trans_list: acontecer
sense:
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) rozpocząć trwanie w jakimś miejscu, nastać lub stać się zauważalnym


lexentry: pol/zawracać_głowę__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zawracać głowę
trans_list: atazanar
sense:
(potocznie, potoczny) niepotrzebnie zajmować kogoś swoimi sprawami lub problemami, przeszkadzać, być natrętnym lub nie dawać spokoju


lexentry: pol/zawzięty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zawzięty
trans_list: obstinado
sense:
skłonny do upierania się przy swoich racjach, uczuciach; forsujący własne decyzje, często nawet wbrew rozsądkowi


lexentry: pol/zazdrość_o_członek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zazdrość o członek
trans_list: inveja do pênis
sense:
(psychologia, psychologiczny) termin psychoanalityczny będący żeńskim odpowiednikiem kompleksu kastracyjnego;


lexentry: pol/zaćmienie_Słońca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaćmienie Słońca
trans_list: eclipse solar
sense:
(astronomia, astronomiczny) zjawisko astronomiczne, w którym Księżyc przechodzi pomiędzy Ziemią a Słońcem, zasłaniając całkowicie lub częściowo tarczę słoneczną i powodując, że światło Słońca na pewien czas słabnie lub znika;


lexentry: pol/zaćmienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaćmienie
trans_list: eclipse
sense:
(astronomia, astronomiczny) zjawisko pozornego znikania ciała niebieskiego wywołane przez jego przesłanianie lub wejście w cień;


lexentry: pol/zaświaty__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zaświaty
trans_list: abismo
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce poza światem realnym, gdzie przebywają zmarli;


lexentry: pol/zażalenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zażalenie
trans_list: queixa
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) odwołanie się od postanowienia sądu pierwszej instancji lub prokuratora


lexentry: pol/zbawiać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbawiać
trans_list: armazenar
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odżegnać niebezpieczeństwo potępienia wiecznego


lexentry: pol/zbawienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbawienie
trans_list: salvação
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) boski akt wybawienia ludzi od wiecznego potępienia;


lexentry: pol/zbałamucić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbałamucić
trans_list: seduzir
sense:
(przestarzałe, przestarzały) pozyskać czyjeś względy w wyniku bałamucenia, skutecznie zawrócić komuś w głowie


lexentry: pol/zbieg_okoliczności__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbieg okoliczności
trans_list: coincidência
sense:
przypadkowe, równoczesne nastąpienie dwóch lub więcej wydarzeń pozostających w pewnej relacji do siebie


lexentry: pol/zbiornik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbiornik
trans_list: tanque
sense:
przedmiot przeznaczony do zbierania, przechowywania lub transportu materiałów, zwłaszcza cieczy i gazów


lexentry: pol/zbiornik_zaporowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbiornik zaporowy
trans_list: barragem
sense:
(hydrologia, hydrologiczny) rodzaj sztucznego jeziora, które powstaje w wyniku przegrodzenia rzeki zaporą


lexentry: pol/zblazowany__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zblazowany
trans_list: blasé
sense:
(potocznie, potoczny) znudzony nadmiarem przeżyć, wrażeń, hulaszczego życia, znużony otaczającym go światem


lexentry: pol/zboczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zboczenie
trans_list: desvio
sense:
(psychologia, psychologiczny) (seksuologia, seksuologiczny) zaspokajanie popędu płciowego w sposób odbiegający od normy


lexentry: pol/zboczeniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zboczeniec
trans_list: pervertido
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek o nienormalnych zachowaniach, zwłaszcza seksualnych


lexentry: pol/zboczony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zboczony
trans_list: pervertido
sense:
(potocznie, potoczny) o człowieku lub jego myślach, zachowaniach seksualnych: nienormalny, nieprawidłowy


lexentry: pol/zbrodnia_katyńska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbrodnia katyńska
trans_list: massacre de Katyn
sense:
(historia, historyczny, historycznie) rozstrzelanie ponad dwudziestu tysięcy polskich oficerów (jeńców wojennych) dokonane przez NKWD w 1940 roku w Katyniu i innych miejscach w ZSRR;


lexentry: pol/zbrodnia_przeciwko_ludzkości__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbrodnia przeciwko ludzkości
trans_list: crime contra a humanidade
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbrodnicze działanie wymierzone w pewną grupę społeczną, łamiące podstawowe prawa człowieka, motywowane najczęściej pobudkami politycznymi, rasowymi czy religijnymi;


lexentry: pol/zbrodnia_wojenna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbrodnia wojenna
trans_list: crime de guerra
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) działanie poważnie naruszające prawa i zwyczaje wojenne, a także bulwersujące międzynarodową moralność i powagę traktatów;


lexentry: pol/zbroić__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbroić
trans_list: armar
sense:
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) powiększać czyiś stan uzbrojenia


lexentry: pol/zbroja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zbroja
trans_list: armadura
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) okrycie ochronne wojownika (niekiedy konia, słonia bojowego), zabezpieczające przed ciosami;


lexentry: pol/zdarzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zdarzenie
trans_list: evento
sense:
(matematyka, matematyczny) podzbiór przestrzeni probabilistycznej, symbolizujący pewien zestaw wyników eksperymentu;


lexentry: pol/zderzak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zderzak
trans_list: tamponar
sense:
(kolejnictwo) urządzenie przeznaczone do łagodzenia siły nacisku i uderzeń oraz utrzymywania wagonów w odpowiedniej odległości;


lexentry: pol/zderzak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zderzak
trans_list: para-choques
sense:
(motoryzacja) element pojazdu służący do złagodzenia zderzenia pojazdu z drugim pojazdem lub przeszkodą;


lexentry: pol/zdrada_stanu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zdrada stanu
trans_list: alta traição
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przestępstwo wymierzone przeciw najistotniejszym interesom państwa, jego bezpieczeństwu lub ustrojowi;


lexentry: pol/zdradzać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zdradzać
trans_list: trair
sense:
złamać przysięgę wierności w związku, zwykle przez odbycie stosunku seksualnego z inną osobą niż osoba, z którą jest się w związku


lexentry: pol/zdrobnienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zdrobnienie
trans_list: diminutivo
sense:
(gramatyka) oznaczenie przedmiotu mniejszego w stosunku do poprzedniego, oznaczać może pieszczotliwy lub pogardliwy stosunek mówiącego do obiektu;


lexentry: pol/zebra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zebra
trans_list: zebra
sense:
(zoologia, zoologiczny) afrykański ssak z rodziny koniowatych z charakterystycznymi pasami na sierści;


lexentry: pol/zebu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zebu
trans_list: zebu
sense:
(zoologia, zoologiczny) typ bydła domowego hodowanego głównie w Indiach, z charakterystycznym garbem mięśniowo-tłuszczowym;


lexentry: pol/zecer__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zecer
trans_list: compositor | tipógrafo
sense:
(przestarzałe, przestarzały) pracownik drukarni zajmujący się składaniem publikacji za pomocą czcionek, obecnie archaizm leksykalny;


lexentry: pol/zefir__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zefir
trans_list: zéfiro
sense:
(poetycki, poetycko) lub (środowiskowy) (rybołówstwo, rybacki) łagodny i ciepły wiatr, zwłaszcza wiosenny


lexentry: pol/zelandzki__rzeczownik__1
sense_num: 02
written_rep: zelandzki
trans_list: zelandês
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) grupa gwar języka niderlandzkiego, używana głównie w holenderskich prowincjach Zelandii i Holandii Południowej;


lexentry: pol/zelota__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zelota
trans_list: zelota
sense:
(historia, historyczny, historycznie) członek żydowskiego ugrupowania religijno-politycznego z I w. n.e., którego celem była czynna walka z okupacją rzymską w Palestynie;


lexentry: pol/zelówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zelówka
trans_list: sola
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) kawałek skóry, gumy lub innego materiału pokrywający przednią połowę podeszwy obuwia lub całą podeszwę


lexentry: pol/zero-jedynkowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zero-jedynkowy
trans_list: linha
sense:
(elektryczność) (informatyka, informatyczny) zapisany w systemie binarnym (przy użyciu zer i jedynek)


lexentry: pol/zero_waste__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zero waste
trans_list: lixo zero
sense:
(społeczny) (ekologia, ekologiczny) idea, postawa i rodzaj aktywizmu dążące do wyeliminowania lub ograniczenia odpadów produkowanych przez ludzi, w szczególności tych nie podlegających recyklingowi i biodegradacji


lexentry: pol/zespolony__przymiotnik__1
sense_num: 02
written_rep: zespolony
trans_list: complexo
sense:
(matematyka, matematyczny) będący liczbą zespoloną lub przyjmujący wartości będące liczbami zespolonymi


lexentry: pol/zespół_Aarskoga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół Aarskoga
trans_list: síndrome de Aarskog
sense:
(medycyna, medyczny) rzadki zespół wad wrodzonych, na którego obraz kliniczny składają się niskorosłość, cechy dysmorficzne twarzy, wady kośćca i narządów płciowych;


lexentry: pol/zespół_Alporta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół Alporta
trans_list: síndrome de Alport
sense:
(medycyna, medyczny) rzadkie postępujące schorzenie genetyczne nerek powodujące m.in. krwiomocz, głuchotę i zmiany w obrębie narządu wzroku;


