czyńca suffix
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę, twórcę, sprawcę czegoś fex

ek ɛk suffix
tworzy zdrobnienia rzeczowników rodzaju męskiego us

fagia ˈfaɟja suffix
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z odżywianiem się, zjadaniem, pochłanianiem, pożeraniem phagia

izm ism̥ suffix
-izm, -yzm → przyrostek tworzący rzeczowniki abstrakcyjne, zwykle blm, oznaczające doktryny polityczne lub społeczne, kierunki artystyczne, pojęcia naukowe, a także niektóre inne wyrazy mające sugerować związek z takimi rzeczownikami ismus

log lɔk suffix
ostatni człon wyrazów złożonych tworzący rzeczowniki określające osoby zajmujące się badaniem, nauką loga

logia ˈlɔɟja suffix
ostatni człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z nauką logia

naście ˈnaɕʨ̑ɛ suffix
tworzący liczebniki główne od 11 do 19 włącznie decim

owiec ˈɔvʲjɛʦ̑ suffix
…dodawany do rzeczowników, używany do tworzenia rzeczowników rodzaju męskoosobowego oznaczających wykonawcę czynności związanej z rzeczownikiem lub posiadacza jakiejś cechy tor

ość ɔɕʨ̑ suffix
…tworzący rzeczownik od przymiotnika, oznaczający cechę opisywaną przez ten przymiotnik bądź z nim związaną tas

AD acronym
rok Pański AD

AIDS ɛjts n
(medycyna, medyczny) nabyty zespół niewydolności immunologicznej; SCDI

Aaron aˈːrɔ̃n pn
(biblijny) postać biblijna, brat Mojżesza; Aaron
obcojęzyczne imię męskie pochodzenia semickiego; Aaron

Abchazja apˈxazʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (administracja) formalnie republika autonomiczna wchodząca w skład Gruzji; Abasci

Abelard aˈbɛlart pn
imię męskie; Abaelardus Abelardus

Aberdeen pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej Szkocji (Wielka Brytania); Aberdonia

Abidżan abʲˈiʤ̑ãn ˈabʲiʤ̑ãn pn
(geografia, geograficzny) miasto, siedziba rządu Wybrzeża Kości Słoniowej; Abidjan

Abraham abˈraxãm pn
(biblijny) postać biblijna, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego; Abraham
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Abraham

Abruzja abˈruzʲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w centralnych Włoszech nad Morzem Adriatyckim; Aprutium

Absalom pn
(biblijny) postać biblijna, syn króla Dawida; Absalom

Abundiusz pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego Abondius Abundius Abundus

Achaja aˈxaja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w Grecji; Achāia

Achilles aˈçilːɛs pn
(mitologia grecka) heros i bohater wojny trojańskiej, syn Peleusa i Tetydy; Achilles Achilleus

Adam ˈadãm pn
imię męskie; Adamus Adam

Adelajda ˌadɛˈlajda pn
(geografia, geograficzny) miasto w Australii; Adelaidis
imię żeńskie pochodzenia niemieckiego; Adalheidis

Adolf ˈadɔlf pn
imię męskie; Adolphus

Adonis aˈdɔ̃ɲis pn
(mitologia grecka) urodziwa postać mitologiczna, ukochany Afrodyty; Adonis

Adyga pn
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech, uchodząca do Zatoki Weneckiej; Athesis

Afganistan ˌavɡãˈɲistãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej ze stolicą w Kabulu; Afgania Ariana Afganistania

Afryka ˈafrɨka pn
(geografia, geograficzny) trzeci pod względem wielkości kontynent na Ziemi; Africa Libya

Agapit pn
imię męskie; Agapetus

Agata aˈɡata pn
imię żeńskie; Agatha

Aglaja aɡˈlaja pn
(mitologia grecka) córka Mantineosa, żona Abasa, matka Akrizjosa i Projtosa Aglaea
(mitologia grecka) jedna z Charyt; Aglaea
(mitologia grecka) jedna z nimf, matka Nireusa Aglaea

Agnieszka aɟˈɲɛʃka pn
imię żeńskie; Agnes

Aimée n
francuskie imię żeńskie Amata

Aj pn
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne kananejskie miasto-państwo, położone w środkowym Izraelu; Hai

Ajschylos ajsˈxɨlɔs pn
(historia, historyczny, historycznie) (literacko) starożytny dramatopisarz grecki; Aeschylus

Akra ˈakra pn
(geografia, geograficzny) stolica Ghany; Accra

Akwileja ˌakfʲiˈlɛja pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech; Aquileia

Akwilon aˈkfʲilɔ̃n pn
(mitologia rzymska) bóg wiatru północnego, utożsamiany z greckim Boreaszem; Aquilo

Akwin pn
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum; Aquinum

Akwitania ˌakfʲiˈtãɲja pn
(geografia, geograficzny) region w południowo-zachodniej Francji ze stolicą w Bordeaux; Aquitania

Akwizgran aˈkfʲizɡrãn pn
(geografia, geograficzny) niemieckie miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, bezpośrednio przy granicy z Belgią i Holandią; Aquisgranum Urbs Aquensis

Alaska aˈlaska pn
(geografia, geograficzny) stan w Stanach Zjednoczonych; Alasca

Alba Longa n
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) na poły mitologiczna, według przekazów najważniejsza osada starożytnego Lacjum, istniejąca do połowy VII w. p.n.e. w okolicach jeziora Albano w dzisiejszych Włoszech; Alba Longa

Albania alˈbãɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy, ze stolicą w Tiranie; Albania

Albert ˈalbɛrt pn
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego; Albertus

Alberta alˈbɛrta pn
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich; Alberta

Alcybiades pn
(historia, historyczny, historycznie) ateński strateg; Alcibiades
imię męskie Alcibiades

Alcyd pn
(mitologia rzymska) heros z mitologii rzymskiej, syn Jowisza, utożsamiany z greckim Heraklesem Alcides

Aldebaran ˌaldɛˈbarãn pn
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd podwójnych, czerwonych olbrzymów i najjaśniejszych gwiazd na niebie; Aldebaran

Aleksander ˌalɛˈksãndɛr pn
imię męskie pochodzenia greckiego; Alexander

Aleksandra ˌalɛˈksãndra pn
(mitologia grecka) (zobacz) Kasandra Alexandra
imię żeńskie; Alexandra

Aleksandria ˌalɛˈksãndrʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto w Egipcie leżące nad brzegiem Morza Śródziemnego; Alexandria

Aleksja aˈlɛksʲja pn
imię żeńskie pochodzenia greckiego; Alexia

Aleppo pn
(geografia, geograficzny) muhafaza ze stolicą w Aleppo (1.1) Beroea
(geografia, geograficzny) największe miasto Syrii, położone w północno-zachodniej części kraju, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego; Beroea

Aleuty pn
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na północy Oceanu Spokojnego, aleutianus

Alfons ˈalfɔ̃w̃s pn
imię męskie; Alphonsus

Alfred ˈalfrɛt pn
imię męskie; Alfredus

Alghero pn
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina na Sardynii, w prowincji Sassari; Aleguerium

Algier ˈalʲɟɛr pn
(geografia, geograficzny) stolica Algierii; Algeria

Algieria alʲˈɟɛrʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w północnej Afryce ze stolicą w Algierze; Algerium Algeria

Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Algierii Res Publica Algerina Democratica et Popularis

Alkione alʲˈcɔ̃nɛ pn
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w Plejadach; jedna z gwiazd w gwiazdozbiorze Byka; jedna z gwiazd pojedynczych; Alcyone
(mitologia grecka) córka Idasa, syna Afareusa, i Marpessy oraz żona Meleagra; Alcyone
(mitologia grecka) jedna z Plejad; córka Atlasa i Plejone; przeniesiona na firmament jako gwiazda Alkione (1.4); Alcyone
(mitologia grecka) królewna z Magnezji; córka Eola i żona Keyksa, zamieniona w zimorodka; Alcyone

Alma Mater n
(podniośle) uniwersytet lub inna wyższa uczelnia Alma Mater

Alojzy aˈlɔjzɨ pn
imię męskie; Aloysius Aloisio

Alpy ˈalpɨ pn
(geografia, geograficzny) najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia; Alpes

Alpy Górnej Prowansji pn
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże; Alpes Provinciae

Alpy Nadmorskie pn
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże; Alpes Maritimae

Alpy Wysokie pn
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament, położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże; Alpes Superiores

Aluta pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Rumunii, lewy dopływ Dunaju; Aluta Alutus

Alwarez pn
imię męskie Alvarus

Alzacja alˈzaʦ̑ʲja n
(geografia, geograficzny) kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem; Elisatia Alsatia

Amadeusz ˌãmaˈdɛ<sup>w</sup>uʃ pn
imię męskie; Amadeus

Amalia ãˈmalʲja pn
imię żeńskie pochodzenia germańskiego; Amalia

Amazonka ˌãmaˈzɔ̃nka pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Ameryce Południowej; Amazonum flumen

Ambroży ãmˈbrɔʒɨ pn
imię męskie; Ambrosius

Ameryka ãˈmɛrɨka pn
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej; America
(potocznie, potoczny) (geografia, geograficzny) Stany Zjednoczone Ameryki America

Ameryka Południowa ãˈmɛrɨka ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
(geografia, geograficzny) kontynent na półkuli zachodniej; America Meridionalis

Ameryka Północna ãˈmɛrɨka puwˈnɔʦ̑na pn
(geografia, geograficzny) kontynent położony na półkulach: północnej i zachodniej; America septentrionalis

Amiens pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Francji, nad Sommą; ośrodek administracyjny regionu Pikardia i departamentu Somma; Samarobriva

Amsterdam ãmˈstɛrdãm pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Holandii; Amstelodamum

Amu-daria ˌãmu‿ˈdarʲja pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Azji; Oxus

Anaklet pn
historyczne imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego Anacletus

Ananke ãˈnãŋkɛ pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie konieczności, bezwzględnego przymusu, nieuchronności i siły zniewalającej do podporządkowania się wyrokowi przeznaczenia, utożsamiana z rzymską Necessitas; Anance Necessitas

Anastazja ˌãnaˈstazʲja pn
imię żeńskie; Anastasia

Anastazy ˌãnaˈstazɨ pn
imię męskie; Anastasius

Anatolia ˌãnaˈtɔlʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i region współczesnej Turcji obejmujący półwysep Azji Mniejszej; Asia Minor

Andaluzja ˌãndaˈluzʲja pn
(geografia, geograficzny) kraina w południowej Hiszpanii Vandalitia

Andegawenia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w zachodniej Francji, w dorzeczu dolnej Loary; Andegavensis Ager

Andora ãnˈdɔra pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielkie państwo w Europie między Francją a Hiszpanią; Andorra

Andrea ãnˈdrɛa n
imię żeńskie w kilku językach; Andrea

Andromeda ˌãndrɔ̃ˈmɛda pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą; Andromeda
imię żeńskie; Andromeda
(mitologia grecka) królewna etiopska, córka Cefeusza i Kasjopei oraz żona Perseusza, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Andromedy (1.3); Andromeda

Andrychów ãnˈdrɨxuf pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Andrichovia

Andrzej ˈãnḍʒɛj pn
imię męskie; Andreas

Andy ˈãndɨ pn
(geografia, geograficzny) góry w Ameryce Południowej; Andes

Angl n
(historia, historyczny, historycznie) członek plemienia germańskiego zamieszkującego od V do VI wieku Brytanię; Anglus

Anglia ˈãŋɡlʲja pn
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Wielkiej Brytanii; (potocznie, potoczny) utożsamiana ze Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej; Anglia Albion

Anglik ˈãŋɡlʲik n
mężczyzna narodowości angielskiej Anglus

Angola ãŋˈɡɔla pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Angolia

Aniela ãˈɲɛla pn
imię żeńskie; Angela

Anioł ˈãɲɔw pn
imię męskie; Angelus

Anioł Stróż ˈãɲɔw ˈstruʃ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń chrześcijańskich indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin; angelus custōs

Ankara ãŋˈkara pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Turcji; Ancyra

Anna ˈãnːa pn
(oficjalnie) (urzędowy) imię żeńskie; Anna

Antananarywa ˌãntãnãnaˈrɨva pn
(geografia, geograficzny) stolica Madagaskaru; Antananarivo

Antares ãnˈtarɛs pn
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Skorpiona; Antares

Antarktyda ˌãntarkˈtɨda pn
(geografia, geograficzny) kontynent, na którym znajduje się biegun południowy; Antarctica

Antarktyka ãnˈtarktɨka pn
(geografia, geograficzny) rejon globu ziemskiego od bieguna południowego do 60° szerokości geograficznej południowej, obejmujący Antarktydę, jej lądolód oraz otaczające je wody; Antarctica

Anteros pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości odwzajemnionej lub miłości nieodwzajemnionej i zemsty za miłość odrzuconą; Anterus
(rzadki, rzadko używany) imię męskie; Anterus

Antioch ˈãntʲjɔx pn
historyczne imię męskie; Antiochus

Antiochia pn
(geografia, geograficzny) starożytne i współczesne miasto w południowej Turcji, nad Morzem Śródziemnym; Antiochia

Antoni ãnˈtɔ̃ɲi pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Antonius Antoninus

Antonia ãnˈtɔ̃ɲja pn
imię żeńskie; Antonia

Antonin pn
imię męskie Antoninus

Antonina ˌãntɔ̃ˈɲĩna pn
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Antonina

Antwerpia ãntˈfɛrpʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii; Antverpia Antuuerpia

Antyle Holenderskie ãnˈtɨlɛ ˌxɔlɛ̃nˈdɛrsʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) holenderskie terytorium autonomiczne; Antillae Nederlandenses

Anzelm ˈãw̃zɛlm pn
imię męskie; Anselmus

Apeliotes ˌapɛˈlʲjɔtɛs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru wschodniego; Solanus

Apeniny ˌapɛ̃ˈɲĩnɨ pn
(geografia, geograficzny) łańcuch górski we Włoszech; Apenninus

Apia ˈapʲja pn
(geografia, geograficzny) stolica Samoa; Apia

Apollo aˈpɔlːɔ pn
(mitologia grecka) bóg sztuki (muzyki, poezji), światła i wróżbiarstwa, przewodnik muz; Apollo
(rzadki, rzadko używany) imię męskie pochodzenia greckiego; jedno z imion mitologicznych; Apollo

Apulia pn
(geografia, geograficzny) region administracyjny w południowych Włoszech; Apulia

Arabia aˈrabʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu; Arabia

Arabia Saudyjska aˈrabʲja sawˈdɨjska pn
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim ze stolicą w Rijadzie; Arabia Saudiana

Arabska Republika Egiptu pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Egiptu Arabica Aegypti Res Publica

Aragonia ˌaraˈɡɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) region autonomiczny w północnej Hiszpanii Aragonia

Archangielsk arˈxãŋʲɟɛlsk pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej części europejskiej Rosji; Archangelopolis

Archimedes ˌarçĩˈmɛdɛs pn
(historia, historyczny, historycznie) grecki matematyk; Archimedes

Ardeny pn
(geografia, geograficzny) silnie zalesione góry w południowo-wschodniej Belgii, Francji i Luksemburgu; Arduenna

Argentyna ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃na pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej; Argentina

Argolida pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Peloponezu, z historycznym centrum w Argos; Argolis

Argonauta n
(mitologia grecka) każdy z uczestników wyprawy po złote runo pod wodzą Jazona na statku Argo; Argonauta

Ariel ˈarʲjɛl pn
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Ariel
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Urana; Ariel
(biblijny) stara nazwa Jerozolimy; obecnie miasto w Izraelu Ariel

Arkadia arˈkadʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na Półwyspie Peloponeskim Arcadia

Arkadiusz arˈkadʲjuʃ pn
imię męskie; Arcadius

Arkansas arˈkãw̃zas ˈarkãw̃sɔ pn
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w Stanach Zjednoczonych; Arcansia

Arktur ˈarktur pn
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza, jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie; Arcturus

Armenia arˈmɛ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Armenia

Armoryka pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną; Armorica Aremorica

Artakserkses pn
historyczne perskie imię męskie Artaxerxes

Artezja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (rzadki, rzadko używany) Artois, kraina historyczna w północnej Francji, z głównym ośrodkiem w Arras; Artesia

Artur ˈartur pn
imię męskie; Arthurus

Arystoteles ˌarɨstɔˈtɛlɛs pn
(historia, historyczny, historycznie) filozof grecki, Aristoteles

Asklepios asˈklɛpʲjɔs pn
(mitologia grecka) bóg sztuki lekarskiej przedstawiany jako dojrzały, brodaty mężczyzna w długiej szacie, trzymający w ręce laskę owiniętą wężem, utożsamiany z rzymskim Eskulapem; syn Apollina i Koronis, córki Flegiasa; ojciec Higiei, Panacei, Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejriosa i Machaona; Aesculapius

Astrachań aˈstraxãɲ pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej części europejskiej Rosji, położone nad Wołgą, stolica obwodu; Agitarcan

Asturia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina geograficzna położona w północnej Hiszpanii nad Zatoką Biskajską, w średniowieczu niezależne królestwo Principatus Asturiarum

Asyria aˈsɨrʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii; Assyria

Asyż ˈasɨʃ pn
(geografia, geograficzny) miasto w regionie Umbria, we Włoszech; Asisium

Atanazy pn
imię męskie; Athanasius

Atena aˈtɛ̃na pn
(mitologia grecka) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej i rękodzieła (m.in. tkactwa, hafciarstwa, przędzalnictwa), utożsamiana z rzymską Minerwą; córka Zeusa i Metydy; opiekunka Aten; jedna z olimpijczyków; Athena

Ateny aˈtɛ̃nɨ pn
(geografia, geograficzny) stolica współczesnej Grecji; Athenae

Atlantyda ˌatlãnˈtɨda pn
(mitologia, mitologiczny) mityczna wyspa całkowicie zniszczona przez trzęsienie ziemi, leżąca według Platona na Oceanie Atlantyckim naprzeciw Słupów Heraklesa; atlantis

Attyka pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w środkowej Grecji leżąca na Półwyspie Attyckim z Atenami jako głównym ośrodkiem; Attica

Augiasz pn
(mitologia grecka) legendarny król Elidy na Peloponezie, jeden z Argonautów, syn Heliosa; Augeas

Augsburg pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w Bawarii, historyczna stolica Szwabii; Augusta Vindelicorum

August ˈawɡust pn
imię męskie; Augustus

Augustyn awˈɡustɨ̃n pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Augustinus

Aureliusz awˈrɛlʲjuʃ pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Aurelius

Auster ˈawstɛr pn
(mitologia rzymska) bóg wiatru południowego, utożsamiany z greckim Notosem; Auster Notus

Australia awˈstralʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo obejmujące prawie cały kontynent australijski; Australia
(geografia, geograficzny) najmniejszy kontynent na Ziemi; Australia

Austrazja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, w VI–VII w. stanowiąca północno-wschodnią część merowińskiego królestwa Franków; Austrasia

Austria ˈawstrʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie; Austria

Austro-Węgry ˌawstrɔ‿ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) państwo w Europie od 1867 do 1918 r. pod panowaniem Habsburgów, ze stolicami w Wiedniu i Budapeszcie; Austro-Hungaria Imperium Austro-Hungaricum

Awinion aˈvʲĩɲɔ̃n pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Francji nad Rodanem Avenio

Azerbejdżan ˌazɛrˈbɛjʤ̑ãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Baku; Adrabigania Atropatia

Azja ˈazʲja n
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi; Asia
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca zachodnią część półwyspu Azja Mniejsza; Asia

Azja Południowo-Wschodnia n
(geografia, geograficzny) region Azji składający się z Półwyspu Indochińskiego i Archipelagu Malajskiego z wyspami filipińskimi, obejmujący Birmę, Tajlandię, Kambodżę, Laos, Wietnam, Malezję, Singapur, Indonezję, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny; Asia Meridiorientalis

Azory aˈzɔrɨ pn
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Atlantyckim, region autonomiczny Portugalii; Azores

Babilon baˈbʲilɔ̃n pn
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytne miasto położone w Mezopotamii, dawna stolica Babilonii, obecnie teren Iraku; Babylon

Bachus ˈbaxus pn
(mitologia rzymska) (zobacz) [[Dionizos, Bakchos, Liber, Liber Pater]] Bacchus

Badenia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec, począwszy od średniowiecza margrabstwo, księstwo a wreszcie wielkie księstwo; Badenia

Badenia-Wirtembergia ˌbadɛ̃ɲa‿vʲirtɛ̃mˈbɛrʲɟja pn
(geografia, geograficzny) kraj związkowy w południowej części Niemiec Badenia-Virtembergia

Bagdad ˈbaɡdat pn
(geografia, geograficzny) stolica Iraku; Bagdatum

Bahamy baˈxãmɨ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo wyspiarskie w Ameryce Północnej; Insulae Bahamenses

Bahrajn ˈbaxrajn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Manama; Bachrania

Baje pn
(geografia, geograficzny) miasto nad Zatoką Neapolitańską w Kampanii, słynne uzdrowisko już w czasach starożytnych; Baiae

Baków pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Bacău, miasto w Rumunii; Bacovia

Bangladesz bãŋɡˈladɛʃ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Dhace; Bangladesia

Baran ˈbarãn pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) pierwszy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 marca do 19 (20) kwietnia; Aries
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą; Aries

Baranek Boży baˈrãnɛɡ ˈbɔʒɨ pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześc. symboliczny tytuł Jezusa Chrystusa, nawiązujący do jego ofiary na krzyżu i starotestamentowych proroctw; Agnus Dei

Barbara barˈbara pn
imię żeńskie; Barbara

Barcelona ˌbarʦ̑ɛˈlɔ̃na pn
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Katalonii; Barcino

Bari bari pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, stolica Apulii; Barium

Barnaba barˈnaba pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia aramejskiego; Barnabas

Bartłomiej bartˈwɔ̃mʲjɛ̇j pn
imię męskie; Bartholomaeus

Basilicata pn
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w południowych Włoszech z ośrodkiem administracyjnym w Potenzy; Basilicata

Baszan pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnej Palestynie, równina na wschód od rowu Jordanu; Basan

Bawaria baˈvarʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj związkowy w południowej części Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą w Monachium; Bavaria

Bazylea ˌbazɨˈlɛa pn
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii; Basilia Basilea

Bazyli baˈzɨlʲi pn
imię męskie; Basilius

Bazylisa pn
rzadkie polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego; Basilissa

Beatrycze ˌbɛaˈtrɨʧ̑ɛ pn
polskie imię żeńskie pochodzenia włoskiego; Beatrix

Bejrut ˈbɛjrut pn
(geografia, geograficzny) miasto w Azji, stolica Libanu; Berytus

Belgia ˈbɛlʲɟja n
(geografia, geograficzny) państwo w Europie Zachodniej ze stolicą w Brukseli; Belgia Belgium Belgica

Belgrad ˈbɛlɡrat pn
stolica Serbii; Singidunum

Bellona bɛlˈːɔ̃na pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 28; Bellona
(mitologia rzymska) bogini wojny, utożsamiana z grecką Enyo; Bellona

Benedykt bɛ̃ˈnɛdɨkt pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Benedictus

Benewent pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, w prowincji Benewent (1.2); Beneventum

Bengal pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Południowej, w Indiach i Bangladeszu, we wschodniej części Niziny Hindustańskiej, nad Zatoką Bengalską; Bengala

Beniamin bɛ̃ˈɲjãmʲĩn pn
polskie imię męskie hebrajskiego pochodzenia; Beniaminus

Benin ˈbɛ̃ɲĩn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Beninum

Beocja bɛˈɔʦ̑ʲja n
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowej Grecji; Boeotia

Berenika ˌbɛrɛ̃ˈɲika pn
spolszczone imię żeńskie pochodzenia greckiego; Berenice

Bergamo pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w regionie Lombardia; Bergomum

Berlin ˈbɛrlʲĩn pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Niemiec; Berolinum

Berno ˈbɛrnɔ pn
(geografia, geograficzny) stolica Szwajcarii; Arctopolis

Betlejem bɛˈtlɛjɛ̃m pn
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej części Palestyny; Bethleem Bethlehem Bethlehemum Bethlem

Bhutan ˈbutãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Thimphu; Butania

Bianka ˈbʲjãŋka pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Urana; Alba
imię żeńskie; Alba

Białogród Królewski pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Székesfehérvár, miasto w środkowych Węgrzech; Alba Regia

Białoruś bʲjaˈwɔruɕ n
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Russia Alba Ruthenia Alba

Biały Dom pn
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) siedziba prezydenta Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie; Domus Alba

Bibiana bʲiˈbʲjãna pn
(geografia, geograficzny) miejscowość we Włoszech, w regionie Piemont, w prowincji Turyn; Bibianum
imię żeńskie; Bibiana Viviana

Biblia ˈbʲiblʲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawany przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga; Biblia biblia

Birma ˈbʲirma pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (zobacz) Mjanma Birmania

Bitynia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Azji Mniejszej, prowincja rzymska; Bithynia

Bizancjum bʲiˈzãnʦ̑ʲjũm pn
(historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad cieśniną Bosfor, nad zatoką Złotego Rogu; później Konstantynopol; obecnie Stambuł; Byzantium

Bliźnięta blʲiʑˈɲɛ̃nta pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) trzeci znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) maja do 20 (21) czerwca; Gemini
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny zimą i wiosną; Gemini

Bochum pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec; Bochum

Boh pn
(geografia, geograficzny) rzeka na Ukrainie mająca źródła na Podolu, uchodząca do Morza Czarnego; Hypanis

Bohemia bɔˈxɛ̃mʲja pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 371; Bohemia

Boliwia bɔˈlʲivʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej części Ameryki Południowej, ze stolicą w Sucre; Bolivia

Bolonia bɔˈlɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) miasto położone między Padem a Apeninami w północnych Włoszech; Bononia

Bonawentura ˌbɔ̃navɛ̃nˈtura pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Bonaventura

Bonifacy ˌbɔ̃ɲiˈfaʦ̑ɨ pn
imię męskie; Bonifatius

Bonn pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech; Bonna

Bordeaux bɔʁdo pn
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, stolica regionu Akwitania; Burdigala

Boreasz bɔˈrɛaʃ pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru północnego, utożsamiany z rzymskim Akwilonem; Aquilo Boreas

Borys ˈbɔrɨs pn
polskie imię męskie pochodzenia protobułgarskiego; Boris

Bosfor ˈbɔsfɔr pn
(geografia, geograficzny) cieśnina łącząca Morze Czarne z morzem Marmara, oddzielająca Europę od Azji; Bosporus

Botswana bɔtsˈfãna pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Botsuana

Bośnia ˈbɔɕɲa pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w południowej Europie; Bosnia

Bośnia i Hercegowina ˈbɔɕɲa ˌi‿xɛrʦ̑ɛɡɔˈvʲĩna pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie na Półwyspie Bałkańskim ze stolicą w Sarajewie; Bosnia et Herzegovina Bosnia et Herzegovia

Boże Narodzenie ˈbɔʒɛ ˌnarɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ pn
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone 25 i 26 grudnia, w którym wspomina się narodzenie Jezusa Chrystusa; Nativitas Christi Natalis

Boży Grób pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę Sanctum Sepulchrum

Brabancja pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna obejmująca część obecnej Belgii i Holandii, w średniowieczu tworzyła niezależne księstwo; Brabantia

Braszów pn
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Rumunii, w okręgu Braszów; Corona

Bratysława ˌbratɨˈswava pn
(geografia, geograficzny) stolica i największe miasto Słowacji; Posonium

Brazylia braˈzɨlʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej; Brasilia

Breda pn
(geografia, geograficzny) miasto w Holandii; Breda

Bregencja pn
(geografia, geograficzny) miasto w Austrii, nad Jeziorem Bodeńskim, stolica kraju związkowego Przedarulania, siedziba powiatu; Brigantium

Brema ˈbrɛ̃ma pn
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Niemczech nad Wezerą; Brema

Bretania brɛˈtãɲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region w północno-zachodniej Francji; Britannia minor

Briańsk pn
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Rosji, nad Desną, stolica obwodu briańskiego Branscum

Brno brnɔ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach; Bruna

Brugia pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Belgii, ośrodek administracyjny prowincji Flandria Zachodnia; Brugae

Bruksela bruˈksɛla pn
(geografia, geograficzny) stolica Belgii; Bruxellae

Brunei brũˈnɛji pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Bruneium

Brunszwik n
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech; Brunsvicum

Brutus pn
rzadkie imię męskie; Brutus

Brygida brɨˈɟida pn
imię żeńskie; Birgitta

Brytania pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) prowincja rzymska obejmująca dzisiejszą Wielką Brytanię, krainę zamieszkiwaną przez Brytów Britannia
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) określenie na Wielką Brytanię lub całe Imperium Brytyjskie Britannia

Brzeg bʒɛk pn
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce, w województwie opolskim; Brega

Brześć pn
(geografia, geograficzny) miasto na Białorusi, przy granicy z Polską; Berestum Bressicia

Bucefał pn
(historia, historyczny, historycznie) koń Aleksandra Wielkiego; Bucephalus

Budziszyn buˈʥ̑iʃɨ̃n pn
(geografia, geograficzny) miasto we wschodnich Niemczech; Budissa

Buenos Aires pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Argentyny; Bonaëropolis

Bukareszt buˈkarɛʃt pn
(geografia, geograficzny) stolica Rumunii; Bucaresta

Burgundia burˈɡũndʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna i region administracyjny położony w centralnej Francji; Burgundia

Burkina Faso burʲˈcĩna ˈfasɔ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce; Burkina

Burundi buˈrũndʲi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Burundia

Bułgaria buwˈɡarʲja n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Sofii; Bulgaria

Byblos pn
(geografia, geograficzny) miasto w środkowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego, centrum administracyjne dystryktu Dżubajl; Byblos

Bydgoszcz ˈbɨdɡɔʃʧ̑ pn
(geografia, geograficzny) duże miasto w Polsce, stolica województwa kujawsko-pomorskiego; Bidgostia

Byk bɨk pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) drugi znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) kwietnia do 20 (21) maja Taurus
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią i zimą; Taurus

Bóg buk n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej; Deus

Bóg Ojciec pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: pierwsza osoba Trójcy Świętej; Deus Pater

Błażej ˈbwaʒɛj pn
imię męskie; Blasius

CV n
(urzędowy) (biurowość, biurowy) życiorys (zawodowy) CV

Cannes pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji na Lazurowym Wybrzeżu; Canua

Caracas kaˈrakas pn
(geografia, geograficzny) stolica Wenezueli; Caracae

Cecylia ʦ̑ɛˈʦ̑ɨlʲja pn
imię żeńskie; Caecilia

Cecyliusz pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Caecilius

Cefeusz ʦ̑ɛˈfɛ<sup>w</sup>uʃ pn
(mitologia grecka) król Etiopii, syn Belosa oraz mąż Kasjopei i ojciec Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Cefeusza (2.1); Cepheus
(mitologia grecka) król Tegei, syn Aleosa; jeden z Argonautów; Cepheus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok; Cepheus

Celestyn pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Caelestinus

Celia pn
imię żeńskie; Caelia

Celina ʦ̑ɛˈlʲĩna pn
imię żeńskie; Caelia

Celius pn
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu wzgórz, na których wznosił się starożytny Rzym, położone między Eskwilinem a Awentynem; Caelius Mons Caelius

Cerber ˈʦ̑ɛrbɛr pn
(mitologia grecka) trzygłowy pies o wężowym ogonie, strzegący bram Hadesu; Cerberus

Ceres ˈʦ̑ɛrɛs pn
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 1, z pasa głównego planetoid, do 2006 r. zaliczana do planetoid, odkryta w 1801 r.; Ceres
(mitologia rzymska) bogini urodzaju i wegetacji, utożsamiana z grecką Demeter; Ceres

Ceuta pn
(geografia, geograficzny) hiszpańskie miasto będące eksklawą Maroka, Septa Septem Fratres

Cezar n
(historia, historyczny, historycznie) przydomek rodowy Juliusza Cezara Caesar

Cezarea pn
(geografia, geograficzny) nazwa szeregu miast i miejscowości na terenie historycznego Imperium Rzymskiego; Caesarea

Cezarea Filipowa pn
(geografia, geograficzny) starożytne miasto w Palestynie, w Galilei; Caesarea Philippi

Cezarea Kapadocka pn
(geografia, geograficzny) starożytne miasto w Azji Mniejszej, w Kapadocji; Caesarea in Cappadocia

Chalcedon pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Bitynii, na terenie dzisiejszego Stambułu; Chalcedon

Cham xãm pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postać biblijna, syn Noego; Cham

Charków ˈxarkuf pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodniej części Ukrainy; Charcovia

Cheronea ˌxɛrɔ̃ˈnɛa pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) greckie miasto w zachodniej Beocji; Chaeronea

Cheroneja ˌxɛrɔ̃ˈnɛja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) greckie miasto w zachodniej Beocji; Chaeronea

Chicago pn
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych; Sicagum

Chile ˈʧ̑ʲilɛ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej; Chile Chilia

Chiny ˈçĩnɨ pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Sina Sinae

Chloris pn
(mitologia grecka) bogini kwiatów, utożsamiana z rzymską Florą; jedna z nimf; Chloris
(mitologia grecka) królewna tebańska, córka Amfiona i Niobe; Chloris

Chociebuż xɔˈʨ̑ɛbuʃ pn
miasto we wschodnich Niemczech; Cotbusium

Chorwacja xɔrˈvaʦ̑ʲja n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej części Europy ze stolicą w Zagrzebiu; Croatia

Chrystus ˈxrɨstus pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł, przydomek Jezusa z Nazaretu; Christus

Cieszyn ˈʨ̑ɛʃɨ̃n pn
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w południowej Polsce, w województwie śląskim; Teschena Tessinum

Cieśnina Kerczeńska pn
(geografia, geograficzny) płytka cieśnina pomiędzy Półwyspem Kerczeńskim i Półwyspem Tamańskim, łącząca Morze Azowskie z Morzem Czarnym; Bosporus Cimmerius

Cylicja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej nad Morzem Śródziemnym; Cilicia

Cypr ʦ̑ɨpr̥ pn
(geografia, geograficzny) duża wyspa położona we wschodniej części Morza Śródziemnego; Cyprus Cypros
(geografia, geograficzny) europejskie państwo na wyspie Cypr (1.1), ze stolicą w Nikozji; Cyprus Cypros

Cyprian ˈʦ̑ɨprʲjãn pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Cyprianus

Cyrena pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka; współcześnie stanowisko archeologiczne; Cyrene

Cyrenajka ˌʦ̑ɨrɛ̃ˈnajka pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Libii na wybrzeżu Morza Śródziemnego; Cyrenaica

Cyrkiel ˈʦ̑ɨrʲcɛl pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów na niebie południowym; Circinus

Cyryl ˈʦ̑ɨrɨl pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Cyrillus

Czarnogóra ˌʧ̑arnɔˈɡura n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy; Mons Niger Mōns Niger

Czech ʧ̑ɛx n
człowiek narodowości czeskiej, obywatel Czech (Republiki Czeskiej), mieszkaniec Czech; Cechus
obywatel Czech (krainy historycznej Czechy) Bohemus

Czechosłowacja ˌʧ̑ɛxɔswɔˈvaʦ̑ʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej; Bohemoslovacia

Czechy ˈʧ̑ɛxɨ pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach (1.1); Tzechia Bohemia Bohemia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze; Cechia Czechia Tzechia

Czeczenia ʧ̑ɛˈʧ̑ɛ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) republika na Kaukazie wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej; Tsetsenia

DNA dɛ‿ɛ̃n‿ˈa acronym
= (biologia, biologiczny) (chemia, chemiczny) kwas deoksyrybonukleinowy, kwas biorący udział w biosyntezie białka i przenoszeniu cech dziedzicznych ADN DNA

Dafne ˈdafnɛ pn
(mitologia, mitologiczny) postać z mitów greckich, nimfa, która adorowana przez Apolla zamieniła się w drzewo laurowe; Daphne

Dagestan daˈɡɛstãn n
(geografia, geograficzny) republika autonomiczna wchodząca w skład Rosji; Daghestania

Dalmacja dalˈmaʦ̑ʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, na obszarze dzisiejszej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry; Dalmatia

Damaszek dãˈmaʃɛk pn
(geografia, geograficzny) stolica Syrii; Damascus

Danae pn
(mitologia grecka) królewna z Argos, córka Akrizjosa i Eurydyki oraz matka Perseusza; Danae

Dania ˈdãɲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie ze stolicą w Kopenhadze; Dania

Daniel ˈdãɲɛl pn
imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Daniel

Dardanele ˌdardãˈnɛlɛ n
(geografia, geograficzny) cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą; Hellēspontus

Dariusz ˈdarʲjuʃ pn
imię męskie pochodzenia staroperskiego; Darius

Darmstadt pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, w Hesji; Darmstadium

Deimos dɛˈ<sup>j</sup>ĩmɔs pn
(astronomia, astronomiczny) mniejszy i dalszy z dwóch księżyców Marsa; Deimus

Dejmos pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie trwogi, towarzysz Aresa na polu bitwy; Deimus Metus

Delfin ˈdɛlfʲĩn pn
imię męskie; Delphinus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór na niebie w pobliżu równika; Delphinus

Delta Rodanu pn
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże; Ostia Rhodani

Demeter dɛ̃ˈmɛtɛr pn
(mitologia grecka) bogini ziemi uprawnej, urodzaju, zboża i rolnictwa, utożsamiana z rzymską Ceres; Ceres Demeter

Diana ˈdʲjãna pn
(mitologia rzymska) bogini łowów i przyrody (m.in. świata roślinnego i zwierzęcego, gór, lasów, gajów, źródeł leczniczych), utożsamiana z grecką Artemidą; Diana
imię żeńskie; Diana

Dike ˈdʲikɛ pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 99; Dike
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwości, utożsamiana z rzymską Justycją; jedna z Hor; Dice

Diogenes dʲjɔˈɡɛ̃nɛs pn
greckie imię męskie; Diogenes
(filozofia, filozoficzny) starożytny grecki filozof o przydomku Pies, pochodzący z Synopy, głosiciel ubóstwa i powrotu do natury, prekursor cyników; Diogenes

Dionizos dʲjɔ̇̃ˈɲizɔs pn
(mitologia grecka) bóg latorośli winnej, wina, mistycznego szału, ekstazy, wesołości, sił witalnych natury i form scenicznych, utożsamiany z rzymskim Liberem; Bacchus

Dniepr dʲɲɛpr̥ pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w obwodzie dniepropetrowskim na Ukrainie Danapris
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka uchodząca do Morza Czarnego, przepływająca przez Rosję, Białoruś i Ukrainię; Danapris Borysthenēs

Dniestr dʲɲɛstr̥ pn
(geografia, geograficzny) rzeka wypływająca z Karpat Wschodnich, uchodząca do Morza Czarnego, a przepływająca przez Ukrainę i Mołdawię; Tyras

Dodekanez pn
(geografia, geograficzny) grecki archipelag w południowej części Morza Egejskiego, u wybrzeży Turcji; Dodecanesus

Dolna Bawaria pn
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja we wschodniej Bawarii ze stolicą w Landshut; Bavaria Inferior

Dolna Frankonia pn
(geografia, geograficzny) okręg i rejencja w północno-zachodniej Bawarii; Provincia Franconia Inferior

Dolna Saksonia pn
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w północno-zachodnich Niemczech, ze stolicą w Hanowerze; Saxonia Inferior

Dominik dɔ̃ˈmʲĩɲik pn
imię męskie; Dominicus

Dominikana ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãna pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej; Respublica Dominicana

Dorota dɔˈrɔta pn
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego; Dorothea

Dortmund pn
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, największy ośrodek Zagłębia Ruhry; Tremonia

Doryda pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) niewielka kraina położona w Grecji Środkowej w dolinie rzeki Pindos, w starożytności uważana za kolebkę Dorów; Doris

Drawa pn
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech, południowej Austrii, wschodniej Słowenii i północnej Chorwacji, stanowi część granicy chorwacko-węgierskiej, prawy dopływ Dunaju ; Dravus

Drezno ˈdrɛznɔ pn
(geografia, geograficzny) miasto we wschodnich Niemczech; Dresda

Droga Mleczna ˈdrɔɡa ˈmlɛʧ̑na pn
(astronomia, astronomiczny) pas ze skupiskiem gwiazd widoczny na nocnym niebie Via lactea Via Lactea

Dubrownik duˈbrɔvʲɲik pn
(geografia, geograficzny) portowe miasto na południu Chorwacji, nad Adriatykiem; Epidaurum Ragusium

Duch Święty ˈduç ˈɕfʲjɛ̃ntɨ pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: trzecia osoba Trójcy Świętej; Spiritus Sanctus

Duisburg pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto położone w zachodniej części Niemiec, w Zagłębiu Ruhry; Duisburgum

Dunaj ˈdũnaj pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Europie; Danubius Danuvius

Dydak pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Didacus

Dyneburg pn
(geografia, geograficzny) miasto na Łotwie, w południowo-wschodniej części kraju, nad Dźwiną; Duneburgum

Dzielnica Łacińska pn
(geografia, geograficzny) (administracja) uniwersytecka dzielnica Paryża; Vicus Latinus

Dżibuti ʤ̑ʲiˈbutʲi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Dzibutum
(geografia, geograficzny) stolica Dżibuti (1.1); Dzibutum

Ebro ˈɛbrɔ pn
(geografia, geograficzny) miasto w USA w stanie Floryda Hibērus
(geografia, geograficzny) rzeka w Hiszpanii; Hiberus

Edom ˈɛdɔ̃m pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnym Lewancie na południe od Morza Martwego; Idumea

Edward ˈɛdvart pn
imię męskie; Eduardus

Edynburg ɛˈdɨ̃nburk pn
(geografia, geograficzny) stolica Szkocji, Edinburgum

Edyta ɛˈdɨta pn
polskie imię żeńskie; Editha

Efraim pn
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) biblijne imię męskie Ephraim
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) nazwa jednego z dawnych plemion Izraela Ephraim
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jeden z regionów Izraela w środkowej części tego kraju Ephraim

Egina ɛˈɟĩna pn
(geografia, geograficzny) wyspa grecka na Morzu Egejskim, w archipelagu Wysp Argosarońskich; Aegina
(mitologia grecka) nimfa z mitów greckich, córka boga Asoposa uprowadzona przez Zeusa Aegina

Egipt ˈɛɟipt pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce i częściowo w Azji, ze stolicą w Kairze; Aegyptus

Ekwador ɛˈkfadɔr pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Quito; Aequatoria

Elbląg ˈɛlblɔ̃ŋk pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Elbinga Elbingus

Eliasz ˈɛlʲjaʃ pn
(rzadki, rzadko używany) imię męskie; Elias

Elida pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) górzysta kraina historyczna w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego, z głównymi ośrodkami w Elidzie (1.2) i Olimpii Elis

Eligiusz ɛˈlʲiɟuʃ pn
imię męskie; Eligius

Elred pn
imię męskie Aelredus

Elżbieta ɛlʒˈbʲjɛta pn
polskie imię żeńskie pochodzenia hebrajskiego; Elisabeth Elisabetha

Emilia ɛ̃ˈmʲilʲja pn
imię żeńskie; Aemilia

Emmanuel pn
polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Emmanuel

Endymion ɛ̃nˈdɨ̃mʲjɔ̃n pn
(mitologia grecka) król Elidy, piękny młodzieniec, ukochany Selene, ukarany nieprzerwanym snem i obdarzony wieczną młodością; Endymion

Eneasz pn
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) syn Anchizesa, bohater wojny trojańskiej, jego dalecy potomkowie Romulus i Remus mieli założyć Rzym; Aeneas

Eolia ɛˈɔlʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północno-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej; Aeolis
(mitologia grecka) córka Amytaona; Aeolia
(mitologia grecka) skalista wyspa pływająca po morzu i otoczona wałem ze spiżu, identyfikowana ze Stromboli lub Lipari; siedziba władcy wiatrów, Eola; Aeolia

Eos ˈɛɔs pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie zorzy porannej, brzasku oraz świtu, utożsamiana z rzymską Aurorą; Aurora Eos

Epir pn
(geografia, geograficzny) górzysta kraina położona w północno-zachodniej części Grecji i południowej Albanii, nad Morzem Jońskim; Epirus Epiros

Erato ɛˈratɔ pn
(mitologia grecka) driada i wieszczka z Arkadii; kapłanka Pana; Erato
(mitologia grecka) muza poezji miłosnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Erato

Ereb ˈɛrɛp pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie ciemności świata podziemnego; Erebus
(mitologia grecka) najciemniejsza część podziemnego świata zmarłych – Hadesu; Erebus

Erfurt pn
(geografia, geograficzny) miasto w centralnej części Niemiec, stolica Turyngii; Erfordia

Eris ˈɛrʲis pn
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 136199; Eris
(mitologia grecka) bogini i uosobienie niezgody, kłótni, sporu i rywalizacji oraz towarzyszka Aresa na polu bitwy, utożsamiana z rzymską Dyskordią; Discordia Eris

Eros ˈɛrɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie miłości oraz namiętności cielesnej, utożsamiany z rzymskim Kupidynem (Amorem); Eros
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 433; Eros

Erydan ɛˈrɨdãn pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie rzeki o tej samej nazwie; syn tytana Okeanosa i tytanidy Tetydy; jedno z bóstw wodnych; Eridanus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy i nieba południowego; zawiera jasną gwiazdę – Achernara; w Polsce widoczny częściowo zimą; góruje o północy w listopadzie; jedna z największych konstelacji; Eridanus

Eryk ˈɛrɨk pn
imię męskie; Ericus

Erytrea ˌɛrɨˈtrɛa pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Asmarze; Erythraea

Erywań ɛˈrɨvãɲ pn
(geografia, geograficzny) stolica Armenii; Erevanum

Eskulap ɛˈskulap pn
(mitologia rzymska) (zobacz) Asklepios Aesculapius

Eskwilin pn
(geografia, geograficzny) wzgórze w Rzymie; Esquilinus Exquilinus

Essen pn
(geografia, geograficzny) miasto w zachodnich Niemczech, położone w środku Zagłębia Ruhry; Assindia Essendia

Estera ɛˈstɛra pn
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie; Esther

Estonia ɛˈstɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie; Estonia

Eter ˈɛtɛr pn
(mitologia grecka) bóg jasnego światła, uosobienie wyższych rejonów niebieskich; górne powietrze; Aether

Etiopia ɛˈtʲjɔpʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w północno-wschodniej Afryce; Aethiopia

Etna pn
(geografia, geograficzny) czynny wulkan położony na Sycylii, we Włoszech; Aetna

Etolia ɛˈtɔlʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji Aetolia

Etruria ɛˈtrurʲja pn
(starożytność) (geografia, geograficzny) starożytna kraina w środkowej Italii nad Morzem Tyrreńskim, zasiedlona przez Etrusków w I tys. p.n.e., podbita przez Rzymian w III w. p.n.e.; Etruria Hetruria

Eubeja pn
(geografia, geograficzny) przybrzeżna wyspa grecka w zachodniej części Morza Egejskiego; Euboea

Eugeniusz ɛwˈɡɛ̃ɲuʃ pn
imię męskie; Eugenius

Eunika ɛwʲˈɲika pn
imię żeńskie; Eunice

Eurazja ɛwˈrazʲja n
(geografia, geograficzny) największy kontynent na Ziemi, podzielony umownie na Europę i Azję; Eurasia

Europa ɛwˈrɔpa pn
(geografia, geograficzny) część świata położona na półkuli północnej, stanowiąca razem z Azją kontynent zwany Eurazją; Europa

Euros ˈɛwrɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru południowo-wschodniego, utożsamiany z rzymskim Wulturnusem; Eurus Vulturnus

Euterpe ɛwˈtɛrpɛ pn
(mitologia grecka) muza poezji lirycznej i gry na aulosie, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Euterpe

Ewa ˈɛva pn
(biblijny) biblijne imię pierwszej kobiety oraz protoplastki rodu ludzkiego; Eva
polskie imię żeńskie pochodzenia semickiego; Eva

Ewaryst pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Evaristus

Ezdrasz ˈɛzdraʃ pn
imię męskie; Esdras Esdra Esra

Ezechiel ɛˈzɛçjɛl pn
imię męskie pochodzenia biblijnego; Ezechiel

Ezop ˈɛzɔp pn
(historia, historyczny, historycznie) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) grecki bajkopisarz urodzony w VI w. p.n.e., pochodzący z miasta Mistra w Azji Mniejszej; Aesopus

Famagusta pn
(geografia, geograficzny) miasto na Cyprze w tureckiej części wyspy; Amagusta Fama Augusta

Fawoniusz faˈvɔ̃ɲuʃ pn
(mitologia rzymska) bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z greckim Zefirem; Favonius

Federacja Rosyjska ˌfɛdɛˈraʦ̑ʲja rɔˈsɨjska pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Rosji, państwa w Europie i Azji Foederatio Russica

Feliks ˈfɛlʲiks pn
imię męskie; Felix

Fenicja fɛ̃ˈɲiʦ̑ʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, obejmująca tereny dzisiejszego Libanu i zachodniej części Syrii; Phoenīcia

Ferdynand fɛrˈdɨ̃nãnt pn
imię męskie; Ferdinandus

Fidelis fʲiˈdɛlʲis pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Fidelis

Fidżi ˈfʲiʤ̑ʲi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym; Viti

Fiesole pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w prowincji Florencja; Faesulae

Filadelfia ˌfʲilaˈdɛlfʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania; Philadelphia

Filemon fʲiˈlɛ̃mɔ̃n pn
imię męskie; Philemonem

Filip ˈfʲilʲip pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Philippus

Filipiny ˌfʲilʲiˈpʲĩnɨ pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Philippinae

Filoktet fʲiˈlɔktɛt pn
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, król Tesalii, łucznik, spadkobierca łuku Heraklesa i zabójca Parysa; Philoctetes

Filomena ˌfʲilɔ̃ˈmɛ̃na pn
imię żeńskie; Filumena

Finlandia fʲĩnˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Helsinkach; Finnia

Flandria ˈflãndrʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we Francji, Belgii i Holandii Flandria
(geografia, geograficzny) (administracja) region Belgii; Flandria

Flora ˈflɔra pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 8; Flora
(mitologia rzymska) bogini wiosny, kwiatów, roślinności w stadium kwitnienia i wszystkiego co rozkwita, utożsamiana z grecką nimfą Chloris; Flora
imię żeńskie; Flora

Florencja flɔˈrɛ̃nʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech; Florentia

Florencjusz pn
imię męskie; Florentius

Florentyn n
imię męskie; Florentinus

Florentyna n
imię żeńskie Florentina

Florian ˈflɔrʲjãn pn
imię męskie; Florianus

Fobos ˈfɔbɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie strachu, towarzysz Aresa na polu bitwy; Pavor Phobus Terror
(astronomia, astronomiczny) większy i bliższy z dwóch księżyców Marsa; Phobus

Focjusz ˈfɔʦ̑ʲjuʃ pn
imię męskie pochodzenia greckiego Photius

Fokida pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) niewielka kraina w środkowej Grecji, na terenie której znajdowały się słynne z wyroczni Delfy i góra Parnas; Phocis

Franciszek frãɲˈʨ̑iʃɛk pn
imię męskie pochodzenia germańskiego; Franciscus

Francja ˈfrãnʦ̑ʲja n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Europie, ze stolicą w Paryżu; Gallia Francia

Francuz ˈfrãnʦ̑us n
człowiek narodowości francuskiej, obywatel Francji, mieszkaniec Francji Francus

Francuzka frãnˈʦ̑uska n
kobieta lub dziewczyna narodowości francuskiej, obywatelka Francji Franca

Frankfurt nad Odrą pn
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu, leżące na zachodnim brzegu Odry, we wschodniej części Niemiec w kraju związkowym Brandenburgia; Francofortum ad Oderam

Frankonia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowych Niemczech, obecnie w większości w północnej Bawarii; Franconia

Fryderyk frɨˈdɛrɨk pn
imię męskie; Fridericus

Frygia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w Gordionie, niezależne królestwo a później prowincja rzymska; Phrygia

Fryzja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, położona wzdłuż wybrzeży Morza Północnego, obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii; Frisia

Fryzja Wschodnia pn
(geografia, geograficzny) nadmorski region w północno-wschodnich Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia, stanowi środkowy odcinek Fryzji; Frisia orientalis

Fudżi ˈfuʤ̑ʲi pn
(geografia, geograficzny) wulkan i zarazem najwyższy szczyt Japonii leżący na wyspie Honsiu; Mons Fusius

Gabon ˈɡabɔ̃n pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Gabonia

Gabriel ˈɡabrʲjɛl pn
imię męskie; Gabriel

Gaja ˈɡaja pn
(mitologia grecka) kosmologiczna grecka bogini, personifikacja matki-ziemi; Gaea

Gal ɡal n
mieszkaniec starożytnej Galii; Gallus

Galacja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w centralnej Azji Mniejszej; Galatia

Galia ˈɡalʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Europie Zachodniej zamieszkiwana przez plemiona celtyckie Gallia

Galicia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region autonomiczny i kraina historyczna w płn.-zach. Hiszpanii Gallaecia

Galilea ˌɡalʲiˈlɛa pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) kraina historyczna na obszarze Palestyny i północnego Izraela, pomiędzy Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan; Galilaea Galileia

Galindia pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej części Prus, zamieszkana przez plemię Galindów; Galindia

Gambia ˈɡãmbʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Gambia

Gandawa ɡãnˈdava pn
(geografia, geograficzny) miasto w Belgii; Gandavum

Ganges ˈɡãŋɡɛs pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Indiach; Ganges

Ganimedes ˌɡãɲĩˈmɛdɛs pn
(mitologia grecka) piękny młodzieniec, ukochany boga Zeusa; królewicz trojański; podczaszy na Olimpie; syn Trosa i Kalliroe; Ganymēdēs
(astronomia, astronomiczny) największy księżyc Jowisza; największy księżyc w Układzie Słonecznym; jeden z księżyców galileuszowych; Ganymēdēs

Gargantua pn
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię olbrzyma z fantastyczno-satyrycznej epopei powieściowej François Rabelais; gigantyczny, rubaszny żarłok i opój o dobrotliwym usposobieniu; Gargantua

Garonna ɡaˈrɔ̃nːa pn
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-zachodniej Francji; Garumna

Gaweł ˈɡavɛw pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Gallus

Gdańsk ɡdãj̃sk pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Dantiscum Gedania

Gdynia ˈɡdɨ̃ɲa pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Polsce; Civitas Gdinensis

Geldria pn
(geografia, geograficzny) (administracja) największa prowincja Holandii, jej stolicą jest Arnhem; Geldria

Gemma ˈɡɛ̃mːa pn
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Gemma

Genewa ɡɛ̃ˈnɛva pn
(geografia, geograficzny) miasto w Szwajcarii; Genava

Genowefa ˌɡɛ̃nɔˈvɛfa pn
imię żeńskie; Genovefa

Genua ɡɛ̃ˈnu<sup>w</sup>a pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, stolica regionu Liguria; Genua

Georgia pn
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w południowo-wschodniej części USA, ze stolicą w Atlancie; Georgia

Germania ɡɛrˈmãɲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna nazwa ziem na wschód od Renu i na północ od Dunaju; Germania

Germanin n
(etnografia, etnograficzny) członek plemienia indoeuropejskiego zamieszkującego w średniowieczu tereny północnej i środkowo-północnej Europy; Germanicus

Getynga pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech; Goettinga

Ghana ˈɡãna pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Gana

Gibraltar ɟiˈbraltar pn
(geografia, geograficzny) skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego Calpe

Gilead pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w starożytnej Palestynie, pomiędzy rzekami Arnon i Jarmuk; Galaad
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych Galaad

Gioconda pn
(sztuka) kobieta sportretowana na słynnym obrazie Leonarda da Vinci Iucunda

Gliwice ɡlʲiˈvʲiʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Polsce; Glivitium

Gniezno ˈɟɲɛznɔ n
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w Wielkopolsce; Gnesna

Goa pn
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Indyjskiego, nad Morzem Arabskim; Goa

Godfryd ˈɡɔdvrɨt pn
imię męskie; Godefridus

Gorkum pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miasto w południowej Holandii; Goricum

Gorycja pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Friuli-Wenecja Julijska, w prowincji Gorycja (1.2); Goritia

Grecja ˈɡrɛʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie, ze stolicą w Atenach; Graecia

Greczynka ɡrɛˈʧ̑ɨ̃nka n
osoba płci żeńskiej narodowości greckiej, obywatelka Grecji, mieszkanka Grecji Graeca

Grek ɡrɛk n
człowiek narodowości greckiej, obywatel Grecji, mieszkaniec Grecji Graecus

Grenada ɡrɛ̃ˈnada pn
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii; Granata
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej; Granata
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Grenadyn, największa wyspa państwa (1.1) Granata

Grenlandia ɡrɛ̃nˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) ogromna arktyczna wyspa na północnym Atlantyku; Groenlandia

Grenoble pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość w południowo-wschodniej Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy; Gratianopolis

Gruzja ˈɡruzʲja pn
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na Kaukazie, ze stolicą w Tbilisi; Georgia

Gryfice ɡrɨˈfʲiʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim; Griphemberch

Grzegorz ˈɡʒɛɡɔʃ pn
imię męskie; Gregorius

Grób Pański pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) pozostałości grobu Jezusa Chrystusa w Jerozolimie zamienione w kaplicę Sanctum Sepulchrum

Guam ˈɡu<sup>w</sup>ãm pn
(geografia, geograficzny) wyspa w Oceanii; Guama

Guernsey pn
(geografia, geograficzny) wyspa w Europie; Guernsey Sarmia

Gujana ɡuˈjãna pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Georgetown; Guiana

Gujana Francuska ɡuˈjãna frãnˈʦ̑uska pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) francuskie terytorium zależne o statusie departamentu zamorskiego, położone w północno-wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim; Guiana Francica

Gwadelupa ˌɡvadɛˈlupa pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) departament zamorski Francji w archipelagu Małych Antyli; Guadalupa

Gwatemala ˌɡvatɛ̃ˈmala pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Ameryce Środkowej; Guatimalia

Gwinea ɡvʲĩˈnɛa pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Guinea
(geografia, geograficzny) region w Afryce Zachodniej; Guinea

Gwinea Bissau ɡvʲĩˈnɛa ˈbʲisːaw pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej Afryce ze stolicą w Bissau; Guinea Bissaviensis

Gwinea Równikowa ɡvʲĩˈnɛa ˌruvʲɲiˈkɔva pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Guinea Aequatorensis

Góra Oliwna pn
(geografia, geograficzny) wzniesienie nieopodal starego miasta Jerozolimy w Judei; Mōns Olīvētī

Górna Bawaria pn
(geografia, geograficzny) (administracja) okręg i rejencja w południowej Bawarii ze stolicą w Monachium; Bavaria Superior

Górna Kraina pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy; Carniola Superior

Górny Śląsk pn
(geografia, geograficzny) część Śląska należąca obecnie do Polski i Czech; Silesia Superior

Góry Albańskie pn
(geografia, geograficzny) pas wzniesień w Kampanii Rzymskiej, na południowy wschód od Rzymu; Albanus Mons

Góry Sabińskie pn
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w Apeninach, ograniczony od zachodu przez dolinę rzeki Tyber; Montes Sabini

Göteborg pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowo-zachodniej Szwecji, położone nad cieśniną Kattegat; Gothenburgum

Głogów ˈɡwɔɡuf pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim; Glogovia

Głubczyce ɡwupˈʧ̑ɨʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Lubschicz

Głuchołazy ˌɡwuxɔˈwazɨ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Capricolum

Habakuk pn
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło; Habacuc

Hades ˈxadɛs pn
(mitologia grecka) bóg zmarłych i świata pozagrobowego, utożsamiany z rzymskim Plutonem; Pluto

Haga ˈxaɡa pn
(geografia, geograficzny) miasto w Holandii; Haga

Haiti xaˈ<sup>j</sup>itʲi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej w archipelagu Antyli; Haitia

Hajmos pn
(geografia, geograficzny) (mitologia grecka) łańcuch górski na północy Tracji, według mitu o tyfonomachii, zabarwiony czerwono krwią broczącego Tyfona, współcześnie identyfikowany ze Starą Płaniną Haemus

Halicz pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto rejonowe na Ukraine, położone w obwodzie iwanofrankiwskim nad Dniestrem; Halicia

Hamburg ˈxãmburk pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech; Hamburgum

Hamilkar xãˈmʲilkar pn
punickie imię męskie; Amilcar Hamilcar

Hana ˈxãna pn
(geografia, geograficzny) region etniczny w środkowych Morawach w Czechach Hana Hanakia Hanna

Hannonia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna i średniowieczne hrabstwo, położone w południowych Niderlandach, jej stołecznym miastem jest Mons; Hannonia Hennegovia

Hanower pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, stolica Dolnej Saksonii; Hannovera
(geografia, geograficzny) region w Niemczech; Hannovera

Hawana xaˈvãna pn
(geografia, geograficzny) miasto portowe, stolica Kuby; Avana

Hazdrubal xazˈdrubal pn
imię punickie Asdrubal Hasdrubal

Hebe ˈxɛbɛ pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie młodości oraz szafarka ambrozji i nektaru na Olimpie, utożsamiana z rzymską Juwentas; Hebe Iuventus

Hefajstos xɛˈfajstɔs pn
(mitologia grecka) bóg ognia, wulkanów, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z rzymskim Wulkanem; Hephaestus

Hekate xɛˈkatɛ pn
(mitologia grecka) bogini czarów, magii, nekromancji, widm i rozdroży (miejsc sprzyjających czarom); Hecate

Helena xɛˈlɛ̃na pn
(oficjalnie) (urzędowy) polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego; Helene

Helenos pn
(mitologia grecka) wieszczek i królewicz trojański, syn Priama; Helenus

Helios ˈxɛlʲjɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie słońca, przedstawiany jako piękny mężczyzna w promienistej aureoli albo koronie z promieni słonecznych, przemierzający dzienne niebo złotym czterokonnym rydwanem, utożsamiany z rzymskim Solem; świadek przysiąg i czynów; źródło światła; syn Hyperiona i Tei; brat Selene i Eos; jedno z bóstw solarnych; jeden z tytanów drugiego pokolenia; Helius Sol

Helsinki xɛlˈsʲĩnʲci pn
(geografia, geograficzny) stolica Finlandii; Helsinkium

Henryk ˈxɛ̃nrɨk pn
imię męskie Henricus

Hera ˈxɛra pn
(mitologia grecka) bogini małżeństw, wierności małżeńskiej, kobiet zamężnych i wdów, utożsamiana z rzymską Junoną; Hera Iuno

Herkulanum pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, położone u stóp Wezuwiusza Herculaneum

Herkules xɛrˈkulɛs pn
(mitologia rzymska) mityczny heros; Hercules
imię męskie; Hercules
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór na półkuli północnej Hercules

Hermes ˈxɛrmɛs pn
(mitologia grecka) bóg dróg, podróżnych, wędrowców, kupców, złodziei, pasterzy i wynalazców, utożsamiany z rzymskim Merkurym; posłaniec bogów i psychopomp; syn Zeusa i Mai; jeden z olimpijczyków; Hermes
(astronomia, astronomiczny) planetoida podwójna o numerze katalogowym 69230, odkryta w 1937 r.; Hermes

Herod ˈxɛrɔt pn
historyczne i biblijne imię męskie pochodzenia greckiego Herodes

Hezjod ˈxɛzʲjɔt pn
(literacko) grecki epik; Hēsiodus

Hiacynt ˈçjaʦ̑ɨ̃nt pn
(mitologia grecka) piękny młodzieniec, królewicz spartański, ukochany Apollina i Zefira, syn Amyklasa (lub Ojbalosa) i Diomede; Hyacinthus

Hieronim çjɛˈrɔ̃ɲĩm pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Hieronymus

Hilaria çiˈlarʲja pn
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie; Hilaria

Hilary çiˈlarɨ pn
imię męskie; Hilarius

Himalaje ˌçĩmaˈlajɛ n
(geografia, geograficzny) łańcuch górski położony w południowej Azji, najwyższy na Ziemi; Himalaja

Himalia çĩˈmalʲja pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Jowisza; Himalia
(mitologia grecka) nimfa z wyspy Rodos, jedna z kochanek Zeusa; Himalia

Hiob çjɔp pn
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) postać biblijna; Iobus
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Iobus

Hiszpan ˈçiʃpãn n
człowiek narodowości hiszpańskiej, obywatel Hiszpanii, mieszkaniec Hiszpanii Hispanus

Hiszpania çiʃˈpãɲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie położone na Półwyspie Iberyjskim ze stolicą w Madrycie; Hispania

Hiszpanka çiʃˈpãnka n
kobieta lub dziewczyna narodowości hiszpańskiej, obywatelka Hiszpanii, mieszkanka Hiszpanii Hispana

Holandia xɔˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w zachodniej części Królestwa Niderlandów; Hollandia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Nederlandia Hollandia Batavia

Holandia Południowa pn
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja Holandii, ze stolicą w Hadze, położona wzdłuż wybrzeża Morza Północnego; Hollandia Australis

Holandia Północna pn
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja w północno-zachodniej Holandii ze stolicą w Haarlem; Hollandia Septentrionalis

Holsztyn pn
(geografia, geograficzny) kraina położona u nasady Półwyspu Jutlandzkiego, obecnie w całości w Niemczech; Holsatia

Homer ˈxɔ̃mɛr pn
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny grecki epik, pieśniarz i poeta, autor „Iliady” i „Odysei”; Homerus
anglosaskie imię męskie pochodzenia greckiego Homerus

Honduras xɔ̃nˈduras pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej; Honduria

Hongkong ˈxɔ̃ŋkːɔ̃ŋk pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) specjalny region administracyjny w Chinach nad Morzem Południowochińskim; Hongcongum

Honoriusz pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Honorius

Horacy xɔˈraʦ̑ɨ pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Horatius

Horeb pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczna biblijna góra, na której Jahwe powołał Mojżesza i objawił się Eliaszowi, utożsamiana niekiedy z górą Synaj; Horeb

Horus ˈxɔrus pn
(mitologia egipska) staroegipski bóg nieba, opiekun monarchii egipskiej; Horus

Hun n
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) członek koczowniczego ludu, który ok. 370 r. najechał Europę; Hunnus

Hydra ˈxɨdra pn
(astronomia, astronomiczny) największy pod względem powierzchni gwiazdozbiór na niebie; Hydra
(mitologia grecka) wielogłowy wąż wodny, spłodzony przez Tyfona i Echidnę; excetra hydra

Hyperion xɨˈpɛrʲjɔ̃n pn
(mitologia grecka) jeden z tytanów; Hyperion
(mitologia grecka) patronimikum Heliosa Hyperion
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Saturna; Hyperion

Hypnos ˈxɨpnɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie snu utożsamiany z rzymskim Somnusem; Somnus

Ibiza iˈbʲiza pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica wyspy (1.1) Ebusus
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Śródziemnym, w archipelagu Balearów; Ebusus

Iliki iˈlʲici pn
(geografia, geograficzny) jezioro w Beocji, w centralnej Grecji Hylica

Imperium Rzymskie pn
(historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego Imperium Romanum

Indie ˈĩndʲjɛ pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; India

Indonezja ˌĩndɔ̃ˈnɛzʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w południowo-wschodniej Azji ze stolicą w Dżakarcie; Indonesia

Inflanty ĩnˈflãntɨ n
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna nad Dźwiną i Zatoką Ryską Livonia

Ingria pn
kraina historyczna leżąca nad brzegiem Zatoki Fińskiej, na południe od Karelii a na wschód od Estonii, obecnie w granicach administracyjnych Rosji Ingria

Io ˈi<sup>j</sup>ɔ pn
(mitologia grecka) kapłanka Hery w Argos, córka Inachosa, jedna z kochanek Zeusa; Io
(astronomia, astronomiczny) trzeci co do wielkości księżyc Jowisza; Io

Irak ˈirak pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji ze stolicą w Bagdadzie; Iraquia

Iran ˈirãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Irania

Irena iˈrɛ̃na pn
imię żeńskie; Irene

Iris ˈirʲis pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie tęczy, posłanka bogów do ludzi; Iris

Irkuck pn
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, na Syberii, położone nad rzeką Irkut; Ircutia

Irlandia irˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie; Hibernia Irlandia
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim i Morzem Irlandzkim; Hibernia

Irlandia Północna irˈlãndʲja puwˈnɔʦ̑na pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) część składowa Wielkiej Brytanii; Hibernia Septentrionalis

Islamska Republika Afganistanu pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Afganistanu jako państwa; Res Publica Islamica Afganiae

Islandia isˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, ze stolicą w Reykjaviku, obejmujące Islandię (1.1) i otaczające ją mniejsze wyspy; Islandia Snelandia

Itaka iˈtaka pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) grecka wyspa na Morzu Jońskim, u zachodnich wybrzeży Peloponezu; Ithaca

Izaak iˈzaːk pn
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów; Isaac Isaacus

Izajasz iˈzajaʃ pn
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych; Isaias Esaias
(biblijny) postać biblijna, jeden z proroków starotestamentowych; metonimicznie również jego dzieło; Isaias Esaias

Izara pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Austrii i Niemczech, prawy dopływ Dunaju; Isara

Izrael izˈraɛl pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego, zamieszkałe w większości przez Żydów; Israel
(historia, historyczny, historycznie) naród żydowski Israel
hebrajskie imię męskie; Israel

Izydor iˈzɨdɔr pn
imię męskie pochodzenia greckiego; Isidorus

Jadwiga jadˈvʲiɡa pn
polskie imię żeńskie pochodzenia germańskiego; Hedvigis

Jagier pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Eger, miasto w północno-wschodnich Węgrzech Agria

Jahwe ˈjaxfɛ pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg w judaizmie i chrześcijaństwie, sakralne imię Boga; Iehova Iehovah

Jakub ˈjakup pn
(biblijny) postać biblijna, jeden z izraelskich patriarchów; Iacobus Iacomus Iacob
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Iacobus Jacobus

Jamajka jãˈmajka pn
(geografia, geograficzny) państwo położone na tej wyspie (1.1) Iamaica
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Karaibskim; Iamaica

Jan jãn pn
polskie imię męskie pochodzenia semickiego; imię biblijne; Ioannes

Janikulum pn
(geografia, geograficzny) wzgórze w obrębie Rzymu, na prawym brzegu Tybru, jako znajdujące się poza starożytnymi murami nie jest zaliczane do historycznych siedmiu wzgórz; Ianiculum

Japonia jaˈpɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Iaponia Japonia

Japończyk jaˈpɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
osoba narodowości japońskiej, obywatel, mieszkaniec Japonii Iapo

Jasna Góra ˈjasna ˈɡura pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolickie sanktuarium i kompleks klasztorny paulinów w Częstochowie; Clarus Mons Mons Clara

Jawa ˈjava pn
(geografia, geograficzny) wyspa z Dżakartą (stolicą Indonezji); Iava

Jaćwież ˈjäʨ̑fʲjɛʃ pn
kraina Jaćwingów położona w okresie średniowiecza między rzekami takimi jak: Biebrza, Niemen, Szeszupa oraz obszarami pomiędzy jeziorami Mamry i Śniardwy a rzeką Łęg; Jatvesonia Sudovia

Jehowa pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) imię Boga Biblii. Jedna z form oddania hebrajskiego zapisu imienia Bożego יהוה nazywanego tetragramem. Imię to występuje w niektórych przekładach Biblii na język polski. Z posługiwania się tą formą najbardziej znani są świadkowie Jehowy. Iehova

Jekaterynburg pn
(geografia, geograficzny) miasto w azjatyckiej części Rosji położone u stóp Uralu, nad rzeką Iset, stolica obwodu swierdłowskiego; Catharinoburgum

Jemen ˈjɛ̃mɛ̃n pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Sanie; Iemenia

Jenisejsk pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, w Kraju Krasnojarskim, nad Jenisejem; Ienisea

Jeremiasz jɛˈrɛ̃mʲjaʃ pn
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Ieremias

Jerozolima ˌjɛrɔˈzɔlʲĩma pn
(geografia, geograficzny) miasto o prawnie niewyjaśnionym statusie z większą częścią w Izraelu i wschodnią częścią na Terytoriach Palestyńskich, ośrodek kultu religijnego chrześcijan, żydów i muzułmanów; Hierosolyma Ierusalem

Jeruzalem jɛˈruzalɛ̃m pn
(podniośle) (geografia, geograficzny) Jerozolima; Hierusalem
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny synonim nieba, miejsca przebywania z Bogiem w przyszłym życiu; Hierusalem

Jerycho jɛˈrɨxɔ pn
(geografia, geograficzny) (biblijny) miasto w Judei, we wschodniej części Palestyny, znajdujące się pod administracją Autonomii Palestyńskiej; Hiericus

Jerzy ˈjɛʒɨ pn
imię męskie; Georgius

Jezioro Aralskie jɛ̇ˈʑɔrɔ aˈralsʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) zanikające, bezodpływowe, słone jezioro w Kazachstanie i Uzbekistanie; Lacus Oxianus

Jezioro Bodeńskie pn
(geografia, geograficzny) jezioro (a właściwie zespół dwóch jezior i odcinka Renu) u podnóża Alp, na pograniczu Niemiec, Austrii i Szwajcarii; Lacus Bodamicus Lacus Brigantinus

Jezioro Genewskie pn
(geografia, geograficzny) jezioro w Szwajcarii i Francji, nad jego brzegami znajduje się miasto Genewa; Lemannus

Jezioro Trazymeńskie pn
(geografia, geograficzny) jezioro tektoniczne w środkowych Włoszech, w Umbrii; Lacus Trasimenus

Jezus ˈjɛzus n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) centralna postać chrześcijaństwa; Iesus Iēsus

Jezus Chrystus ˈjɛzus ˈxrɨstus pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie imię Syna Bożego; Iesus Christus

Joachim jɔˈaçĩm pn
imię męskie; Joachimus

Joel ˈjɔɛl pn
(biblijny) Księga Joela; Ioel
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Ioel

Jokasta jɔˈkasta pn
(astronomia, astronomiczny) księżyc Jowisza; Iocasta
(mitologia grecka) królowa Teb, córka Menojkeusa i żona Lajosa, matka, potem żona Edypa; Iocasta

Jonasz ˈjɔ̃naʃ pn
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Ionas

Jonatan jɔ̃ˈnatãn pn
polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Jonathan

Jonia n
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) w starożytności kraina położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander; Ionia

Jordan ˈjɔrdãn pn
(geografia, geograficzny) rzeka na Bliskim Wschodzie; Iordanus

Jordania jɔrˈdãɲa pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji, na Bliskim Wschodzie ze stolicą w Ammanie; Iordania

Jowisz ˈjɔvʲiʃ pn
(mitologia rzymska) bóg światłości, pogodnego nieba, piorunów, błyskawic i nienaruszalności przysięgi, utożsamiany z greckim Zeusem; syn Saturna i Ops; mąż Junony; wraz z Junoną i Minerwą tworzył triadę kapitolińską; obok Marsa i Kwiryna narodowe bóstwo rzymskie; najwyższy bóg panteonu rzymskiego; Iuppiter
(astronomia, astronomiczny) piąta według oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych; czwarty (po Słońcu, Księżycu i Wenus) najjaśniejszy obiekt na niebie; Iuppiter

Jozafat pn
polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Iosaphat

Jozue jɔˈzu<sup>w</sup>ɛ pn
rzadkie imię męskie pochodzenia semickiego; Iosue

Judasz pn
(biblijny) (zobacz) Judasz Iskariota; Iudas

Judea juˈdɛa pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na Bliskim Wschodzie, prowincja rzymska; Iudaea

Jugosławia ˌjuɡɔˈswavʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) nieistniejące państwo w Europie Południowej na Półwyspie Bałkańskim; Iugoslavia

Julia ˈjulʲja pn
imię żeńskie; Iulia

Juliusz ˈjulʲjuʃ pn
imię męskie; Iulius

Juniper pn
imię męskie Iuniperus

Justyn pn
imię męskie; Iustinius

Józef ˈjuzɛf pn
imię męskie; Iosephus

Kacper ˈkaʦ̑pɛr pn
imię męskie; Caspar

Kaczor Donald ˈkaʧ̑ɔr ˈdɔ̃nalt pn
bohater filmów animowanych; Donaldus Anas

Kadyks ˈkadɨks pn
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii; Gades

Kafarnaum pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w północnym Izraelu, nad Jeziorem Galilejskim; Capharnaum

Kain pn
(biblijny) postać biblijna, syn prarodziców; Cain

Kair ˈka<sup>j</sup>ir pn
(geografia, geograficzny) stolica Egiptu; Cairus

Kalabria kaˈlabrʲja n
(geografia, geograficzny) region w południowych Włoszech; Calabria