lexentry: pol/zespół_Aspergera__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół Aspergera
trans_list: síndrome de Asperger
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) łagodne zaburzenie rozwoju ze spektrum autyzmu, którego głównym objawem jest trudność w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji międzyludzkich;


lexentry: pol/zespół_Sjögrena__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół Sjögrena
trans_list: síndrome de Sjögren | síndrome de Goujerot-Sjögren
sense:
(medycyna, medyczny) choroba autoimmunizacyjna z powstawaniem nacieków limfocytarnych w obrębie gruczołów wydzielania zewnętrznego, charakteryzująca się suchością śluzówek, zwłaszcza jamy ustnej i spojówek;


lexentry: pol/zespół__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół
trans_list: síndroma
sense:
(medycyna, medyczny) występowanie wad wrodzonych, urazów lub objawów chorobowych w charakterystycznym zestawieniu;


lexentry: pol/zespół_kanału_nadgarstka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół kanału nadgarstka
sense:
(medycyna, medyczny) zaburzenie będące neuropatią uciskową nerwu pośrodkowego na poziomie kanału nadgarstka

trans_list:
síndrome do túnel carpal | síndrome do canal cárpico | síndrome do túnel cárpico | síndrome do túnel do carpo


lexentry: pol/zespół_lęku_uogólnionego__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół lęku uogólnionego
trans_list: transtorno de ansiedade generalizada
sense:
(psychologia, psychologiczny) zaburzenie, któremu towarzyszy obecność uporczywego lęku nie wiążącego się z żadnym określonym czynnikiem;


lexentry: pol/zespół_muzyczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół muzyczny
trans_list: banda
sense:
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzycy wspólnie występujący pod daną nazwą, razem tworzący określoną muzykę


lexentry: pol/zespół_nadpobudliwości_psychoruchowej_z_deficytem_uwagi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
sense:
(psychologia, psychologiczny) zespół neurorozwojowych zaburzeń psychicznych powodujący deficyty uwagi, hiperaktywność, nadpobudliwość psychoruchową lub impulsywność

trans_list:
transtorno do déficit de atenção com hiperatividade | transtorno do déficit de atenção e hiperatividade


lexentry: pol/zespół_napięcia_przedmiesiączkowego__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zespół napięcia przedmiesiączkowego
trans_list: tensão pré-menstrual
sense:
(medycyna, medyczny) zespół objawów psychicznych, fizycznych i emocjonalnych występujący od kilku do kilkunastu dni przed menstruacją, ustępujący z chwilą jej rozpoczęcia;


lexentry: pol/zeszły__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zeszły
trans_list: prévio
sense:
taki, który minął, odbył się już i należy do przeszłości; poprzedni, przed tym, który jest teraz (najczęściej w odniesieniu do czasu)


lexentry: pol/zettabajt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zettabajt
trans_list: zettabyte
sense:
(informatyka, informatyczny) jednostka pojemności nośników danych i pamięci operacyjnej komputera równa 1024 eksabajtom;


lexentry: pol/zewnątrz__przyimek__1
sense_num: 01
written_rep: zewnątrz
trans_list: aparência
sense:
(przestarzałe, przestarzały) poza obrębem czegoś, poza obszarem jakiejś powierzchni terenu, obiektu lub środowiska


lexentry: pol/zez__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zez
trans_list: estrabismo
sense:
(medycyna, medyczny) nierównoległe ustawienie gałek ocznych względem siebie, powodujące nieprawidłowe widzenie;


lexentry: pol/zeznanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zeznanie
trans_list: testemunho
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) oficjalne wyjaśnienia złożone w sądzie lub przed innymi władzami


lexentry: pol/zgaga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zgaga
trans_list: pé quebrado
sense:
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) osoba dokuczliwa, kłótliwa, nieznośna,natrętna, uprzykrzona


lexentry: pol/zgraja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zgraja
trans_list: matilha
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) liczna grupa ludzi, która jest uciążliwa, agresywna lub nieprzyjaźnie nastawiona


lexentry: pol/zgrubienie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zgrubienie
trans_list: aumentativo
sense:
(gramatyka) wyraz utworzony za pomocą odpowiedniego formantu oznaczającego rzecz albo osobę większą od nazywanej wyrazem podstawowym;


lexentry: pol/zgrzebło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zgrzebło
trans_list: almofaça
sense:
(zootechnika, zootechniczny) metalowy przyrząd do czyszczenia zwierząt (zwłaszcza zwierząt gospodarskich) i usuwania sierści ze szczotki do czesania zwierząt;


lexentry: pol/zielarstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zielarstwo
trans_list: herbalismo
sense:
dział wiedzy zajmujący się zagadnieniami hodowli, uprawy, zbioru, suszenia, pakowania i przechowywania ziół i roślin leczniczych;


lexentry: pol/zielnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zielnik
trans_list: herbário
sense:
placówka badawcza zajmująca się gromadzeniem okazów roślin, ich zabezpieczaniem, przechowywaniem i udostępnianiem do badań


lexentry: pol/zielona_herbata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zielona herbata
trans_list: chá verde
sense:
(kulinaria, kulinarny, kulinarnie) napój przyrządzany wyłącznie z liści herbaty chińskiej, które zostały poddane minimalnemu utlenianiu w czasie przetwarzania


lexentry: pol/zielony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zielony
trans_list: verde
sense:
(lekceważąco, lekceważący) (potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) niedoświadczony, niewyrobiony, niemający rozeznania w jakiejś dziedzinie, zwykle młody


lexentry: pol/zielony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zielony
trans_list: verde
sense:
mający kolor czwartego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej trawy, szmaragdu, malachitu itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: żółtego i niebieskiego;


lexentry: pol/zielony__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zielony
trans_list: verde
sense:
o roślinach, owocach: taki, który nie osiągnął dojrzałości, będący w stadium poprzedzającym dojrzałość; niedojrzały


lexentry: pol/zielony_ludzik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zielony ludzik
trans_list: alheio
sense:
(żartobliwie) (fantastyka naukowa, ang. „science fiction”) rzekomy przybysz z kosmosu o zielonej skórze


lexentry: pol/ziemia_obiecana__związek_frazeologiczny__1
sense_num: 01
written_rep: ziemia obiecana
trans_list: terra prometida
sense:
(biblijny) (przenośnie, przenośnia) miejsce najbardziej pożądane, wydające się rajem, obiecana nagroda, szczęśliwy cel wędrówki, starań;


lexentry: pol/ziemski__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: ziemski
trans_list: território
sense:
(dawniej, dawny) dotyczący ziemi, jako jednostki administracyjnej początkowo obejmującej kilka powiatów sądowych


lexentry: pol/ziggurat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ziggurat
trans_list: zigurate
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) starożytna bliskowschodnia budowla sakralna,


lexentry: pol/zika__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zika
trans_list: zica
sense:
(medycyna, medyczny) wirus przenoszony przez komary, który rozprzestrzenił się w Azji, Ameryce i Europie;


lexentry: pol/zikkurat__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zikkurat
trans_list: zigurate
sense:
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) tarasowa budowla z czasów starożytnej Mezopotamii wznoszona w celach sakralnych;


lexentry: pol/zimna_wojna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zimna wojna
trans_list: Guerra Fria
sense:
(historia, historyczny, historycznie) okres napięcia pomiędzy Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi istniejący w drugiej połowie dwudziestego wieku;


lexentry: pol/zimne_ognie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zimne ognie
trans_list: estrelinha
sense:
niewielkie fajerwerki do użytku domowego w formie pręcika, na którym spala się substancja wytwarzająca snop iskier;


lexentry: pol/zimnokrwisty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zimnokrwisty
trans_list: de sangue frio
sense:
(zoologia, zoologiczny) o zmieniającej się temperaturze ciała pod wpływem zmiany temperatury otoczenia


lexentry: pol/zimorodek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zimorodek
trans_list: guarda-rios | martim-pescador
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Alcedo atthis, niewielki, kolorowy ptak żywiący się rybami, które zdobywa, nurkując;


lexentry: pol/ziołolecznictwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ziołolecznictwo
trans_list: herbalismo
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) dział medycyny i farmakologii zajmujący się wytwarzaniem leków ziołowych oraz ich stosowaniem w profilaktyce i terapii chorób;


lexentry: pol/zięba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zięba
trans_list: tentilhão
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, melodyjnie śpiewający i barwny ptak z gatunku zięba zwyczajna, Fringilla coelebs;


lexentry: pol/zjazd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zjazd
trans_list: descida
sense:
(sport, sportowy) konkurencja narciarska polegająca na jak najszybszym zjechaniu z ośnieżonego stoku góry po określonej trasie


lexentry: pol/zjednoczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zjednoczenie
trans_list: união
sense:
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) powstanie jednolitego państwa z dwóch lub więcej dotychczas niepodległych państw;


lexentry: pol/zjednoczenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zjednoczenie
trans_list: associação
sense:
organizacja powstała w wyniku połączenia organizacji, instytucji o podobnym profilu i zakresie działalności


lexentry: pol/zlecenie_stałe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zlecenie stałe
trans_list: débito automático
sense:
(handel, handlowy) złożone bankowi polecenie wykonywania przelewów z własnego konta na inne wskazane konto, zwykle w określonych odstępach czasowych;


lexentry: pol/zlepieniec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zlepieniec
trans_list: conglomerado
sense:
(geologia, geologiczny) grubookruchowa skała osadowa zbudowana z obtocznych ziaren żwiru spojonych lepiszczem;


lexentry: pol/zmarszczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zmarszczka
trans_list: ruga
sense:
(anatomia, anatomiczny) podłużne zagłębienie skóry powstające w wyniku starzenia się lub ruchów mimicznych


lexentry: pol/zmiażdżenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zmiażdżenie
trans_list: arrasador
sense:
(historia, historyczny, historycznie) metoda egzekucji i tortur polegająca na obciążaniu ciała skazańca;


lexentry: pol/zmienna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zmienna
trans_list: variável
sense:
(matematyka, matematyczny) (informatyka, informatyczny) wielkość, która może przyjmować różne wartości;


lexentry: pol/zmienna_niezależna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zmienna niezależna
trans_list: variável independente
sense:
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) wartość, która nie zależy od innych wartości w badaniu bądź równaniu matematycznym;


lexentry: pol/zmierzchowy__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zmierzchowy
trans_list: crepuscular
sense:
związany z porą dnia od chwili schowania się słońca za horyzont do nastania ciemności, porą ściemniania się


lexentry: pol/zmrażać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zmrażać
trans_list: bloquear
sense:
stopniowo ochładzać coś do temperatury bliskiej zamarzaniu; silnie oziębiać; ścinać mrozem; powodować przemarznięcie


lexentry: pol/znaczek_pocztowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znaczek pocztowy
trans_list: selo
sense:
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) (filatelistyka) mała nalepka przyklejana do koperty (pocztówki, paczki) służąca jako środek uiszczenia opłaty za usługi pocztowe (np. usługę przesyłki);


lexentry: pol/znacznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znacznik
trans_list: marcar
sense:
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) sekwencja peptydowa dołączana do białka w celu ułatwienia jego detekcji, oczyszczania lub zwiększenia rozpuszczalności;


lexentry: pol/znacznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znacznik
trans_list: marcar
sense:
(informatyka, informatyczny) znak lub słowo kluczowe przypisywane określonemu fragmentowi tekstu lub plikowi multimedialnemu


lexentry: pol/znak_drogowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znak drogowy
trans_list: sinalizar
sense:
(motoryzacja) symbol graficzny, świetlny lub napis zawierający informacje, ostrzeżenia, nakazy i zakazy skierowane do użytkowników dróg;


lexentry: pol/znak_końca_dowodu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znak końca dowodu
trans_list: campa
sense:
(termin typograficzny) (matematyka, matematyczny) symbol stosowany przez matematyków do oznaczania końca dowodu;


lexentry: pol/znak_równości__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znak równości
trans_list: igual
sense:
(termin typograficzny) znak = używany m.in. w matematyce dla oznaczenia równości wyrażeń po obu jego stronach;


lexentry: pol/znak_zodiaku__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znak zodiaku
trans_list: signo do zodíaco
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) każda z dwunastu części zodiaku, nosząca nazwę gwiazdozbioru zodiakalnego, który leżał w jej obrębie ok. 2000 lat temu;


lexentry: pol/znawca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: znawca
trans_list: experto
sense:
osoba dobrze się na czymś znająca, mająca wiedzę, doświadczenie w odpowiedniej dziedzinie, umiejąca należycie ocenić coś lub kogoś


lexentry: pol/znieczulać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: znieczulać
trans_list: anestesiar
sense:
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) stosować leki znoszące odbieranie impulsów uszkadzających i odczuwanie bólu


lexentry: pol/zniżać__czasownik__2
sense_num: 02
written_rep: zniżać
trans_list: curvar-se
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) odchodzić od pewnych norm, wartości lub zachowywać się w upokarzający sposób


lexentry: pol/zobojętniały__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zobojętniały
trans_list: apático
sense:
pozbawiony emocji, zainteresowania lub reakcji na coś, co wcześniej mogło wzbudzać uwagę, uczucia czy zaangażowanie


lexentry: pol/zodiak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zodiak
trans_list: zodíaco
sense:
(astrologia, astrologiczny) diagram w formie koła używany przez astrologów, w którym każdy ze znaków zodiaku jest oznaczony innym symbolem


lexentry: pol/zodiak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zodiak
trans_list: zodíaco
sense:
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pas firmamentu, ciągnący się wzdłuż ekliptyki, na tle którego przemieszczają się w ciągu roku obserwowane z Ziemi Słońce, Księżyc i planety, podzielony na 12 znaków zodiaku;


lexentry: pol/zombi__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zombi
trans_list: zombi
sense:
(etnografia, etnograficzny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) popkulturowa fikcyjna postać z horrorów – żywy trup, zmarły ożywiony np. dzięki magii;


lexentry: pol/zombie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zombie
trans_list: morto-vivo
sense:
(informatyka, informatyczny) wpis w tablicy procesów opisujący program, którego wykonanie w systemie operacyjnym zostało zakończone;


lexentry: pol/zoocyd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zoocyd
trans_list: Rodenticida
sense:
(chemia, chemiczny) (rolnictwo, rolniczy) związek chemiczny stosowany w rolnictwie i dalszej produkcji spożywczej, działający trująco na zwierzęta;


lexentry: pol/zoofobia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zoofobia
trans_list: zoofobia
sense:
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy, nieuzasadniony lęk przed zwierzętami;


lexentry: pol/zoom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zoom
trans_list: zoom
sense:
(fotografia) (technologia, technika, techniczny) (potocznie, potoczny) (zobacz) obiektyw zmiennoogniskowy;


lexentry: pol/zoomować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zoomować
trans_list: dar zoom
sense:
(fotografia) (technologia, technika, techniczny) (potocznie, potoczny) zwiększać lub zmniejszać widzialny obiekt przez zoom


lexentry: pol/zoonoza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zoonoza
trans_list: zoonose
sense:
(weterynaria, weterynaryjny) (medycyna, medyczny) choroba zakaźna lub pasożytnicza zwierząt, mogąca wtórnie wystąpić u człowieka;


lexentry: pol/zoroastrycki__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zoroastrycki
trans_list: zoroastriana
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dotyczący zaratusztrianizmu, związany z zaratusztrianizmem


lexentry: pol/zrabować__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zrabować
trans_list: butim
sense:
(książkowy) zabrać wiele rzeczy z budynku, pokoju lub innego terenu bezprawnie i posługując się przemocą


lexentry: pol/zrost__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zrost
trans_list: palavra composta
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz powstały z połączenia kilku wyrazów, zachowujących swój układ składniowy i postać morfologiczną;


lexentry: pol/zrzucić_maskę__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zrzucić maskę
trans_list: desmascarar
sense:
pokazać się takim, jakim się naprawdę jest; przestać udawać, pokazać swoje prawdziwe cechy, charakter


lexentry: pol/zrównoważony_rozwój__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zrównoważony rozwój
trans_list: desenvolvimento sustentável
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (ochrona środowiska) proces przemian zapewniający zaspokajanie potrzeb obecnego pokolenia bez umniejszania szans rozwojowych przyszłych generacji, m.in. dzięki zintegrowanym działaniom w zakresie rozwoju gospodarczego, społecznego i w zakresie środowiska;


lexentry: pol/zsyp__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zsyp
trans_list: calha
sense:
wydzielona część wielopiętrowego budynku (bloku mieszkalnego lub biurowca), w której znajduje się przewód zsypowy oraz komory służące do wrzucania śmieci z poszczególnych kondygnacji


lexentry: pol/zszywka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zszywka
trans_list: grampo
sense:
(biurowość, biurowy) cienki kawałek metalu, odpowiednio zagięty, służący do łączenia kartek przy użyciu zszywacza


lexentry: pol/zulu__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zulu
trans_list: zulu
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język z rodziny nigero-kongijskiej, z gałęzi wolta-kongijskiej, z grupy bantu, z zespołu nguni; jeden z urzędowych języków Południowej Afryki


lexentry: pol/zupka_chińska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zupka chińska
trans_list: lámen
sense:
(potocznie, potoczny) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) zupa błyskawiczna nadająca się do spożycia po zalaniu gorącą wodą, sprzedawana w plastikowym opakowaniu zawierającym makaron, przyprawy oraz olej, aromatem mająca przypominać tradycyjne zupy kuchni chińskiej, ale też (pomimo swojej nazwy) tajskiej, koreańskiej bądź wietnamskiej


lexentry: pol/zurwanizm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zurwanizm
trans_list: zurvanismo
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) doktryna monistyczna, forma perskiej religii mazdaizmu, opozycyjna wobec zoroastryzmu


lexentry: pol/zwalniać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwalniać
trans_list: demitir
sense:
(o pracodawcy) rozwiązywać z pracownikiem stosunek zatrudnienia; pozbawiać kogoś pracy lub stanowiska


lexentry: pol/zwarcie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwarcie
trans_list: curto-circuito
sense:
(elektryczność) zetknięcie się przewodów w obwodzie elektrycznym, powodujące nieprawidłowy przepływ silnego prądu i uszkodzenie instalacji


lexentry: pol/zwarty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zwarty
trans_list: compacto
sense:
(matematyka, matematyczny) o przestrzeni topologicznej: o tej własności, że z dowolnego jej pokrycia zbiorami otwartymi można wybrać podpokrycie skończone


lexentry: pol/zwichnąć__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwichnąć
trans_list: deslocar
sense:
(medycyna, medyczny) wywołać uszkodzenie stawu poprzez przemieszczenie względem siebie nasad kości tworzących staw