Kaledonia ˌkalɛˈdɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na północy Wielkiej Brytanii, w większości pokrywająca się ze współczesną Szkocją; Caledonia

Kalifornia ˌkalʲiˈfɔrʲɲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) stan na zachodzie Stanów Zjednoczonych; California

Kalikst ˈkalʲikst pn
rzadkie imię męskie pochodzenia greckiego; Callixtus

Kaliopa kaˈlʲjɔpa pn
(mitologia grecka) muza poezji epicznej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Calliope

Kalisz ˈkalʲiʃ pn
(geografia, geograficzny) duże miasto w Polsce, w południowo-wschodniej Wielkopolsce; Calisia

Kalkuta kalˈkuta pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Indiach; Caliquit

Kambodża kãmˈbɔʤ̑a pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Południowo-Wschodniej ze stolicą w Phnom Penh; Cambosia Cambodia

Kamczatka kãmˈʧ̑atka pn
(geografia, geograficzny) półwysep w północno-wschodniej części Azji; Camtschatca

Kamerun kãˈmɛrũn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Cameronia

Kamil ˈkãmʲil pn
imię męskie pochodzenia łacińskiego; Camillus

Kamila kãˈmʲila pn
imię żeńskie; Camilla

Kanaan pn
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) ziemia obiecana patriarsze Abrahamowi i jego potomstwu; Chanaān
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego; Chanaān
(biblijny) imię biblijne Chanaān

Kanada kãˈnada pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Północnej; Canada

Kandahar pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowym Afganistanie, położone nad rzeką Helmand; Alexandria Arachosia

Kapadocja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w tureckiej Anatolii; Cappadocia

Kapitol kaˈpʲitɔl pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) wzgórze w Rzymie; Capitolium

Kaplica Sykstyńska pn
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) zabytkowa watykańska kaplica z freskami Michała Anioła; Sacellum Sixtinum

Kapua pn
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, położona na południe od Rzymu nad rzeką Volturno; Capua Capua Nova

Karia n
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina na południowo-zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej; Caria

Karkonosze ˌkarkɔ̃ˈnɔʃɛ pn
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w Sudetach; Montes Corcontica Montes Gigantei

Karniów pn
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach; Carnovia

Karol ˈkarɔl pn
imię męskie; Carolus

Karolina ˌkarɔˈlʲĩna pn
imię żeńskie; carola

Karpaty karˈpatɨ pn
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w środkowej Europie; Alpes Bastarnicae

Karyntia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna leżąca na obszarze obecnej Austrii i Słowenii Carinthia

Kasandra kaˈsãndra pn
(mitologia grecka) wieszczka (m.in. przepowiedziała upadek Troi) i królewna trojańska, córka Priama i Hekuby; Cassandra
(rzadki, rzadko używany) imię żeńskie; Cassandra

Kasjopea ˌkasʲjɔˈpɛa pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 5 jasnych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie litery W; Cassiopea Cassiopeia
(mitologia grecka) królowa Etiopii, żona Cefeusza i matka Andromedy, po śmierci przeniesiona na firmament jako gwiazdozbiór Kasjopei (1.2); Cassiopea Cassiopeia

Kastor ˈkastɔr pn
(mitologia grecka) ubóstwiony heros, patron żeglarzy i żołnierzy, syn Tyndareosa (lub Zeusa) i Ledy, przeniesiony (wraz z bratem Polideukesem) na firmament jako gwiazdozbiór Bliźniąt; Castor
(mitologia rzymska) (1.1); Castor
imię męskie; Castor
(astronomia, astronomiczny) druga najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt; Castor

Katalonia ˌkataˈlɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) wspólnota autonomiczna w Hiszpanii; Catalonia

Katania pn
(geografia, geograficzny) miasto i port we Włoszech, w regionie Sycylia, w prowincji Katania, u podnóża Etny; Catina

Katar ˈkatar pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego; Quataria

Katarzyna ˌkataˈʒɨ̃na pn
imię żeńskie; Catharina Catalina

Katowice ˌkatɔˈvʲiʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica województwa śląskiego; Catovicia Katovicum

Kaukaz ˈkawkas pn
(geografia, geograficzny) pasmo górskie w zachodniej Azji; Caucasus

Kazachstan kaˈzaxstãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na pograniczu Europy i Azji, ze stolicą w Astanie; Casachia Cazastania

Kazań ˈkazãɲ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Federacji Rosyjskiej, stolica Tatarstanu; Casanum

Kazimierz Dolny kaˈʑĩmʲjɛʒ ˈdɔlnɨ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Casimiria

Kenia ˈkɛ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Kenia

Keresz pn
(geografia, geograficzny) rzeka we wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy; Crisius

Kielce ˈcɛlʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie świętokrzyskim; Civitas Kielcensis

Kijów ˈcijuf pn
(geografia, geograficzny) miasto nad Dnieprem, stolica Ukrainy; Chiovia Kiovia

Kilonia pn
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn; Chilonium Kilia Kielia

Kioto pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna stolica Japonii; Kioto Kyoto Kyotum

Kirgistan cirʲˈɟistãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej; Chirgisia

Kiribati ˌcirʲiˈbatʲi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo na Oceanie Spokojnym; Kiribati

Klaudia ˈklawdʲja pn
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Claudia

Klaudiusz ˈklawdʲjuʃ pn
imię męskie; Claudius

Klemens ˈklɛ̃mɛ̃w̃s pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Clemens

Kleparz pn
(geografia, geograficzny) historyczna dzielnica Krakowa, dawne miasto królewskie; Clepardia

Klet pn
(zdrobniale) Anaklet (hipokorystyk) Cletus
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Cletus

Klio ˈklʲi<sup>j</sup>ɔ pn
(mitologia grecka) jedna z nereid, córka Nereusa i Doris Clio
(mitologia grecka) muza historii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Clio

Klotylda klɔˈtɨlda pn
imię żeńskie; Clotildis

Kluż-Napoka pn
(geografia, geograficzny) miasto w Rumunii, w północno-zachodnim Siedmiogrodzie; Claudianopolis Claudiopolis

Koblencja pn
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Niemiec, u ujścia Mozeli do Renu; Confluentes

Kocyt ˈkɔʦ̑ɨt pn
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu; rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych; Cocytus

Kokytos kɔˈkɨtɔs pn
(mitologia grecka) jedna z rzek Hadesu, rzeka lamentu, nad której brzegami błądzą dusze nie pogrzebanych jeszcze zmarłych; Cocytus

Kolonia kɔˈlɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech; Colonia Agrippina CCAA

Kolumb ˈkɔlũmp pn
(historia, historyczny, historycznie) spolszczone nazwisko włoskie odkrywcy i żeglarza Krzysztofa Kolumba Columbus

Kolumba pn
imię żeńskie Columba

Kolumbia kɔˈlũmbʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej; Columbia

Kolumbia Brytyjska kɔˈlũmbʲja brɨˈtɨjska pn
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich; Columbia Britannica

Komisja Europejska kɔ̃ˈmʲisʲja ˌɛwrɔˈpɛjska n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organ wykonawczy Unii Europejskiej; Commissio Europaea

Konfederacja Szwajcarska pn
(oficjalnie) (administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Szwajcarii jako państwa; Confoederatio Helvetica

Konfucjusz pn
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) chiński filozof; Confucius

Konkordia pn
(mitologia rzymska) bogini i uosobienie zgody; Concordia

Konstancja kɔ̃w̃ˈstãnʦ̑ʲja pn
imię żeńskie; Constantia

Konstantynopol ˌkɔ̃w̃stãntɨ̃ˈnɔpɔl pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Stambułu; Constantinopolis

Kooperacyjna Republika Gujany pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Gujany Res Publica Cooperativa Guianensis

Kopciuszek pn
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) przydomek głównej bohaterki popularnej baśni; Cinerella

Kopenhaga ˌkɔpɛ̃nˈxaɡa pn
(geografia, geograficzny) stolica Danii; Hafnia

Kopernik kɔˈpɛrʲɲik pn
nazwisko męskie Copernicus
(astronomia, astronomiczny) jeden z kraterów na powierzchni Księżyca; Copernicus
(astronomia, astronomiczny) jeden z kraterów na powierzchni Marsa; Copernicus

Koran ˈkɔrãn pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga islamu; Alcoranus

Korbea pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Corbie, miasto w Pikardii zbudowane wokół ważnego we wczesnym średniowieczu opactwa; Corbegia Corbeia

Kordoba kɔrˈdɔba n
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Hiszpanii, w regionie Andaluzja; Corduba

Korea kɔˈrɛa pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) dawne zjednoczone państwo w Azji, obecnie Korea Północna i Korea Południowa oraz (potocznie, potoczny) Półwysep Koreański; Corea
(potocznie, potoczny) Korea Północna lub Korea Południowa Corea

Korea Południowa kɔˈrɛa ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Corea Meridionalis

Korea Północna kɔˈrɛa puwˈnɔʦ̑na pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Corea Borealis

Korneliusz kɔrˈnɛlʲjuʃ pn
imię męskie, Cornelius

Korona Południowa kɔˈrɔ̃na ˌpɔwudʲˈɲɔva pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów znajdujący się na południowej półkuli nieba; Corona Australis

Korsyka kɔrˈsɨka pn
(geografia, geograficzny) wyspa na Morzu Śródziemnym, część Francji; Corsica

Korynt pn
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, na półwyspie Peloponez; Corinthus

Koryntia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina tworzona przez ziemie leżące wokół Koryntu Corinthia

Kos kɔs pn
(geografia, geograficzny) grecka wyspa w archipelagu Dodekanez; Cos

Kosma ˈkɔsma pn
imię męskie pochodzenia greckiego; Cosmas

Kosowo kɔˈsɔvɔ pn
(geografia, geograficzny) częściowo uznawane państwo w Europie ze stolicą w Prisztinie; Kosovia

Kostaryka ˌkɔstaˈrɨka pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej; Ora Opulenta

Kotor pn
(geografia, geograficzny) miasto portowe w południowo-zachodniej części Czarnogóry; Acruvium Catharum

Koziorożec ˌkɔʑɔˈrɔʒɛʦ̑ pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziesiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 grudnia do 20 stycznia; Capricornus
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem; Capricornus

Kościerzyna ˌkɔɕʨ̑ɛˈʒɨ̃na pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Costerina

Kościół ˈkɔɕʨ̑uw pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijańska wspólnota religijna w danym miejscu, np. mieście, kraju; także wspólnota wszystkich wyznawców danej religii ecclesia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religijna instytucja społeczna obejmująca wspólnotę wiernych danej religii, zwykle chrześcijańskiej, przeważnie hierarchiczna; ecclesia

Kraj Sudetów ˈkraj suˈdɛtuf pn
(geografia, geograficzny) kraina geograficzno-historyczna w Czechach, sudeckoniemieckie pogranicze Czech zamieszkiwane do 1946 roku przez Niemców sudeckich; Sudetia

Krak krak pn
imię legendarnego założyciela Krakowa; Cracus

Kraków ˈkrakuf pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie małopolskim, dawna stolica Polski; Cracovia

Krasnodar pn
(geografia, geograficzny) miasto europejskiej części Rosji, port nad rzeką Kubań, siedziba administracyjna Kraju Krasnodarskiego; Crasnodaria

Kreta ˈkrɛta pn
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Śródziemnym; Creta

Kreteńczyk krɛˈtɛ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
mieszkaniec Krety Cres

Krnów pn
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach; Carnovia

Krokos ˈkrɔkɔs pn
(mitologia grecka) młodzieniec nieszczęśliwie zakochany w Smilaks i zamieniony w szafran; Crocus

Kronsztad pn
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, port morski położony na wyspie Kotlin w Zatoce Fińskiej; Cronstadium

Krym krɨ̃m pn
(geografia, geograficzny) półwysep na południu Ukrainy, połączony z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim; Crimaea Chersonesus Taurica

Kryspin ˈkrɨspʲĩn pn
imię męskie pochodzenia łacińskiego; Crispinus Crispus

Krystyna krɨˈstɨ̃na pn
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Christina

Krzysztof ˈkʃɨʃtɔf pn
imię męskie; Christophorus

Krzyż Południa ˈkʃɨʃ pɔˈwudʲɲa pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów; Crux

Królestwo Bahrajnu pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahrajnu jako państwa; Regnum Baharinae

Ksawery ksaˈvɛrɨ pn
imię męskie; Xaverius

Kserkses pn
(historia, historyczny, historycznie) staroperskie imię męskie kilku starożytnych mezopotamskich i lewantyńskich władców Xerxes

Księstwo Andory pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Andory jako państwa Principatus Andorrae

Księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ pn
(astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie; Luna

Ktezyfon pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto na północno-wschodnim brzegu Tygrysu, u ujścia rzeki Dijala, dawna zimowa stolica państw Partów i Seleucydów; Ctesiphon

Kuba ˈkuba pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo leżące na Kubie (1.1) i sąsiednich wyspach; Cuba
(geografia, geograficzny) największa wyspa na Karaibach; Cuba

Kubuś Puchatek ˈkubuɕ puˈxatɛk n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) postać misia z książek i filmów stworzona przez Alana Alexandra Milne'a; Winnie ille Pu

Kurlandia pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem; Curonia Couronia

Kwedlinburg pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Quedlinburg, miasto w środkowych Niemczech w kraju związkowym Saksonia-Anhalt; Quedlinburgum

Kwidzyn ˈkfʲiʣ̑ɨ̃n pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Mariae Insula

Kłajpeda pn
(geografia, geograficzny) miasto na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, w zachodniej części Litwy, u ujścia rzeki Dangi do Zalewu Kurońskiego; Claipeda Memela

Kłodzko ˈkwɔʦ̑kɔ pn
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce w województwie dolnośląskim; Glacium Glocium

Lacedemon ˌlaʦ̑ɛˈdɛ̃mɔ̃n pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna Sparta Lacedaemon

Lacjum ˈlaʦ̑ʲjũm pn
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Rzymie; Latium

Lajstrygon lajˈstrɨɡɔ̃n pn
(mitologia grecka) członek plemienia ludożerczych olbrzymich ludzi zamieszkujących mityczną Telepylę; Laestrygon

Lakonia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna na południowym wschodzie Peloponezu, z największym ośrodkiem w Sparcie, graniczyła od zachodu z Mesenią, od północy zaś z Arkadią Laconia

Laos ˈlaɔs pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Laotia Laonia

Laponia laˈpɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) region Europy obejmujący północne tereny Norwegii, Szwecji, Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji; Laponia

Laszczyzna n
(geografia, geograficzny) region etniczny w Morawach i na Śląsku w Czechach Lachia

Latakia pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto portowe w północno-zachodniej Syrii; Laodicea

Lateran pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) zespół pałacowo-kościelny w Rzymie; Lateranum

Latona laˈtɔ̃na pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 639; Latona
(mitologia rzymska) (zobacz) Leto Latona

Laurencjusz pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Laurentius

Lecco pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech w regionie Lombardia; Leucum

Leda ˈlɛda pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Jowisza; Leda
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 38; Leda
(mitologia grecka) królewna etolska i królowa spartańska, żona Tyndareosa i kochanka Zeusa oraz matka Kastora, Polideukesa, Heleny i Klitajmestry; Leda

Lejda pn
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej Holandii, w prowincji Holandia Południowa u wybrzeża Morza Północnego; Lugdunum Batavorum

Leopold lɛˈɔpɔlt pn
imię męskie pochodzenia germańskiego; Leopoldus

Lesbos pn
(geografia, geograficzny) (administracja) prefektura grecka (nomos) na Lesbos (1.1); Lesbos
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Egejskim; Lesbos

Lesotho lɛˈsɔtɔ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Lesothum

Leto ˈlɛtɔ pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 68; Leto
(mitologia grecka) matka Apollina i Artemidy; Latona

Lew lɛf pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) piąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 lipca do 22 (23) sierpnia; Leo
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą i wiosną; Leo

Lewi pn
(biblijny) postać biblijna, protoplasta lewitów; Levi

Liban ˈlʲibãn pn
(geografia, geograficzny) państwo w zachodniej Azji; Libanus

Liberia lʲiˈbɛrʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Liberia

Libia ˈlʲibʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Libya

Licja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina znajdująca się w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, między Karią a Pamfilią; Lycia

Lidia ˈlʲidʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne państwo w zachodniej Azji Mniejszej; Lȳdia
imię żeńskie; Lȳdia

Liechtenstein ˈlixtɛnʂtajn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo w Europie między Szwajcarią a Austrią; Lichtenstenum

Liguria lʲiˈɡurʲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w zachodnich Włoszech; Liguria

Lille pn
(geografia, geograficzny) miasto we Francji; Insula

Linus ˈlʲĩnus pn
historyczne, łacińskie imię męskie; Linus

Lipsk lʲipsk pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, w Saksonii; Lipsia

Liturgia godzin pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (kościelny) codzienna modlitwa liturgiczna Kościoła katolickiego; Liturgia Horarum

Litwa ˈlʲitfa pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Lituania Lithuania

Lizbona lʲizˈbɔ̃na pn
(geografia, geograficzny) stolica Portugalii; Lisbonum Olisīpō

Lokryda pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w starożytnej Grecji, zamieszkana przez Lokrów, rozdzielona przez Dorydę i Fokidę na trzy odrębne części; Locris

Lombardia lɔ̃mˈbardʲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) region w północnych Włoszech ze stolicą w Mediolanie; Langobardia

Londyn ˈlɔ̃ndɨ̃n pn
(geografia, geograficzny) stolica Wielkiej Brytanii; Londinium

Loreto pn
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech nad Adriatykiem; Lauretum

Los Angeles pn
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia; Angelopolis

Lotar pn
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego; Lotharius

Lotaryngia ˌlɔtaˈrɨ̃ŋʲɟja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region w północno-wschodniej Francji; Lotharingia

Lourdes pn
(geografia, geograficzny) miejscowość i ośrodek kultu religijnego we Francji; Lapurdum

Lubeka pn
(geografia, geograficzny) miasto hanzeatyckie, w północnych Niemczech, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn; Lubeca

Lublana luˈblãna pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Słowenii; Aemona Labacum Luvigana

Lublin ˈlublʲĩn pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, stolica Lubelszczyzny; Lublinum

Lucjusz ˈluʦ̑ʲjuʃ pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Lucius

Ludowa Republika Bangladeszu pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bangladeszu jako państwa; Res Publica Popularis Bangladeshae

Ludwik ˈludvʲik pn
imię męskie; Ludovicus

Luizjana pn
(geografia, geograficzny) stan Stanów Zjednoczonych Ameryki; Ludoviciana

Lukania pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na południu antycznej Italii, między Zatoką Tarencką a Morzem Tyrreńskim; Lucania

Lukka pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Toskania, w prowincji Lukka; Luca Lucca

Luksemburg luˈksɛ̃mburk pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Luxemburgum

Luna ˈlũna pn
(mitologia rzymska) bogini księżyca, utożsamiana z grecką Selene; Luna

Lutnia ˈlutʲɲa pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Wegę; zawiera mgławicę planetarną – Pierścień; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu; Lyra

Luzon pn
(geografia, geograficzny) największa wyspa w archipelagu Filipiny, leżąca w jego północnej części; Luconia

Lwów lvuf pn
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie; Leopolis
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Lwówek Śląski; Leopolis

Lwówek Śląski ˈlvuvɛc ˈɕlɔ̃w̃sʲci pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Leopolis

Lyon pn
(geografia, geograficzny) miasto we Francji nad Rodanem i Saoną; Lugdunum

Macedonia ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie; Macedonia

Macedończyk ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨk n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) człowiek narodowości macedońskiej, obywatel Republiki Macedonii, mieszkaniec Republiki Macedonii; Macedoniense

Machabeusz n
(historia, historyczny, historycznie) przydomek Judy Hasmoneusza; Maccabaeus Machabaeus

Maciej ˈmaʨ̑ɛ̇j n
polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Matthias

Madagaskar ˌmadaˈɡaskar pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Indyjskim; Madagascaria

Madryt ˈmadrɨt pn
(geografia, geograficzny) stolica Hiszpanii; Madritum

Magdala pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto nad Jeziorem Galilejskim w Palestynie; Magdala

Magdalena ˌmaɡdaˈlɛ̃na pn
imię żeńskie; Magdalena Magdalene

Mahomet maˈxɔ̃mɛt pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (historia, historyczny, historycznie) arabski prorok, twórca islamu; Machometus

Majotta maˈjɔtːa n
(geografia, geograficzny) wyspa francuska na Oceanie Indyjskim; Maiotta

Makary maˈkarɨ pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Macarius

Maksymilian ˌmaksɨ̃ˈmʲilʲjãn pn
imię męskie; Maximilianus

Malachiasz pn
(biblijny) imię męskie; Malachias

Malawi maˈlavʲi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce; Malavium

Malediwy ˌmalɛˈdʲivɨ pn
(geografia, geograficzny) państwo i archipelag na Oceanie Indyjskim; Divi

Malezja maˈlɛzʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Malaesia

Mali ˈmalʲi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Bamako; Malium

Malmö pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Szwecji i port morski położony nad cieśniną Öresund; Malmogia

Malta ˈmalta pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie; Melitta Melita

Manchester pn
(geografia, geograficzny) miasto w Wielkiej Brytanii, ważny ośrodek przemysłowy; Mancunium

Manitoba ˌmãɲiˈtɔba pn
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich; Manitoba

Mantua pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lombardia, w prowincji Mantua; Mantua

Maraton pn
miejscowość w Grecji, w Attyce, miejsce słynnego zwycięstwa Greków nad Persami w 490 roku p.n.e. Marathon

Marcel pn
imię męskie; Marcellus

Marcela pn
imię żeńskie Marcella

Marceli marˈʦ̑ɛlʲi pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Marcellus

Marche pn
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie; Marca Marchia Anconitana
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Italii Marchia Anconitana Picenum

Marchia pn
(rzadki, rzadko używany) (geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech ze stolicą w Ankonie; Marca Marchia Anconitana
(rzadki, rzadko używany) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Italii Marchia Anconitana Picenum

Marcin ˈmarʲʨ̑ĩn pn
imię męskie; Martinus

Marek ˈmarɛk pn
imię męskie pochodzenia łacińskiego; Marcus

Maria ˈmarʲja pn
polskie imię żeńskie pochodzenia semickiego; Maria

Mariusz ˈmarʲjuʃ pn
imię męskie; Marius

Markowy possessiveAdjective
(przestarzałe, przestarzały) (gwarowe, gwara) taki, który należy do Marka Marcianus

Marmarosz pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej części Rumunii oraz w południowej Ukrainie, położona wzdłuż rzeki Cisy; Marmatia

Marna pn
(geografia, geograficzny) rzeka we Francji, prawy dopływ Sekwany; Materna Matrona

Maroko maˈrɔkɔ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce Północnej; Marocum

Mars mars pn
(mitologia rzymska) bóg wojny, utożsamiany z greckim Aresem; protoplasta Rzymian; obok Jowisza i Kwiryna narodowe bóstwo rzymskie; ojciec Romulusa i Remusa; mąż Nerio i kochanek Rei Sylwii; Mars
(astronomia, astronomiczny) czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet górnych i planet wewnętrznych; piąty (po Słońcu, Księżycu, Wenus i Jowiszu) najjaśniejszy obiekt na niebie; Mars

Marsylia marˈsɨlʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto we Francji; Massilia

Martyna pn
imię żeńskie; Martina

Martynika ˌmartɨ̃ˈɲika pn
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych w Małych Antylach Martinica

Marusza pn
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Rumunii i w południowo-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy; Marisus

Maryja Panna pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) (zobacz) Maria z Nazaretu; Virgo Maria

Mateusz maˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Matthaeus

Matka Boska ˈmatka ˈbɔska pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu Dei Genitrix Mater Dei

Matka Boża pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) Maria z Nazaretu; Dei Genitrix Mater Dei

Mauretania ˌmawrɛˈtãɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Nawakszut; Mauretania

Mazowsze maˈzɔfʃɛ n
(geografia, geograficzny) kraina na wschodzie Polski; Mazovia

Mazury pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce; Masuria

Mała Niedźwiedzica ˈmawa ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Małym Wozem; Ursa Minor

Małgorzata ˌmawɡɔˈʒata pn
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego; Margareta

Małopolska ˌmawɔˈpɔlska pn
(geografia, geograficzny) kraina na południu Polski; Polonia Minor

Mały Pies ˈmawɨ ˈpʲjɛs pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego; Canis Minor

Medard ˈmɛdart pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia germańskiego; Medardus

Media ˈmɛdʲja pn
jedna z historycznych krain na terenie dzisiejszego Iranu oraz dawne państwo na jej terenie; Mēdia

Mediolan mɛˈdʲjɔlãn pn
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Włoszech będące stolicą Lombardii; Mediolanum

Medziugorie pn
(geografia, geograficzny) wieś i ośrodek kultu religijnego w Bośni i Hercegowinie, w południowej części Hercegowiny; Mesoropolis

Mekka pn
(geografia, geograficzny) miasto w zachodniej części Arabii Saudyjskiej; Mecca

Meklemburgia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Niemczech, położona nad Bałtykiem, pomiędzy rzekami Łabą a Recknitz; Megalopolis

Meksyk ˈmɛksɨk pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej; Mexicum
(geografia, geograficzny) stolica Meksyku (1.1); Mexicopolis

Melchior ˈmɛlçjɔr pn
imię męskie; Melchior

Melchizedek pn
(biblijny) biblijne imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Melchisedech

Melpomena ˌmɛlpɔ̃ˈmɛ̃na pn
(mitologia grecka) muza tragedii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Melpomene

Memfis ˈmɛ̃w̃fʲis pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) jedno z najważniejszych miast starożytnego Egiptu; Memphis

Men mɛ̃n pn
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowych Niemczech; Moenus

Mentona pn
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe-Wybrzeże, w departamencie Alpy Nadmorskie; Mentonum

Merkury mɛrˈkurɨ pn
(mitologia rzymska) bóg handlu, zysku, kupiectwa, złodziei oraz celników, utożsamiany z greckim Hermesem; Mercurius
(astronomia, astronomiczny) pierwsza według oddalenia od Słońca i najmniejsza planeta Układu Słonecznego, widoczna gołym okiem; Mercurius

Mesenia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina na południowo-wschodnim Peloponezie, z historycznym ośrodkiem w Mesini Messenia

Mesjasz pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijaństwo Chrystus (jeden z tytułów Jezusa) Messias

Mesyna pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, położone w północno-wschodniej części Sycylii, nad Cieśniną Mesyńską; Messana

Metis ˈmɛtʲis pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie roztropności (w pozytywnym znaczeniu) i przewrotności (w negatywnym znaczeniu); Metis

Metody mɛˈtɔdɨ pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Methodius

Mezopotamia ˌmɛzɔpɔˈtãmʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu; Mesopotamia

Miami pn
(geografia, geograficzny) duże miasto na Florydzie; Miamia

Michał ˈmʲixaw pn
imię męskie; Michael Michaelus

Mikołaj mʲiˈkɔwaj pn
imię męskie; Nicolaus

Minerwa mʲĩˈnɛrva pn
(mitologia rzymska) bogini mądrości, wojny sprawiedliwej, rękodzieła i sztuki oraz nauczycieli i szkół, utożsamiana z grecką Ateną; Minerva

Minorka pn
(geografia, geograficzny) wyspa hiszpańska na Morzu Śródziemnym, druga co do wielkości w archipelagu Balearów; Balearis Minor

Minos ˈmʲĩnɔs pn
(mitologia grecka) król i prawodawca Krety; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Radamantysa i Sarpedona; mąż Pazyfae oraz ojciec Ariadny i Fedry; Minos

Minotaur pn
(mitologia grecka) potwór o ludzkim ciele i głowie byka, syn Pazyfae i byka przysłanego przez Posejdona Minosowi; Minotaurus

Miranda mʲiˈrãnda pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Urana; Miranda
imię żeńskie; Miranda

Missisipi ˌmʲisʲiˈsʲipʲi n
(geografia, geograficzny) rzeka w USA; Mississippia
(geografia, geograficzny) stan w południowej części USA; Mississippia

Mitra ˈmʲitra pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóstwo solarne czczone w kulturze indyjskiej, perskiej, greckiej i rzymskiej; patron szczerości, przyjaźni, władców, wojowników; Mithras Mithres

Międzyrzec Podlaski mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʒɛʦ̑ pɔdˈlasʲci pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Meserici

Międzyrzecz mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʒɛʧ̑ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Mederecensis Specjalna:Książki/978-83928267-4-3

Mińsk mʲĩj̃sk pn
(geografia, geograficzny) stolica Białorusi; Minscum

Miśnia ˈmʲiɕɲa pn
(geografia, geograficzny) miasto w Saksonii; Misnia

Mnemosyne pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie pamięci, matka muz, jedna z tytanid; Mnemosyne Moneta

Modena mɔˈdɛ̃na pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Włoszech, w regionie Emilia-Romania; Mutina

Moguncja mɔˈɡũnʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech nad Renem Mogontiacum

Mohylew pn
(geografia, geograficzny) miasto na Białorusi, siedziba administracyjna rejonu mohylewskiego; Mohilovia

Mojżesz ˈmɔjʒɛʃ pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) starotestamentowy prorok, wódz narodu izraelskiego; Moyses Moses
imię męskie; Moyses Moses

Monachium mɔ̃ˈnaçjũm pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica Bawarii; Monachium

Monako mɔ̃ˈnakɔ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) małe państwo na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym; Monoecus

Mongolia mɔ̃ŋˈɡɔlʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji Środkowej; Mongolia

Montreal mɔ̃nˈtrɛal pn
(geografia, geograficzny) miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec; Marianopolis

Morawa mɔˈrava pn
(geografia, geograficzny) rzeka w środkowej Europie, lewy dopływ Dunaju; Marus

Morawy mɔˈravɨ pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Czechach, w dorzeczu Morawy i górnej Odry; Moravia

Morfeusz mɔrˈfɛ<sup>w</sup>uʃ pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie marzeń sennych o ludzkich kształtach; Morpheus

Morze Adriatyckie ˈmɔʒɛ ˌadrʲjaˈtɨʦ̑ʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) basen morski pomiędzy Półwyspem Apeniński a Półwyspem Bałkańskim, północne odgałęzienie Morza Śródziemnego; Mare Hadriaticum Mare superum

Morze Azowskie ˈmɔʒɛ aˈzɔfsʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) część Morza Czarnego znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji; Palus Maeotis

Morze Bałtyckie ˈmɔʒɛ bawˈtɨʦ̑ʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze, położone na szelfie kontynentalnym w północnej Europie; Mare Balticum

Morze Białe ˈmɔʒɛ ˈbʲjawɛ pn
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Półwyspem Kolskim a wybrzeżem północnej Rosji; Mare Album

Morze Czarne ˈmɔʒɛ ˈʧ̑arnɛ pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) śródlądowe morze na granicy Azji i Europy; Pontus Euxinus Pontus Mare Nigrum Mare Scythicum

Morze Czerwone ˈmɔʒɛ ʧ̑ɛrˈvɔ̃nɛ pn
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Afryką, a Półwyspem Arabskim; Erythraeum mare

Morze Egejskie ˈmɔʒɛ ːˈɡɛjsʲcɛ n
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego; Mare Aegaeum

Morze Irlandzkie ˈmɔʒɛ irˈlãnʦ̑ʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) morze śródlądowe między Irlandią i Wielką Brytanią; Mare Hibernicum

Morze Japońskie pn
(geografia, geograficzny) morze Oceanu Spokojnego, położone między Japonią, Koreą i Rosją; Mare Iaponicum

Morze Jońskie ˈmɔʒɛ ˈjɔ̇̃j̃sʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego położona między południowo-zachodnią częścią Półwyspu Bałkańskiego a południowo-wschodnim wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego; Ionium

Morze Karaibskie ˈmɔʒɛ ˌkaraˈ<sup>j</sup>ipsʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) morze położone na północ od Ameryki Południowej, część Oceanu Atlantyckiego; Mare Caribicum

Morze Kaspijskie ˈmɔʒɛ kasˈpʲijsʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) bezodpływowe słone jezioro w Azji i Europie; Caspias

Morze Południowochińskie ˈmɔʒɛ ˌpɔwudʲɲɔvɔˈçĩj̃sʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego; Mare Sinense Australe

Morze Północne ˈmɔʒɛ puwˈnɔʦ̑nɛ pn
(geografia, geograficzny) morze przy północnych brzegach Europy, część Oceanu Atlantyckiego; Mare Germanicum

Morze Tyrreńskie ˈmɔʒɛ tɨrˈːɛ̃j̃sʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) część Morza Śródziemnego pomiędzy Korsyką, Sardynią, Sycylią a Półwyspem Apenińskim; Mare Tyrrhenum

Morze Śródziemne ˈmɔʒɛ ɕrudʲˈʑɛ̃mnɛ pn
(geografia, geograficzny) śródlądowe morze położone między Europą, Afryką i Azją, część Oceanu Atlantyckiego; Mare Mediterraneum

Moskwa ˈmɔskfa pn
(geografia, geograficzny) stolica Rosji; Moscua Moscovia

Mount Everest pn
(geografia, geograficzny) najwyższy szczyt Ziemi, ośmiotysięcznik położony w Himalajach; Mons Everestis

Moza ˈmɔza pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Europie; Mosa

Mozambik mɔˈzãmbʲik pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Mozambicum

Mozela pn
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Niemcy i Luksemburg, lewy dopływ Renu; Mosella

Mołdawia mɔwˈdavʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Wschodniej ze stolicą w Kiszyniowie; Moldavia

Mykeny mɨˈkɛ̃nɨ pn
(starożytność) starożytna grecka polis w północno-wschodniej części Peloponezu; Mycena Mycenae

Mysłowice ˌmɨswɔˈvʲiʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce; Mislovia

Myzja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w północno-zachodniej Azji Mniejszej nad Propontydą, graniczyła od wschodu z Frygią a od południa z Lidią; Mysia

NN ɛ̃n‿ˈɛ̃n acronym
osoba o niezidentyfikowanej tożsamości NN

Nablus ˈnablus pn
(geografia, geograficzny) miasto w Autonomii Palestyńskiej; Flavia Neapolis

Nadrenia pn
(geografia, geograficzny) luźno zdefiniowana kraina obejmująca ziemie wokół północnego i środkowego odcinka niemieckiego Renu; Rhenania

Nahum pn
(biblijny) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) biblijne imię męskie; Nahum

Najświętsza Maryja Panna pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (peryfrastyczny) (zobacz) Maria z Nazaretu; Beata Virgo Maria

Namibia nãˈmʲibʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Namibia

Namur pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Belgii, stolica Walonii; Namurcum

Nancy pn
(geografia, geograficzny) miasto nad rzeką Meurthe we wschodniej Francji Nanceium

Nankin pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Chinach, port nad dolną Jangcy, dawna stolica; Nanchinum

Nantes pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Francji, port nad Loarą, historyczna stolica Bretanii; Naundes

Napoleon ˌnapɔˈlɛɔ̃n pn
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Napoleon Bonaparte, cesarz Francuzów Neāpoliō
(rzadki, rzadko używany) imię męskie; Napoleo

Narbona pn
(geografia, geograficzny) miejscowość we Francji, w regionie Oksytania, w departamencie Aude; Colonia Narbo Martius Narbo Narbona

Narcyz ˈnarʦ̑ɨs pn
(mitologia grecka) piękny młodzieniec ukarany miłością do własnego odbicia; Narcissus
imię męskie pochodzenia greckiego; Narcissus

Natalia naˈtalʲja pn
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Natalia

Nauru naˈ<sup>w</sup>uru pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii na wyspie Nauru (1.1); Naurum

Nazaret naˈzarɛt pn
(geografia, geograficzny) miasto w północnym Izraelu; Nazareth

Neapol nɛˈapɔl pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Włoszech; Neapolis

Nehemiasz pn
(biblijny) imię męskie Nehemiae

Nemezys nɛ̃ˈmɛzɨs pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie sprawiedliwej odpłaty (zemsty), gniewu i kary bogów za bluźnierstwo i pychę ludzi przekraczających wyznaczone im granice; strażniczka równowagi świata; Nemesis

Nepal ˈnɛpal pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Nepalia

Neptun ˈnɛptũn pn
(mitologia rzymska) bóg morza, rybaków i żeglarzy, utożsamiany z greckim Posejdonem; mąż Salacji; Neptunus
(astronomia, astronomiczny) ósma według oddalenia od Słońca (najdalsza) planeta Układu Słonecznego, odkryta 1846, niewidzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych; Neptunus

Neretwa pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Bośni i Hercegowinie i Chorwacji, uchodząca do Adriatyku; Naro

Neustria pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna, północno-zachodnia część państwa Franków, położona na północ od doliny Loary; Neustria

Nevada pn
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych ze stolicą Carson City; Nivata

Nicea ɲiˈʦ̑ɛa pn
(geografia, geograficzny) portowe miasto w południowo-wschodniej Francji nad Morzem Śródziemnym; Nicaea
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) dawne miasto w średniowiecznej Bitynii, współcześnie İznik w Turcji Nicaea

Niedziela Palmowa ɲɛ̇ˈʥ̑ɛla palˈmɔva n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ostatnia niedziela przed Wielkanocą rozpoczynająca Wielki Tydzień; Dominica in Palmis

Niemcy ˈɲɛ̃mʦ̑ɨ pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Germania

Niemen ˈɲɛ̃mɛ̃n pn
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Białoruś, Litwę i Rosję; Chronus

Niemiec ˈɲɛ̃mʲjɛʦ̑ n
człowiek narodowości niemieckiej Germanus

Niemiecka Republika Demokratyczna ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ka rɛˈpublʲika ˌdɛ̃mɔkraˈtɨʧ̑na pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne niemieckie państwo socjalistyczne w Europie Środkowej ze stolicą w Berlinie; Res publica Democratica Germanica

Niemka ˈɲɛ̃mka n
kobieta lub dziewczyna narodowości niemieckiej, obywatelka Niemiec Germana

Niger ˈɲiɡɛr pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Niamey; Niger

Nigeria ɲiˈɡɛrʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Abudży; Nigeria

Nikaragua ˌɲikaraˈɡu<sup>w</sup>a pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej; Nicaragua

Nikodem ɲiˈkɔdɛ̃m pn
imię męskie; Nicodemus

Nil ɲil pn
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek na Ziemi, w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu; Nilus

Niniwa pn
(starożytność) (geografia, geograficzny) dawne miasto w północnej Mezopotamii, nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu, jedna ze stolic starożytnej Asyrii, współcześnie stanowisko archeologiczne; Ninive

Nisz pn
(geografia, geograficzny) miasto w Serbii, nad rzeką Niszawą; Naissus

Nix ɲiks pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z księżyców Plutona Nix

Niżny Nowogród pn
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w Rosji, nad Wołgą, u ujścia Oki, stolica Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego; Novogardia Inferior

Noe ˈnɔɛ pn
(biblijny) postać starotestamentowa, budowniczy arki w czasach potopu; Noe
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Noe

Norbert ˈnɔrbɛrt pn
polskie imię męskie pochodzenia starogermańskiego; Norbertus

Normandia nɔrˈmãndʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnej Francji; Normannia

Nortumbria nɔrˈtũmbrʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) średniowieczne królestwo anglosaskie Northumbria Regnum Northanhymbrorum

Norwegia nɔrˈvɛɟja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie ze stolicą w Oslo; Norvegia

Norymberga ˌnɔrɨ̃mˈbɛrɡa pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech; Norimberga

Notos ˈnɔtɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru południowego, utożsamiany z rzymskim Austerem; Auster Notus

Nowa Fundlandia ˈnɔva fũnˈdlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) duża wyspa na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, która stanowi część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador; Terra Nova

Nowa Gwinea ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
(geografia, geograficzny) wyspa Oceanii; Nova Guinea

Nowa Korbea pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) opactwo w Corvey w Niemczech; Corbegia Corbeia

Nowa Zelandia ˈnɔva zɛˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Oceanii; Nova Zelanda Nova Zelandia

Nowe Delhi ˈnɔvɛ ˈdɛlʲi pn
(geografia, geograficzny) stolica Indii; Dellium Novum

Nowosybirsk ˌnɔvɔˈsɨbʲirsk pn
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji położone na środkowej Syberii, nad Obem; Novosibirscum

Nowy Brunszwik ˈnɔvɨ ˈbrũw̃ʃfʲik pn
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich; Novum Brunsvicum

Nowy Jork ˈnɔvɨ ˈjɔrk pn
(geografia, geograficzny) największe miasto Stanów Zjednoczonych; Novum Eboracum
stan na północnym wschodzie Stanów Zjednoczonych; Novum Eboracum

Nowy Meksyk ˈnɔvɨ ˈmɛksɨk pn
(administracja) (geografia, geograficzny) stan na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych; Novum Mexicum

Nowy Orlean ˈnɔvɨ ɔrˈlɛãn pn
(geografia, geograficzny) miasto w Stanach Zjednoczonych; Nova Aurelia

Nowy Sad pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północnej Serbii; Neoplantae

Nowy Testament ˈnɔvɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) część Biblii złożona z 27 ksiąg opisujących wydarzenia z życia Jezusa i pierwotnego Kościoła; Novum Testamentum

Numidia nũˈmʲidʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) historyczne królestwo Berberów w północnej Afryce, obejmujące tereny dzisiejszej Algierii i części Tunezji; Numidia

Nunavut pn
(geografia, geograficzny) jedno z trzech terytoriów kanadyjskich; Nunavut

Nursja pn
(geografia, geograficzny) miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia; Nursia

Ocean Arktyczny ɔˈʦ̑ɛãn arkˈtɨʧ̑nɨ pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) jeden z oceanów Ziemi; Oceanus Arcticus

Ocean Atlantycki ɔˈʦ̑ɛãn ˌatlãnˈtɨʦ̑ʲci pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) jeden z oceanów Ziemi położony pomiędzy Amerykami a Europą i Afryką; Oceanus Atlanticus

Ocean Indyjski ɔˈʦ̑ɛãn ĩnˈdɨjsʲci pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) trzeci co do wielkości ocean Ziemi; Oceanus Indicus

Ocean Spokojny ɔˈʦ̑ɛãn spɔˈkɔjnɨ pn
(oficjalnie) (geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) największy oraz najgłębszy ocean na Ziemi; Oceanus Pacificus

Oceania ˌɔʦ̑ɛˈãɲja n
(geografia, geograficzny) grupa wysp na Pacyfiku, uznawanych czasem za osobny kontynent; Oceania

Odessa pn
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie, położone nad Morzem Czarnym; Odessus

Odra ˈɔdra pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Czechach, Polsce i Niemczech; Viadrus

Odyseja ˌɔdɨˈsɛja pn
(literacko) starożytny epos grecki przypisywany Homerowi; Odyssea

Ofelia ɔˈfɛlʲja pn
imię żeńskie pochodzenia greckiego; Ophelia

Ohio n
(geografia, geograficzny) rzeka w USA przepływająca przez Ohio (1.1); Ohium

Ohio pn
(geografia, geograficzny) (administracja) stan w środkowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych ze stolicą w Columbus; Ohium

Ojcze nasz ˈɔjʧ̑ɛ ˈnaʃ pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijańska zaczynająca się od słów „Ojcze nasz”; Pater noster

Okeanos ˌɔkɛˈãnɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wielkiej rzeki (wielkiego morza, oceanu) otaczającej świat, najstarszy z tytanów; Oceanus

Oksford ˈɔksfɔrt pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Anglii, stolica hrabstwa Oxfordshire; Oxfordia

Oktawia pn
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Octavia

Olaf ˈɔlaf pn
imię męskie; Olaus

Olimp ˈɔlʲĩmp pn
(geografia, geograficzny) masyw górski Grecji z najwyższym szczytem Mitikas; Olympus
(mitologia grecka) legendarna siedziba głównych bogów greckich Olympus

Olimpia ɔˈlʲĩmpʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) współczesne i starożytne miasto w Grecji na Półwyspie Peloponeskim; Olympia

Oliwier ɔˈlʲivjɛr pn
imię męskie Oliverius

Oman ˈɔ̃mãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji, na Półwyspie Arabskim, ze stolicą w Maskacie; Omania

Opawa ɔˈpava pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Czechach; Oppavia

Orawa ɔˈrava pn
(etnografia, etnograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) region etnograficzny w Słowacji i częściowo w Polsce, w dorzeczu Orawy (1.1); Arva

Orenburg pn
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w zachodniej Rosji, nad rzeką Ural, na granicy dwóch kontynentów: Europy i Azji; Orenburgum

Organizacja Narodów Zjednoczonych ˌɔrɡãɲiˈzaʦ̑ʲja naˈrɔduv ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɨx pn
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja międzynarodowa, której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka; Nationes Unitae

Orion ˈɔrʲjɔ̃n pn
(mitologia grecka) olbrzym i myśliwy beocki; kochanek Eos, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Oriona (2.1); Orion
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy; Orion

Orionidy pn
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów związany z kometą Halleya, którego radiant znajduje się na pograniczu konstelacji Oriona i Bliźniąt, obserwowany rokrocznie około 21 października; Orionidae

Orlean pn
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Francji, nad Loarą; Aurelianum

Orontes pn
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Azji, przepływająca przez Liban, Syrię i Turcję; Orontes

Orzeł ˈɔʒɛw pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba równikowego; zawiera jasną gwiazdę – Altaira; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w lipcu; Aquila

Osaka ɔˈsaka pn
(geografia, geograficzny) miasto w Japonii leżące w południowo-zachodniej części wyspy Honsiu, w regionie Kinki; Osaca

Oslo ˈɔslɔ pn
(geografia, geograficzny) stolica Norwegii; Asloa

Osobłoga pn
(geografia, geograficzny) wieś gminna w Czechach w województwie morawsko-śląskim, w powiecie Bruntal;

Ostia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne rzymskie miasto portowe u ujścia Tybru; Ostia

Ostrobotnia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) region historyczny w środkowej Finlandii Ostrobothnia

Ostrogocja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (rzadki, rzadko używany) Östergötland (używane zwykle w kontekście tytulatury monarszej) Ostrogothia

Ostrzyhom pn
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Węgrzech, nad Dunajem; Strigonium

Owidiusz pn
(starożytność) (literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) starożytny poeta rzymski; Ovidius

Ozeasz pn
(biblijny) Księga Ozeasza; Osee
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia hebrajskiego; Osee

Ołomuniec ˌɔwɔ̃ˈmũɲɛʦ̑ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Czechach; Olomucium

PKB pɛ‿ka‿ˈbɛ acronym
= produkt krajowy brutto; PDG

Pad pat pn
(geografia, geograficzny) rzeka w północnych Włoszech; Padus

Padwa ˈpadva pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech; Patavium

Paflagonia pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w północnej części Azji Mniejszej nad południowym brzegiem Morza Czarnego między Bitynią na zachodzie a Pontem na wschodzie; Paphlagonia

Pakistan paˈcistãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Pakistania

Palatyn pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) jedno z siedmiu rzymskich wzgórz; Palatium

Palermo paˈlɛrmɔ pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech w regionie Sycylia; Panormus

Palestyna ˌpalɛˈstɨ̃na pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) azjatycka kraina na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego; Palaestina

Palmyra pn
(geografia, geograficzny) miasto w Syrii, w północnej części Pustyni Syryjskiej; Palmyra

Pamfilia pn
(historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Mniejszej i późniejsza prowincja rzymska; Pamphylia

Pan pãn pn
(mitologia grecka) bóg pasterzy, przedstawiany jako człowiek z koźlimi nogami i rogami; Pan Faunus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóg w religii monoteistycznej, zwłaszcza w chrześcijaństwie Dominus

Panama pãˈnãma pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej; Panama

Pandora n
(mitologia grecka) pierwsza kobieta na Ziemi, zesłana przez Zeusa jako kara dla ludzi, otworzywszy swój prezent ślubny otrzymany od bogów, uwolnić miała wszelkie nieszczęścia nękające odtąd ludzkość; Pandora

Pankracy pãŋˈkraʦ̑ɨ pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Pancratius

Panna ˈpãnːa pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) szósty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 (24) sierpnia do 22 września; Virgo
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny wiosną; Virgo

Panonia pn
(starożytność) (geografia, geograficzny) prowincja rzymska położona między Sawą a Dunajem; Pannonia

Papua-Nowa Gwinea paˈpu<sup>w</sup>a ˈnɔva ɡvʲĩˈnɛa pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii ze stolicą w Port Moresby; Papua Nova Guinea

Paragwaj paˈraɡvaj pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej; Paraguaia

Parlament Europejski parˈlãmɛ̃nt ˌɛwrɔˈpɛjsʲci n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jednoizbowy parlament reprezentujący obywateli Unii Europejskiej; Parlamentum Europaeum

Parys ˈparɨs pn
(mitologia grecka) królewicz trojański, syn Priama i Hekuby, sędzia w sporze o jabłko niezgody, ukochany Heleny; Paris
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 3317; Paris

Paryż ˈparɨʃ pn
(geografia, geograficzny) stolica Francji; Lutetia Parisium

Pasawa pn
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w południowo-wschodnich Niemczech, w Bawarii, bezpośrednio przy granicy z Austrią; Castra Batavia

Pascha ˈpasxa pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowskie święto obchodzone w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni Księżyca na pamiątkę wyzwolenia Izraelitów z niewoli egipskiej; w Izraelu trwa 7 dni, a w diasporze – 8 dni; Pascha

Paweł ˈpavɛw pn
imię męskie; Paulus

Pawia pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Lombardii, położone w zachodniej części Niziny Padańskiej nad rzeką Ticino; Papia Ticinum

Państwo Kościelne pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) państwo istniejące w środkowej Italii w latach 755-1870; Status Ecclesiasticus

Państwo Watykańskie pn
(geografia, geograficzny) miasto-państwo w Europie Południowej; Status Civitatis Vaticanæ

Pegaz ˈpɛɡas pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Enifa; w Polsce widoczny jesienią; góruje o północy we wrześniu; Pegasus
(mitologia grecka) koń skrzydlaty; emblemat natchnienia poetyckiego; Pegasus

Pekin ˈpɛcĩn pn
(geografia, geograficzny) stolica Chin; Pechinum Pecinum

Pelagia pɛˈlaɟja pn
imię żeńskie pochodzenia greckiego; Pelagia

Pelagiusz pɛˈlaɟuʃ pn
imię męskie pochodzenia greckiego; Pelagius

Peloponez ˌpɛlɔˈpɔ̃nɛs pn
(geografia, geograficzny) półwysep w Grecji między Morzem Jońskim a Morzem Egejskim; Peloponnesus

Pelops ˈpɛlɔps pn
(mitologia, mitologiczny) postać z mitologii greckiej, syn Tantala złożony przez niego w ofierze bogom; Pelops

Pers pɛrs n
(historia, historyczny, historycznie) mieszkaniec Persji (dzisiejszego Iranu) perses

Persefona pn
(mitologia grecka) bogini grecka, małżonka Hadesa, władczyni świata podziemnego i opiekunka dusz zmarłych; Persephonē

Perseidy pn
(astronomia, astronomiczny) rój meteorów obserwowany rokrocznie 10 sierpnia w gwiazdozbiorze Perseusza; Perseidae

Perseusz pɛrˈsɛ<sup>w</sup>uʃ pn
(mitologia grecka) heros argolidzki i pogromca Meduzy, syn Zeusa i Danae oraz mąż Andromedy, po śmierci przeniesiony na firmament jako gwiazdozbiór Perseusza (2.1); Perseus
(mitologia grecka) syn Nestora Perseus
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny latem, jesienią i zimą; Perseus

Persja ˈpɛrsʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) dawna nazwa Iranu; Persia

Peru ˈpɛru pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Limie; Peruvia Peru

Perugia pn
(geografia, geograficzny) miasto w środkowych Włoszech, stolica Umbrii; Perusia Perusium

Peruzja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) Perugia Perusia

Petroniusz pn
(rzadki, rzadko używany) polskie imię męskie pochodzenia grecko-łacińskiego; Petronius

Pełczyce pɛwˈʧ̑ɨʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim; Arcto-Lithanus

Piawa pn
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-wschodnich Włoszech; Plavis

Piemont ˈpʲjɛ̃mɔ̃nt pn
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech, ze stolicą w Turynie; Pedemontium

Pio pn
obce imię męskie Pius

Piotr pʲjɔtr̥ pn
imię męskie; Petrus

Piotra ˈpʲjɔtra pn
rzadkie polskie imię żeńskie pochodzenia łacińsko-greckiego; Petra

Pireneje ˌpʲirɛ̃ˈnɛjɛ pn
(geografia, geograficzny) łańcuch górski w południowo-zachodniej Europie; Pyrenaei

Pireus ˈpʲirɛws pn
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji; Piraeum

Pitagoras ˌpʲitaˈɡɔras pn
(filozofia, filozoficzny) (matematyka, matematyczny) grecki matematyk i filozof; Pythagoras

Pittsburgh pn
(geografia, geograficzny) duże miasto w USA, w stanie Pensylwania, stolica hrabstwa Allegheny; Pittsburgum

Pius pʲjus pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Pius

Piza pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Piza; Pisae

Pizydia pʲiˈzɨdʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) w starożytności kraina w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej, obecnie na terenie południowo-zachodniej Turcji Pisidia

Pięćdziesiątnica n
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto obchodzone pięćdziesiąt dni po Wielkanocy, w którym wspomina się zstąpienie Ducha Świętego na Maryję i Apostołów Pentecoste
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (biblijny) w judaizmie: święto obchodzone 6 dnia miesiąca siwan, upamiętniające nadanie Tory Pentecoste

Platon ˈplatɔ̃n pn
(historia, historyczny, historycznie) grecki filozof; Plato

Pliniusz pn
imię męskie pochodzenia łacińskiego Plinius

Pluton ˈplutɔ̃n pn
(mitologia rzymska) bóg świata zmarłych, utożsamiany z greckim Hadesem; Pluto
(astronomia, astronomiczny) planeta karłowata o numerze katalogowym 134340, należąca do Pasa Kuipera, do 2006 r. zaliczana do planet Układu Słonecznego; Pluto

Poczdam ˈpɔʤ̑dãm pn
(geografia, geograficzny) miasto w Niemczech, stolica landu Brandenburgia; Potestampium

Podlasie pɔdˈlaɕɛ n
(geografia, geograficzny) kraina na wschodzie Polski; Podlachia

Pogezania pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Prusach wywodząca się od obszaru zajętego przez plemię Pogezanów; Pogesania

Poitiers pn
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, w regionie Poitou-Charentes; Pictavia Pictavium

Pole Marsowe pn
(geografia, geograficzny) miejsce w starożytnym Rzymie, pierwotnie niezabudowane i poza murami miejskimi, w zakolu Tybru, na zachód od Kapitolu, poświęcone Marsowi, wykorzystywane do zebrań publicznych; Campus Martius

Polihymnia ˌpɔlʲiˈxɨ̃mʲɲja pn
(mitologia grecka) muza poezji sakralnej i hymnicznej oraz pantomimy, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Polyhymnia

Polluks ˈpɔlːuks pn
(mitologia rzymska) (zobacz) Polideukes; Pollux
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Bliźniąt; Pollux

Polska ˈpɔlska pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Warszawie; Polonia

Pomezania pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Prusach, na prawym brzegu Wisły i Nogatu, zamieszkana przez Pomezanów; Pomesania

Pomorze pɔ̃ˈmɔʒɛ pn
(geografia, geograficzny) region w północnej części Polski i Niemiec nad Morzem Bałtyckim; Pomerania

Pompa ˈpɔ̃mpa pn
(astronomia, astronomiczny) nazwa jednego gwiazdozbiorów; Antlia

Pompeje pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna polis, późniejsze miasto i współczesne muzeum na jego ruinach, u stóp Wezuwiusza, we włoskiej Kampanii; Pompeii

Pont pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej części Azji Mniejszej, nad Morzem Czarnym, w starożytności niezależne królestwo, następnie prowincja rzymska; Pontus

Portoryko ˌpɔrtɔˈrɨkɔ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej ze stolicą w San Juan, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, położone na wyspie Portoryko (1.1) i kilku sąsiednich; Portus Dives

Portugalia ˌpɔrtuˈɡalʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie, w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego; Lusitania Portugallia

Posejdon pɔˈsɛjdɔ̃n pn
(mitologia grecka) bóg mórz, trzęsień ziemi, żeglarzy, rybaków i koni, utożsamiany z rzymskim Neptunem; Neptunus

Poznań ˈpɔznãɲ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, stolica Wielkopolski; Posnania Poznania

Praga ˈpraɡa pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Czech; Praga

Pregoła pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Rosji, w obwodzie kaliningradzkim, przepływająca przez Królewiec i uchodząca do Zalewu Wiślanego; Vatrulia

Procjon pn
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Małego Psa; Procyon
(mitologia grecka) pies Oriona przeniesiony na firmament jako gwiazda Procjon (1.2) Procyon

Prometeusz pn
(mitologia grecka) tytan, opiekun ludzi, dla których to wykradł bogom olimpijskim ogień; Prometheus
(astronomia, astronomiczny) księżyc Saturna; Prometheus

Prudnik 'prudɲik pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na południu Polski; Neostadium Prudnicium

Prusy ˈprusɨ n
(historia, historyczny, historycznie) państwo położone w Europie Środkowo-Wschodniej Borussia Prutenia Prussia

Przedarulania pn
(geografia, geograficzny) (administracja) Vorarlberg Cisarulana

Psków pskuf pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Rosji, położone nad jeziorem Pejpus; Pscovia

Psy Gończe ˈpsɨ ˈɡɔ̃j̃n͇ʧ̑ɛ pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego; Canes Venatici

Ptah ptax pn
(mitologia egipska) staroegipski bóg stwórca; Phthas

Pusan ˈpusãn pn
(geografia, geograficzny) miasto portowe w Korei Południowej; Pusanum

Półwysep Iberyjski puwˈvɨsɛp ˌibɛˈrɨjsʲci pn
(geografia, geograficzny) półwysep w południowo-zachodniej Europie, między Oceanem Atlantyckim a Morzem Śródziemnym; Hiberia

Quebec n
(geografia, geograficzny) jedna z dziesięciu prowincji kanadyjskich; Quebecum

Québec n
miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec Quebecum

Racibórz raˈʨ̑ibuʃ pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce; Ratiboria

Radamantys ˌradãˈmãntɨs pn
(mitologia grecka) król mniejszych wysp na Morzu Egejskim; sędzia zmarłych w Hadesie; syn Zeusa i Europy oraz brat Minosa i Sarpedona; Rhadamanthus

Rafał ˈrafaw pn
imię męskie; Raphael

Rajmund ˈrajmũnt pn
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego; Raymundus

Rak rak pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) czwarty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 (22) czerwca do 22 lipca; Cancer
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny zimą; Cancer

Ramzes pn
(historia, historyczny, historycznie) imię kilkunastu faraonów; Ramses

Raszka pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-zachodniej Serbii, Kosowie i Czarnogórze Rascia

Ratyzbona pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowych Niemczech, w Bawarii, leżące nad Dunajem; Ratisbona

Rawenna pn
(geografia, geograficzny) miasto w północnych Włoszech; Ravenna

Rea pn
(astronomia, astronomiczny) drugi co do wielkości księżyc Saturna; Rhea
(mitologia grecka) w mitologii greckiej bóstwo pogańskie, tytanida, bogini płodności; Rhea
(mitologia rzymska) w mitologii rzymskiej jedna z westalek, matka Romulusa i Remusa; Rhea

Regina rɛˈɟĩna pn
imię żeńskie; Regina

Remigiusz rɛ̃ˈmʲiɟuʃ pn
imię męskie pochodzenia łacińskiego; Remigius

Ren rɛ̃n pn
(geografia, geograficzny) jedna z najdłuższych rzek w Europie przepływająca przez Niemcy oraz Szwajcarię; rzeka graniczna między Szwajcarią a Liechtensteinem; Rhenus

Rennes pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miejscowość i gmina we Francji, w regionie Bretania; Rhedones

Republika Armenii pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Armenii jako państwa; Respublica Armeniae

Republika Beninu pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Beninu Respublica Benini

Republika Czeska rɛˈpublʲika ˈʧ̑ɛska pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) (zobacz) Czechy (państwo) Res publica Cecha

Republika Federalna Niemiec rɛˈpublʲika ˌfɛdɛˈralna ˈɲɛ̃mʲjɛʦ̑ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Berlinie, a wcześniej w Bonn; Respublica Foederalis Germanica

Republika Francuska pn
(geografia, geograficzny) (administracja) oficjalna nazwa Francji jako państwa; Res Publica Franciae

Republika Korei rɛˈpublʲika kɔˈrɛji pn
(geografia, geograficzny) oficjalna nazwa Korei Południowej; Respublica Coreae

Republika Środkowoafrykańska rɛˈpublʲika ˌɕrɔtkɔvɔafrɨˈkãj̃ska pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce, w centralnej części tego kontynentu, ze stolicą w Bangi; Respublica Africae Mediae

Rijad ˈrʲijat pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Arabii Saudyjskiej; Riad

Robert ˈrɔbɛrt pn
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego; Robertus Rupertus

Roch rɔx pn
imię męskie; Rochus

Rodan ˈrɔdãn pn
(geografia, geograficzny) (administracja) francuski departament położony w regionie Owernia-Rodan-Alpy; Rhodanus
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-wschodniej Francji; Rhodanus

Rodan-Alpy pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (administracja) były region administracyjny w południowo-wschodniej Francji; Rhodano-Alpes

Rodopy pn
(geografia, geograficzny) jedno z pasm górskich fałdowania hercyńskiego w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na pograniczu Bułgarii i Grecji; także region geograficzny; Rhodope

Rodos ˈrɔdɔs pn
(geografia, geograficzny) grecka wyspa na Morzu Egejskim; Rhodos

Roger n
imię męskie Rogerius

Roland ˈrɔlãnt pn
polskie imię męskie pochodzenia starofrancuskiego; Rohelendus Rolandus Rowlandus

Roman ˈrɔ̃mãn pn
imię męskie; Romanus

Romania pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w północnych Włoszech, razem z Emilią tworząca region administracyjny Emilia-Romania, jej najważniejszym ośrodkiem jest Rawenna; Flaminia Romandiola Romania Romaniola

Romeo pn
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię bohatera dramatu Szekspira Romaeus

Rosja ˈrɔsʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie i Azji ze stolicą w Moskwie; Russia Ruthenia Rossia

Rosjanin rɔˈsʲjä̃ɲĩn n
człowiek narodowości rosyjskiej, obywatel Rosji, mieszkaniec Rosji; Russus

Rostock pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w północno-wschodnich Niemczech; Rostochium

Rostów nad Donem pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w południowej Rosji, nad rzeką Don, niedaleko jej ujścia do Morza Azowskiego; Rostovia ad Tanaim

Rudolf ˈrudɔlf pn
imię męskie; Rudolphus

Rufus ˈrufus pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Rufus

Ruhra pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, prawy dopływ Renu; Rura Rurinna

Rumunia rũˈmũɲja pn
(geografia, geograficzny) kraj europejski nad Morzem Czarnym, ze stolicą w Bukareszcie; Romania

Rwanda ˈrvãnda pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowo-wschodniej Afryce ze stolicą w Kigali; Ruanda

Ryby ˈrɨbɨ pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dwunasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 20 (21) lutego do 20 marca; Pisces
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce widoczny jesienią; Pisces

Ryga ˈrɨɡa pn
(geografia, geograficzny) stolica Łotwy; Riga

Ryszard ˈrɨʃart pn
polskie imię męskie pochodzenia germańskiego; Ricardus

Rzeszów ˈʒɛʃuf pn
miasto w województwie podkarpackim; Resovia

Rzym ʒɨ̃m pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Włoch; Roma
(historia, historyczny, historycznie) Cesarstwo Rzymskie; Roma
(przenośnie, przenośnia) papież; najwyższe władze Kościoła katolickiego Roma

Rzymianin ʒɨ̃ˈmʲjä̃ɲĩn n
(starożytność) obywatel starożytnego państwa rzymskiego Romanus

Saara pn
(geografia, geograficzny) (administracja) kraj związkowy w zachodniej części Niemiec; Saravia
(geografia, geograficzny) rzeka we Francji i Niemczech, prawy dopływ Mozeli, jej źródło znajduje się w Alzacji; Saravus Sarra

Sabaudia pn
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji; Sapandia

Sabina saˈbʲĩna pn
imię żeńskie; Sabina

Saint Lucia pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Środkowej na wyspie (1.2) o tej samej nazwie; Sancta Lucia
(geografia, geograficzny) wyspa w archipelagu Wysp Zawietrznych; Sancta Lucia

Saint Vincent i Grenadyny pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej; Sanctus Vincentius et Granatinae

Saksonia saˈksɔ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) kraj związkowy w Niemczech; Saxonia

Salomon saˈlɔ̃mɔ̃n pn
(biblijny) prorok biblijny i król Izraela słynący z mądrości; Salomon
imię męskie pochodzenia semickiego; Salomon

Salwador salˈvadɔr pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Środkowej; Salvatoria

Salzburg pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w północno-zachodniej Austrii, stolica kraju związkowego Salzburg (1.2); Salisburgum

Samarkanda pn
(geografia, geograficzny) miasto w Uzbekistanie; Maracanda

Sambor pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w zachodniej Ukrainie; Samboria

Samoa sãˈmɔa pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wyspiarskie państwo w Oceanii ze stolicą w Apia; Samoa

Samoa Amerykańskie sãˈmɔa ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii; Samoa Americana

Samosz pn
(geografia, geograficzny) rzeka w północno-zachodniej Rumunii i w północno-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy, powstaje z połączenia Małego Samoszu i Wielkiego Samoszu; Samus

Samuel sãˈmu<sup>w</sup>ɛl pn
polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Samuelis

San Marino ˈsãn maˈrʲĩnɔ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie; Sanctus Marinus

Sarajewo ˌsaraˈjɛvɔ pn
(geografia, geograficzny) stolica Bośni i Hercegowiny; Seraium

Sardynia sarˈdɨ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) duża włoska wyspa na Morzu Śródziemnym; Sardinia

Saturn ˈsaturn pn
(mitologia rzymska) bóg rolnictwa i zasiewów przedstawiany jako starzec trzymający w ręce sierp albo kosę, utożsamiany z greckim Kronosem; legendarny władca Italii; mąż Ops; Saturnus
(astronomia, astronomiczny) szósta według oddalenia od Słońca i druga największa planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych; Saturnus

Sawa pn
(geografia, geograficzny) rzeka w południowej Europie, prawy dopływ Dunaju; Savus

Scylla ˈsʦ̑ɨlːa pn
(mitologia grecka) potwór morski o kobiecej postaci i wężowych splotach, czyhający na marynarzy w Cieśninie Mesyńskiej; Scylla

Scypion pn
historyczne imię męskie pochodzenia łacińskiego; Scipio

Scytia ˈsʦ̑ɨtʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna obejmująca część Ukrainy; Scythia

Sebastian sɛˈbastʲjãn pn
imię męskie; Sebastianus

Sekwana sɛˈkfãna pn
(geografia, geograficzny) rzeka w północnej Francji, przepływająca przez Paryż; Sequana

Selene sɛˈlɛ̃nɛ pn
(mitologia grecka) bogini i uosobienie księżyca, utożsamiana z rzymską Luną; Luna Selene

Selinunt pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne greckie miasto założone w południowo-zachodniej części Sycylii, zniszczone w 408 r. p.n.e. przez Kartagińczyków; Selinus

Selonia pn
(geografia, geograficzny) kulturowy region Łotwy położony we wschodniej części Semigalii Selonia

Senegal sɛ̃ˈnɛɡal pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w zachodniej części Afryce, ze stolicą w Dakarze; Senegalia
(geografia, geograficzny) rzeka w zachodniej Afryce; Senegalia

Septuaginta pn
(historia, historyczny, historycznie) (biblijny) pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na koine; Septuaginta

Septymania pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w południowej Francji między Garonną a Rodanem i między Sewennami a Pirenejami; Septimania

Serbia ˈsɛrbʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) kraj w Europie, powstał po rozpadzie Serbii i Czarnogóry; Serbia

Serbia i Czarnogóra ˈsɛrbʲja ˌi‿ʧ̑arnɔˈɡura pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dawne państwo w Europie; Serbia et Nigromontium

Serena sɛˈrɛ̃na pn
polskie imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Serena

Sergiusz ˈsɛrʲɟuʃ pn
imię męskie; Sergius

Seszele sɛˈʃɛlɛ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) afrykańskie wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim; Insulae Seisellenses
(geografia, geograficzny) archipelag na Oceanie Indyjskim; Insulae Seisellenses

Seul ˈsɛ<sup>w</sup>ul pn
(geografia, geograficzny) stolica Korei Południowej; Seulum

Sewilla sɛˈvʲilːa pn
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii, stolica Andaluzji; Hispalis

Sfederowane Stany Mikronezji ˌsfɛdɛrɔˈvãnɛ ˈstãnɨ ˌmʲikrɔ̃ˈnɛzʲji pn
(geografia, geograficzny) państwo w Oceanii; Civitates Foederatae Micronesiae

Siedmiogród ɕɛdˈmʲjɔɡrut pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina w środkowej Rumunii; Transsilvania

Sierra Leone ˈsʲjɛrːa lɛˈɔ̃nɛ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą we Freetown; Mons Leoninus

Silesia sʲiˈlɛzʲja pn
(podniośle) Śląsk Silesia

Singapur sʲĩŋˈɡapur pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) miasto-państwo w Azji; Singapura

Skalda pn
(geografia, geograficzny) rzeka płynąca przez Francję, Belgię i Holandię, uchodząca do Morza Północnego, nieopodal Antwerpii; Scaldis Scalta

Skandynawia ˌskãndɨ̃ˈnavʲja n
(geografia, geograficzny) region północnej Europy obejmujący kraje Danię, Norwegię i Szwecję; Scandinavia

Skania pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna leżąca na najdalej wysuniętym na południe końcu Półwyspu Skandynawskiego, nad cieśniną Sund, obecnie w Szwecji; Scania

Skałosz ˈskawɔʃ pn
rzadkie polskie imię męskie, odpowiednik greckiego Πέτρος (Petro, Piotr) Petrus

Skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) ósmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 października do 21 listopada; Scorpius
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny częściowo latem, nisko nad horyzontem; Scorpius

Slawonia pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna we wschodniej Chorwacji, położona w międzyrzeczu Sawy i Drawy; Sclavonia

Smalandia pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowo-wschodniej Szwecji; Smolandia Smalandia

Smilaks ˈsmʲilaks pn
(mitologia grecka) nimfa zamieniona w kolcorośl, ukochana Krokosa; Smilax

Socza pn
(geografia, geograficzny) rzeka przepływająca przez Włochy i Słowenię, wypływa z Alp Julijskich i uchodzi do Zatoki Weneckiej; Aesontius Isontius

Soczi ˈsɔʧ̑ʲi pn
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, położone w Kraju Krasnodarskim, nad Morzem Czarnym; Sotzium

Sofia ˈsɔfʲja pn
(geografia, geograficzny) stolica Bułgarii; Serdica

Sogdiana pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina w Azji Środkowej leżąca nad rzeką Zarafszan, między rzekami Amu-darią i Syr-darią, na północ od Margiany i Baktrii, a na wschód od Fergany; Sogdiana

Sokrates sɔˈkratɛs pn
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) starożytny, grecki filozof; Sōcratēs

Sol pn
(mitologia rzymska) bóg słońca, utożsamiany z greckim Heliosem; Sol

Solon ˈsɔlɔ̃n pn
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta, mąż stanu i prawodawca ateński żyjący na przełomie VII i VI w. p.n.e.; Solon

Solura pn
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w środkowej Szwajcarii; Salodurum
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodniej Szwajcarii, w kantonie Solura (1.2), nad rzeką Aare; Salodurum

Somalia sɔ̃ˈmalʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Mogadiszu; Somalia

Sorbona pn
(geografia, geograficzny) zespół budynków w Dzielnicy Łacińskiej Paryża, dawniej siedziba Uniwersytetu Paryskiego; Sorbona

Soława pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Turyngii, w Niemczech, lewy dopływ Łaby; Sala

Sparta ˈsparta pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto-państwo w południowej Grecji; Sparta
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Grecji, na Peloponezie Sparta

Sperlonga pn
(geografia, geograficzny) miejscowość we Włoszech, w południowym Lacjum, w prowincji Latina; Sperlunga

Spira pn
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w Niemczech, położone nad Renem w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat; Noviomagus

Sri Lanka ˈsrʲi ˈlãnka pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji na wyspie Cejlon; Sri Lanca Taprobane

Stanisław stãˈɲiswaf pn
imię męskie; Stanislaus

Stany Zjednoczone ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie; Respublicae Unitae Americae Respublicae Unitae

Stany Zjednoczone Ameryki ˈstãnɨ ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ ãˈmɛrɨci pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Północnej ze stolicą w Waszyngtonie; Uniti Status Americae

Stargard pn
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce, w województwie zachodniopomorskim; Stargardia

Stary Testament ˈstarɨ tɛˈstãmɛ̃nt pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część Biblii, w skład której wchodzą księgi przejęte z judaizmu, napisane przed naszą erą; Vetus Testāmentum

Stefan ˈstɛfãn pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Stephanus

Stolica Apostolska stɔˈlʲiʦ̑a ˌːpɔˈstɔlska n
siedziba papieża, Watykan sedes apostolica

Strasburg pn
(geografia, geograficzny) miasto we Francji, stolica Alzacji; Argentoratum Stratœburgus

Strzelec ˈsṭʃɛlɛʦ̑ pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) dziewiąty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 22 listopada do 21 grudnia; Sagittarius
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny latem, nisko nad horyzontem; Sagittarius

Stuttgart pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Niemczech, stolica i największe miasto kraju związkowego Badenia-Wirtembergia; Stutgardia

Styria pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w środkowej Europie, podzielona między Austrię i Słowenię; Styria

Suazi pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce; Suazia

Sudermania pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) Södermanland, kraina historyczna w Szwecji; Sudermannia Sudermania

Sudety suˈdɛtɨ pn
(geografia, geograficzny) łańcuch górski na pograniczu Polski i Czech, rozciągającym się pomiędzy Doliną Łaby a Bramą Morawską; Montes Sudetica Sudeta Montes Sudeta Ore Sudeti

Sulejman pn
(rzadki, rzadko używany) imię męskie Suleimanus

Sumatra sũˈmatra pn
(geografia, geograficzny) indonezyjska wyspa w archipelagu Wielkich Wysp Sundajskich; Sumatra

Surinam suˈrʲĩnãm pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Paramaribo; Surinamia
(geografia, geograficzny) rzeka w Surinamie (1.1); Surinamia

Syberia sɨˈbɛrʲja pn
(geografia, geograficzny) azjatycka część Rosji; Siberia

Sybin pn
(geografia, geograficzny) miasto w środkowej Rumunii, w Siedmiogrodzie, stolica okręgu Sybin; Cibinium

Sychem pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (biblijny) starożytne miasto w środkowej Palestynie, przejściowo stolica Samarii; Sichem Sychem
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych Sychem

Sycylia sɨˈʦ̑ɨlʲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) wyspa na Morzu Śródziemnym i autonomiczny region administracyjny we Włoszech; Sicilia

Sydon ˈsɨdɔ̃n n
(geografia, geograficzny) trzecie pod względem wielkości miasto Libanu, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego; Sīdōn

Sykstus ˈsɨkstus pn
imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego; Sixtus

Symferopol ˌsɨ̃w̃fɛˈrɔpɔl pn
(geografia, geograficzny) miasto w Ukrainie, stolica Republiki Autonomicznej Krym; Sympheropolis

Syrach pn
(biblijny) autor starotestamentalnej Księgi Syracydesa Sirach

Syracydes pn
(biblijny) autor starotestamentalnej Księgi Syracha Siracides

Syrakuzy pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, we wschodniej Sycylii; Syracusae

Syria ˈsɨrʲja pn
(geografia, geograficzny) kraj w Azji; Syria

Syrinks ˈsɨrʲĩŋks pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 3360; Syrinx
(mitologia grecka) najada albo hamadriada, albo oreada z Arkadii zamieniona w trzcinę, ukochana Pana; Syrinx

Syriusz ˈsɨrʲjuʃ pn
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda na nocnym niebie, znajdująca się w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa; Sirius
(mitologia grecka) pies Oriona, przeniesiony na firmament jako gwiazda Syriusz (1.2); Sirius
(rzadki, rzadko używany) imię męskie; Sirius

Szampania ʃãmˈpãɲja pn
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Francji; Campania

Szanghaj pn
(geografia, geograficzny) największe miasto w Chinach, nad rzeką Jangcy; Sanghaevum Sciamhaevum

Szczecin ˈʃʧ̑ɛʨ̑ĩn pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, stolica województwa zachodniopomorskiego; Scecinum Stetinum

Szczecinek ʃʧ̑ɛˈʨ̑ĩnɛk pn
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim; Nova Stetin