lexentry: pol/zwieracz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwieracz
trans_list: esfíncter
sense:
(anatomia, anatomiczny) mięsień okrężny tworzący pierścień mięśniowy zamykający naturalne otwory ciała lub ujścia niektórych narządów;


lexentry: pol/zwierzęta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwierzęta
trans_list: animal
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Animalia Linnaeus, takson w randze królestwa, obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych;


lexentry: pol/zwietrzały__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zwietrzały
trans_list: sem gás
sense:
(przenośnie, przenośnia) taki, który stracił świeżość, ważność, moc, (i tym podobne, i temu podobne)


lexentry: pol/związek_frazeologiczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: związek frazeologiczny
trans_list: expressão idiomática | expressão popular
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) utrwalone w użyciu połączenie dwóch lub więcej wyrazów mające pewne wspólne ustalone znaczenie;


lexentry: pol/związek_nieorganiczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: związek nieorganiczny
trans_list: composto inorgânico
sense:
(chemia, chemiczny) każdy związek chemiczny niebędący związkiem organicznym, czyli taki, który nie zawiera atomów węgla lub jest tlenkiem węgla, kwasem węglowym, węglanem, wodorowęglanem, węglikiem, cyjanowodorem, cyjankiem, kwasem cyjanowym, kwasem piorunowym i kwasem izocyjanowym wraz z ich solami;


lexentry: pol/związek_organiczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: związek organiczny
trans_list: composto orgânico
sense:
(chemia, chemiczny) każdy związek chemiczny, w skład którego wchodzi węgiel, z wyjątkiem tlenków węgla, kwasu węglowego, węglanów, wodorowęglanów, węglików, cyjanowodoru, cyjanków, kwasu cyjanowego, kwasu piorunowego i kwasu izocyjanowego, a także ich soli;


lexentry: pol/związek_zawodowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: związek zawodowy
trans_list: sindicato
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) organizacja zrzeszająca pracowników w celu reprezentowania i obrony ich wspólnych interesów ekonomicznych i społecznych;


lexentry: pol/związek_zgody__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: związek zgody
trans_list: concordância
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) związek dwóch wyrazów, w którym oba wyrazy znajdują się zawsze w tym samym rodzaju, przypadku, liczbie i osobie;


lexentry: pol/zwiędły__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: zwiędły
trans_list: murcho
sense:
(botanika, botaniczny) pozbawiony jędrności na skutek utraty wody w komórkach; wiotki, obwisły, ale jeszcze nieuschnięty


lexentry: pol/zworka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zworka
trans_list: jumper
sense:
(elektryczność) (informatyka, informatyczny) mały element służący do łączenia (zwierania) styków elektrycznych w celu konfiguracji układu elektronicznego (np. płyty głównej);


lexentry: pol/zwrotnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwrotnik
trans_list: trópico
sense:
(geografia, geograficzny) jedna z dwóch umownych linii na Ziemi, równoleżnik 23°27′ (dwadzieścia trzy stopnie i dwadzieścia siedem minut);


lexentry: pol/zwycięstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwycięstwo
trans_list: vitória
sense:
zdecydowany sukces w walce lub rywalizacji (najczęściej sportowej), zwalczenie nieprzyjaciela, pokonanie konkurencji


lexentry: pol/zwyczaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zwyczaj
trans_list: costume
sense:
indywidualny sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach, charakterystyczne dla danej osoby


lexentry: pol/zydowudyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zydowudyna
trans_list: zidovudina
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek stosowany w leczeniu i profilaktyce zakażenia HIV; syntetyczny analog tymidyny


lexentry: pol/zysk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zysk
trans_list: lucro
sense:
(ekonomia, ekonomiczny) (finanse, finansowy) (księgowość) przewyższenie wpływów nad wydatkami, dochód ze sprzedaży


lexentry: pol/ząb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ząb
trans_list: dente
sense:
(anatomia, anatomiczny) twór anatomiczny osadzony w szczęce lub żuchwie, ułatwiający gryzienie pokarmu;


lexentry: pol/ząb__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ząb
trans_list: dente
sense:
(technologia, technika, techniczny) fragment urządzenia, który w połączeniu z innym takim fragmentem powoduje przenoszenie ruchu


lexentry: pol/ząb_mądrości__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ząb mądrości
trans_list: dente do siso
sense:
(przenośnie, przenośnia) (stomatologia, stomatologiczny) zwyczajowe określenie trzecich zębów trzonowych u człowieka;


lexentry: pol/zębina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zębina
trans_list: dentina
sense:
(stomatologia, stomatologiczny) tkanka leżąca pod szkliwem w obrębie korony zęba i pod cementem w obrębie szyjki i korzenia zęba;


lexentry: pol/zębowa_wróżka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: zębowa wróżka
trans_list: fada dos dentes
sense:
baśniowa postać w kulturze anglosaskiej obdarowująca dzieci w zamian za pozostawione przez nie mleczne zęby;


lexentry: pol/złamać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: złamać
trans_list: quebrar
sense:
działaniem fizycznym (wcześniej zginając, naciskając lub uderzając) rozdzielić coś na kilka (zwykle na dwie) części


lexentry: pol/złamać__czasownik__1
sense_num: 01
written_rep: złamać
trans_list: estuprar
sense:
przekroczyć, naruszyć obowiązujące prawo, zasady, przepisy; postąpić wbrew nim; także nie dotrzymać jakiegoś zobowiązania


lexentry: pol/złocień_właściwy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złocień właściwy
trans_list: bem-me-quer
sense:
(systematyka) (botanika, botaniczny) Leucanthemum vulgare Lam., gatunek roślin z rodziny astrowatych;


lexentry: pol/złodziejka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złodziejka
trans_list: multiplicador de tomadas
sense:
(potocznie, potoczny) rozgałęźnik elektryczny (bez kabla) pozwalający na czerpanie prądu z jednego gniazdka do kilku urządzeń


lexentry: pol/złom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złom
trans_list: sucata
sense:
zużyte, niepotrzebne przedmioty, elementy lub odpady metalowe, zbierane i wykorzystywane jako surowiec wtórny


lexentry: pol/złota_rybka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złota rybka
trans_list: peixe dourado
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) odmiana hodowlana jednego z podgatunku karasia chińskiego, Carassius auratus;


lexentry: pol/złotnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złotnik
trans_list: ourives
sense:
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się złotnictwem; rzemieślnik artystyczny wyrabiający przedmioty z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu)


lexentry: pol/złośliwe_oprogramowanie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złośliwe oprogramowanie
trans_list: software mal-intencionado | software malicioso
sense:
(informatyka, informatyczny) oprogramowanie, którego celem jest wyrządzanie szkód w systemie komputerowym;


lexentry: pol/złożenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: złożenie
trans_list: cercado
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz, który powstał poprzez połączenie co najmniej dwóch rdzeni bądź ich derywatów;


lexentry: pol/Île-de-France__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Île-de-France
trans_list: Ilha de França
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny Francji, zawierający w sobie jej stolicę - Paryż


lexentry: pol/Île-de-France__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Île-de-France
trans_list: Ilha de França
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna zawierająca Paryż z przyległościami, stanowiąca w średniowieczu domenę królewską


lexentry: pol/ćwiczenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ćwiczenia
trans_list: exercício
sense:
(edukacja, edukacyjny) zajęcia na uczelni wyższej, podczas których studenci analizują, często w sposób praktyczny, zagadnienia z danego przedmiotu


lexentry: pol/ćwierćfinał__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ćwierćfinał
trans_list: quartas de final
sense:
(sport, sportowy) część rozgrywek eliminacyjnych ośmiu rywali (lub ośmiu drużyn), z których czterech może awansować do półfinału


lexentry: pol/Łabędź__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Łabędź
trans_list: Cisne
sense:
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Deneb; zawiera liczne mgławice; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w sierpniu; konstelacja, której 5 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie krzyża, zwany Krzyżem Północy;


lexentry: pol/Ładoga__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ładoga
trans_list: Ladoga
sense:
(geografia, geograficzny) największe jezioro Europy położone w Rosji, na północny wschód od Petersburga;


lexentry: pol/Ługanda__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ługanda
trans_list: luganda
sense:
(żartobliwie) (pejoratywnie, pejoratywny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Ługańska Republika Ludowa


lexentry: pol/Ługańska_Republika_Ludowa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Ługańska Republika Ludowa
trans_list: República Popular de Lugansk
sense:
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) marionetkowe samozwańcze państwo działające na terenie obwodu ługańskiego Ukrainy;


lexentry: pol/Łużyce__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Łużyce
trans_list: Lusácia
sense:
(geografia, geograficzny) region w Niemczech i częściowo w Polsce, zamieszkany przez Niemców i Słowian;


lexentry: pol/łabędzi_śpiew__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łabędzi śpiew
trans_list: canção do cisne
sense:
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) ostatnie dzieło artysty kończące jego karierę, końcowy twór jakiejkolwiek działalności


lexentry: pol/łabędź__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łabędź
trans_list: cisne
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus, ptak wodny o białym lub czarnym upierzeniu i długiej smukłej szyi;


lexentry: pol/łabędź_krzykliwy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łabędź krzykliwy
trans_list: cisne bravo
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus cygnus, gatunek ptaka z podrodziny gęsi (Anserinae), o białym upierzeniu i żółtym dziobie z czarnym czubkiem;


lexentry: pol/łabędź_niemy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łabędź niemy
trans_list: cisne-branco
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus olor, gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych, pospolicie występującego w Polsce;


lexentry: pol/łachudra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łachudra
trans_list: canalha
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) (obraźliwie) (pogardliwie, pogardliwy) człowiek niewiele wart


lexentry: pol/łacina_klasyczna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łacina klasyczna
trans_list: latim clássico
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) język łaciński używany w Imperium Rzymskim w I w. p.n.e. i w I w. n.e.


lexentry: pol/łacina_ludowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łacina ludowa
trans_list: latim vulgar
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (językoznawstwo, językoznawczy) potoczna, mówiona odmianę łaciny, używana przez zwykłych ludzi (plebs, żołnierzy, osadników) w czasach starożytnego Rzymu i później w okresie wczesnego Cesarstwa


lexentry: pol/ładowarka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ładowarka
trans_list: carregador
sense:
(elektryczność) urządzenie służące do ładowania akumulatorów, także wewnętrznych np. w telefonach komórkowych, laptopach itp.;


lexentry: pol/ładunek_elektryczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ładunek elektryczny
trans_list: carga elétrica
sense:
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) podstawowa wielkość fizyczna, cecha materii warunkująca siłę oddziaływania elektromagnetycznego między cząstkami;


lexentry: pol/łajdak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łajdak
trans_list: canalha
sense:
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek postępujący niezgodnie z normami etyki, godny pogardy


lexentry: pol/łan__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łan
trans_list: feudo
sense:
(dawniej, dawny) obszar ziemi dany przez możnowładcę osadnikowi do uprawy, celem pozyskania czynszu i daniny


lexentry: pol/łapanka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łapanka
trans_list: rusga
sense:
(historia, historyczny, historycznie) akcja zatrzymywania większej liczby przypadkowych osób w czasie drugiej wojny światowej;


lexentry: pol/łapówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łapówka
trans_list: suborno | propina
sense:
(kryminologia, kryminologiczny) wartość materialna lub niematerialna udzielona przez jedną osobę na rzecz drugiej osoby, w celu nielegalnego osiągnięcia pewnej korzyści


lexentry: pol/łaska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łaska
trans_list: graça
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą


lexentry: pol/łaski_bez__wykrzyknik__1
sense_num: 01
written_rep: łaski bez
trans_list: obrigada por nada
sense:
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) jeśli czegoś nie chcesz, to nie rób, obejdę się bez twojej pomocy


lexentry: pol/łata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łata
trans_list: aduela
sense:
(budownictwo) drewniana listwa o prostokątnym lub kwadratowym przekroju używana w drewnianych konstrukcjach


lexentry: pol/łata__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łata
trans_list: correção
sense:
(informatyka, informatyczny) plik zawierający poprawki do kodu programu, bazujący na różnicach pomiędzy kodem poprawionym a poprawianym


lexentry: pol/ławnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ławnik
trans_list: jurada
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba niebędąca sędzią, uczestnicząca w wydawaniu wyroków w niektórych kategoriach spraw sądowych;


lexentry: pol/łańcuch_górski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łańcuch górski
trans_list: cadeia montanhosa
sense:
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) górotwór fałdowy w postaci długich wstęg; obszar górski złożony z równolegle przebiegających pasm gór wraz z kotlinami i pogórzami


lexentry: pol/łańcuch_pokarmowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łańcuch pokarmowy
trans_list: cadeia alimentar
sense:
(ekologia, ekologiczny) zależność pokarmowa wiążąca w danej biocenozie poszczególne gatunki producentów, konsumentów i reducentów, będących kolejnymi ogniwami w układzie, w którym każde ogniwo poprzedzające jest pokarmem dla następnego;


lexentry: pol/łochynia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łochynia
trans_list: beberrão
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z gatunku Vaccinium uliginosum L., borówka bagienna;


lexentry: pol/łom__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łom
trans_list: pé de cabra
sense:
(technologia, technika, techniczny) narzędzie mające postać żelaznego pręta zaostrzonego lub spłaszczonego na końcu, służące do podważania ciężarów, rozbijania, kruszenia itp.;


lexentry: pol/łowca_głów__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łowca głów
trans_list: caçador de talentos
sense:
(etnografia, etnograficzny) wojownik z ludu praktykującego ścinanie i preparowanie głów swoich wrogów


lexentry: pol/łowca_głów__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łowca głów
trans_list: caçador de talentos
sense:
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) osoba zajmująca się pozyskiwaniem wartościowych pracowników dla firmy lub zawodników do klubu sportowego;


lexentry: pol/łoś__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łoś
trans_list: alce
sense:
(zoologia, zoologiczny) Alces alces, gatunek największego, roślinożernego ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, o rozłożystym porożu;


lexentry: pol/łożysko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łożysko
trans_list: placenta
sense:
(anatomia, anatomiczny) przejściowy narząd płodowy występujący u ssaków łożyskowych, który łączy zarodek ze ścianą macicy i umożliwia wymianę między matką a płodem;


lexentry: pol/łożysko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łożysko
trans_list: atitude
sense:
(technologia, technika, techniczny) część urządzenia technicznego podtrzymująca (łożyskująca) inną jego część (łożyskowaną) w sposób umożliwiający jej względny ruch obrotowy;


lexentry: pol/łożysko_przodujące__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łożysko przodujące
trans_list: placenta prévia
sense:
(medycyna, medyczny) powikłanie ciąży polegające na nieprawidłowo niskim zagnieżdżeniu łożyska w macicy;


lexentry: pol/łuk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łuk
trans_list: arco
sense:
(wojskowość, wojskowy) (sport, sportowy) sprężysta broń miotająca strzały dzięki napięciu łączącej oba jej końce cięciwy, która nadaje pociskowi energię lotu;


lexentry: pol/łupacz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łupacz
trans_list: arinca
sense:
(ichtiologia, ichtiologiczny) Melanogrammus aeglefinus L., gatunek morskiej ryby z rodziny dorszowatych;


lexentry: pol/łupież__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łupież
trans_list: caspa
sense:
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) choroba skóry głowy, charakteryzująca się złuszczaniem zrogowaciałej warstwy naskórka;


lexentry: pol/łuszczyca__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łuszczyca
trans_list: psoríase
sense:
(medycyna, medyczny) przewlekła, nawracająca choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem na skórze łuszczących się wykwitów;


lexentry: pol/łut__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łut
trans_list: bando
sense:
(dawniej, dawny) (metrologia, metrologiczny) jednostka miary masy używana w krajach europejskich, równa 1/16 grzywny lub 1/32 funta;


lexentry: pol/łyko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łyko
trans_list: entrecasca
sense:
(włókiennictwo) włókno wykonane z łyka (1.1) niektórych roślin i używane na maty, sznurki, obuwie, itp.


lexentry: pol/łyska__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łyska
trans_list: galeirão
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Fulica atra, wędrowny ptak nurkujący o czarnym upierzeniu oraz jasnym dziobie i czole;


lexentry: pol/łyżwa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łyżwa
trans_list: patim de gelo
sense:
(sport, sportowy) stalowa, wąska płoza przymocowana do wysokiego, sztywnego buta, służąca do jazdy po lodzie;


lexentry: pol/łyżwiarstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łyżwiarstwo
trans_list: patinagem
sense:
(sport, sportowy) zbiór dyscyplin sportowych, w których zawodnik porusza się po lodzie za pomocą łyżew;


lexentry: pol/łyżwiarstwo_figurowe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łyżwiarstwo figurowe
trans_list: patinação artística
sense:
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa polegająca na jeździe na łyżwach oraz wykonywaniu elementów choreograficznych i akrobatycznych, takich jak: skoki, piruety, podnoszenia (w jeździe w parach) itp.


lexentry: pol/łyżwiarstwo_szybkie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łyżwiarstwo szybkie
trans_list: patinação de velocidade
sense:
(sport, sportowy) konkurencja sportowa polegająca na jak najszybszym pokonaniu na łyżwach określonego dystansu;


lexentry: pol/łzawnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łzawnica
trans_list: lacrimogéneo
sense:
(historia, historyczny, historycznie) starożytne naczynie przeznaczone do symbolicznego przechowywania łez przelanych na czyimś grobie


lexentry: pol/łącznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łącznik
trans_list: cópula
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) czasownik lub morfem łączący podmiot zdania z orzecznikiem; razem z orzecznikiem tworzy orzeczenie złożone (analityczne); spójnik łączący


lexentry: pol/łącznik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: łącznik
trans_list: hífen
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) dywiz, najkrótszy znak pisarski stosowany przy dzieleniu lub łączeniu wyrazów


lexentry: pol/Śiwa__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Śiwa
trans_list: Shiva
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z trzech najważniejszych bogów hinduizmu;


lexentry: pol/Śląsk__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Śląsk
trans_list: Silésia
sense:
(geografia, geograficzny) terytorium historyczne (kraina geograficzna i historyczna) w dorzeczu górnej i środkowej Odry;


lexentry: pol/Średnie_Państwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Średnie Państwo
trans_list: Reino Médio
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) okres w historii starożytnego Egiptu obejmujący lata od ok. 2050 do ok. 1760 p.n.e.;