Szkocja ˈʃkɔʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) część Wielkiej Brytanii, dawniej niepodległe państwo; Caledonia Scotia

Szkodra pn
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Albanii; Scodra Scutarum

Szlezwik-Holsztyn pn
(geografia, geograficzny) (administracja) najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec ze stolicą w Kilonii; Slesvicum et Holsatia

Sztokholm ˈʃtɔkxɔlm pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Szwecji; Holmia Stockholmia

Szwabia ˈʃfabʲja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) historyczna i etniczna kraina Niemiec, obecnie położona głównie na terenie Badenii-Wirtembergii, ale także części Bawarii oraz Szwajcarii i Francji; Suebia

Szwajcaria ʃfajˈʦ̑arʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie ze stolicą w Bernie; Helvetia

Szwecja ˈʃfɛʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie, położone w środkowej części Półwyspu Skandynawskiego; Suecia

Szydłowiec ʃɨdˈwɔvʲjɛʦ̑ pn
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w centralnej Polsce; Shidloviecz

Słowacja swɔˈvaʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie Środkowej; Slovakia

Słowenia swɔˈvɛ̃ɲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w południowej Europie ze stolicą w Lublanie; Slovenia

Słowianin swɔˈvʲjä̃ɲĩn n
(etnografia, etnograficzny) przedstawiciel jednego z ludów lub narodów indoeuropejskich, zamieszkujących wschodnią i południowo-wschodnią część Europy; Slavus

Słońce ˈswɔ̃j̃nʦ̑ɛ pn
(astronomia, astronomiczny) centralne ciało niebieskie Układu Słonecznego; najbliższa Ziemi gwiazda; najjaśniejszy obiekt na niebie; sol

Słupsk swupsk n
(geografia, geograficzny) miasto w północnej Polsce; Stolpe

TJ acronym
= (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Towarzystwo Jezusowe (jezuici) SI

Tadeusz taˈdɛ<sup>w</sup>uʃ pn
imię męskie; Thaddaeus

Tadź Mahal pn
(historia, historyczny, historycznie) (architektura, architektoniczny) mauzoleum w indyjskim mieście Agra, wzniesione przez Szahdżahana, władcę z dynastii Wielkich Mogołów, dla zmarłej żony Mumtaz Mahal; Taj Mahal

Tadżykistan ˌtaʤ̑ɨˈcistãn pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Tadzikistania

Tag tak pn
(geografia, geograficzny) rzeka na Półwyspie Iberyjskim; Tagus

Tajlandia tajˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Thailandia

Tajpej ˈtajpɛj pn
(geografia, geograficzny) stolica Tajwanu; Taipeium

Tajwan ˈtajvãn n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) Republika Chińska, państwo na wyspie Tajwan (1.1), przez Chińską Republikę Ludową uznawane za zbuntowaną prowincję; Taivania
(geografia, geograficzny) wyspa na Oceanie Spokojnym; Taivania

Talia ˈtalʲja pn
(mitologia grecka) muza komedii, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Thalea Thalia

Tallinn ˈtallʲĩn pn
(geografia, geograficzny) stolica Estonii; Castrum Danorum

Talos ˈtalɔs pn
(mitologia grecka) postać mitologiczna, niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu; Talus
(mitologia grecka) postać mitologiczna, olbrzym z brązu, strzegący Krety przed piratami i obcymi; Talus

Talus ˈtalus pn
(mitologia grecka) postać mitologiczna, niezwykle zdolny uczeń Dedala, którego ten z zazdrości strącił ze szczytu wzgórza akropolu; Talus
(mitologia grecka) postać mitologiczna, olbrzym z brązu, strzegący Krety przed piratami i obcymi; Talus

Tambow pn
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w środku europejskiej części Rosji, położone nad rzeką Cną; Tambovia

Tamiza tãˈmʲiza pn
(geografia, geograficzny) rzeka w południowej Anglii; Tamesis

Tanatos tãˈnatɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie śmierci utożsamiany z rzymską Mors; Mors Thanatus

Tantal ˈtãntal pn
(mitologia grecka) syn Zeusa i Pluto, ojciec Niobe i Pelopsa, władca góry Sipylos w Lidii; Tantalus

Tanzania tãw̃ˈzãɲja n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo we wschodniej Afryce ze stolicą w Dodoma; Tanzania

Tarent pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina w regionie Apulia, w prowincji Tarent, w południowych Włoszech; Tarentum

Tarnopol pn
(geografia, geograficzny) miasto na Ukrainie; Tarnopolis

Tars pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w południowej Azji Mniejszej, obecnie tureckie Tarsus; Tarsus

Tbilisi ˌtbʲiˈlʲisʲi pn
(geografia, geograficzny) miasto, stolica Gruzji; Triphelis

Teby pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto w Górnym Egipcie, położone nad Nilem; Thebae
(geografia, geograficzny) miasto w Grecji, w Beocji; Thebae

Tekla ˈtɛkla pn
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego; Thecla

Telesfor tɛˈlɛsfɔr pn
imię męskie; Telesphorus

Temesz pn
(geografia, geograficzny) rzeka w południowo-zachodniej Rumunii i w północno-wschodniej Serbii, lewy dopływ Dunaju; Tibiscus Tibisis

Temida tɛ̃ˈmʲida pn
(mitologia grecka) bogini prawa i praworządności przedstawiana jako kobieta z opaską na oczach, wagą i mieczem w dłoni; córka Uranosa i Gai; druga żona Zeusa; matka hor i Mojr; siostra Fojbe, Hyperiona, Japeta, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Mnemosyne, Okeanosa, Rei, Tei i Tetydy oraz cyklopów niebiańskich i hekatonchejrów; jedna z tytanid; Themis

Teneryfa pn
(geografia, geograficzny) hiszpańska wyspa w archipelagu Wysp Kanaryjskich; Insula Nivaria

Teodoryk pn
rzadkie polskie imię męskie; Theodoricus

Teofan tɛˈɔfãn pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Theophanes

Teofania ˌtɛɔˈfãɲja pn
imię żeńskie pochodzenia greckiego; Theophania

Teofil tɛˈɔfʲil pn
polskie imię męskie pochodzenia greckiego; Theophilus

Teofila pn
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego Theophila

Tercjusz n
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Tertius

Teresa tɛˈrɛsa pn
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego; Teresia

Termopile ˌtɛrmɔˈpʲilɛ pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) strategiczne, wąskie przejście między pasmem górskim Oita a wodami Zatoki Malijskiej, prowadzące z Tesalii do Grecji środkowej w pobliżu miejscowości Lamia w Grecji; Thermopylae

Terpsychora ˌtɛrpsɨˈxɔra pn
(mitologia grecka) muza tańca i pieśni chóralnej, jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Terpsichore

Terytoria Północno-Zachodnie ˌtɛrɨˈtɔrʲja ˌpuwnɔʦ̑nɔ‿zaˈxɔdʲɲɛ pn
(geografia, geograficzny) jedno z trzech terytoriów kanadyjskich; Territoria Septentrio-Occidentalia

Tesalia tɛˈsalʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w Grecji; Thessalia

Tetyda tɛˈtɨda pn
(mitologia grecka) nimfa; córka Nereusa i żona Peleusa; matka Achillesa; jedna z nereid; Thetis

Timok pn
(geografia, geograficzny) rzeka we wschodniej Serbii i północno-wschodniej Bułgarii, prawy dopływ Dunaju; Timacus

Timor Wschodni ˈtʲĩmɔr ˈfsxɔdʲɲi pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Timoria Orientalis

Tobiasz ˈtɔbʲjaʃ pn
imię męskie; Tobias

Tobolsk pn
(geografia, geograficzny) miasto w Rosji, w obwodzie tiumeńskim, u ujścia rzeki Toboł do Irtysza; Tobolium

Tokio ˈtɔcɔ pn
(geografia, geograficzny) stolica Japonii; Tocio

Tomasz ˈtɔ̃maʃ pn
imię męskie; Thomas

Tomisław tɔ̃ˈmʲĩswaf pn
imię męskie pochodzenia słowiańskiego; Tomislaus

Tora ˈtɔra pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) święta księga judaizmu składająca się z pięciu ksiąg; Tora

Toruń ˈtɔrũɲ pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-centralnej Polsce, położone nad Wisłą; Thorunium Thorunia Torunium

Toskania tɔˈskãɲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) kraina historyczna i region administracyjny w środkowych Włoszech; Tuscia

Tracja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon, obecnie podzielona między Grecję, Turcję i Bułgarię; Thracia

Trajan pn
historyczne, łacińskie imię męskie Traianus

Trewir pn
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, port nad Mozelą; Augusta Trevirorum Augusta Treverorum

Triest pn
(geografia, geograficzny) portowe miasto w północno-wschodnich Włoszech, nad Morzem Adriatyckim, stolica regionu autonomicznego Friuli-Wenecja Julijska i prowincji Triest; Tergeste Tergestum

Troada n
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytna kraina w Azji Mniejszej, pomiędzy Morzem Egejskim a Hellespontem i rzeką Ajespos, obecnie jest to półwysep Biga; Trōas

Troja ˈtrɔja pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej; Troia

Trydent pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i gmina w północnych Włoszech; Tridentum Trentum

Trzebiatów ṭʃɛˈbʲjatuf pn
(geografia, geograficzny) miasto w województwie zachodniopomorskim; Treptow

Trójca Święta ˈtrujʦ̑a ˈɕfʲjɛ̃nta pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w doktrynie chrześcijańskiej: trzy postacie (Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty), pod którymi przejawia się jeden Bóg; trinitas

Tulon pn
(geografia, geograficzny) miasto i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Var Telo Martius

Tuluza tuˈluza pn
miasto we Francji; Tolosa

Tunezja tũˈnɛzʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Tunesia

Tunis ˈtũɲis pn
(geografia, geograficzny) stolica Tunezji; Tunes

Turcja ˈturʦ̑ʲja pn
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (geografia, geograficzny) państwo na pograniczu Europy i Azji; Turcia

Turgowia pn
(geografia, geograficzny) (administracja) niemieckojęzyczny kanton w północno-wschodniej Szwajcarii; Turgovia

Turkmenistan ˌturkmɛ̃ˈɲistãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Azji Środkowej; Turcmenia

Turku pn
(geografia, geograficzny) miasto na południowo-zachodnim wybrzeżu Finlandii; Aboa

Turyn ˈturɨ̃n pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-zachodnich Włoszech nad rzeką Pad; stolica Piemontu; Taurinum Augusta Taurinorum

Turyngia tuˈrɨ̃ŋʲɟja pn
(administracja) (geografia, geograficzny) kraj związkowy w Republice Federalnej Niemiec ze stolicą w Erfurcie; Thuringia

Tutanchamon pn
(historia, historyczny, historycznie) jeden z faraonów; Tutankhamun

Twer pn
(geografia, geograficzny) miasto obwodowe w europejskiej części Rosji, nad Wołgą, przy ujściu Twercy; Tueria

Tyber ˈtɨbɛr pn
(geografia, geograficzny) rzeka we Włoszech przepływająca przez Rzym; Tiberis

Tyberiada pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Izraelu, w Dystrykcie Północnym, nad Jeziorem Tyberiadzkim; Tiberias

Tybinga pn
(geografia, geograficzny) powiatowe miasto w południowo-zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, siedziba rejencji Tybinga (1.2); Tubinga

Tyfon pn
(mitologia grecka) potwór z mitów greckich, pół człowiek, pół zwierzę o ogromnym wzroście i sile; Typhon

Tymon ˈtɨ̃mɔ̃n n
imię męskie Timon

Tymoteusz ˌtɨ̃mɔˈtɛ<sup>w</sup>uʃ pn
imię męskie; Timotheus

Tyr tɨr pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto i port w południowym Libanie, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w starożytności miasto fenickie; Tyrus

Tyrol pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północnych Włoszech i w zachodniej Austrii, rozciąga się w Alpach Wschodnich, w dolinie górnego Innu, górnej Adygi i górnej Drawy; Tirolis

Tyrteusz pn
(historia, historyczny, historycznie) starożytny poeta grecki, którego Ateńczycy wysłali w VII w. p.n.e. zamiast wojsk na pomoc Spartanom przeciw Meseńczykom, aby pieśniami natchnął Spartan do walki; Tyrtaeus

Tytus ˈtɨtus pn
imię męskie; Titus

Uganda uˈɡãnda pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Kampali; Uganda Ugandia

Ukraina ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩna n
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie ze stolicą w Kijowie; Ucraina

Ulm pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia; Ulma

Umbria ˈũmbrʲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) region administracyjny w środkowych Włoszech; Umbria

Unia Europejska ˈũɲja ˌɛwrɔˈpɛjska pn
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) organizacja zrzeszająca 28 państw europejskich; Unio Europæa Unio Europaea

Unstruta pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, lewy dopływ Soławy; Onestrudis

Ural ˈural pn
(geografia, geograficzny) góry w Rosji; Rhipaei
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji i Kazachstanie; Rhipaei

Uran ˈurãn pn
(astronomia, astronomiczny) siódma według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, odkryta 1781, widzialna gołym okiem; jedna z planet jowiszowych, planet górnych i planet zewnętrznych; Uranus

Urania uˈrãɲja pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 30, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1854 r.; Urania
(mitologia grecka) jedna z okeanid Urania
(mitologia grecka) muza astronomii (łącznie z astrologią), jedna z towarzyszek Apolla; córka Zeusa i Mnemosyne; Urania
(mitologia grecka) przydomek Afrodyty Urania

Uranos uˈrãnɔs pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie nieba; syn i mąż Gai, ojciec tytanów (Hyperiona, Japetosa, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Okeanosa), tytanid (Fojbe, Mnemosyne, Rei, Tei, Temidy, Tetydy), hekatonchejrów, cyklopów niebiańskich, Erynii, gigantów i nimf jesionowych; Uranus Caelus

Urban ˈurbãn pn
imię męskie; Urbanus

Uriel pn
(rzadki, rzadko używany) imię męskie; Uriel

Ursyn pn
imię męskie; Ursus

Urugwaj uˈruɡvaj pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej; Uraquaria

Uzbekistan ˌuzbɛˈcistãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Azji; Usbecia

Vaduz pn
(geografia, geograficzny) stolica Liechtensteinu; Dulcis vallis

Vancouver pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Kanadzie Vancuverium

Vanuatu pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielki kraj wyspiarski w Oceanii; Vanuatu

Vicenza pn
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska; Vicetia Vincentia

WWW acronym
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) ogólnoświatowa sieć usług elektronicznych udostępniająca dokumenty przy pomocy łącz; TTT

Wacław ˈvaʦ̑waf pn
imię męskie pochodzenia czeskiego; Venceslaus

Waga ˈvaɡa pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) siódmy znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 23 września do 22 października; Libra
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór nieba południowego, w Polsce widoczny wiosną i latem; Libra

Walencja vaˈlɛ̃nʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto w Hiszpanii; Valentia

Walenty vaˈlɛ̃ntɨ pn
imię męskie; Valentinus

Waleriusz pn
imię męskie; Valerius

Walia ˈvalʲja pn
(geografia, geograficzny) jeden z czterech historycznych krajów Wielkiej Brytanii; Cambria

Walonia pn
(geografia, geograficzny) kraina historyczna w południowej Belgii Wallonia

Warkocz Bereniki ˈvarkɔʤ̑ ˌbɛrɛ̃ˈɲici pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; Coma Berenices

Warmia ˈvarmʲja pn
(historia, historyczny, historycznie) kraina historyczna w północno-wschodniej Polsce, na wschód od Pasłęki; Varmia

Warna pn
(geografia, geograficzny) miasto w Bułgarii, port nad Morzem Czarnym, stolica obwodu Warna; Odessus

Warszawa varˈʃava pn
(geografia, geograficzny) stolica Polski, największe polskie miasto; Varsovia

Wasza Wysokość n
zwrot grzecznościowy w stosunku do osoby z rodziny królewskiej lub książęcej Maiestas Tuus

Watykan vaˈtɨkãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie; Civitas Vaticana Vaticanus
(geografia, geograficzny) wzgórze w Rzymie; Mons Vaticanus

Wawrzyniec vavˈʒɨ̃ɲɛʦ̑ pn
imię męskie; Laurentius

Wega ˈvɛɡa pn
(astronomia, astronomiczny) najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni; jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie; Vega

Weimar pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Turyngia; Vimaria

Weje pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) starożytne miasto etruskie, przeciwnik Rzymu, zdobyte przez niego w 396 roku p.n.e.; Veii

Wenecja vɛ̃ˈnɛʦ̑ʲja pn
(geografia, geograficzny) miasto we Włoszech, wcześniej również państwo; Venetia Venetiae

Wenecja Euganejska vɛ̃ˈnɛʦ̑ʲja ˌɛwɡãˈnɛjska pn
(geografia, geograficzny) region we Włoszech; Venetia

Wenezuela ˌvɛ̃nɛzuˈ<sup>w</sup>ɛla pn
(geografia, geograficzny) państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Caracas; Venetiola

Wenus ˈvɛ̃nus pn
(astronomia, astronomiczny) druga według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, znana w starożytności, widzialna gołym okiem; jedna z planet ziemiopodobnych, planet dolnych i planet wewnętrznych; trzeci (po Słońcu i Księżycu) najjaśniejszy obiekt na niebie; Venus
(mitologia rzymska) bogini piękna i miłości, utożsamiana z grecką Afrodytą; Venus

Werona pn
(geografia, geograficzny) (administracja) włoska prowincja ze stolicą w Weronie (1.1) Vērōna
(geografia, geograficzny) miasto w północno-wschodnich Włoszech, w regionie administracyjnym Wenecja Euganejska; Verona

Weronika ˌvɛrɔ̃ˈɲika pn
polskie imię żeńskie pochodzenia greckiego; Veronica

Wersal ˈvɛrsal pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) miejscowość we Francji położona na zachód od Paryża, słynąca z rezydencji królów francuskich; Versaliis

Wesołych Świąt vɛˈsɔwɨç ˈɕfʲjɔ̃nt interjection
…używana do życzenia komuś miłych świąt Bożego Narodzenia Lorem Nativitatis Natale hilare felix dies Nativitatis

Westa ˈvɛsta pn
(astronomia, astronomiczny) planetoida o numerze katalogowym 4; Vesta
(mitologia rzymska) bogini ogniska domowego, świętego i wiecznego ognia, utożsamiana z grecką Hestią; Vesta

Wewnętrzna Kraina pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna w Słowenii, część Krainy; Carniola Interior

Wezera pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech, powstała z połączenia rzek Werry i Fuldy, uchodzi do Morza Północnego Visurgis

Wezuwiusz vɛˈzuvʲjuʃ pn
(geografia, geograficzny) wulkan we Włoszech; Vesuvius

Wełtawa vɛwˈtava pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Czechach, lewobrzeżny dopływ Łaby; Multavia

Wieczernica pn
(dawniej, dawny) (astronomia, astronomiczny) Gwiazda Wieczorna, Wenus Hesperus

Wiedeń ˈvʲjɛdɛ̃ɲ pn
(geografia, geograficzny) stolica Austrii; Vindobona Vienna

Wielka Brytania ˈvʲjɛlka brɨˈtãɲja pn
(geografia, geograficzny) wyspa między Oceanem Atlantyckim a Morzem Północnym; Britannia
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Britannia

Wielka Niedźwiedzica ˈvʲjɛlka ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; w Polsce widoczny cały rok; konstelacja, której 7 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie woza z dyszlem, zwany Wielkim Wozem; jedna z największych konstelacji; Ursa Maior Ursa Major

Wielkanoc vʲjɛlˈkãnɔʦ̑ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: święto upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa; Pascha Festa Paschalia

Wielki Czwartek n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) czwartek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy; dies cenae Domini

Wielki Pies ˈvʲjɛlʲci ˈpʲjɛs pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego; Canis Maior

Wielki Piątek ˈvʲjɛlʲci ˈpʲjɔ̃ntɛk n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) piątek Wielkiego Tygodnia, obchodzony przez chrześcijan na pamiątkę męki i śmierci Jezusa Chrystusa; Diēs Passiōnis Dominī

Wielki Post ˈvʲjɛlʲci ˈpɔst n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: czas pokuty przygotowujący do przeżycia świąt Wielkanocy, w którym obowiązuje zakaz urządzania hucznych zabaw, obejmujący czterdzieści dni od Środy Popielcowej do Wielkiej Soboty włącznie; quadragesima

Wielki Tydzień ˈvʲjɛlʲci ˈtɨʥ̑ɛ̇̃ɲ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie uroczysty czas upamiętniający ostatnie dni Chrystusa; Hebdomada Sancta Hebdomas Maior Hebdomas Sancta

Wielki Wybuch ˈvʲjɛlʲci ˈvɨbux pn
(astronomia, astronomiczny) model powstania Wszechświata; Fragor Maximus

Wielkopolska ˌvʲjɛlkɔˈpɔlska n
(geografia, geograficzny) kraina w środkowo-zachodniej Polsce; Polonia Maior

Wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór równikowy; Cetus

Wietnam ˈvʲjɛtnãm pn
(geografia, geograficzny) państwo w Azji; Vietnamia

Wikipedia ˌvʲiciˈpɛdʲja pn
(informatyka, informatyczny) internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować; projekt Fundacji Wikimedia Vicipaedia Vicipædia

Wikisłownik ˌvʲiciˈswɔvʲɲik pn
(neologizm) wolny internetowy wielojęzyczny słownik, który każdy może edytować; Victionarium

Wikiźródła ˌvʲiciʑˈrudwa pn
wolne internetowe repozytorium tekstów źródłowych, które każdy może redagować; projekt Fundacji Wikimedia; Vicifons

Wiktoria vʲikˈtɔrʲja pn
(mitologia rzymska) bogini i uosobienie zwycięstwa, utożsamiana z grecką Nike; Victoria
imię żeńskie pochodzenia łacińskiego; Victoria

Wilhelm ˈvʲilxɛlm pn
imię męskie; Gulielmus

Wilk vʲilk pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego; Lupus

Wilno ˈvʲilnɔ pn
(geografia, geograficzny) stolica Litwy; Vilna

Wiminał pn
(geografia, geograficzny) jedno z siedmiu klasycznych wzgórz rzymskich, położone w środkowo-wschodniej części miasta pomiędzy wzgórzami Kwirynał i Eskwilin; Collis Viminalis

Wincenty vʲĩnˈʦ̑ɛ̃ntɨ pn
polskie imię męskie pochodzenia łacińskiego; Vincentius

Wisła ˈvʲiswa pn
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka w Polsce; Vistula

Wit vʲit pn
imię męskie; Vitus

Wittenberga pn
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w środkowych Niemczech, leżące nad Łabą w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, centrum reformacji i miejsce działalności reformatora religijnego Marcina Lutra; Wittenberga

Wodnik ˈvɔdʲɲik pn
(astronomia, astronomiczny) (astrologia, astrologiczny) jedenasty znak zodiaku, w którym Słońce znajduje się od 21 stycznia do 19 (20) lutego; Aquarius
(astronomia, astronomiczny) zodiakalny gwiazdozbiór równikowy, w Polsce widoczny częściowo latem i jesienią; Aquarius

Wodzisław Śląski vɔˈʥ̑iswafʲ ˈɕlɔ̃w̃sʲci pn
(geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim; Vladislavia

Wojciech ˈvɔjʨ̑ɛx n
imię męskie; Adalbertus

Wolarz ˈvɔlaʃ pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba północnego; Bootes

Wolfgang ˈvɔlvɡãŋk pn
imię męskie; Wolfgangus

Wormacja pn
(geografia, geograficzny) miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w Nadrenii-Palatynacie, port nad Renem; Vormatia

Wołga ˈvɔwɡa pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa rzeka Europy, uchodzi do Morza Kaspijskiego; Rha

Wołyń ˈvɔwɨ̃ɲ pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) kraina historyczna na obszarze dziesiejszej zachodniej Ukrainy; Volhinia Volhynia

Wrocław ˈvrɔʦ̑waf pn
(geografia, geograficzny) miasto wojewódzkie nad Odrą, w południowo-zachodniej Polsce; Vratislavia Wratislavia

Wspólnota Bahamów pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oficjalna nazwa Bahamów jako państwa Consortio Bahamensium

Wszechmogący n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) Bóg Omnipotens

Wulkan ˈvulkãn pn
(mitologia rzymska) bóg ognia, kowalstwa, metali i metalurgii, utożsamiany z greckim Hefajstosem; Vulcanus

Wulturnus pn
(mitologia rzymska) bóg wiatru południowo-wschodniego, utożsamiany z greckim Eurosem; Eurus Vulturnus

Wybrzeże Kości Słoniowej vɨˈbʒɛʒɛ ˈkɔɕʨ̑i swɔ̃ˈɲɔvɛj pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce; Litus Eburneum

Wyspa Man ˈvɨspa ˈmãn pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium zależne od Korony brytyjskiej (dependencja Korony brytyjskiej); jedna z wysp wchodząca w skład archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim; Monapia

Wyspa Wielkanocna pn
(geografia, geograficzny) chilijska wyspa położona na południowym Pacyfiku, znana z występujących tam figur moai; Insula Paschalis

Wyspy Cooka ˈvɨspɨ ˈkuka pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Oceanii, terytorium zależne Nowej Zelandii; Insulae Cook

Wyspy Kanaryjskie ˈvɨspɨ ˌkãnaˈrɨjsʲcɛ pn
(geografia, geograficzny) archipelag położony na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Maroka i Sahary Zachodniej; Canariae Insulae
(geografia, geograficzny) terytorium autonomiczne Hiszpanii obejmujące Wyspy Kanaryjskie (1.1) Canariae Insulae

Wyspy Marshalla ˈvɨspɨ marˈʃala pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo na Oceanie Spokojnym ze stolicą w Majuro; Insulae Marsalienses

Wyspy Owcze ˈvɨspɨ ˈɔfʧ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) terytorium autonomiczne Danii położone w archipelagu Wyspy Owcze (1.1) Insulae Faeroae
(geografia, geograficzny) archipelag wysp na Morzu Norweskim; Insulae Faeroae

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca ˈvɨspɨ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ tɔ̃ˈmaʃa ˌi‿cɕɔ̃w̃ˈʒɛ̃nʦ̑a pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw wyspiarskich w Afryce; Insulae Sancti Thomae et Principis

Węgry ˈvɛ̃ŋɡrɨ pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Hungaria

Wężownik vɛ̃w̃ˈʒɔvʲɲik pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba równikowego; Ophiuchus

Władysław vwaˈdɨswaf pn
imię męskie; Wladislaus

Władysława ˌvwadɨˈswava pn
imię żeńskie; Wladislava

Władywostok ˌvwadɨˈvɔstɔk pn
(geografia, geograficzny) miasto portowe w Rosji nad Morzem Japońskim; Vladivostokium

Włochy ˈvwɔxɨ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Europie, położone na Półwyspie Apenińskim, obejmujące także Sycylię i Sardynię; Italia

Włocławek vwɔʦ̑ˈwavɛk pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą; Vladislavia

Włodzimiera ˌvwɔʥ̑ĩˈmʲjɛra pn
imię żeńskie Wladimira

Włodzimierz vwɔˈʥ̑ĩmʲjɛʃ pn
imię męskie; Wladimirus

Zachariasz zaˈxarʲjaʃ pn
polskie imię męskie pochodzenia semickiego; Zaccharias Zacharias

Zacheusz pn
rzadkie polskie imię męskie pochodzenia semickiego; jedno z imion biblijnych; Zacchaeus

Zagrzeb ˈzaɡʒɛp pn
(geografia, geograficzny) stolica Chorwacji; Zagrabia

Zagłębie Ruhry pn
(geografia, geograficzny) region przemysłowy w Niemczech, nad rzeką Ruhrą; Regio Rurana

Zambia ˈzãmbʲja pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) jedno z państw w Afryce; Zambia

Zamość ˈzãmɔɕʨ̑ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce, w południowej części województwa lubelskiego; Samoscium Zamoscia

Zatoka Botnicka zaˈtɔka bɔtʲˈɲiʦ̑ka pn
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Bałtyckiego, między Szwecją a Finlandią; Sinus Bothnicus

Zatoka Genueńska pn
(geografia, geograficzny) zatoka na północnym skraju Morza Liguryjskiego; Sinus Genuensis Sinus Ligusticus

Zatoka Katańska pn
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Jońskim, po wschodniej stronie Sycylii Sinus Catanaeus Sinus Catanensis

Zatoka Koryncka pn
(geografia, geograficzny) głęboka, wąska zatoka, wschodnia odnoga Morza Jońskiego, od którego oddziela ją na zachodzie Zatoka Patraska; Corinthius sinus

Zatoka Lwia pn
(geografia, geograficzny) zatoka będąca częścią Morza Śródziemnego, znajdująca się u południowych wybrzeży Francji; sinus Leonis

Zatoka Malijska pn
(geografia, geograficzny) niewielka zatoka położona u wybrzeży Grecji, wcinająca się w ląd i zamykająca z jednej strony przesmyk nieopodal Termopili Maliacus sinus

Zatoka Neapolitańska pn
(geografia, geograficzny) zatoka morska położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Włoch, w regionie Kampania; Crater

Zatoka Tarencka pn
(geografia, geograficzny) zatoka położona na Morzu Śródziemnym u wybrzeży Włoch, między Półwyspem Salentyńskim i Półwyspem Kalabryjskim; Sinus Tarentinus

Zatoka Triesteńska pn
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, stanowiąca część Zatoki Weneckiej; Sinus Tergestinus

Zatoka Wenecka pn
(geografia, geograficzny) zatoka w północnej części Morza Adriatyckiego, u wybrzeży Włoch, Słowenii i Chorwacji; Sinus Venetus

Zatybrze pn
(geografia, geograficzny) historyczna część Rzymu położona na prawym, zachodnim, brzegu Tybru; Regio Transtiberina Transtiberim

Zefir ˈzɛfʲir pn
(mitologia grecka) bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem; zwiastun wiosny; Favonius Zephyrus

Zefiryn zɛˈfʲirɨ̃n pn
imię męskie pochodzenia greckiego; Zephyrinus

Zefiryna ˌzɛfʲiˈrɨ̃na pn
imię żeńskie pochodzenia greckiego; Zephyrina

Zegar ˈzɛɡar pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego; Horologium

Zelandia zɛˈlãndʲja pn
(geografia, geograficzny) (administracja) prowincja Holandii; Batavia

Zenobia zɛ̃ˈnɔbʲja pn
imię żeńskie; Zenobia

Zenobiusz zɛ̃ˈnɔbʲjuʃ pn
imię męskie; Zenobius

Zenon ˈzɛ̃nɔ̃n pn
imię męskie; Zeno

Zeus ˈzɛus pn
(mitologia grecka) bóg pogodnego i pochmurnego nieba oraz piorunów i błyskawic, pan Olimpu, utożsamiany z rzymskim Jowiszem, najwyższe bóstwo greckiego panteonu; Iuppiter Zeus

Zgorzelec zɡɔˈʒɛlɛʦ̑ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Gorlicium

Zielona Góra ʑɛˈlɔ̃na ˈɡura pn
miasto w zachodniej Polsce; Prasia Elysiorum Thalloris

Ziemia ˈʑɛ̃mʲja pn
(astronomia, astronomiczny) trzecia według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, w starożytności i średniowieczu uważana za centralne ciało wszechświata, do czasów Kopernika uważana za nieruchomą; Terra Tellus

Ziemia Święta pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsca w Palestynie opisane w Nowym Testamencie, gdzie urodził się, żył i umarł Jezus Chrystus; Terra Sancta

Zimbabwe zʲĩmˈbabvɛ pn
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo w Afryce ze stolicą w Harare; Zimbabuia

Zjednoczone Królestwo ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ pn
(geografia, geograficzny) skrócona forma od Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej Britanniarum Regnum

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ˌzʲjɛdnɔˈʧ̑ɔ̃nɛ kruˈlɛstfɔ ˈvʲjɛlʲcɛ̇j brɨˈtãɲji ˌː‿ːrˈlãndʲji puwˈnɔʦ̑nɛj pn
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (oficjalnie) nazwa państwa leżącego w Europie Zachodniej składającego się z Anglii, Walii, Szkocji i Irlandii Północnej; Coniunctum Britanniae Magnae et Hiberniae Septentrionalis Regnum

Zofia ˈzɔfʲja pn
imię żeńskie; Sophia

Zozym ˈzɔzɨ̃m n
imię męskie Zosimus

Zurych pn
(geografia, geograficzny) (administracja) miasto w Szwajcarii; Turicum

Zuzanna zuˈzãnːa pn
imię żeńskie; Susanna

Związek Radziecki ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk raˈʥ̑ɛʦ̑ʲci pn
(historia, historyczny, historycznie) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo komunistyczne w Europie i Azji, które istniało w latach 1922-1991; Uniō Sovietica

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk ˌsɔʦ̑ʲjalʲiˈstɨʧ̑nɨx rɛˈpublʲik raˈʥ̑ɛʦ̑ʲcix pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nieistniejące obecnie federacyjne państwo, które w XX w. obejmowało wschodnią Europę i północną Azję; Unio Rerum Publicarum Sovieticarum Socialisticarum

Zygfryd ˈzɨɡvrɨt pn
imię męskie; Sigfridus

Zygmunt ˈzɨɡmũnt pn
imię męskie; Sigismundo

Zyta ˈzɨta pn
imię żeńskie; Zita

Złota Ryba ˈzwɔta ˈrɨba pn
(astronomia, astronomiczny) jeden z gwiazdozbiorów nieba południowego; Xiphias

a a conjunction
…objaśnień a

a a n
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwsza litera polskiego alfabetu; a

a a prefix
(zobacz) a- a

a capite a ˈkapʲitɛ
od rozdziału lub od nowego ustępu a capite

a posteriori adj
(logika, logiczny) o poznaniu, teorii: wywiedzione indukcyjnie z obserwacji faktów; a posteriori

a priori adv
uprzedzając fakty; a priori

abaka aˈbaka n
lekkie, wytrzymałe włókno z pochew liściowych banana manilskiego wykorzystywane do sporządzania lin, zwłaszcza w żeglarstwie; Musa textilis

abakus aˈbakus n
(architektura, architektoniczny) kwadratowa płyta stanowiąca górną część głowicy kolumny; abacus
przyrząd do liczenia w postaci deski z rowkami na poszczególne rodzaje jednostek liczbowych, używany przez starożytnych Greków i Rzymian, także w zachodniej Europie do XVIII w.; pierwowzór liczydeł; abacus

abarognozja n
(medycyna, medyczny) brak odczuwania ciężaru przedmiotów trzymanych w ręku abarognosis

abazja aˈbazʲja n
(medycyna, medyczny) utrata możliwości chodzenia, przeważnie na skutek schorzeń systemu nerwowego; abasia

abduktor abˈduktɔr n
(anatomia, anatomiczny) mięsień odciągający kończynę od ciała; abductor

abdykacja ˌabdɨˈkaʦ̑ʲja n
zrzeczenie się władzy, rezygnacja monarchy z tronu; ; (zobacz) też abdykacja w Encyklopedii staropolskiej abdicatio

abdykować ˌabdɨˈkɔvaʨ̑ v
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zrzekać się władzy monarszej; dokonywać abdykacji abdicare

abituria ˌabʲiˈturʲja n
(przestarzałe, przestarzały) szkolne świadectwo dojrzałości, matura abitus

ablatyw abˈlatɨf n
(gramatyka) przypadek gramatyczny wyrażający odchodzenie i oddzielanie się od czegoś, a w łacinie spełniający także inne role, m.in. narzędnika i miejscownika; ablativus

aborcja aˈbɔrʦ̑ʲja n
(medycyna, medyczny) zabieg przerwania ciąży; wywołanie poronienia; abortus abortio

abrazja abˈrazʲja n
(geologia, geologiczny) ścieranie podłoża skalnego przez luźny materiał skalny przemieszczany przez wodę; abrasio

absencja apˈsɛ̃nʦ̑ʲja n
nieobecność w danym miejscu, zwłaszcza w pracy absentia

absolucja ˌapsɔˈluʦ̑ʲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) rozgrzeszenie, zdjęcie klątwy kościelnej, odpuszczenie grzechów; absolutio

absolut apˈsɔlut n
to, co istniało samo przez się, absolutny duch, Bóg; absolutus

absolutny ˌapsɔˈlutnɨ adj
całkowity, zupełny, bezwzględny absolutus

absolutorium ˌapsɔluˈtɔrʲjũm n
(oficjalnie) zatwierdzenie sprawozdania z działalności, zwykle finansowej; absolutorium

absolutyzm ˌapsɔˈlutɨsm̥ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) monarchia nieograniczona; absolutus

absolwent apˈsɔlvɛ̃nt n
osoba, która ukończyła szkołę, uczelnię, kurs; graduata

abstynencja ˌapstɨ̃ˈnɛ̃nʦ̑ʲja n
(medycyna, medyczny) powstrzymywanie się głównie przed piciem alkoholu; abstinentia

absurdalny ˌapsurˈdalnɨ adj
nie podlegający logicznemu wyjaśnieniu absurdus

acerra n
mały, przenośny ołtarzyk, ustawiany przed zmarłym, na którym palono perfumy, używany też jako przenośny ołtarz w czasie uroczystości pogrzebowych; acerra
skrzynka z brązu lub marmuru, służąca w starożytnym Rzymie do przechowywania kadzidła do ofiar; acerra

aceton aˈʦ̑ɛtɔ̃n n
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy przedstawiciel grupy ketonów o wzorze C3H6O, bezbarwna, łatwopalna i toksyczna ciecz o ostrym zapachu, wykorzystywany w syntezie chemicznej i jako rozpuszczalnik; acetonum

acetylen ˌaʦ̑ɛˈtɨlɛ̃n n
(chemia, chemiczny) (zobacz) etyn acetylenum

ad preposition
w odniesieniu do ad

administracja ˌadmʲĩɲiˈstraʦ̑ʲja n
zarządzanie czymś, administrowanie administratio

administrator ˌadmʲĩɲiˈstratɔr n
osoba zarządzająca czymś administrator

admirał adˈmʲiraw n
(marynarka) najwyższy stopień (dowódca) w marynarce wojennej, równoważny stopniowi generała broni w armii lądowej, naczelny wódz floty; praefectus classis
(marynarka) oficer mający stopień admirała (1.1) praefectus classis
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) rusałka admirał, motyl z rodziny rusałkowatych praefectus classis

adorator ˌadɔˈratɔr n
mężczyzna zabiegający o względy kobiety adorator

adorować ˌadɔˈrɔvaʨ̑ v
uwielbiać kogoś, zachwycać się kimś, otaczać go uwielbieniem adorare

adrenalina ˌadrɛ̃naˈlʲĩna n
(fizjologia, fizjologiczny) hormon wydzielany w sytuacjach zagrożenia i stresu; adrenalina

adres ˈadrɛs n
informacje o tym, gdzie znajduje się jakiś budynek lub gdzie ktoś mieszka inscriptio

adwena adˈvɛ̃na n
(dawniej, dawny) przychodzień, przybysz advena

adwent ˈadvɛ̃nt n
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu chrześcijańskim okres około czterech tygodni (dawniej czterdziestu dni) przed Bożym Narodzeniem, przygotowujący do uroczystości Narodzenia Pańskiego, symbolizujący oczekiwanie na przyjście Mesjasza; ; (zobacz) też adwent w Encyklopedii staropolskiej adventus

adwokat adˈvɔkat n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) prawnik udzielający porad i prowadzący sprawy klientów w sądzie; advocatus

adwokat Boga adˈvɔkad ˈbɔɡa n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: duchowny, który podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego ma za zadanie przedstawić cechy świadczące o tym, że dana osoba powinna być błogosławionym lub kanonizowanym advocatus Dei

adwokat diabła adˈvɔkad ˈdʲjabwa n
(kościelny) (potocznie, potoczny) duchowny, który w Kościele katolickim podczas procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego, ma za zadanie wyszukiwać przyczyn przeciw wyniesieniu na ołtarze advocatus diaboli

adyton aˈdɨtɔ̃n n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ukryta przestrzeń w sanktuarium greckim (np. w świątyni, gaju, grocie), dostępna tylko dla kapłanów i osób wybranych, które przeszły obrzęd oczyszczenia, gdzie przechowywane były świętości: posąg bóstwa, przedmioty kultu i dary dla niego, czasem mieściła się tam także wyrocznia; adytum

afazja aˈfazʲja n
(medycyna, medyczny) zaburzenia mowy lub rozumienia mowy na skutek uszkodzenia mózgu; aphasia

afekcja aˈfɛkʦ̑ʲja n
(dawniej, dawny) afekt, skłonność ku komu lub czemu affectio

afekt ˈafɛkt n
wszelkie poruszenie lub wzruszenie umysłu affectus

afektacja ˌafɛkˈtaʦ̑ʲja n
przesada w okazywaniu uczuć, egzaltacja; wyrażanie uczuć (poprzez zachowywanie się, wypowiadanie się) w sposób przesadny, sztuczny, afektowany affectatio

afektować ˌafɛkˈtɔvaʨ̑ v
przesadzać, żądać, pragnąć affectare

afereza ˌafɛˈrɛza n
(językoznawstwo, językoznawczy) zanik głoski lub głosek w wyrazie; ablatio

afgański avˈɡãj̃sʲci adj
odnoszący się do państwa Afganistan lub jego narodu – Afgańczyków afghanicus

afonia aˈfɔ̃ɲja n
(medycyna, medyczny) zaburzenie polegające na braku głosu; aphonia

afrykański ˌafrɨˈkãj̃sʲci adj
związany z Afryką, dotyczący Afryki, zamieszkujący Afrykę Africanus

afta ˈafta n
(medycyna, medyczny) mały bolesny pęcherzyk pokryty białawym włóknistym nalotem i otoczony czerwoną zapalną obwódką, powstający na błonie śluzowej jamy ustnej w wyniku zakażenia wirusowego; aphtha apta

agawa aˈɡava n
(botanika, botaniczny) Agave L., rodzaj roślin o długich, mięsistych, kolczastych, tworzących rozetę liściach; Agave
(potocznie, potoczny) roślina z rodzaju (1.1) agave

agnostycyzm ˌaɡnɔˈstɨʦ̑ɨsm̥ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (filozofia, filozoficzny) pogląd, według którego nigdy nikomu nie uda się dowieść istnienia lub nieistnienia boga; pogląd negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu; agnosticismus

agorafobia ˌaɡɔraˈfɔbʲja n
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) chorobliwy lęk przed przebywaniem samemu w miejscach publicznych; agoraphobia

agresja aˈɡrɛsʲja n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbrojny najazd jednego państwa na inne; aggresio
(psychologia, psychologiczny) zachowanie, którego celem jest wyładowanie gniewu, wyrządzenie szkody; aggresio

agresywny ˌaɡrɛˈsɨvnɨ adj
zachowujący się wrogo, napastliwie aggressivus

akacja aˈkaʦ̑ʲja n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acacia Mill., rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mimozowatych; Acacia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) tropikalne drzewo lub krzew z rodzaju (1.1) acacia

akadyjski adj
dotyczący Akadu lub/i państwa akadyjskiego accadicus

akcent ˈakʦ̑ɛ̃nt n
(językoznawstwo, językoznawczy) wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu; accentus

akcja ˈakʦ̑ʲja n
papier wartościowy wystawiany posiadaczowi części kapitału spółki akcyjnej (często w lm); pars

akolita ˌakɔˈlʲita n
(kościelny) osoba, której udzielono posługi akolitatu; acoluthus

akordeon ˌakɔrˈdɛɔ̃n n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego z grupy aerofonów; harmonica diductilis

akredytacja n
oficjalna zgoda potrzebna dziennikarzom lub dyplomatom do wykonywania swoich zadań w danym miejscu accreditatio

akredytować v
udzielać akredytacji accustor

aksjomat akˈsʲjɔ̃mat n
(matematyka, matematyczny) (logika, logiczny) element aksjomatyki, czyli tak wybranego zestawu twierdzeń, że na ich bazie daje się wyprowadzić wszystkie pozostałe twierdzenia danej teorii matematycznej; axioma
uznana prawda axioma

aktor akˈtɔʒɨ ˈaktɔr n
osoba, która gra rolę w teatrze lub w filmie; actor

aktorka akˈtɔrka n
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) kobieta, która w teatrze lub na filmie udaje jakąś postać, bohatera actrix

aktyn ˈaktɨ̃n n
(chemia, chemiczny) radioaktywny pierwiastek chemiczny o symbolu Ac i liczbie atomowej 89; actinium

akumulacja n
(książkowy) gromadzenie lub nagromadzenie się czegoś accumulatio

akupunktura ˌakupũŋkˈtura n
(medycyna, medyczny) sztuka leczenia polegająca na wbijaniu igieł w określone miejsca na ciele człowieka; acupunctura

akwamaryn ˌakfãˈmarɨ̃n n
(mineralogia, mineralogiczny) przezroczysty minerał o niebieskawozielonej barwie, odmiana berylu; aquamarina

akwarium aˈkfarʲjũm n
duży, przezroczysty, prostopadłościenny zbiornik na wodę aquarium
budynek w ogrodzie zoologicznym z ekspozycją ryb aquarium

akwedukt aˈkfɛdukt n
kanał wodociągowy, rurociąg podziemny lub nadziemny, doprowadzający wodę z odległych źródeł na ogół do miast przy wykorzystaniu siły ciążenia ziemskiego; aquae ductus aquaeductus

akwilejczyk ˌakfʲiˈlɛjʧ̑ɨk n
mieszkaniec Akwilei Aquileienses

akwilejski ˌakfʲiˈlɛjsʲci adj
(przymiotnik) od Akwileja Aquileiensis

ala ˈala n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) starożytny oddział piechoty lub później jazdy Rzymu i Mezopotamii; ala
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) straż przyboczna króla Macedonii ala

albatros alˈbatrɔs n
(ornitologia, ornitologiczny) żyjący w koloniach, żywotny ptak oceaniczny o masywnym dziobie; diomedea

albański alˈbãj̃sʲci adj
związany z Albanią, dotyczący Albanii albanicus

albo ˈalbɔ conjunction
…łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa; aut vel seu

alchemia alˈxɛ̃mʲja n
średniowieczna chemia, której zadaniem było odkrycie sposobu na przemianę metali nieszlachetnych w złoto alchemia

alchemik alˈxɛ̃mʲik n
osoba zajmująca się alchemią w średniowieczu alchemista

ale ɛjl ˈalɛ conjunction
…służący do łączenia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest przeciwieństwem drugiego, gdy sytuacja z jednego z nich zachodzi pomimo sytuacji ze zdania drugiego sed autem

alegoria ˌalɛˈɡɔrʲja n
(literacko) (sztuka) nawiązanie do czegoś/kogoś, przywołanie przekazane nie wprost, ale metaforycznie, za pomocą wypowiedzi zaszyfrowanej w przypowieści; allegoria

aleja aˈlɛja n
droga wysadzana po obu stronach drzewami lub krzewami; advenita

aleksandretta obrożna n
(ornitologia, ornitologiczny) Psittacula krameri, gatunek ptaka z rodziny papug wschodnich, występujący m.in. w środkowej Afryce i na Półwyspie Indyjskim; Psittacula krameri

alergia aˈlɛrʲɟja n
(medycyna, medyczny) uczulenie, nadmierna reakcja organizmu na jakiś czynnik; repulsus

alfa ˈalfa n
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwa pierwszej litery alfabetu greckiego, α; alpha

alfabet alˈfabɛt n
zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku; alphabetum abecedarium

alfabetyczny ˌalfabɛˈtɨʧ̑nɨ adj
ułożony w kolejności zgodnej z układem liter w alfabecie abecedarius
odnoszący się do alfabetu, związany z alfabetem abecedarius

algebra alˈɡɛbra n
jeden z działów matematyki; ars per litteras supputandi

algorytm algɔˈrɨtmɨ alˈɡɔrɨtm̥ n
sposób postępowania w określonej sytuacji, przepis; algorithmus

aligator ˌalʲiˈɡatɔr n
(herpetologia, herpetologiczny) wodny, drapieżny gad z rodziny Alligatoridae, o szerokim pysku, mylony często z krokodylem; aligator

alkan ˈalkãn n
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, łańcuchowy węglowodór nasycony, w którym występują wyłącznie pojedyncze wiązania chemiczne; alkanum

alken ˈalkɛ̃n n
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów nienasyconych, w którym występuje jedno podwójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla; alkenum

alkin ˈalʲcĩn n
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny, w którym występują przynajmniej jedno potrójne wiązanie chemiczne pomiędzy atomami węgla; alkinum

alkohol alˈkɔxɔl n
(chemia, chemiczny) grupa związków chemicznych, pochodnych węglowodoru, w których cząsteczce jeden lub kilka atomów wodoru zastąpiono grupą hydroksylową (-OH); alcohol
(handel, handlowy) (spożywczy) każdy napój, który zawiera minimum 0,5% alkoholu etylowego; alcohol

alkoholizm ˌalkɔˈxɔlʲism̥ n
(medycyna, medyczny) nałóg alkoholowy, choroba polegająca na odczuwaniu potrzeby picia napojów alkoholowych; alcoholismus

alkoholowe zapalenie wątroby n
(medycyna, medyczny) stan chorobowy wywołany przewlekłym nadużywaniem alkoholu, prowadzącym do zmian zapalno-martwiczych w wątrobie; hepatitis alcoholica

alleluja ˌalːɛˈluja interjection
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w liturgii judaistycznej i chrześcijańskiej: okrzyk radości i triumfu zaczynający lub kończący psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne; wezwanie do złożenia hołdu Bogu; ; (zobacz) też aleluja w Encyklopedii staropolskiej alleluia

allelujatyczny adj
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z okrzykiem radości i triumfu zaczynającym lub kończącym psalmy i pieśni, szczególnie wielkanocne alleluiaticus

almanach alˈmãnax n
rodzaj publikacji; almanacus

aloes aˈlɔɛs n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin jednoliściennych; aloe

aloza aˈlɔza n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Alosa alosa, planktonożerna ryba na tarło wędrująca z mórz lub Atlantyku do rzek; Alosa alosa

alpinista ˌalpʲĩˈɲista n
osoba uprawiająca alpinizm; oribata

ambasada ˌãmbaˈsada n
gwara więzienna brzuch, żołądek legatio
stała instytucja (misja dyplomatyczna) o najwyższej randze, utrzymywana przez państwo w innym kraju lub przy organizacji międzynarodowej; legatio
wydzielony budynek lub teren, gdzie mieści się ambasada (1.1) legatio

ambasador ˌãmbaˈsadɔr n
przedstawiciel dyplomatyczny państwa lub organizacji międzynarodowej legatus

ambicja ãmˈbʲiʦ̑ʲja n
pragnienie osiągnięcia czegoś trudnego ambitio

ambitny ãmˈbʲitnɨ adj
charakteryzujący się ambicją; taki, który w swoim działaniu kieruje się ambicją ambitiosus

ambystoma meksykańska ˌãmbɨˈstɔ̃ma ˌmɛksɨˈkãj̃ska n
Ambystoma mexicanum, endemiczny gatunek drapieżnego płaza ogoniastego z rodziny ambystomowatych; Ambystoma mexicanum

amen ˈãmɛ̃n interjection
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) …używany na zakończenie modlitwy amen

ameryk ãˈmɛrɨk n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Am i liczbie atomowej 95; americium

ametyst ãˈmɛtɨst n
(mineralogia, mineralogiczny) minerał, kamień półszlachetny, fioletowa lub purpurowa, przezroczysta odmiana krzemionki SiO2; amethystus

aminokwas ˌãmʲĩˈnɔkfas n
(biochemia, biochemiczny) związek organiczny, materiał budulcowy białek; acidum aminicum

amlodypina ˌãmlɔdɨˈpʲĩna n
lek z grupy blokerów kanału wapniowego; amlodypinum

amnestia ãmˈnɛstʲja n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) darowanie lub złagodzenie kar dla niektórych skazanych; amnestia

amoniak ãˈmɔ̃ɲak n
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny, związek azotu z wodorem, bezbarwny gaz o ostrym zapachu; ammoniacum

amputacja ˌãmpuˈtaʦ̑ʲja n
(medycyna, medyczny) operacyjne lub wypadkowe usunięcie części lub całego narządu, zwykle kończyny; amputatio

amur biały ˈãmur ˈbʲjawɨ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby z rodziny karpiowatych; Ctenopharyngodon idella

ananas ãˈnãnas n
(botanika, botaniczny) Ananas Mill., rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych; Ananas sativus
(kulinaria) owocostan rośliny z rodzaju (1.1) Ananas sativus

anaplazmoza n
(medycyna, medyczny) choroba wywołana przez bakterie Anaplasma przenoszone przez kleszcze z rodzaju Ixodes, które namnażają się w granulocytach anaplasmosis

anarchia ãˈnarçja n
forma struktury społeczno-politycznej, w której nie ma żadnej ukonstytuowanej władzy; anarchia
(potocznie, potoczny) chaos organizacyjny w instytucji, organizacji lub społeczności anarchia

anarchizm ãˈnarçism̥ n
ruch społeczny i ideologia głosząca likwidację państwa oraz postulująca nieograniczoną wolność za nadrzędną wartość; anarchismus

anatema n
(kościelny) klątwa kościelna, wyklęcie, wykluczenie ze społeczności; potępienie poglądów heretyckich ; anathema

anatomia ˌãnaˈtɔ̃mʲja n
(biologia, biologiczny) nauka o anatomii (1.1); anatomia
(biologia, biologiczny) budowa organizmów żywych anatomia

anch n
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) egipski hieroglif symbolizujący życie; crux ansata

anemologia n
(meteorologia, meteorologiczny) nauka o wiatrach anemologia

anemometria n
(meteorologia, meteorologiczny) pomiar kierunku i prędkości wiatru anemometria

angielski ãŋʲˈɟɛlsʲci adj
odnoszący się do Anglii; związany z Anglią, z Anglikami anglicus

angina ãŋʲˈɟĩna n
(medycyna, medyczny) ostre zapalenie migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła; angina

ani ˈãɲi conjunction
…występujący przed wszystkimi członami zdania przeczącego nec

anielski ãˈɲɛlsʲci adj
związany z aniołami angelicus

anihilacja n
zniszczenie, unicestwienie annihilatio

animusz ãˈɲĩmuʃ n
zapał, werwa, odwaga animus

anioł ˈãɲɔw n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) istota duchowa, nadprzyrodzona, pośrednik pomiędzy Bogiem a człowiekiem; angelus
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) szlachetny, dobry człowiek angelus

anoda ãˈnɔda n
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (elektryczność) elektroda przez którą ładunek ujemny opuszcza układ elektryczny lub, alternatywnie, przez którą do układu dostaje się ładunek dodatni; anhodus

anomalia ˌãnɔ̃ˈmalʲja n
incydent nieprawidłowości, odchylenie od normy anomalia

anosmia n
(medycyna, medyczny) utrata węchu, niezdolność wyczuwania zapachów; anosmia

antagonizm ˌãntaˈɡɔ̃ɲism̥ n
wzajemna wrogość, sprzeczność, przeciwstawność sił, zasad, osób antagonismus

antiocheński adj
odnoszący się do Antiochii, związany z Antiochią antiochenus

antonomazja n
(językoznawstwo, językoznawczy) zastąpienie nazwy własnej osoby lub przedmiotu inną nazwą; antomonasia

antropocentryzm n
(filozofia, filozoficzny) przekonanie, wedle którego człowiek to ośrodek świata, a wszystko w przyrodzie dzieje się ze względu na niego anthropocentrismus
interpretacja świata wyłącznie z punktu widzenia doświadczenia człowieka anthropocentrismus

antropologia ˌãntrɔpɔˈlɔɟja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) nauka o człowieku; anthropologia

antybiotyk ˌãntɨˈbʲjɔtɨk n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) naturalny lub sztuczny lek unieszkodliwiający drobnoustroje; antibioticum

antykoncepcja ˌãntɨkɔ̃nˈʦ̑ɛpʦ̑ʲja n
(medycyna, medyczny) działania zapobiegające zapłodnieniu contraconceptio

antykwariusz ˌãntɨˈkfarʲjuʃ n
ktoś handlujący antykami, dziełami sztuki, starymi mapami, używanymi książkami antiquarius

antylopa ˌãntɨˈlɔpa n
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) nienaukowa nazwa dla grupy kilkunastu zwierząt z rodziny wołowatych i widłorogich zamieszkujący sawanny i stepy dorcas

antymon ãnˈtɨ̃mɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sb i liczbie atomowej 51; stibium antimonium

antyteza n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obok siebie w utworze dwóch przeciwstawnych znaczeniowo wyrażeń w jedną całość treściową, celem wywołania silniejszej ekspresji contrapositum

aorta aˈɔrta n
(anatomia, anatomiczny) główna i największa tętnica człowieka; aorta

apatia aˈpatʲja n
(psychologia, psychologiczny) stan obojętności i braku zainteresowania oraz braku aktywności; apathia

apologia ˌapɔˈlɔɟja n
obrona rzeczy, sprawy lub osoby zawierająca ich usprawiedliwienie, a często także jawną lub ukrytą pochwałę; także utwór literacki mający formę mowy obrończej; apologia

aporia aˈpɔrʲja n
(filozofia, filozoficzny) trudność w rozumowaniu logicznym, niemożliwa do przezwyciężenia lub rozwiązania, zawierająca sprzeczne albo przeciwstawne rozwiązania; aporia

apostolski ˌapɔˈstɔlsʲci adj
dotyczący apostołów apostolicus

apostoł aˈpɔstɔw n
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto rozpowszechnia jakieś idee, zasady, poglądy, nauki apostolus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy z dwunastu najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego w celu głoszenia jego nauk; apostolus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto rozpowszechnia chrześcijaństwo apostolus

apostrof aˈpɔstrɔf n
znak podobny do przecinka stawiany w górnym indeksie; apostrophus

apostrofa n
figura retoryczna polegająca na bezpośrednim, a czasem nagłym, zwróceniu się do słuchaczy lub nawet do nieobecnych osób apostrophos

aprobować ˌaprɔˈbɔvaʨ̑ v
uznawać coś za słuszne, godne poparcia, pozwalać, zgadzać się approbo

apteka apˈtɛka n
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) miejsce, w którym sprzedaje się i przechowuje leki; pharmacopolium

ara ˈara n
(ornitologia, ornitologiczny) Ara, rodzaj ptaków z podrodziny papug neotropikalnych; Ara

ara hiacyntowa n
(ornitologia, ornitologiczny) Anodorhynchus hyacinthinus, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Anodorhynchus; Anodorhynchus hyacinthinus

ara marakana n
(ornitologia, ornitologiczny) Primolius maracana, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, z rodzaju Primolius Primolius maracana

ara modra ˈara ˈmɔdra n
(ornitologia, ornitologiczny) Cyanopsitta spixii, gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych, jedyny przedstawiciel rodzaju Cyanopsitta; Cyanopsitta spixii

ara żółtoskrzydła ˈara ˌʒuwtɔˈskʃɨdwa n
(ornitologia, ornitologiczny) Ara macao, gatunek ptaka, z rodzaju ara, z podrodziny papug neotropikalnych; Ara macao

arabski aˈrapsʲci n
język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego; arabicus

aragoński ˌaraˈɡɔ̃j̃sʲci adj
dotyczący Aragonii lub jej mieszkańców, związany z Aragonią, pochodzący z Aragonii Aragonica

aragoński ˌaraˈɡɔ̃j̃sʲci n
(językoznawstwo, językoznawczy) język aragoński; Aragonica

arbitralny ˌarbʲiˈtralnɨ adj
narzucający swoje zdanie, nielubiący sprzeciwu arbitrarius

arboretum ˌarbɔˈrɛtũm n
wyodrębniony obszar, na którym znajduje się kolekcja drzew i krzewów, utrzymywany w celu naukowo-badawczym (np. prace nad aklimatyzacją obcych gatunków), bądź ochrony rzadkich gatunków i odmian; arborētum

arbuz ˈarbus n
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) Citrullus Schrad., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych; cucumis
(spożywczy) (kulinaria) (cukiernictwo) owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku cucumis

archaiczny ˌarxaˈ<sup>j</sup>iʧ̑nɨ adj
będący typowym dla dawnych czasów archaicus

archaizm n
(językoznawstwo, językoznawczy) forma językowa, która wyszła z użycia archaismus

archanioł arˈxãɲɔw n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) każdy byt duchowy stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż chór aniołów; archangelus

archeologia ˌarxɛɔˈlɔɟja n
nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich; archaeologia

archeolożka n
(potocznie, potoczny) specjalistka w zakresie archeologii archaeologista

archidiecezja n
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez arcybiskupa; archidioecesis

archipelag ˌarçiˈpɛlak n
(geografia, geograficzny) grupa wysp położonych blisko siebie; archipelagus

architekt arˈçitɛkt n
(budownictwo) (architektura, architektoniczny) osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury architectus

architektura ˌarçitɛkˈtura n
(architektura, architektoniczny) dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli; architectura

architraw arˈçitraf n
(architektura, architektoniczny) główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu; epistylium

archiwum arˈçivũm n
budynek lub pomieszczenie, w którym mieści się archiwum (1.1) archium
uporządkowany zbiór akt, dokumentów, nagrań dźwiękowych lub filmów mających znaczenie historyczne archium

arcybiskup ˌarʦ̑ɨˈbʲiskup n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”); archiepiscopus

arcybiskupi adj
dotyczący arcybiskupa, związany z arcybiskupem archiepiscopālis

arcydzieło ˌarʦ̑ɨˈʥ̑ɛwɔ n
(przenośnie, przenośnia) dobrze wykonana praca magnum opus
utwór artystyczny uważany przez większość za wybitny, ponadprzeciętny i ponadczasowy, wyróżniający się nieprzeciętnymi walorami literackimi, plastycznymi czy muzycznymi; magnum opus

arcykapłan n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (żydowski) najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów; pontifex
(teologia, teologiczny) w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi pontifex

arcyksiążę n
austriacki tytuł książęcy archidux
osoba nosząca tytuł (1.1) archidux

areszt domowy ˈarɛʒd ːɔ̃ˈmɔvɨ n
zakaz opuszczania własnego mieszkania lub wskazanej kwatery; custodia libera

argon ˈarɡɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18; argon

arkusz ˈarkuʃ n
płaski, kwadratowy albo prostokątny fragment jakiegoś materiału, np. papieru, blachy itp. folium

armia ˈarmʲja n
określenie ogółu sił zbrojnych danego państwa; exercitus vires

arogancki ˌarɔˈɡãnʦ̑ʲci adj
(książkowy) będący oznaką arogancji arrogans
(książkowy) taki, którego cechą jest arogancja arrogans

arotron wielki n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Arothron stellatus, gatunek morskiej ryby z rodziny rozdymkowatych; Arothron stellatus

arras ˈarːas n
(sztuka) ozdobny dywan, gobelin z motywem figuratywnym zawieszany na ścianie; dráppī Atrĕ́bătī

arsen ˈarsɛ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu As i liczbie atomowej 33; arsenicum

arteria arˈtɛrʲja n
(anatomia, anatomiczny) tętnica arteria

arteriotomia n
(medycyna, medyczny) zabieg chirurgiczny polegający na nacięciu tętnicy arteriotomia

artretyzm n
(medycyna, medyczny) (potocznie, potoczny) przewlekła choroba układu kostno-stawowego powodująca dolegliwości bólowe i zniekształcenia stawów oraz przyczyniająca się do niesprawności chorego arthrosis

artykuł arˈtɨkuw n
(językoznawstwo, językoznawczy) rodzajnik, przedimek articulus
część ustawy lub umowy stanowiąca zamkniętą całość articulus
reguła religijna, dogmat articulus
rzecz, która jest przedmiotem handlu articulus
tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie articulus

arytmetyka ˌarɨtˈmɛtɨka n
(matematyka, matematyczny) gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami; arithmetica

arytmia aˈrɨtmʲja n
(medycyna, medyczny) nieprawidłowy rytm pracy serca arrhythmia arrythmia

asafetyda ˌasafɛˈtɨda n
(kulinaria) indyjska substancja przyprawowa i lecznicza, gumożywica wydzielana z kłączy zapaliczki cuchnącej, Ferula assa-foetida L., zamiennik cebuli i czosnku; asafoetida

asenizacja ˌasɛ̃ɲiˈzaʦ̑ʲja n
usługa usuwania nieczystości ciekłych; assanatio

asertoryczny ˌasɛrtɔˈrɨʧ̑nɨ adj
stwierdzający, potwierdzający, twierdzący assertorius

asfalt ˈasfalt n
(technologia, technika, techniczny) półpłynny lub stały materiał pochodzenia naturalnego; bitumen

aspiryna ˌaspʲiˈrɨ̃na n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) kwas acetylosalicylowy używany jako lek; pastylka lub płyn z tą substancją; Acidum acetylosalicylicum

astat ˈastat n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu At i liczbie atomowej 85; astatium

astma ˈastma n
(medycyna, medyczny) stan, w którym dominującym objawem jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem; asthma

astma oskrzelowa ˈastma ˌɔskʃɛˈlɔva n
(medycyna, medyczny) przewlekła, zapalna choroba dróg oddechowych z napadami duszności i kaszlu; asthma bronchiale

astma sercowa ˈastma sɛrˈʦ̑ɔva n
(medycyna, medyczny) zaburzenie występujące w formie napadów duszności, związane z przebiegiem przewlekłej, lewokomorowej niewydolności serca; asthma cardialis

astrofizyka n
(astronomia, astronomiczny) dział astronomii, nauka o budowie, ewolucji, właściwościach chemicznych i fizycznych ciał niebieskich oraz materii rozproszonej w przestrzeni poza Ziemią; astrophysica

astrolog aˈstrɔlɔk n
człowiek zajmujący się astrologią, przepowiadający przyszłość z położenia ciał niebieskich astrologus

astrologia ˌastrɔˈlɔɟja n
(ezoteryka) wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka; astrologia

astronauta ˌastrɔ̃ˈnawta n
osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej nauta sideralis

astronom aˈstrɔ̃nɔ̃m n
miłośnik i znawca astronomii astronomus
specjalista w zakresie astronomii; astronomus

astronomia ˌastrɔ̃ˈnɔ̃mʲja n
nauka zajmująca się badaniem kosmosu; astronomia astrologia

astronomiczny ˌastrɔ̃nɔ̃ˈmʲiʧ̑nɨ adj
(astronomia, astronomiczny) dotyczący astronomii, związany z astronomią astrologicus
(przenośnie, przenośnia) niesamowicie duży, wielki astrologicus

asystent n
osoba pomagająca specjaliście przy wykonywanej przez niego pracy asystenta

atanazjański adj
(literacko) (historia, historyczny, historycznie) związany z doktorem Kościoła Atanazym Wielkim Athanasianum

atanor n
(ezoteryka) specjalny piec do celów alchemicznych; athanor

atawizm aˈtavʲism̥ n
występowanie cech pierwotnych, prymitywnych, spotykanych u dawnych przodków atavismus

ateista ˌatɛˈ<sup>j</sup>ista n
człowiek odrzucający wiarę w istnienie bogów atheos atheus

ateizm aˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
(filozofia, filozoficzny) pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów; atheismus

atlas ˈatlas n
zbiór map, rycin, tabeli wydany w postaci książki lub albumu; atlas

atletyczny adj
dobrze zbudowany, rozwinięty fizycznie athleticus
odnoszący się do atletyki, związany z atletyką athleticus

atom ˈatɔ̃m n
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki; atomus

atrament aˈtrãmɛ̃nt n
roztwór wody i barwnika, zazwyczaj granatowego lub czarnego, używany do pisania lub drukowania; atramentum

atrium ˈatrʲjũm n
(architektura, architektoniczny) w dawnym domu rzymskim: główne pomieszczenie, z otwartym dachem i zbiornikiem w podłodze na deszczówkę atrium

atrybut aˈtrɨbut n
rzecz lub cecha typowa dla czegoś lub kogoś attributum

audytorium ˌawdɨˈtɔrʲjũm n
sala wykładowa, odczytowa; auditorium
ogół słuchaczy zgromadzonych na wykładzie, odczycie, koncercie auditorium

augur ˈawɡur n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: kapłan oficjalnie odczytujący ze znaków niebiańskich i lotu ptaków wolę bogów (tzw. auspicjum); augur

aukcja ˈawkʦ̑ʲja n
sprzedaż przedmiotów, podczas której kupujący licytują cenę, aukcję wygrywa osoba, która przedstawiła najwyższą ofertę; auctio

aulos ˈawlɔs n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) rodzaj instrumentu muzycznego najczęściej składającego się z dwóch piszczałek z oddzielnymi stroikami, bardzo popularny w starożytnej Grecji; aulus

auspicje awsˈpʲiʦ̑ʲjɛ n
w starożytnym Rzymie: wróżenie z lotu ptaków auspicium

autobus awˈtɔbus n
(motoryzacja) duży pojazd przeznaczony do przewozu osób w transporcie zbiorowym; omnibus

autochton n
rdzenny mieszkaniec jakiegoś terytorium autochthon

automat awˈtɔ̃mat n
maszyna wykonująca pracę bez udziału człowieka; automaton

autor ˈawtɔr n
twórca, wynalazca, założyciel auctor

autorytet ˌawtɔˈrɨtɛt n
człowiek mający uznanie i wpływ na innych ludzi auctoritas
wpływ osobisty, powaga, prestiż auctoritas

autostrada ˌawtɔˈstrada n
(motoryzacja) droga kołowa przystosowana do szybkiego ruchu samochodowego, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na pasy ruchu dla różnych szybkości i kierunków; autovia

autyzm ˈawtɨsm̥ n
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie neuropsychiatryczne charakteryzujące się problemami w kontaktach międzyludzkich i brakiem relacji z rówieśnikami; autismus

awaria aˈvarʲja n
(technologia, technika, techniczny) uszkodzenie przedmiotu, urządzenia, systemu, sieci uniemożliwiające lub utrudniające ich użytkowanie damnum

azjarcha n
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłan stojący na czele wszystkich świątyń, w których oddawano kult boski cezarom w Azji (rzymskiej prowincji w Anatolii) asiarcha

azjatycki ˌazʲjaˈtɨʦ̑ʲci adj
dotyczący Azji, związany z Azją, pochodzący z Azji Asiaticus

azot ˈazɔt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu N i liczbie atomowej 7; nitrogenium

aż aʃ conjunction
…wskazujący, do jakiego momentu czasu trwała wcześniej wspomniana czynność donec

babiloński ˌbabʲiˈlɔ̃j̃sʲci adj
związany z Babilonią, Babilonem Babylonius

babka ˈbapka n
(botanika, botaniczny) Plantago, rodzaj roślin z rodziny babkowatych; plantago

bagaż ˈbaɡaʃ n
zapakowane przedmioty zabierane w podróż impedimenta

bagnet ˈbaɡnɛt n
(wojskowość, wojskowy) rodzaj noża zakładany na lufę karabinu umożliwiający użycie go do walki wręcz; mucro baionensis

bagno ˈbaɡnɔ n
(botanika, botaniczny) Ledum L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych; Ledum

bajka ˈbajka n
(literacko) krótki utwór literacki, zwykle wierszowany i żartobliwy, posługujący się alegorią i morałem; fabulatio

bajt bajt n
(informatyka, informatyczny) jednostka pamięci komputerowej równa 8 bitom; octetus

bakteria bakˈtɛrʲja n
(biologia, biologiczny) rodzaj mikroskopijnego organizmu jednokomórkowego; bacterium

bakteriobójczy ˌbaktɛrʲjɔˈbujʧ̑ɨ adj
(medycyna, medyczny) taki, który powstrzymuje rozwój bakterii, niszczy je bactericidus

bakteriofag ˌbaktɛrʲˈjɔfak n
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) wirus atakujący bakterie; bacteriophagus

bakteriolog ˌbaktɛrʲˈjɔlɔk n
(medycyna, medyczny) mikrobiolog specjalizujący się w bakteriologii bacteriologus

baktrian ˈbaktrʲjãn n
(zoologia, zoologiczny) wielbłąd dwugarbny camelus bactrianus

balista baˈlʲista n
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) starożytna i średniowieczna machina oblężnicza; ballista

balkon ˈbalkɔ̃n n
wystająca z budynku płyta ograniczona balustradą maenianum

balon ˈbalɔ̃n n
ozdobny przedmiot z gumy napełniany powietrzem; balonus

balsamowiec właściwy n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Commiphora gileadensis, gatunek niewielkich drzew i krzewów z rodziny osoczynowatych; Commiphora gileadensis

bambus ˈbãmbus n
(botanika, botaniczny) Bambusa Shreb., rodzaj wieloletnich roślin trawiastych o drewniejących łodygach, z rodziny wiechlinowatych; bambusa

banalny bãˈnalnɨ adj
zwyczajny, przeciętny, pozbawiony oryginalności abiectus

banan ˈbãnãn n
(spożywczy) (kulinaria) owoc rośliny (1.1), podłużny, zazwyczaj żółty ariena
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny bananowatych; ariena

bank bãŋk n
(bankowość, bankowy) (architektura, architektoniczny) budynek, w którym znajduje się siedziba banku (1.1) argentaria
(bankowość, bankowy) instytucja zajmująca się finansami, w szczególności udzielaniem kredytów, przechowywaniem oszczędności swoich klientów argentaria
(medycyna, medyczny) miejsce przechowywania organów, tkanek, płynów ustrojowych itp. przeznaczonych do późniejszych zabiegów argentaria

bankiet ˈbãŋcɛt n
wystawne, uroczyste przyjęcie festum

banknot ˈbãŋknɔt n
(bankowość, bankowy) kawałek papieru, z odpowiednim nadrukiem, emitowany przez bank, wart pewną kwotę; charta argentaria

bar bar n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ba i liczbie atomowej 56; barium

baran ˈbarãn n
(zoologia, zoologiczny) samiec owcy aries

baranek baˈrãnɛk n
(zoologia, zoologiczny) mały, młody baran agnus agnellus

barbarzyński adj
cechujący się prymitywizmem lub okrucieństwem barbarus

barchan ˈbarxãn n
rodzaj grubej tkaniny bawełnianej barcanus

barczysty adj
szeroki w barkach plautus plotus

bardzo ˈbarʣ̑ɔ adv
służący do podkreślenia cechy przymiotnika, przysłówka lub czasownika szczególnie, dużo multo multum

bark bark n
(anatomia, anatomiczny) część ciała w miejscu połączenia ręki lub (u zwierząt) kończyny przedniej z tułowiem; humerus

barok ˈbarɔk n
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) (sztuka) (architektura, architektoniczny) główny kierunek w kulturze środkowo- i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku; barocus

basen ˈbasɛ̃n n
forma skrócona od basen pływacki piscīna

baskijski baˈsʲcijsʲci adj
związany z Baskami, dotyczący Basków Vasconicus

baskijski baˈsʲcijsʲci n
język Basków; Vasconicus

bawarski baˈvarsʲci adj
pochodzący z Bawarii Bavarus

bawół ˈbavuw n
(zoologia, zoologiczny) duże azjatyckie i afrykańskie ssaki podobne do bydła; būbalus

bazylia baˈzɨlʲja n
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju bazylia (1.1); ocimum

bazylia azjatycka n
(botanika, botaniczny) Ocimum tenuiflorum L., z rodziny jasnotowatych; Ocimum tenuiflorum

bazylika baˈzɨlʲika n
(architektura, architektoniczny) typ kościoła wielonawowego, z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego); basilica
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: duża sala w pałacu basilica
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: hala sądowa i targowa na forum basilica
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kościół, któremu nadano taki tytuł basilica
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł nadawany przez papieża niektórym kościołom basilica

bać się ˈbaʨ̑‿ɕɛ v
martwić się, niepokoić się timere
odczuwać strach, bojaźń, lęk przed czymś lub przed kimś timere

bańka ˈbãɲka n
(potocznie, potoczny) bańka mydlana bulla

bażant ˈbaʒãnt n
(ornitologia, ornitologiczny) (łowiectwo, łowiecki) Phasianus colchicus, gatunek ptaka żyjącego na polach; Phasianus colchicus

beatyfikacja ˌbɛatɨfʲiˈkaʦ̑ʲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie przez Kościół katolicki lub Cerkiew zmarłej osoby za błogosławioną i zezwolenie na jej lokalny kult; beatificatio

beatyfikować v
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalnie ogłaszać kogoś błogosławionym beatificare

beczeć ˈbɛʧ̑ɛʨ̑ v
o owcy lub kozie: wydawać charakterystyczny przeciągły głos balo

beczka ˈbɛʧ̑ka n
cylindryczne naczynie, tradycyjnie wykonywane z klepek drewnianych, spiętych metalowymi obręczami; cupa

bednarz ˈbɛdnaʃ n
rzemieślnik wykonujący i naprawiający drewniane naczynia z klepek, trudniący się bednarstwem cuparius

befsztyk ˈbɛfʃtɨk n
(kulinaria) gruby plaster mięsa wołowego, zwykle z polędwicy lub rostbefu, smażony lub grillowany caro costalis assa