lexentry: pol/Środa_Popielcowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Środa Popielcowa
trans_list: quarta-feira de cinzas
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu katolickim pierwszy dzień Wielkiego Postu, w którym głowy wiernych posypuje się popiołem;


lexentry: pol/Śródziemie__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Śródziemie
trans_list: terra-média
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) fikcyjny kontynent w mitologii stworzonej przez J.R.R. Tolkiena;


lexentry: pol/Święty_Graal__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Święty Graal
trans_list: Santo Graal
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (mitologia, mitologiczny) mistyczny kielich lub misa z legend arturiańskich, któremu przypisywano cudowne moce oraz posłużenie się nim przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy;


lexentry: pol/Święty_Mikołaj__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Święty Mikołaj
trans_list: São Nicolau
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z najpopularniejszych chrześcijańskich świętych; biskup Myry w Azji Mniejszej; patron dzieci, kancelistów parafialnych, piekarzy, podróżnych, żeglarzy, uczonych i studentów; w dniu, lub w wigilię, jego święta (6 grudnia) istnieje zwyczaj obdarowywania podarunkami;


lexentry: pol/ścieżka_holownicza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ścieżka holownicza
trans_list: caminho de sirga
sense:
(historia, historyczny, historycznie) ścieżka biegnąca wzdłuż drogi wodnej, używana przez ludzi lub zwierzęta pociągowe ciągnące łodzi lub barki;


lexentry: pol/ścisk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ścisk
trans_list: sargento
sense:
(mechanika) narzędzie podobne do imadła posiadające dwie szczęki służące do przytrzymywania i łączenia elementów


lexentry: pol/ściąga__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ściąga
trans_list: cola
sense:
notatka nielegalnie posiadana na egzaminie, sprawdzianie itp., zawierająca odpowiedź na wymagane pytanie bądź pewien zakres materiału;


lexentry: pol/ścięgno_Achillesa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ścięgno Achillesa
trans_list: tendão de Aquiles
sense:
(anatomia, anatomiczny) największe ścięgno u człowieka, łączące mięsień trójgłowy łydki z kością piętową


lexentry: pol/ścięgno__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ścięgno
trans_list: tendão
sense:
(anatomia, anatomiczny) włóknista tkanka odpowiedzialna za przeniesienie skurczu mięśni na układ kostny;


lexentry: pol/ślad_wodny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ślad wodny
trans_list: pegada hídrica
sense:
woda, którą konsument zużywa bezpośrednio i ta, która została wykorzystana do produkcji konsumowanych przez niego dóbr


lexentry: pol/ślad_węglowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ślad węglowy
trans_list: pegada de carbono
sense:
suma emisji gazów cieplarnianych wywołanych przez daną jednostkę (osobę, organizację, wydarzenie lub produkt);


lexentry: pol/śledztwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śledztwo
trans_list: investigação
sense:
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) badanie przez prokuraturę, policję i uprawnione osoby, czy i w jakich okolicznościach popełnione zostało przestępstwo;


lexentry: pol/śledź__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: śledź
trans_list: estaca
sense:
metalowy klin zakończony haczykiem wbijany w ziemię w celu naciągnięcia linek utrzymujących konstrukcję namiotu


lexentry: pol/śledź_oceaniczny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śledź oceaniczny
trans_list: arenque
sense:
(systematyka) (ichtiologia, ichtiologiczny) Clupea harengus Linnaeus, gatunek ławicowej ryby morskiej z rodziny śledziowatych;


lexentry: pol/ślepak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: ślepak
trans_list: moscardo
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Chrysops, rodzaj owada z rodziny bąkowatych;


lexentry: pol/śluby_zakonne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śluby zakonne
trans_list: profissão
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zobowiązanie członka danej wspólnoty zakonnej do przestrzegania rad ewangelicznych;


lexentry: pol/śluza__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śluza
trans_list: eclusa
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie, które umożliwia przemieszczanie czegoś między ośrodkami o odmiennych właściwościach, zwykle fizycznych;


lexentry: pol/śluzowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śluzowiec
trans_list: fungo mucilaginoso
sense:
(biologia, biologiczny) Myxomycota, Mycetozoa, Myxomycetes, organizm eukariotyczny wykazujący cechy roślin, grzybów i zwierząt;


lexentry: pol/śmieciowe_jedzenie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śmieciowe jedzenie
trans_list: besteira
sense:
produkty wysoko przetworzone, kaloryczne, o wysokiej zawartości tłuszczy i cukrów oraz sztucznych ulepszaczy i barwników, ale ubogie w substancje odżywcze


lexentry: pol/śmiertelność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śmiertelność
trans_list: mortalidade
sense:
(demografia, demograficzny) stosunek liczby zgonów do liczby ludności bądź do liczby zachorowań na daną chorobę


lexentry: pol/śmierć__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śmierć
trans_list: morte
sense:
(mitologia, mitologiczny) (etnografia, etnograficzny) (sztuka) personifikacja śmierci (1.1), często przedstawiana jako szkielet z kosą


lexentry: pol/śmigło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śmigło
trans_list: hélice
sense:
(technologia, technika, techniczny) skręcony element konstrukcyjny zamontowany na obrotowej osi, wprawiający w ruch powietrze;


lexentry: pol/śmigłowiec__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śmigłowiec
trans_list: helicóptero
sense:
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny z wirnikiem umieszczonym nad kadłubem, poruszającym się w płaszczyźnie równoległej do ziemi


lexentry: pol/śnieg__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śnieg
trans_list: chuvisco | neve
sense:
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (technologia, technika, techniczny) zły obraz na ekranie telewizora


lexentry: pol/śpiączka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śpiączka
trans_list: coma
sense:
(medycyna, medyczny) głębokie zaburzenia świadomości z brakiem przytomności, niereagowaniem nawet na silne bodźce;


lexentry: pol/średni__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: średni
trans_list: média
sense:
(matematyka, matematyczny) stanowiący wynik dzielenia sumy składników przez ich liczbę lub będący oszacowaniem tej wielkości


lexentry: pol/średni__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: średni
trans_list: médio
sense:
będący pośrodku między czymś małym a dużym (np. pod względem masy, siły, natężenia); nie najmniejszy i nie największy


lexentry: pol/średnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: średnia
trans_list: média
sense:
(matematyka, matematyczny) (potocznie, potoczny) średnia arytmetyczna, wynik dzielenia sumy danych składników przez ich liczbę;


lexentry: pol/średnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: średnica
trans_list: diâmetro
sense:
(geometria) odcinek prowadzący od jednej do drugiej krawędzi okręgu, koła lub przekroju cylindra i przechodzący przez jego środek;


lexentry: pol/średnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: średnik
trans_list: ponto e vírgula
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) znak przestankowy (;) oddzielający dwie wypowiedzi, posiadajcy funkcję pośrednią między kropką a przecinkiem;


lexentry: pol/średnio-wysoko-niemiecki__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: średnio-wysoko-niemiecki
trans_list: alto-alemão médio
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) historyczna forma języka niemieckiego (język średnio-wysoko-niemiecki);


lexentry: pol/średniowiecze__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: średniowiecze
trans_list: Idade Média
sense:
epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi;


lexentry: pol/średniówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: średniówka
trans_list: cesura
sense:
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) punkt podziału, przerwa intonacyjna, która dzieli wers na dwa w przybliżeniu równe człony;


lexentry: pol/środek_antykoncepcyjny__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: środek antykoncepcyjny
trans_list: contraceptivo | anticoncecional | anticoncepcional | contracetivo
sense:
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) jedna z metod lub farmaceutyków służących zapobieganiu ciąży


lexentry: pol/śruba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: śruba
trans_list: parafuso
sense:
(technologia, technika, techniczny) pręt metalowy, zakończony łbem z jednej strony, a z drugiej gwintem, umożliwiającym zakręcanie lub odkręcanie;


lexentry: pol/świadek_Jehowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świadek Jehowy
trans_list: testemunha de Jeová
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek związku wyznaniowego Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy;


lexentry: pol/świat_arabski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świat arabski
trans_list: mundo árabe
sense:
ogólny termin określający obszar ponad dwudziestu krajów Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu, zamieszkiwanych w większości przez Arabów lub też ściśle z nimi związany ze względu na kryteria językowe, historyczne, kulturowe i polityczne


lexentry: pol/światopogląd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: światopogląd
trans_list: concepção do mundo
sense:
zespół poglądów, sądów, przekonań danej osoby na temat otaczającego świata czerpanych z rozmaitych dziedzin kultury, mający wpływ na jego zachowanie;


lexentry: pol/światła__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: światła
trans_list: semáforo
sense:
(potocznie, potoczny) (motoryzacja) miejsce oznaczone światłami sygnalizacyjnymi na skrzyżowaniu ulic lub dróg bądź sygnalizujące przejścia dla pieszych


lexentry: pol/światłowstręt__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: światłowstręt
trans_list: fotofobia
sense:
(medycyna, medyczny) przewrażliwienie oczu na światło spowodowane podrażnieniem lub schorzeniem oczu (spojówek, tęczówek);


lexentry: pol/światłowód__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: światłowód
trans_list: fibra óptica
sense:
(technologia, technika, techniczny) włókno, w którym następuje propagacja światła; falowód dla światła;


lexentry: pol/świder__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świder
trans_list: trado
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do wiercenia otworów w twardych nawierzchniach (np. w skałach);