behawioryzm n
(psychologia, psychologiczny) podejście do psychologii skupiające się na obserwowalnym zachowaniu, negujące poznawalność umysłu i przeważnie zakładające, że zachowanie jest określane przez środowisko; behaviorismus

belona bɛˈlɔ̃na n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Belone belone, gatunek ryby morskiej o długim ciele; Belona belona

benzen n
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy arenów, najprostszy obojętny węglowodór aromatyczny; benzenum

benzokaina ˌbɛ̃w̃zɔkaˈ<sup>j</sup>ĩna n
środek miejscowo znieczulający, słabo rozpuszczalny w wodzie; aethylis aminobenzoas aethylium p-aminobenzoicum aethylum aminobenzoicum anaesthesinum anaesthinum benzocainum

benzyna bɛ̃w̃ˈzɨ̃na n
paliwo stosowane do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy; benzinium

berkel ˈbɛrkɛl n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bk i liczbie atomowej 97; berkelium bercelium

berliński bɛrˈlʲĩj̃sʲci adj
odnoszący się do miasta Berlin Berolinensis

beryl ˈbɛrɨl n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Be i liczbie atomowej 4; beryllium

berło ˈbɛrwɔ n
ozdobna pałka będąca insygnium królewskim; baculum

bez bɛs n
(botanika, botaniczny) roślina krzewiasta z rodzaju Sambucus; sambucus

bez bɛs preposition
…służący do tworzenia konstrukcji, w których czynność została wykonana pomimo braku czegoś, co opisuje wyrażenie za przyimkiem sine

bez pracy nie ma kołaczy bɛs‿ˈpraʦ̑ɨ ˈɲɛ‿ma kɔˈwaʧ̑ɨ proverb
żeby coś osiągnąć, trzeba najpierw na to zapracować sine labore non est panis in ore sine labore non erit panis in ore

bez- bɛs bɛz prefix
…służący do tworzenia złożeń oznaczających brak czegoś in- il- im- ir-

bezczelny bɛʃˈʧ̑ɛlnɨ adj
cechujący się bezczelnością, zbytnią pewnością siebie, zuchwałością insolens

bezgrzeszny adj
(poetycki, poetycko) bez grzechu, wolny od grzechu, niewinny impeccans

bezimienny ˌbɛzʲĩˈmʲjɛ̃nːɨ adj
nie mający imienia czy nazwy innominatus

bezkręgowiec n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę nie mające szkieletu; invertebrata

bezokolicznik ˌbɛzɔkɔˈlʲiʧ̑ʲɲik n
(gramatyka) forma czasownika zazwyczaj (zależnie od języka) nieokreślająca czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony ani aspektu; aparemphatum

bezpieczeństwo ˌbɛspʲjɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
stan braku zagrożenia, obawy, powodów do strachu; bycie bezpiecznym securitas

bezprzykładny adj
(książkowy) niedający się z niczym porównać exemplo carens

bezsenność bɛsˈːɛ̃nːɔɕʨ̑ n
(fizjologia, fizjologiczny) niemożność zaśnięcia; insomnia

bezsilny bɛɕˈːilnɨ adj
taki, który nie potrafi z czymś się zmagać impotens

beztroski bɛsˈtrɔsʲci adj
nie mający trosk, zmartwień sēcūrus

bezwietrzny bɛzˈvʲjɛṭʃnɨ adj
charakteryzujący się brakiem wiatru tranquillus

bezwłosy bɛzˈvwɔsɨ adj
niemający włosów, będący bez włosów calvus

białaczka bʲjaˈwaʧ̑ka n
(medycyna, medyczny) nadmierne wytwarzanie białych krwinek; leuchaemia

białawy bʲjaˈwavɨ adj
mający kolor podobny do białego; niezupełnie biały, prawie biały, jasny abalbus

białkomocz n
(medycyna, medyczny) obecność białka w moczu; proteinuria

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci adj
dotyczący Białorusi lub Białorusinów, charakterystyczny dla Białorusi lub Białorusinów Belarusice

białoruski ˌbʲjawɔˈrusʲci n
(językoznawstwo, językoznawczy) język wschodniosłowiański używany na Białorusi; Belarusice

biały ˈbʲjawɨ adj
mający bardzo jasną barwę przeciwstawną do czarnego, taką jak czysty śnieg, mleko itp. albus candidus blancus

biały kruk ˈbʲjawɨ ˈkruk n
(przenośnie, przenośnia) bardzo rzadki egzemplarz książki, publikacji lub innej rzeczy rara avis
(przenośnie, przenośnia) człowiek o nietypowych dla danego społeczeństwa poglądach, sposobie życia, upodobaniach rara avis

biblioteka ˌbʲiblʲjɔˈtɛka n
instytucja zajmująca się gromadzeniem i wypożyczaniem książek; budynek tej instytucji; bibliotheca

bicz bʲiʧ̑ n
kilka splecionych ze sobą rzemieni przymocowanych do drewnianej rękojeści flagellum

biedny ˈbʲjɛdnɨ adj
ze współczuciem o kimś; poszkodowany pauper

biedronka bʲjɛˈdrɔ̃nka n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (potocznie, potoczny) biedronka siedmiokropka, Coccinella septempunctata, biedronka (1.1) o czerwonych skrzydłach w siedem czarnych kropek; coccinella
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodziny Coccinellidae, biedronkowatych; coccinella

bieg bʲjɛk n
poruszanie się przez krótkie i szybkie podskoki cursus

biegać ˈbʲjɛɡaʨ̑ v
przemieszczać się szybkimi krokami, podczas których następuje jednoczesne oderwanie obu nóg od ziemi, być w ruchu, uprawiać biegi currere

biegun ˈbʲjɛɡũn n
(fizyka, fizyczny) (zobacz) biegun elektryczny polus
(fizyka, fizyczny) (zobacz) biegun magnetyczny polus
jeden z dwóch punktów na powierzchni obracającego się ciała niebieskiego, przez które przechodzi jego oś obrotu polus
miejsce z jakiegoś względu najdalsze lub posiadające najbardziej ekstremalne cechy; polus

biegunka bʲjɛˈɡũnka n
(medycyna, medyczny) częste wypróżnianie stolcem o rzadkiej konsystencji; diarrhoea

biegus zmienny ˈbʲjɛɡuz ˈːmʲjɛ̃nːɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek ptaka z rodziny bekasowatych; Calidris alpina

biel bʲjɛl n
biały kolor; albus
biały pigment (barwnik) używany do wyrobu farb albus
biały ubiór albus

bielski adj
odnoszący się do Bielska, związany z Bielskiem Bielscensis

biernik ˈbʲjɛrʲɲik n
(gramatyka) czwarty przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? co?; accusativus

bierzmować bʲjɛʒˈmɔvaʨ̑ v
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) udzielać sakramentu bierzmowania ratihabeo

biesiadnik n
(książkowy) uczestnik biesiady conviva

bilbil arabski n
(ornitologia, ornitologiczny) Pycnonotus xanthopygos, gatunek ptaka z rodziny bilbili; Pycnonotus xanthopygos

bilirubina ˌbʲilʲiruˈbʲĩna n
(biochemia, biochemiczny) barwnik organiczny, końcowy produkt degradacji hemu; bilirubinum

biochemia bʲjɔˈxɛ̃mʲja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka na pograniczu chemii organicznej i biologii zajmująca się substancjami organicznymi o znaczeniu biologicznym; biochemia

biodro ˈbʲjɔdrɔ n
(anatomia, anatomiczny) część ciała, którą stanowią: staw biodrowy, boczna część miednicy i górna zewnętrzna część uda coxa

biografia bʲjɔˈɡrafʲja n
opis życia i działalności jakiejś osoby; biographia

biolog ˈbʲjɔlɔk n
specjalista w zakresie biologii biologus

biologia bʲjɔˈlɔɟja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka przyrodnicza o życiu, rozwoju i ewolucji osobniczej; biologia

biologiczny ˌbʲjɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
związany z biologią, dotyczący biologii biologicus

bioróżnorodność ˌbʲjɔruʒnɔˈrɔdnɔɕʨ̑ n
zróżnicowanie życia na wszelkich poziomach jego organizacji; biodiversitas

biskup ˈbʲiskup n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kościołach chrześcijańskich duchowny wysokiego szczebla, ze święceniami biskupimi, następca apostołów, najczęściej kieruje diecezją; episcopus

bitwa ˈbʲitfa n
(przenośnie, przenośnia) każda inna potyczka, również dla zabawy bellum
(wojskowość, wojskowy) bezpośrednie starcie zbrojne wojsk skonfliktowanych stron; bellum

biurko ˈbʲjurkɔ n
mebel, który służy do wygodnego pisania i czytania mensa scriptoria

bizmut ˈbʲizmut n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bi i liczbie atomowej 83; bisemutum

bić bʲiʨ̑ v
o monetach, medalach produkować za pomocą stempla lub prasy battuere
o sercu / pulsie normalna lub (częściej) wzmożona, czynność serca, odczuwalny puls battuere
uderzać kogoś, zadawać komuś ból battuere
w grach zabierać przeciwnikowi kartę, pionka, itp. battuere

blady ˈbladɨ adj
o barwie skóry ludzkiej pozbawiony rumieńca, opalenizny, mający jasną karnację pallidus
o mało intensywnej barwie pallidus

blasfemia blasˈfɛ̃mʲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przestarzałe, przestarzały) bluźnierstwo blasphemia

bliski ˈblʲisʲci adj
taki, który jest w niewielkiej odległości arest

blisko ˈblʲiskɔ adv
w niewielkiej odległości circa

blizna ˈblʲizna n
(medycyna, medyczny) ślad po ranie; cicatrix

bliźni n
(biblijny) każdy człowiek proximus

bliźniak ˈblʲiʑɲak n
każda z dwóch osób urodzonych w jednym porodzie geminus

blok blɔk n
duża, foremna bryła względnie twardego materiału, np. kamienia, betonu, lodu, chałwy caudex

bluszcz bluʃʧ̑ n
(botanika, botaniczny) roślina pnąca, którą można zobaczyć najczęściej na murach lub drzewach, której liście pozostają zielone w zimie; hedera edera

bluza ˈbluza n
(krawiectwo) jednoczęściowe ubranie na tułów; pēlūsia

bluźnić ˈbluʑɲiʨ̑ v
uwłaczać słowem czemuś co jest uznawane za święte blasphēmō

bocian ˈbɔʨ̑ãn n
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) bocian biały ciconia

bocian biały ˈbɔʨ̑ãn ˈbʲjawɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia ciconia, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący m.in. w Polsce; Ciconia ciconia

bocian czarny ˈbɔʨ̑ãn ˈʧ̑arnɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) Ciconia nigra, gatunek ptaka z rodziny bocianowatych występujący również w Polsce; Ciconia nigra

bogactwo bɔˈɡaʦ̑tfɔ n
majątek, posiadane dobra o dużej wartości divitae

bogaty bɔˈɡatɨ adj
posiadający duży majątek lub osiągający wysokie dochody dives

bogini bɔˈɟĩɲi n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) bóstwo rodzaju żeńskiego dea

bohr bɔxr̥ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Bh i liczbie atomowej 107; bohrium

bojaźń ˈbɔjäɕɲ̊ n
(książkowy) lęk, strach, obawa timor
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uczucie nabożnej czci połączonej z lękiem timor

boks bɔks n
(sport, sportowy) dyscyplina sportowa polegająca na biciu przeciwnika pięściami; pugilatu

bokser ˈbɔksɛr n
(sport, sportowy) sportowiec uprawiający zawodowo boks (pięściarstwo) pugil
(kynologia, kynologiczny) rasa psów molosowatych w typie mastifa; pugil
(motoryzacja) silnik spalinowy o przeciwległych cylindrach pugil

boleć ˈbɔlɛʨ̑ v
(medycyna, medyczny) być źródłem bólu doleo

boleściwy ˌbɔlɛɕˈʨ̑ivɨ adj
pełen boleści dolorosus

boleść n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) żal, wielkie zmartwienie dolor

boloński bɔˈlɔ̃j̃sʲci adj
wywodzący się z Bolonii, charakterystyczny dla Bolonii bonōniēnsis

bomba ˈbɔ̃mba n
(wojskowość, wojskowy) ładunek wypełniony materiałem wybuchowym zrzucany z samolotu lub okrętu, zwykle z mechanicznym zapalnikiem; bomba pyrobolus

bombardować ˌbɔ̃mbarˈdɔvaʨ̑ v
(wojskowość, wojskowy) zrzucać bomby lub ostrzeliwać pociskami artyleryjskimi bombardare

bor bɔr n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu B i liczbie atomowej 5; borium borum

borelioza ˌbɔrɛˈlʲjɔza n
(medycyna, medyczny) wielonarządowa choroba zakaźna przenoszona głównie przez kleszcze, którą wywołują krętki z rodzaju Borrelia; borreliosis

borowik bɔˈrɔvʲik n
(biologia, biologiczny) Boletus L., rodzaj grzybów jadalnych, rurkowatych, z rodziny borowikowatych; boletus

borsuk ˈbɔrsuk n
(zoologia, zoologiczny) ssak drapieżny z rodziny kunowatych; meles

boski ˈbɔsʲci adj
właściwy bogu, bóstwu divus

botanik bɔˈtãɲik n
specjalista w zakresie botaniki botanica

botanika bɔˈtãɲika n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o roślinach; herbaria

botulizm bɔˈtulʲism̥ n
(medycyna, medyczny) zatrucie wywołane przez egzotoksynę wytwarzaną przez botulinę; botulismus

bozon ˈbɔzɔ̃n n
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o całkowitym spinie; boson

bożonarodzeniowy ˌbɔʒɔ̃narɔʣ̑ɛ̃ˈɲɔvɨ adj
związany z Bożym Narodzeniem natalicius

boży ˈbɔʒɨ adj
związany z Bogiem divinus

brak brak n
fakt nieistnienia czegoś penuria

brama ˈbrãma n
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) element fortyfikacji, służący do obrony; porta

bransoletka ˌbrãw̃sɔˈlɛtka n
ozdoba w formie opaski, noszona na nadgarstku lub (rzadziej) na nodze; armilla

brat brat n
potomek płci męskiej (w stosunku do rodzeństwa); syn tego samego ojca; syn tej samej matki; frater
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnik, mnich frater

brat cioteczny ˈbratʲ ʨ̑ɔˈtɛʧ̑nɨ n
syn ciotki matruelis

brat mniejszy n
członek Zakonu Braci Mniejszych frater minor

brat stryjeczny ˈbrat strɨˈjɛʧ̑nɨ n
syn stryja patruelis

bratanek braˈtãnɛk n
syn brata fratris filius

bratanica ˌbratãˈɲiʦ̑a n
córka brata fratris filia

braterski braˈtɛrsʲci adj
odnoszący się do brata, braci frāternus

braterstwo braˈtɛrstfɔ n
pokrewieństwo między synami jednych rodziców fraternitas

brawo ˈbravɔ interjection
… pokazujący entuzjastyczną aprobatę euge, poeta macte macte animo

brazylijski ˌbrazɨˈlʲijsʲci adj
odnoszący się do państwa Brazylia Brasilianus

brać braʨ̑ v
chwytać coś ręką, unieść coś, posiąść coś sumo

brew brɛf n
(anatomia, anatomiczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) pasmo krótkich włosów nad oczodołem supercilium

brewiarz n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) księga z tekstami do odmawiania Liturgii godzin; breviarium

brneński ˈbrnɛ̃j̃sʲci adj
od Brno brunensis

broda ˈbrɔda n
zarost na brodzie (1.1) barba
(anatomia, anatomiczny) przednia część żuchwy człowieka barba
(pszczelarstwo, pszczelarski) grono pszczół skupionych przed wlotem do ula, wyglądem przypominające brodę (1.2) barba
wstydliwa sytuacja barba

broda mędrcem nie czyni ˈbrɔda ˈmɛ̃ntr̥ʦ̑ɛ̃mʲ ɲɛ‿ˈʧ̑ɨ̃ɲi proverb
pozory mylą, pewne rzeczy widziane u ludzi z zewnątrz potrafią być złudne barba non facit philosophum

brodaty brɔˈdatɨ adj
mający zarost na dolnej części twarzy barbatus

brodawczak brɔˈdafʧ̑ak n
(medycyna, medyczny) nowotwór łagodny wywodzący się z nabłonka, tworzący brodawkowate i bulwiaste struktury papilloma

brodawka n
(medycyna, medyczny) prawidłowa, anatomiczna wypukłość na skórze papilla
(medycyna, medyczny) większa, chorobowa wypukłość na skórze verruca

brodawka sutkowa brɔˈdafka sutˈkɔva n
(anatomia, anatomiczny) brodawka kończąca sutek; mamilla

brodziec śniady ˈbrɔʥ̑ɛʦ̑ʲ ˈɕɲadɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) Tringa erythropus, gatunek średniego ptaka z rodziny bekasowatych; Tringa erythropus

brodzić ˈbrɔʥ̑iʨ̑ v
chodzić po czymś grząskim vadere

brom brɔ̃m n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Br i liczbie atomowej 35; bromium

brona ˈbrɔ̃na n
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie w postaci żelaznej kraty z kolcami, używane do spulchniania i wyrównywania zaoranej ziemi oraz przykrywania ziarna po siewie; hirpex

bronchotomia n
(medycyna, medyczny) zabieg operacyjny polegający na przecięciu tchawicy w jej części szyjnej bronchotomia

bronić ˈbrɔ̃ɲiʨ̑ v
odpierać atak defendo
stawać w obronie kogoś lub czegoś; wstawiać się za kimś; czymś, być czyimś obrońcą defendo

browar ˈbrɔvar n
zakład, w którym warzy się (produkuje) piwo; bracitorium

broń brɔ̃ɲ n
(wojskowość, wojskowy) narzędzie walki, służące do obrony lub ataku na wroga; arma telum ferrum

broń palna ˈbrɔ̃ɲ ˈpalna n
broń miotająca pociski energią gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego; arma ignifera

brud brut n
każde zanieczyszczenie osiadłe na czymś paedor

brudny ˈbrudnɨ adj
(potocznie, potoczny) naganny, niezgodny z normami etycznymi impuratus sordidus
mający na swojej powierzchni zanieczyszczenia, brud impuratus sordidus

brudzić v
czynić brudnym, pokrywać brudem inquino

bruzda n
(anatomia, anatomiczny) podłużne zagłębienie na powierzchni organu sulcus
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) głęboka zmarszczka sulcus

bryndza ˈbrɨ̃nʣ̑a n
(kulinaria) miękki, podpuszczkowy ser wyrabiany z owczego mleka; caseus vlachiscus

brytyjski brɨˈtɨjsʲci adj
odnoszący się do Wielkiej Brytanii jako państwa Britanniae

brzana ˈbʒãna n
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych; Barbus barbus

brzeg bʒɛk n
pas lądu ograniczający zbiornik wodny; ripa

brzemię ˈbʒɛ̃mʲjɛ n
(dawniej, dawny) ciężar dźwigany na plecach lub oburącz przed sobą onus
coś, co jest trudne do zniesienia onus

brzmienie ˈbʒmʲjɛ̇̃ɲɛ n
zespół cech dźwiękowych danego instrumentu, sprzętu lub głosu sonus

brzmieć bʒmʲjɛ̇ʨ̑ v
(książkowy) być słyszanym, przejawiać się jako dźwięk cano
(książkowy) zawierać określoną treść, myśl, wymowę, wydźwięk cano
(książkowy) zwykle o instrumentach muzycznych: wydawać dźwięk cano

brzoskwinia bʒɔsˈkfʲĩɲa n
owoc z rodziny różowatych; persicum persica

brzoza ˈbʒɔza n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Betula L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny brzozowatych; betula betulla

brzuch bʒux n
(anatomia, anatomiczny) dolna część tułowia; venter alvus

brzuchomówca ˌbʒuxɔ̃ˈmufʦ̑a n
(książkowy) osoba potrafiąca mówić bez poruszania ustami, przez co wydaje się, że głos pochodzi od innej osoby lub przedmiotu ventriloquus

brzusiec ˈbʒuɕɛʦ̑ n
(biologia, biologiczny) skupienie włókien mięśniowych, część kurczliwa mięśnia; venter

brzydki ˈbʒɨtʲci adj
moralnie naganny, niezgodny z przyjętymi normami turpis
subiektywnie pozbawiony piękna, wartości estetycznych turpis foedus

brzydota bʒɨˈdɔta n
nieatrakcyjność, zazwyczaj fizyczna dēfōrmitās

brzytwa ˈbʒɨtfa n
ostry nóż do usuwania zarostu; novacula

bród brut n
płytkie miejsce w wodzie, zwłaszcza w rzece, umożliwiające przeprawienie się na drugi brzeg vadum

brąz brɔ̃w̃s n
(hutnictwo, hutniczy) stop miedzi z cyną; także stopy miedzi z innymi metalami; aes
przedmiot (medal, rzeźba itp.) wykonany z brązu (1.1) aes

brązowy brɔ̃w̃ˈzɔvɨ adj
mający kolor brązu; brunneus brunus
wykonany z brązu, zrobiony z brązu aereus

budować buˈdɔvaʨ̑ v
tworzyć, wznosić budynki albo inne konstrukcje aedificare

budowla buˈdɔvla n
coś, co zostało zbudowane, skonstruowane exstructio

budynek buˈdɨ̃nɛk n
budowla naziemna o funkcji mieszkalnej lub użytkowej diaeta

buk buk n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodziny bukowatych; fagus
drewno buka (1.1) fagus

bukowy buˈkɔvɨ adj
będący częścią buka fagineus faginus
składający się z buka fagineus faginus
wykonany z drewna lub innej części buka fagineus faginus

buldog ˈbuldɔk n
(kynologia, kynologiczny) typ psa mocnej budowy, z krótką kufą pierwotnie wykorzystywanego do walk z bykami, obecnie jako pies stróżujący lub do towarzystwa; Molossus

bunt bũnt n
wystąpienie przeciwko władzy lub autorytetowi np. państwa, innych ludzi seditio

burak ˈburak n
(botanika, botaniczny) Beta L., rodzaj roślin z rodziny komosowatych; beta

bursztyn ˈburʃtɨ̃n n
(mineralogia, mineralogiczny) kamień półszlachetny, kopalna żywica drzew; glaesum sucinum electrum glesum

burza ˈbuʒa n
(meteorologia, meteorologiczny) intensywne opady deszczu lub deszczu i gradu, któremu towarzyszą wyładowania elektryczne w atmosferze (błyskawice i grzmoty); hiemps

burza piaskowa n
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko atmosferyczne polegające na gwałtownym unoszeniu przez silny wiatr olbrzymich ilości piasku; procella arenae procella pulveris

but but n
część ubrania, noszona na stopie, chroniąca stopy; calceus

butan ˈbutãn n
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwny i bezwonny gaz, jego mieszanina z propanem znana jest jako LPG; butanum

butelka buˈtɛlka n
szklany, plastikowy, ceramiczny lub metalowy pojemnik na wodę i inne płyny w kształcie walca o zwężającym się jednym z końców ampulla lagena lagoena

buława n
krótka laska zakończona ozdobną gałką, będąca dawniej symbolem władzy hetmańskiej, obecnie oznaką władzy marszałkowskiej matia

bułgarski buwˈɡarsʲci adj
związany z Bułgarią lub Bułgarami bulgaricus

by bɨ conjunction
…używany w zdaniach podrzędnych określających, w jakim celu (po co) wykonywana jest czynność ut

bydło ˈbɨdwɔ n
(rolnictwo, rolniczy) Szablon:zoot ogólne określenie zwierząt hodowlanych wywodzących się od tura lub innych dzikich przedstawicieli rodziny krętorogich; taurus
(zoologia, zoologiczny) w polskiej systematyce biologicznej: udomowieni potomkowie tura taurus

byk bɨk n
(zoologia, zoologiczny) dorosły, niesterylizowany samiec bydła hodowlanego, także: bizona, żubra, jelenia itp. taurus

bylica piołun n
(botanika, botaniczny) Artemisia absinthium L., szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej gatunek rośliny z rodziny astrowatych; Artemisia absinthium

być bɨʨ̑ v
charakteryzować się jakąś cechą esse
istnieć; trwać esse sum
znajdować się w jakimś miejscu adesse sum

być może
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia fortasse

były ˈbɨwɨ adj
taki, który był i przestał istnieć lub przestał pełnić jakąś funkcję, występować w jakiejś roli anterior

bób bup n
(botanika, botaniczny) Vicia faba, roślina o mięsistych strąkach i jadalnych nasionach; faba
(botanika, botaniczny) (kulinaria) nasiona tej rośliny (1.1) wykorzystywane w sztuce kulinarnej faba

bóbr bupr̥ n
(zoologia, zoologiczny) ziemnowodny gryzoń z rodziny Castoridae, o charakterystycznym ogonie; castor

bóg buk bɔˈgɔvʲɛ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) według wierzeń politeistycznych: istota potężniejsza od człowieka, mająca wpływ na jego los, zwykle także pogodę, zjawiska wywoływane przez Ziemię (wulkany, trzęsienia ziemi itp.); deus

ból bul n
(medycyna, medyczny) przykre, nieprzyjemne wrażenie fizyczne; dolor
przykre, nieprzyjemne wrażenie psychiczne dolor

bóstwo ˈbustfɔ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (mitologia, mitologiczny) nadludzka istota z wierzeń lub mitów deus

bąk bɔ̃ŋk n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Tabanus, jedna z muchówek; tabānus
(ornitologia, ornitologiczny) Botaurus, duży ptak wodny wydający buczenie; butio

błaganie bwaˈɡãɲɛ n
usilna prośba invocatio

błagać ˈbwaɡaʨ̑ v
żarliwie, usilnie prosić comprecari deprecari exorare implorare obsecrare orare

błogosławieństwo ˌbwɔɡɔswaˈvʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
(podniośle) życzenie pomyślności, przychylności losu benedictiō
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd, gest powierzenia kogoś, czegoś boskiej opiece benedictiō
sprzyjanie, przychylność, pomyślność benedictiō

błona bębenkowa ˈbwɔ̃na ˌbɛ̃mbɛ̃ŋˈkɔva n
(anatomia, anatomiczny) błona oddzielająca przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego; membrana tympani

błona śluzowa ˈbwɔ̃na ɕluˈzɔva n
(anatomia, anatomiczny) unaczyniona wyściółka narządów wewnętrznych; mucosa

błoto ˈbwɔtɔ n
mieszanina ziemi i wody; lutum

błyskawica ˌbwɨskaˈvʲiʦ̑a n
zjawisko świetlne w postaci silnego błysku, towarzyszące piorunowi fulgur

błąd bwɔ̃nt n
działanie, które przynosi złe skutki vitium
niezgodność z zasadami, założeniami error

błędne koło ˈbwɛ̃ndnɛ ˈkɔwɔ n
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na użyciu pojęcia definiowanego w jego własnej definicji; circulus in definiendo circulus vitiosus idem per idem
(logika, logiczny) błąd logiczny polegający na wyprowadzeniu wniosku z przesłanki, a następnie uzasadnieniu jej za pomocą tego wniosku; circulus vitiosus circulus in demonstrando

cal ʦ̑al n
pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka, około 2,54 cm; uncia

camera obscura n
(optyka, optyczny) prosty przyrząd optyczny pozwalający uzyskać obraz rzeczywisty, pierwowzór aparatu fotograficznego; camera obscura

car ʦ̑ar n
(historia, historyczny, historycznie) cesarz Rosji, władca Bułgarii lub średniowiecznej Serbii (w domyśle: Rosji); czar

całka ˈʦ̑awka n
(matematyka, matematyczny) wspólna nazwa wielu powiązanych pojęć rachunku całkowego; integrale

całkiem ˈʦ̑awʲcɛ̃m adv
w sposób całkowity, zupełny, pełny omnino plane

całować ʦ̑aˈwɔvaʨ̑ v
dawać komuś pocałunek; dotykać ustami kogoś, rzadziej czegoś basiare osculari

całun n
(kościelny) tkanina, rodzaj zasłony służącej do okrywania zwłok, trumny lub katafalku; brandeum

cały ˈʦ̑awɨ adj
zupełny, zawierający wszystkie elementy w czasie i przestrzeni omnis totus

cały i zdrowy ˈʦ̑awɨ i‿ˈzdrɔvɨ adj
o osobie taki, który jest zdrowy, nie jest zraniony, kontuzjowany, chory incolumis

cebula ʦ̑ɛˈbula n
(spożywczy) (kulinaria) jarzyna z rośliny (1.1) cepa caepa

cecha ˈʦ̑ɛxa n
parametr opisujący coś lub kogoś, mogący odróżniać to od innych przedmiotów lub osób genus

cedr ʦ̑ɛtr̥ n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cedrus, rodzaj drzew z rodziny sosnowatych; cedrus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1) cedrus

ceglany ʦ̑ɛɡˈlãnɨ adj
wykonany z cegły latericius

cegła ˈʦ̑ɛɡwa n
(budownictwo) ceramiczny element budowlany w kształcie prostopadłościanu; later

cel ʦ̑ɛl n
to, co chce się zniszczyć lub trafić za pomocą broni scopus

cel uświęca środki ˈʦ̑ɛl uɕˈfʲjɛ̃nʦ̑a ˈɕrɔtʲci proverb
można stosować wszystkie metody, żeby tylko osiągnąć cel exitus acta probat

celownik ʦ̑ɛˈlɔvʲɲik n
(gramatyka) trzeci przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: komu? czemu?; dativus

celtycki ʦ̑ɛlˈtɨʦ̑ʲci adj
(historia, historyczny, historycznie) związany z Celtami i ich kulturą Celtus

cement ˈʦ̑ɛ̃mɛ̃nt n
hydrauliczne spoiwo otrzymywane z surowców mineralnych (margiel lub wapień i glina) caementum

cena ˈʦ̑ɛ̃na n
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) kwota, jaką trzeba zapłacić, aby kupić dany towar pretium

cenotaf ʦ̑ɛ̃ˈnɔtaf n
(książkowy) (architektura, architektoniczny) symboliczny grób, niezawierający ciała, stawiany w przypadku nieznalezienia ciała lub w celu upamiętnienia bohaterstwa zmarłego, często w miejscu jego śmierci; cenotaphium

centaur ˈʦ̑ɛ̃ntawr n
(mitologia grecka) stworzenie mityczne, pół mężczyzna, pół koń; centaurus hippocentaurus

centrum ˈʦ̑ɛ̃ntrũm n
środkowa część czegoś centrum

centurion ʦ̑ɛ̃nˈturʲjɔ̃n n
(starożytność) (wojskowość, wojskowy) niższy oficer, dowódca centurii; centurio

cep ʦ̑ɛp n
(dawniej, dawny) (rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze do ręcznego młócenia zboża, składające się z dwóch kijów: dłuższego trzonka (zwanego dzierżakiem lub cepiskiem) i krótszego bijaka połączonych ze sobą rzemienną gązwą; flagellum

cer ʦ̑ɛr n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ce i liczbie atomowej 58; cerium

cesarski ʦ̑ɛˈsarsʲci adj
dotyczący cesarza; dotyczący cesarstwa dominicus

cesarstwo ʦ̑ɛˈsarstfɔ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny w którym władzę sprawuje cesarz; imperium

cesarz ˈʦ̑ɛsaʃ n
najwyższy stopień monarchiczny; imperator

cetyryzyna ˌʦ̑ɛtɨrɨˈzɨ̃na n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwhistaminowy, antagonista receptora H1, używany do leczenia alergii; cetirizinum

cewka moczowa ˈʦ̑ɛfka mɔˈʧ̑ɔva n
(anatomia, anatomiczny) zakończenie układu moczowego, przez które na zewnątrz wyprowadzany jest mocz; urethra

cez ʦ̑ɛs n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cs i liczbie atomowej 55; caesium

chaber piękny ˈxabɛr ˈpʲjɛ̃ŋknɨ n
(botanika, botaniczny) gatunek byliny z rodziny astrowatych, pochodzący z Azji Mniejszej Centaurea pulcherrima

chalcedoński adj
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do Chalcedonu, związany z Chalcedonem chalcedonense chalcedonensis

chan xãn n
(historia, historyczny, historycznie) głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Wschodu chanis

chaos ˈxaɔs n
nieporządek, bezład chaos

charakterystyka ˌxaraktɛˈrɨstɨka n
opis cech właściwych komuś lub czemuś, zbiór cech charakteryzujących kogoś characteristica

chata ˈxata n
drewniany budynek mieszkalny na wsi lub w górach tugurium
prosty, prymitywny budynek stawiany przez ludy pierwotne tugurium

chcieć çʨ̑ɛ̇ʨ̑ modal
odczuwać chęć zrobienia czegoś malo volo

chciwość ˈçʨ̑ivɔɕʨ̑ n
silne, zwykle nieuzasadnione pragnienie posiadania czegoś avaritia

chciwy ˈçʨ̑ivɨ adj
taki, który odznacza się chciwością avidus cupidus

chemia ˈxɛ̃mʲja n
nauka zajmująca się badaniem substancji pod względem ich budowy i ich wzajemnym wpływem; chemica

chemiczny xɛ̃ˈmʲiʧ̑nɨ adj
związany z chemią chemicus

chemik ˈxɛ̃mʲik n
specjalista w zakresie chemii, osoba zajmująca się chemią chemicus

chinina çĩˈɲĩna n
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny o gorzkim smaku, znajdujący się w korze drzewa chinowego rosnącego w Ameryce Południowej; chininum

chirurg ˈçirurk n
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się operacjami i zabiegami chirurgus

chirurgia çiˈrurʲɟja n
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się leczeniem operacyjnym; chirurgia

chitozan n
(biochemia, biochemiczny) substancja organiczna będąca naturalnym polimerem, polisacharyd, pochodna chityny; chitosani hydrochloridum

chiński ˈçĩj̃sʲci adj
odnoszący się do Chin lub Chińczyków Sinica

chleb xlɛp n
pieczywo z mąki, wody i drożdży; panis pane

chlew xlɛf n
pomieszczenie lub wydzielone miejsce przeznaczone dla świń; hara

chlor xlɔr n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cl i liczbie atomowej 17; chlorium

chlorek sodu ˈxlɔrɛk ˈsɔdu n
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, sól kwasu chlorowodorowego i sodu, bezbarwna substancja krystaliczna, główny składnik soli kuchennej; natrii chloridum

chlormetyna ˌxlɔrmɛˈtɨ̃na n
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) (wojskowość, wojskowy) toksyczny związek organiczny, parzący bojowy środek trujący z grupy iperytów azotowych, pierwszy lek przeciwnowotworowy stosowany od lat 40. XX wieku, obecnie praktycznie nieużywany w medycynie; chlormethinum

chmiel xmʲjɛl n
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju (1.1) humulus
(botanika, botaniczny) Humulus L., rodzaj roślin pnących z rodziny konopiowatych; Humulus

chmura ˈxmura n
(meteorologia, meteorologiczny) krople wody lub kryształki lodu zawieszone w atmosferze; nubes aer nebula nimbus nubis nubs

chochla ˈxɔxla n
duża łyżka służąca do nakładania posiłków, najczęściej zupy; trua

chodzić ˈxɔʥ̑iʨ̑ v
poruszać się za pomocą nóg ambulo gradior vado

choinka xɔˈ<sup>j</sup>ĩnka n
choinka (1.1) lub przypominający ją sztuczny przedmiot przyozdabiany w okresie świąt Bożego Narodzenia; arbor natalicia

cholesterol ˌxɔlɛˈstɛrɔl n
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek chemiczny z grupy steroli, znajdujący się w każdej komórce zwierzęcej; [[cholesterolum

chomik ˈxɔ̃mʲik n
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny Cricetidae; cricetus

choriambiczny adj
o wierszu: napisany choriambem choriambicus

choroba xɔˈrɔba n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) odstępstwo od stanu określanego jako pełnia zdrowia organizmu; aegritudo morbus

choroba Alzheimera xɔˈrɔba ˌːlʦ̑xajˈmɛra n
(medycyna, medyczny) postępująca choroba układu nerwowego człowieka; morbus Alzheimer

choroba morska xɔˈrɔba ˈmɔrska n
(medycyna, medyczny) (morski) choroba lokomocyjna wywoływana kołysaniem statku nausea

choroba von Willebranda xɔˈrɔba ˈfɔ̃n ˌvʲilɛˈbrãnda n
(medycyna, medyczny) choroba charakteryzująca się skłonnością do krwawień samoistnych lub po urazach; morbus von Willebrandi

chorwacki xɔrˈvaʦ̑ʲci adj
związany z Chorwacją, dotyczący Chorwacji lub Chorwatów croaticus

chory ˈxɔrɨ adj
dotknięty chorobą aeger aegrotus

choćby ˈxɔʥ̑bɨ conjunction
spójnik wzmacniający treść zdania nadrzędnego i komunikujący, że sytuacja podana w zdaniu podrzędnym nie będzie miała lub nie powinna mieć wpływu na realizację zdania nadrzędnego etsi si tametsi ut

choćby ˈxɔʥ̑bɨ particle
partykuła sugerująca, że dołączany składnik jest tylko jednym z wielu możliwych przykładów lub opcji vel velut veluti
partykuła wskazująca na dolne ograniczenie jakiejś wielkości lub intensywności jakiegoś zjawiska denique dumtaxat saltem utque

chrapać ˈxrapaʨ̑ v
oddychać w trakcie snu charcząc stertere

chrom xrɔ̃m n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cr i liczbie atomowej 24; chromium

chromosom xrɔ̃ˈmɔsɔ̃m n
(biochemia, biochemiczny) nośnik informacji genetycznej w komórce; chromosoma

chroniczny xrɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
(medycyna, medyczny) długotrwały chronicum

chronić ˈxrɔ̃ɲiʨ̑ v
bronić przed niebezpieczeństwem; opiekować się, pomagać, ratować colo

chropowaty ˌxrɔpɔˈvatɨ adj
z powierzchnią pełną drobnych wypukłości scrupeus

chrypka ˈxrɨpka n
(medycyna, medyczny) zaburzony, szorstki głos, wywołany przez nieprawidłowy przepływ powietrza przez krtań raucitas

chryzantema ˌxrɨzãnˈtɛ̃ma n
(botanika, botaniczny) Dendranthema Des Moul, rodzaj roślin z rodziny astrowatych; Dendranthema

chryzopraz xrɨˈzɔpras n
(mineralogia, mineralogiczny) zielony minerał, odmiana chalcedonu; chrysoprasius

chrzcić v
(kościelny) udzielać komuś sakramentu chrztu baptīzō
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (dawniej, dawny) czynić nad kimś znak inicjujący nową jakość w życiu, zrywający z przeszłością baptīzō

chrzest xʃɛst n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obrzęd przyjęcia kogoś do Kościoła, połączony z obmyciem wodą lub zanurzeniem w wodzie; baptismus baptismum

chrześcijanin ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃ɲĩn n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznawca chrześcijaństwa Christianus

chrześcijaństwo ˌxʃɛɕʨ̑iˈjä̃j̃stfɔ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna wywodząca się z judaizmu, której członkowie wierzą, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym i zmartwychwstał po swojej śmierci; Religio Christiana

chrząstka ˈxʃɔ̃w̃stka n
(anatomia, anatomiczny) elastyczna tkanka stanowiąca część wielu narządów, np. nosa, krtani, stawów itp.; cartilago

chrzęstniakomięsak n
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki chrzęstnej; chondrosarcoma

chudy ˈxudɨ adj
o człowieku: wąski w pasie; bardziej, niż szczupły; taki, któremu daleko do otyłości macer

chuj xuj n
(wulgarnie, wulgaryzm) penis, członek penis
(przenośnie, przenośnia) (wulgarnie, wulgaryzm) wysoce obraźliwa forma zwrotu do mężczyzny penis

chusteczka do nosa n
kawałek delikatnej tkaniny lub papieru służący do higieny jamy nosowej i twarzy orarium sudarium

chwalba n
(dawniej, dawny) uwielbienie, chwalenie laus

chwalebny xfaˈlɛbnɨ adj
godny pochwały laudabilis

chwała ˈxfawa n
chluba glōria
majestat glōria

chwila ˈxfʲila n
bardzo krótki czas dum
punkt w czasie dum

chyba że ˈxɨba ˈʒɛ
wprowadzający zdania podrzędne, wyrażające warunek nisi

chór xur n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zespół muzyczny składający się z wokalistów; chorus
miejsce na scenie lub w świątyni przeznaczone dla chóru (1.1), także dla instrumentów chorus
utwór napisany do wykonywania przez chór (1.1) chorus

chłodny ˈxwɔdnɨ adj
o relacjach międzyludzkich, o uczuciach: pozbawiony silnych, ciepłych, dobrych uczuć; zdystansowany frigidus
raczej zimny; rześki frigidus

chłopak ˈxwɔpak n
(potocznie, potoczny) młody mężczyzna darzony sympatią lub miłością przez drugą osobę amans

chłopiec ˈxwɔpʲjɛʦ̑ n
młody człowiek płci męskiej puer

ci ʨ̑i personalPronoun
(celownik) lp od: ty (nieakcentowane) haec hi

ci ʨ̑i pronoun
(mianownik) lm (rodzaj męskoosobowy) od: ten haec hi

ciasto ˈʨ̑astɔ n
(kulinaria) surowy półprodukt, gęsta masa powstała z połączenia mąki z wodą, mlekiem lub innymi spożywczymi produktami; farīna
(kulinaria) słodki, deserowy wypiek, zwykle w formie placka; placenta

ciało ˈʨ̑awɔ n
organizm ludzki lub zwierzęcy corpus
zwłoki człowieka i zwierzęcia corpus
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) materia, substancja corpus

ciało szkliste n
(anatomia, anatomiczny) przezroczysta substancja wypełniająca wnętrze gałki ocznej; corpus vitreum

cicha woda brzegi rwie ˈʨ̑ixa ˈvɔda ˈbʒɛɟi ˈrvʲjɛ proverb
osoba, która wydaje się z pozoru cicha, nieśmiała, mało towarzyska, może się okazać w rzeczywistości zupełnie inna – energiczna, zabawna, towarzyska flumina tranquillissima saepe sunt altissima

cichy ˈʨ̑ixɨ adj
o małej głośności tranquillus
spokojny tranquillus

ciecierzyca pospolita ˌʨ̑ɛ̇ʨ̑ɛˈʒɨʦ̑a ˌpɔspɔˈlʲita n
(botanika, botaniczny) gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych Cicer arietinum

ciecz ʨ̑ɛʧ̑ n
(fizyka, fizyczny) substancja o ciekłym (pośrednim między gazowym a stałym) stanie skupienia liquidus

ciekawość ʨ̑ɛˈkavɔɕʨ̑ n
chęć poznania czegoś, doświadczenia czegoś curiositas

ciekawy ʨ̑ɛˈkavɨ adj
taki, który się czymś interesuje, chce mieć informacje na dany temat curiosus

cielę ˈʨ̑ɛlɛ n
(zootechnika, zootechniczny) młode bydła domowego; vitellus

ciemnia n
(fotografia) specjalne pomieszczenie do obróbki materiałów światłoczułych; camera obscura

ciemnoczerwony ˌʨ̑ɛ̃mnɔʧ̑ɛrˈvɔ̃nɨ adj
mający kolor czerwony o ciemnym odcieniu rubidus

ciemny ˈʨ̑ɛ̃mnɨ adj
o kolorze: zbliżony do czarnego obscūrus

cienki ˈʨ̑ɛ̃nʲci adj
mający niewielki przekrój poprzeczny tenuis

ciepło ˈʨ̑ɛpwɔ n
uczucie wywołane przez dopływ do skóry ciepła (1.1) w umiarkowanej ilości calor
(fizyka, fizyczny) sposób przekazywania energii chaotycznego ruchu cząsteczek; calor
(fizyka, fizyczny) ilość energii przekazywanej w ten sposób calor

ciepły ˈʨ̑ɛpwɨ adj
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) żywy calidus
mający temperaturę równą temperaturze pokojowej lub niewiele od niej większą calidus caldus

ciernisty ʨ̑ɛrʲˈɲistɨ adj
taki, który ma wiele cierni spinosus

cierpieć ˈʨ̑ɛrpʲjɛ̇ʨ̑ v
odczuwać ból fizyczny lub psychiczny patior

cierpliwość ʨ̑ɛrˈplʲivɔɕʨ̑ n
zdolność spokojnego, długotrwałego znoszenia rzeczy przykrych patientia

cierpliwy ʨ̑ɛrˈplʲivɨ adj
niezrażający się czekaniem patiēns

cierń ʨ̑ɛrʲɲ n
ostry wyrostek na pędzie rośliny; acantha

cieszynianka wiosenna n
(botanika, botaniczny) (systematyka) Hacquetia epipactis DC., gatunek rośliny z rodziny selerowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju cieszynianka; Hacquetia epipactis

cieszyć ˈʨ̑ɛʃɨʨ̑ v
być radosnym, mieć radość, zadowolenie z czegoś gaudere laetari

cieszyński ʨ̑ɛˈʃɨ̃j̃sʲci adj
odnoszący się do Cieszyna, związany z Cieszynem Teschinensis Tessinensis

cietrzew ˈʨ̑ɛṭʃɛf n
(ornitologia, ornitologiczny) duży, eurazjatycki ptak łowny; tetrao

cień ʨ̑ɛ̇̃ɲ n
zaciemniony obszar, który powstaje za rzeczą lub osobą, gdy jest ona oświetlana z drugiej strony; umbra

cieśla ˈʨ̑ɛ̇ɕla n
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba profesjonalnie zajmująca się wykonywaniem drewnianych konstrukcji budowlanych oraz drewnianych domów xylocopus

cieśnina ʨ̑ɛ̇ɕˈɲĩna n
(geografia, geograficzny) zwężenie obszaru wodnego pomiędzy dwoma akwenami (oceanami, morzami lub jeziorami) fauces

cieśń gardzieli ˈʨ̑ɛ̇ʑɲ ɡarʲˈʥ̑ɛlʲi n
(anatomia, anatomiczny) obszar łączący jamę ustną z częścią ustną gardła; isthmus faucium

cingulum n
(kościelny) pas lub sznur, element stroju liturgicznego; cingulum
(wojskowość, wojskowy) skórzany pas rzymski; cingulum

ciocia ˈʨ̑ɔ̇ʨ̑a n
siostra matki matertera amita

ciotka ˈʨ̑ɔtka n
siostra matki matertera
siostra ojca amita

cirrus n
(meteorologia, meteorologiczny) rodzaj chury pierzastej piętra wysokiego – biała w postaci pasemek lub kłaczków, niepowodująca opadów; cirrus

cis ʦ̑is ʨ̑is n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj roślin z rodziny cisowatych; taxus

cis japoński ˈʨ̑isʲ jaˈpɔ̃j̃sʲci n
(botanika, botaniczny) wiecznie zielone drzewo z rodziny cisowatych taxus cuspidata

cis pospolity ˈʨ̑is ˌpɔspɔˈlʲitɨ n
(botanika, botaniczny) gatunek wiecznie zielonego drzewa iglastego lub dużego krzewu z rodziny cisowatych taxus baccata

cisza ˈʨ̑iʃa n
brak dźwięku silentium

citalopram n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (chemia, chemiczny) lek przeciwdepresyjny i przeciwlękowy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny; citalopramum

ciąć ʨ̑ɔ̇̃ɲʨ̑ v
dzielić na części ostrym narzędziem incido

ciąża ˈʨ̑ɔ̃w̃ʒa n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) u ssaków płci żeńskiej okres od zapłodnienia do porodu; graviditas

ciąża ektopowa n
(medycyna, medyczny) ciąża, w której zapłodnione jajo płodowe jest umieszczone poza jamą macicy, zazwyczaj w obrębie jajowodu; graviditas extrauterina

ciężarna ʨ̑ɛ̃w̃ˈʒarna n
kobieta w ciąży gravida

ciężarny ʨ̑ɛ̃w̃ˈʒarnɨ adj
będący w ciąży gravidus

ciężki ˈʨ̑ɛ̃w̃ʃʲci adj
taki, który dużo waży, ma dużą masę gravis

cmentarz ˈʦ̑mɛ̃ntaʃ n
obszar, gdzie celowo i niepojedynczo umieszcza się na stałe zwłoki lub prochy; coemeterium

cnota ˈʦ̑nɔta n
dodatnia cecha moralna virtus

co ʦ̑ɔ pronoun
…służący do zadawania pytań o orzeczniki quid
…wprowadzający zdanie podrzędne zawężające zakres zdania nadrzędnego który, jaki, jak quod quid

co wolno wojewodzie, to nie tobie, smrodzie ˈʦ̑ɔ ˈvɔlnɔ ˌvɔjɛˈvɔʥ̑ɛ ˈtɔ ɲɛ‿ˈtɔbʲjɛ ˈsm̥rɔʥ̑ɛ proverb
osoba o wyższej pozycji/statusie/wieku może pozwolić sobie na rzeczy, które młodszym nie uchodzą czy są dla nich zabronione quod licet Iovi, non licet bovi

codziennie ʦ̑ɔˈʥ̑ɛ̇̃ɲːɛ adv
w każdym dniu, co dzień cotidie cotidiano

codzienny ʦ̑ɔˈʥ̑ɛ̃nːɨ adj
powtarzający się z pewną regularnością każdego dnia cōtīdiānus

cokolwiek ʦ̑ɔˈkɔlvʲjɛk pronoun
wszystko jedno co; obojętnie który quidquid

coś ʦ̑ɔɕ indefinitePronoun
…zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu, której mówiący nie chce określić aliquid aliquod

coś jest na wodzie pisane ˈʦ̑ɔɕ ˈjɛst na‿ˈvɔʥ̑ɛ pʲiˈsãnɛ idiom
coś jest niepewne, nie można na to liczyć in aqua scribis

crescendo krɛˈʃɛ̃ndɔ n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) stopniowe wzmacnianie siły dźwięku crēscēns

cud ʦ̑ut n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niezwykły akt działania siły nadprzyrodzonej; miraculum

cudzołożnica ˌʦ̑uʣ̑ɔwɔʒʲˈɲiʦ̑a n
(przestarzałe, przestarzały) kobieta dopuszczająca się cudzołóstwa moecha

cukier ˈʦ̑ucɛr n
(spożywczy) krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych; saccharum

cumulonimbus n
(meteorologia, meteorologiczny) wypiętrzona, kłębiasta chmura deszczowa niosąca burzę; cumulonimbus

cyfra ˈʦ̑ɨfra n
(potocznie, potoczny) znak pisarski symbolizujący cyfrę (1.1) systemu dziesiętnego: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 nota numeri

cygaro ʦ̑ɨˈɡarɔ n
suche, zawinięte w rulon liście tytoniu, przeznaczone do palenia sigarum

cykada ʦ̑ɨˈkada n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lyristes plebejus, tropikalny owad wydający głośne dźwięki; cicada

cykl ʦ̑ɨkl̥ n
szereg czynności lub zjawisk tworzących zamkniętą całość rozwojową, powtarzającą się okresowo cyclus

cyklofosfamid ˌʦ̑ɨklɔfɔˈsfãmʲit n
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, pochodna iperytu azotowego, lek alkilujący stosowany w leczeniu nowotworów; cyclophosphamidum

cykoria ʦ̑ɨˈkɔrʲja n
(botanika, botaniczny) Cichorium L., rodzaj roślin zielnych z rodziny astrowatych Cichorium
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) cichorium

cylindryczny ˌʦ̑ɨlʲĩnˈdrɨʧ̑nɨ adj
taki, który ma kształt cylindra cylindratus

cyna ˈʦ̑ɨ̃na n
(chemia, chemiczny) szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn; stannum

cynamon ʦ̑ɨ̃ˈnãmɔ̃n n
suszona kora cynamonowca, używana jako przyprawa; cinnamum

cynia ˈʦ̑ɨ̃ɲja n
(botanika, botaniczny) Zinnia L., rodzaj roślin z rodziny astrowatych; Zinnia
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1), m.in. uprawiana dla ozdobnych kwiatów zinnia

cynk ʦ̑ɨ̃ŋk n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zn i liczbie atomowej 30; zincum

cyprofloksacyna ˌʦ̑ɨprɔflɔksaˈʦ̑ɨ̃na n
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, pochodna kwasu nalidyksowego; ciprofloxacinum

cyprys ˈʦ̑ɨprɨs n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Cupressus L., rodzaj drzew iglastych z rodziny cyprysowatych; cupressus

cyraneczka ˌʦ̑ɨrãˈnɛʧ̑ka n
(ornitologia, ornitologiczny) Anas crecca, gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych; anas crecca

cyrk ʦ̑ɨrk n
miejsce, w którym pokazuje się występy akrobatyczne; circus

cyrkiel ˈʦ̑ɨrʲcɛl n
przyrząd składający się z dwóch ramion, służący do rysowania okręgów; circinus

cyrkon ˈʦ̑ɨrkɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Zr i liczbie atomowej 40; zirconium

cyrograf n
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) średniowieczny, odręcznie sporządzony dokument związany z działalnością prywatno-prawną; chirographum

cysterski adj
związany z cystersami, dotyczący cystersów cisterciensis

cytadela ˌʦ̑ɨtaˈdɛla n
(wojskowość, wojskowy) w starszych fortyfikacjach: samodzielna twierdza dominująca nad miastem lub prowincją; arx

cytologia ˌʦ̑ɨtɔˈlɔɟja n
(biologia, biologiczny) nauka o komórce cytologia

cytologiczny adj
(biologia, biologiczny) związany z cytologią, dotyczący cytologii cytologicus

cytoplazma n
(biologia, biologiczny) półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet; cytoplasma

cytra ˈʦ̑ɨtra n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy o płaskim pudle; cithara

cytryna ʦ̑ɨˈtrɨ̃na n
(spożywczy) (kulinaria) (cukiernictwo) kwaśny owoc o żółtej skórce citreus

cytryńcowate ˌʦ̑ɨtrɨ̃j̃nʦ̑ɔˈvatɛ n
(botanika, botaniczny) rodzina roślin okrytonasiennych; Schisandraceae

cywilizacja ˌʦ̑ɨvʲilʲiˈzaʦ̑ʲja n
poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego; civilisatio

czajnik ˈʧ̑ajɲik n
(kulinaria) zamknięte od góry naczynie z dziobkiem służące do podgrzewania wody; cortina

czapla ˈʧ̑apla n
(ornitologia, ornitologiczny) Ardeidae, duży ptak brodzący; ardea

czara n
owalne płytkie naczynie służące do picia win i miodów ciborium

czarna dziura ˈʧ̑arna ˈʥ̑ura n
(astronomia, astronomiczny) obiekt astronomiczny, który tak silnie oddziałuje grawitacyjnie na swoje otoczenie, że nawet światło nie może uciec z jego otoczenia; gurges ater

czarna magia ˈʧ̑arna ˈmaɟja n
(ezoteryka) magia wykorzystująca siły zła, mająca na celu uzyskanie złoczynnego skutku; magia malefica

czarna porzeczka ˈʧ̑arna pɔˈʒɛʧ̑ka n
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) gatunek porzeczki, krzewu należącego do rodziny agrestowatych; ribes nigrum

czarnogłówka zwyczajna n
(ornitologia, ornitologiczny) Poecile montanus, gatunek małego ptaka z rodziny sikor; Poecile montanus

czarnoskóry ˌʧ̑arnɔˈskurɨ adj
mający ciemny kolor skóry ater furvus fuscus

czarnotek arabski n
(ornitologia, ornitologiczny) Onychognathus tristramii, gatunek ptaka z rodziny szpakowatych występujący od Egiptu po zachodni Półwysep Arabski; Onychognathus tristramii

czarnowron ʧ̑arˈnɔvrɔ̃n n
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek średniego ptaka z rodziny krukowatych; Corvus corone

czarny ˈʧ̑arnɨ adj
(fizyka, fizyczny) pochłaniający padające całe promieniowanie ater niger
(szachy, pojęcie szachowe) należący do czarnych (2.1) niger
nielegalny niger
mający najciemniejszy możliwy kolor niger ater cacabatus caccabatus furvus fuscus

czarny bez ˈʧ̑arnɨ ˈbɛs n
(botanika, botaniczny) Sambucus nigra, krzew lub niewielkie drzewo o kremowych lub różowawych kwiatach tworzących baldachogrona i ciemnofioletowych owocach wykorzystywanych na przetwory; ebulum ebulus

czarny charakter ˈʧ̑arnɨ xaˈraktɛr idiom
postać złego, negatywnego bohatera w filmie lub sztuce teatralnej carnifex

czarownica ˌʧ̑arɔvʲˈɲiʦ̑a n
w wierzeniach ludowych: kobieta umiejąca czarować, rzucać czary, zaklęcia malefica

czary ˈʧ̑arɨ n
magiczne obrzędy artes magae

czas ʧ̑as n
wymiar używany do określania kolejności zdarzeń; tempus
chwila, moment, pora tempus
(gramatyka) sposób odmiany czasownika, polegający na rozróżnianiu chwili wykonania czynności względem momentu wypowiedzi tempus

czas przyszły ˈʧ̑as ˈpʃɨʃwɨ n
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa późniejszą czynność lub późniejszy stan niż moment mówienia lub pisania o nich; futurum

czas teraźniejszy ˈʧ̑as ˌtɛraˈʑɲɛ̇jʃɨ n
(gramatyka) kategoria gramatyczna czasownika, która najczęściej wskazuje i nazywa wykonywaną czynność lub stan istniejący w momencie mówienia lub pisania o nich; praesens

czasownik ʧ̑aˈsɔvʲɲik n
(gramatyka) część mowy opisująca czynności lub stany verbum

czasownik nieprzechodni ʧ̑aˈsɔvʲɲic ˌɲɛpʃɛˈxɔdʲɲi n
(gramatyka) czasownik, który nie ma formy strony biernej verbum intransitivum

czasownik ułomny n
(gramatyka) czasownik, który nie tworzy pewnych form gramatycznych; verbum defectivum

czasowy ʧ̑aˈsɔvɨ adj
trwający przez krótki czas temporālis

czaszka ˈʧ̑aʃka n
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu chroniąca mózg, znajdująca się w głowie cranium calva

czciciel ˈʧ̑ʲʨ̑iʨ̑ɛl n
człowiek, który oddaje cześć komuś lub czemuś cultor

czcić ʧ̑ʲʨ̑iʨ̑ v
oddawać cześć adoro

czekać ˈʧ̑ɛkaʨ̑ v
zatrzymywać się, pozostawać w jakimś miejscu, aż coś się wydarzy expecto

czekolada ˌʧ̑ɛkɔˈlada n
(spożywczy) półprodukt cukierniczy sporządzany z kakao, cukru i tłuszczu; cacaotica

czepiec ˈʧ̑ɛpʲjɛʦ̑ n
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) jeden z żołądków przeżuwaczy; reticulum
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) rodzaj kobiecego nakrycia głowy; mitra

czeremcha zwyczajna n
(botanika, botaniczny) Padus avium Mill., gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych; Padus avium Prunus padus

czerniak n
(medycyna, medyczny) złośliwy nowotwór tkanki barwnikowej; melanoma melanoma malignum

czerwiec ˈʧ̑ɛrvʲjɛʦ̑ n
szósty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego); Iunius

czerwień ˈʧ̑ɛrvʲjɛ̇̃ɲ n
kolor czerwony ruber

czerwonawy ˌʧ̑ɛrvɔ̃ˈnavɨ adj
w kolorze podobnym do czerwonego rubellus

czerwonobrzuchy adj
taki, który ma czerwony brzuch rubriventris

czerwony ʧ̑ɛrˈvɔ̃nɨ adj
(potocznie, potoczny) (pogardliwie) (zobacz) [[komunistyczny, lewicowy]] ruber
mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy; ruber rufus

czerń ʧ̑ɛrʲɲ n
czarny kolor niger
czarny strój/ubiór niger

czesać ˈʧ̑ɛsaʨ̑ v
układać, wygładzać (włosy, sierść itp.) za pomocą grzebienia lub szczotki pectino

czeski ˈʧ̑ɛsʲci adj
związany z Czechami (Republiką Czeską), charakterystyczny dla Czech lub Czechów czechicus cechicus
związany z Czechami (krainą historyczną), charakterystyczny dla Czech lub Czechów bohemicus

cześć ʧ̑ɛɕʨ̑ interjection
(potocznie, potoczny) pozdrowienie stosowane wobec kolegów, bliższych znajomych salve ave

cześć ʧ̑ɛɕʨ̑ n
poważanie honor

czkawka ˈʧ̑kafka n
(fizjologia, fizjologiczny) rytmicznie powtarzające się skurcze przepony objawiające się charakterystycznym odgłosem wydawanym przez zamknięcie głośni i strun głosowych przy wdechu; singultus

czopek ˈʧ̑ɔpɛk n
(medycyna, medyczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lekarstwo do przyjmowania doodbytniczo, rzadziej dopochwowo lub docewkowo; suppositorium

czosnek ˈʧ̑ɔsnɛk n
(botanika, botaniczny) Allium L., rodzaj roślin z podrodziny czosnkowych obejmujący około siedmiuset gatunków; Allium
(botanika, botaniczny) roślina lub rośliny z rodzaju (1.1) allium
(spożywczy) jarzyna przyprawowa z cebuli uprawnych gatunków czosnku (1.1), zwykle czosnku pospolitego allium

czołg ʧ̑ɔwk n
(wojskowość, wojskowy) pojazd bojowy poruszający się na gąsienicach, wyposażony w armatę i pancerz; autocurrus armatus

czoło ˈʧ̑ɔwɔ n
(anatomia, anatomiczny) część głowy nad brwiami i pomiędzy skrońmi frons

czubajka kania n
(mikologia, mikologiczny) Macrolepiota procera Singer, gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych; Macrolepiota procera

czubatka europejska n
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) Lophophanes cristatus, gatunek sikorki wyróżniający się charakterystycznym czubkiem z piór na głowie; Lophophanes cristatus Parus cristatus

czujność ˈʧ̑ujnɔɕʨ̑ n
zwracanie uwagi na to, co dzieje się w najbliższym otoczeniu; wrażliwość na niebezpieczeństwo vigilantia

czuć ʧ̑uʨ̑ v
odbierać wrażenia psychiczne lub odbierać wrażenia za pomocą zmysłów sentire
odbierać wrażenia za pomocą zmysłu dotyku sentire

czwartek ˈʧ̑fartɛk n
czwarty dzień tygodnia dies jovis dies Iovis

czy ʧ̑ɨ conjunction
łączy równorzędne, ale wykluczające się wyrażenia aut vel
łączy zdanie podrzędne o charakterze pytajnym ze zdaniem nadrzędnym utrum... an...

czy ʧ̑ɨ particle
słowo rozpoczynające pytanie, na które pytający spodziewa się odpowiedzi „tak” lub „nie” -ne an num

czyj ʧ̑ɨj interrogativePronoun
używany do zadawania pytań o właściciela czegoś, posiadacza jakiejś cechy cuius

czyj ʧ̑ɨj pronoun
używany do rozpoczynania zdań podrzędnych, które określają właściciela czegoś, posiadacza cechy w swoim dopełnieniu cuius

czyjś ʧ̑ɨjɕ indefinitePronoun
należący do kogoś, kto nie jest istotny w wypowiedzi aliquis aliud

czynić ˈʧ̑ɨ̃ɲiʨ̑ v
robić coś, wykonywać ago

czyrak n
(medycyna, medyczny) ropne zapalenie skóry w okolicy mieszka włosowego furunculus

czysty ˈʧ̑ɨstɨ adj
pozbawiony brudu mundus

czytanie ʧ̑ɨˈtãɲɛ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odczytywanie fragmentów Pisma Świętego podczas mszy świętej i Liturgii godzin lectio
fragment tekstu odczytywany jako (1.4) lectio
zapoznawanie się z treścią tego, co zostało napisane lectio

czytać ˈʧ̑ɨtaʨ̑ v
przebiegać wzrokiem lub dotykiem tekst w postaci liter lub ideogramów oraz znaków pisarskich i rozumieć treść przezeń przekazywaną legere

czytelnik ʧ̑ɨˈtɛlʲɲik n
osoba, która czyta książki, gazety itp. lector
osoba, która korzysta z biblioteki lub czytelni lector

czyściec ˈʧ̑ɨɕʨ̑ɛʦ̑ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w niektórych wyznaniach: stan lub miejsce, gdzie po śmierci niektóre dusze odbywają pokutę przed wejściem do nieba; purgatorium

czyścić ˈʧ̑ɨɕʨ̑iʨ̑ v
powodować, że coś jest czyste, usuwając brud, zanieczyszczenia purgare

czółno n
płaskodenna łódź, dłubaniem lub wypalaniem uzyskana z jednego pnia drzewa, napędzana wiosłami a z rzadka także drągami navicula

cząsteczka ʧ̑ɔ̃w̃ˈstɛʧ̑ka n
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu; molecula

często ˈʧ̑ɛ̃w̃stɔ adv
(zobacz) częsty saepe

częstochowski ˌʧ̑ɛ̃w̃stɔˈxɔfsʲci adj
związany z Częstochową, dotyczący Częstochowy Cestochoviensis

częstoskurcz ʧ̑ɛ̃w̃ˈstɔskurʧ̑ n
(medycyna, medyczny) znaczne przyśpieszenie czynności rytmu serca tachycardia

częsty ˈʧ̑ɛ̃w̃stɨ adj
odbywający się lub zdarzający się wiele razy, z krótkimi przerwami pomiędzy kolejnymi wydarzeniami frequens

część ʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ n
fragment jakiejś całości pars

część mowy ˈʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ ˈmɔvɨ n
(gramatyka) kategoria gramatyczna, grupująca wyrazy ze względu na ich sposób odmiany, funkcje w zdaniu lub znaczenie; pars orationis

członek ˈʧ̑wɔ̃nɛk n
osoba przynależąca do jakiejś organizacji czy stowarzyszenia membrum
część ciała człowieka lub rzadziej zwierząt; sodalis
(anatomia, anatomiczny) penis; sodalis

człowiek ˈʧ̑wɔvʲjɛk n
Homo sapiens, istota o najwyższym stopniu świadomości zamieszkująca Ziemię; homo humanus
ktoś, jakaś osoba homo

człowiek człowiekowi wilkiem ˈʧ̑wɔvʲjɛk ˌʧ̑wɔvʲjɛˈkɔvʲi ˈvʲilʲcɛ̃m proverb
ludzie nie są sobie życzliwi homo homini lupus est

człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi ˈʧ̑wɔvʲjɛk ˈsṭʃɛla ˈpãn‿buk ˈːulɛ ˈnɔɕi proverb
zamierzenia, plany nie zawsze udaje się zrealizować homo proponit, sed Deus disponit

córka ˈʦ̑urka n
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodziców) filia nata

cło ʦ̑wɔ n
opłata pobierana przez państwo na granicy przy imporcie pewnych towarów; illātiō

dach dax n
górna część budynku, pojazdu itp., pokrycie zasłaniające wnętrze przed deszczem, słońcem itp. tectum

dachówka daˈxufka n
(budownictwo) ceramiczna (niekiedy kamienna lub betonowa) płytka stosowana do pokrywania dachów; tegula

dadaizm n
(sztuka) awangardowy kierunek literacko-artystyczny z lat 1916-1924; dada

daktyl ˈdaktɨl n
(botanika, botaniczny) (kulinaria) (spożywczy) (cukiernictwo) owoc daktylowca dactylus palmula

daleko daˈlɛkɔ adv
w znacznej odległości longē

dalmatyka n
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna diakonów; dalmatica

dalmatyński ˌdalmaˈtɨ̃j̃sʲci adj
związany z Dalmacją, dotyczący Dalmacji lub jej mieszkańców dalmaticus

daremny daˈrɛ̃mnɨ adj
niedający żadnych wyników vanus

darmsztadt ˈdarm̥ʃtat n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ds i liczbie atomowej 110; darmstadtium

darwinizm n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) stworzona przez Darwina teoria ewolucji, która wyjaśnia powstawanie gatunków doborem naturalnym i walką o byt Darvinismus

data ˈdata n
umowne oznaczenie dnia, miesiąca i roku, kalendarzowy termin jakiegoś zdarzenia; dies

datura n
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) bieluń (rodzaj) datura
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) roślina z rodzaju (1.1) datura

dawca ˈdafʦ̑a n
ten, który daje dator

dawny ˈdavnɨ adj
mający miejsce dłuższy czas temu; pochodzący z odległych lat; sięgający dalekiej przeszłości anciens pristinus vetus

dać daʨ̑ v
wręczyć, ofiarować coś (także przenośnie) komuś do

de facto dɛ‿ˈfaktɔ adv
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) tak, jak jest rzeczywiście, zgodnie ze stanem faktycznym de facto

decorum n
(literacko) antyczna zasada właściwego zharmonizowania poszczególnych elementów dzieła literackiego, doboru formy do treści decorum

decymetr n
(metrologia, metrologiczny) jednostka długości równa dziesiątej części metra; decimetrum

decyzja dɛˈʦ̑ɨzʲja n
postanowienie, zamiar, rezolucja; rozstrzygnięcie decisio

defenestracja ˌdɛfɛ̃nɛˈstraʦ̑ʲja n
wyrzucenie kogoś lub czegoś przez okno; defenestratio

definicja ˌdɛfʲĩˈɲiʦ̑ʲja n
wyjaśnienie znaczenia wyrazu, pojęcia lub całego wyrażenia; definitio

deflacja dɛˈflaʦ̑ʲja n
(ekonomia, ekonomiczny) zjawisko obniżenia ogólnego poziomu cen z powodu zmniejszonego dopływu pieniądza do gospodarki deflatio

defloracja n
(medycyna, medyczny) przerwanie błony dziewiczej defloratio

dekanat dɛˈkãnat n
(kościelny) jednostka organizacyjna Kościoła katolickiego, obejmująca kilka do kilkunastu parafii z dziekanem na czele; decanatus

deklamować ˌdɛklãˈmɔvaʨ̑ v
z ekspresją wygłaszać utwór literacki declamare

dekret ˈdɛkrɛt n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny mający moc ustawy, wydany przez organ władzy wykonawczej; decretum

dekspantenol ˌdɛkspãnˈtɛ̃nɔl n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) analog alkoholowy będący witaminą kwasu pantotenowego, regenerujący skórę Dexpanthenolum

delfin ˈdɛlfʲĩn n
(zoologia, zoologiczny) ssak morski z rzędu waleni; delphinus delphin
(historia, historyczny, historycznie) tytuł następcy tronu francuskiego; Delphinus

delikt ˈdɛlʲikt n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) wykroczenie przeciw prawu delictum

demografia ˌdɛ̃mɔˈɡrafʲja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (edukacja, edukacyjny) nauka zajmująca się jakościowym i ilościowym badaniem stanów, struktur, ruchów i rozwoju ludności w określonych warunkach historycznych; demographia

demokracja ˌdɛ̃mɔˈkraʦ̑ʲja n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli, przy respektowaniu praw mniejszości; democratia

demon ˈdɛ̃mɔ̃n n
istota nadprzyrodzona występująca w wierzeniach ludowych, mitologiach i religiach, zajmująca pozycję pośrednią między bogami a ludźmi; o cechach na wpół ludzkich, na wpół boskich; najczęściej nieprzyjazna człowiekowi; daemon

dentysta dɛ̃nˈtɨsta n
(zobacz) stomatolog; medicus dentarius

deponować v
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przekazywać komuś pieniądze lub przedmioty na przechowanie colloco

deportować ˌdɛpɔrˈtɔvaʨ̑ v
zsyłać, wywozić z rozkazu władz poza granice państwa lub miejscowości deporto

dereń ˈdɛrɛ̃ɲ n
(botanika, botaniczny) Cornus L., rodzaj roślin z rodziny dereniowatych; Cornus
(botanika, botaniczny) ozdobny lub uprawny krzew albo drzewo z rodzaju (1.1), często o jadalnych owocach cornus

dermatolog ˌdɛrmaˈtɔlɔk n
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznaniem, profilaktyką oraz leczeniem chorób, objawiających się na skórze, paznokciach i włosach dermatologista

deser ˈdɛsɛr n
(kulinaria) danie, najczęściej słodkie, serwowane po daniu głównym bellaria

deskorolka ˌdɛskɔˈrɔlka n
(sport, sportowy) deska na kółkach, służąca do rekreacji oraz sportu; tabula subrotata

despekt n
(przestarzałe, przestarzały) postępek uchybiający komu despectus

despotyzm dɛsˈpɔtɨsm̥ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) bezwzględna i nieograniczona władza, opierająca się na terrorze oraz nieprzestrzeganiu praw i wolności obywatelskich despotismus

destrukcyjny ˌdɛstrukˈʦ̑ɨjnɨ adj
posiadający własność niszczenia czegoś lub burzenia jego struktury destructivus calamitosus damnosus exitiabilis exitialis exitiosus

deszcz dɛʃʧ̑ n
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny, krople wody powstające w chmurach i spadające na ziemię; pluvia imber
(przenośnie, przenośnia) duża ilość czegoś, co spada lub pojawia się niespodziewanie pluvia

deszczowy dɛʃˈʧ̑ɔvɨ adj
związany z deszczem, odnoszący się do deszczu imbridus

diabeł ˈdʲjabɛw n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) upadły anioł, kuszący do grzechu; diabolus

diadem ˈdʲjadɛ̃m n
złota lub srebrna opaska na głowę, zakładana przez królów, książęta i duchownych jako oznaka ich władzy; diadema

diagnoza dʲjaˈɡnɔza n
(medycyna, medyczny) rozpoznanie choroby diagnosis

diakon n
(kościelny) duchowny z najniższym stopniem świeceń prezbiteratu; diaconus

dialekt ˈdʲjalɛkt n
(językoznawstwo, językoznawczy) regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi, itp. dialectus

dialog ˈdʲjalɔk n
rozmowa dwóch osób dialogus

diament ˈdʲjãmɛ̃nt n
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał, przezroczysta odmiana węgla występująca w przyrodzie; adamas

diecezja dʲjɛˈʦ̑ɛzʲja n
(historia, historyczny, historycznie) jednostka administracyjna w starożytnym Rzymie; dioecesis episcopatus
(kościelny) jednostka administracyjna zarządzana przez biskupa; dioecesis episcopatus

dieta ˈdʲjɛta n
(medycyna, medyczny) sposób odżywiania się diaeta

dihydralazyna ˌdʲixɨdralaˈzɨ̃na n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający obwodowe naczynia tętnicze, będący pochodną hydrazynoftalazyny dihydralazinum

dinozaur dʲĩˈnɔzawr n
(zoologia, zoologiczny) (paleontologia, paleontologiczny) wymarły gad naczelny z grupy archozaurów, która zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie; dinosaurus

dioda ˈdʲjɔda n
(elektronika, elektroniczny) element elektroniczny wykazujący różny opór w zależności od kierunku przepływu prądu; diodus

dla dla preposition
…używany w konstrukcjach, w których wyrażenie po przyimku określa cel, przeznaczenie, kierunek przekazania czegoś przez wykonawcę czynności pro ob

dlaczego dlaˈʧ̑ɛɡɔ pronoun
…pytający, używany w zdaniach, w których pytający pyta o przyczynę lub cel jakiejś czynności cur
…względny, używany w zdaniach podrzędnych określających przyczynę lub cel czynności cur

dmuchać ˈdmuxaʨ̑ v
wypuszczać powietrze z ust flo

dno dnɔ n
dolna powierzchnia wgłębienia w skorupie ziemskiej, np. koryta rzeki lub wąwozu fundus

do dɔ preposition
…określający końcowy punkt w przestrzeni ad

do greckich kalend dɔ‿ˈɡrɛʦ̑ʲcix ˈkalɛ̃nt adv
(przenośnie, przenośnia) (przestarzałe, przestarzały) do bliżej nieokreślonego terminu w przyszłości ad Kalendas Graecas

do góry adv
w kierunku pionowym do ziemi, ponad powierzchnię sursum

do widzenia ˌdɔ‿vʲiˈʣ̑ɛ̃ɲa interjection
uprzejmy zwrot używany do pożegnania się z kimś vale ave

dobranoc dɔˈbrãnɔʦ̑ interjection
pożegnanie używane wieczorem, kiedy chcemy komuś życzyć dobrej, spokojnej nocy bonam noctem

dobroczynność n
działalność polegająca na bezinteresownym niesieniu pomocy potrzebującym beneficentia benignitas caritas

dobry ˈdɔbrɨ adj
miły, uczynny, usłużny, szlachetny bonus
korzystny bonus
o nastroju wesoły, radosny bonus
o zdrowiu, zmysłach zdrowy; szczególnie wyostrzony bonus
pomyślny, udany bonus
świetny, znakomity w swojej dziedzinie bonus
ciekawy, interesujący, wysokiej jakości bonus
odpowiedni, pasujący do czegoś bonus
smaczny bonus
grzeczny bonus

dobry wieczór ˈdɔbrɨ ˈvʲjɛʧ̑ur interjection
uprzejme powitanie używane wieczorem bonum vesperum

dobrze ˈdɔbʒɛ adv
w należyty sposób bene probe recte

dobór n
wybranie najodpowiedniejszych do określonego celu osób, zwierząt lub przedmiotów selectio

dochód ˈdɔxut n
(ekonomia, ekonomiczny) suma wpływów z wszystkich źródeł lub określonego ich typu; fructus

dodawać dɔˈdavaʨ̑ v
(matematyka, matematyczny) wykonywać dodawanie, sumować addere
dawać coś uzupełniającego, podwyższającego poprzednią ilość addere

dodo ˈdɔdɔ n
(ornitologia, ornitologiczny) wymarły ptak nielot z wyspy Mauritius z gatunku Raphus cucullatus; raphus cucullatus

dogmat n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) prawda uznana za objawioną przez Kościół dogma
twierdzenie przyjęte bezkrytycznie za pewne bez względu na brak stwierdzenia jego prawdziwości dogma

doić ˈdɔ<sup>j</sup>iʨ̑ v
pozyskiwać mleko, wyciskając je z wymion krowy, owcy mulgeo

dojrzały dɔjˈʒawɨ adj
o żywych organizmach: taki, który osiągnął dojrzałość; taki, który jest w pełni swego rozwoju maturus
taki, który postępuje jak dorosły; działa rozsądnie, mądrze, jest odpowiedzialny maturus

dojrzewanie ˌdɔjʒɛˈvãɲɛ n
okres życia między dzieciństwem a dorosłością; adolescentia

dokonany ˌdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
(gramatyka) opisujący czynność, która się zakończyła perfectum

dokuczliwy ˌdɔkuʧ̑ˈlʲivɨ adj
przykry do znoszenia, trudny do wytrzymania, dotkliwy ater atrox niger spinosus

dokument dɔˈkũmɛ̃nt n
materiał w postaci papierowej potwierdzający coś; documentum

dokąd ˈdɔkɔ̃nt pronoun
… pytajny, służący do pytania o miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch quō
… względny, służący do łączenia zdania głównego z podrzędnym, gdy zdanie podrzędne określa miejsce, w którego kierunku odbywa się ruch quō

dokładnie dɔˈkwadʲɲɛ adv
w sposób dokładny, precyzyjny, staranny; z dbałością o szczegóły ad unguem

dolina dɔˈlʲĩna n
(geografia, geograficzny) wklęsła, wydłużona forma terenu, znajdująca się poniżej poziomu otaczającego terenu; vallis valles

dom dɔ̃m ˈdɔmɨ n
budynek mieszkalny domus aedes
pomieszczenie, miejsce stałego zamieszkania (pobytu) domus aedes
placówka społeczna, usługowa lub handlowa domus
ród, rodzina, dynastia gens

dom publiczny ˈdɔ̃m puˈblʲiʧ̑nɨ n
dom, w którym jest uprawiana prostytucja; lupanar

domagać się dɔ̃ˈmaɡaʨ̑‿ɕɛ v
wymagać, potrzebować, żądać, chcieć coś dla siebie postulo

dominikanin ˌdɔ̃mʲĩɲiˈkãɲĩn n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek katolickiego zakonu męskiego, założonego przez św. Dominika; dominicanus

domowy dɔ̃ˈmɔvɨ adj
związany z domem, dotyczący domu domesticus

donikąd dɔ̃ˈɲikɔ̃nt adv
do żadnego określonego miejsca nequo

dopełniacz dɔˈpɛwʲɲaʧ̑ n
(gramatyka) drugi przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? czego?; genitivus genetivus

dopełnienie ˌdɔpɛwʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
(gramatyka) część zdania oznaczająca przedmiot wykonywanej czynności; obiectus

dopóki dɔˈpuci conjunction
jeśli zdanie podrzędne jest twierdzące, informuje, że sytuacja opisana w zdaniu nadrzędnym trwa tak długo, jak długo prawdziwe jest zdanie podrzędne dum

dopływ ˈdɔpwɨf n
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rzeka, która uchodzi do innej rzeki lub jeziora flumen

doradca n
osoba udzielająca porad consiliarius

dorosły dɔˈrɔswɨ adj
o człowieku lub zwierzęciu: będący w wieku, w którym przeciętny organizm ma zdolność rozrodu, lub starszym adultus

dorosły dɔˈrɔswɨ n
dorosła (1.1) osoba adultus

doskonale ˌdɔskɔ̃ˈnalɛ adv
w pełni, całkowicie, absolutnie, perfekcyjnie ad unguem
świetnie, w doskonały sposób ad unguem

doskonałość ˌdɔskɔ̃ˈnawɔɕʨ̑ n
szczyt, zupełność, brak jakiejkolwiek wady, niedostatku lub możliwości ulepszenia; perfectio summum
wyborność, świetność, wybitność, bezbłędność, brak możliwości bycia jeszcze lepszym praeclaritas

doszczętnie dɔˈʃʧ̑ɛ̃ntʲɲɛ adv
o niszczeniu czegoś: całkowicie, kompletnie funditus

dosłownie dɔˈswɔvʲɲɛ adv
w sposób ścisły; dokładnie tak, jak znaczą słowa verbatim

dotyczyć dɔˈtɨʧ̑ɨʨ̑ v
mieć z czymś związek, odnosić się do czegoś refero

dowiedzieć się dɔˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑‿ɕɛ v
uzyskać nową informację experior

dowód ˈdɔvut n
(matematyka, matematyczny) skończony ciąg zdań wykazujący prawdziwość twierdzenia; probatio
przedmiot, okoliczność wykazujące coś (dowodzące czegoś) probatio

dowódca dɔˈvutʦ̑a n
osoba kierująca grupą wojskowych; ductor dux

dołek ˈdɔwɛk n
nieznaczne wgłębienie w ciele człowieka fossa

doświadczenie ˌdɔɕfʲjaṭˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
ogół zdobytych wiadomości i umiejętności experientia

drabina draˈbʲĩna n
drewniana lub metalowa konstrukcja z dwóch pionowych belek połączonych poziomymi szczeblami ułatwiająca wchodzenie na niewielkie wysokości, zazwyczaj do kilku metrów; scala

drapieżnik draˈpʲjɛʒʲɲik n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, którego pokarmem są inne zwierzęta, a jego sposób odżywiania doprowadza do śmierci ofiar praedator

drewniany drɛvʲˈɲãnɨ adj
wykonany z drewna ligneus ligneolus

drewno ˈdrɛvnɔ n
materiał uzyskiwany z gałęzi i pni drzew używany w budownictwie, stolarstwie, bednarstwie itp. do wytwarzania różnych przedmiotów oraz jako opał; lignum

drink drʲĩŋk n
(spożywczy) napój złożony z kilku wymieszanych ze sobą alkoholi, alkoholu z sokiem, wodą itp. potio

drobne ˈdrɔbnɛ n
(potocznie, potoczny) pieniądze o niewielkim nominale, monety mutatio

droga ˈdrɔɡa n
każdy wytyczony lub przyjęty pas terenu przeznaczony do ruchu pojazdów i ludzi, także zwierząt; via iter
podróżowanie iter

drogi ˈdrɔɟi adj
bliski uczuciowo carus dilectus
posiadający wysoką cenę carus pretiosus

drohiczyński adj
odnoszący się do Drohiczyna, związany z Drohiczynem Drohiczinensis

dromader drɔ̃ˈmadɛr n
(zoologia, zoologiczny) wielbłąd jednogarbny; dromas

drozd drɔst n
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki, owadożerny ptak śpiewający posiadający różnorodne upierzenie; turdus

drozd śpiewak n
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus philomelos, gatunek ptaka z rodziny drozdowatych; Turdus philomelos

druga wojna światowa ˈdruɡa ˈvɔjna ɕfʲjaˈtɔva pn
(historia, historyczny, historycznie) konflikt zbrojny w latach 1939-1945; Bellum Orbis Terrarum II

druid ˈdru<sup>j</sup>it n
(historia, historyczny, historycznie) starożytny kapłan celtycki; druias

drwal drval n
człowiek pracujący w leśnictwie, który ścina drzewa; lignator

drwina ˈdrvʲĩna n
wyśmianie w sposób dotkliwy czyichś poglądów, zachowań lub obyczajów, z reguły mające na celu pogardzenie kimś i wywyższenie się ponad niego dicterium

drzemka ˈḍʒɛ̃mka n
krótki sen, przespanie się intervigilium

drzewo ˈḍʒɛvɔ n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) wieloletnia roślina składająca się z pnia i korony; arbor
(informatyka, informatyczny) struktura danych reprezentująca (1.2); arbor
(matematyka, matematyczny) graf acykliczny i spójny, przypominający wyglądem odwrócone do góry nogami drzewo (1.1); arbor

drzeć ḍʒɛʨ̑ v
rwać na części, strzępy lanio

drzwi ḍʒvʲi n
ruchome zakrycie otworu w ścianie umożliwiającego przejście; sam taki otwór ianua ostium porta

drżeć drʒɛʨ̑ v
trząść się, drgać, dygotać tremere

dubn dupn̥ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Db i liczbie atomowej 105; dubnium

duch dux n
niematerialna postać, często obdarzona nienaturalną siłą lub zdolnościami; spiritus

duchowny duˈxɔvnɨ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba sprawująca posługę duchową, religijną sacerdos

duchowość duˈxɔvɔɕʨ̑ n
to, co duchowe, co odnosi się do życia wewnętrznego człowieka spiritalitas

duchowy duˈxɔvɨ adj
odnoszący się do sfery ducha i duchowości spiritualis

dudek ˈdudɛk n
(ornitologia, ornitologiczny) Upupa epops, średni ptak wędrowny o upierzeniu w kolorach pomarańczowym, czarnym i białym, z czubem na głowie; upupa

dudy ˈdudɨ n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ludowy instrument muzyczny z grupy aerofonów stroikowych; utriculus

dukat ˈdukat n
(dawniej, dawny) złota moneta używana w Europie od XIII do XIX w.; ducatus

duma ˈdũma n
(przenośnie, przenośnia) coś lub ktoś będący powodem czyjejś dumy (1.1) superbia
poczucie osobistej godności superbia
zbyt wysokie mniemanie o sobie superbia

dumny ˈdũmnɨ adj
pewny siebie, mający poczucie własnej godności altus
zadowolony z czegoś, mający dumę, satysfakcję z czegoś lub kogoś altus
wyniosły, pyszny, o wygórowanym mniemaniu superbus

dunajski dũˈnajsʲci adj
związany z rzeką Dunaj danubialis

dupa ˈdupa n
(wulgarnie, wulgaryzm) pośladki lub odbyt culus podex

dupek ˈdupɛk n
(grubiański, grubiańsko) (pejoratywnie, pejoratywny) osoba lekceważona i pogardzana z racji swej niezaradności, głupoty i naiwności culus

dusić ˈduɕiʨ̑ v
podrażniać drogi oddechowe offōcō
tamować oddychanie, zaciskając gardło lub usta i nos offōcō

dusza ˈduʃa n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) niematerialny byt opuszczający człowieka (w niektórych religiach także zwierzę) w chwili śmierci; anima animus

dusznica bolesna n
(medycyna, medyczny) zmiany chorobowe w naczyniach wieńcowych i niedokrwienie mięśnia sercowego, powodujące bóle zamostkowe i uczucie duszności angina pectoris

duński ˈdũj̃sʲci adj
odnoszący się do Danii lub Duńczyków Danicus

dużo ˈduʒɔ indefiniteCardinalNumeral
w wielkiej ilości multi

duży ˈduʒɨ adj
mający znaczne nasycenie domyślnej cechy, wysoki altus
mający znaczne, wielkie rozmiary magnus

dwoinka zapalenia płuc dvɔˈ<sup>j</sup>ĩnka ˌzapaˈlɛ̃ɲa ˈpwuʦ̑ n
(medycyna, medyczny) bakteria będąca jedną z przyczyn zachorowań na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie płuc; streptococcus pneumoniae

dwugłowy dvuˈɡwɔvɨ adj
mający dwie głowy biceps

dwujęzyczny ˌdvujɛ̃w̃ˈzɨʧ̑nɨ adj
o człowieku: mówiący w dwóch językach bilinguis
napisany w dwóch językach bilinguis
zamieszkany przez ludność, która posługuje się dwoma językami bilinguis

dwukrotnie dvuˈkrɔtʲɲɛ adv
dwa razy bis

dwunastnica ˌdvũnaˈstʲɲiʦ̑a n
(anatomia, anatomiczny) początkowy odcinek jelita cienkiego; duodenum

dwutlenek węgla dvuˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny, bezwonny i niepalny gaz, produkt spalania i oddychania, wykorzystywany przez rośliny w procesie fotosyntezy; carbonii dioxidum dioxidum carbonis dioxydum carbonis

dydaktyczny ˌdɨdakˈtɨʧ̑nɨ adj
związany z dydaktyką didascalicum

dyftong ˈdɨftɔ̃ŋk n
(językoznawstwo, językoznawczy) dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i półsamogłoski; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie dwóch samogłosek; diphthongus

dygestia n
(dawniej, dawny) trawienie digestio

dykcja ˈdɨkʦ̑ʲja n
sposób wymawiania wyrazów i zdań, wymowa dictio

dyktator dɨkˈtatɔr n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przywódca kraju, który sprawuje władzę w sposób autorytarny, pozaprawny i zwykle brutalny dictator
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik nadzwyczajny w republice rzymskiej, któremu przyznawano czasową władzę absolutną dla zapobieżenia kryzysowi; dictator

dyktatura n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób; dictatura

dylemat n
(logika, logiczny) wnioskowanie, gdzie oprócz dwóch zdań warunkowych trzecią przesłanką jest zdanie alternatywne dilemma
sytuacja wymagająca trudnego wyboru dilemma

dym dɨ̃m n
produkty spalania zawieszone w powietrzu fumus

dymić ˈdɨ̃mʲiʨ̑ v
wydzielać dym fumare

dynia ˈdɨ̃ɲa n
(botanika, botaniczny) Cucurbita, roślina z rodziny dyniowatych; cucurbita
(kulinaria) duży, najczęściej żółty lub pomarańczowy owoc dyni (1.1) cucurbita

dyplom ˈdɨplɔ̃m n
dokument stwierdzający czyjś tytuł naukowy bądź zawodowy diploma

dyplomacja n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) sposób prowadzenia polityki międzynarodowej środkami pokojowymi diplomatia

dysfagia n
(medycyna, medyczny) zaburzenie połykania; dysphagia

dysfonia dɨsˈfɔ̃ɲja n
(medycyna, medyczny) zaburzenie głosu dysphonia

dysk dɨsk n
(sport, sportowy) przyrząd sportowy do rzucania na odległość w kształcie płaskiego, cienkiego koła; discus

dyskryminacja ˌdɨskrɨ̃mʲĩˈnaʦ̑ʲja n
ograniczanie przywilejów, praw, a nawet prześladowanie części społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym separatio

dyskusja dɨsˈkusʲja n
jeden ze sposobów wymiany poglądów praktykowany przez dwoje lub więcej osób zainteresowanych danym tematem lub zjawiskiem; colloquium

dysproz ˈdɨsprɔs n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Dy i liczbie atomowej 66; dysprosium

dywagacja ˌdɨvaˈɡaʦ̑ʲja n
rozwlekłe rozważanie nie na temat divagatio

dywan ˈdɨvãn n
gruba, wzorzysta tkanina, przeznaczona do przykrycia podłogi; tapes tapete

dyzenteria n
(medycyna, medyczny) ostra choroba zakaźna jelit, (zobacz) czerwonka dysenteria

dzban ʣ̑bãn n
naczynie użytkowe lub dekoracyjne zwykle zwężone u góry, często z jednym uchem; urceus

dziabka n
(regionalizm poznański) motyka sarculum sarculus

dziadek ˈʥ̑adɛk n
ojciec ojca avus
ojciec matki avus

działanie ʥ̑aˈwãɲɛ n
zespół ruchów i czynności zmierzających do czegoś, wykonywanie czynności w określonym celu, aktywne dążenie do zmiany czegoś actum

działać ˈʥ̑awaʨ̑ v
aktywnie uczestniczyć, pracować gerere

dzieciobójstwo ˌʥ̑ɛ̇ʨ̑ɔˈbujstfɔ n
(książkowy) zabójstwo dziecka, najczęściej własnego; infanticidium

dziecięcy ʥ̑ɛ̇ˈʨ̑ɛ̃nʦ̑ɨ adj
przeznaczony dla dziecka, należący do dziecka, właściwy dziecku puerilis

dzieciństwo ʥ̑ɛ̇ˈʨ̑ĩj̃stfɔ n
okres rozwoju w życiu człowieka poprzedzający dojrzewanie i okres młodzieńczy; infantia

dziecko ˈʥ̑ɛʦ̑kɔ n
istota ludzka w okresie wzrostu i dojrzewania, umownie do 18 roku życia; infans puer
potomek niezależnie od wieku: syn lub córka w odniesieniu do swoich rodziców biologicznych lub przybranych; filia filius

dzielenie ʥ̑ɛˈlɛ̃ɲɛ n
(matematyka, matematyczny) działanie arytmetyczne, odwrotne do mnożenia; divisio

dzielić ˈʥ̑ɛlʲiʨ̑ v
dokonywać podziału, wyróżniać części jednej całości dividere

dzielna n
(matematyka, matematyczny) liczba dzielona; pierwsza z dwóch liczb na których wykonywa się nieprzemienne działanie dzielenia, w zapisie ułamkowym odpowiada jej licznik dividendum

dziennikarstwo ˌʥ̑ɛ̇̃ɲːiˈkarstfɔ n
zajęcie dziennikarzy i dziennikarek diurnalismus

dziennikarz ʥ̑ɛ̇̃ɲˈːikaʃ n
osoba przygotowująca informacje do prasy, radia, telewizji, Internetu, itp.; diurnarius

dzierlatka ʥ̑ɛrˈlatka n
(ornitologia, ornitologiczny) mały ptak z rodziny skowronków, ze szczeciniastym czubem na głowie, ubarwiony na brązowo; cassita

dziesięciolecie ˌʥ̑ɛ̇ɕɛ̇̃ɲʨ̑ɔˈlɛʨ̑ɛ n
okres dziesięciu lat decennium

dziewanna ʥ̑ɛˈvãnːa n
(botanika, botaniczny) Verbascum liczący około 360 gatunków rodzaj roślin z rodziny trędownikowatych; verbascum

dziewczyna ʥ̑ɛfˈʧ̑ɨ̃na n
(potocznie, potoczny) młoda, niezamężna kobieta puella
partnerka, nieformalna narzeczona puella

dziewczynka ʥ̑ɛfˈʧ̑ɨ̃nka n
dziecko płci żeńskiej puella

dziewica ʥ̑ɛˈvʲiʦ̑a n
osoba płci żeńskiej, która nie straciła dziewictwa; kobieta przed pierwszym stosunkiem seksualnym virgo

dziewictwo n
(fizjologia, fizjologiczny) stan kobiety do chwili pierwszego stosunku płciowego; bycie dziewicą virginitas

dziewierz ˈʥ̑ɛvʲjɛʃ n
(dawniej, dawny)/(książkowy) brat męża; (zobacz) też dziewierz w Encyklopedii staropolskiej levir

dzieło ˈʥ̑ɛwɔ n
efekt pracy twórczej opus

dzień ʥ̑ɛ̇̃ɲ n
okres od świtu do zmierzchu dies lux
okres pomiędzy dwiema kolejnymi północami; doba dies

dzień dobry ˈʥ̑ɛɲ ˈdɔbrɨ interjection
zwrot używany, kiedy chcemy życzyć dobrego dnia; uprzejme powitanie stosowane do zmierzchu salvē

dzik ʥ̑ik n
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka z rzędu parzystokopytnych; aper

dziki ˈʥ̑ici adj
nieudomowiony, żyjący w naturalnych warunkach ferus

dzikus ˈʥ̑ikus n
osobnik niecywilizowany barbarus

dziobak ˈʥ̑ɔbak n
(zoologia, zoologiczny) Ornithorhynchidae, stekowiec z rodziny dziobakowatych; ornithorhynchus

dzioboróg abisyński n
(ornitologia, ornitologiczny) Bucorvus abyssinicus, gatunek ptaka z rodziny dzioborożców występujący w Afryce; Bucorvus abyssinicus

dzisiaj ˈʥ̑iɕäj adv
cały dzień, który jest w tej chwili, dziś hodie

dziwny ˈʥ̑ivnɨ adj
charakteryzujący się czymś niezrozumiałym extraneus

dziób ʥ̑up n
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie głowy u ptaków oraz niektórych innych zwierząt służące najczęściej do chwytania pokarmów; rostrum
przednia część kadłuba statku; prora rostrum

dziąsło ˈʥ̑ɔ̃w̃swɔ n
(anatomia, anatomiczny) zgrubiała tkanka osłaniająca zęby; gingiva

dzięcioł ˈʥ̑ɛ̇̃ɲʨ̑ɔw n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny dzięciołów, Picinae picus picumnus

dzięcioł trójpalczasty ˈʥ̑ɛ̇̃ɲʨ̑ɔw ˌtrujpalˈʧ̑astɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) Picoides tridactylus, gatunek średniej wielkości dzięcioła gnieżdżący się w północno-wschodniej części Europy oraz w górskich lasach Europy Środkowej; Picoides tridactylus

dzięcioły n
(ornitologia, ornitologiczny) Picinae, podrodzina ptaków o silnym dziobie i długim języku, żywiący się owadami leśnymi, zaliczana do rodziny dzięciołowatych; Picinae

dziękuję ʥ̑ɛ̃ŋˈkujɛ
…wyrażający wdzięczność gratias

dziękuję bardzo ʥ̑ɛ̃ŋˈkujɛ ˈbarʣ̑ɔ
…wyrażający wdzięczność gratias maximas ago

dzwon ʣ̑vɔ̃n n
duży metalowy przedmiot, który uderzany wydaje dźwięk; campana

dzwonek ˈʣ̑vɔ̃nɛk n
urządzenie sygnalizacyjne, często elektryczne, np. przy drzwiach wejściowych, w szkole, teatrze, przy rowerze tintinnabulum

dąb dɔ̃mp n
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodzaju (1.1) quercus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus L., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny bukowatych; Quercus quercus

dąb korkowy ˈdɔ̃mp kɔrˈkɔvɨ n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Quercus suber L., gatunek z rodzaju dębów, wiecznie zielone drzewo strefy śródziemnomorskiej, z którego kory wytwarza się korek; suber

dłoniasty adj
mający kształt dłoni o rozpostartych palcach palmatus

dłoń dwɔ̃ɲ n
(anatomia, anatomiczny) powierzchnia ręki pozbawiona owłosienia i mająca linie papilarne; palma

długi ˈdwuɟi adj
mający znaczny wymiar podłużny (długość) longus
trwający znaczny czas longus
(potocznie, potoczny) używany przy określaniu długości lub czasu, jw. longus
(żartobliwie) o człowieku: wysoki longus

długo ˈdwuɡɔ adv
na znaczną długość longe
przez, na znaczny czas diu longe

długowieczny adj
długo żyjący lub mający długo żyć, długo trwający longivivax

długość ˈdwuɡɔɕʨ̑ n
(fizyka, fizyczny) miara odległości między dwoma punktami liczona w linii prostej albo po krzywej; longitūdō

dłuto ˈdwutɔ n
(technologia, technika, techniczny) metalowe narzędzie, złożone z uchwytu i ostrza, używane m.in. do ręcznej obróbki rzeźbiarskiej, wykonywania otworów, zagłębień, rzeźbienia, przecinania i wygładzania; caelum

dźwignia ˈʥ̑vʲiɟɲa n
(technologia, technika, techniczny) przełącznik zrealizowany za pomocą dającego się przesuwać drążka vectis

dźwięk ʥ̑vʲjɛ̃ŋk n
fala akustyczna odbierana przez słuch człowieka; sonus

dżdżownica ʤ̑ːɔvʲˈɲiʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) walcowaty, zbudowany z pierścieni bezkręgowiec; lumbricus

dżihad ˈʤ̑ʲixat n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) święta wojna muzułmańska gihad

dżinn ʤ̑ʲĩn n
(mitologia arabska) według pogańskich, przedislamskich wierzeń staroarabskich: istota o nadnaturalnej potędze, powstała z ognia (lecz mogąca przyjmować dowolną postać), mająca wpływ na losy ludzi spiritus

dżuma ˈʤ̑ũma n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna, o ostrym przebiegu, wywoływana przez pałeczkę Yersinia pestis; pestis

dżungla ˈʤ̑ũŋɡla n
wilgotny las tropikalny; silva tropica

echo ˈɛxɔ n
(akustyka, akustyczny) powtórzenie dźwięku słyszalne wskutek odbicia się go od oddalonej powierzchni; [[imāgo]] [[vox

edyl ˈɛdɨl n
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik w starożytnym Rzymie sprawujący nadzór nad porządkiem i bezpieczeństwem w mieście, nad pracami publicznymi i budowlanymi, zaopatrzeniem w żywność oraz organizacją igrzysk; aedīlis

egejski adj
dotyczący Morza Egejskiego Aegaeus

egida ɛˈɟida n
(przenośnie, przenośnia) opieka, patronat aegis

egipski ɛˈɟipsʲci adj
odnoszący się do Egiptu, dotyczący Egiptu, pochodzący z Egiptu Aegyptius

egiptolog ˌɛɟipˈtɔlɔk n
specjalista w dziedzinie egiptologii Aegyptologista

egzamin ɛɡˈzãmʲĩn n
(edukacja, edukacyjny) (szkolnictwo, szkolny) procedura sprawdzania wiedzy teoretycznej lub praktycznej inquisitio

egzarcha n
(historia, historyczny, historycznie) tytuł naczelnika prowincji egzarchatu; exarchus

egzarchat n
(historia, historyczny, historycznie) jednostka podziału administracyjnego w cesarstwie bizantyńskim znajdująca się pod zarządem egzarchy exarchatus
(historia, historyczny, historycznie) urząd namiestnika w cesarstwie bizantyńskim exarchatus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obszar położony poza głównym terenem działania danego Kościoła poddany władzy kanonicznej przedstawiciela patriarchy; exarchatus

egzoksiężyc n
(astronomia, astronomiczny) księżyc obiegający egzoplanetę itp.; exoluna

egzotyczny ˌɛɡzɔˈtɨʧ̑nɨ adj
(fizyka, fizyczny) o materii, cząstce: nie złożona z barionów podlegających Modelowi Standardowemu; peregrinus
niezwykły, osobliwy, rzadko spotykany peregrinus
o urlopie, wyjeździe, itp.: spędzany w dalekich krajach peregrinus
typowy dla dalekich krajów o odmiennej kulturze i klimacie peregrinus

eh ɛx interjection
wykrzyknik wyrażający w zależności od kontekstu zniecierpliwienie, zniechęcenie, rozgoryczenie, niezadowolenie, obojętność, lekceważenie, żal, rozpacz, sprzeciw eh

einstein ˈajn͇ʃtajn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Es i liczbie atomowej 99; einsteinium

eklektyczny ˌɛklɛkˈtɨʧ̑nɨ adj
będący zlepkiem kilku (często niespójnych) stylów, pojęć, poglądów eclecticus

ekologia ˌɛkɔˈlɔɟja n
(biologia, biologiczny) nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody; oecologia

ekonazol ˌɛkɔ̃ˈnazɔl n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) przeciwgrzybiczy lek, pochodna imidazolu econasolum

ekosystem ˌɛkɔˈsɨstɛ̃m n
fragment przyrody będący funkcjonalną całością; oecosystema

ekskomunika ˌɛkskɔ̃ˈmũɲika n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyłączenie ze wspólnoty Kościoła, najsurowsza kara w Kościele katolickim; anathema

ekskomunikować ˌɛkskɔ̃mũɲiˈkɔvaʨ̑ v
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) nałożyć na kogoś ekskomunikę, wyłączyć ze wspólnoty Kościoła excommunicare

ekspert ˈɛkspɛrt n
specjalista w danej dziedzinie, osoba o teoretycznej i praktycznej znajomości danego tematu expertus

eksplodować ˌɛksplɔˈdɔvaʨ̑ v
z hukiem i gwałtownie rozpadać się na mniejsze kawałki explodo

ekstremalny ˌɛkstrɛ̃ˈmalnɨ adj
krańcowy, skrajny extremus

ekstremum ɛksˈtrɛ̃mũm n
(matematyka, matematyczny) skrajna (minimalna lub maksymalna) wartość funkcji; extremum

ekwipunek ˌɛkfʲiˈpũnɛk n
rzeczy, które stanowią czyjeś wyposażenie na wyprawę lub podróż vas

elektron ɛˈlɛktrɔ̃n n
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o ujemnym ładunku elektrycznym, będąca leptonem i składnikiem atomu; electron

elektronika ˌɛlɛkˈtrɔ̃ɲika n
dziedzina zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych; electronica

elektryczność ˌɛlɛkˈtrɨʧ̑nɔɕʨ̑ n
(fizyka, fizyczny) własność materii, pozwalająca jej oddziaływać z polem elektromagnetycznym; ēlectricitās
(potocznie, potoczny) prąd elektryczny ēlectricitās

elektryczny ˌɛlɛkˈtrɨʧ̑nɨ adj
związany z elektrycznością; działający przy wykorzystaniu elektryczności electricus

element ɛˈlɛ̃mɛ̃nt n
część składowa elementum
(filozofia, filozoficzny) w filozofii starożytnej synonim słowa pierwiastek: (ziemia, woda, ogień lub powietrze) elementum

elementarz ˌɛlɛ̃ˈmɛ̃ntaʃ n
(edukacja, edukacyjny) podręcznik do początkowej nauki czytania i pisania; abecedārium

elf ɛlf n
istota fantastyczna; alfus

eliminować ˌɛlʲĩmʲĩˈnɔvaʨ̑ v
dokonywać eliminacji, usuwać, wykluczać coś abstergēre

elokwencja n
umiejętność pięknego wysławiania się eloquentia

emigrować ˌɛ̃mʲiˈɡrɔvaʨ̑ v
wyjeżdżać z kraju ojczystego w celu osiedlenia się w obcym państwie demigrare

emir ˈɛ̃mʲir n
tytuł książęcy przysługujący władcom w państwach arabskich amiralis

emocja ɛ̃ˈmɔʦ̑ʲja n
silne poruszenie, wzruszenie, przejęcie, podniecenie; przeżywanie czegoś pod względem emocjonalnym, uczuciowym; affectus

empora n
(architektura, architektoniczny) galeria nad przedsionkiem lub nawą kościoła; matronaeum matroneum

encefalopatia n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) ogólne określenie uszkodzenia mózgu przez czynniki różnego pochodzenia; encephalopathia

encyklopedia ˌɛ̃nʦ̑ɨklɔˈpɛdʲja n
dzieło opisujące ogół wiedzy, uporządkowane w formie haseł; encyclopaedia

entropia ɛ̃nˈtrɔpʲja n
(fizyka, fizyczny) jedna z termodynamicznych funkcji stanu, jest miarą liczby sposobów, na jakie można ułożyć elementy układu bez zmiany jego parametrów makroskopowych; entropia
(informatyka, informatyczny) (matematyka, matematyczny) średnia ilość informacji przypadająca na znak symbolizujący zajście zdarzenia z pewnego zbioru zdarzeń o danych prawdopodobieństwach; entropia
(potocznie, potoczny) rozpad, chaos, nieporządek entropia

entuzjazm ɛ̃nˈtuzʲjasm̥ n
stan zachwytu czymś; zapał, radość enthusiasmus

eo ipso pronoun
tym samym eo ipso

epicentrum n
(geofizyka) obszar na powierzchni Ziemi, znajdujący się bezpośrednio nad ogniskiem trzęsienia ziemi epicentrum

epigraf ɛˈpʲiɡraf n
(historia, historyczny, historycznie) napis wykuty w kamieniu lub wycięty w drewnie, stanowiący element architektury, pomnika, nagrobka; affixa

epistoła ˌɛpʲiˈstɔwa n
(przestarzałe, przestarzały) list epistola

epitafium ˌɛpʲiˈtafʲjũm n
inskrypcja nagrobna; epitaphium

era ˈɛra n
(geologia, geologiczny) jednostka podziału dziejów Ziemi; aetas
(historia, historyczny, historycznie) okres zapoczątkowany jakimś ważnym wydarzeniem - rzeczywistym lub legendarnym - który stanowi podstawę rachuby lat w kalendarzu. aera

erb ɛrp n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Er i liczbie atomowej 68; erbium

erem n
klasztor; asceterium hermitagium secessus

ergo conjunction
(książkowy) więc, a więc, zatem ergo

esej n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora; meditatio

esperanto ˌɛspɛˈrãntɔ n
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuczny język opracowany przez Ludwika Zamenhofa w 1887 r.; Esperanto

estetyka ɛˈstɛtɨka n
(filozofia, filozoficzny) (sztuka) nauka o pięknie; aesthetica
subiektywne kryteria piękna aesthetica
ładny, gustowny wygląd czegoś aesthetica

estoński ɛˈstɔ̃j̃sʲci adj
odnoszący się do Estonii lub Estończyków Estonicus

estragon ɛˈstraɡɔ̃n n
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) (zobacz) bylica draganek aphrissa

estuarium n
(geografia, geograficzny) poszerzone, lejkowate ujście rzeki, powstałe w wyniku działania pływów morskich; aestuarium

etamsylat ˌɛtãmˈsɨlat n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek hemostatyczny z grupy sulfonianów; etamsylatum ethamsylatum

etan ˈɛtãn n
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, jeden ze składników gazu ziemnego; ethanum

etanol ɛˈtãnɔl n
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkoholi o wzorze C2H5OH; ethanol

eten ˈɛtɛ̃n n
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy alken, bezbarwny i łatwopalny gaz o słodkawym zapachu, fitohormon; ethenum ethylenum

etiopski ɛˈtʲjɔpsʲci adj
odnoszący się do Etiopii lub do Etiopczyków Aethiopus

etnocentryzm ˌɛtnɔˈʦ̑ɛ̃ntrɨsm̥ n
przekonanie o wyższości jednej grupy etnicznej i jej kultury nad innymi i związana z tym pogarda wobec innych kultur i ich tradycji ethnocentrismus

etopozyd ˌɛtɔˈpɔzɨt n
(medycyna, medyczny) półsyntetyczna pochodna podofilotoksyny o działaniu cytostatycznym; ethoposidum etoposidum

etruski ɛˈtrusʲci adj
dotyczący Etrurii lub Etrusków Etruscus Hetruscus

etymologia ˌɛtɨ̃mɔˈlɔɟja n
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się pochodzeniem wyrazów; etymologia
(językoznawstwo, językoznawczy) pochodzenie danego wyrazu; informacja o tym pochodzeniu etymologia

etyn ˈɛtɨ̃n n
(chemia, chemiczny) najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów, bezbarwny gaz; aethinum ethinum

eucharystia ɛw.xa.rɨˈsti.a n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z sakramentów w chrześcijaństwie; eucharistia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) porządek celebracji liturgicznej w chrześcijaństwie, inaczej msza; eucharistia
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) postacie eucharystyczne, konsekrowana hostia i wino; eucharistia

eufemizm ɛwˈfɛ̃mʲism̥ n
(językoznawstwo, językoznawczy) oględne, delikatne słowo lub wyrażenie zastępujące inne, który jest zbyt drastyczne, nieprzyzwoite, dosadne; euphemismus

eukaliptus n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Eucalyptus L'Hér., drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach rosnące w Australii; eucalyptus

eunuch n
(dawniej, dawny) sługa dworski, pokojowiec eunuchus
mężczyzna z wyciętymi jądrami; eunuchus

euro ˈɛwrɔ n
(jednostka monetarna) waluta Unii Europejskiej; euro

europ ˈɛwrɔp n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu "Eu" i liczbie atomowej 63; europium

europejski ˌɛwrɔˈpɛjsʲci adj
dotyczący Europy Europaeus

eutanazja ˌɛwtãˈnazʲja n
(medycyna, medyczny) zadanie śmierci osobie nieuleczalnie chorej umotywowane skróceniem jej cierpień; euthanasia

ewangelia ˌɛvãŋˈɡɛlʲja n
(biblijny) (historia, historyczny, historycznie) wczesnochrześcijański utwór zawierający opis życia i nauki Jezusa; evangelium

ewangeliarz n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (bibliotekoznawstwo, bibliotekoznawczy) księga liturgiczna z podzielonymi na perykopy ewangeliami; evangeliarium

ewokacja ˌɛvɔˈkaʦ̑ʲja n
wizja czegoś, wspomnienie evocatio

ewokować ˌɛvɔˈkɔvaʨ̑ v
wywoływać evocare

ewolucja ˌɛvɔˈluʦ̑ʲja n
(biologia, biologiczny) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników z populacji; prōgressus
(wojskowość, wojskowy) manewr zespołu okrętów; prōgressus
proces stopniowego zwiększania złożoności bądź jakości czegoś prōgressus
trudna figura akrobatyczna, gimnastyczna bądź taneczna prōgressus

ex situ adv
poza swoim pierwotnym, naturalnym położeniem, miejscem ex situ

ezoteryczny ˌɛzɔtɛˈrɨʧ̑nɨ adj
tajemny, sekretny, dostępny wyłącznie dla wtajemniczonych acroaticus

ełcki ˈɛwʦ̑ʲci adj
odnoszący się do Ełku, związany z Ełkiem Liccanensis

fabryka ˈfabrɨka n
produkcyjny zakład przemysłowy officina

fabuła n
(literacko) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) szereg wątków i motywów powiązanych czasowo i przyczynowo, przedstawionych w utworze literackim lub filmowym argumentum

fajka ˈfajka n
przedmiot do palenia tytoniu; fumisugium

fakt fakt n
to, co miało lub ma miejsce w rzeczywistości; factum

fala ˈfala n
(fizyka, fizyczny) każde rozprzestrzeniające się zaburzenie w dowolnym środowisku; unda
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) rozprzestrzeniające się zaburzenie powierzchni wody unda fluctus
(przenośnie, przenośnia) duża grupa przedmiotów, zwierząt, ludzi poruszająca się w jedną stronę; duże, powtarzające się nasycenie czegoś w krótkim okresie unda fluctus

falerno faˈlɛrnɔ n
(kulinaria) mocne, lekko cierpkie, złociste wino włoskie, cenione przez starożytnych Falernum Falernus

falliczny adj
mający kształt prącia, zwłaszcza w czasie wzwodu phallicus

fallus ˈfalːus n
(anatomia, anatomiczny) penis, męski organ płciowy, symbol płodności phallus

famotydyna ˌfãmɔtɨˈdɨ̃na n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek z grupy antagonistów receptorów histaminowych H2; famotidinum

faraon faˈraɔ̃n n
(historia, historyczny, historycznie) władca starożytnego Egiptu; pharao

farba ˈfarba n
mieszanina barwników służąca do malowania pigmentum

farmaceutyczny ˌfarmaʦ̑ɛwˈtɨʧ̑nɨ adj
związany z farmacją pharmaceuticus

fasola faˈsɔla n
(botanika, botaniczny) Phaseolus L., roślina uprawna z rodziny bobowatych; phaseolus faba

faszysta faˈʃɨsta n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) zwolennik faszyzmu fascalis

faszyzm ˈfaʃɨsm̥ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, m.in. sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa; fascismus

fatum n
nieuchronny los, zwłaszcza zły fatum

fałszywy przyjaciel fawˈʃɨvɨ pʃɨˈjäʨ̑ɛl idiom
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz w jednym języku o podobnym bądź takim samym brzmieniu, co wyraz w innym języku, jednak różniący się od niego znaczeniem; falsus amicus

federacja ˌfɛdɛˈraʦ̑ʲja n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd; foederatio

feminizm fɛ̃ˈmʲĩɲism̥ n
(książkowy) ideologia i ruch wyzwolenia kobiet; feminismus

fenek ˈfɛ̃nɛk n
(zoologia, zoologiczny) mały, pustynny lis o puszystym ogonie i dużych uszach; fennecus zerda vulpes zerda

fenestracja ˌfɛ̃nɛˈstraʦ̑ʲja n
(biologia, biologiczny) otwór szczelinowaty w śródbłonku kapilar kłębuszków nerkowych fenestratio
(medycyna, medyczny) zabieg okienkowego wycięcia otworu w tkankach (np. w przegrodzie międzyprzedsionkowej serca, w aparacie więzadłowym, kości) lub w opatrunku gipsowym fenestratio

ferm fɛrm n
(chemia, chemiczny) nietrwały pierwiastek chemiczny o symbolu Fm i liczbie atomowej 100; fermium

fermion ˈfɛrmʲjɔ̃n n
(fizyka, fizyczny) cząstka elementarna o połówkowym spinie; fermion

feudalizm n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (historia, historyczny, historycznie) średniowieczny system społeczno-ekonomicznych zależności między warstwami społecznymi, z reguły: chłopstwem, duchowieństwem, mieszczaństwem i szlachtą. Opierał się na ścisłej hierarchii stanów o określonych przywilejach; feudalismus

figa ˈfʲiɡa n
(spożywczy) (kulinaria) (cukiernictwo) owoc figi (1.1) ficus

figowiec fʲiˈɡɔvʲjɛʦ̑ n
(botanika, botaniczny) Ficus carica, figowiec pospolity, roślina rodząca figi ficus
(botanika, botaniczny) Ficus, rodzaj roślin z rodziny morwowatych; ficus

figowiec sykomora fʲiˈɡɔvʲjɛʦ̑ ˌsɨkɔ̃ˈmɔra n
(botanika, botaniczny) Ficus sycomorus L., gatunek drzew z rodziny morwowatych występujące w Egipcie, Palestynie, Syrii, Afryce subsaharyjskiej oraz wschodniej i uprawiane w basenie Morza Śródziemnego; Ficus sycomorus

figowy fʲiˈɡɔvɨ adj
związany z figami, dotyczący fig ficulnus

filiżanka ˌfʲilʲiˈʒãnka n
(potocznie, potoczny) (kulinaria) miara objętości równa pojemności filiżanki (1.1) calix
niewielkie naczynie z uszkiem, z którego pije się gorące napoje calix

film fʲilm n
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) (telewizja, telewizyjny) utwór audiowizualny na jakiś temat; nośnik, na którym jest nagrany taki utwór; pellicula pictura cinematographica taeniola

filolog fʲiˈlɔlɔk n
specjalista w dziedzinie filologii philologus

filologia ˌfʲilɔˈlɔɟja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina humanistyczna, zajmująca się językiem i literaturą jakiegoś narodu lub kręgu cywilizacyjnego; philologia

filozof fʲiˈlɔzɔf n
specjalista w zakresie filozofii philosophus

filozofia ˌfʲilɔˈzɔfʲja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina zajmująca się rozważaniami na temat istoty bytu, źródeł poznania itp.; philosophia

filtr fʲiltr̥ n
(elektronika, elektroniczny) fragment obwodu elektrycznego odpowiedzialny za tłumienie sygnałów w określonym przedziale częstotliwości liquatorium
(optyka, optyczny) materiał przepuszczający tylko promieniowanie w pewnym zakresie częstotliwości lub określonej polaryzacji liquatorium
błona lub warstwa, zaprojektowana do przepuszczania jedynie pewnej grupy substancji i zatrzymywania innych liquatorium

finansować v
dostarczać finansów pecuniam suppedito

finał ˈfʲĩnaw n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) ostatnia część cyklu sonatowego lub suitowego exitus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakończenie aktu lub całej opery, przedstawienia exitus
(sport, sportowy) końcowe zawody między zwycięzcami eliminacji mające na celu wyłonienie ostatecznego zwycięzcy rozgrywek exitus
koniec, zakończenie exitus

fioletowy ˌfʲjɔlɛˈtɔvɨ adj
mający kolor siódmego pasma tęczy, taki jak kolor kwiatu fiołka itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: czerwonego i niebieskiego; violaceus

fiołek ˈfʲjɔwɛk n
(botanika, botaniczny) Viola L., rodzaj roślin zielnych z rodziny fiołkowatych rosnący w strefie umiarkowanej; Viola
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) viola

fiołek ogrodowy n
(botanika, botaniczny) (systematyka) Viola ×wittrockiana Gams, gatunek rośliny z rodziny fiołkowatych, mieszaniec powstały w wyniku skrzyżowania trzech dzikich gatunków fiołka; Viola ×wittrockiana

firma ˈfʲirma n
(potocznie, potoczny) przedsiębiorstwo societas

fizjologia n
nauka o mechanizmach rządzących przebiegiem czynności życiowych organizmów physiologia

fizjologiczny adj
odnoszący się do naturalnych czynności organizmu physiologicus

fizyka ˈfʲizɨka n
nauka zajmująca się badaniem właściwości i oddziaływań materii; physica

fiński ˈfʲĩj̃sʲci adj
odnoszący się do państwa Finlandia lub Finów, pochodzący z Finlandii Finnicus

fiński ˈfʲĩj̃sʲci n
ugrofiński język używany przez Finów; lingua Finnica

flaga ˈflaɡa n
płat tkaniny określonego kształtu, barwy i znaczenia, przymocowywany do drzewca lub masztu vexillum

flerow n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fl i liczbie atomowej 114; flerovium

flet flɛt n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny; tībia

floren n
(numizmatyka, numizmatyczny) trzynastowieczna złota moneta florencka; florenus

florencki flɔˈrɛ̃nʦ̑ʲci adj
związany z Florencją, dotyczący Florencji flōrentīnus

floruit ˈflɔru<sup>j</sup>it preposition
(książkowy) określenie poprzedzające datę lub przedział dat dla wskazania, kiedy dana osoba bądź też organizacja czy szkoła była aktywna; fl. flor. floruit

flota ˈflɔta n
zbiór jednostek pływających; classis
zbiór pojazdów, np. samochodów, ciężarówek, samolotów classis

flotylla n
(wojskowość, wojskowy) (marynarka) jednostka wojskowa występująca w marynarce wojennej odpowiadająca dywizji piechoty. classicula

fluor ˈflu<sup>w</sup>ɔr n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu F i liczbie atomowej 9; fluor

fobia ˈfɔbʲja n
(psychologia, psychologiczny) uporczywy, chorobliwy, nieuzasadniony lęk przed różnymi określonymi sytuacjami, zjawiskami, zwierzętami lub przedmiotami; phobia

foka ˈfɔka n
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) morski ssak drapieżny; phoca

foka pospolita n
(zoologia, zoologiczny) Phoca vitulina, gatunek ssaka morskiego z rodzaju fokowatych; Phoca vitulina

fonem ˈfɔ̃nɛ̃m n
(językoznawstwo, językoznawczy) najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka; phōnēma

forma ˈfɔrma n
zewnętrzny kształt forma figura

formoterol ˌfɔrmɔˈtɛrɔl n
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny stosowany jako lek przeciwastmatyczny będący długo działającym β2-mimetykiem; formoterolum

fort fɔrt n
(wojskowość, wojskowy) budowla obronna castellum

fortepian fɔrˈtɛpʲjãn n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny, z poziomo umieszczonym pudłem rezonansowym; clavichordium

fortuna fɔrˈtũna n
los, szczególnie ten dobry fortuna
wielkie bogactwo fortuna

forum ˈfɔrũm n
(historia, historyczny, historycznie) (urbanistyka, urbanistyczny) rynek handlowy, główny plac w miastach starożytnego Rzymu; forum

fosa ˈfɔsa n
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) zapora w postaci rowu otaczającego umocnienia; fossa

fosfor ˈfɔsfɔr n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu P i liczbie atomowej 15; phosphorus

fotografia ˌfɔtɔˈɡrafʲja n
sztuka wykonywania fotografii (1.1); photographia

fotosynteza n
(biochemia, biochemiczny) (botanika, botaniczny) proces wytwarzania przez rośliny zielone i niektóre bakterie związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale światła; photosynthesis

francuski frãnˈʦ̑usʲci adj
odnoszący się do Francji lub Francuzów; związany lub wywodzący się z Francji Francogallica

francuski frãnˈʦ̑usʲci n
język urzędowy Francji, części Belgii, Szwajcarii, Kanady oraz kilkunastu innych państw; lingua Francogallica

frans frãw̃s n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Fr i liczbie atomowej 87; francium

fregata białobrzucha frɛˈɡata ˌbʲjawɔˈbʒuxa n
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata andrewsi ptak z rodziny fregatowatych Fregata andrewsi

fregata mała frɛˈɡata ˈmawa n
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata ariel; ptak z rodziny fregatowatych Fregata ariel

fregata orla frɛˈɡata ˈɔrla n
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata aquila, gatunek ptaka z rodziny fregat; Fregata aquila

fregata wielka frɛˈɡata ˈvʲjɛlka n
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata magnificens; ptak z rodziny fregatowatych; Fregata magnificens

fregata średnia frɛˈɡata ˈɕrɛdʲɲa n
(ornitologia, ornitologiczny) Fregata minor ptak z rodziny fregatowatych Fregata minor

fretka ˈfrɛtka n
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius furo, udomowiony, hodowlany drapieżnik spokrewniony z tchórzem; viverra

fruktoza n
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy ketoz, naturalnie występujący w stanie wolnym w owocach, miodzie, nektarze kwiatów; fructosium

fryzjer ˈfrɨzʲjɛr n
osoba zajmująca się obcinaniem włosów, ich czesaniem i pielęgnacją; u mężczyzn również goleniem tonsor tosor

fryzjerka frɨˈzʲjɛrka n
forma żeńska od: fryzjer tonstrix

fundamentalizm n
pozbawiony refleksji rygoryzm w przestrzeganiu zasad jakiejś religii albo ideologii, oparty na najbardziej dosłownej ich interpretacji fundamentalismus

funkcja ˈfũŋkʦ̑ʲja n
przeznaczenie, zadanie jakiegoś urządzenia lub osoby, cel jego działania; functio

funt fũnt n
(ekonomia, ekonomiczny) waluta niektórych państw libra

furosemid ˌfurɔˈsɛ̃mʲit n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek odwadniający i przeciwnadciśnieniowy, diuretyk pętlowy Furosemidum

futbol amerykański ˈfudbɔl ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci n
(sport, sportowy) sport drużynowy, w którym uczestniczą dwa jedenastoosobowe zespoły harpastum americanum

g ɟjɛ n
dziesiąta litera polskiego alfabetu; g

gad ɡat n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady Reptilia, kręgowiec zmiennocieplny oddychający wyłącznie płucami; reptile

gadolin ɡaˈdɔlʲĩn n
(chemia, chemiczny) srebrzystobiały metal; pierwiastek chemiczny o symbolu Gd i liczbie atomowej 64; gadolinium

gagat ˈɡaɡat n
(mineralogia, mineralogiczny) bitumiczna odmiana węgla brunatnego o zbitej, jednorodnej budowie; gagates

gaj ɡaj n
(książkowy) mały las lub grupa drzew, przeważnie dziko rosnących lucus

gal ɡal n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ga i liczbie atomowej 31; gallium

galaktyka ɡaˈlaktɨka n
(astronomia, astronomiczny) duży obiekt składający się z miliardów gwiazd oraz czarnych dziur, pyłu i gazów; galaxias

gap niebieskonogi n
(ornitologia, ornitologiczny) Sula nebouxii, gatunek ptaka z rodziny głuptaków; Sula nebouxii

garb ɡarp n
skrzywienie kręgosłupa polegające na jego zaokrągleniu; gibbus gibba gibber

gardzić ˈɡarʲʥ̑iʨ̑ v
myśleć o kimś lub postępować z nim z pogardą despicio

gardło ˈɡardwɔ n
(anatomia, anatomiczny) odcinek między przełykiem a jamą ustną, mieszczący się w przedniej części szyi; fauces guttur

garncarski adj
dotyczący garncarstwa albo garncarza figlinus

garncarz rdzawy n
(ornitologia, ornitologiczny) Furnarius rufus, gatunek ptaka z rodziny garncarzowatych, występującego w Ameryce Południowej; Furnarius rufus

garnek ˈɡarnɛk n
(kulinaria) ognioodporny pojemnik do przygotowywania i przechowywania ciepłych potraw; olla

garum n
(kulinaria) (historia, historyczny, historycznie) słony sos o wyrazistym smaku, sporządzany ze sfermentowanych ryb i wielu przypraw; podstawowy składnik wykwintnej kuchni starożytnego Rzymu; garum liquamen

gatunek gaˈtuŋki ɡaˈtũnɛk n
(biologia, biologiczny) najniższa jednostka klasyfikacji organizmów żywych; species
odmiana czegoś, typ, rodzaj genus

gawron ˈɡavrɔ̃n n
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus frugilegus, gatunek ptaka o czarnym upierzeniu, ale mniejszy od kruka z rodziny krukowatych; graculus

gaz ɡas n
(fizyka, fizyczny) lotny stan materii; gasium
(wojskowość, wojskowy) gaz (1.1), mający właściwości trujące, używany jako broń chemiczna gasium
substancja służąca do opalania, gotowania itp., w postaci gazu (1.1) gasium

gazański adj
dotyczący Gazy lub Strefy Gazy, związany z Gazą lub Strefą Gazy gazensis

gazela ɡaˈzɛla n
(zoologia, zoologiczny) mała afrykańska antylopa; gazella

gazeta ɡaˈzɛta n
drukowany środek przekazu informacji, zazwyczaj ukazujący się codziennie; acta diurna

gałka oczna n
(anatomia, anatomiczny) kulista część oka wypełniająca oczodół bulbus oculi

gałąź ˈɡawɔ̃w̃ɕ n
(botanika, botaniczny) boczny pęd drzewa lub krzewu termes ramus

gdakać ˈɡdakaʨ̑ v
o kurze: wydawać głos gracillō

gdy ɡdɨ conjunction
…rozpoczynający zdanie podrzędne określające czas zajścia czynności ze zdania głównego quando

gdy kota nie ma, myszy harcują ˈɡdɨ ˈkɔta ˈɲɛ‿ma ˈmɨʃɨ xarˈʦ̑ujɔ̃w̃ proverb
kiedy nie ma przez jakiś czas kontroli („kota”) nad podwładnymi lub podopiecznymi („myszami”), to następuje lekceważenie reguł, obowiązków itp. audacem reddit felis absentia murem

gdzie ɟʥ̑ɛ pronoun
gdzieś (miejsce nie określone bliżej) ubi
…pytajny, służący do tworzenia pytań o lokalizację ubi ubinam

gdzie indziej ˈɟʥ̑ɛ ˈĩɲʥ̑ɛ̇j
do innego miejsca alibi
w innym miejscu alibi

gdziekolwiek ɟʥ̑ɛˈkɔlvʲjɛk indefinitePronoun
(wskazuje na) bliżej nieokreślone miejsce alicubi quacumque sicubi ubicumque

gdzieś ɟʥ̑ɛ̇ɕ indefinitePronoun
(potocznie, potoczny) używany do podkreślenia przybliżonego określania jakiejś wielkości alicubi
w pewnym miejscu alicubi

gejzer ˈɡɛjzɛr n
(geologia, geologiczny) źródło tryskające gorącą wodą i parą; [[fons]] [[calidae]] [[atque]] [[alte]] [[exsilientis]] [[aquae]]

generacja n
ogół osobników żyjących w tym samym czasie, będących mniej więcej w tym samym wieku aetas

genialny adj
wybitnie uzdolniony ingeniosus

gentamycyna ˌɡɛ̃ntãmɨˈʦ̑ɨ̃na n
antybiotyk aminoglikozydowy zabijający bakterie tlenowe, wytwarzany przez promieniowce; gentamicinum

geograf ɡɛˈɔɡraf n
osoba zajmująca się geografią lub ucząca geografii geographus

geografia ˌɡɛɔˈɡrafʲja n
nauka zajmująca się badaniem zjawisk przyrodniczych i społecznych na powierzchni Ziemi; geographia

geologia ˌɡɛɔˈlɔɟja n
nauka zajmująca się budową, własnościami i historią Ziemi; geologia

geometria ˌɡɛɔ̃ˈmɛtrʲja n
(matematyka, matematyczny) dział matematyki badający figury geometryczne i zależności między nimi geometria

geomorfologia ˌɡɛɔ̃mɔrfɔˈlɔɟja n
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) nauka o formach rzeźby powierzchni Ziemi, ich wyglądzie zewnętrznym, właściwościach, pochodzeniu, rozwoju i rozmieszczeniu; geomorphologia

gepard ˈɡɛpart n
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak z rodziny kotowatych; Acinonyx

german ˈɡɛrmãn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ge i liczbie atomowej 32; germanium

germański ɡɛrˈmãj̃sʲci adj
dotyczący Germanii germanica

gest ɡɛst n
ruch ciała, zazwyczaj dłoni, podkreślający treść wypowiedzi gestus motus

giełda ˈɟɛwda n
(ekonomia, ekonomiczny) instytucja publiczna, w której kupcy i pośrednicy (maklerzy) kupują lub sprzedają papiery wartościowe i niektóre towary masowe; bursa

gil ɟil n
(ornitologia, ornitologiczny) Pyrrhula, barwny ptak wielkości wróbla, z rodziny łuszczaków; Pyrrhula pyrrhula

ginekomastia ˌɟĩnɛkɔ̃ˈmastʲja n
(medycyna, medyczny) rozrost tkanki gruczołowej sutka u mężczyzny, objawiające się jego powiększeniem gynecomastia

gips ɟips n
(mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy siarczanów, dwuwodny siarczan wapnia; także skała osadowa której głównym składnikiem jest dwuwodny siarczan wapnia, dodatkowo może ona zawierać anhydryt, iły, różne węglany; gypsum

gitara ɟiˈtara n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) strunowy instrument muzyczny; cithara

gitara elektryczna ɟiˈtara ˌɛlɛkˈtrɨʧ̑na n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gitara wyposażona w urządzenie przekazujące sygnał do wzmacniacza i modulujące dźwięk; cithara electrica

gitarzysta ˌɟitaˈʒɨsta n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) muzyk, który gra na gitarze guitarista

gladiator ɡlaˈdʲjatɔr n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: osoba walcząca dla uciechy publiczności na arenie z innymi osobami lub dzikimi zwierzętami; gladiator

gleba ˈɡlɛba n
powierzchniowa warstwa litosfery wzbogacona w substancje organiczne wskutek procesów glebotwórczych; terra

glediczja n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) (systematyka) Gleditsia L., rodzaj drzew z rodziny bobowatych; Gleditsia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1) gleditsia

glin ɡlʲĩn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Al i liczbie atomowej 13; aluminium

glina ˈɡlʲĩna n
(geologia, geologiczny) skała osadowa; argilla

globalne ocieplenie ɡlɔˈbalnɛ ˌɔʨ̑ɛˈplɛ̃ɲɛ n
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) zjawisko podwyższenia średniej temperatury atmosfery przy powierzchni ziemi i oceanów; calefactio universalis

globalny ɡlɔˈbalnɨ adj
całościowy, liczony lub rozpatrywany ogólnie mundanus
ogólnoświatowy, obejmujący cały świat mundanus

glon ɡlɔ̃n n
Algae, rodzaj organizmów wodnych; alga

glosariusz n
słownik dołączony do tekstu objaśniający przestarzałe lub obecnie rzadko używane wyrazy glossarium

glukoza n
(biochemia, biochemiczny) organiczny związek chemiczny, monosacharyd występujący we wszystkich organizmach żywych; glucosium

gluten n
(biochemia, biochemiczny) mieszanina białek roślinnych, gluteniny i gliadyny, występująca w ziarnach niektórych zbóż; gluten

gmina ˈɡmʲĩna n
(administracja) podstawowa i zarazem najmniejsza jednostka samorządu terytorialnego; commune

gniazdo ˈɟɲazdɔ n
(zoologia, zoologiczny) konstrukcja lęgowa najczęściej ptaków i innych zwierząt; nidus

gnida ˈɟɲida n
jajo wszy; lēns

gniew ɟɲɛf n
uczucie złości, silne niezadowolenie z czegoś lub kogoś; ira

gnieść ɟɲɛ̇ɕʨ̑ v
(kulinaria) wyrabiać (ciasto) fingo

gnu ɡnu n
(zoologia, zoologiczny) Connochaetes, rodzaj dużych antylop z rodziny krętorogich; connochaetes

gnój ɡnuj n
(pospolicie) (rolnictwo, rolniczy) stałe i płynne odchody zwierzęce, zmieszane ze ściółką, używane do nawożenia gleby; fimum fimus

godność ˈɡɔdnɔɕʨ̑ n
poczucie własnej wartości, szacunek dla samego siebie; dignitas

godzina ɡɔˈʥ̑ĩna n
(jednostka miary) (fizyka, fizyczny) odstęp, przedział czasu równy 60 minutom; równy 3600 sekundom; hora
jedna z 24 chwil podczas doby oddzielonych od siebie co godzinę (1.1), począwszy od północy hora
(szkolnictwo, szkolny) (uczniowskie) (zobacz) godzina lekcyjna hora

goleń ˈɡɔlɛ̃ɲ n
(anatomia, anatomiczny) część nogi człowieka (lub tylnej kończyny zwierzęcia) znajdująca się między kolanem a stopą; crus

golf ɡɔlf n
(sport, sportowy) dyscyplina sportu polegająca na bijaniu kijem do dołków małej piłki; pilamalleus

golić ˈɡɔlʲiʨ̑ v
usuwać zarost lub owłosienie, tnąc je tuż przy skórze tondeo

goniec ˈɡɔ̃ɲɛʦ̑ n
roznosiciel korespondencji cursor nuntius

gorycz n
gorzki smak amaritas

goryl ˈɡɔrɨl n
(zoologia, zoologiczny) Gorilla gorilla, największa małpa człekokształtna; gorilla

gorzki ˈɡɔʃʲci adj
taki, którego smak zawiera gorycz; przeciwny słodkiemu amarus

gorący ɡɔˈrɔ̃nʦ̑ɨ adj
bardzo ciepły, tak, że odczuwany nieprzyjemnie calidus
(przenośnie, przenośnia) namiętny calidus
(przenośnie, przenośnia) serdeczny calidus

gorączka ɡɔˈrɔ̃n͇ʧ̑ka n
(medycyna, medyczny) stan, w którym temperatura ciała człowieka przekracza 38℃; febris

gospodarz ɡɔsˈpɔdaʃ n
osoba przyjmująca gości caupo

gotować ɡɔˈtɔvaʨ̑ v
przyrządzać ciepłą potrawę coquere
(kulinaria) przygotowywać potrawę przez obróbkę cieplną we wrzącej wodzie coquere

gołąb ˈɡɔwɔ̃mp n
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości ptak często spotykany w miastach; columba columbus

gołębi ɡɔˈwɛ̃mbʲi adj
(zoologia, zoologiczny) charakterystyczny dla gołębia, dotyczący gołębia, odnoszący się do gołębia, związany z gołębiem columbinus

gołębnik ɡɔˈwɛ̃mbʲɲik n
pomieszczenie lub budowla do hodowli gołębi columbarium

gościnność n
szacunek, serdeczność i troskliwość okazywane gościom hospitalitas

gość ɡɔɕʨ̑ n
osoba przychodząca do kogoś w odwiedziny, zaproszona na spotkanie, przyjęcie, imprezę, bal, itp. hospes hostis

gra ɡra n
zabawa według ustalonych reguł; ludus
(sport, sportowy) mecz ludus

grab ɡrap n
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew z rodziny Stylocerataceae o gładkiej, nieznacznie spękanej, popielatej korze; carpinus
drewno grabu (1.1) carpinus

gracja n
wdzięk, powab, lekkość gratia

gracz ɡraʧ̑ n
uczestnik gry lub zawodów lusor

grad ɡrat n
(meteorologia, meteorologiczny) opad atmosferyczny w postaci kulek lodu; grando

grafit n
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) odmiana alotropowa węgla, krucha, stalowoszara, dobrze przewodząca prąd elektryczny i ciepło, używana do wyrobu ołówków, smarów, elektrod itd. czy jako moderator w elektrowniach jądrowych; graphites plumbago

gramatyczny ˌɡrãmaˈtɨʧ̑nɨ adj
dotyczący gramatyki, związany z gramatyką grammaticālis
zgodny z regułami gramatyki grammaticālis

gramatyk ɡrãˈmatɨk n
specjalista w dziedzinie gramatyki grammaticus

gramatyka ɡrãˈmatɨka n
(językoznawstwo, językoznawczy) nauka zajmująca się opisywaniem języka, grammatica

gramofon ɡrãˈmɔfɔ̃n n
(technologia, technika, techniczny) urządzenie służące do odtwarzania dźwięku zapisanego na płytach gramofonowych; discophonum

granat ˈɡrãnat n
(spożywczy) owoc granatowca malum granatum

granatowiec ˌɡrãnaˈtɔvʲjɛʦ̑ n
(botanika, botaniczny) Punica granatum L., drzewo lub krzew z rodziny krwawnicowatych o jadalnych owocach, rodzące granaty; punica malus

granica ɡrãˈɲiʦ̑a n
(administracja) umowna linia oddzielająca państwa, regiony itp.; finis

granulka n
małe nieregularne ziarno w formie których sprzedaje się niektóre produkty jak leki czy artykuły chemiczne granulum

grasica n
(anatomia, anatomiczny) gruczoł układu chłonnego znajdujący się tuż za mostkiem, szczególnie aktywny w okresie dorastania; thymus

gratulacje n
wyrazy uznania przekazywane komu z okazji szczęśliwego wydarzenia w życiu tej osoby grātulātiō

grawiton n
(fizyka, fizyczny) hipotetyczny kwant pola grawitacyjnego graviton

grać ɡraʨ̑ v
brać udział w grze – sportowej, towarzyskiej itp. sono ludo
wydobywać dźwięki używając instrumentu muzycznego cano

grecki ˈɡrɛʦ̑ʲci adj
związany z Grecją, dotyczący Grecji lub Greków Graecus

groch ɡrɔx n
(botanika, botaniczny) Pisum L., roślina uprawna z rodziny bobowatych; pisum

gromada ɡrɔ̃ˈmada n
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w botanice niższa rangą od królestwa, wyższa od klasy; divisio
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna w zoologii niższa rangą od typu, wyższa od rzędu; classis
zbiorowisko przedmiotów, zwierząt czy ludzi, zwykle dość liczne grex

gromadzić ɡrɔ̃ˈmaʥ̑iʨ̑ v
składać, zbierać w jednym miejscu adgrego aggrego congrego cumulo grego

gronostaj ɡrɔ̃ˈnɔstaj n
(zoologia, zoologiczny) Mustela erminea, gatunek niewielkiego ssaka drapieżnego z rodziny łasicowatych; Mustela erminea

grota ˈɡrɔta n
(geologia, geologiczny) naturalne zagłębienie w skale, zwykle niezbyt głębokie; caverna

gruby ˈɡrubɨ adj
otyły crassus

gruczoł ˈɡruʧ̑ɔw n
(anatomia, anatomiczny) narząd w organizmie ludzkim lub zwierzęcym składający się z tkanki nabłonkowej, o przeznaczeniu wydzielania i wytwarzania swoistych substancji, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ustroju; glandula

grudzień ˈɡruʥ̑ɛ̇̃ɲ n
dwunasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego); December december

grupa ˈɡrupa n
zbiór elementów (żywych lub martwych) o wspólnej cesze grex
zbiór osób lub zwierząt (rzadziej: przedmiotów) znajdujących się blisko siebie circulus

grupa krwi n
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) typ krwi ze względu na zestaw antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych genus sanguinis serotypus sanguinis typus sanguinis

grusza ˈɡruʃa n
(botanika, botaniczny) Pyrus L., rodzaj drzewa owocowego z rodziny różowatych; pirus

gruszka ˈɡruʃka n
(spożywczy) owoc gruszy; pirum

gruszyczka n
(botanika, botaniczny) Pyrola L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych; Pyrola
(botanika, botaniczny) okaz rośliny z rodzaju (1.1) pyrola

gruziński ɡruˈʑĩj̃sʲci adj
dotyczący Gruzji, związany z Gruzją lub Gruzinami georgianus

gruźlica ɡruʑˈlʲiʦ̑a n
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba zakaźna atakująca głównie płuca; tuberculosis

gryf ɡrɨf n
(mitologia, mitologiczny) fantastyczny stwór z ciałem lwa oraz szponami i głową orła; gryps gryphus grypus

grymas ˈɡrɨ̃mas n
wykrzywienie twarzy sanna

grynszpan ˈɡrɨ̃w̃ʃpãn n
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, zasadowa sól miedzi i kwasu octowego, powstająca w wyniku korozji; aerugo
niebieskozielony kolor grynszpanu (1.1) aerugo

grypa ˈɡrɨpa n
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna układu oddechowego; influentia

gryźć ɡrɨɕʨ̑ v
zatapiać w czymś zęby mordere

grzbiet ɡʒbʲjɛt n
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część tułowia u zwierząt, przeciwna do strony brzusznej dorsum spina

grzebień ˈɡʒɛbʲjɛ̇̃ɲ n
(fryzjerstwo, fryzjerski) przyrząd do czesania, rozczesywania włosów; pecten

grzech ɡʒɛx n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celowe przekroczenie norm moralnych uznawanych w danej religii; peccatum

grzeszyć ˈɡʒɛʃɨʨ̑ v
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) popełniać grzech, łamać zasadę (najczęściej moralną) narzuconą przez dany system religijny pecco

grzmot ɡʒmɔt n
huk towarzyszący, wraz z błyskawicą, piorunowi tonitrus tonitruum
silny huk tonitrus tonitruum

grzyb ɡʒɨp ˈɡʒɨbɨ n
(mikologia, mikologiczny) organizm cudzożywny plechowy; fungus boletus
(potocznie, potoczny) owocnik grzyba (1.1) kapeluszowego, np. borowik, maślak, kurka, muchomor boletus fungus
(przenośnie, przenośnia) coś w kształcie grzyba (1.2), np. chmura po wybuchu boletus

grzybica n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) choroba zakaźna wywoływana przez mikroskopijne grzyby mycosis

grób ɡrup n
przykryty dół, gdzie jest pochowany zmarły; sepulcrum

gubernator n
(administracja) tytuł wysokich urzędników zarządzających częścią terytorium w niektórych państwach; gubernator

guma ˈɡũma n
rodzaj rozciągliwego tworzywa; gumma

guma do żucia n
(spożywczy) wyrób cukierniczy przeznaczony do żucia; masticatorium

gupik n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Poecilia reticulata, gatunek południowoamerykańskiej ryby z rodziny piękniczkowatych; Poecilia reticulata

guru ˈɡuru n
(przenośnie, przenośnia) osoba uważana za niepodważalny autorytet w jakiejś określonej dziedzinie, w jakimś środowisku gurus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba o wielkim autorytecie religijnym, przewodnik duchowy w hinduizmie, sikhizmie i niektórych odłamach buddyzmu; gurus

guzik ˈɡuʑik n
(krawiectwo) element ubioru służący do zapinania np. płaszcza, swetra, spodni; bulla
(potocznie, potoczny) włącznik, przycisk bulla

gwałt ɡvawt n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (seksuologia, seksuologiczny) zmuszenie do odbycia stosunku seksualnego lub innej czynności seksualnej; illata pudicitiae

gwiazda ˈɡvʲjazda n
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie będące skupiskiem związanej grawitacyjnie materii, w której zachodzą reakcje syntezy jądrowej; stella astrum sidus
(biologia, biologiczny) rodzaj grzyba z rodziny gwiazdoszowatych; Myriostoma

gwiazdozbiór ɡvʲjazˈdɔzbʲjur n
(astronomia, astronomiczny) grupa gwiazd, zajmujących pewien obszar nieba; constellatio

gwóźdź ɡvuɕʨ̑ n
podłużny cienki metalowy trzpień, o jednym końcu ostrym, a drugim zakończonym płaską główką, służący do łączenia elementów; clavus

góra ˈɡura n
(geografia, geograficzny) duże wzniesienie terenu; mons

góra lodowa ˈɡura lɔˈdɔva n
olbrzymia bryła lodu unosząca się na falach morza lub oceanu; mons glacialis

góralek n
(zoologia, zoologiczny) Hyrax, zwierzę współcześnie zaliczane do rodziny góralkowatych hyrax

górnik ˈɡurʲɲik n
pracownik kopalni zatrudniony przy wydobyciu z ziemi kopalin metallicus

gówno ˈɡuvnɔ n
(wulgarnie, wulgaryzm) odchody stałe, kał merda
(wulgarnie, wulgaryzm) (przenośnie, przenośnia) coś brzydkiego, bezwartościowego merda

gąbka ˈɡɔ̃mpka n
(zoologia, zoologiczny) prymitywne, beztkankowe zwierzę wodne; spongia
najczęściej miękki, piankowy przedmiot wchłaniający wodę, wykorzystywany do utrzymania czystości ludzkiego ciała i przedmiotów; spongia

gąsienica ˌɡɔ̃w̃ɕɛ̇̃ˈɲiʦ̑a n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) larwa motyla; także każdy owad o wielu odnóżach i bez skrzydeł; eruca
metalowa taśma umieszczana na spodzie niektórych pojazdów zastępująca koła i umożliwiająca im poruszanie się w trudnym terenie eruca

gęsia skórka ˈɡɛ̃w̃ɕa ˈskurka n
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) fizjologiczna reakcja skóry na zimno lub emocje objawiająca się wyprostowaniem włosków; cutis anserina

gęś ɡɛ̃j̃ɕ ɡɛ̃w̃ɕ ɡɛ̃ɕ n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych; anser

gęś zbożowa ˈɡɛ̃w̃ʑ zbɔˈʒɔva n
(ornitologia, ornitologiczny) Anser fabalis, gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych; Anser fabalis
(ornitologia, ornitologiczny) duży wędrowny ptak wodny z gatunku (1.1) anser fabalis

gładki ˈɡwatʲci adj
mający powierzchnię bez nierówności, chropowatości planus

gładkość ˈɡwatkɔɕʨ̑ n
cecha tego, co jest gładkie levitas

głaskać ˈɡwaskaʨ̑ v
łagodnie przesuwać dłonią po jakiejś powierzchni mulceō

głodny ˈɡwɔdnɨ adj
czujący potrzebę zjedzenia czegoś; również w użyciu rzeczownikowym ten, kto jest głodny iēiūnus

głos ɡwɔs n
dźwięk wydawany przez istoty żyjące vox sonus

głosowy adj
związany z głosem, dotyczący głosu vocalis

głowa ˈɡwɔva n
(anatomia, anatomiczny) część ciała zwierząt i człowieka, znajdująca się u góry lub z przodu ciała, zawierająca mózg; caput

głośny ˈɡwɔɕnɨ adj
taki, który jest dobrze słyszalny magnus

głubczycki ɡwupˈʧ̑ɨʦ̑ʲci adj
od Głubczyce leobschicensis lubschiczensis

głuchota ɡwuˈxɔta n
utrata zdolności słyszenia; surditas

głuchy ˈɡwuxɨ adj
niesłyszący, pozbawiony zmysłu słuchu surdus

głupi ˈɡwupʲi adj
niemądry, ograniczony intelektualnie stultus

głód ɡwut n
(fizjologia, fizjologiczny) uczucie potrzeby zjedzenia pożywienia; fames esuries esuritio ieiunium inedia
(przenośnie, przenośnia) uczucie potrzeby osiągnięcia, zdobycia, zrobienia czegoś fames

główny ˈɡwuvnɨ adj
pierwszorzędny, podstawowy, zasadniczy, najważniejszy principalis

głęboki ɡwɛ̃mˈbɔci adj
charakteryzujący się dużym wymiarem w głąb czegoś, daleko od brzegu profundus
mający duży stopień zaawansowania, nasilenia, nasycenia profundus

głęboko ɡwɛ̃mˈbɔkɔ adv
daleko w głębi profunde

habilitacja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (urzędowy) procedura pozwalająca na uzyskanie stopnia naukowego wyższego niż stopień doktora; po jego zdobyciu można się ubiegać o tytuł profesora; habilitatio

habit nie czyni mnicha ˈxabʲitʲ ɲɛ‿ˈʧ̑ɨ̃ɲi ˈmʲɲixa proverb
wygląd zewnętrzny nie świadczy o wartości człowieka barba non facit philosophum

habituacja ˌxabʲituˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
(fizjologia, fizjologiczny) stopniowe zanikanie reakcji na powtarzający się lub trwający bodziec; cōnsuētūdō

hafn xafn̥ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hf i liczbie atomowej 72 hafnium

haft xaft n
dekoracyjny wzór wyszyty na tkaninie; acupictura

haftować xafˈtɔvaʨ̑ v
tworzyć nićmi wzór na materiale acū pingo

hak xak n
przyrząd ułatwiający ciągnięcie lin lub obręczy, zawieszenie czegoś itp. hamus

haker ˈxakɛr n
(środowiskowy) (informatyka, informatyczny) osoba o bardzo dużych, praktycznych umiejętnościach informatycznych (lub elektronicznych), która identyfikuje się ze społecznością hakerską; effractarius electronicus

halabarda ˌxalaˈbarda n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) średniowieczna broń piechoty przypominająca topór o długim drzewcu; hallebarda

halka ˈxalka n
część bielizny damskiej zakładana pod suknię lub spódnicę; castula

halucynacja ˌxaluʦ̑ɨ̃ˈnaʦ̑ʲja n
odbierane zmysłami wrażenie czegoś, co nie istnieje, z przekonaniem, że jest rzeczywiste; hallucinatio