lexentry: pol/świerk__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świerk
trans_list: pícea | abeto vermelho
sense:
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Picea A. Dietr., drzewo iglaste z rodziny sosnowatych;


lexentry: pol/świerszcz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świerszcz
trans_list: grilo
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) skaczący owad polny, wydający charakterystyczne dźwięki;


lexentry: pol/świetlica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świetlica
trans_list: clube
sense:
sala przeznaczona do dziennego, wspólnego pobytu (rozrywki, spędzania wolnego czasu) grupy osób, np. w szkole, ośrodku wypoczynkowym lub opiekuńczym, szpitalu, jednostce wojskowej itp.;


lexentry: pol/świetlik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świetlik
trans_list: vaga-lume
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lampyridae, świecący owad z rodziny świetlikowatych;


lexentry: pol/świetlówka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świetlówka
trans_list: lâmpada fluorescente
sense:
(technologia, technika, techniczny) (elektryczność) rodzaj lampy elektrycznej w kształcie rurki, w której źródłem światła jest substancja chemiczna (luminofor) pobudzana promieniowaniem ultrafioletowym (w tradycyjnych świetlówkach wyładowczych) albo diody elektroluminescencyjne (w nowoczesnych świetlówkach LED)


lexentry: pol/świnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świnia
trans_list: porco
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) (pogardliwie, pogardliwy) o osobie nikczemnej, podłej


lexentry: pol/świnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świnia
trans_list: porco
sense:
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) człowiek zachowujący się nieprzyzwoicie, niekulturalnie


lexentry: pol/świnia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świnia
trans_list: porco | suíno
sense:
(zoologia, zoologiczny) Sus scrofa subsp. domesticus, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych;


lexentry: pol/świstun__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świstun
trans_list: piadeira
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Anas penelope, gatunek kaczki, z grupy kaczek właściwych (pływających);


lexentry: pol/świątynia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: świątynia
trans_list: templo
sense:
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów;


lexentry: pol/święcenia__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: święcenia
trans_list: ordenação
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sakrament w niektórych kościołach chrześcijańskich, dający władzę uświęcania, tj. udzielania innych sakramentów;


lexentry: pol/święto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: święto
trans_list: feriado
sense:
dzień lub więcej dni wyróżniający się od innych, poświęcony czemuś lub komuś, spędzany w inny, szczególny sposób niż zwykłe dni


lexentry: pol/święty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: święty
trans_list: santo | sagrado
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o bóstwie: godny czci religijnej, czczony w religii


lexentry: pol/święty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: święty
trans_list: sagrado | santo
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o przedmiocie, miejscu: pochodzący od bóstwa, związany z bóstwem, lub poświęcony bóstwu i w związku z czym godny czci lub szacunku


lexentry: pol/święty_mikołaj__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: święty mikołaj
trans_list: Pai Natal | Papai Noel | Santa Claus
sense:
człowiek przebrany za Świętego Mikołaja lub świętego mikołaja (1.2), rozdający prezenty ludziom (głównie dzieciom) 6 grudnia, a w niektórych regionach w Wigilię;


lexentry: pol/źrenica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: źrenica
trans_list: pupila | menina dos olhos
sense:
(anatomia, anatomiczny) czarna, okrągła plamka na tęczówce oka, będąca w rzeczywistości rozszerzającym się i zwężającym otworem regulującym dopływ światła do wnętrza oka;


lexentry: pol/źródło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: źródło
trans_list: fonte
sense:
często w lm przedmiot, dokument, znalezisko, relacja ustna itp. dostarczające informacji o czymś i będące podstawą do dalszych badań


lexentry: pol/Żar-Ptak__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Żar-Ptak
trans_list: pássaro de fogo
sense:
(mitologia, mitologiczny) ptak (często paw) ognisty występujący w baśniach rosyjskich; utożsamiany z mitologicznym rarogiem;


lexentry: pol/Żmudzin__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Żmudzin
trans_list: samogício
sense:
(etnografia, etnograficzny) mieszkaniec Żmudzi lub potomek ludności pochodzącej ze Żmudzi, krainy historycznej na obszarze Dolnej Litwy;


lexentry: pol/Żmudź__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Żmudź
trans_list: Samogícia
sense:
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) jeden z pięciu regionów etnograficznych współczesnej Litwy ze stolicą w Szawlach, a także historyczna nazwa Dolnej Litwy;


lexentry: pol/Żyd__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: Żyd
trans_list: judeu
sense:
(etnografia, etnograficzny) członek narodu najliczniej zamieszkującego państwo Izrael i tworzącego światową diasporę etniczno-religijną;


lexentry: pol/Żydowski_Obwód_Autonomiczny__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Żydowski Obwód Autonomiczny
trans_list: Oblast Autônomo Judaico
sense:
(geografia, geograficzny) (administracja) jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, część Dalekowschodniego Okręgu Federalnego;


lexentry: pol/Żyzny_Półksiężyc__rzeczowniknazwawłasna__1
sense_num: 01
written_rep: Żyzny Półksiężyc
trans_list: Crescente Fértil
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) określenie pasa żyznych ziem przypominającego kształtem półksiężyc i ciągnącego się od Egiptu poprzez Palestynę, Syrię, po tereny dawnej Mezopotamii;


lexentry: pol/żaba__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żaba
trans_list: rã
sense:
(herpetologia, herpetologiczny) (potocznie, potoczny) pospolity płaz bezogonowy z wielu różnych rodzin, głównie z żabowatych;


lexentry: pol/żabka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żabka
trans_list: bruços
sense:
(potocznie, potoczny) (sport, sportowy) styl pływacki, polegający na wykonywaniu równoczesnych ruchów ramionami i nogami, w taki sposób, jak czynią to żaby;


lexentry: pol/żabot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żabot
trans_list: agitar
sense:
(krawiectwo) (dawniej, dawny) falbana z cienkiego materiału przypinana do ubrania jako ozdobnik pod szyją;


lexentry: pol/żagiel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żagiel
trans_list: vela
sense:
(marynarka) płat mocnej tkaniny przymocowany do masztu, służy do wykorzystywania energii wiatru jako napędu dla statku


lexentry: pol/żaluzja__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żaluzja
trans_list: persiana
sense:
osłona przeciwsłoneczna zasłaniająca okno lub drzwi, składająca się z równoległych poziomych lub pionowych listewek, pasów materiału, tworzywa sztucznego lub blachy, regulowanych tak, aby wpuszczać pożądaną ilość światła;


lexentry: pol/żandarm__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żandarm
trans_list: gendarme
sense:
funkcjonariusz żandarmerii, francuskiej formacji policyjnej utrzymującej porządek na terenach wiejskich i małych miasteczkach


lexentry: pol/żandarmeria__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żandarmeria
trans_list: gendarmaria | gendarmeria | polícias militares
sense:
odrębna formacja policyjna stanowiąca część sił zbrojnych we Francji,Turcji i niektórych innych państwach;


lexentry: pol/żargon__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żargon
trans_list: jargão
sense:
(językoznawstwo, językoznawczy) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) zespół jednostek językowych właściwych dla wyodrębnionej grupy społecznej lub zawodowej;


lexentry: pol/żebro__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żebro
trans_list: costela
sense:
(anatomia, anatomiczny) kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową;


lexentry: pol/żeglarstwo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żeglarstwo
trans_list: iatismo
sense:
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (sport, sportowy) dziedzina turystyki, sportu i rekreacji na statkach żaglowych;


lexentry: pol/żel__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żel
trans_list: gel
sense:
(chemia, chemiczny) galaretowata substancja, koloid mający postać sztywnej sieci, efekt zgęstnienia płynu;


lexentry: pol/żelatyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żelatyna
trans_list: gelatina
sense:
(chemia, chemiczny) (spożywczy) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych;


lexentry: pol/żelazna_kurtyna__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żelazna kurtyna
trans_list: cortina de ferro
sense:
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) umowna granica ideologiczno-polityczna, oddzielająca komunistyczne państwa bloku wschodniego od państw zachodu;


lexentry: pol/żelazo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żelazo
trans_list: ferro
sense:
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) metaliczny pierwiastek chemiczny o symbolu Fe i liczbie atomowej 26;


lexentry: pol/żeneta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żeneta
trans_list: gineta
sense:
(zoologia, zoologiczny) Viverridae, rodzaj ssaka z rodziny wiwerowatych, cętkowany lub pręgowany drapieżnik o długim ogonie;


lexentry: pol/żeń-szeń__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żeń-szeń
trans_list: ginseng
sense:
(botanika, botaniczny) azjatycka bylina zielna uprawiana ze względu na korzenie wykorzystywane w medycynie, kosmetyce oraz jako przyprawa;


lexentry: pol/żigolo__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żigolo
trans_list: garoto de programa
sense:
(pejoratywnie, pejoratywny) młody mężczyzna zarabiający na stosunkach z dużo od siebie starszymi kobietami


lexentry: pol/żmije_właściwe__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żmije właściwe
trans_list: viperino
sense:
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Viperinae Oppel, podrodzina węży w obrębie rodziny żmijowatych;


lexentry: pol/żmijowate__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żmijowate
trans_list: víbora
sense:
(systematyka) (herpetologia, herpetologiczny) Viperidae Oppel, rodzina węży w obrębie nadrodziny Elapoidea;


lexentry: pol/żonkil__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żonkil
trans_list: narciso
sense:
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) Narcissus jonquilla, gatunek narcyza o charakterystycznych żółtych kwiatach;


lexentry: pol/żołnierz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żołnierz
trans_list: soldado
sense:
(wojskowość, wojskowy) członek sił zbrojnych państwa; ; (zobacz) też żołnierz w Encyklopedii staropolskiej


lexentry: pol/żołądek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żołądek
trans_list: estômago
sense:
(anatomia, anatomiczny) część układu pokarmowego przed jelitami, który trawi białka przy udziale kwasu solnego;


lexentry: pol/żrący__przymiotnik__1
sense_num: 02
written_rep: żrący
trans_list: cáustico
sense:
(chemia, chemiczny) taki, który ma właściwość silnego rozpuszczania wielu substancji organicznych lub reagowania z nimi i „przeżerania się”


lexentry: pol/żubr__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żubr
trans_list: bisonte-europeu | bisão-europeu
sense:
(zoologia, zoologiczny) masywny ssak z rzędu parzystokopytnych z charakterystycznie uformowaną przez włosy brodą pod pyskiem;


lexentry: pol/żubr_europejski__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żubr europejski
trans_list: auroque
sense:
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Bison bonasus Linnaeus, gatunek ssaka kopytnego z rodziny wołowatych, występujący w Azji;


lexentry: pol/żujka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żujka
trans_list: remoalho
sense:
(gwara, gwarowe) (zoologia, zoologiczny) odłykany i przeżuwany pokarm u zwierząt z podrzędu przeżuwaczy


lexentry: pol/żuk_gnojowy__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żuk gnojowy
trans_list: rola-bosta
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Geotrupes stercorarius Linnaeus, chrząszcz z rodziny gnojarzowatych;


lexentry: pol/żuraw__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żuraw
trans_list: grou | grua
sense:
(ornitologia, ornitologiczny) Grus, duży ptak bagienny odbywający sezonowo masowe przeloty, należący do podrodziny żurawi;


lexentry: pol/żuraw__rzeczownik__2
sense_num: 02
written_rep: żuraw
trans_list: elevador | guindaste
sense:
(technologia, technika, techniczny) urządzenie dźwignicowe z kolumną i wysięgnikiem służące do podnoszenia i przenoszenia ciężarów na niewielkie odległości;


lexentry: pol/żurawina__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żurawina
trans_list: arando | oxicoco | uva-do-monte
sense:
(botanika, botaniczny) Vaccinium sect. Oxycoccus Hill., rodzaj krzewinek z rodziny wrzosowatych posiadająca jadalne jagody;


lexentry: pol/żuwaczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żuwaczka
trans_list: mandibula
sense:
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) część narządu gębowego niektórych stawonogów;


lexentry: pol/życie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: życie
trans_list: vida
sense:
(biologia, biologiczny) zespół procesów zachodzących w organizmie żywym lub jego poszczególnych częściach;


lexentry: pol/życie__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: życie
trans_list: vida
sense:
w grach komputerowych: punkt na liczniku, odejmowany, gdy gracz popełni duży błąd, przy czym utrata wszystkich punktów powoduje zakończenie gry


lexentry: pol/życie_społeczne__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: życie społeczne
trans_list: vida social
sense:
(ekologia, ekologiczny) (socjologia, socjologiczny) ogół zjawisk wynikających ze wzajemnych oddziaływań jednostek (zarówno ludzi, jak i innych organizmów) oraz ich zbiorowości przebywających na wyodrębnionej przestrzeni


lexentry: pol/żyrafa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyrafa
trans_list: girafa
sense:
(zoologia, zoologiczny) Giraffa Brisson, ssak z rzędu parzystokopytnych, z charakterystyczną długą szyją, żyjące na afrykańskich sawannach;


lexentry: pol/żyrokompas__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyrokompas
trans_list: bússola giroscópica
sense:
(technologia, technika, techniczny) (lotnictwo, lotniczy) (morski) elektromechaniczne urządzenie służące do wskazywania kursu, wykorzystujące właściwości żyroskopu;


lexentry: pol/żyrondysta__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyrondysta
trans_list: girondino
sense:
(historia, historyczny, historycznie) członek lub sympatyk żyrondy, stronnictwa w czasie rewolucji francuskiej;


lexentry: pol/żyto__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyto
trans_list: centeio
sense:
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Secale L., zbożowa roślina jednoroczna, dwuletnia lub wieloletnia z rodziny wiechlinowatych;


lexentry: pol/żywica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żywica
trans_list: resina
sense:
(biologia, biologiczny) półprzezroczysta wydzielina komórek roślinnych, zawierająca węglowodany (terpentynę) i olejki eteryczne oraz inne płynne i stałe substancje;


lexentry: pol/żywioł__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żywioł
trans_list: elemento
sense:
(filozofia, filozoficzny) jeden z elementów tworzących świat materialny: ogień, woda, ziemia, powietrze


lexentry: pol/żywokost__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żywokost
trans_list: confrei
sense:
(botanika, botaniczny) Symphytum L., bylina z rodziny ogórecznikowatych o zwisających kwiatach z promienistą, rurkowato-dzwonkowatą koroną, rosnąca w wilgotnych lasach, łąkach i zaroślach;


lexentry: pol/żyworodność__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyworodność
trans_list: viviparidade
sense:
(zoologia, zoologiczny) forma rozrodu zwierząt polegająca na tym, że zarodek początkowo rozwija się wewnątrz organizmu matki;


lexentry: pol/żyworodny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: żyworodny
trans_list: vivíparo
sense:
(botanika, botaniczny) rozmnażający się w sposób wegetatywny lub z nasion kiełkujących na roślinie macierzystej


lexentry: pol/żyworodny__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: żyworodny
trans_list: vivíparo
sense:
(zoologia, zoologiczny) rozwijający się w organizmie matki i rodzący się zdolny do życia poza organizmem matki


lexentry: pol/żywot__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żywot
trans_list: vida
sense:
(książkowy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) życiorys, zwłaszcza w odniesieniu do świętych


lexentry: pol/żywotnik__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żywotnik
trans_list: tuia
sense:
(botanika, botaniczny) Thuja L., rodzaj roślin iglastych z rodziny cyprysowatych; ma łuskowate liście;


lexentry: pol/żywy_obraz__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żywy obraz
trans_list: cuspido e escarrado
sense:
ktoś charakteryzujący się wysokim podobieństwem / zgodnością z oryginałem, rzeczywistością lub obiektem porównywanym lub wiernością w przedstawieniu / oddaniu kogoś czegoś


lexentry: pol/żywy_trup__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żywy trup
trans_list: morta-viva
sense:
człowiek bliski śmierci, schorowany, bardzo źle wyglądający lub niezdolny do życia wskutek załamania psychicznego


lexentry: pol/żyła_udowa__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyła udowa
trans_list: veia femoral
sense:
(anatomia, anatomiczny) pień żylny będący przedłużeniem żyły podkolanowej, a przechodząca w żyłę biodrową zewnętrzną


lexentry: pol/żyźnica__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żyźnica
trans_list: longan
sense:
(botanika, botaniczny) (dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Dimocarpus longan Lour., gatunek tropikalnego drzewa owocowego z rodziny mydleńcowatych;


lexentry: pol/żółta_febra__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żółta febra
trans_list: febre amarela
sense:
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ostra, tropikalna choroba zakaźna ludzi i innych naczelnych wywoływana przez flawiwirusa, a przenoszona przez komary, która może objawiać się m.in. gorączką i żółtaczką


lexentry: pol/żółta_kartka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żółta kartka
trans_list: cartão amarelo
sense:
(sport, sportowy) napomnienie zawodnika następujące po jego niesportowym zagraniu (m.in. przerwaniu korzystnej akcji, granie na czas, dyskutowanie z sędzią);


lexentry: pol/żółtaczka__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żółtaczka
trans_list: icterícia | amarelão
sense:
(medycyna, medyczny) ogólnie choroba powodująca zażółcenie skóry, błon śluzowych i białkówki oczu wskutek nagromadzenia się bilirubiny w surowicy krwi i tkankach organizmu;


lexentry: pol/żółtko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żółtko
trans_list: gema
sense:
(spożywczy) wewnętrzna, żółta część jajka drobiu stosowana jako półprodukt przy przygotowywaniu potraw, wypieków i deserów


lexentry: pol/żółtko__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żółtko
trans_list: gema
sense:
(zoologia, zoologiczny) substancja w jaju owadów, gadów i ptaków, stanowiąca materiał budulcowy i odżywczy dla zarodka;


lexentry: pol/żółty__przymiotnik__1
sense_num: 01
written_rep: żółty
trans_list: amarelo
sense:
mający kolor trzeciego pasma tęczy, taki jak kolor żółtka, kwiatu jaskra, owocu cytryny itp.; mający kolor podstawowy;


lexentry: pol/żądło__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żądło
trans_list: aguilhão | ferrão
sense:
(zoologia, zoologiczny) u owadów z grupy żądłówek: narząd w postaci kolca wbijanego w ciało ofiary, często w połączeniu z wstrzyknięciem jadu;


lexentry: pol/żłóbek__rzeczownik__1
sense_num: 01
written_rep: żłóbek
trans_list: furto
sense:
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) model stajenki betlejemskiej, zwykle z figurkami