hamak ˈxãmak n
podłużny materiał zawieszany między dwoma drzewami lub słupami, służący za łóżko; lectulus pensilis

hamulec xãˈmulɛʦ̑ n
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zmniejszania prędkości pojazdu lub maszyny; frenum

hanacki adj
odnoszący się do morawskiego regionu etnicznego Hany hanaticus

handel ˈxãndɛl n
proces gospodarczy polegający na sprzedaży i kupnie; wymiana dóbr materialnych; commercium

handlowiec n
(handel, handlowy) człowiek zajmujący się handlem mercator

harfa ˈxarfa n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument strunowy w kształcie trójkąta; harpa psalterium

has xas n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hs i liczbie atomowej 108; hassium

hazardzista ˌxazarʲˈʥ̑ista n
człowiek uprawiający hazard; gracz hazardowy aleator

hańba ˈxãɲba n
(książkowy) coś, co przynosi wstyd, stanowi ujmę dla honoru infamia

heban ˈxɛbãn n
cenne drewno różnych gatunków drzew (głównie hebanowców) rosnących w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej; hebaneus

hebanowy adj
głęboko czarny lub bardzo ciemny ebeneus ebeninus hebeneus hebeninus
wykonany z hebanu, dotyczący hebanu ebeneus ebeninus hebeneus hebeninus

hebrajski xɛˈbrajsʲci adj
związany z Hebrajczykami hebraeus

hebrajski xɛˈbrajsʲci n
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy kananejskiej języków semickich; hebraeus

hedonizm n
(filozofia, filozoficzny) doktryna etyczna głosząca, iż rozkosz (i unikanie przykrości/cierpienia) jest najwyższym lub jedynym dobrem i celem życia hedonismus

hej xɛj interjection
zwrócenie czyjejś uwagi eho

hel xɛl n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu He i liczbie atomowej 2; helium

heparyna ˌxɛpaˈrɨ̃na n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek przeciwzakrzepowy, aktywator antytrombiny; heparinum

heptagram n
(geometria) figura w kształcie regularnej siedmioramiennej gwiazdy heptagrammum

herb xɛrp n
(heraldyka, heraldyczny) dziedziczny znak szlachecki; sigillum

herbata xɛrˈbata n
napój, napar z herbaty (1.2); thea

heretycki ˌxɛrɛˈtɨʦ̑ʲci adj
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dotyczący heretyka, herezji haereticus

heretyk n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) zwolennik herezji haereseus haeresiacus haereticus

herezjarcha n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) założyciel lub przywódca ruchu religijnego uznanego za heretycki przez denominację, z której ruch ten się wydzielił; haeresiarcha

hermeneutyka n
(językoznawstwo, językoznawczy) (teologia, teologiczny) sztuka objaśniania tekstów literackich; hermeneutica

heroina ˌxɛrɔˈ<sup>j</sup>ĩna n
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, pochodna morfiny, biały krystaliczny proszek; heroinum

herpetologia ˌxɛrpɛtɔˈlɔɟja n
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o płazach i gadach; herpetologia

heterogeniczny adj
(chemia, chemiczny) złożony z widocznie (gołym okiem albo pod mikroskopem) różnych składowych heterogeneus
(chemia, chemiczny), (fizyka, fizyczny) taki układ lub proces, w którym występuje więcej niż jedna faza (ciekła, gazowa, stała) na raz heterogeneus
(książkowy) złożony ze składowych o różnej naturze albo charakterze heterogeneus

hetman ˈxɛtmãn n
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się w każdym kierunku; regina

hełm xɛwm n
zwykle usztywnione nakrycie głowy chroniące ją przed urazami; cassida cassis

hiacynt ˈçjaʦ̑ɨ̃nt n
(botanika, botaniczny) wieloletnia roślina cebulowa z rodzaju Hyacinthus L. o ozdobnych kwiatach; hyacinthos hyacinthus

hiena ˈçjɛ̃na n
(zoologia, zoologiczny) drapieżny ssak przypominający masywnego kota i żywiący się padliną; hyaena

hierarchia çjɛˈrarçja n
układ elementów jakiejś struktury uporządkowany od najwyższych do najniższych według określonego kryterium; hierarchia

higiena çiˈɟɛ̃na n
dbanie o czystość ciała sanitas

hindi ˈçĩndʲi n
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Indii Hindica

hinduizm çĩnˈdu<sup>j</sup>ism̥ n
(teologia, teologiczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) grupa wierzeń religijnych wyznawanych głównie na Półwyspie Indyjskim; hinduismus

hiperbola ˌçipɛrˈbɔla n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) zabieg stylistyczny polegający na wyolbrzymieniu, przejaskrawieniu cech przedmiotów, osób, zjawisk; hyperbole

hipochondria n
(medycyna, medyczny) chorobliwy strach o własne zdrowie i życie; ciągłe doszukiwanie się u siebie objawów chorób, wyolbrzymianie dolegliwości hypochondria

hipodrom n
(architektura, architektoniczny) (sport, sportowy) starożytny konny tor wyścigowy o kształcie wydłużonego, zaokrąglonego prostokąta hippodromos

hipokorystyk n
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz pieszczotliwy; hypokorisma

hipomagnezemia ˌçipɔ̃maɡnɛˈzɛ̃mʲja n
(medycyna, medyczny) obniżone stężenie magnezu we krwi; hypomagnesaemia

hipopotam ˌçipɔˈpɔtãm n
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych prowadzący ziemnowodny tryb życia; hippopotamus

hipoteka ˌçipɔˈtɛka n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj zabezpieczenia długu poprzez umożliwienie wierzycielowi odzyskanie go z nieruchomości, której to zabezpieczenie dotyczy; hypotheca

hippoński adj
odnoszący się do Hippony, związany z Hipponą Hipponensis

histeryczny adj
właściwy histerii hystericus

histologia n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (biologia, biologiczny) nauka o tkankach anatomia histologica histologia microanatomia

historia çiˈstɔrʲja n
nauka zajmująca się badaniem przeszłości; historia

historyczny ˌçistɔˈrɨʧ̑nɨ adj
związany z historią, z przeszłością, opisujący przeszłość historicus

historyk çiˈstɔrɨk n
specjalista w dziedzinie historii, badacz dziejów historicus

hiszpanka çiʃˈpãnka n
(potocznie, potoczny) groźna dla życia odmiana grypy, która w latach 1918-1919 wywołała pandemię; Morbus Hispanicus

hiszpański çiʃˈpãj̃sʲci adj
nawiązujący do/pochodzący z Hiszpanii lub odnoszący się do Hiszpanów hispanicus

hiszpański çiʃˈpãj̃sʲci n
romański język używany m.in. w Hiszpanii; hispanicus

hobbit ˈxɔbbʲit n
(fantasy) (literacko) niewielka istota ze świata fantastyki charakteryzująca się niskim wzrostem i krępą budową ciała; hobbitus

hobby ˈxɔbbʲi n
pasja, zamiłowanie do robienia czegoś; zainteresowanie delicium

hodologia n
(medycyna, medyczny) nauka o szlakach nerwowych i połączeniach nerwowych hodologia
nauka o drogach hodologia

holm xɔlm n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ho i liczbie atomowej 67; holmium

homar ˈxɔ̃mar n
(zoologia, zoologiczny) skorupiak z rzędu homarowatych – Nephropidae – masowo poławiany dla celów spożywczych; cammarus locusta gammarus

homeopatia ˌxɔ̃mɛɔˈpatʲja n
leczenie schorzenia za pomocą rozcieńczonego czynnika wywołującego daną chorobę; homeopathia

homilia n
tekst wygłoszonej (1.1) homilia
w katolicyzmie kazanie mszalne do tekstów biblijnych, które może głosić tylko kapłan lub diakon; homilia

homofobia ˌxɔ̃mɔˈfɔbʲja n
silna niechęć do homoseksualizmu i homoseksualistów; homophobia

homonim xɔ̃ˈmɔ̃ɲĩm n
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz o identycznym brzmieniu z innym wyrazem, ale o odmiennym znaczeniu (niekiedy też pisowni) i zwykle innym pochodzeniu homonyma

homoseksualizm ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alʲism̥ n
kierowanie popędu seksualnego do osobników tej samej płci homosexualitas

homoseksualny ˌxɔ̃mɔsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
związany z homoseksualizmem, dotyczący homoseksualizmu homosexualis

hoplita xɔˈplʲita n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ciężkozbrojny żołnierz piechoty starożytnej Grecji walczący w falandze; hoplites

horyzont xɔˈrɨzɔ̃nt n
linia powstała z przecięcia sfery niebieskiej na dwie części, i wyznaczająca granicę pomiędzy przestrzenią widoczną dla obserwacji i zasłoniętą przez Ziemię; horizon

hosanna interjection
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pierwotnie wezwanie do Boga o pomoc, współcześnie wykrzyknik stosowany jako radosna inwokacja; hosanna osanna

hospitalizacja ˌxɔspʲitalʲiˈzaʦ̑ʲja n
umieszczenie pacjenta w szpitalu hospitatio

hotel ˈxɔtɛl n
budynek do czasowego pobytu za opłatą; deversorium

hrabia ˈxrabʲja n
tytuł szlachecki; comes

hrabina xraˈbʲĩna n
żona hrabiego cometessa

humanizm n
(historia, historyczny, historycznie) (filozofia, filozoficzny) intelektualny i kulturalny prąd epoki Odrodzenia przedkładający sprawy ludzkie, doczesne nad to, co nieziemskie humanismus
postawa moralna i intelektualna przejawiająca się zainteresowaniem człowiekiem, jego dobrem, godnością i wolnością humanismus

humerał n
(kościelny) element stroju liturgicznego w katolicyzmie w formie płóciennej chusty; amictus

humorystyczny adj
dowcipny, zabawny, śmieszny, żartobliwy facetus

huragan xuˈraɡãn n
(geografia, geograficzny) (meteorologia, meteorologiczny) silny, porywisty wiatr, w którego prędkość wynosi powyżej 33 m/s, zwykle towarzyszący cyklonom tropikalnym; huracanum

huzar n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz jazdy lekkiej; hussaro

huśtawka xuɕˈtafka n
przyrząd do bujania dzieci; cunae cradle

hybryda xɨ.ˈbrɨ.da n
(biologia, biologiczny) roślina lub zwierzę powstałe ze skrzyżowania osobników należących do dwóch różnych odmian, ras lub gatunków; hybrida hibrida ibrida

hydraulik xɨˈdrawlʲik n
robotnik, którego praca polega na montażu i naprawie instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej oraz centralnego ogrzewania plumbārius

hydrologia ˌxɨdrɔˈlɔɟja n
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) nauka o wodzie występującej w przyrodzie; hydrologia

i i conjunction
…uwydatniający znaczenie (przy powtórzeniach) et
…łączący słowa i zdania równorzędne et -que atque at

i tak dalej adv
wyrażenie zamykające wypowiedź, zastępujące dalszy ciąg wyliczenia et cetera

i/lub i‿ˈlup conjunction
łącznik pomiędzy warunkami które muszą zajść jednocześnie lub alternatywnie vel

ibis ˈibʲis n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak brodzący z podrodziny ibisów, Threskiornithinae; ībis

ich ix pronoun
3 (osoba) lm earum

ichtiologia ˌixtʲjɔˈlɔɟja n
(zoologia, zoologiczny) nauka o rybach; ichthyologia

idarubicyna ˌidarubʲiˈʦ̑ɨ̃na n
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, syntetyczny lek stosowany w leczeniu białaczki; idarubicinum

idea iˈdɛa n
myśl przewodnia; notio
pomysł notio

ideolog n
twórca, teoretyk lub zagorzały propagator określonej ideologii ideologus

ideologia ˌidɛɔˈlɔɟja n
system poglądów, idei jednostki lub grupy; wspólnota światopoglądów, której celem jest świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego, grupowego lub narodowego ideologia

idiota iˈdʲjɔta n
(potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) człowiek głupi; tępak idiota

ido ˈidɔ n
(językoznawstwo, językoznawczy) język sztuczny, opracowany na bazie esperanto; ido

idy ˈidɨ n
(historia, historyczny, historycznie) w kalendarzu rzymskim trzynasty, a w marcu, maju, lipcu i październiku piętnasty dzień miesiąca; idus

igloo ˈiɡlu ˈiɡlɔ n
kopulasty domek z brył ubitego śniegu lub lodu; iglu

ignorancja ˌiɡnɔˈrãnʦ̑ʲja n
brak wiedzy na jakiś ważny temat ignorantia

ignorować ˌiɡnɔˈrɔvaʨ̑ v
pomijać, nie zwracać uwagi ignoro

igła ˈiɡwa n
(krawiectwo) cienki podłużny przedmiot o ostrym końcu, najczęściej wykonany z metalu; acus

ikona iˈkɔ̃na n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) obraz sakralny, malowany na drewnie, wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne; icon

ikra ˈikra n
(ichtiologia, ichtiologiczny) jaja ryb caprea

ile ˈilɛ interrogativePronoun
używany do pytania o liczność elementów w zbiorze quot
używany do pytania o wielkość quantum

ile ˈilɛ pronoun
rozpoczynający zdanie podrzędne określające liczność elementów w zbiorze quot
rozpoczynający zdanie podrzędne określające wielkość czegoś quantum

ilość ˈilɔɕʨ̑ n
liczba określająca objętość lub masę; quantitas

iluzoryczny ˌiluzɔˈrɨʧ̑nɨ adj
złudny, pozorny illusorius

imbir ˈĩmbʲir n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin wieloletnich, Zingiber Boehm., pochodzących z Azji i Australii; zingiber

imiesłów ĩˈmʲjɛswuf n
(gramatyka) forma czasownika używana jako przymiotnik lub przysłówek; participium

imikwimod ˌĩmʲiˈkfʲĩmɔt n
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny, lek przeciwnowotworowy, przeciwwirusowy i immunomodulujący; imiquimodum

imipenem ˌĩmʲiˈpɛ̃nɛ̃m n
(biochemia, biochemiczny) (medycyna, medyczny) związek organiczny z grupy karbapenemów, antybiotyk beta-laktamowy o działaniu bakteriobójczym; imipenemum

imię ˈĩmʲjɛ n
imię (1.1) i nazwisko nomen
(przestarzałe, przestarzały) rzeczownik (imię rzeczowne), przymiotnik (imię przymiotne) lub liczebnik (imię liczbowe) nomen
indywidualna nazwa osoby i stworzeń wyższych (anioła, boga, diabła itd.); (potocznie, potoczny) również nazwa zwierzęcia, rośliny itp. nomen praenomen

imperator ˌĩmpɛˈratɔr n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: dowódca wojskowy imperator

imperium ĩmˈpɛrʲjũm n
wielkie i potężne państwo, które podporządkowuje sobie inne kraje imperium

impreza ĩmˈprɛza n
(potocznie, potoczny) zabawa, przyjęcie festus

in situ adv
w swoim pierwotnym, naturalnym położeniu, miejscu in situ

inaczej ĩˈnaʧ̑ɛj adv
w innym przypadku alioqui

ind ĩnt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu In i liczbie atomowej 49; indium

indoeuropejski ˌĩndɔɛwrɔˈpɛjsʲci adj
(językoznawstwo, językoznawczy) wywodzący się z praindoeuropejskiej wspólnoty językowej lub stanowiący jej kontynuację Indogermanicus

indoktrynować v
(książkowy) wpajać w sposób nachalny, manipulatorski i systematyczny jakąś doktrynę, ideologię, religię addoctrino

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci adj
odnoszący się do państwa Indonezja indonesicus

indonezyjski ˌĩndɔ̃nɛˈzɨjsʲci n
język urzędowy Indonezji indonesicus

indygo n
kolor ciemnobłękitny indicum

inercja ĩˈnɛrʦ̑ʲja n
bierność, bezwładność, niezdarność, niezgrabność, próżniactwo, lenistwo; bierne poddawanie się, niechęć do czynu inertia

infekcja ĩnˈfɛkʦ̑ʲja n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) proces chorobowy wywołany przez drobnoustroje chorobotwórcze w organizmie; infectio

infekcyjne zapalenie stawów ˌĩnfɛkˈʦ̑ɨjnɛ ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈstavuf n
(medycyna, medyczny) zapalenie stawu wywołane przez drobnoustroje w błonie maziowej stawu arthritis infectiosa

inflacja ĩnˈflaʦ̑ʲja n
(ekonomia, ekonomiczny) postępujący spadek wartości pieniądza prowadzący do wzrostu cen; inflatio

influenca ˌĩnfluˈ<sup>w</sup>ɛ̃nʦ̑a n
(przestarzałe, przestarzały) grypa influentia

informacja ˌĩnfɔrˈmaʦ̑ʲja n
poinformowanie o czymś, zakomunikowanie informatio

informatyka ˌĩnfɔrˈmatɨka n
nauka o gromadzeniu i przetwarzaniu informacji; informatica

ingrediencja ˌĩŋɡrɛˈdʲjɛ̃nʦ̑ʲja n
składnik jakiejś mieszaniny lub przepisu, najczęściej kulinarnego lub mikstury lekarskiej, rzecz wchodząca w skład czegoś ingredientia

inkomodować ˌĩŋkɔ̃mɔˈdɔvaʨ̑ v
(przestarzałe, przestarzały) trudzić kogoś, przeszkadzać komuś, niepokoić, sprawiać kłopot, niewygodę; krępować incommodare

inkwizycja ˌĩŋkfʲiˈzɨʦ̑ʲja n
(historia, historyczny, historycznie) system śledczo-sądowniczy Kościoła katolickiego, działający od XIII do XIX wieku; Inquisitio

inny ˈĩnːɨ indefinitePronoun
nie ten, jakiś odmienny alius

inspirować v
dostarczać natchnienia inspiro

instalator n
(technologia, technika, techniczny) osoba zakładająca instalację installator

instruktor ĩw̃ˈstruktɔr n
osoba instruująca, ucząca na kursie monitor

instrument ĩw̃ˈstrũmɛ̃nt n
(medycyna, medyczny) narzędzie chirurgiczne; organum
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd wytwarzający dźwięk, (zobacz) instrument muzyczny organum

instrument muzyczny n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) przyrząd służący do wytwarzania dźwięków muzycznych; instrumentum musicum

instrumentalny adj
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wykonywany za pomocą instrumentów muzycznych, bez udziału śpiewu instrumentalis

instynkt ˈĩw̃stɨ̃ŋkt n
wrodzona zdolność nieracjonalnego, acz adekwatnego zachowywania się w danej sytuacji instinctus

insula n
(architektura, architektoniczny) (historia, historyczny, historycznie) kamienica czynszowa w starożytnym Rzymie; insula

insularny ˌĩw̃suˈlarnɨ adj
(zobacz) wyspiarski insularis

insulina ˌĩw̃suˈlʲĩna n
(fizjologia, fizjologiczny) hormon produkowany przez trzustkę; insulinum

insurekcja ˌĩw̃suˈrɛkʦ̑ʲja n
powstanie zbrojne insurectio

inteligencja ˌĩntɛlʲiˈɡɛ̃nʦ̑ʲja n
sprawność umysłowa, umiejętność polegająca na rozumieniu danych sytuacji; intelligentia

intencja ĩnˈtɛ̃nʦ̑ʲja n
chęć, zamiar intentio

intensywny ˌĩntɛ̃w̃ˈsɨvnɨ adj
natężony, mocny, nasycony amplus

interesujący ˌĩntɛrɛsuˈjɔ̃nʦ̑ɨ adj
ciekawy, zajmujący quod interest

interlingua ˌĩntɛrˈlʲĩŋɡva n
międzynarodowy sztuczny język pomocniczy; Interlingua

interwał ĩnˈtɛrvaw n
odległość między wysokościami dwóch dźwięków; intervallum

interwencja ˌĩntɛrˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
wejście pomiędzy, mieszać się do czegoś aby osiągnąć zamierzony cel interventio

interwenient ˌĩntɛrˈvɛ̃ɲɛ̃nt n
(przestarzałe, przestarzały) osoba, która interweniuje interventio

interweniować ˌĩntɛrvɛ̃ˈɲɔvaʨ̑ v
mieszać się w sprawy kogoś innego lub innego kraju, w celu uzyskania określonego efektu interventio

introspekcyjny ˌĩntrɔspɛkˈʦ̑ɨjnɨ adj
(psychologia, psychologiczny) taki, który opiera się na introspekcji, dotyczy introspekcji introspectus

inwencja ĩnˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
pomysłowość, wynalazczość, kreatywność inventio

inwentaryzacja ˌĩnvɛ̃ntarɨˈzaʦ̑ʲja n
spisywanie inwentarza inventarium

inwentarz ĩnˈvɛ̃ntaʃ n
trwałe składniki majątku danej osoby fizycznej lub prawnej inventarium

inwokacja ˌĩnvɔˈkaʦ̑ʲja n
(literacko) apostrofa invocatio

iperyt siarkowy iˈpɛrɨtʲ ɕarˈkɔvɨ n
(chemia, chemiczny) (wojskowość, wojskowy) związek siarkoorganiczny z grupy tioeterów stosowany jako parzący bojowy środek trujący, gęsta, oleista ciecz o działaniu silnie trującym, po raz pierwszy zastosowany z powodzeniem w 1917 roku pod Iprą w Belgii; yperitum

irański iˈrãj̃sʲci adj
odnoszący się do państwa Iran iranicus

ironia iˈrɔ̃ɲja n
zawoalowana drwina, szyderstwo lub złośliwość ukryte pod pozorną aprobatą; ironia

ironiczny ˌirɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
zawierający ukryte szyderstwo, drwiący pod pozorem czegoś innego ironicus

irracjonalny ˌirːaʦ̑ʲjɔ̃ˈnalnɨ adj
sprzeczny z rozumem, rozsądkiem inclaudibilis

iryd ˈirɨt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ir i liczbie atomowej 77 iridium

irytować ˌirɨˈtɔvaʨ̑ v
denerwować się, wpadać w irytację vexō

iskra ˈiskra n
rozżarzona cząstka płonącego ciała oddzielająca się od całości scintilla

islam ˈislãm n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna założona przez Mahometa; islam

islamofobia ˌislãmɔˈfɔbʲja n
uprzedzenie, niechęć, wrogość w stosunku do islamu i muzułmanów; islamophobia

istnieć ˈistʲɲɛ̇ʨ̑ v
być, występować w rzeczywistości sum

iterb ˈitɛrp n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Yb i liczbie atomowej 70; ytterbium

itr itr̥ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Y i liczbie atomowej 39; yttrium

izoglosa ˌizɔˈɡlɔsa n
(językoznawstwo, językoznawczy) linia na mapie wyznaczająca zasięg danej cechy językowej isoglossa

izotop iˈzɔtɔp n
(chemia, chemiczny) (fizyka, fizyczny) każda z odmian tego samego pierwiastka chemicznego, która ma jednakową liczbę protonów w atomach, lecz różne liczby neutronów; isotopus

iść iɕʨ̑ v
poruszać się, zmieniać swoje położenie za pomocą nóg, nie tracąc przy tym ani na chwilę kontaktu z podłożem ire eo itum

ja ja personalPronoun
pierwsza osoba liczby pojedynczej ego

jabłko ˈjap.kɔ ˈjap.w̥kɔ n
(spożywczy) owoc jabłoni malum

jabłko Adama ˈjap.kɔ a.ˈdã.ma ˈjapw̥.kɔ a.ˈdã.ma n
(przenośnie, przenośnia) (anatomia, anatomiczny) (zobacz) grdyka (u mężczyzn) pomum Adami prominentia laryngea

jabłoń ˈjabwɔ̃ɲ n
drzewo, na którym rosną jabłka; malus

jad jadɨ jat n
substancja pochodzenia zwierzęcego, roślinnego lub bakteryjnego mająca właściwości toksyczne dla innego organizmu; virus venenum

jadalny jaˈdalnɨ adj
nadający się do jedzenia; taki, którym nie można się otruć edulis
(potocznie, potoczny) całkiem smaczny edulis

jagniątko jäɟˈɲɔ̃ntkɔ n
(zdrobniale) od: jagnię agnellus

jagnię ˈjäɟɲɛ n
(zoologia, zoologiczny) młode owcy; agnus

jagoda jaˈɡɔda n
(botanika, botaniczny) owoc mięsisty zawierający wewnątrz nasiona; baca

jajko ˈjäjkɔ n
(ornitologia, ornitologiczny) ptasi zarodek w wapiennej osłonce ovum

jajo ˈjäjɔ n
(spożywczy) jajo (1.1) drobiu używane przez ludzi jako pożywienie; ovum
(biologia, biologiczny) dojrzała komórka rozrodcza żeńska zwierząt i człowieka; ovum

jajowód jäˈjɔvut n
(anatomia, anatomiczny) przewód o długości ok. 10-12 cm, który biegnie od rogu macicy, dochodząc do jajnika; tuba uterina

jak jak pronoun
…używany do wprowadzania oznajmujących zdań podrzędnych na ten temat sicut
…używany w emfatycznych wypowiedziach nt. sposobu lub stanu quam
…używany w zdaniach zależnych jeśli quam
…używany w pytaniach o sposób lub stan sicut quomodo

jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie ˈjak ˈːuba ˈbɔɡu ˈtaɡ ˈbuk ˈːubʲjɛ proverb
jak uczynisz komuś, tak on uczyni tobie qui dicit que vult, audit que non vult

jakby ˈjaɡbɨ conjunction
…określający sytuację, która mogłaby mieć miejsce, biorąc pod uwagę resztę wypowiedzi, ale tak naprawdę jest nieprawdziwa quasi

jakiś ˈjäciɕ indefinitePronoun
bliżej nieokreślony, bliżej nieznany quidam

jakkolwiek jakˈːɔlvʲjɛk adv
obojętnie jak, nie ważne jak, w dowolny sposób ut ut utut

jako ˈjakɔ preposition
używany do określania roli, stanowiska, znaczenia itp., które sprawuje podmiot qua

jakościowy adj
odnoszący się do jakości, związany z jakością qualitativus

jama bębenkowa ˈjãma ˌbɛ̃mbɛ̃ŋˈkɔva n
(anatomia, anatomiczny) część ucha środkowego będąca przestrzenią powietrzną pomiędzy błoną bębenkową a ścianą kostną; cavitas tympani cavum tympani

jama ustna ˈjãma ˈustna n
(anatomia, anatomiczny) usta, początkowy odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego; cavum oris

japoński jaˈpɔ̃j̃sʲci adj
dotyczący lub odnoszący się do Japonii lub Japończyków Iaponice

japoński jaˈpɔ̃j̃sʲci n
język używany w Japonii; Iaponice

jarmuż ˈjarmuʃ n
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. sabellica L., odmiana botaniczna kapusty warzywnej o mocno pomarszczonych liściach; crambe

jarzmo ˈjaʒmɔ n
(przenośnie, przenośnia) coś co zniewala i zmusza do ponoszenia ciężarów iugum
(zootechnika, zootechniczny) drewniana uprząż zakładana zwierzęciu pociągowemu na kark, szyję, czoło lub rogi; iugum

jarzynowy adj
związany z jarzynami, dotyczący jarzyn, przyrządzony z jarzyn holitorius olitorius

jaskier ˈjasʲcɛr n
(botanika, botaniczny) Ranunculus, liczący około 400 gatunków rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych; ranunculus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) ranunculus

jaskinia jaˈsʲcĩɲa n
naturalna pusta przestrzeń w skale, a ściśle taka o rozmiarach umożliwiających penetrację przez człowieka; spelunca

jaskółka jaˈskuwka n
(ornitologia, ornitologiczny) owadożerny ptak o długich i ostro zakończonych skrzydłach i ogonie; hirundo irundo

jasnowidz jasˈnɔvʲiʦ̑ n
człowiek zdolny pozazmysłowo przewidywać zdarzenia z przyszłości lub odtwarzać przeszłe wydarzenia fatidica

jasny ˈjasnɨ adj
o kolorze: mało intensywny clarus
(potocznie, potoczny) zrozumiały, prosty, oczywisty clarus
pełen światła, słońca, nie zaciemniony clarus

jaspis ˈjaspʲis n
(mineralogia, mineralogiczny) skała osadowa, składająca się głównie z chalcedonu i kwarcu (w różnych proporcjach), mogąca przybierać barwy: czerwoną, żółtą, brązową lub zieloną; iaspis
(jubilerstwo, jubilerski) oszlifowany kamień z jaspisu (1.1) iaspis

jastrząb ˈjasṭʃɔ̃mp n
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych; accipiter

jaszczurka jaʃˈʧ̑urka n
(herpetologia, herpetologiczny) czworonożny lub beznogi gad o wydłużonym ciele, oczach uzbrojonych w powieki i mocnych szczękach; lacerta lacertus

jazgarz ˈjazɡaʃ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny okoniowatych; Gymnocephalus cernuus

jazz ʤ̑ɛs n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z improwizowanych gatunków muzycznych; iazium

jałmużna jawˈmuʒna n
(książkowy) dobrowolne ofiarowanie czegoś komuś biedniejszemu; coś, co jest przekazane w ramach tego ofiarowania elemosina

jałowiec jaˈwɔvʲjɛʦ̑ n
(botanika, botaniczny) roślina iglasta należący do rodzaju jałowcowatych, Juniperus L.; iuniperus cedrus iunipirus

jaśmin ˈjäɕmʲĩn n
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny oliwkowatych; jasminum

jechać ˈjɛxaʨ̑ v
o pojazdach: poruszać się, przemieszczać się z jednego miejsca na inne gradior eo vado

jeden ˈjɛdɛ̃n cardinalNumeral
liczba 1 unus

jeden za wszystkich, wszyscy za jednego idiom
zawołanie podkreślające solidarność i współodpowiedzialność unus pro omnibus, omnes pro uno

jedlina jɛˈdlʲĩna n
drewno z jodły abies

jednomyślny adj
bez różnic w przekonaniach unanimis

jednooki ˌjɛdnɔˈːci adj
taki, który ma jedno oko luscus unoculus

jednorodny adj
mający identyczne cechy uniformis

jednorożec ˌjɛdnɔˈrɔʒɛʦ̑ n
(mitologia, mitologiczny) (książkowy) fantastyczne stworzenie posiadające jeden róg na czole, pojawiające się w mitach i legendach; monoceros unicornis

jednostka jɛdˈnɔstka n
(książkowy) osoba, pojedynczy osobnik individualis
część całości unitas

jednostka astronomiczna n
(jednostka miary) (astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa 149 597 870 700 metrom, co w przybliżeniu odpowiada średniej odległości Ziemi od Słońca; unitas astronomica

jedność ˈjɛdnɔɕʨ̑ n
wspólnota, unia, zjednoczenie unitas
(filozofia, filozoficzny) wewnętrzna niesprzeczność; unitas

jedwab ˈjɛdvap n
(włókiennictwo) przędza uzyskiwana z kokonów jedwabników saeta
(włókiennictwo) tkanina z przędzy (1.1); saeta

jedwabnik morwowy n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombyx mori, gatunek nocnego motyla z rodziny prządkowatych; Bombyx mori

jedyny jɛˈdɨ̃nɨ adj
istniejący tylko w jednym egzemplarzu unicus

jedzenie jɛˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
coś, co można jeść; żywność, pokarm cibus
spożywanie pokarmu cibus

jegier n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) żołnierz lekkiej piechoty, przeznaczonej do zwiadów, potyczek czy wreszcie zadań strzelców wyborowych, rekrutowanej pierwotnie z myśliwych, gajowych i leśników venator

jego ˈjɛɡɔ pronoun
3 os. lp, rodzaj męski eius

jej jɛ̇j pronoun
3 (osoba) lp, rodzaj żeński sua

jeleń ˈjɛlɛ̃ɲ n
(zoologia, zoologiczny) duży ssak lądowy o rozłożystym porożu u samców; cervus cerva

jelito jɛˈlʲitɔ n
(anatomia, anatomiczny) część przewodu pokarmowego między żołądkiem a odbytem; intestinum

jelito grube n
(anatomia, anatomiczny) odcinek przewodu pokarmowego od ujścia jelita cienkiego do odbytnicy; intestinum crassum

jelonek jɛˈlɔ̃nɛk n
(zoologia, zoologiczny) Lucanidae, gatunek chrząszczy; Lucanidae

jelonek rogacz jɛˈlɔ̃nɛk ˈrɔɡaʧ̑ n
(zoologia, zoologiczny) Lucanus cervus, gatunek chrząszcza z rodziny jelonków; Lucanus cervus

jemioła jɛ̃ˈmʲjɔwa n
(botanika, botaniczny) rodzaj pasożytniczej rośliny; viscum

jenot n
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Nyctereutes, rodzaj ssaka z rodziny psowatych o długiej, gęstej sierści; Nyctereutes

jerzyk ˈjɛʒɨk n
(ornitologia, ornitologiczny) smukły ptak, którego palce uniemożliwiają stąpanie po ziemi i siedzenie na gałęziach; apus

jesienny jɛ̇ˈɕɛ̃nːɨ adj
mający związek z jesienią, dotyczący jesieni, odbywający się jesienią autumnalis

jesień ˈjɛ̇ɕɛ̇̃ɲ n
pora roku między latem a zimą; autumnus

jesion ˈjɛ̇ɕɔ̃n n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Fraxinus L., rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych; ornus fraxinus

jesiotr ˈjɛ̇ɕɔtr̥ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Acipenser, duża ryba wędrowna o wydłużonej głowie i szorstkiej, pokrytej płytkami kostnymi skórze; acipenser acipenseris acupenser acupenseris

jeszcze ˈjɛʃʧ̑ɛ particle
…oznaczająca, że coś ciągle trwa, odbywa się wciąż, ciągle adhuc hactenus immobilis

jezioro jɛ̇ˈʑɔrɔ n
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) śródlądowy zbiornik wodny, zwykle naturalny; lacus

jeść jɛ̇ɕʨ̑ v
spożywać, przyjmować pokarmy edo manduco

jeździec ˈjɛ̇ʑʥ̑ɛʦ̑ n
(jeździectwo, jeździecki) osoba jeżdżąca wierzchem na zwierzęciu wierzchowym; rector

jeździć ˈjɛ̇ʑʥ̑iʨ̑ v
poruszać się na grzbiecie konia equitare

jeż jɛʃ n
(zoologia, zoologiczny) owadożerny ssak pokryty igłami erinacaeus ericius

jeżeli jɛˈʒɛlʲi conjunction
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających warunek zajścia wydarzenia ze zdania głównego si

jeżozwierz jɛˈʒɔzvʲjɛʃ n
(zoologia, zoologiczny) Hystricidae, duży gryzoń pokryty długimi kolcami; hystrix

jeżyna jɛˈʒɨ̃na n
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych o pędach okrytych kolcami i czarnych lub czerwonych jadalnych owocach; rubus
(botanika, botaniczny) (potocznie, potoczny) krzew jeżyny (1.1) o czarnych owocach, m.in. z gatunku jeżyna popielica rubus

jidysz ˈjidɨʃ n
język Żydów aszkenazyjskich; lingua iudaeogermanicus lingua iudaeogermanica

jod jɔt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu I i liczbie atomowej 53; iodium

jodoform n
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z grupy halogenków alkilu, środek antyseptyczny o silnym zapachu; Iodoformium Triiodomethanum

jodła ˈjɔdwa n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny sosnowatych; abies

jodła koreańska n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Abies koreana E. H. Wilson, gatunek drzewa z rodziny sosnowatych, pochodzący z górzystych terenów Korei Południowej; Abies koreana

jodłowy jɔdˈwɔvɨ adj
będący częścią jodły abiegineus abiegneus abiegnus
składający się z jodły abiegineus abiegneus abiegnus
wykonany z drewna lub innej części jodły abiegineus abiegneus abiegnus

jogurt ˈjɔɡurt n
(kulinaria) produkt mleczarski fermentowany mlekowo; iogurtum

jordański jɔrˈdãj̃sʲci adj
(geografia, geograficzny) (administracja) odnoszący się do państwa Jordania jordanensis

jot jɔt n
nazwa litery J ī

jubiler juˈbʲilɛr n
osoba zajmująca się jubilerstwem; rzemieślnik artystyczny trudniący się wyrobem, przeróbką, naprawą, wyceną i sprzedażą przedmiotów z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu) oraz kamieni szlachetnych i ozdobnych jocalarius

jubileusz ˌjubʲiˈlɛ<sup>w</sup>uʃ n
ważna rocznica jakiegoś wydarzenia, np. rozpoczęcia czyjejś działalności lub powstania, założenia czegoś iobeleus

judaizm juˈda<sup>j</sup>ism̥ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia monoteistyczna, narodowa religia Żydów; iudaismus

judaszowy pocałunek ˌjudaˈʃɔvɨ ˌpɔʦ̑aˈwũnɛk idiom
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) znak, symbol fałszywej przyjaźni; milliarium

judykatywa n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) władza sądownicza, jako element trójpodziału władzy iudicatus

juliański juˈlʲjä̃j̃sʲci adj
autorstwa lub wprowadzony przez Juliusza Cezara Iulianus

jutro ˈjutrɔ adv
następnego dnia po obecnym cras crās

jutro ˈjutrɔ n
dzień następny w stosunku do obecnego cras crās

jutrzejszy juˈṭʃɛjʃɨ adj
odnoszący się do jutra crastinus

juwenalia n
(historia, historyczny, historycznie) prywatne igrzyska w starożytnym Rzymie mające formę amatorskich widowisk teatralnych, wprowadzone przez cesarza Nerona Iuvenalia
(studencki) tradycyjne, coroczne igrzyska studenckie złożone z festynów, zawodów, koncertów i barwnych korowodów Iuvenalia

już juʃ particle
…podkreślająca, że coś jest wynikiem minionego czasu i zdarzeń iam

józefinizm n
(historia, historyczny, historycznie) polityka dworu austriackiego w XVIII wieku, dążenie do utworzenia kościoła narodowego; Iosephinismus

jądro ˈjɔ̃ndrɔ n
(anatomia, anatomiczny) narząd rozrodczy wytwarzający nasienie; testis

jąkać v
(rzadki, rzadko używany) mówić w sposób nieskładny, mało zrozumiały balbutio

jęczeć v
o człowieku, zwierzętach: wydawać przeciągły, żałosny dźwięk wyrażający ból, cierpienie gemo

jęczmień ˈjɛ̃n͇ʧ̑mʲjɛ̇̃ɲ n
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina z rodzaju (1.1) hordeum ordeum
(spożywczy) (kulinaria) ziarno z nasion rośliny (1.1) hordeum ordeum
(botanika, botaniczny) Hordeum L., rodzaj roślin zbożowych z rodziny wiechlinowatych; Hordeum
(medycyna, medyczny) torbielowata infekcja powieki; hordeolus

jęk n
żałosny głos wydawany przez człowieka pod wpływem bólu lub cierpienia gemitus

język ˈjɛ̃w̃zɨk n
(anatomia, anatomiczny) mięsień znajdujący się w jamie ustnej lub gębowej, pełniący funkcję narządu smaku, ułatwiający jedzenie, a u ludzi także mówienie; lingua
(językoznawstwo, językoznawczy) zbiór słów, reguł gramatycznych, alfabetu, zasad wymowy, umożliwiający porozumiewanie się osób znających ten zbiór; lingua
część języka (1.2), obejmująca tylko terminy z jednej dziedziny wiedzy lingua
(informatyka, informatyczny) zbiór rozkazów i reguł ich łączenia sterujących pracą komputera; lingua

język ojczysty ˈjɛ̃w̃zɨk ɔjˈʧ̑ɨstɨ n
język, którego ktoś uczy się jako pierwszego w kraju, w którym się wychowuje lingua materna

język programowania ˈjɛ̃w̃zɨk ˌprɔɡrãmɔˈvãɲa n
(informatyka, informatyczny) język sztuczny przeznaczony do zapisu algorytmów lub programów komputerowych lingua programmandi

ka ka n
nazwa litery k / K kā

kabergolina ˌkabɛrɡɔˈlʲĩna n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek dopaminergiczny hamujący laktację, będący pochodną ergoliny; cabergolinum

kac kaʦ̑ n
(potocznie, potoczny) występowanie nieprzyjemnych objawów (bólu głowy, pragnienia), na skutek nadmiernego spożycia alkoholu; crapula

kaczka ˈkaʧ̑ka n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych; anas

kadm katm̥ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cd i liczbie atomowej 48; cadmium

kaduceusz ˌkaduˈʦ̑ɛ<sup>w</sup>uʃ n
(mitologia grecka) (mitologia rzymska) laska opleciona dwoma wężami, pochylającymi ku sobie łby, niekiedy przewiązana wstążkami, zakończona parą skrzydeł lub wieńcem; atrybut bogów: greckiego Hermesa i greckiej Irydy oraz rzymskiego Merkurego; emblemat pokoju i handlu; caduceus

kadzidło kaˈʥ̑idwɔ n
przeznaczona do spalenia w celach kultu mieszanina żywic, dająca intensywną, przyjemną woń incensum tus

kajdanki n
para połączonych ze sobą obręczy, zamykanych na zatrzask, ograniczających swobodę ruchów; manicae

kalafior kaˈlafʲjɔr n
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. botrytis L., odmiana kapusty o białych, mięsistych kwiatach; caulis floridus

kalarepa ˌkalaˈrɛpa n
(botanika, botaniczny) Brassica oleracea var. gongylodes L., odmiana kapusty warzywnej; Brassica oleracea var. gongyloides
(kulinaria) warzywo, jadalny bulwa pędowa rośliny (1.1) caulorapa

kalectwo n
niedorozwój lub nieodwracalne uszkodzenie narządu lub części ciała i wynikające z tego ograniczenie sprawności fizycznej debilitas

kalejdoskop ˌkalɛjˈdɔskɔp n
(optyka, optyczny) urządzenie optyczne (zabawka), w którym dzięki wielokrotnym odbiciom obrazów różnokolorowych szkiełek, w odpowiednio rozmieszczonych zwierciadłach, obserwuje się różnobarwne, symetryczne figury, zmieniające się przy jego obracaniu; calidoscopium

kalendarz kaˈlɛ̃ndaʃ n
system rachuby dni i dłuższych odstępów czasu, oparty zazwyczaj na cyklu zmian pór roku (związanych z obiegiem Ziemi wokół Słońca) i zmian faz Księżyca; kalendarium calendarium

kalendy kaˈlɛ̃ndɨ n
(historia, historyczny, historycznie) pierwszy dzień każdego miesiąca w kalendarzu rzymskim; Calendae Kalendae

kaliforn kaˈlʲifɔrn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cf i liczbie atomowej 98; californium

kalifornijski ˌkalʲifɔrʲˈɲijsʲci adj
od Kalifornia californicus

kalina kaˈlʲĩna n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Viburnum L., drzewo lub krzew o białych lub różowych kwiatach i czerwonych, czarnych lub żółtych trujących owocach; viburnum

kalumnia kaˈlũmʲɲja n
niesprawiedliwe oszczerstwo, oskarżenie calumnia

kamienica czynszowa n
okazały budynek z wieloma mieszkaniami do wynajęcia insula

kamień ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ n
(medycyna, medyczny) złóg powstający w nerkach lub drogach moczowych lapis
twardy osad; ; lapis
obiekt pochodzenia mineralnego o konsystencji stałej, twardy, wyraźnie odgraniczający się od otoczenia lapis petra

kamień milowy ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ mʲiˈlɔvɨ idiom
bardzo ważny, przełomowy moment milliarium

kamień milowy ˈkãmʲjɛ̇̃ɲ mʲiˈlɔvɨ n
słupek przy drodze z napisaną na nim odległością do najbliższego miasta; milliarium

kamyczek kãˈmɨʧ̑ɛk n
(potocznie, potoczny) (zdrobniale) od: kamyk, mały kamień calculus

kanadyjski ˌkãnaˈdɨjsʲci adj
związany z Kanadą, dotyczący Kanady canadensis

kanarecznik n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Canarium L., gatunek drzewa z rodziny osoczynowatych; Canarium
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z gatunku (1.1) pochodzące ze strefy międzyzwrotnikowej Azji i Afryki canarium

kanarecznik biały n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Canarium album, gatunek drzewa z rodziny osoczynowatych; Canarium album

kanarek kãˈnarɛk n
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak hodowlany o żółtym upierzeniu; canaria fringilla

kanaryjski adj
(geografia, geograficzny) związany z Wyspami Kanaryjskimi canariensis

kanał ˈkãnaw n
wykonany przez człowieka wykop w ziemi, którym płynie woda; służy np. do nawadniania lub osuszania pól albo umożliwienia żeglugi statków fossa

kandydat kãnˈdɨdat n
ktoś, kto kandyduje do czegoś, ubiega się o coś candidatus petitor

kangur ˈkãŋɡur n
(zoologia, zoologiczny) torbacz słynący z długich skoków; macropus

kania ˈkãɲa n
(ornitologia, ornitologiczny) Milvus, ptak drapieżny gnieżdżący się na drzewach i w szczelinach skalnych; milvus miluus

kanonik n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) duchowny katolicki uhonorowany członkostwem w kapitule katedralnej lub kolegiackiej; canonicus

kanonizacja ˌkãnɔ̃ɲiˈzaʦ̑ʲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) oficjalne uznanie zmarłego za świętego i zezwolenie na jego publiczny kult w Kościele katolickim lub Cerkwi prawosławnej; canonizatio

kanton ˈkãntɔ̃n n
figura zaszczytna w górnym lewym lub prawym rogu tarczy herbowej; pāgus
górne czołowe pole płata flagi; pāgus
jednostka podziału administracyjnego Luksemburga; pāgus
jednostka podziału administracyjnego we Francji; pāgus
kraj wchodzący w skład Konfederacji Szwajcarskiej; pāgus

kantoński adj
związany z Kantonem, dotyczący Kantonu (miasta w Chinach) cantonensis

kapar ciernisty n
(botanika, botaniczny) Capparis spinosa L., gatunek rośliny z rodziny kaparowatych, którego pąki kwiatowe i marynowane owoce używane są jako przyprawa; Capparis spinosa
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku (1.1) Capparis spinosa

kapibara n
(zoologia, zoologiczny) Hydrochoerus, rodzaj gryzoni z rodziny kawiowatych; Hydrochoerus

kapitalizm ˌkapʲiˈtalʲism̥ n
(ekonomia, ekonomiczny) (społeczny) system ekonomiczny i społeczny oparty na prywatnej własności, swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, wolnej konkurencji, zapewniający podstawowe wolności i prawa obywatelskie; capitalismus

kapral ˈkapral n
(wojskowość, wojskowy) najniższy stopień wojskowy w korpusie podoficerskim; decuriō

kaptur ˈkaptur n
część płaszcza, kurtki lub bluzy służąca jako nakrycie głowy cucullus

kapucyński adj
związany z kapucynami lub kapucynkami, dotyczący kapucynów lub kapucynek cappuccinus

kapusta kaˈpusta n
(botanika, botaniczny) roślina warzywna o jadalnych liściach zbitych w główkę; brassica

kapusta kiszona n
(spożywczy) półprodukt spożywczy z szatkowanej kapusty: przyprawionej, zasolonej i poddanej fermentacji z udziałem bakterii mlekowych brassica acetosa

kapłon n
(zootechnika, zootechniczny) wykastrowany kogut kury domowej capo

kara śmierci ˈkara ˈɕmʲjɛrʲʨ̑i n
kara polegająca na pozbawieniu życia sprawcy przestępstwa; ultimum supplicium

karabin maszynowy kaˈrabʲĩn ˌmaʃɨ̃ˈnɔvɨ n
(wojskowość, wojskowy) zespołowa broń samoczynna zasilana amunicją o kalibrze do 20 mm; polybolum

karabinek ˌkaraˈbʲĩnɛk n
indywidualna broń strzelecka o lufie krótszej niż w karabinie; carabina

karacena ˌkaraˈʦ̑ɛ̃na n
lekka, przylegająca do ciała zbroja ze stalowych łusek naszytych na skórę coratina coratium corazina

karaczan madagaskarski n
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Gromphadorhina portentosa, gatunek owada występującego w deszczowych lasach na Madagaskarze; Gromphadorhina portentosa

karaczan wschodni n
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, synantropijny gatunek owada z rodziny karaczanowatych; Blatta orientalis

karaczanowate n
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blattidae, rodzina owadów z rzędu hełmców; Blattidae

karaluch kaˈralux n
(systematyka) (entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Blatta orientalis, duży, żyjący w siedliskach ludzkich owad żywiący się produktami spożywczymi; blatta tinea

karate kaˈratɛ n
(sport, sportowy) japońska sztuka walki; carate

karać ˈkaraʨ̑ v
wymierzać karę punire

karbunkuł karˈbũŋkuw n
(przestarzałe, przestarzały) (poetycki, poetycko) bliżej nieokreślony kamień szlachetny barwy czerwonej (np. rubin, granat) carbunculus
(medycyna, medyczny) czyrak mnogi, czyrak gromadny; grupa blisko położonych czyraków (zapaleń ropnych sąsiadujących torebek włosowych i przylegających gruczołów łojowych) zbierająca się w jeden ropień, wywołana przez zakażenie carbunculus

kardamon karˈdãmɔ̃n n
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku kardamon malabarski lub któregoś z innych gatunków należącego do rodzaju Elettaria; cardamomum

kardiolog karˈdʲjɔlɔk n
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób serca i układu naczyniowego cardiologus

kardiologia ˌkardʲjɔˈlɔɟja n
(medycyna, medyczny) dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami i wadami układu sercowo-naczyniowego, ich rozpoznawaniem i leczeniem; cardiologia

kardynał karˈdɨ̃naw n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim; cardinalis

kark kark n
(anatomia, anatomiczny) tylny fragment szyi powyżej grzbietu collum cervix

karkonoski ˌkarkɔ̃ˈnɔsʲci adj
dotyczący Karkonoszy, związany z Karkonoszami, pochodzący z Karkonoszy corconticus

karmel ˈkarmɛl n
(spożywczy) brązowy barwnik spożywczy, otrzymywany przez ogrzewanie cukru, sacharozy lub glukozy, używany jako dodatek do słodyczy, deserów i piwa calamus

karmić ˈkarmʲiʨ̑ v
dostarczać jedzenia, dawać pożywienie, żywić kogoś alo

karmnik ˈkarmʲɲik n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny goździkowatych; Sagina

karnawał karˈnavaw n
okres od święta Trzech Króli (albo od Bożego Narodzenia, albo od Nowego Roku) do Środy Popielcowej, w czasie którego urządzane są zabawy, bale, maskarady i pochody; carnelevarium
w krajach Ameryki Łacińskiej i Południowej pochody i masowe zabawy pod koniec karnawału (1.1) na ulicach miast oblectamenta antequadragesimalia

karniowski adj
odnoszący się do miasta Karniów carnoviensis

karo ˈkarɔ n
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czerwonym rombem; karta tego koloru; quadra

karp karp n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Cyprinus carpio, ryba słodkowodna z rodziny karpiowatych, hodowlana; carpa

karpacki karˈpaʦ̑ʲci adj
dotyczący Karpat, związany z Karpatami, pochodzący z Karpat carpathicus

karta kredytowa ˈkarta ˌkrɛdɨˈtɔva n
(bankowość, bankowy) karta magnetyczna uprawniająca do korzystania ze środków pieniężnych przyznanych jej posiadaczowi w ramach limitu kredytowego ustalonego przez daną instytucję finansową; tessera crediticia

kartagiński ˌkartaˈɟĩj̃sʲci adj
związany z Kartaginą Carthaginiensis

karygodny ˌkarɨˈɡɔdnɨ adj
zasługujący na potępienie, naganę, karę culpabilis

karzeł ˈkaʒɛw n
(astronomia, astronomiczny) nieduża gwiazda ciągu głównego; nanus
człowiek o niedoborze wzrostu; nanus
istota fantastyczna w postaci niewielkiego człowieka nanus

kastrat ˈkastrat n
mężczyzna, który został poddany kastracji castratus

kaszalot kaˈʃalɔt n
(zoologia, zoologiczny) Physeter macrocephalus, waleń z rodziny kaszalowatych o dużej głowie i potężnej poziomej płetwie ogonowej; physeter

kaszel ˈkaʃɛl n
nagłe wyrzucenie powietrza z płuc połączone z zachrypnięciem, spodowane podrażnieniem układu oddechowego tussis

kaszleć ˈkaʃlɛʨ̑ v
gwałtownie wyrzucać powietrze z płuc tussio

kasztan ˈkaʃtãn n
(kulinaria) owoc (orzech) kasztana (1.1) castanea

kat kat n
osoba wykonująca wyroki sądowe skazujące na chłostę, tortury lub śmierć; mortificator

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci adj
związany z Katalonią catalana

kataloński ˌkataˈlɔ̃j̃sʲci n
język Katalonii catalana

katapulta ˌkataˈpulta n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) oblężnicza machina wojenna używana w starożytności i w średniowieczu do miotania ciężkich pocisków; catapulta

katar ˈkatar n
(medycyna, medyczny) zapalenie błony śluzowej, zwykle w odniesieniu do nosa; catarrhus destillatio rheuma

katarakta ˌkataˈrakta n
(medycyna, medyczny) (zobacz) zaćma cataracta

katastrofa ˌkataˈstrɔfa n
tragiczny wypadek, którego skutkiem jest czasami śmierć wielu ludzi calamitas

katechizm n
(kościelny) podręcznik do katechezy catechismus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wykład podstawowych zasad doktryny chrześcijańskiej; catechismus

katechumen ˌkatɛˈxũmɛ̃n n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) osoba przygotowująca się do przyjęcia chrztu catechumenus

kategoria ˌkatɛˈɡɔrʲja n
każdy z rodzajów, na które podzielona jest zbiorowość według pewnej klasyfikacji categoria

katoda kaˈtɔda n
(elektryczność) elektroda o ujemnym potencjale; Cathodus Kathodus

katolik kaˈtɔlʲik n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek Kościoła katolickiego catholicus

katowicki ˌkatɔˈvʲiʦ̑ʲci adj
odnoszący się do Katowic, związany z Katowicami Catovicensis Catoviciensis

kaucja ˈkawʦ̑ʲja n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) suma pieniężna złożona jako gwarancja dotrzymania zobowiązania cautio

kawa ˈkava n
(kulinaria) napój przygotowany z palonych i rozdrobnionych ziaren kawowych coffea
ziarna tej rośliny, z których po odpowiednim przygotowaniu można uzyskać aromatyczny napój (1.3) coffea
kawowiec, drzewo lub krzew z rodziny marzanowatych Coffea; cafea coffeum

kawa arabska ˈkava ːˈrapska n
(botanika, botaniczny) gatunek roślin z rodziny marzanowatych; Coffea arabica

kawaler kaˈvalɛr n
(przestarzałe, przestarzały) rycerz eques
mężczyzna, który nigdy nie był żonaty baccalaureus
mężczyzna, który otrzymał dany order baccalaureus

kawka ˈkafka n
(ornitologia, ornitologiczny) Coloeus, ptak z rodziny krukowatych; monedula

kazirodztwo n
stosunki płciowe z osobą blisko spokrewnioną, rodzaj parafilii; incestum

kaznodzieja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto wygłasza kazania; praedicator

kał kaw n
(medycyna, medyczny) wydalone, niestrawione resztki pokarmowe; faeces

kałamarz kaˈwãmaʃ n
pojemnik do przechowywania atramentu lub tuszu; atramentale

każdorazowy adj
występujący za każdym razem quicumque

każdy ˈkaʒdɨ pronoun
odnoszący się do wszystkich, wszystkiego w danym zbiorze, bez wyjątku quisque

kciuk cʨ̑uk n
(anatomia, anatomiczny) pierwszy palec dłoni u ssaków naczelnych, położony przeciwstawnie do pozostałych palców; pollex digitus primus

kelner ˈkɛlnɛr n
osoba w restauracji przyjmująca zamówienie i przynosząca potrawy minister

kichać ˈcixaʨ̑ v
gwałtownie wypuszczać powietrze z powodu podrażnienia nosa np. przez kurz sternuere

kichnięcie n
gwałtowne wyrzucenie powietrza przez nos z towarzyszącym charakterystycznym odgłosem sternumentum

kiedy ˈcɛdɨ pronoun
…służący do tworzenia pytań o czasie jakiegoś wydarzenia quando
…służący do rozpoczynania zdań podrzędnych określających czas jakiegoś zdarzenia quando

kiedyś ˈcɛdɨɕ indefinitePronoun
w pewnym czasie, w jakiejś chwili aliquando

kielich ˈcɛlʲix n
naczynie do picia z czarką na smukłej nóżce; calix

kierunek cɛˈrũnɛk n
droga, linia (często umyślna) łącząca miejsce początku ruchu z końcem ruchu, w domyśle określająca cel directio gubernatio via

kieszeń ˈcɛʃɛ̃ɲ n
(krawiectwo) rodzaj małego schowka np. w ubraniu lub torbie; crumena

kieszonkowiec ˌcɛʃɔ̃ŋˈkɔvʲjɛʦ̑ n
osoba, która kradnie przedmioty z kieszeni ludzi manticulator

kieł cɛw n
(zoologia, zoologiczny) ząb między siekaczami a zębami trzonowymi; dens caninus

kiełb cɛwp n
(ichtiologia, ichtiologiczny) drobna europejska ryba słodkowodna; gobius

kiełbasa cɛwˈbasa n
(kulinaria) wędlina z rozdrobnionego mięsa w osłonce sztucznej lub z jelita zwierzęcego; salsicia

kiełbaska cɛwˈbaska n
(potocznie, potoczny) (zdrobniale) od: kiełbasa hilla

kijanka ciˈjãnka n
(zoologia, zoologiczny) prowadząca wodny tryb życia larwa płazów; gyrinus

kilka ˈcilka indefinitePronoun
oznaczenie w sposób przybliżony ilość od trzech do dziewięciu aliquot

kilogram ciˈlɔɡrãm n
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) podstawowa jednostka masy w układzie SI, oznaczana kg; chiliogramma

kilometr ciˈlɔ̃mɛtr̥ n
jednostka długości równa tysiącowi metrów; chiliometrum

kimeryjskie ciemności ˌcĩmɛˈrɨjsʲcɛ ʨ̑ɛ̃mˈnɔɕʨ̑i idiom
nieprzeniknione ciemności, totalny mrok Cimmeriae tenebrae

kirgiski cirʲˈɟisʲci adj
odnoszący się do Kirgistanu lub Kirgizów Chirgisica

kirgiski cirʲˈɟisʲci n
(językoznawstwo, językoznawczy) język urzędowy Kirgistanu; Chirgisica

kirysek Sterby n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras sterbai, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych; Corydoras sterbai

kirysek brodaty n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scleromystax barbatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych; Scleromystax barbatus

kirysek czaprakowy n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scleromystax barbatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych; Scleromystax barbatus

kirysek pomarańczowokolcowy n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras sterbai, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych; Corydoras sterbai

kirysek pstry n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras paleatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych; Corydoras paleatus

kirysek srokaty n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras paleatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych; Corydoras paleatus

kirysek trójpręgi n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Corydoras trilineatus, gatunek sumokształtnej ryby słodkowodnej z rodziny kiryskowatych Corydoras trilineatus

kiur cjur n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cm i liczbie atomowej 96; curium

klacz klaʧ̑ n
(zoologia, zoologiczny) samica ssaków nieparzystokopytnych, szczególnie samica konia; equa

klarnet ˈklarnɛt n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty drewniany ze stroikiem; clarinetum

klasztor ˈklaʃtɔr n
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek lub kompleks budynków będący siedzibą zakonnic lub zakonników określonej reguły monasterium

klatka piersiowa ˈklatka pʲjɛrʲˈɕɔva n
(anatomia, anatomiczny) część ciała chroniąca żebrami płuca i serce; thorax

klawesyn klaˈvɛsɨ̃n n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument strunowy, w którym dźwięk wzbudzany jest przez piórka szarpiące struny; harpicordium

klawiatura ˌklavʲjaˈtura n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) układ klawiszy umieszczonych kolejno obok siebie, zamocowanych w odpowiedni sposób, ułatwiający granie na instrumentach klawiszowych plectrologium
część maszyny do pisania, komputera i innych urządzeń, wyposażona w klawisze i pozwalająca na wprowadzanie znaków claviatura

kleisty adj
o właściwościach klejenia się, ciągnący się conglutinosus

klej klɛj n
lepka substancja, rodzaj spoiwa używanego do łączenia przedmiotów gluten

klejnot n
drogocenny kamień lub wyrób jubilerski gemma

klepisko n
rodzaj powierzchni wykonanej z ubitej, wyschniętej gliny, zazwyczaj spełniało rolę podłogi w chatach lub stodołach; area

kleptomania n
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) zaburzenie psychiczne, objawiające się jako trudna lub niemożliwa do powstrzymania potrzeba kradzieży, zwykle nie motywowana zyskiem, ani chęcią posiadania; cleptomania

kleszcz klɛʃʧ̑ n
(zoologia, zoologiczny) pasożytniczy pajęczak żywiący się krwią; ricinus

kleszcze ˈklɛʃʧ̑ɛ n
(technologia, technika, techniczny) narzędzie z uchwytami służące do chwytania przedmiotów forceps

klient ˈklʲi<sup>j</sup>ɛ̃nt n
(ekonomia, ekonomiczny) (handel, handlowy) osoba kupująca w sklepie, interesant załatwiający sprawy w urzędzie lub placówce usługowej emptor

klif klʲif n
(geografia, geograficzny) (geologia, geologiczny) wysoki i stromy, często pionowy, urwisty brzeg morza lub jeziora, powstały w wyniku abrazji; scopulus

klimat ˈklʲĩmat n
(geografia, geograficzny) warunki pogodowe przeważające na danym obszarze przez wiele lat; caelum

klin klʲĩn n
(fizyka, fizyczny) maszyna prosta, o kształcie trójkąta; cuneus
kształt tej maszyny cuneus

klingoński adj
(filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) dotyczący Klingonów Klingonica

klingoński n
(językoznawstwo, językoznawczy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) sztuczny język używany przez przedstawicieli rasy Klingonów z serialu "Star Trek" Klingonica

klon klɔ̃n n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Acer L., rodzaj drzew i krzewów z rodziny klonowatych; acer

klucz kluʧ̑ n
przyrząd do otwierania zamka; clavis
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) znak na pięciolinii określający wysokość opisywanych dźwięków; clavis
kod do szyfru; clavis
podpowiedź umożliwiająca rozwiązanie zagadki clavis
(informatyka, informatyczny) kolumna bazy danych lub ich zbiór, które identyfikują rekord clavis
narzędzie w postaci dźwigni rozwidlonej na końcu do odkręcania i przykręcania śrub clavis

klęska ˈklɛ̃w̃ska n
wielkie nieszczęście, niepowodzenie lub zniszczenie malum

kmin rzymski ˈkmʲĩn ˈʒɨ̃msʲci n
(botanika, botaniczny) Cuminum cyminum L., gatunek rośliny jednorocznej z rodziny selerowatych; Cuminum cyminum

kminek ˈkmʲĩnɛk n
(botanika, botaniczny) Carum, rodzaj roślin z rodziny selerowatych; cuminum

kobalt ˈkɔbalt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Co i liczbie atomowej 27; cobaltum

kobiecy kɔˈbʲjɛʦ̑ɨ adj
dotyczący kobiety, kobiecości; charakterystyczny dla kobiety femininus femineus

kobieta kɔˈbʲjɛta n
dorosły człowiek płci żeńskiej; mulier femina

kobyła kɔˈbɨwa n
(zoologia, zoologiczny) klacz, samica konia equa

koc kɔʦ̑ n
gruba tkanina, zwykle wełniana, najczęściej w kształcie prostokąta, służąca do okrywania w celu ochrony przed zimnem tapes tapete

kochanek kɔˈxãnɛk n
mężczyzna utrzymujący stosunki seksualne bez wchodzenia w związek małżeński amator adulter

kochać ˈkɔxaʨ̑ v
odczuwać miłość do kogoś amare amo

kocioł ˈkɔʨ̑ɔw n
urządzenie służące do podgrzewania cieczy (np. wody); cortina

kod źródłowy ˈkɔdʲ ʑrudˈwɔvɨ n
(informatyka, informatyczny) zapis programu komputerowego w którymś ze zrozumiałych dla człowieka (programisty), wyjściowym języku programowania; fōns

kodeina n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) przeciwkaszlowy lek narkotyczny, pochodna morfiny codeinum

kogut ˈkɔɡut n
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) samiec kury domowej; gallus

kokoryczka wielokwiatowa n
(botanika, botaniczny) Polygonatum multiflorum, gatunek byliny z rodzaju kokoryczka; Polygonatum multiflorum

kolacja kɔˈlaʦ̑ʲja n
ostatni posiłek w ciągu dnia cena

kolano kɔˈlãnɔ n
(anatomia, anatomiczny) największy staw w organizmie człowieka, łączy dwie części nogi: udo i łydkę; genu poples

kolarstwo kɔˈlarstfɔ n
forma sportu polegająca na ściganiu się na rowerach lub akrobacjach rowerowych; cursu

kolba ˈkɔlba n
(botanika, botaniczny) rodzaj kwiatostanu i owocostanu; spadix

kolcowój pospolity n
(botanika, botaniczny) Lycium barbarum, pochodzący z Chin gatunek krzewu z rodziny psiankowatych; Lycium barbarum

kolczasty kɔlˈʧ̑astɨ adj
mający kolce i kłujący spineus spinosus

kolczatka kɔlˈʧ̑atka n
(zoologia, zoologiczny) żywiący się mrówkami ssak pokryty kolcami; echidna

kolczuga kɔlˈʧ̑uɡa n
pancerz rycerski z metalowej plecionki, przypominający koszulę armorum

kolczyk ˈkɔlʧ̑ɨk n
ozdoba zawieszana w przekłutej skórze, np. na płatkach uszu, inauris

kolegium n
(architektura, architektoniczny) (szkolnictwo, szkolny) budynek mieszczący (1.4-8) collegium
(kościelny) ogół kardynałów Kościoła katolickiego; collegium
(szkolnictwo, szkolny) (historia, historyczny, historycznie) wydział dawnej szkoły wyższej; collegium

kolej ˈkɔlɛj n
środek transportu lądowego wytyczony torem lub liną; ferrivia

kolejka kɔˈlɛjka n
uporządkowana zbiorowość ludzi czekających na coś; sequentia

kolekcjonować ˌkɔlɛkʦ̑ʲjɔ̃ˈnɔvaʨ̑ v
zbierać przedmioty tworząc z nich kolekcję colligere

kolendra kɔˈlɛ̃ndra n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny selerowatych, mających zastosowanie kulinarne; coriandrum

koliber kɔˈlʲibɛr n
(ornitologia, ornitologiczny) barwnie upierzony i żywiący się nektarem najmniejszy z ptaków; colibris

kolonia kɔˈlɔ̃ɲja n
(biologia, biologiczny) forma życiowa organizmów polegająca na tworzeniu przez poszczególne osobniki związku funkcjonującego jak odrębny osobnik; colōnia
(geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) posiadłość państwa poza jego granicami podległa mu politycznie i gospodarczo; colōnia

kolonizacja n
(biologia, biologiczny) zasiedlanie organizmu przez drobnoustroje; bezobjawowa obecność mikroorganizmów w ustroju colonisatio
tworzenie osad na obszarach słabo zamieszkanych lub niezamieszkanych colonisatio

kolor ˈkɔlɔr n
cecha przedmiotu, określająca, jaka część pasma widzialnego światła jest odbijana przez przedmiot; color

kolumna kɔˈlũmna n
(architektura, architektoniczny) pionowy element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną; columna

komar ˈkɔ̃mar n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki latający owad z rodziny Culicidae, znany ze swędzących ugryzień; culex

kombinacja n
(sport, sportowy) narciarstwo konkurencja złożona, w której o zwycięstwie decyduje suma uzyskanych wyników z poszczególnych etapów Kombination
łączenie składowych w całość oraz efekt tego działania combinatio

komedia kɔ̃ˈmɛdʲja n
(teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) utwór sceniczny lub filmowy przedstawiający w sposób zabawny lub satyryczny postacie, obyczaje, wydarzenia itp.; comoedia

komentarz kɔ̃ˈmɛ̃ntaʃ n
objaśnienie lub uzupełnienie jakiegoś tekstu bądź grafiki zamieszczone przez autora comentarium

kometa kɔ̃ˈmɛta n
(astronomia, astronomiczny) małe, nietrwałe ciało niebieskie, złożone z jądra otoczonego komą, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej; cometes cometa

komiks ˈkɔ̃mʲiks n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) z reguły opowiadanie utworzone przez połączenie kilku lub więcej obrazków składających się na jakąś historię; liber pictus

komin ˈkɔ̃mʲĩn n
(budownictwo) konstrukcja służąca do odprowadzenia ku górze dymu z paleniska, silnika lub pieca; camīnus
pionowa formacja skalna w formie zagłębienia o trzech ścianach; camīnus

kominek kɔ̃ˈmʲĩnɛk n
otwarte palenisko umieszczone bezpośrednio w ścianie lub przed nią w celu ogrzewania wnętrza pomieszczenia; focus

komisja kɔ̃ˈmʲisʲja n
grupa wydelegowana z większego grona, powołana do sprawowania określonych funkcji, najczęściej do zbadania jakiejś kwestii, kontroli czyjejś działalności; commissio

komitet ˈkɔ̃mʲitɛt n
grupa osób powołanych do wykonania określonych zadań consilium

komnata kɔ̃mˈnata n
pomieszczenie mieszkalne w pałacu lub rezydencji, zwykle pełne przepychu; cubiculum

kompas ˈkɔ̃mpas n
przyrząd nawigacyjny służący do wyznaczania bieżącego kierunku południka magnetycznego; ambitus

komputer kɔ̃mˈputɛr n
(informatyka, informatyczny) maszyna licząca, służąca do przetwarzania wszelkich informacji, które da się zapisać w formie ciągu cyfr, albo sygnału ciągłego; computatrum ordinatrum

komunikacja ˌkɔ̃mũɲiˈkaʦ̑ʲja n
ogół działań składających się na utrzymanie łączności między danymi miejscami; drogi, szlaki i środki lokomocji służące do utrzymywania tej łączności communicatio

komunistyczny ˌkɔ̃mũɲiˈstɨʧ̑nɨ adj
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) związany z komunizmem, dotyczący komunizmu communisticus

komunizm kɔ̃ˈmũɲism̥ n
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój ekonomiczny i doktryna polityczna, zgodnie z którymi środki produkcji powinny być własnością społeczeństwa; communismus

komórka kɔ̃ˈmurka n
(biologia, biologiczny) podstawowa jednostka budowy organizmów żywych; cellula

komórka macierzysta n
(biologia, biologiczny) komórka względnie niewyspecjalizowana, z której podczas pojedynczego podziału powstają: identyczna komórka potomna i nieco bardziej zróżnicowana komórka potomna cellula materna cellula matricalis

koncert ˈkɔ̃nʦ̑ɛrt n
występ muzyczny instrumentalny, wokalny, bądź wokalno-instrumentalny; concentus

koncyliabulum n
(dawniej, dawny) nielegalne zgromadzenie, zwłaszcza konspiratorów czy spiskowców, przeciwko ustanowionej władzy państwowej lub kościelnej conciliabulum

kondensator ˌkɔ̃ndɛ̃w̃ˈsatɔr n
(elektryczność) (elektronika, elektroniczny) podzespół zbudowany z dwóch przewodników rozdzielonych dielektrykiem, mający za zadanie gromadzić ładunki elektryczne; condensatrum

konferencja ˌkɔ̃nfɛˈrɛ̃nʦ̑ʲja n
zjazd, spotkanie przedstawicieli instytucji bądź organizacji, w celu omówienia pewnych zagadnień colloquium

konferować v
(książkowy) obradować, naradzać się omawiać ważne sprawy confero

konfiguracja n
układ elementów wchodzących we wzajemne relacje configuratio

konflikt ˈkɔ̃nflʲikt n
sprzeczność (racji, wartości), spór między osobami; brak zgodności conflictus

konfrater n
(przestarzałe, przestarzały) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) współbrat (w zakonie, stanie duchownym) confrater
członek konfraterni confrater

konfraternia ˌkɔ̃nfraˈtɛrʲɲa n
stowarzyszenie, organizacja religijna skupiająca głównie laikat confraternitas

koniczyna ˌkɔ̃ɲiˈʧ̑ɨ̃na n
(botanika, botaniczny) Trifolium L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych; trifolium

koniec ˈkɔ̃ɲɛʦ̑ n
ostatni fragment, część podłużnego przedmiotu, czubek finis exitus

koniugacja ˌkɔ̃ɲuˈɡaʦ̑ʲja n
(językoznawstwo, językoznawczy) odmiana czasownika przez osoby, liczbę, czas, tryb, aspekt, rodzaj; coniugatio

koniuszy n
(historia, historyczny, historycznie) urzędnik sprawujący pieczę nad królewskimi stajniami i stadami koni – w średniowiecznej Polsce i innych krajach; praefectus stabuli

konklawe kɔ̃ŋˈklavɛ n
(kościelny) w Kościele katolickim: zgromadzenie wybierające papieża; obrady tego zgromadzenia. conclave

konsensus kɔ̃w̃ˈsɛ̃w̃sus n
porozumienie osiągnięte w wyniku dyskusji i kompromisu consensus

konserwacja n
(technologia, technika, techniczny) zabiegi mające na celu utrzymywanie czegoś w dobrym stanie i chronienie tego przed zniszczeniem conservatio

konsternacja ˌkɔ̃w̃stɛrˈnaʦ̑ʲja n
stan osłupienia spowodowany nieoczekiwanym zwrotem sytuacji, w której znajduje się osoba „skonsternowana”; uczucie strachu spowodowane nieprzewidywalnością dalszego przebiegu sytuacji consternātiō

konstytucja ˌkɔ̃w̃stɨˈtuʦ̑ʲja n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie; constitutio

kontekst ˈkɔ̃ntɛkst n
(przenośnie, przenośnia) sytuacja, tło, okoliczności, które określają lub wyjaśniają znaczenie zdarzenia lub następstwo innych zdarzeń connexus

kontemplować ˌkɔ̃ntɛ̃mˈplɔvaʨ̑ v
pogrążać się głęboko w myślach contemplāre

kontrola kɔ̃nˈtrɔla n
sprawdzenie, czy coś spełnia określone warunki i wymogi imperium

kontrreformacja n
(historia, historyczny, historycznie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ruch w Kościele katolickim w XVI i XVII w., skierowany przeciw reformacji i wyznaniom protestanckim, mający na celu także przeprowadzenie odnowy wewnętrznej w Kościele; Contrareformatio

kontryfał n
(dawniej, dawny) stop miedzi z cyną electrum

kontynent kɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
(geografia, geograficzny) wielki obszar lądu otoczony morzem lub oceanem, mający więcej niż 5 000 000 kilometrów kwadratowych; continens

kontynuacja n
dalsze trwanie czegoś lub następna część czegoś albo jakiejś działalności continuatio

kontynuować ˌkɔ̃ntɨ̃nuˈ<sup>w</sup>ɔvaʨ̑ v
dalej wykonywać określoną czynność; rozwijać coś continuo

konurbacja ˌkɔ̃nurˈbaʦ̑ʲja n
zespół wielu sąsiadujących ze sobą miast, z których żadne nie dominuje nad pozostałymi; conurbatio

konwencja kɔ̃nˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) umowa międzynarodowa conventio

konwent ˈkɔ̃nvɛ̃nt n
spotkanie członków jakiejś instytucji bądź organizacji, na którym podejmuje się decyzje w istotnych kwestiach conventus

kooperacja ˌkɔːpɛˈraʦ̑ʲja n
współpraca, współdziałanie cooperatio

koordynować v
kierować różnymi elementami, działaniami tak, aby zapewniać ich harmonię, najlepszą wspólną skuteczność; uzgadniać wzajemne funkcjonowanie coordino

kopalnia kɔˈpalʲɲa n
zakład górniczy zajmujący się wydobyciem kopalin; fodina

kopać ˈkɔpaʨ̑ v
uderzać kogoś / coś nogą calcare
wydobywać np. ziemię przy pomocy łopaty, innego narzędzia lub maszyny fodere

koper ˈkɔpɛr n
(botanika, botaniczny) (kulinaria) roślina o pierzastych liściach i zielonożółtych kwiatach, używana jako przyprawa; anethum anetum

koper włoski ˈkɔpɛr ˈvwɔsʲci n
(botanika, botaniczny) gatunek dwuletniej rośliny z rodziny selerowatych; Foeniculum vulgare

kopernik kɔˈpɛrʲɲik n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Cn i liczbie atomowej 112; copernicium

kopiec n
(książkowy) lub (architektura, architektoniczny) pomnik w formie takiego wzniesienia tumulus

kopulacja n
(fizjologia, fizjologiczny) cielesne zespolenie się dwóch osobników różnej płci, umożliwiające zapłodnienie coitus copulatio

kopyto kɔˈpɨtɔ n
(zoologia, zoologiczny) rogowe zakończenie kończyn niektórych ssaków; ungula

kora ˈkɔra n
(botanika, botaniczny) kora wtórna występująca u starszych roślin tkanka złożona z łyka oraz korka lub korowiny cortex
(botanika, botaniczny) kora pierwotna tkanka łodygi i korzenia znajdująca się między walcem osiowym a skórką cortex

korek ˈkɔrɛk n
(botanika, botaniczny) tkanka roślinna pokrywająca łodygi, bulwy i korzenie dębu korkowego i korkowca cortex suber

korkociąg kɔrˈkɔʨ̑ɔ̃ŋk n
urządzenie służące do wyjmowania korków z butelek; extraculum

kormoran kɔrˈmɔrãn n
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak wodny zamieszkujący brzegi mórz i rzek; phalacrocorax

kornijski n
(językoznawstwo, językoznawczy) język z grupy brytańskiej języków celtyckich; lingua cornica

korona kɔˈrɔ̃na n
(botanika, botaniczny) Fritillaria L., rodzaj roślin z rodziny liliowatych Fritillaria
atrybut królewski (złota obręcz zakładana na głowę) corona
(botanika, botaniczny) część drzewa składająca się z gałęzi; corona
(jednostka monetarna) (dawniej, dawny) waluta w Czechosłowacji, na Węgrzech i na Słowacji, w Austro-Węgrzech corona
(jednostka monetarna) waluta w Czechach; corona
(jednostka monetarna) waluta w Skandynawii; corona

koronacja n
akt przekazania insygniów królewskich następcy tronu coronatio

koronka kɔˈrɔ̃nka n
(włókiennictwo) wyrób będący rodzajem ażurowej plecionki z nici reticulum

koronować v
przekazywać uroczyście najwyższą władzę poprzez nakładanie korony na głowę przyszłego panującego coronare

korsykański ˌkɔrsɨˈkãj̃sʲci adj
odnoszący się do Korsyki, związany lub wywodzący się z Korsyki corsicanus

korsykański ˌkɔrsɨˈkãj̃sʲci n
język używany na Korsyce; corsicanus

korweta n
(marynarka) (dawniej, dawny) okręt żaglowy do służby zwiadowczej oraz zadań pomocniczych; corbita
(marynarka) średni okręt wojenny o wyporności od 500 do 1000 ton; corbita

koryfeusz n
(historia, historyczny, historycznie) (teatrologia, teatr, teatrologiczny, teatralny) przewodnik chóru w starożytnym teatrze greckim; coryphaeus

korytarz kɔˈrɨtaʃ n
(budownictwo) wąskie pomieszczenie łączące inne pomieszczenia w budynku; andron

korzeń ˈkɔʒɛ̃ɲ n
(botanika, botaniczny) organ roślin naczyniowych umiejscowiony zwykle w podłożu (glebie), utrzymujący roślinę w jednym miejscu i pobierający dla niej wodę i składniki mineralne; radix

korzyść ˈkɔʒɨɕʨ̑ n
zysk, pożytek ēmolumentum

kos kɔs n
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus merula, (zobacz) kos zwyczajny; Turdus merula
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak leśny, ogrodowy i parkowy z gatunku (1.1) merula

kosa ˈkɔsa n
narzędzie do ścinania zbóż, traw itp.: ostrze na długim kiju; falx

kosaciec kɔˈsaʨ̑ɛʦ̑ n
(botanika, botaniczny) Iris, roślina o barwnych kwiatach, najczęściej fioletowych, niebieskich lub żółtych; iris

kosteczki słuchowe kɔˈstɛʧ̑ʲci swuˈxɔvɛ n
(anatomia, anatomiczny) drobne kostki w jamie bębenkowej ucha przenoszące drgania błony bębenkowej do ucha wewnętrznego; ossicula auditoria

kostka ˈkɔstka n
(anatomia, anatomiczny) mała kość łącząca stopę z nogą; talus

kostnica kɔˈstʲɲiʦ̑a n
pomieszczenie, w którym przechowuje się ciała zmarłych do chwili pogrzebu; mortuārium

kostrzewa n
(botanika, botaniczny) Festuca L., rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych; Festuca

kosz kɔʃ n
pojemnik pleciony z elastycznego materiału naturalnego lub sztucznego cophinus

koszmar ˈkɔʃmar n
marzenie senne o treści wywołującej u śniącego uczucie strachu; incubus

koszt kɔʃt n
(ekonomia, ekonomiczny) poniesiony wydatek pretium

kosztować kɔˈʃtɔvaʨ̑ v
mieć jakąś cenę (także przenośnie) consto

koszyczek kɔˈʃɨʧ̑ɛk n
(pszczelarstwo, pszczelarski) zagłębienie na zewnętrznej powierzchni goleni tylnej nogi pszczoły-robotnicy, w którym składany jest pyłek kwiatowy anthodium
mały koszyk anthodium

koszykówka ˌkɔʃɨˈkufka n
(sport, sportowy) dyscyplina sportu drużynowego, w której dwie pięcioosobowe drużyny grają przeciwko sobie, próbując zdobyć punkty, umieszczając piłkę w koszu; ludus canistri

kot kɔt n
(zoologia, zoologiczny) Felis silvestris domesticus, zwierzę domowe; felis feles

kotwica kɔtˈfʲiʦ̑a n
przyrząd służący do unieruchomienia statku (czasem także innych pływających obiektów) przez zaczepienie o dno; ancora

kowadło kɔˈvadwɔ n
ciężka, stalowa podstawa, na której kładzie się obrabiany przedmiot w trakcie kucia ręcznego; incus

kowal ˈkɔval n
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wyrabiający przedmioty z metalu; faber ferrarius

koza ˈkɔza n
(zoologia, zoologiczny) ssak z rodziny krętorogich; capra

kozica kɔˈʑiʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) Rupicapra rupicapra, ssak górski o bujnej sierści i pionowo wyrastających rogach, zagiętych ku tyłowi u samca; Rupicapra rupicapra

koziorożec n
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych; ibex

koziorożec nubijski n
(zoologia, zoologiczny) Capra nubiana, ssak parzystokopytny z rodziny wołowatych; Capra nubiana

kozioł ofiarny ˈkɔʑɔw ɔˈfʲjarnɨ n
(biblijny) (dosłownie) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ofiara z kozła składana bogu, wg Bibliii, za grzechy ludzi caper emissarius
(przenośnie, przenośnia) człowiek, na którego inni zrzucają całą odpowiedzialność za coś; caper emissarius

koziołek kɔˈʑɔwɛk n
(zoologia, zoologiczny) młody lub mały kozioł capellus

kołczan ˈkɔwʧ̑ãn n
podłużny pojemnik na strzały noszony na pasku u boku lub na plecach; pharetra corytos gorytos gorytus

koło ˈkɔwɔ n
(geometria) okrąg wraz z odciętym przez niego fragmentem płaszczyzny; rota
przedmiot o takim kształcie, zwykle część maszyny lub urządzenia, zwłaszcza pojazdu; rota

kołysanka ˌkɔwɨˈsãnka n
piosenka śpiewana małym dzieciom, żeby łatwiej zasnęły lallus

koń kɔ̃ɲ n
(szachy, pojęcie szachowe) (potocznie, potoczny) skoczek szachowy; caballus equus eques
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku Equus caballus L., hodowane jako pociągowe lub do jazdy wierzchem; equus Equus caballus caballus

koń mechaniczny ˈkɔ̃ɲ ˌmɛxãˈɲiʧ̑nɨ n
(fizyka, fizyczny) jedna z pozaukładowych jednostek mocy; equipotentia

koń trojański ˈkɔ̃ɲ trɔˈjä̃j̃sʲci idiom
(przenośnie, przenośnia) o czymś pozornie wyglądającym na przyjacielski podarunek, w rzeczywistości będącym niebezpieczeństwem; ukryte niebezpieczeństwo; spisek, podstęp Equus Troianus

kończyna kɔ̃j̃n͇ˈʧ̑ɨ̃na n
(anatomia, anatomiczny) narząd ruchu u kręgowców membrum

kończyć ˈkɔ̃j̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
wykonywać coś, co zostało zaczęte, do końca finire

kości zostały rzucone ˈkɔɕʨ̑i zɔˈstawɨ ʒuˈʦ̑ɔ̃nɛ idiom
(książkowy) stała się rzecz nieodwracalna; zapadła ostateczna decyzja; alea iacta est

kościół ˈkɔɕʨ̑uw n
(budownictwo) świątynia chrześcijańska; ecclesia

koślawy kɔɕˈlavɨ adj
(anatomia, anatomiczny) kątem skierowany do wewnątrz, osią odchylony na zewnątrz od osi symetrii ciała valgus

kość kɔɕʨ̑ n
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu ludzi lub zwierząt; os ossum
wielościan z oczkami służący do gry; talus tessera

kość krzyżowa ˈkɔɕʨ̑ kʃɨˈʒɔva n
(anatomia, anatomiczny) dolny odcinek kręgosłupa powstały ze zrośnięcia pięciu kręgów krzyżowych; os sacrum

kość słoniowa ˈkɔɕʨ̑ swɔ̃ˈɲɔva n
(zoologia, zoologiczny) materiał pochodzący z zębów dużych ssaków: słonia, morsa, hipopotama, narwala; ebur

koźlę n
(zootechnika, zootechniczny) młode kozy domowej haedus

krab krap n
(zoologia, zoologiczny) skorupiak ciepłych mórz; cancer

kradzież ˈkraʥ̑ɛʃ n
przejęcie cudzej własności bez zgody właściciela i bez podstawy prawnej furtum

kraj kraj n
(geografia, geograficzny) kraina, obszar geograficzny; terra
państwo terra

krakowski kraˈkɔfsʲci adj
związany z Krakowem, dotyczący Krakowa Cracoviensis

krater ˈkratɛr n
(geologia, geologiczny) lejkowate zagłębienie na szczycie stożka wulkanicznego, przez który wydobywa się lawa i gazy wulkaniczne; crater
(geologia, geologiczny) owalne zagłębienie spowodowane upadkiem meteorytu; crater
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnej Grecji, rodzaj naczynia używanego do mieszania wina z wodą; crater

krawat ˈkravat n
(krawiectwo) pasek materiału noszony na szyi przez mężczyzn, rzadziej przez kobiety; focale Croatum

krawiec ˈkravʲjɛʦ̑ n
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik zajmujący się szyciem ubrań i innych rzeczy z tkanin; sartorius

kraść kraɕʨ̑ v
brać coś na własność bez zgody i wiedzy właściciela clepere

kreacjonizm ˌkrɛaˈʦ̑ʲjɔ̇̃ɲism̥ n
pogląd, według którego świat i życie powstały w wyniku stworzenia przez istotę wyższą (np. Boga); creationismus

kremacja krɛ̃ˈmaʦ̑ʲja n
forma pogrzebu zwłok zmarłego, polegająca na spaleniu ciała cremātiō

kreować krɛˈɔvaʨ̑ v
(przestarzałe, przestarzały) mianować, obierać, powołać creo

kret krɛt n
(zoologia, zoologiczny) ssak owadożerny o czarnej sierści, kopiący podziemne tunele; talpa

krew krɛf n
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) płynna tkanka łączna zwierząt; sanguis

krewetka krɛˈvɛtka n
(kulinaria) mięso z odwłoka niektórych małych gatunków krewetek (1.1) squilla
(zoologia, zoologiczny) Caridea, rodzaj skorupiaków o dziesięciu nogach; squilla

krnowski adj
związany z miastem Krnów (Karniów), dotyczący Krnowa carnoviensis

krocze n
(anatomia, anatomiczny) część ciała położona między narządami płciowymi a odbytem perineum perinaeum

krogulec krɔˈɡulɛʦ̑ n
(ornitologia, ornitologiczny) (potocznie, potoczny) zwyczajowa nazwa kilku średnich ptaków drapieżnych, z rodzaju Accipiter, z rodziny jastrzębiowatych; accipiter

krok krɔk n
przestawienie nogi, by wykonać ruch gradus passus
sposób poruszania się przez kroki (1.1), chód gressus itus

krokodyl krɔˈkɔdɨl n
(herpetologia, herpetologiczny) drapieżny, ziemnowodny gad z rzędu krokodyli (Crocodilia), o wydłużonym ciele; crocodilus

krokosz n
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku krokosz barwierski; cnecos

krokosz barwierski n
(botanika, botaniczny) (systematyka) Carthamus tinctorius L., gatunek rośliny jednorocznej z rodziny astrowatych; Carthamus tinctorius

krokus ˈkrɔkus n
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju (1.1) crocus
(botanika, botaniczny) Crocus L., rodzaj roślin cebulowych z rodziny kosaćcowatych, kwitnących zwykle wczesną wiosną; Crocus

krokus spiski n
(botanika, botaniczny) Crocus scepusiensis, gatunek rośliny z rodzaju szafran; Crocus scepusiensis
(botanika, botaniczny) roślina z gatunku (1.1), objęta ścisłą ochroną w Polsce crocus scepusiensis

kropidło n
(botanika, botaniczny) Oenanthe L., rodzaj roślin z rodziny selerowatych; Oenanthe
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.3) oenanthe
(kościelny) przyrząd o funkcji jak kropidło (1.1), ale wykonany w formie pojemnika z otworami osadzonego na trzonku aspergillum
(kościelny) specjalna miotełka do kropienia wodą, w szczególności wodą święconą; aspergillum

kropierz n
(jeździectwo, jeździecki) średniowieczne sukienne okrycie konia z otworami na oczy; ephippium

kropla ˈkrɔpla n
drobna ilość płynu w kształcie zbliżonym do kuli, utrzymująca spoistość; gutta stilla

krople n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek dozowany kroplami; guttae

krosta ˈkrɔsta n
(medycyna, medyczny) wykwit na skórze, zawierający ropę lub płyn surowiczy; pustula

krowa ˈkrɔva n
(zoologia, zoologiczny) dorosła samica bydła domowego; vacca bos

krowi ˈkrɔvʲi adj
charakterystyczny dla krowy, mający cechy krowy bovinus
pochodzący od krowy, odnoszący się do krowy bovinus

krtaniowy adj
(anatomia, anatomiczny) dotyczący krtani laryngealis

krtań kr̥tãɲ n
(anatomia, anatomiczny) górny odcinek układu oddechowego łączący gardło z tchawicą; larynx

kruchy ˈkruxɨ adj
(przenośnie, przenośnia) nietrwały, delikatny fragilis

krucjata kruˈʦ̑ʲjata n
(historia, historyczny, historycznie) wyprawa wojenna podejmowana w XI–XII wieku przez chrześcijaństwo zachodnie w celu zdobycia Ziemi Świętej expeditio sacra

krucyfiks kruˈʦ̑ɨfʲiks n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) krzyż z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa; crucifixus crucifixum

kruk kruk n
(ornitologia, ornitologiczny) Corvus corax, czarny ptak z rodziny krukowatych, większy od wrony i gawrona zamieszkujący półkulę północną; corvus

kruk krukowi oka nie wykole ˈkruk ːruˈkɔvʲi ˈɔka ˌɲɛ‿vɨˈkɔlɛ proverb
osoby znające się, zaprzyjaźnione i podobne do siebie, osoby należące do tej samej grupy interesów, do tej samej grupy zawodowej nie będą robiły sobie krzywdy cornix cornici numquam confodit ocellum

krużganek kruʒˈɡãnɛk n
(architektura, architektoniczny) korytarz otwarty arkadami na dziedziniec; claustrum

krwawić ˈkr̥favʲiʨ̑ v
(medycyna, medyczny) broczyć krwią, tracić krew, wypływać z naczyń krwionośnych sanguinem mittō

krwawnik n
(botanika, botaniczny) Achillea, rodzaj bylin z rodziny astrowatych; achillea

krwawy adj
(przenośnie, przenośnia) okrutny, brutalny sanguinans

krwiak n
(medycyna, medyczny) patologiczne nagromadzenie krwi w organizmie; haematoma

krwiomocz ˈkr̥fʲjɔ̃mɔʧ̑ n
(medycyna, medyczny) obecność krwi w moczu haematuria

krwioplucie n
(medycyna, medyczny) odpluwanie wydzieliny zmieszanej z krwią haemoptysis

kryptografia n
umiejętność przekształcania tekstu zrozumiałego dla wszystkich w tekst zaszyfrowany; szyfrowanie cryptographia

krypton ˈkrɨptɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Kr i liczbie atomowej 36; krypton crypton

kryształ ˈkrɨʃ.taw n
(fizyka, fizyczny) (chemia, chemiczny) (mineralogia, mineralogiczny) ciało stałe o geometrycznie uporządkowanej budowie wewnętrznej; cristallus

krytyk ˈkrɨtɨk n
osoba oceniająca dzieła sztuki i dzieła naukowe existimator

krytykować ˌkrɨtɨˈkɔvaʨ̑ v
oceniać negatywnie, wytykać będy, niepowodzenia, wady reprehendere

krzem kʃɛ̃m n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Si i liczbie atomowej 14; silicium

krzepkość n
cecha tego, kto jest krzepki, pełen tężyzny fortitudo robur

krzesło ˈkʃɛswɔ n
mebel przeznaczony do siedzenia, zazwyczaj prosty, bez podłokietników, z oparciem na plecy i czterema nogami; sella sedes

krzyczeć ˈkʃɨʧ̑ɛʨ̑ v
mówić lub wołać bardzo głośno clamo

krzyk kʃɨk n
głośne wołanie lub nieartykułowane dźwięki clamor

krzywa ˈkʃɨva n
(matematyka, matematyczny) dowolna linia ciągła na płaszczyźnie lub w przestrzeni; linea curva

krzywdzić v
wyrządzać krzywdę noceō

krzywonogi ˌkʃɨvɔ̃ˈnɔɟi adj
mający krzywe nogi valgus

krzywoprzysięstwo ˌkʃɨvɔpʃɨˈɕɛ̃w̃stfɔ n
złożenie fałszywych zeznań pod przysięgą periurium

krzyż kʃɨʃ n
konstrukcja, figura geometryczna lub znak złożony z dwóch przecinających się linii; crux
order, odznaczenie w kształcie krzyża (1.1) crux
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, trudności crux

krzyżmo n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie konsekrowany olej używany m.in. przy poświęcaniu ołtarzy i kościołów; chrisma

krzyżowiec n
(historia, historyczny, historycznie) uczestnik zwoływanych przez kościół wypraw krzyżowych crucesignatus

król krul n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koronowany władca państwa; rex
(szachy, pojęcie szachowe) najważniejsza figura w szachach; rex
(termin karciany) figura w kartach między damą a asem; rex

król zwierząt ˈkrul ˈzvʲjɛʒɔ̃nt idiom
lew rex animalium

królestwo kruˈlɛstfa kruˈlɛstfɔ n
ustrój państwa, w którym rządzi król lub królowa; regnum
(biologia, biologiczny) kategoria systematyczna niższa od domeny i wyższa od typu (w zoologii) albo od gromady (w botanice); regnum

królewski kruˈlɛfsʲci adj
mający związek z królem lub królową basilicus regalis

królik ˈkrulʲik n
(zoologia, zoologiczny) udomowione zwierzę z rodziny zającowatych; lepus cuniculus

królowa kruˈlɔva n
monarchini rządząca królestwem regina

królówka koroniasta kruˈlufka ˌkɔrɔ̃ˈɲasta n
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek ptaka z rodziny bekardów; Onychorhynchus coronatus

krótki ˈkrutʲci adj
mający małą długość brevis curtus

kręcić ˈkrɛ̃ɲʨ̑iʨ̑ v
zwijać oppono

kręg n
(anatomia, anatomiczny) podstawowy element budujący kręgosłup vertebra sphondylus spondylus

kręgosłup krɛ̃ŋˈɡɔswup n
(anatomia, anatomiczny) część szkieletu, stanowiąca jego główną oś i podporę; columna vertebralis spina

ksenofobia ˌksɛ̃nɔˈfɔbʲja n
(psychologia, psychologiczny) niechęć, wrogość, lęk wobec obcokrajowców i wszystkiego, co obce, zagraniczne, cudzoziemskie; odium alienigenarum

ksenon ˈksɛ̃nɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Xe i liczbie atomowej 54; xenon

ksiądz cɕɔ̃nʦ̑ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) chrześcijański duchowny, posiadający święcenia kapłańskie sacerdos

książka ˈcɕɔ̃w̃ʃka n
dokument piśmienniczy w postaci publikacji wielostronicowej o określonej liczbie stron, o charakterze trwałym; liber codex

książę ˈcɕɔ̃w̃ʒɛ n
wysoki tytuł szlachecki dux
władca księstwa, monarcha niekoronowany na króla princeps

księgarnia cɕɛ̃ŋˈɡarʲɲa n
sklep z książkami, czasopismami, mapami itp.; bibliotheca

księgi n
(anatomia, anatomiczny) trzeci z przedżołądków przeżuwaczy omasum psalterium

księgosusz n
(weterynaria, weterynaryjny) ostra choroba zakaźna bydła powodowana przez wirusy z rzędu Mononegavirales; Typhus bovum contagiosus

księstwo ˈcɕɛ̃w̃stfɔ n
rządzone przez księcia państwo lub jego część ducatum

księżniczka cɕɛ̃w̃ʒʲˈɲiʧ̑ka n
córka księcia filia regis

księżyc ˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ n
Księżyc widziany jako tarcza na niebie lub jej część luna

księżycowy ˌcɕɛ̃w̃ʒɨˈʦ̑ɔvɨ adj
związany z Księżycem, dotyczący Księżyca lunaris

ksylofon ksɨˈlɔfɔ̃n n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) samobrzmiący instrument perkusyjny (idiofon uderzany), w którym dźwięk powstaje na skutek uderzenia w szereg płytek różnej długości; xylophonium

ksylometazolina ˌksɨlɔ̃mɛtazɔˈlʲĩna n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek sympatykomimetyczny, pochodna imidazoliny xylometazolinum

kształt kʃtawt n
zarys przedmiotu, inny przedmiot, figura lub bryła, które ten przedmiot przypomina forma

kto ktɔ pronoun
…służący do zadawania pytań o takie orzeczniki qui quis
…służący jako podmiot zdania podrzędnego, gdy określa ono osobę lub zwierzę qui quis

kto małego nie chce, to i dużego nie ogląda proverb
zachłanność się nie opłaca parvula despiciens conquirit maxima nunquam

kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada ˈktɔ pɔtʲ‿ˈcĩm ˈdɔwʲci ˈkɔpʲjɛ ˈsãm ˈvʲ‿ɲɛ ˈfpada proverb
intrygi zwykle obracają się przeciw intrygantowi incidit in foveam qui primus fecerat illam

kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje ˈktɔ ˈrãnɔ ˈfstajɛ ˈtɛ̃mu ˈpãn‿buɡ ˈdajɛ proverb
ludziom pracowitym dobrze się wiedzie, bo wszystko im sprzyja, nawet sam Bóg aurora habet aurum in ore

kto szuka, ten znajdzie ˈktɔ ˈʃuka ˈtɛ̃n ˈznajʥ̑ɛ proverb
jeśli jest się wytrwałym w swoich postanowieniach, na pewno osiągnie się swój cel qui quaerit, invenit

kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi ˈktɔ ˌs‿pʃɨrɔˈʣ̑ɛ̃ɲa ˈɡwupʲi ˌː‿f‿paˈrɨʒu ˈsɔbʲjɛ rɔˈzũmu ɲɛ‿ˈkupʲi proverb
niektórzy ludzie pozostaną głupcami do końca życia quod natura non dat, Salmantica non praestat

ktokolwiek ktɔˈkɔlvʲjɛk pronoun
obojętnie, bez znaczenia kto quisquam

ktoś ktɔɕ indefinitePronoun
nieokreślona osoba, nieznany człowiek aliquis quidam

który ˈkturɨ pronoun
…względny, łączący zdanie podrzędne z nadrzędnym, gdy zdanie podrzędne opisuje cechę jednego z rzeczowników (lub wyrazów pełniących funkcję rzeczownika) zdania nadrzędnego qui

kubizm ˈkubʲism̥ n
(architektura, architektoniczny) czeski i słowacki styl w architekturze na początku XX w.; cubismus
(sztuka) kierunek w sztuce zapoczątkowany we Francji na początku XX wieku, który opiera się o spłaszczenie perspektywy i zgeometryzowanie kształtów; cubismus

kuc kuʦ̑ n
(zoologia, zoologiczny) (jeździectwo, jeździecki) koń niewielkich rozmiarów, nie przekraczający 148 cm w kłębie; caballio

kucharz ˈkuxaʃ n
(kulinaria) ten, kto gotuje potrawy; coquus

kuchnia ˈkuçɲa n
pomieszczenie w budynku lub mieszkaniu do przygotowywania posiłków; coquina culina
komplet mebli kuchennych coquina culina
zbiór dań charakterystycznych dla danej narodowości lub sposobu odżywiania się coquina culina
sposób przyrządzania potraw przez daną osobę, restaurację itp. coquina

kukurydza ˌkukuˈrɨʣ̑a n
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) Zea L., rodzaj roślin zbożowych z rodziny wiechlinowatych; maiza

kukuryku ˌkukuˈrɨku interjection
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) dźwięk naśladujący pianie koguta coco coco

kukułka kuˈkuwka n
(ornitologia, ornitologiczny) Cuculus canorus, ptak wędrowny podrzucający jaja do innych gniazd; cuculus

kula ˈkula n
(geometria) abstrakcyjna bryła utworzona z wszystkich punktów, których odległość od pewnego ustalonego punktu jest niewiększa od pewnej ustalonej liczby; pila
każdy przedmiot o kształcie zbliżonym do kuli (1.1) pila

kulawy kuˈlavɨ adj
utykający na nogę claudus

kulinarny ˌkulʲĩˈnarnɨ adj
taki, który dotyczy gotowania, kulinariów, gastronomii, przygotowywania potraw culinarius

kult kult n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zachowania o charakterze religijnym skupione na bóstwie, innej istocie lub przedmiocie; cultus

kultura kulˈtura n
całokształt dorobku materialnego i duchowego danej społeczności lub całej ludzkości cultura

kum kũm interjection
(wyraz dźwiękonaśladowczy, onomatopeja) imitacja dźwięku wydawanego przez żabę coax

kumak nizinny n
(zoologia, zoologiczny) Bombina bombina, gatunek płaza bezogonowego z rodziny kumakowatych; Bombina bombina

kumys ˈkũmɨs n
(kulinaria) (etnografia, etnograficzny) napój alkoholowy otrzymywany z mleka klaczy lub oślicy poddanego fermentacji, popularny w Azji; cosmos

kuna ˈkũna n
(zoologia, zoologiczny) rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny łasicowatych (Martes), zwyczajowo także ssak należący do tego rodzaju; martes
obręcz lub obręcze żelazne przytwierdzone łańcuchem lub powrozem do pręgierza, portalu ratusza lub kościoła, czasem przy wejściu do dworu, zamykane na szyję czasem i na ręce skazańcom; columbar

kuoka n
(zoologia, zoologiczny) Setonix, monotypowy rodzaj zwierząt z rodziny kangurowatych; Setonix

kuoka krótkoogonowa n
(zoologia, zoologiczny) Setonix brachyurus, gatunek zwierzęcia z monotypowego rodzaju kuoka, Setonix Setonix brachyurus

kupiec ˈkupʲjɛʦ̑ n
ktoś, kto trudni się handlem, właściciel sklepu, przedsiębiorstwa handlowego mercator

kupować kuˈpɔvaʨ̑ v
nabywać coś w zamian za jakąś sumę pieniędzy emere emo

kura ˈkura n
(ornitologia, ornitologiczny) (rolnictwo, rolniczy) ptak hodowany dla mięsa i jaj; gallina

kurdyjski kurˈdɨjsʲci adj
dotyczący / pochodzący z ludu Kurdów curdicus

kurdyjski kurˈdɨjsʲci n
(językoznawstwo, językoznawczy) język Kurdów curdicus

kurnik ˈkurʲɲik n
(rolnictwo, rolniczy) pomieszczenie gospodarcze dla kur; officina

kuropatwa ˌkurɔˈpatfa n
(ornitologia, ornitologiczny) Perdix perdix, polny ptak łowny, żywiący się m.in. stonką ziemniaczaną; perdix

kurulny kuˈrulnɨ adj
(historia, historyczny, historycznie) odnoszący się do kurii, związany z kurią (jako miejscem posiedzeń senatu i sądu w starożytnym Rzymie) curulis

kurwa ˈkurva n
(wulgarnie, wulgaryzm) prostytutka meretrix
(wulgarnie, wulgaryzm) kobieta prowadząca rozwiązły tryb życia meretrix

kurz kuʃ n
pył powstały ze sproszkowanych ziarenek piasku, ziemi itp. pulvis

kusić ˈkuɕiʨ̑ v
wystawiać na pokusę tentō

kustosz ˈkustɔʃ n
opiekun zbiorów muzealnych lub bibliotecznych; kierownik działu custos

kusza ˈkuʃa n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) broń miotająca bełty, rodzaj żelaznego łuku z kolbą i spustem oraz mechanizmem napinającym; manuballista

kuzyn ˈkuzɨ̃n n
syn wujka / stryjka lub cioci / wujenki / stryjenki consobrinus

kuzynka kuˈzɨ̃nka n
córka wujka/stryjka lub cioci/wujenki/stryjenki consobrina

kwadrat ˈkfadrat n
(geometria) figura geometryczna, czworokąt foremny; quadratum
(matematyka, matematyczny) wynik potęgowania stopnia drugiego jakiejś liczby; quadratum

kwadryga kfaˈdrɨɡa n
rzymski wóz dwukołowy, zaprzężony w cztery konie obok siebie; quadriga

kwant kfãnt n
(fizyka, fizyczny) najmniejsza porcja o jaką może zmienić się wielkość fizyczna; quantum

kwantowy kfãnˈtɔvɨ adj
(fizyka, fizyczny) nie dający się opisać na gruncie samej mechaniki newtonowskiej i teorii względności quanticus

kwarantanna n
przymusowe odosobnienie osób, zwierząt i rzeczy przybyłych z miejsc objętych epidemią quarantanna

kwas kfas n
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, składający się z wodoru i reszty kwasowej; acidum

kwas mlekowy ˈkfas mlɛˈkɔvɨ n
(chemia, chemiczny) organiczny hydroksykwas, obecny w skwaśniałym mleku, powstający w mięśniach w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego, kiedy dochodzi do procesu beztlenowej glikolizy; acidum lacticum

kwas mrówkowy ˈkfas mrufˈkɔvɨ n
(chemia, chemiczny) związek organiczny, najprostszy kwas karboksylowy, silnie żrący i redukujący; acidum formicum

kwas octowy ˈkfas ɔʦ̑ˈtɔvɨ n
(chemia, chemiczny) bezbarwny i ciekły lub skrystalizowany związek organiczny o wzorze sumarycznym CH3COOH; acidum aceticum

kwas siarkowy ˈkfasʲ ɕarˈkɔvɨ n
(chemia, chemiczny) bezbarwny, bezwonny i żrący tlenowy kwas nieorganiczny, związek siarki sześciowartościowej; acidum sulfuricum

kwas węglowy ˈkfaz vɛ̃ŋɡˈlɔvɨ n
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny z grupy nieorganicznych kwasów tlenowych, słaby kwas występujący jedynie w wodnych roztworach dwutlenku węgla, służący do produkcji napojów gazowanych; acidum carbonicum

kwazar ˈkfazar n
(astronomia, astronomiczny) bardzo odległe ciało niebieskie emitujące promieniowanie elektromagnetyczne o ogromnej mocy, oglądane przez teleskop wygląda jak gwiazda; quasar

kwaśny ˈkfaɕnɨ adj
(chemia, chemiczny) mający właściwości kwasu acidus
mający cierpki smak acer

kwestionować ˌkfɛstʲjɔ̃ˈnɔvaʨ̑ v
zaprzeczać czemuś, wątpić w słuszność czegoś sciscitor

kwestor ˈkfɛstɔr n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: urzędnik sprawujący początkowo funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych, a później administratora skarbu publicznego; quaestor

kwestura n
(historia, historyczny, historycznie) starożytny Rzym urząd kwestora quaestura
(szkolnictwo, szkolny) dział finansowo-księgowy na wyższej uczelni quaestura

kwiat kfʲjat n
(botanika, botaniczny) organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania flos
(ogrodnictwo, ogrodniczy) kwitnąca roślina ozdobna flos
(potocznie, potoczny) roślina doniczkowa flos
(przenośnie, przenośnia) najlepsza część flos

kwiatostan kfʲjaˈtɔstãn n
(botanika, botaniczny) zgrupowanie kwiatów na jednym pędzie rośliny; inflorescentia

kwiecień ˈkfʲjɛ̇ʨ̑ɛ̇̃ɲ n
czwarty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego); Aprilis aprilis

kwietniowy kfʲjɛtʲˈɲɔvɨ adj
charakterystyczny dla kwietnia, związany z kwietniem; taki, jak w kwietniu Aprilis

kąkol ˈkɔ̃ŋkɔl n
(botanika, botaniczny) Agrostemma L., roślina z rodziny goździkowatych, pospolity chwast zbożowy o purpurowoliliowych kwiatach; Agrostemma lolium

kąpać ˈkɔ̃mpaʨ̑ v
zanurzać się w wodzie lub oblewać się nią w celu umycia, relaksu bądź w celach leczniczych alluo

kąpiel ˈkɔ̃mpʲjɛl n
(chemia, chemiczny) (technologia, technika, techniczny) roztwór przygotowany do zanurzenia w nim czegoś lavacrum
(chemia, chemiczny) (technologia, technika, techniczny) trzymanie czegoś w specjalnie przygotowanym roztworze dla wywołania pożądanej reakcji lavacrum
kąpanie kogoś, kąpanie się lavacrum
woda przygotowana do kąpania lub woda, do której się wchodzi lavacrum

kąt kɔ̃nt n
(matematyka, matematyczny) część płaszczyzny ograniczona dwiema półprostymi angulus

kędzierzawy ˌkɛ̃ɲʥ̑ɛˈʒavɨ adj
o człowieku taki, który ma kręcone włosy, kędziory crispus

kłamać ˈkwãmaʨ̑ v
świadomie mówić nieprawdę fallo mentiri

kłamca ˈkwãmʦ̑a n
osoba płci męskiej, która kłamie mendax falsus falsidicus

kłamstwo ˈkwãmstfɔ n
nieprawda powiedziana świadomie mająca na celu wprowadzenie kogoś w błąd; mendacium

kłaść kwaɕʨ̑ v
umieszczać coś w jakimś miejscu pono

kłodzki ˈkwɔʦ̑ʲci adj
związany z Kłodzkiem, dotyczący Kłodzka glacensis

kłopotliwy ˌkwɔpɔˈtlʲivɨ adj
sprawiający kłopot lub wprowadzający w zakłopotanie molestus

kłos kwɔs n
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) rodzaj kwiatostanu i owocostanu groniastego, występujący głównie u traw i zbóż; arista spica

kłąb n
(anatomia, anatomiczny) zespół mięśni, część dłoni u człowieka; thenar
(zoologia, zoologiczny) miejsce między karkiem i grzbietem u dużych ssaków; cucula

kłącze ˈkwɔ̃n͇ʧ̑ɛ n
(botanika, botaniczny) pęd podziemny niektórych roślin, pełniący funkcję organu spichrzowego i przetrwalnikowego; rhizoma

kłębek ˈkwɛ̃mbɛk n
przędza (np. nić) zwinięty w kulkę glomus

labarum n
(historia, historyczny, historycznie) wojskowa, główna chorągiew rzymska, bogato zdobiona, wprowadzona przez cesarza Konstantyna Wielkiego labarum

labirynt laˈbʲirɨ̃nt n
ciąg korytarzy, w którym trudno znaleźć wyjście; labyrinthus

laboratorium ˌlabɔraˈtɔrʲjũm n
pomieszczenie przeznaczone do przeprowadzania eksperymentów naukowych, analiz medycznych lub nadzorowania procesów technologicznych; laboratorium

ladacznica ˌladaʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
(przestarzałe, przestarzały) prostytutka lub kobieta mająca przygodne kontakty seksualne z mężczyznami meretrix

lak lak n
topliwy materiał do odciskania pieczęci; lacca

lakaza n
(biochemia, biochemiczny) enzym roślinny, charakterystyczny przede wszystkim dla grzybów rosnących na rozkładającym się drewnie laccasa

lakmus ˈlakmus n
(chemia, chemiczny) wskaźnik pH, naturalnie występujący w wielu gatunkach porostów; lacmus

laktoza lakˈtɔza n
(chemia, chemiczny) dwucukier występujący w mleku ssaków; lactosum

lalka ˈlalka n
dziecięca zabawka mająca ludzką postać; pupa

lamentacja n
(literacko) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór wyrażający żałobę, rozpacz lub nieszczęście; lamentatio
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) fragment biblijnych Trenów Jeremiasza wykonywany podczas liturgii chrześcijańskiej lamentatio

lampa ˈlãmpa n
urządzenie będące sztucznym źródłem światła; wytwarzające światło; lucerna

lampart ˈlãmpart n
(zoologia, zoologiczny) zwykle cętkowany, afrykański i azjatycki kot drapieżny; pardus panthera

lancetowaty ˌlãnʦ̑ɛtɔˈvatɨ adj
kształtem przypominający lancet: podłużny, płaski i spiczasto zakończony lanceolatus

lantan ˈlãntãn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu La i liczbie atomowej 57; lanthanum

laparoskopia ˌlaparɔˈskɔpʲja n
(medycyna, medyczny) wziernikowanie jamy otrzewnej; abdominoscopia

lapis lazuli ˈlapʲis laˈzulʲi n
(mineralogia, mineralogiczny) minerał o intensywnie niebieskiej barwie lapis lazuli

larwa ˈlarva n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) stadium życia owada różniące się pod względem budowy i zachowań od osobnika dojrzałego; larva

laryngolog ˌlarɨ̃ŋˈɡɔlɔk n
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób krtani i gardła laryngologa

las las n
gęste zbiorowisko drzew; silva

laseczka laˈsɛʧ̑ka n
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) forma bakterii zdolna do tworzenia endospor bacillus

laska ˈlaska n
jednostka czegoś (np. dynamitu, cynamonu) baculum
wydłużony przedmiot służący do podpierania się; baculum
(potocznie, potoczny) (grubiański, grubiańsko) penis baculum

laski ˈlasʲci adj
związany z Lachami, dotyczący Lachów lachiensis

latarnia laˈtarʲɲa n
lampa przeznaczona do oświetlania otwartej przestrzeni lampas

latarnia morska laˈtarʲɲa ˈmɔrska n
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) budowla z silnym światłem na szczycie, wznoszona do celów nawigacyjnych w pobliżu wybrzeża morskiego; pharus

latać ˈlataʨ̑ v
umieć przemieszczać się ponad gruntem, w powietrzu lub kosmosie volare

lateks ˈlatɛks n
(chemia, chemiczny) koloidalny roztwór kauczuku w cieczy; latex

laterański adj
odnoszący się do Lateranu, związany z Lateranem Lateranense Lateranus

lato ˈlatɔ n
pora roku, charakteryzująca się najwyższymi temperaturami; aestas

latryna laˈtrɨ̃na n
prymitywna toaleta polowa, często w postaci drewnianej lub kamiennej konstrukcji z otworem na odchody, zwykle budowana w miejscach, gdzie nie ma możliwości zbudowania lepszej; forica

latynista ˌlatɨ̃ˈɲista n
znawca łaciny i kultury rzymskiej latinista

lawa ˈlava n
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) ciekły produkt działalności wulkanicznej; lava

lawenda laˈvɛ̃nda n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych kwitnących na niebiesko lub purpurowo, niektóre gatunki są uprawiane dla olejków wykorzystywanych w kosmetyce i w lecznictwie; lavandula

lać laʨ̑ v
powodować, że ciecz wypływa z czegoś lub płynie fundō

lebioda lɛˈbʲjɔda n
(botanika, botaniczny) zwyczajowa nazwa komosy Chenopodium album

lebiodka pospolita lɛˈbʲjɔtka ˌpɔspɔˈlʲita n
Origanum vulgare L., roślina wieloletnia z rodziny jasnotowatych; Origanum vulgare

leczenie lɛˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
(rzeczownik odczasownikowy) od: leczyć curatio

leczyć ˈlɛʧ̑ɨʨ̑ v
przywracać do zdrowia; uwalniać od choroby curare

legenda lɛˈɡɛ̃nda n
(geografia, geograficzny) opis oznaczeń na brzegu mapy, planu; fabula
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) opowieść fantastyczna, przekazywana jako część tradycji; fabula
wymysł, bajka, przesadzona ocena czyjejś wartości fabula

legendarny ˌlɛɡɛ̃nˈdarnɨ adj
fikcyjny, ale taki, który pochodzi z legend fabularis
rzeczywisty, ale tak sławny, że krążą o nim legendy fabularis

legion ˈlɛɟɔ̃n n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: jednostka wojskowa o liczebności do 6000 żołnierzy; legio

legnicki lɛɟˈɲiʦ̑ʲci adj
odnoszący się do Legnicy, związany z Legnicą Legnicensis

lekarka lɛˈkarka n
(potocznie, potoczny) kobieta pracująca jako lekarz medica

lekarz ˈlɛkaʃ n
(medycyna, medyczny) osoba, która zawodowo zajmuje się zdrowiem ludzi lub zwierząt; medicus

lekcja ˈlɛkʦ̑ʲja n
jednostka zajęć dydaktycznych documentum

lekki ˈlɛcːi adj
o małej wadze, małym ciężarze levis
łatwy, np. do zaakceptowania, przyjęcia, zrobienia levis

leksykon n
publikacja książkowa, niekiedy wielotomowa, będąca uporządkowanym zbiorem wiedzy w formie skondensowanej; lexicon

lektyka ˈlɛktɨka n
łoże osłonięte baldachimem, ściankami i daszkiem; lectica

lemiesz ˈlɛ̃mʲjɛʃ n
dolna część pługa odcinająca skibę; vomer

len lɛ̃n n
(botanika, botaniczny) Linum, roślina kilkuletnia z rodziny lnowatych, uprawiana dla włókien i oleistych nasion linum

lenistwo lɛ̃ˈɲistfɔ n
odpoczywanie ponad potrzebę, unikanie wysiłku pigritia

leniwy lɛ̃ˈɲivɨ adj
charakteryzujący się lenistwem ignavus

lepiej późno niż wcale ˈlɛpʲjɛ̇j ˈpuʑnɔ ˈɲiʃ ˈfʦ̑alɛ proverb
sytuacja, w której robi się coś po właściwym czasie, z opóźnieniem, jest lepsza niż niezrobienie tej czynności wcale potius sero quam numquam

lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu ˈlɛpʃɨ ˈvrubɛl ˈv‿ɡarʲɕʨ̑i ˈɲiʒ ˈɡɔwɔ̃mp na‿ˈdaxu proverb
lepsze coś, co jest niedoskonałe, ale pewne, dostępne niż niedostępny ideał est avis in dextra melior, quam quattuor extra sola avis in cavea melior, quam mille volantes

lesbijka lɛzˈbʲijka n
homoseksualna kobieta; tribas

lesisty lɛˈɕistɨ adj
obfitujący w lasy, pokryty lasami silvester silvestris silvosus

leszcz lɛʃʧ̑ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) eurazjatycka duża spłaszczona ryba słodkowodna; sparulus

leszczyna lɛʃˈʧ̑ɨ̃na n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Corylus L., rodzaj krzewów i drzew o jadalnych owocach, zwanych orzechami laskowymi; corylus

letni ˈlɛtʲɲi adj
o substancji: ciepły, lecz nie gorący tepidus

leukocytoza ˌlɛwkɔʦ̑ɨˈtɔza n
(medycyna, medyczny) nieprawidłowa liczba krwinek białych, powyżej górnej granicy normy; leucocytosis

lew lɛf n
(jednostka monetarna) bułgarska jednostka monetarna; 100 stotinek; Leo
(zoologia, zoologiczny) Panthera leo, gatunek dużego ssaka z rodziny kotowatych; leo

lewatywa ˌlɛvaˈtɨva n
(medycyna, medyczny) zabieg leczniczy polegający wprowadzenie do odbytnicy ciepłej wody, czasem z dodatkiem leków lub soli, w celu wywołania wypróżnienia; enema

lewita n
(biblijny) pomocnik kapłanów w świątyni jerozolimskiej; levita

lewy ˈlɛvɨ adj
znajdujący się po tej stronie, po której znajduje się serce człowieka sinister

leń jeziorowy ˈlɛ̃ɲ ˌjɛ̇ʑɔˈrɔvɨ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sarcocheilichthys lacustris, gatunek azjatyckiej, słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych; Sarcocheilichthys lacustris

leśny ˈlɛɕnɨ adj
odnoszący się do lasu, mający związek z lasem silvester silvestris

leżeć ˈlɛʒɛʨ̑ v
zachowywać pozycję poziomą iaceo

liberalny ˌlʲibɛˈralnɨ adj
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dotyczący liberalizmu w polityce i gospodarce liberalis

licencja poetycka lʲiˈʦ̑ɛ̃nʦ̑ʲja ˌpɔɛˈtɨʦ̑ka n
(literacko) swoboda poetycka dopuszczająca odstępstwa od norm językowych, reguł formalnych lub wierności w opisie faktów licentia poetica

lichwa ˈlʲixfa n
(pejoratywnie, pejoratywny) forma stosunków kredytowych między wierzycielem a dłużnikiem, polegająca na pobieraniu wygórowanych procentów za pożyczone pieniądze; ūsūra immodica

lichwiarski adj
(pejoratywnie, pejoratywny) dotyczący lichwy albo lichwiarza faenebris

liczba ˈlʲiʤ̑ba n
(matematyka, matematyczny) pojęcie będące w najprostszym przypadku abstrakcyjną reprezentacją liczebności zbioru lub poziomu jakiejś wielkości (np. fizycznej); numerus
zapis liczby (1.1) numerus

liczba atomowa ˈlʲiʤ̑ba ˌːtɔ̃ˈmɔva n
(fizyka, fizyczny) liczba określająca, ile protonów znajduje się w jądrze danego atomu; numerus atomicus

liczba całkowita ˈlʲiʤ̑ba ˌʦ̑awkɔˈvʲita n
(matematyka, matematyczny) liczba należąca do zbioru liczb naturalnych dodatnich lub zbioru liczb przeciwnych do nich, a także liczba 0; numerus integer

liczba mnoga ˈlʲiʤ̑ba ˈmnɔɡa n
(gramatyka) w deklinacji: cecha wyrazu opisującego więcej niż jeden element pluralis

liczba niewymierna ˈlʲiʤ̑ba ˌɲɛvɨ̃ˈmʲjɛrna n
(matematyka, matematyczny) liczba rzeczywista niedająca się zapisać w postaci ilorazu liczb całkowitych; numerus irrationalis

liczba pierwsza ˈlʲiʤ̑ba ˈpʲjɛrfʃa n
(matematyka, matematyczny) liczba naturalna, która ma dokładnie dwa dzielniki naturalne: jedynkę i siebie samą; numerus primus

liczba pojedyncza ˈlʲiʤ̑ba ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇ʧ̑a n
(gramatyka) cecha wyrazu oznaczająca, iż odnosi się on do jednej osoby lub jednej rzeczy singularis

liczny ˈlʲiʧ̑nɨ adj
(o rzeczownikach zbiorowych) składający się z wielu jednostek frequens

liczyć ˈlʲiʧ̑ɨʨ̑ v
określać liczbę elementów składających się na dany zbiór calculare
wykonywać działania matematyczne, przetwarzać dane numeryczne calculare
pokładać swoje zaufanie calculare

liktor n
(historia, historyczny, historycznie) rzymski niższy funkcjonariusz państwowy, stanowiący ochronę urzędników; lictor

lilak ˈlʲilak n
(botanika, botaniczny) Syringa L., rodzaj krzewów lub drzew z rodziny oliwkowatych; syringa

lilia ˈlʲilʲja n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny liliowatych; lilium

limfocytoza n
(medycyna, medyczny) nadmiar limfocytów we krwi lymphocytosis

lina ˈlʲĩna n
elastyczne cięgno z włókna lub drutów; restis

linia ˈlʲĩɲja n
kształt dający się narysować jednym pociągnięciem ołówka linea

linijka lʲĩˈɲijka n
przyrząd służący do kreślenia linii i odmierzania odległości; regula

lipa ˈlʲipa n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Tilia L., rodzaj drzew liściastych z podrodziny lipowatych; Tilia tilia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1) tilia

lipid ˈlʲipʲit n
(biochemia, biochemiczny) związek chemiczny tworzący cząsteczki hydrofobowe albo amfifilne, służący głównie do magazynowania energii lub jako substrat budulcowy komórek i tkanek; lipidum

lipiec ˈlʲipʲjɛʦ̑ n
siódmy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego); Iulius

lira ˈlʲira n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) smyczkowy strunowy instrument muzyczny, posiadający trzy lub cztery struny, popularny na Krecie, Dodekanezie, w Tracji i wśród uchodźców z Azji Mniejszej lyra
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) starogrecki instrument muzyczny, szarpany posiadający od czterech do dziesięciu strun; lyra

lis lʲis n
(zoologia, zoologiczny) Vulpes, drapieżnik z rodziny psów o długim i puszystym ogonie; vulpes

lis polarny ˈlʲis pɔˈlarnɨ n
(zoologia, zoologiczny) ssak drapieżny z rodziny psowatych, zamieszkujący obszary na północ od koła podbiegunowego; Alopex lagopus

list lʲist n
wiadomość, wypowiedź sformułowana pisemnie epistula
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa zawierająca korespondencję lub drobne rzeczy dopuszczone do przewozu pocztowego, nadane w zamkniętym opakowaniu epistula
papier, na którym napisano wypowiedź (1.1) epistula

list żelazny ˈlʲizd ʒɛˈlaznɨ n
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) dokument gwarantujący nietykalność; salvus conductus

listonosz lʲiˈstɔ̃nɔʃ n
pracownik urzędu pocztowego, który doręcza adresatom listy i inne przesyłki tabellārius

listopad lʲiˈstɔpat n
jedenasty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego); November november

lit lʲit n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Li i liczbie atomowej 3; lithium

litera lʲiˈtɛra n
(językoznawstwo, językoznawczy) nazwany znak graficzny, odpowiadający konkretnemu dźwiękowi, umożliwiający zapis słów; littera litera

literacki ˌlʲitɛˈraʦ̑ʲci adj
mający związek z literaturą litteraria

literatura ˌlʲitɛraˈtura n
wszystkie dzieła artystyczne zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym; litterae

literówka ˌlʲitɛˈrufka n
błąd w pisaniu polegający na pomyleniu lub opuszczeniu liter w słowie lapsus calami

litewski lʲiˈtɛfsʲci adj
odnoszący się do Litwy lub Litwinów lithuanicus

liturgia lʲiˈturʲɟja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w religiach chrześcijańskich – ogół obrzędów i ceremonii towarzyszących czynnościom kultowym liturgia

liturgiczny adj
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany z liturgią, dotyczący liturgii liturgicus

liwermor n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lv i liczbie atomowej 116; livermorium

liza ˈlʲiza n
(biologia, biologiczny) rozpad na cząstki elementarne; lysis

lizać ˈlʲizaʨ̑ v
dotykać czegoś językiem i przesuwając po tym lambere

liściec n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Phyllium, rodzaj owadów z rzędu straszyków; Phyllium
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) stosujący mimetyzm owad z rodzaju (1.1) phyllium

liść lʲiɕʨ̑ n
(botanika, botaniczny) element budowy sporofitu rośliny naczyniowej, pełniący funkcje odżywcze dzięki zawartości chlorofilu; folium frons

lodowiec lɔˈdɔvʲjɛʦ̑ n
wolno płynąca rzeka lodu powstała z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu; glaciarium

lody n
(spożywczy) deser, który stanowi słodka, zamrożona masa sporządzona z mleka, cukru, jaj i innych dodatków glacies crepito

lodówka lɔˈdufka n
pojemnik, szafka lub urządzenie izolowane termicznie, umożliwiające przechowywanie czegoś w obniżonej temperaturze; armārium frīgidārium

logarytm lɔˈɡarɨtm̥ n
(matematyka, matematyczny) wykładnik potęgi, do której należy podnieść określoną liczbę (podstawę logarytmu), aby uzyskać jego argument; logarithmus

logiczny lɔˈɟiʧ̑nɨ adj
związany z logiką, zgodny z logiką consentaneus

logika ˈlɔɟika n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) dyscyplina naukowa zajmująca się regułami poprawnego myślenia i wnioskowania; logica
poprawne, rzeczowe myślenie, oparte na związkach przyczynowo-skutkowych logica

logo ˈlɔɡɔ n
znak graficzny spełniający rolę marketingową i informacyjną; logotypus

loratadyna ˌlɔrataˈdɨ̃na n
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wielopierścieniowy, heterocykliczny organiczny związek chemiczny stosowany jako lek przeciwalergiczny, antagonista receptorów H1; loratadinum

lorens ˈlɔrɛ̃w̃s n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lr i liczbie atomowej 103; lawrencium

losowy lɔˈsɔvɨ adj
przypadkowy, niezależny od decyzji fortuitus

lot lɔt n
przemieszczanie się w jakiejś przestrzeni w powietrzu fuga

lotniskowiec ˌlɔtʲɲiˈskɔvʲjɛʦ̑ n
(wojskowość, wojskowy) okręt stanowiący ruchomą bazę dla samolotów, poprzez odpowiednio ukształtowany pokład jako pas startowy; navis aëroplanigera

lotos ˈlɔtɔs n
(botanika, botaniczny) Nelumbo Adans., rodzaj roślin z rodziny lotosowatych; lotus

loża n
miejsce spotkań masonerii lobia logia officina

lub lup conjunction
spójnik łączący dwa zdania równorzędne oraz dwie części zdania, wskazując, że przynajmniej jedna część jest prawdziwa; aut vel seu

lubić ˈlubʲiʨ̑ v
darzyć kogoś lub coś pozytywnym uczuciem amo diligo

lucerna luˈʦ̑ɛrna n
(botanika, botaniczny) rodzaj jednorocznych lub dwuletnich bylin z rodziny bobowatych; cytisum cytisus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) cytisum cytisus

lud lut n
warstwa społeczeństwa, której członkowie pracują fizycznie populus

ludność ˈludnɔɕʨ̑ n
ogół ludzi zamieszkujących dane terytorium populus

ludzki ˈluʦ̑ʲci adj
odnoszący się do wytworów rąk lub umysłu człowieka humanus

ludzkość ˈluʦ̑kɔɕʨ̑ n
ród ludzki; ogół, suma ludzi na świecie humanitas mundus

luka ˈluka n
brak lub niedobór czegoś lacuna
puste miejsce lacuna

lukrecja luˈkrɛʦ̑ʲja n
(botanika, botaniczny) Glycyrrhiza, rodzaj bylin z rodziny bobowatych, rosnących w Eurazji; Glycyrrhiza Liquiritia glycyrrhiza liquiritia
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) (kulinaria) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) wysuszone korzenie lukrecji (1.1) z odłogami lub ich przetwory glycyrrhiza liquiritia

luksus ˈluksus n
warunki zapewniające komfortowe życie i zbytek; luxus

lustro ˈlustrɔ n
gładka powierzchnia odbijająca światło; tafla szkła od spodu pokrytego warstwą srebra lub aluminium; speculum

lutet ˈlutɛt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Lu i liczbie atomowej 71; lutetium

lutnia ˈlutʲɲa n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dawny instrument strunowy przypominający mandolinę; barbitos

lutować luˈtɔvaʨ̑ v
(technologia, technika, techniczny) łączyć metalowe elementy przy pomocy lutu roztopionego lutownicą lub palnikiem plumbō

luty ˈlutɨ n
drugi miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego) Februarius

lwi lvʲi adj
właściwy lwu, należący do lwa leoninus

lwia część ˈlvʲja ˈʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ idiom
ironiczne określenie zagarniętej całości lub niemalże całości, jako efekt współpracy z kimś silniejszym pars leonina

lwica ˈlvʲiʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) samica lwa lea leaena

lód lut n
stały stan skupienia wody; glacies
(potocznie, potoczny) lodowisko glacies

ląd lɔ̃nt n
obszar skorupy ziemskiej niepokryty wodami mórz i oceanów; terra

lędźwie ˈlɛ̃ɲʥ̑vʲjɛ n
(anatomia, anatomiczny) część pleców między żebrami a miednicą lumbus

lęk lɛ̃ŋk n
(psychologia, psychologiczny) strach pojawiający się bez przyczyny; metus
uczucie niepokoju, obawy przed czymś, co może być groźne metus

lękać się ˈlɛ̃ŋkaʨ̑‿ɕɛ v
(książkowy) bać się; odczuwać strach, trwogę timere

lękliwy lɛ̃ŋkˈlʲivɨ adj
(o osobach) skłonny do lęku, dający się łatwo nastraszyć timidus

lśnić l̥ʲɕɲiʨ̑ v
świecić, błyszczeć, odbijać światło nitere

macedoński ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃j̃sʲci adj
odnoszący się do państwa Macedonia lub Macedończyków Macedonicus
odnoszący się do regionu Macedonia w Grecji lub mieszkańców tego regionu Macedonicus

macedoński ˌmaʦ̑ɛˈdɔ̃j̃sʲci n
język urzędowy Macedonii; Macedonicus
język wymarły używany przez starożytnych mieszkańców Macedonii; Macedonicus

machać ˈmaxaʨ̑ v
szybko, wahadłowo ruszać czymś moveo

macica maˈʨ̑iʦ̑a n
(anatomia, anatomiczny) narząd kręgowców, w którym rozwija się embrion; uterus

macocha maˈʦ̑ɔxa n
żona ojca, ale nie matka noverca

maczuga n
jedna z najstarszych broni obuchowych, pałka z grubym końcem nabitym ostrymi kamieniami lub kawałkami metalu; clava

mafia ˈmafʲja n
zorganizowana grupa przestępcza wywodząca się z Włoch (obecnie działająca w wielu krajach), o hierarchicznej strukturze, działająca w wielu obszarach życia, również dążąca do uzyskania wpływów w polityce mafia

magenta maˈɡɛ̃nta n
barwa purpurowa; magentibus

magia ˈmaɟja n
praktyki oparte na wierze w zjawiska nadprzyrodzone, wykorzystujące zaklęcia i czynności rytualne; magia

magiczny maˈɟiʧ̑nɨ adj
związany z magią magicus

magik ˈmaɟik n
osoba robiąca sztuczki mające sprawiać wrażenie magii magus

magistrat n
(dawniej, dawny) urzędnik miejski sprawujący najwyższą władzę wojenną i sądową lub wykonawczą w starożytnym Rzymie magistratus

magna cum laude
z wielką pochwałą magna cum laude

magnes ˈmaɡnɛs n
przedmiot mający zdolność przyciągania niektórych przedmiotów (zrobionych z żelaza i jego stopów); magnes

magnez ˈmaɡnɛs n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mg i liczbie atomowej 12 magnesium

magnolia maɡˈnɔlʲja n
(botanika, botaniczny) Magnolia L., drzewo lub krzew należący do rodziny magnoliowatych; magnolia

magnoliowate ˌmaɡnɔlʲjɔˈvatɛ n
(botanika, botaniczny) Magnoliaceae, rodzina drzew, krzewów lub pnączy należąca do rzędu magnoliowców; Magnoliaceae

maj maj n
piąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego) Maius

majeranek ˌmajɛˈrãnɛk n
(botanika, botaniczny) roślina uprawna stosowana w lecznictwie i gastronomii; amaracus
(kulinaria) przyprawa z suszonych pędów majeranku (1.1) amaracus

majestat n
dostojeństwo, powaga lub okazałość jakichś osób, zjawisk lub rzeczy maiestas

majestatyczny ˌmajɛstaˈtɨʧ̑nɨ adj
(książkowy) pełen dostojnej powagi augustus

mak mak n
(botanika, botaniczny) Papaver L., rodzaj roślin z rodziny makowatych; papaver papāver
(cukiernictwo) (spożywczy) nasiona maku (1.2) papaver

makaron maˈkarɔ̃n n
(spożywczy) (kulinaria) półprodukt żywnościowy wytwarzany z ciasta zagniecionego z mąki, wody i soli; pasta

makolągwa ˌmakɔˈlɔ̃ŋɡva n
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis cannabina, mniejszy od wróbla ptak gniazdujący w krzewach; Acanthis cannabina

makrela maˈkrɛla n
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba morska z rodziny makrelowatych z rodzaju Scomber lub Scomberomorus; lacerta lacertus

malachit maˈlaçit n
(mineralogia, mineralogiczny) (jubilerstwo, jubilerski) minerał o zielonej barwie, wykorzystywany w jubilerstwie, architekturze, sztuce zdobniczej oraz jako pigment; molochītēs

malajski maˈlajsʲci adj
dotyczący Malezji, pochodzący z Malezji, taki jak na Malezji lingua Malayana

malajski maˈlajsʲci n
(językoznawstwo, językoznawczy) język Malezji i Malajów lingua Malayana

malakologia ˌmalakɔˈlɔɟja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (zoologia, zoologiczny) dział zoologii zajmujący się mięczakami; malacologia

malarstwo maˈlarstfɔ n
(sztuka) sztuka plastyczna posługująca się m.in. plamą barwną, linią nakładaną na określoną powierzchnię (np. płótno, tektura, deska, ściana); pictura

malarz ˈmalaʃ n
(sztuka) artysta, który maluje obrazy pictor
(budownictwo) rzemieślnik, który maluje ściany i inne części budynku pictor

malina maˈlʲĩna n
(botanika, botaniczny) Rubus L., rodzaj krzewów z rodziny różowatych; rubus

malować maˈlɔvaʨ̑ v
tworzyć obraz lub dzieło malarskie pingere
(o uczuciu, stanie ducha) ukazywać się, uwidaczniać się na twarzy lub w postawie człowieka depingere

maltański malˈtãj̃sʲci adj
(geografia, geograficzny) (administracja) odnoszący się do państwa Malta Melitensis
(geografia, geograficzny) odnoszący się do wyspy Malta Melitensis

mamka ˈmãmka n
kobieta karmiąca piersią cudze dziecko nutrix

mandragora ˌmãndraˈɡɔra n
(botanika, botaniczny) Mandragora L., rodzaj roślin z rodziny psiankowatych; Mandragora
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1), której ze względu na kształt korzeni przypominający postać ludzką, przypisywano dawniej lecznicze i magiczne własności mandragoras

manga ˈmãŋɡa n
japoński komiks; manga

mangan ˈmãŋɡãn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mn i liczbie atomowej 25; manganum

mango ˈmãŋɡɔ n
(botanika, botaniczny) Mangifera L., mangowiec, rodzaj drzew owocowych z rodzaju nanerczowatych; Mangifera

mansjonariusz n
(dawniej, dawny) (kościelny) (zobacz) mansjonarz mansionarius

mansjonarz n
(dawniej, dawny) (kościelny) katolicki duchowny beneficjent przy ważniejszym kościele; mansionarius

mapa ˈmapa n
graficzne odwzorowanie terenu, także nieba; charta tabula

maraton maˈratɔ̃n n
(sport, sportowy) bieg na dystansie 42 km i 195 m Marathon

marcepan marˈʦ̑ɛpãn n
(kulinaria) masa ze zmielonych migdałów utartych z cukrem i białkiem, używana w do wyrobów cukierniczych; Mārcī pānis

marchia n
(historia, historyczny, historycznie) (administracja) w Imperium Karolińskim oraz w Świętym Cesarstwie Rzymskim okręg przygraniczny zarządzany przez margrabię; margo

marihuana ˌmarʲixuˈ<sup>w</sup>ãna n
substancja psychoaktywna wytwarzana z konopi siewnych; cannabis

marksizm ˈmarʲcɕism̥ n
(historia, historyczny, historycznie) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) koncepcja filozoficzna, ekonomiczna i społeczno-polityczna stworzona przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, zakładająca, że motorem zmian historycznych jest walka klas, prowadząca do utworzenia społeczeństwa komunistycznego; placita marxiana

marmur ˈmarmur n
(geologia, geologiczny) skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, stosowana jako dekoracyjny materiał budowlany i artystyczny; marmor marmur

marność ˈmarnɔɕʨ̑ n
bycie ulotnym, nietrwałym, bezcelowym, bez wartości vanitas

marsjański marˈsʲjä̃j̃sʲci adj
(przymiotnik) od Mars Martis

marskość ˈmarskɔɕʨ̑ n
(medycyna, medyczny) stwardnienie narządu i związane z tym upośledzenie jego czynności cirrhosis

marszałek marˈʃawɛk n
(wojskowość, wojskowy) najwyższy stopień wojskowy, m.in. w Polsce; marescalcus

martwy ˈmartfɨ adj
taki, który umarł mortuus

marynarka ˌmarɨ̃ˈnarka n
(wojskowość, wojskowy) wojska walczące na wodzie albo ogół statków, infrastruktury i ich obsługi przeznaczonych do jednego celu classis

marynarz maˈrɨ̃naʃ n
człowiek należący do załogi okrętu lub statku; nauta

marzana maˈʒãna n
rodzaj roślin zielnych, Rubia L. rubia

marzec ˈmaʒɛʦ̑ n
trzeci miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego) Martius

marzenie maˈʒɛ̃ɲɛ n
(przenośnie, przenośnia) coś niewiarygodnego, nierzeczywistego quiēs
ciąg nieuporządkowanych myśli pojawiający się podczas snu quiēs
fantazjowanie, pragnienie czegoś, chęć uzyskania lub osiągnięcia czegoś quiēs

marzyciel n
ten, kto marzy somniator

marzyć ˈmaʒɨʨ̑ v
myśleć o czymś przyjemnym, stwarzając tego obraz w wyobraźni; bardzo pragnąć, aby coś się wydarzyło somniare

masa ˈmasa indefiniteCardinalNumeral
bardzo dużo czegoś, mnóstwo multitudo

masa ˈmasa n
gęsta lub półpłynna substancja, także substancja skrzepnięta massa materia materies

masakra maˈsakra n
umyślne, masowe zabijanie w sposób wyjątkowo okrutny; trucidatio

masaż ˈmasaʃ n
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) zabieg fizjoterapeutyczny lub kosmetyczny wykonywany ręcznie lub przy pomocy aparatury, polegający na ugniataniu, głaskaniu, rozcieraniu, oklepywaniu ciała; frictio

masażystka ˌmasaˈʒɨstka n
kobieta wykonująca masaż tractātrīx

maska ˈmaska n
przykrycie twarzy lub jej części z otworami na oczy, używana w różnych celach, np. ochronnych lub obrzędowych; persona

maszt maʃt n
(architektura, architektoniczny) wysoki słup lub pionowa konstrukcja opierająca się na fundamencie; malus
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) pionowe drzewce ustawione przeważnie w osi jednostki pływającej o napędzie żaglowym, którego podstawowym zadaniem jest stawianie na nim żagli i przenoszenie działania siły aerodynamicznej na kadłub jednostki; malus

maszyna maˈʃɨ̃na n
urządzenie zawierające mechanizm lub zespół współdziałających mechanizmów, służące do przetwarzania energii albo do wykonywania określonej pracy machina

masło ˈmaswɔ n
(spożywczy) tłuszcz jadalny produkowany z mleka; butyrum
(spożywczy) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) spożywczy lub kosmetyczny zamiennik masła (1.1) produkowany z tłuszczy roślinnych butyrum

matczyny maṭˈʧ̑ɨ̃nɨ adj
(książkowy) dotyczący matki, należący do matki, właściwy matce, charakteryzujący matkę maternus maternalis

matematyczny ˌmatɛ̃maˈtɨʧ̑nɨ adj
związany z matematyką mathēmaticus

matematyk ˌmatɛ̃ˈmatɨk n
osoba zajmująca się zawodowo matematyką mathematicus

matematyka ˌmatɛ̃ˈmatɨka n
(edukacja, edukacyjny) nauka dedukcyjna zajmująca się analizą zbiorów, liczb i innych elementów abstrakcyjnych; mathematica

materac maˈtɛraʦ̑ n
duży płaski przedmiot, wypełniony elastycznym materiałem dla uniknięcia kontaktu z twardą powierzchnią np. podczas snu lub ćwiczeń gimnastycznych; culcita

materia maˈtɛrʲja n
(filozofia, filozoficzny) byt rozciągły w przestrzeni i czasie; māteria
(fizyka, fizyczny) ogół obiektywnie istniejących przedmiotów, poznawalnych za pomocą zmysłów lub przyrządów pomiarowych; māteria

materiał maˈtɛrʲjaw n
to, z czego są wytwarzane przedmioty materia

matka ˈmatka n
rodzic płci żeńskiej; mater
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zakonnica, przełożona klasztoru mater
(zoologia, zoologiczny) samica mająca potomstwo mater

matka chrzestna ˈmatka ˈxʃɛstna n
(kościelny) kobieta przedstawiająca do chrztu osobę chrzczoną commater

matrymonialny adj
dotyczący małżeństwa matrimonialis

matura maˈtura n
egzamin zdawany po ukończeniu szkoły średniej; baccalaureatus

maximum maximorum n
absolutne maksimum maximum maximorum

mało ˈmawɔ indefiniteCardinalNumeral
niewielka ilość czegoś lub kogoś parum

małpa ˈmawpa n
(zoologia, zoologiczny) człekokształtne zwierzę z rzędu naczelnych; simia simius

mały ˈmawɨ adj
mający niewielkie rozmiary, nieduży, drobny, niski parvus

mały palec ˈmawɨ ˈpalɛʦ̑ n
(anatomia, anatomiczny) piąty, najmniejszy palec u ręki lub nogi digitus minimus

małżeństwo mawˈʒɛ̃j̃stfɔ n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (etnografia, etnograficzny) (socjologia, socjologiczny) usankcjonowany prawnie lub kulturowo stały związek dwóch osób, zwykle płci przeciwnej, tradycyjnie mający ułatwić wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i finansów, pożycie oraz wychowanie dzieci; matrimonium

maść maɕʨ̑ n
(medycyna, medyczny) substancja o półstałej, miękkiej konsystencji i o właściwościach leczniczych przeznaczona do smarowania skóry; unguentum

meander mɛˈãndɛr n
(architektura, architektoniczny) element dekoracyjny przypominający meandrującą rzekę; Maeander
(geografia, geograficzny) zakole rzeki przypominające literę U; Maeander

mebel ˈmɛbɛl n
ruchomy sprzęt użytkowy przeznaczony do wyposażenia pomieszczeń; intrinsecum

mech mɛx n
(botanika, botaniczny) drobna, niewielka roślina zarodnikowa żyjąca w ocienionych i wilgotnych miejscach muscus

mechanika mɛˈxãɲika n
(fizyka, fizyczny) dział fizyki opisujący ruch i odkształcenie ciał materialnych lub ich części na skutek ich wzajemnych oddziaływań oraz badający stan równowagi między nimi. mechanicus
(informatyka, informatyczny) model fizyki świata zaimplementowany w grze komputerowej mechanicus
(technologia, technika, techniczny) dział obejmujący mechanikę ośrodków ciągłych i wytrzymałość materiałów mechanicus
(technologia, technika, techniczny) dział techniki zajmujący się konstruowaniem i budowaniem maszyn i pojazdów; mechanicus
sposób działania mechanizmu mechanicus

meczet ˈmɛʧ̑ɛt n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budynek, miejsce modlitwy i sprawowania kultu Boga w islamie; meschita

medal ˈmɛdal n
niewielki okrągły wytwór metalowy, ozdobiony reliefem, często na wstążce, wykonany dla upamiętnienia ważnych wydarzeń lub jako odznaczenie; medalis

mediacja n
pośredniczenie w sporze, aby ułatwić stronom dojście do porozumienia mediatio

meduza mɛˈduza n
(zoologia, zoologiczny) galaretowate zwierzę morskie, którego parasolowate ciało unoszone jest przez toń morską; halipleumon

medycyna ˌmɛdɨˈʦ̑ɨ̃na n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (medycyna, medyczny) nauka o zdrowiu i chorobach człowieka i zwierząt oraz sposobach zapobiegania i leczenia, medicina

medytacja ˌmɛdɨˈtaʦ̑ʲja n
w hinduizmie, buddyzmie i dżinizmie: praktyki mające na celu samopoznanie, samodoskonalenie; meditatio

meitner ˈmajtnɛr n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mt i liczbie atomowej 109; meitnerium

meksykański ˌmɛksɨˈkãj̃sʲci adj
odnoszący się do państwa Meksyk Mexicanensis

melancholia ˌmɛlãnˈxɔlʲja n
(psychologia, psychologiczny) depresja psychiczna objawiająca się apatią i niechęcią do życia aegritudo animi

melatonina ˌmɛlatɔ̃ˈɲĩna n
(biochemia, biochemiczny) hormon syntetyzowany w pinealocytach szyszynki, odpowiadający za regulację dobowego cyklu snu i czuwania; melatoninum

melodia mɛˈlɔdʲja n
ciąg dźwięków, każdy o określonej wysokości i czasie trwania, rozpoznawany przez słuchacza jako jedna całość; melodia canor

melodyjny adj
o przyjemnym brzmieniu dulcis

menażeria ˌmɛ̃naˈʒɛrʲja n
(historia, historyczny, historycznie) (zoologia, zoologiczny) niecodzienne gatunki zwierząt w klatkach obwożone w celach pokazowych; vīvārium
(historia, historyczny, historycznie) (zoologia, zoologiczny) pomieszczenie lub zespół klatek, gdzie przetrzymywane są (1.1) vīvārium

mendelew mɛ̃nˈdɛlɛf n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Md i liczbie atomowej 101; mendelevium

menstruacja ˌmɛ̃w̃struˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
(fizjologia, fizjologiczny) cykliczne złuszczanie się nabłonka macicy kobiety pod wpływem zmian stężenia hormonów płciowych; menses

mercha n
(staropolski) nierządnica meretrix

meryterium n
(paleontologia, paleontologiczny) (zoologia, zoologiczny) najprymitywniejszy i najstarszy przedstawiciel rzędu trąbowców, znany z egipskich osadów górnego eocenu (Moeritherium, sp., rodzaj zwierząt) Moeritherium

merytokracja n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system, w którym władza powierzana jest osobom kompetentnym; meritocratia

meskalina ˌmɛskaˈlʲĩna n
(chemia, chemiczny) narkotyk z grupy alkaloidów fenyloetyloaminowych, silny enteogen; mescalinum

metabolizm ˌmɛtaˈbɔlʲism̥ n
(biochemia, biochemiczny) przemiana materii w organizmie; metabolismus

metafizyka n
(filozofia, filozoficzny) podstawowa dyscyplina filozoficzna, badająca powszechne własności bytu metaphysica

metafora ˌmɛtaˈfɔra n
(językoznawstwo, językoznawczy) środek stylistyczny polegający na zestawieniu obcych sobie znaczeniowo wyrazów w celu uzyskania nowego, przenośnego znaczenia; metaphora

metal ˈmɛtal n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny charakteryzujący się obecnością w sieci krystalicznej elektronów swobodnych; metallum

metalowy ˌmɛtaˈlɔvɨ adj
związany z metalem, dotyczący metalu, zrobiony z metalu metallicus

metan ˈmɛtãn n
(chemia, chemiczny) najprostszy alkan, bezwonny i bezbarwny gaz, główny składnik gazu ziemnego, stosowany do syntezy wielu związków organicznych i jako gaz opałowy; methanum

metempsychoza n
reinkarnacja, ponowne wcielenie duszy, wędrówka dusz metempsychosis

metoda mɛˈtɔda n
sposób postępowania mający doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu via methodus

metonimia n
(językoznawstwo, językoznawczy) figura retoryczna polegająca na zastąpieniu nazwy czegoś nazwą czegoś innego, co pozostaje z nim w uchwytnej zależności; metonymia

metr mɛtr̥ n
odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy; metrum

metr kwadratowy ˈmɛtr̥ ˌkfadraˈtɔvɨ n
(matematyka, matematyczny) jednostka miary równa polu kwadratu o boku jednego metra; metrum quadratum

metr sześcienny n
(jednostka miary) jednostka objętości równa objętości sześcianu o krawędzi jednego metra; metrum cubicum

metronidazol ˌmɛtrɔ̃ɲiˈdazɔl n
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk będący pochodną nitroimidazolu; metronidasolum metronidazolum

metropolia ˌmɛtrɔˈpɔlʲja n
(geografia, geograficzny) (urbanistyka, urbanistyczny) główne miasto kraju metropolis

mewa ˈmɛva n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak płetwonogi o gęstym upierzeniu koloru białego lub popielatego żyjący na wybrzeżach basenów wodnych; gavia larus

mgła mɡwa n
zawiesina mikroskopijnych kropelek wody unosząca się nisko nad ziemią w postaci obłoku utrudniającego widoczność; nebula caligo

mgławica mɡwaˈvʲiʦ̑a n
(astronomia, astronomiczny) obłok gazu i pyłu międzygwiazdowego; nebula

mianownik mʲjãˈnɔvʲɲik n
(gramatyka) pierwszy przypadek deklinacji, który odpowiada na pytania: kto? co?; nominativus

miasteczko mʲjaˈstɛʧ̑kɔ n
(zdrobniale) od: miasto oppidulum
małe miasto oppidulum

miasto ˈmʲjastɔ n
(administracja) znaczny obszar gęsto zabudowany, będący skupiskiem ludności wykonującej zawody nierolnicze, a który otrzymał prawa miejskie; urbs oppidum
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) ogół mieszkańców miasta (1.1) urbs
(potocznie, potoczny) centrum, główne miejsce miasta (1.1) urbs

miażdżyca mʲjaʒˈʤ̑ɨʦ̑a n
(medycyna, medyczny) przewlekły proces zapalno-zwyrodnieniowy tętnic, powodujący ich stwardnienie i zwężenie ich światła; jedna z chorób cywilizacyjnych; atheromatosis atherosclerosis

miecz mʲjɛʧ̑ n
obosieczna broń z długim, prostym metalowym ostrzem; gladius spatha

miedziany mʲjɛ̇ˈʥ̑ãnɨ adj
zawierający miedź lub zrobiony z miedzi aereus

miedź mʲjɛ̇ʨ̑ n
(chemia, chemiczny) metal, pierwiastek chemiczny o symbolu Cu i liczbie atomowej 29; cuprum aes

miejsce ˈmʲjɛ̇jsʦ̑ɛ n
obszar lub punkt w przestrzeni locus

miejscownik mʲjɛ̇jsˈʦ̑ɔvʲɲik n
(gramatyka) szósty przypadek deklinacji polskiej, odpowiada na pytania (o) kim? (o) czym?; locativus

mierzyć ˈmʲjɛʒɨʨ̑ v
liczbowo określać właściwość (np. ilość, długość) czegoś poprzez porównanie z ustalonym wzorcem (np. calem, metrem czy długością własnej stopy); robić pomiar commētīri

miesiąc ˈmʲjɛ̇ɕɔ̃nʦ̑ n
jednostka czasu obejmująca 28–31 dni; każda z dwunastu części roku; mensis

mieszać ˈmʲjɛʃaʨ̑ v
dodawać, łączyć pojęcia itp. misceo
łączyć składniki podczas mieszania (poruszając lub potrząsając substancją) miscere

mieszkanie mʲjɛˈʃkãɲɛ n
zespół pomieszczeń mający odrębne wejście, przystosowanych do zamieszkania przez ludzi; atrium

mieszkaniec mʲjɛˈʃkãɲɛʦ̑ n
osoba, która gdzieś mieszka (żyje) civis

mieszkać ˈmʲjɛʃkaʨ̑ v
przebywać w jakimś miejscu przez wiele dni, wraz ze spaniem habito habitare

mieć mʲjɛ̇ʨ̑ v
być w posiadaniu czegoś, posiadać coś habere
dążyć do oddania czegoś komuś habere

mieć nadzieję ˈmʲjɛ̇ʨ̑ naˈʥ̑ɛ̇jɛ v
wierzyć, ufać, wyrażać nadzieję na coś; myśleć, że; spodziewać się, że spero

migdał ˈmʲiɡdaw n
(kulinaria) jadalna pestka owocu migdałowca pokryte brązową łuską, wewnątrz barwy kremowej; amygdala

migdałecznik arjuna n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Terminalia arjuna, gatunek drzewa z rodziny trudziczkowatych; Terminalia arjuna

migdałek n
(anatomia, anatomiczny) skupisko tkanki chłonnej wchodzące w skład pierścienia chłonnego gardła; tonsillae

migdałowiec pospolity n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Prunus dulcis, gatunek krzewu lub niedużego drzewa z rodziny różowatych; Prunus dulcis

migotanie przedsionków ˌmʲiɡɔˈtãɲɛ pʃɛtʲˈɕɔ̃nkuf n
(medycyna, medyczny) arytmia serca polegająca na braku koordynacji pobudzeń przedsionków serca; fibrillatio atriorum

mikołajek n
(botanika, botaniczny) Eryngium L.; rodzaj roślin z rodziny selerowatych; Eryngium
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) eryngium

mikrobiologia ˌmʲikrɔbʲjɔˈlɔɟja n
(biologia, biologiczny) nauka zajmująca się badaniem organizmów niewidocznych gołym okiem; microbiologia

mikroflora n
(biologia, biologiczny) zespół roślinnych drobnoustrojów żyjących w danym środowisku microflora

mikrometr n
(metrologia, metrologiczny) jednostka długości równa milionowej części metra; micrometrus
(technologia, technika, techniczny) narzędzie do mierzenia bardzo małych długości lub grubości micrometrus

mikroregion n
(geografia, geograficzny) jednostka podziału fizycznogeograficznego przestrzeni, charakteryzująca się zbliżonymi cechami środowiskowo-krajobrazowymi, mniejsza od mezoregionu; microrregionis

milczeć ˈmʲilʧ̑ɛʨ̑ v
nie mówić, nie wydawać głosu silere

milenium n
okres tysiąca lat millennium

milioner mʲiˈlʲjɔ̃nɛr n
osoba bardzo bogata, posiadająca miliony milionarius

mina ˈmʲĩna n
wyraz twarzy gestus

minerał mʲĩˈnɛraw n
(geologia, geologiczny) substancja, której struktura ukształtowała się w wyniku procesów geologicznych, będąca ciałem krystalicznym lub posiadająca jednorodną strukturę chemiczną; minerale

minimum minimorum n
absolutne minimum minimum minimorum

minister prowincjalny n
(kościelny) wyższy przełożony zakonny, zarządzający prowincją minister provincialis

ministra mʲĩˈɲistra n
kobieta minister ministra

minuta mʲĩˈnuta n
(matematyka, matematyczny) jednostka kąta płaskiego równa 1/60 stopnia (= jednej sześćdziesiątej); poprawnie minuta kątowa; horae pars sexagesima
jednostka czasu, równa 60 sekundom (= sześćdziesięciu); horae pars sexagesima
odległość pokonywana w ciągu minuty (1.1) horae pars sexagesima

miotła ˈmʲjɔtwa n
narzędzie służące do zamiatania, zazwyczaj w postaci pęku rózg związanych z jednej strony i przymocowanych do trzonka; symbol czarownicy; scopa

mirra ˈmʲirːa n
żywica o przyjemnym zapachu, gorzkim, korzennym smaku otrzymywana z drzew i krzewów z rodzaju balsamowiec; murra

mirt mʲirt n
(botanika, botaniczny) Myrtus, krzew wiecznie zielony, o wonnych liściach i białych kwiatach, będący symbolem dziewictwa; myrtus

miscellanea ˌmʲisʦ̑ɛlːãˈnɛa n
zbiór różnych tekstów, utworów, książek różnych autorów silva rerum

miseczka mʲiˈsɛʧ̑ka n
mała miska catillus

misja ˈmʲisʲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) działalność instytucji religijnych mająca na celu rozpowszechnianie jakiejś religii i pozyskanie jej nowych wyznawców expeditio
posłannictwo, ważne, odpowiedzialne zadanie do wykonania expeditio

misjonarz mʲiˈsʲjɔ̃naʃ n
duchowny lub osoba świecka uczestnicząca w działalności misyjnej missionarius

miska ˈmʲiska n
mała misa, płaskie, otwarte naczynie z krawędziami uniesionymi do góry; catinus

mistrz mʲisṭʃ n
osoba najlepsza w czymś dominus

mistycyzm mʲiˈstɨʦ̑ɨsm̥ n
kierunek religijno-filozoficzny dopuszczający możliwość pozazmysłowego, bezpośredniego kontaktu z Bogiem; mystica

mistyczny adj
charakteryzujący się tajemniczością mysticus
związany z mistyką, mistycyzmem mysticus

mit mʲit n
baśń, stara opowieść fantastyczna; mythus

mitochondrium n
(biologia, biologiczny) organellum odpowiadające za oddychanie komórkowe; mitochondrion

mitologia ˌmʲitɔˈlɔɟja n
nauka zajmująca się mitami mythologia
funkcjonujący w określonej religii lub społeczności zbiór mitów i podań; mythologia

mitra ˈmʲitra n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczne nakrycie głowy hierarchy kościelnego; mitra

mitralny adj
(anatomia, anatomiczny) dotyczący zastawki położonej pomiędzy lewym przedsionkiem a lewą komorą serca mitralis

miód mʲjut n
(spożywczy) gęsty, słodki produkt spożywczy, w kolorze żółtym lub brązowym, wytwarzany przez pszczoły; mel

miód pitny ˈmʲjut ˈpʲitnɨ n
(kulinaria) tradycyjny polski napój alkoholowy powstały w wyniku fermentacji brzeczki miodu i przypraw; mulsa

mięczak zakaźny n
(medycyna, medyczny) skórna choroba wirusowa z charakterystycznymi, grudkowatymi wykwitami barwy woskowobiałej; molluscum contagiosum

między ˈmʲjɛ̃nʣ̑ɨ preposition
…używany, gdy coś znajduje się pomiędzy obiektami inter

między młotem a kowadłem ˈmʲjɛ̃nʣ̑ɨ ˈmwɔtɛ̃m ˌa‿kɔˈvadwɛ̃m adv
w sytuacji wyboru między dwiema złymi możliwościami inter malleum et incudem

międzyczas mʲjɛ̃nˈʣ̑ɨʧ̑as n
(sport, sportowy) czas zawodnika na pewnym fragmencie wyścigu interea

międzynarodowy ˌmʲjɛ̃nʣ̑ɨ̃narɔˈdɔvɨ adj
taki, który dotyczy dwu lub więcej narodów internātiōnālis

miękki ˈmʲjɛ̃ŋʲci adj
taki, który łatwo ugina się pod naciskiem mollis

mięsień ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ n
(anatomia, anatomiczny) czynny element narządu ruchu; musculus

mięsień gruszkowaty n
(anatomia, anatomiczny) mięsień szkieletowy zaczynający się na miedniczej kości krzyżowej; musculus piriformis

mięsień krawiecki ˈmʲjɛ̃w̃ɕɛ̇̃ɲ kraˈvʲjɛʦ̑ʲci n
(anatomia, anatomiczny) najdłuższy mięsień ludzkiego ciała; musculus sartorius

mięso ˈmʲjɛ̃w̃sɔ n
(spożywczy) jadalne części zabitego zwierzęcia; caro carnis

mięsożerca ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrʦ̑a n
(ekologia, ekologiczny) zwierzę lub roślina żywiąca się głównie mięsem carnivora

mięsożerny ˌmʲjɛ̃w̃sɔˈʒɛrnɨ adj
(zoologia, zoologiczny) żywiący się mięsem carnivora

mięta ˈmʲjɛ̃nta n
(botanika, botaniczny) Mentha, ziele z rodziny wargowych o charakterystycznym zapachu; mentha menta

mięśniak ˈmʲjɛ̃w̃ɕɲak n
(medycyna, medyczny) guz łagodny pochodzenia mezenchymalnego, wywodzący się z tkanki mięśniowej; myoma

miłosierdzie ˌmʲiwɔˈɕɛrʲʥ̑ɛ n
okazywane współczucie, dobroć lub litość misericordia

miłość ˈmʲiwɔɕʨ̑ n
silna więź emocjonalna łącząca ludzi; także: łącząca osobę z Bogiem, bóstwem, krajem rodzinnym amor
uczucie, którym się darzy kochaną osobę; amor caritas
osoba, którą się kocha amor caritas

miły ˈmʲiwɨ adj
uprzejmy, serdeczny benignus

mleko ˈmlɛkɔ n
(spożywczy) wydzielina gruczołów mlecznych, najczęściej krowy, spożywana przez ludzi jako dodatek do pokarmu lac lactus

mleć mlɛʨ̑ v
rozdrabniać coś za pomocą odpowiednich przyrządów molo

mnich mʲɲix n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek klasztornej wspólnoty religijnej w religiach niechrześcijańskich monachus

mniej więcej ˈmʲɲɛ̇j ˈvʲjɛ̃nʦ̑ɛj
szacunkowe podanie miary, wielkości plus minus

mniszka n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: zakonnica z zakonu monastycznego, mniszego monacha

mnogość ˈmnɔɡɔɕʨ̑ n
duża ilość czegoś multitudo

moc mɔʦ̑ n
(fizyka, fizyczny) ilość pracy w jednostce czasu, wielkość fizyczna wyrażana w watach; potentia

mocz mɔʧ̑ n
(fizjologia, fizjologiczny) płynne resztki usuwane z organizmu zwierząt; urina

modliszka mɔˈdlʲiʃka n
(zoologia, zoologiczny) drapieżny owad z rzędu Mantodea, przypominający osobę ze złożonymi rękoma do modlitwy; mantis

modlitwa mɔˈdlʲitfa n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) forma kultu religijnego, kierowanie myśli do boga, świętych, aniołów, ogólnie do sfery sacrum; precatio preces

modlić się ˈmɔdlʲiʨ̑‿ɕɛ v
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mówić modlitwę, prosić Boga (bóstwa) o coś, dziękować Mu (im) za coś orare

modrzew ˈmɔḍʒɛf n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Larix Mill., rodzaj drzew z rodziny sosnowatych; Larix
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo iglaste z rodzaju (1.1), o delikatnych, jasnozielonych igłach, opadających na zimę larix

modrzewnica ˌmɔḍʒɛvʲˈɲiʦ̑a n
(botanika, botaniczny) Andromeda L., rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych; andromeda

mohel n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) żydowski rytualny rzezak; circumcisor

mokry ˈmɔkrɨ adj
pokryty lub nasiąknięty wodą, albo inną cieczą umidus madidus udus humidus aquosus humidulus

molekularny adj
dotyczący cząsteczki, najmniejszych części czegoś molecularis

molibden mɔˈlʲibdɛ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Mo i liczbie atomowej 42; molybdenum

monastycyzm n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: forma życia zakonnego cenobickiego lub anachoreckiego, której celem jest większa zażyłość z Bogiem, gorliwość w praktykach religijnych, modlitwie i ascezie; monachismus vita monachica vita monastica

moneta mɔ̃ˈnɛta n
metalowy krążek lub wielobok, o określonym wymiarze, wadze i wzorze plastycznym, służący jako środek płatniczy; nummus moneta

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci adj
odnoszący się do Mongolii lub Mongołów mongolicus

mongolski mɔ̃ŋˈɡɔlsʲci n
język urzędowy Mongolii; mongolicus

monogamia ˌmɔ̃nɔˈɡãmʲja n
życie w związku z tylko jednym partnerem; monogamia

monstrancja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne do wystawiania konsekrowanej hostii; ; (zobacz) też monstrancja w Encyklopedii staropolskiej ostensorium

monstrum ˈmɔ̃w̃strũm n
potwór monstrum

moralność mɔˈralnɔɕʨ̑ n
zbiór zasad postępowania zgodnych z tym, co jest dobre, prawidłowe, nieszkodliwe; moralitas

morawski mɔˈravsʲci adj
związany z Morawami, dotyczący Moraw, pochodzący z Moraw moravicus

morderca mɔrˈdɛrʦ̑a n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która popełniła morderstwo homocida

morderstwo mɔrˈdɛrstfɔ n
celowe odebranie komuś życia parricidium

morela mɔˈrɛla n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) rodzaj drzew z rodziny różowatych; armeniaca armeniacum
(spożywczy) (kulinaria) (cukiernictwo) owoce tego drzewa armeniacum

morfem ˈmɔrfɛ̃m n
(gramatyka) najmniejsza znacząca cząstka wyrazu; morphema

morfologia ˌmɔrfɔˈlɔɟja n
(biologia, biologiczny) nauka o budowie organizmów zwierzęcych i roślinnych; morphologia

morwa n
(botanika, botaniczny) Morus L., rodzaj dużych krzewów lub niewielkich drzew liściastych z rodziny morwowatych; Morus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) morus

morze ˈmɔ.ʒɛ n
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) duży zbiornik słonej wody mający połączenie z oceanem; mare pontus pelagus altum fretum fretus
(przenośnie, przenośnia) ogromna ilość czegoś mare

morze Marmara pn
(geografia, geograficzny) morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, łączące je z Morzem Czarnym; Propontis

mosiądz ˈmɔɕɔ̃nʦ̑ n
stop miedzi z cynkiem; orichalcum

moskit ˈmɔsʲcit n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielki owad tropikalny przenoszący wiele chorób; cinips

most mɔst n
(architektura, architektoniczny) konstrukcja tworząca drogę ponad wodą; pons

moszna ˈmɔʃna n
(anatomia, anatomiczny) skórno-mięśniowy woreczek, w którym mieszczą się jądra, występujący u samców wielu ssaków lądowych (w tym u człowieka), znajdujący się pomiędzy prąciem i odbytem; scrotum

motocykl mɔˈtɔʦ̑ɨkl̥ n
(motoryzacja) niemający nadwozia pojazd silnikowy, najczęściej dwukołowy, przeznaczony dla jednej, dwóch lub rzadko dla trzech osób; autobirota

motyka mɔˈtɨka n
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) proste narzędzie rolnicze służące m.in. do spulchniania ziemi; sarculum sarculus

motyl ˈmɔtɨl n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) dorosły owad z rodziny motyli, Lepidoptera; papilio pāpiliō

mowa ˈmɔva n
przemówienie, wypowiedź; contio
zdolność mówienia; eloquium

mowa nienawiści n
(socjologia, socjologiczny) język używany w celu znieważenia, pomówienia lub rozbudzenia nienawiści wobec osoby lub grupy społecznej; sermo odiosus

mozaika mɔˈzajka n
(sztuka) dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z małych, wielobarwnych kamyczków, kawałków szkła lub ceramiki o różnej fakturze i kształcie; musivum

moździerz ˈmɔʑʥ̑ɛʃ n
(kulinaria) narzędzie kuchenne lub laboratoryjne w postaci ciężkiego naczynia i tłuczka, służące do rozdrabniania czegoś na proszek; pila

może ˈmɔʒɛ particle
…nadająca wypowiedzi charakter przypuszczenia fortasse
…stosowana w celu wyrażenia propozycji, rady, prośby fortasse

możliwość mɔʒˈlʲivɔɕʨ̑ n
stan, w którym coś jest możliwe (da się zrealizować) facultas

mrowisko mrɔˈvʲiskɔ n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) gniazdo budowane przez owady z rodziny mrówkowatych; formicarium

mrozić v
odbierać odwagę; zabierać pewność siebie gelo
powodować zamrażanie; mocno ochładzać gelo
przenikać mrozem, chłodem gelo
stawać się chłodniejszym gelo

mrugać ˈmruɡaʨ̑ v
(przenośnie, przenośnia) świecić nieregularnym, przerywanym światłem conniveo
wykonywać szybkie ruchy powiekami conniveo

mrówka ˈmrufka n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) owad z rodzaju mrówkowatych, Formicidae formica

mrównik ˈmruvʲɲik n
(zoologia, zoologiczny) Orycteropus, gatunek afrykańskiego ssaka; Orycteropus

msza m̥ʃa n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) celebracja liturgiczna sprawowana w katolicyzmie i prawosławiu; missa

mszyca ˈm̥ʃɨʦ̑a n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały owad żerujący na roślinach; lens olerum

mucha ˈmu.xa n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pospolity czarny dwuskrzydły owad; musca

muchomor muˈxɔ̃mɔr n
(biologia, biologiczny) Amanita Pers., rodzaj grzybów kapeluszowych, często trujących; amanita

muczeć v
o bydle: wydawać niski, przeciągły odgłos mugio

mugol ˈmuɡɔl n
(fantasy) (literacko) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) osoba nieposiadająca magicznych zdolności; Muggle

mumia ˈmũmʲja n
zwłoki zabezpieczone przed rozkładem; mumia

mur mur n
(budownictwo) kamienna lub ceglana konstrukcja, np. ściany budynku murus

murarz ˈmuraʃ n
robotnik pracujący przy wznoszeniu ścian, murów caementarius

musieć ˈmuɕɛ̇ʨ̑ modal
być zobowiązanym do zrobienia czegoś debeo debere
potrzebować zrobić coś debeo
zapewne, z dużym prawdopodobieństwem; zgodnie z domysłami debere

muskularny ˌmuskuˈlarnɨ adj
mający silnie rozwinięte mięśnie, widoczne muskuły musculosus

muszkiet ˈmuʃʲcɛt n
(wojskowość, wojskowy) czarnoprochowa, odprzodowa długa broń palna wyposażona w lufę gładką kalibru od 17 do 25 milimetrów, mosquetum

musztarda muˈʃtarda n
(kulinaria) (spożywczy) przyprawa wytwarzana z ziaren gorczycy i octu; sināpi

muza ˈmuza n
(mitologia grecka) każda z dziewięciu bogiń sztuki i nauki, córek Zeusa i Mnemosyne, utożsamianych z rzymskimi kamenami; Musa

muzeum muˈzɛ<sup>w</sup>ũm n
(turystyka, turystyczny) instytucja zajmująca się przechowywaniem obiektów o wartości historycznej, zwykle z jednej dziedziny wiedzy, celem pokazywania ich odwiedzającym; museum

muzyczny muˈzɨʧ̑nɨ adj
odnoszący się do muzyki, związany z muzyką musicus

muzyk ˈmuzɨk n
osoba, która zajmuje się muzyką; musicus

muzyka ˈmuzɨka n
całokształt takich kompozycji musica
sztuka układania takich kompozycji musica
kompozycja artystyczna złożona z dźwięków musica cantus

muzykologia n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naukowe badania nad muzyką w aspekcie historycznym, teoretycznym czy też fizycznej natury dźwięku; musicologia

muł muw n
(zoologia, zoologiczny) juczny, wytrzymały mieszaniec ogiera osła i klaczy konia; hinnus

my mɨ personalPronoun
pierwsza osoba liczby mnogiej, grupa osób, wśród której znajduje się osoba mówiąca nos

mydło ˈmɨdwɔ n
substancja używana do mycia i prania sapo

mykeński mɨˈkɛ̃j̃sʲci adj
dotyczący Myken Mycenaeus Mycensis

mykoplazma ˌmɨkɔˈplazma n
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) atypowa bakteria pozbawiona ściany komórkowej o trybie życia wewnątrzkomórkowym mycoplasma

mysz mɨʃ n
(informatyka, informatyczny) urządzenie komputerowe umożliwiające poruszanie kursorem na ekranie monitora mus
(zoologia, zoologiczny) (potocznie, potoczny) małe zwierzę z jednego z gatunków z rodziny myszowatych mus
(zoologia, zoologiczny) nazwa kilkunastu gatunków gryzoni z rodziny myszowatych; mus Mus

mysz komputerowa n
(informatyka, informatyczny) (technologia, technika, techniczny) urządzenie wskazujące używane podczas pracy z interfejsem graficznym systemu komputerowego; mus mus computatralis

myć mɨʨ̑ v
czyścić coś za pomocą wody luere

myśl mɨɕl̥ n
efekt pracy umysłu cōgitātiō
zbiór powiązanych idei cōgitātiō

myśleć ˈmɨɕlɛʨ̑ v
chcieć coś zrobić, mieć zamiar cogito
kojarzyć, wnioskować, zastanawiać się, przetwarzać świadomie informację w mózgu cogito cogitare

myśliwy mɨɕˈlʲivɨ n
(łowiectwo, łowiecki) osoba polująca na dzikie zwierzęta venator

móc muʦ̑ modal
być w stanie coś wykonać possum

mój muj pronoun
1 (osoba) lp meus

mól mul n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl z rodziny molowatych niszczący ubrania; blatta

mól książkowy ˈmul cɕɔ̃w̃ʃˈkɔvɨ n
osoba, która czyta bardzo dużo książek, spędza dużo czasu na czytaniu helluo librorum

mówić ˈmuvʲiʨ̑ v
używać mowy do wyrażania myśli dico

mózg musk n
(anatomia, anatomiczny) narząd znajdujący się wewnątrz czaszki odpowiedzialny za myślenie; cerebrum cerebellum

mózgoczaszka ˌmuzɡɔˈʧ̑aʃka n
(anatomia, anatomiczny) grzbietowa, mająca kształt puszki, część czaszki; cranium neurocranium

mózgowy muzˈɡɔvɨ adj
związany z mózgiem, dotyczący mózgu cerebralis

mączka ˈmɔ̃n͇ʧ̑ka n
sproszkowany surowiec techniczny farina

mącznica mɔ̃n͇ʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
(botanika, botaniczny) Arctostaphylos, rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych; Arctostaphylos
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) arctostaphylos

mądrej głowie dość dwie słowie ˈmɔ̃ndrɛj ˈɡwɔvʲjɛ ˈdɔʑʥ̑ ˈdvʲjɛ ˈswɔvʲjɛ proverb
mądremu człowiekowi nie trzeba wiele mówić, bo szybko rozumie, o co chodzi dictum sapienti sat (est) sapienti sat

mądrościowy adj
odnoszący się do mądrości, związany z mądrością sapientialis

mądrość ˈmɔ̃ndrɔɕʨ̑ n
umiejętność podejmowania uzasadnionych decyzji, poparta wiedzą i doświadczeniem sapientia

mądry ˈmɔ̃ndrɨ adj
odznaczający się umiejętnością podejmowania uzasadnionych decyzji, mający wiedzę, inteligencję i doświadczenie sapiens
przygotowany przez kogoś z wiedzą, erudycją; dobrze obmyślony sapiens

mąka ˈmɔ̃ŋka n
(spożywczy) zmielone na drobny proszek ziarna zbóż; farina

mątwa ˈmɔ̃ntfa n
(zoologia, zoologiczny) Sepia, głowonóg o owalnym, spłaszczonym kształcie; sepia

mąż mɔ̃w̃ʃ n
(przestarzałe, przestarzały) mężczyzna; rycerz, wojownik vir
mężczyzna będący w małżeństwie maritus

męczennik n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) ktoś, kto poniósł śmierć za wiarę i zwykle został wyniesiony na ołtarze; martyr

męczyć ˈmɛ̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
stawać się zmęczonym desudo sudo

męski ˈmɛ̃w̃sʲci adj
(gramatyka) (zobacz) rodzaj męski genus masculinum
dotyczący mężczyzny, przeznaczony dla mężczyzny masculinus
odważny, śmiały, zachowujący się w sposób właściwy mężczyznom audax

męstwo ˈmɛ̃w̃stfɔ n
cnota moralna, jedna z czterech cnót kardynalnych; fortitudo

mężczyzna mɛ̃w̃ʃˈʧ̑ɨzna n
dorosły człowiek płci męskiej; vir

młode ˈmwɔdɛ n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę, które jeszcze nie osiągnęło dojrzałości płciowej catulus

młodość ˈmwɔdɔɕʨ̑ n
okres życia pomiędzy dzieciństwem a dorosłością iuventus

młody ˈmwɔdɨ adj
znajdujący się w okresie między dzieciństwem a dorosłością iuvenis

młodzież ˈmwɔʥ̑ɛʃ n
młodzi ludzie iuventus

młotek ˈmwɔtɛk n
narzędzie służące do uderzania, najczęściej do przybijania gwoździ malleus

młyn mwɨ̃n n
budynek, w którym zboże miele się na mąkę mola

młynarz ˈmwɨ̃naʃ n
człowiek, który miele mąkę w młynie molinarius

mściciel ˈm̥ʲɕʨ̑iʨ̑ɛl n
osoba dokonująca zemsty, mszcząca się ultor

mżawka ˈmʒafka n
(meteorologia, meteorologiczny) bardzo drobny opad, składający się z kropelek wody o średnicy poniżej 0,5 mm; pioviggine

na na preposition
…opisujący miejsce, w którym odbywa się czynność, tak że wyrażenie za przyimkiem znajduje się pod podmiotem in

na pamięć na‿ˈpãmʲjɛ̇̃ɲʨ̑ adv
w taki sposób, aby wiernie zapamiętać memoriter

na przykład na‿ˈpʃɨkwat
… poprzedzająca wyliczenie przykładów exempli gratia ad exemplum

na zdrowie na‿ˈzdrɔvʲjɛ interjection
zwrot używany przed toastem prosit
zwrot używany w stosunku do kogoś, kto właśnie kichnął absit omen

na zewnątrz na‿ˈzɛvnɔ̃nṭʃ
w kierunku do obszaru poza daną ograniczoną przestrzenią foras

na zewnątrz na‿ˈzɛvnɔ̃nṭʃ adv
poza daną ograniczoną przestrzenią (zwykle budynkiem) foras
w kierunku do obszaru poza daną ograniczoną przestrzenią (zwykle budynkiem) foras

na świętego Dygdy ˌna‿ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈdɨɡdɨ idiom
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) nigdy, ponieważ nie ma dnia świętego Dygdy ad Kalendas Graecas

na święty nigdy na‿ˈɕfʲjɛ̃ntɨ ˈɲiɡdɨ adv
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) o terminie bardzo odległym, poza wszelką możliwością realizacji ad Kalendas Graecas

nacisk ˈnaʨ̑isk n
działanie na coś z pewną siłą pressiō
presja, przymus pressiō

nacięcie krocza n
(medycyna, medyczny) zabieg ginekologiczno-położniczy stosowany często podczas porodu, polegający na nacięciu krocza w celu ochrony przed samoczynnym pęknięciem krocza i ułatwienia porodu; episiotomia

nacjonalizm ˌnaʦ̑ʲjɔ̃ˈnalʲism̥ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ideologia społeczno-polityczna i postawa uznająca naród za najwyższe dobro; nationalismus

naczyniak naˈʧ̑ɨ̃ɲak n
(medycyna, medyczny) łagodny nowotwór z układu naczyniowego; angioma

naczyniak krwionośny naˈʧ̑ɨ̃ɲak ːr̥fʲjɔ̃ˈnɔɕnɨ n
łagodny nowotwór z naczyń krwionośnych haemangioma hemangioma

naczynie naˈʧ̑ɨ̃ɲɛ n
rodzaj pojemnika używanego, zwykle do przechowywania, przyrządzania lub serwowania jedzenia vas

naczynie krwionośne n
(anatomia, anatomiczny) narząd przenoszący krew, stanowiący element układu krążenia vas sanguineum

naczyniowy ˌnaʧ̑ɨ̃ˈɲɔvɨ adj
dotyczący naczynia, np. chłonnego lub krwionośnego vascularis

nad nat preposition
…położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia supra

nadbrzusze nadˈbʒuʃɛ n
(anatomia, anatomiczny) górna okolica brzucha; epigastrium

nadciśnienie n
(medycyna, medyczny) wzrost ciśnienia tętniczego krwi ponad wartości uznawane za normalne hypertensio

nadciśnienie płucne ˌnatʲʨ̑iɕˈɲɛ̇̃ɲɛ ˈpwuʦ̑nɛ n
(medycyna, medyczny) nieprawidłowe, zwiększone ciśnienie w tętnicy płucnej hypertensio pulmonalis hypertonia pulmonalis

nadgarstek nadˈɡarstɛk n
(anatomia, anatomiczny) część ręki pomiędzy ramieniem a dłonią; carpus

nadużycie n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) postępowanie lub czyn niezgodne z prawem abusus

nadwrażliwość n
(fizjologia, fizjologiczny) indywidualna cecha organizmu, która polega na występowaniu nieprawidłowych, nadmiernych reakcji przy kontakcie z jakimś czynnikiem zewnętrznym; sensibilisatio

nadwzroczność n
(medycyna, medyczny) druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku objawiająca się złym widzeniem przedmiotów znajdujących się blisko; hyperopia

nadzieja naˈʥ̑ɛ̇ja n
oczekiwanie spełnienia się upragnionej rzeczy; wiara, że to się wydarzy spes

nadzorca n
ktoś, kto nadzoruje coś lub kogoś curator

naga prawda ˈnaɡa ˈpravda n
(przenośnie, przenośnia) prawda, fakt zawierający najistotniejszą treść; fakt pozbawiony ozdobników, uzupełnień, zbędnych dodatków nuda veritas

nagi ˈnaɟi adj
bez ubrania na sobie ubrania, rozebrany do naga nudus

nagietek naˈɟɛtɛk n
(botanika, botaniczny) Calendula, rodzaj roślin z rodziny astrowatych liczący około 20 gatunków; calta caltha
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) calta caltha

nagle ˈnaɡlɛ adv
w nieoczekiwany i gwałtowny sposób repente

nagość ˈnaɡɔɕʨ̑ n
brak ubrania na ciele nūditas

nagrobek naˈɡrɔbɛk n
trwałe oznaczenie miejsca pochówku ciała lub prochów osób, rzadziej zwierząt, w postaci kompozycji architektonicznej; lapillus

nagroda naˈɡrɔda n
wyróżnienie lub wynagrodzenie za dokonany czyn lub pracę fructus

nagły ˈnaɡwɨ adj
taki, który dzieje się nagle, niespodziewanie, raptownie, szybko, znienacka subitus

najpierw ˈnajpʲjɛrf adv
przedtem, na początku, jako pierwsze w kolejności prīmum

najwyższy czas najˈvɨʃːɨ ˈʧ̑as n
ostatnia chwila na coś summum tempus

nakaz ˈnakas n
polecenie, któremu powinno się podporządkować praeceptum

nakrętka naˈkrɛ̃ntka n
element konstrukcyjny o wewnętrznym gwincie scrofa

nalewka naˈlɛfka n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) roślinny wyciąg alkoholowy stanowiący lekarstwo tinctura

należeć naˈlɛʒɛʨ̑ v
być w posiadaniu czyimś insum

namiot ˈnãmʲjɔt n
(turystyka, turystyczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj przenośnego schronienia z impregnowanej tkaniny, używanego przez jedną lub więcej osób; tabernaculum

napar ˈnapar n
spożywczy, leczniczy lub kosmetyczny płyn otrzymywany po zalaniu ziela (niekiedy owoców, kwiatów) gorącą wodą; infusio

napisać naˈpʲisaʨ̑ v
wyrazić coś słowami na piśmie scribere

napletek naˈplɛtɛk n
(anatomia, anatomiczny) fałd skórny osłaniający częściowo lub całkowicie żołądź prącia; praeputium

napotny naˈpɔtnɨ adj
(medycyna, medyczny) taki, który powoduje intensywniejsze pocenie diaphoreticus

naprawdę naˈpravdɛ particle
…potwierdzająca, że coś jest zgodne z prawdą, z rzeczywistością vere

naprawiać naˈpravʲjäʨ̑ v
likwidować, usuwać uszkodzenia; ponownie doprowadzić coś do użyteczności reparare

naproksen naˈprɔksɛ̃n n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) niesteroidowy lek przeciwzapalny, pochodna kwasu propionowego; naproxenum

napój ˈnapuj n
(spożywczy) (kulinaria) płyn przeznaczony do picia; potio

narcyzm n
(psychologia, psychologiczny) cecha charakteru polegająca na samouwielbieniu i bezkrytycznym stosunku do swojej osoby Narcissismus

nard nart n
(botanika, botaniczny) nazwa roślin z rodzaju kozłek, głównie kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis), nardu celtyckiego (Valeriana celtica), a także nardu indyjskiego (Nardostachys Jatamansi), znanych od starożytności, stosowanych do produkcji pachnideł oraz jako składnik mieszanek leczniczych nardum nardus
przyjemnie pachnące części niektórych roślin, np. kozłka lekarskiego lub lawendy nardum nardus
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) olejek eteryczny uzyskiwany z nardu (1.2) używany w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym nardum nardus oleum nardinum

nardowy narˈdɔvɨ adj
dotyczący nardu, zawierający nard nardinus

narkolepsja n
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na nadmiernej senności w ciągu dnia i napadach krótkiego oraz niekontrolowanego snu; narcolepsia

narodowy ˌnarɔˈdɔvɨ adj
charakterystyczny dla danego narodu (lub kraju zamieszkiwanego przez dany naród), związany z danym narodem lub krajem nātiōnālis

narzędnik naˈʒɛ̃ndʲɲik n
(gramatyka) piąty przypadek deklinacji polskiej, odpowiada na pytania (z) kim? (z) czym?; instrumentalis

narzędzie naˈʒɛ̃ɲʥ̑ɛ n
(technologia, technika, techniczny) urządzenie zazwyczaj trzymane w ręku, służące do wykonywania danej czynności lub zadania; instrumentum

naród ˈnarut n
grupa ludzi, których łączy wspólna kultura, język, religia, historia, lub pochodzenie etniczne; natio

naskórek naˈskurɛk n
najbardziej zewnętrzna warstwa skóry; epidermis

nastawa ołtarzowa n
(sztuka) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tylna dekoracja ołtarza kościelnego ustawiana na mensie; retrotabulum retabulum

nasz naʃ pronoun
1 osoba lm: należący do nas lub mający związek z nami noster

naszyjnik naˈʃɨjɲik n
(rzemiosło, rzemieślniczy) (jubilerstwo, jubilerski) element biżuterii w postaci ozdoby na szyję; monile

natura naˈtura n
przyroda i wszystko, co w niej zachodzi z wyłączeniem produktów działalności człowieka; natura

natychmiast naˈtɨxmʲjast adv
w tej chwili; od razu; momentalnie actutum

nauczyciel ˌna<sup>w</sup>uˈʧ̑ɨʨ̑ɛl n
osoba zajmująca się nauczaniem; magister

nauczycielka ˌna<sup>w</sup>uʧ̑ɨˈʨ̑ɛlka n
kobieta, która zajmuje się nauczaniem magistra

nauka naˈ<sup>w</sup>uka n
usystematyzowana, wielokrotnie rzeczowo weryfikowana i rzetelna wiedza; scientia

nawet ˈnavɛt particle
…wyrażająca zdziwienie mówiącego wywołane jakąś nietypową lub nieoczekiwaną sytuacją etiam
…wyrażająca obojętność mówiącego wobec czyjegoś wyboru etiam

nawigacja n
(astronautyka, astronautyczny) (lotnictwo, lotniczy) (żeglarstwo, żegluga, żeglarski) prowadzenie statku, samolotu lub pojazdu kosmicznego navigatio

nawzajem naˈvzajɛ̃m adv
o wykonywaniu czynności przez podmiot zbiorowy każdy tak samo dla innego inter se

nazaretańczyk n
mieszkaniec Nazaretu Nazarenus

nazwa ˈnazva n
wyraz lub termin określający coś nomen

nazwa własna ˈnazva ˈvwasna n
(zobacz) rzeczownik własny nōmen prōprium

nazwisko naˈzvʲiskɔ n
nazwa rodziny, do której dana osoba należy; nomen

nazywać naˈzɨvaʨ̑ v
określać nazwą, mianem appellare dicere

neandertalczyk ˌnɛãndɛrˈtalʧ̑ɨk n
(paleoantropologia, paleoantropologiczny) Homo neanderthalensis, wymarły gatunek z rodzaju człowiek (Homo) lub podgatunek człowieka rozumnego; Homo neanderthalensis Homo sapiens neanderthalensis

negować nɛˈɡɔvaʨ̑ v
zaprzeczać nego

nekromancja n
(ezoteryka) wróżenie polegające na wywoływaniu duchów zmarłych w celu uzyskania od nich wiedzy o przyszłości; necromantia necromantea

nektarynka ˌnɛktaˈrɨ̃nka n
(spożywczy) (kulinaria) (cukiernictwo) owoc nektarynki (1.1) tuber

neodym nɛˈɔdɨ̃m n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nd i liczbie atomowej 60; neodymium

neologizm ˌnɛɔˈlɔɟism̥ n
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub wyrażenie, które niedawno pojawiło się w danym języku; neologismus

neon ˈnɛɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ne i liczbie atomowej 10; neon
(zoologia, zoologiczny) nazwa niektórych gatunków ryb z rodziny kąsaczowatych; ; ; Paracheirodon

neptek n
(lekceważąco, lekceważący) osoba niezaradna lub niezdarna ineptus

neptun ˈnɛptũn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Np i liczbie atomowej 93; neptunium

nerka ˈnɛrka n
(anatomia, anatomiczny) narząd w układzie wydalniczym zwierząt; ren

nerw nɛrf n
(anatomia, anatomiczny) splot włókien okrytych wspólną otoczką, którego zadaniem jest przewodzenie bodźców czuciowych i ruchowych; nervus
(botanika, botaniczny) włókno w roślinach, głównie liściach, służące przewodzeniu i wzmacnianiu; nervus

neuron n
(anatomia, anatomiczny) rodzaj elektrycznie pobudliwej komórki zdolnej do przetwarzania i przewodzenia informacji; neuron

neutrino nɛwˈtrʲĩnɔ n
(fizyka, fizyczny) trwała cząstka elementarna, należąca do leptonów, mająca zerowy ładunek elektryczny i masę bliską zeru; neutrino

neutron nɛˈ<sup>w</sup>utrɔ̃n ˈnɛwtrɔ̃n n
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków dolnych i jednego górnego; neutron

ni ɲi n
nazwa trzynastej litery alfabetu greckiego, „ν”; nu

nic ɲiʦ̑ indefinitePronoun
…sygnalizujący – zazwyczaj w połączeniu z przeczeniem – nieistnienie obiektu lub zdarzenia o właściwościach określonych w danym zdaniu nihil nihilum nil

nic ɲiʦ̑ n
(przenośnie, przenośnia) bezwartościowa osoba lub rzecz nihil nil

nicergolina ˌɲiʦ̑ɛrɡɔˈlʲĩna n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) lek rozszerzający naczynia, półsyntetyczna pochodna alkaloidów sporyszu nicergolinum

nie ɲɛ particle
zaprzeczenie orzeczenia, także innych wyrazów non haud
zaprzeczenie w odpowiedzi na pytanie o prawdziwość czegoś non minime

nie ma róży bez kolców ˈɲɛ‿ma ˈruʒɨ bɛs‿ˈkɔlʦ̑uf proverb
nie ma radości bez smutku; wszystko ma zalety i wady nulla rosa sine spinis

nie od razu Kraków zbudowano ˌɲɛ‿ɔd‿ˈrazu ˈkrakuv ˌzbudɔˈvãnɔ proverb
nie osiąga się natychmiast imponujących wyników Roma non uno die aedificata est

nie wszystko złoto, co się świeci ɲɛ‿ˈfʃɨstkɔ ˈzwɔtɔ ˈʦ̑ɔ‿ɕɛ ˈɕfʲjɛ̇ʨ̑i proverb
nie wszystko, co na pozór wydaje się idealne, jest takie w rzeczywistości non omne quod nitet aurum est

nie- ɲɛ prefix
(językoznawstwo, językoznawczy) pierwszy człon przymiotników złożonych oznaczający… in-

niebakteryjny adj
niemający związku z bakteriami; nie powodowany przez bakterie abacterialis

niebezpieczeństwo ˌɲɛbɛspʲjɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
sytuacja zagrażająca czemuś lub komuś, mogąca wywołać szkody periculum

niebieski ɲɛˈbʲjɛsʲci adj
mający kolor piątego pasma tęczy, taki jak kolor pogodnego, bezchmurnego nieba, kwiatu lnu itp.; mający kolor podstawowy; caeruleus

niebo ˈɲɛbɔ n
(astronomia, astronomiczny) (meteorologia, meteorologiczny) część atmosfery lub kosmosu widziana z Ziemi jako otaczająca ją sfera; coelum caelum
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) mityczne miejsce, gdzie przebywa Bóg, bogowie coelum caelum

niech będzie pochwalony Jezus Chrystus interjection
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katolickie pozdrowienie laudetur Iesus Christus laudetur Jesus Christus

niech żyje ˈɲɛγ ˈʒɨjɛ interjection
wiwat na cześć kogoś lub czegoś viva

niechętny ɲɛˈxɛ̃ntnɨ adj
nieprzychylnie nastawiony do kogoś iniquus

niedobiałczenie ˌɲɛdɔbʲjawˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
(medycyna, medyczny) niski poziom białka we krwi i w organizmie hypoproteinaemia

niedokonany ˌɲɛdɔkɔ̃ˈnãnɨ adj
(gramatyka) opisujący czynność trwającą lub powtarzającą się imperfectum

niedokrwistość ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔɕʨ̑ n
(medycyna, medyczny) choroba polegająca na niższym poziomie niektórych składników krwi; anaemia

niedokrwistość złośliwa ˌɲɛdɔˈkr̥fʲistɔʑʥ̑ zwɔɕˈlʲiva n
(medycyna, medyczny) choroba autoimmunologiczna, niedokrwistość niedoborowa wywołana zaburzeniem wchłaniania witaminy B12 anaemia perniciosa

niedomykalność zastawki mitralnej n
(medycyna, medyczny) wada serca zastawkowa, w której, z powodu niecałkowitego zamknięcia płatków zastawki mitralnej, dochodzi do wstecznego przepływu krwi z lewej komory do lewego przedsionka; insufficientia mitralis

niedoskonałość ˌɲɛdɔskɔ̃ˈnawɔɕʨ̑ n
brak doskonałości imperfectio

niedostępny ˌɲɛdɔˈstɛ̃mpnɨ adj
taki, do którego nie ma dostępu, do którego nie każdy może dotrzeć inexpedītus

niedoświadczony adj
nie mający doświadczenia w określonej dziedzinie imperitus

niedziela ɲɛ̇ˈʥ̑ɛla n
siódmy i ostatni dzień tygodnia; dies Solis dies Dominica

niedźwiedzica ˌɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ˈʥ̑iʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) samica niedźwiedzia ursa

niedźwiedź ˈɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ʨ̑ n
(zoologia, zoologiczny) duży, drapieżny ssak pokryty futrem z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae); ursus

niedźwiedź polarny ˈɲɛ̇ʥ̑vʲjɛ̇ʨ̑ pɔˈlarnɨ n
(zoologia, zoologiczny) Ursus maritimus, gatunek zwierzęcia z rodzaju Ursus, o białym futrze, zamieszkujący Arktykę; ursus maritimus

niekompetentny ˌɲɛkɔ̃mpɛˈtɛ̃ntnɨ adj
nieposiadający pełnych kompetencji lub profesjonalizmu indoctus

niektóry ɲɛˈkturɨ indefinitePronoun
pewien należący do jakiegoś zbioru, ale nie każdy quidam

niemal ˈɲɛ̃mal particle
partykuła oznaczająca, że wyrażenie, którego dotyczy nie jest zgodne z prawdą, jednak niewiele brakuje, aby było. fere

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ʲci adj
związany z Niemcami, dotyczący Niemców lub Niemiec germanicus theodiscus

niemiecki ɲɛ̃ˈmʲjɛʦ̑ʲci n
język używany w Niemczech, Austrii i części Szwajcarii (język niemiecki); lingua theodisca lingua Germana

niemniej jednak
…przyłączająca zdanie lub wyrażenie, którego treść nie jest zgodna z tym, co można by wywnioskować z wcześniejszego kontekstu attamen

niemożliwość n
cecha tego, co niemożliwe impossibilitas

niemy ˈɲɛ̃mɨ adj
taki, który nie może mówić mutus

nienawidzić ˌɲɛ̃naˈvʲiʥ̑iʨ̑ v
czuć nienawiść do jakiegoś obiektu (osoby czy przedmiotu) lub pojęcia; być do czegoś lub kogoś bardzo negatywnie nastawionym; mieć silną awersję, niechęć wobec czegoś lub kogoś odi

nienawiść ɲɛ̃ˈnavʲiɕʨ̑ n
silna niechęć, awersja, wrogość odium invidia

nieobecny ˌɲɛɔˈbɛʦ̑nɨ adj
(przenośnie, przenośnia) zamyślony, nieuważny absens
taki, którego nie ma tam, gdzie się go spodziewa absens

nieoczekiwanie ˌɲɛɔʧ̑ɛciˈvãɲɛ adv
nagle, niespodziewanie inexspectate

nieokreślony ˌɲɛɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ adj
niejasny, nieprecyzyjny, niezupełnie zdefiniowany, niezupełnie określony indefinitus

niepodległość ˌɲɛpɔdˈlɛɡwɔɕʨ̑ n
niezależność państwa od innych państw pod względem stosunków zewnętrznych i spraw wewnętrznych; libertas

niepokalane poczęcie n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) poczęcie osoby ludzkiej bez przekazania jej grzechu pierworodnego immaculata conceptio

niepokoić ˌɲɛpɔˈkɔ<sup>j</sup>iʨ̑ v
wzbudzać niepokój, martwić turbo

niepokój ɲɛˈpɔkuj n
stan emocjonalny, który charakteryzuje się napięciem, pobudzeniem psychicznym, brakiem równowagi metus

nieporozumienie ˌɲɛpɔrɔzũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
pomyłka wynikła z niewłaściwego zrozumienia słów, sytuacji ambiguitas

nieprzechodni ˌɲɛpʃɛˈxɔdʲɲi adj
(gramatyka) o czasowniku: niemający formy strony biernej intransitīvus

nieprzyjazny ˌɲɛpʃɨˈjaznɨ adj
który nie sprzyja, nastawiony niechętnie, wrogo infestus inimicus

nieraz ˈɲɛras adv
czasami, niekiedy interdum

nieregularny adj
pojawiający się, działający, występujący, w nierównych odstępach czasu anomalus

nierzeczywisty adj
taki, który nie istnieje w rzeczywistości irrealis

nierządnica ˌɲɛʒɔ̃ndʲˈɲiʦ̑a n
(dawniej, dawny) (przestarzałe, przestarzały) kobieta uprawiająca nierząd meretrix

nierówność ɲɛˈruvnɔɕʨ̑ n
brak równości, nierównowaga lub brak sprawiedliwości inaequalitas

niestety ɲɛˈstɛtɨ particle
…służąca do wyrażania żalu, że dana sytuacja ma miejsce infeliciter

niestrawność n
(medycyna, medyczny) ostre zaburzenie w trawieniu, dyspepsja dyspepsia

nieszczęścia chodzą parami ɲɛˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑a ˈxɔʣ̑ɔ̃w̃ paˈrãmʲi proverb
jedno niepowodzenie pociąga za sobą następne abyssus abyssum invocat

niesłyszalny ˌɲɛswɨˈʃalnɨ adj
taki, którego nie da się usłyszeć inaudibilis

nietoperz ɲɛˈtɔpɛʃ n
(zoologia, zoologiczny) niewielki, latający ssak, kierujący się echolokacją; vespertilio

niewdzięczny ɲɛˈvʲʥ̑ɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
pozbawiony wdzięczności, nieokazujący wdzięczności; (także, też) świadczący o wdzięczności ingratus

niewiarygodny ˌɲɛvʲjarɨˈɡɔdnɨ adj
w który trudno uwierzyć, graniczący z nieprawdopodobieństwem incredibilis

niewidzialny ˌɲɛvʲiˈʥ̑alnɨ adj
niemożliwy do zaobserwowania wzrokiem lub, ogólniej, instrumentami pomiarowymi invisibilis

niewiedza ɲɛˈvʲjɛʣ̑a n
brak dostatecznej wiedzy, niedouczenie ignorantia

niewola ɲɛˈvɔla n
brak wolności, suwerenności; zamknięcie servitium

niewolnictwo ˌɲɛvɔlʲˈɲiʦ̑tfɔ n
(socjologia, socjologiczny) system społeczny oparty na pozbawieniu pewnej grupy ludzi wolności i uczynieniu ich czyjąś własnością, zwykle w celu wykorzystywania do przymusowej pracy bez wynagrodzenia; servitūdō

niewolniczy ˌɲɛvɔlʲˈɲiʧ̑ɨ adj
dotyczący niewolnika lub niewolnictwa servus

niewolnik ɲɛˈvɔlʲɲik n
osoba będąca w niewoli famulus servus

niewybaczalny ˌɲɛvɨbaˈʧ̑alnɨ adj
taki, którego nie można wybaczyć inveniabilis

niewydolność ˌɲɛvɨˈdɔlnɔɕʨ̑ n
(medycyna, medyczny) niezdolność do skutecznego działania insufficientia

niewystarczający adj
niedostateczny, nieodpowiadający określonym wymaganiom incompetens

niewątpliwy adj
taki, który nie wzbudza żadnych wątpliwość indubitabilis

niezapominajka ˌɲɛzapɔ̃mʲĩˈnajka n
(botanika, botaniczny) Myosotis L., rodzaj roślin z rodziny ogórecznikowatych; myosotis

niezidentyfikowany obiekt latający n
obserwowany statek powietrzny o nieustalonym pochodzeniu, domniemany obiekt pozaziemski; res volans ignota

nieznany ɲɛˈznãnɨ adj
ten, którego się nie zna; niezidentyfikowany incognitus

niezniszczalny ˌɲɛzʲɲiʃˈʧ̑alnɨ adj
taki, którego nie da się zniszczyć inconsumptibilis

niezwyciężony ˌɲɛzvɨʨ̑ɛ̃w̃ˈʒɔ̃nɨ adj
taki, którego nie da się zwyciężyć invictus

niełupka ɲɛˈwupka n
(botanika, botaniczny) suchy, niepękający, jednonasienny owoc, posiadający skórzastą lub zdrewniałą owocnię otaczającą luźno nasienie; achaenium

nieśmiało ɲɛ̇ˈɕmʲjawɔ adv
z wahaniem, bez śmiałości czy pewności siebie timide

nieśmiałość ɲɛ̇ˈɕmʲjawɔɕʨ̑ n
cecha tego, kto jest nieśmiały, wstydliwy, nie ma pewności siebie timiditas

nieśmiały ɲɛ̇ˈɕmʲjawɨ adj
niemający pewności siebie, wstydliwy verecundus

nieśmiertelność ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɔɕʨ̑ n
koncepcja życia przez potencjalnie nieskończenie długi czas; immortalitas

nieśmiertelny ˌɲɛ̇ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
wiecznie żywy, żyjący, nieumierający immortalis

nieżonaty ˌɲɛʒɔ̃ˈnatɨ adj
zwykle o mężczyźnie: niemający żony agamus

nieżyt ˈɲɛʒɨt n
pospolite zapalenie błony śluzowej catarrhus

nigdy ˈɲiɡdɨ pronoun
w żadnym czasie, momencie, sytuacji numquam

nigdzie ˈɲiɟʥ̑ɛ adv
w żadnym miejscu nusquam

nihil obstat n
(kościelny) oficjalne potwierdzenie, że dana publikacja nie jest sprzeczna z doktryną Kościoła katolickiego w kwestiach wiary i moralności, co pozwala na uzyskanie dla niej imprimatur nihil obstat

nihilizm n
(filozofia, filozoficzny) postawa polegająca na całkowitej relatywizacji ogólnie przyjętych norm i wartości; nihilismus

nijaki ɲiˈjäci adj
niczym niewyróżniający się, niemający żadnych charakterystycznych cech neuter
(przestarzałe, przestarzały) żaden neuter

nikczemny ɲikˈʧ̑ɛ̃mnɨ adj
podły, niegodziwy, zły; postępujący źle lub świadczący o złym, niegodziwym postępowaniu abiectus contemptus vilis

nikiel ˈɲicɛl n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ni i liczbie atomowej 28; niccolum

nikotyna ˌɲikɔˈtɨ̃na n
bezbarwny, płynny alkaloid spotykany przede wszystkim w liściach tytoniu; nicotina

nikt ɲikt pronoun
żadna osoba nemo

nikt nie może dwom panom służyć proverb
nie sposób opowiadać się za dwoma przeciwnymi wartościami w sensie moralnym nemo potest duobus dominis servire

niob ɲɔp n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Nb i liczbie atomowej 41; columbium niobium

niski ˈɲisʲci adj
mający mały wymiar w pionie bassus

niszczyć ˈɲiʃʧ̑ɨʨ̑ v
pozbawiać rzecz jej kształtu bądź funkcji delere

nić ɲiʨ̑ n
cienkie włókno używane np. do szycia filum

niż ɲiʃ conjunction
…używany przy porównaniach, służący do wyrażenia, że dana cecha opisująca wyrażenia przed i za spójnikiem silniej występuje w zwrocie przed spójnikiem; służący do podkreślania różnic między takimi wyrażeniami quam

nobel ˈnɔbɛl n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu No i liczbie atomowej 102; nobelium

noc nɔʦ̑ n
okres od zmierzchu do świtu; nox

nocnik ˈnɔʦ̑ʲɲik n
naczynie do oddawania moczu i kału, używane zwłaszcza przez małe dzieci; matellio

nocny ˈnɔʦ̑nɨ adj
związany z nocą – mający miejsce w nocy, żyjący w nocy, pracujący w nocy, przeznaczony do użycia w nocy nocturnus

noga ˈnɔɡa n
(anatomia, anatomiczny) kończyna dolna człowieka lub jedna z kończyn czworonoga; crus
element budowy mebla crus

nony ˈnɔ̃nɨ n
(historia, historyczny, historycznie) ósmy dzień przed idami w kalendarzu rzymskim; nonae

normalny nɔrˈmalnɨ adj
(chemia, chemiczny) odnoszący się do stężenia normalnego, określający stężenie normalne normalis
zgodny z normą, uchodzący za taki, jaki powinien być normalis

normandzki adj
związany z Normandią, dotyczący Normandii, pochodzący z Normandii normannicus

nornica nɔrʲˈɲiʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) drobny, pospolity gryzoń półkuli północnej, prowadzący głównie nocny tryb życia clethrionomys

norymberski adj
związany z Norymbergą, dotyczący Norymbergi Norimbergensis

nos nɔs n
(anatomia, anatomiczny) część twarzy powyżej ust, między oczami, narząd zmysłu węchu, część układu oddechowego, również u zwierząt; nasus naris

nosić ˈnɔɕiʨ̑ v
fizycznie trzymając zmieniać położenie zewnętrznego obiektu porto

nosorożec ˌnɔsɔˈrɔʒɛʦ̑ n
(zoologia, zoologiczny) Rhinoceros, duży ssak z rzędu nieparzystokopytnych; rhinoceros

nostalgia nɔˈstalʲɟja n
tęsknota, zwłaszcza za krajem desiderium patriae

nosze n
(medycyna, medyczny) sprzęt do ręcznego przenoszenia chorych lub rannych; scimpodium

nowenna n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w katolicyzmie praktyka dewocyjna polegająca na powtarzaniu dziewięciokrotnie, w tych samych odstępach czasu, zwykle przed większymi uroczystościami kościelnymi, specjalnej modlitwy lub modlitw; novena

nowicjat nɔˈvʲiʦ̑ʲjat n
okres próbny kandydata do zakonu; novitiatus

nowicjusz n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kandydat do zakonu, odbywający w nim nowicjat novitius

nowotworowy ˌnɔvɔtfɔˈrɔvɨ adj
związany z nowotworem neoplasmaticus

nowotwór nɔˈvɔtfur n
(medycyna, medyczny) choroba rozrostowa ludzi, zwierząt i roślin polegająca na niekontrolowanej proliferacji komórek wywodzących się z danej tkanki; neoplasma

nowy ˈnɔvɨ adj
istniejący od niedawna novus nova
taki, który pojawił się na miejscu poprzedniego novus

nozdrze ˈnɔzḍʒɛ n
(anatomia, anatomiczny) jeden z dwóch otworów nosa nāris

nożownik n
złoczyńca, morderca posługujący się nożem sicarius

nożyczki nɔˈʒɨʧ̑ʲci n
małe nożyce; axicia forfex

nuklearny adj
dotyczący jądra atomu nuclearis

nukleoid n
(biologia, biologiczny) gęsty obszar DNA w komórce prokariotycznej, który nie jest oddzielony od cytoplazmy procarion

numer ˈnũmɛr n
liczba naturalna, która identyfikuje jakiś element ze zbioru numerus

numerować ˌnũmɛˈrɔvaʨ̑ v
nadawać czemuś kolejne numery, oznaczać coś numerami numerare

nuncjusz ˈnũnʦ̑ʲjuʃ n
dyplomatyczny przedstawiciel Watykanu nuncius

nupcjalny adj
(przestarzałe, przestarzały) dotyczący wesela czy ślubu nuptialis

nurkować nurˈkɔvaʨ̑ v
pływać pod powierzchnią wody urinari

nutria ˈnutrʲja n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę futerkowe z gatunku nutria amerykańska (Myocastor coypus), prowadzące ziemno-wodny tryb życia; Myocastor coypus

nów nuf n
(astronomia, astronomiczny) faza Księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez Słońce w taki sposób, że z Ziemi widać wyłącznie jego zacienioną część; interlunium

nóż nuʃ n
krótkie i ostre narzędzie ręczne do krojenia lub cięcia; culter

o ɔ preposition
…wskazujący treść, zawartość znaczeniową, sens (z niektórymi czasownikami) de

o wilku mowa ɔ‿ˈvʲilku ˈmɔva idiom
wyrażenie używane, gdy osoba, o której mówimy, nagle się pojawia; zobacz też: o wilku mowa w Wikicytatach lupus in fabula

obcy ˈɔpʦ̑ɨ adj
nienależący do jakiegoś kręgu alienus

obcy ˈɔpʦ̑ɨ n
pochodzący z innych miejsc niż te nam znane peregrinus

obelisk ɔˈbɛlʲisk n
pomnik w formie wysokiego, smukłego słupa, najczęściej o czworobocznej podstawie, wykonanego z jednego bloku skalnego; obeliscus

obfitość ɔpˈfʲitɔɕʨ̑ n
duża, w zupełności wystarczająca ilość czegoś abundantia

obiad ˈɔbʲjat n
gorący posiłek spożywany zwykle w środku dnia; cena

obiecywać ˌɔbʲjɛˈʦ̑ɨvaʨ̑ v
mówić, że coś się z pewnością zrobi; dawać obietnicę polliceri

obietnica ˌɔbʲjɛtʲˈɲiʦ̑a n
wypowiedź zapewniająca kogoś o zrobieniu czegoś w przyszłości promissio

objawowy adj
(medycyna, medyczny) dotyczący objawów chorobowych symptomaticus

oblegać v
(wojskowość, wojskowy) otaczać zbrojnie obsideō

oblężenie ˌɔblɛ̃w̃ˈʒɛ̃ɲɛ n
otoczenie siłami zbrojnymi jakiejś twierdzy lub miasta w celu ich zdobycia obsidiō

obojczyk ɔˈbɔjʧ̑ɨk n
(anatomia, anatomiczny) kość obręczy barkowej, która łączący mostek z łopatką; clavicula

obowiązek ˌɔbɔˈvʲjɔ̃w̃zɛk n
nakaz, konieczność wykonania czegoś, czasami też pod groźbą kary officium

obraz ˈɔbras n
(sztuka) dzieło plastyczne, wykonane ręcznie dwuwymiarowe odwzorowanie rzeczywistości lub wizji pictura imago
wyobrażenie, wizja, koncepcja danego zagadnienia pictura

obrazki n
(botanika, botaniczny) rodzaj trujących roślin z rodziny obrazkowatych Arum

obrona ɔbˈrɔ̃na n
przeciwdziałanie atakowi, chronienie się przed obcą agresją defensio

obrońca ɔbˈrɔ̃j̃nʦ̑a n
(sport, sportowy) gracz broniący dostępu do bramki swojej drużyny tutor
osoba, która broni, chroni przed czymś, wstawia się za kimś lub zajmuje się obroną czegoś przed zagrożeniem, krzywdą, napaścią itp. tutor

obroża ɔbˈrɔʒa n
taśma albo łańcuszek zapinany na szyi zwierzęcia domowego collare

obrus ˈɔbrus n
wykończony i zazwyczaj zdobiony materiał używany do przykrycia jadalnego stołu; mēnsārium

obrzezanie ˌɔbʒɛˈzãɲɛ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (medycyna, medyczny) zabieg częściowego usunięcia napletka ze względów rytualnych, religijnych, leczniczych, higienicznych bądź estetycznych; circumcisio

obrzęk n
(medycyna, medyczny) nagromadzenie się płynu w przestrzeni pozakomórkowej, powodujące zauważalne powiększenie narządu lub części ciała oedema

obserwator ˌɔpsɛrˈvatɔr n
osoba dokładnie przyglądająca się czemuś, wnikliwie obserwująca coś speculator

obserwatorium ˌɔpsɛrvaˈtɔrʲjũm n
miejsce lub budowla do obserwowania czegoś, zwykle placówka naukowa; observatorium

obserwować ˌɔpsɛrˈvɔvaʨ̑ v
uważnie, przez dłuższy czas przyglądać się czemuś aspecto

obszar ˈɔpʃar n
ograniczona część powierzchni area

obwiniać ɔbˈvʲĩɲäʨ̑ v
przypisywać, zarzucać komuś winę; oskarżać kogoś o zrobienie czegoś złego condemno damno

obwód ˈɔbvut n
(geometria) długość brzegu figury geometrycznej; circuitus circumferentia
brzeg, krawędź, otaczająca coś z każdej strony, obejmująca obiekt zwykle w poziomie margo

obywatelstwo ˌɔbɨvaˈtɛlstfɔ n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (urzędowy) związek prawny osoby fizycznej z jakimś państwem, który daje jej określone prawa i obowiązki; civitas

obłok ˈɔbwɔk n
(meteorologia, meteorologiczny) kłęby zawieszonej wysoko nad ziemią skroplonej pary wodnej nubes

ocean ɔˈʦ̑ɛãn n
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) rozległy obszar słonej wody, pokrywający większą część powierzchni Ziemi Oceanus oceanus

ocelot ɔˈʦ̑ɛlɔt n
(zoologia, zoologiczny) kotowaty drapieżnik amerykański; pardalis

ocet ˈɔʦ̑ɛt n
(spożywczy) (kulinaria) spożywczy kwas octowy o stężeniu 5–10%, czasem z domieszkami; acetum

ochlapać v
obrzucić czymś płynnym lub półpłynnym conspergo spargo
trafić czymś ciekłym w siebie se spargere

ochrona ɔxˈrɔ̃na n
dbanie o to, aby coś się nie zniszczyło; pilnowanie, aby coś nie uległo szkodzie, skrzywdzeniu dēfensa

ociężały adj
wykonywany powolnie, bez energii brutus

oczekiwać ˌɔʧ̑ɛˈcivaʨ̑ v
dłużej czekać expecto
spodziewać się czegoś, liczyć na coś, chcieć czegoś exspectare

oczodół ɔˈʧ̑ɔduw n
(anatomia, anatomiczny) jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a twarzoczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna; orbita

oczywisty ˌɔʧ̑ɨˈvʲistɨ adj
taki, który jest bezsporny, jasny, pewny, określony; taki, co do którego nie ma wątpliwości, którego nie trzeba objaśniać perspicuus

oczywiście ˌɔʧ̑ɨˈvʲiɕʨ̑ɛ interjection
wykrzyknik wyrażający aprobatę, potwierdzenie scilicet

oczywiście ˌɔʧ̑ɨˈvʲiɕʨ̑ɛ particle
partykuła wyrażająca brak wątpliwości scilicet

od ɔt preposition
…tworzący konstrukcje opisujące początek omawianego wydarzenia lub miejsce początku czegoś a
…tworzący konstrukcje opisujące źródło, z którego pochodzi podmiot a ab

od czubka głowy do pięt ɔt‿ˈʧ̑upka ˈɡwɔvɨ dɔ‿ˈpʲjɛ̃nt adv
całkowicie, zupełnie, cała postać od dołu do góry a capite ad calcem

od stóp do głów ɔt‿ˈstub dɔ‿ˈɡwuf adv
całkowicie, zupełnie, cała postać od dołu do góry a pedibus usque ad caput

oda ˈɔda n
patetyczny utwór liryczny sławiący wybitną osobę, doniosłe wydarzenie lub wzniosłe idee; oda

odbiór ˈɔdbʲjur n
(elektronika, elektroniczny) wychwycenie sygnału radiowego lub telewizyjnego receptiō
(fizjologia, fizjologiczny) odczuwanie sygnałów ze zmysłów receptiō

odbyt ˈɔdbɨt n
(anatomia, anatomiczny) końcowy otwór, ujście układu pokarmowego; anus culus podex

odcień ˈɔtʲʨ̑ɛ̇̃ɲ n
odmiana koloru, która różni się od niego intensywnością lub domieszką innego koloru color

odcisk palca ˈɔtʲʨ̑isk ˈpalʦ̑a n
wzór linii papilarnych palca odciśnięty na jakiejś powierzchni w celu identyfikacji osoby digiti signum

oddech ˈɔdːɛx n
pobranie tlenu poprzez wciągnięcie go do płuc spiritus

oddychać ɔdˈːɨxaʨ̑ v
(fizjologia, fizjologiczny) (zoologia, zoologiczny) (biologia, biologiczny) pobierać tlen z naturalnego dla danego gatunku środowiska spiro spirare

odejmować ˌɔdɛjˈmɔvaʨ̑ v
(matematyka, matematyczny) wykonywać działanie odejmowania; dēdūcō

odkrycie ɔtˈkrɨʨ̑ɛ n
napotkanie i opisanie prawa lub rzeczy istniejącej w naturze, ale przez nikogo do tej pory nieopisanej inventio

odkupiciel ˌɔtkuˈpʲiʨ̑ɛl n
(podniośle) zbawca, wybawca redemptor

odkurzacz ɔtˈkuʒaʧ̑ n
(technologia, technika, techniczny) urządzenie do zbierania kurzu i drobnych śmieci poprzez wsysanie ich do specjalnego zbiornika; pulveris hauritorium

odmiana ɔdˈmʲjãna n
(językoznawstwo, językoznawczy) zmiana formy wyrazu w zależności od przypadku, osoby itp. flexio

odnosić ɔdˈnɔɕiʨ̑ v
przynosić coś z powrotem; dostarczać coś, aby to oddać adhibere dictu

odpoczynek ˌɔtpɔˈʧ̑ɨ̃nɛk n
przerwa podczas jakiegoś wysiłku, mająca na celu ponowne nabranie sił requies

odpoczywać ˌɔtpɔˈʧ̑ɨvaʨ̑ v
przerwać czynność fizyczną w celu zrelaksowania się i nabrania sił jaceo

odpowiedzialność ˌɔtpɔvʲjɛ̇ˈʥ̑alnɔɕʨ̑ n
obowiązek odpowiadania za swoje działanie, bycia odpowiedzialnym za coś auctoritas

odpowiedź ɔtˈpɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
reakcja na pytanie responsum

odprawiać v
czynić coś według ustalonego wcześniej protokołu lub zwyczaju celebro

odpust n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w Kościele katolickim: darowanie przez Boga kary doczesnej za grzechy, które zostały odpuszczone co do winy; indulgentia

odra ˈɔdra n
(medycyna, medyczny) wirusowa choroba zakaźna wieku dziecięcego, której objawami są: wysoka gorączka, stan zapalny górnych dróg oddechowych, plamista wysypka; boa

odrzucać ɔḍˈʒuʦ̑aʨ̑ v
wykonywać czynność świadczącą o nieakceptowaniu czegoś abnegō

odsetek ɔtˈsɛtɛk n
określony procent całości interusurium

odszkodowanie ˌɔṭʃkɔdɔˈvãɲɛ n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rodzaj świadczenia, które wynika z odpowiedzialności za szkodę; poena

odsłownik n
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczownik, który jest utworzony od czasownika gerundium

odtrutka ɔtˈːrutka n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) środek likwidujący lub zmniejszający działanie trucizny; antidotum

odtąd ˈɔtːɔ̃nt pronoun
od tego miejsca inde
od tej chwili, od teraz inde

odwaga ɔdˈvaɡa n
zdolność zrobienia czegoś, podjęcia ryzyka, mimo silnych obaw lub strachu czy niebezpieczeństwa fortitudo audentia virtus

odwar n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) wyciąg wodny z kłączy, korzeni, kory lub ziela, wymagających dłuższego gotowania; decoctum

odważny ɔdˈvaʒnɨ adj
taki, który ma odwagę animosus

odwiedzać ɔdˈvʲjɛʣ̑aʨ̑ v
pójść, udać się, wybrać się dokądś visitare
składać wizytę, pójść na spotkanie z kimś visitare

odwołanie ˌɔdvɔˈwãɲɛ n
zwrócenie się osoby nieakceptującej decyzji jakichś władz do wyższej instancji o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę lub uchylenie wydanej decyzji revocatio

odwłok ˈɔdvwɔk n
(zoologia, zoologiczny) tylny odcinek ciała stawonogów abdomen

odzież ˈɔʥ̑ɛʃ n
ubranie, okrycie, tkanina służąca do ochrony przed zimnem, wilgocią oraz okrywająca intymne miejsca vestimenta

ofiara ɔˈfʲjara n
osoba lub zwierzę, która została napadnięta, zaatakowana przez kogoś sacrificium
osoba, która ucierpiała wskutek wypadku sacrificium
poświęcenie czegoś dla kogoś lub czegoś, wyrzeczenie się czegoś sacrificium

ofiarny ɔˈfʲjarnɨ adj
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) związany ze składaniem ofiar sacrificalis

oficjalnie ˌɔfʲiˈʦ̑ʲjalʲɲɛ adv
w sposób oficjalny officialiter

ogień ˈɔɟɛ̇̃ɲ n
płomienie i żar powstające podczas procesu gwałtownego utleniania; ignis

oglądać ɔɡˈlɔ̃ndaʨ̑ v
przypatrywać się komuś lub czemuś aspecto

ognie świętego Elma ˈɔɟɲɛ ɕfʲjɛ̃nˈtɛɡɔ ˈɛlma n
(fizyka, fizyczny) (elektryczność) zjawisko tworzenia się światła w otoczeniu ostro zakończonych przedmiotów pod wpływem silnego pola elektrycznego; corpus sanctum

ogon ˈɔɡɔ̃n n
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) część ciała niektórych zwierząt, składająca się z włosów, piór lub kręgów, także futro z tej części ciała; cauda coda
końcowa część jakiegoś przedmiotu cauda

ogrodnik ɔˈɡrɔdʲɲik n
osoba zajmująca się ogrodem jardineiro

ogrzewać ɔˈɡʒɛvaʨ̑ v
zwiększać temperaturę czegoś, dostarczać czemuś ciepła, czynić coś cieplejszym calefacio

ogród ˈɔɡrut n
miejsce, gdzie uprawia się rośliny – np. kwiaty, drzewa, krzewy – w celach konsumpcyjnych lub estetycznych; hortus

ogólny ɔˈɡulnɨ adj
nieuwzględniający szczegółów generalis
zbierający w całość generalis

ogórek ɔˈɡurɛk n
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) (ogrodnictwo, ogrodniczy) Cucumis L., rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych; cucumis

ogłoszenie ˌɔɡwɔˈʃɛ̃ɲɛ n
(rzeczownik odczasownikowy) od: ogłosić denuntiatio nuntiatio pronuntiatio renuntiatio
pisemny komunikat umieszczony w miejscu publicznym lub wiadomość rozpowszechniona przez środki masowego przekazu nuntius

ojciec ˈɔjʨ̑ɛʦ̑ n
mężczyzna mający własne dziecko (w stosunku do tego dziecka); pater

ojciec chrzestny ˈɔjʨ̑ɛʦ̑ ˈxʃɛstnɨ n
(kościelny) mężczyzna przedstawiający do chrztu osobę chrzczoną compater

ojcobójca n
(książkowy) zabójca własnego ojca patricida

ojcostwo ɔjˈʦ̑ɔstfɔ n
bycie ojcem paternitās

ojcowie ɔjˈʦ̑ɔvʲjɛ n
(podniośle) przodkowie patres

ojczenasz ɔjˈʧ̑ɛ̃naʃ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) modlitwa chrześcijan zaczynająca się od słów „Ojcze nasz” paternoster

ojczym ˈɔjʧ̑ɨ̃m n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) mąż matki, który nie jest ojcem biologicznym vitricus

ojczyzna ɔjˈʧ̑ɨzna n
kraj, w którym ktoś się urodził; patria

okamgnienie ˌɔkãmʲɟˈɲɛ̇̃ɲɛ n
bardzo krótki czas, jak mrugnięcie okiem, chwila ictu oculi

okienko ɔˈcɛ̃nkɔ n
(anatomia, anatomiczny) okienko okrągłe – struktura anatomiczna w obrębie ucha; fenestra cochleae fenestra rotunda
(anatomia, anatomiczny) okienko owalne – struktura anatomiczna w obrębie ucha; fenestra ovalis fenestra vestibuli

okno ˈɔkna ˈɔknɔ n
oszklony otwór w ścianie fenestra
(informatyka, informatyczny) wydzielony obszar na ekranie obsługiwany przez jeden program fenestra

oko ˈɔkɔ n
(anatomia, anatomiczny) narząd wzroku; oculus

oko za oko, ząb za ząb ˈɔkɔ za‿ˈɔkɔ ˈzɔ̃mb za‿ˈzɔ̃mp proverb
zasada odwetu, odpłacanie złem za zło; oculum pro oculo, dentem pro dente oculum pro oculo dentem pro dente

około ɔˈkɔwɔ particle
… wskazująca przybliżenie liczby, miary, czasu circa

około ɔˈkɔwɔ preposition
… wskazujący przybliżenie liczby, miary, czasu circa

okres ˈɔkrɛs n
przedział czasu, czas trwania czegoś tempus

określać ɔˈkrɛɕlaʨ̑ v
definiować, ustalać cechy czegoś denotare

określenie ˌɔkrɛɕˈlɛ̃ɲɛ n
wyrażenie charakteryzujące przedmiot bądź osobę significatio

okrucieństwo ˌɔkruˈʨ̑ɛ̇̃j̃stfɔ n
skłonność do zadawania cierpień ludziom i zwierzętom; atrocitas

okrutny ɔˈkrutnɨ adj
nie znający litości, nieludzki, charakteryzujący się okrucieństwem crudelis saevus

okrytonasienne ɔˈkrɨtɔnaˈɕɛ̃nːɛ n
(botanika, botaniczny) gromada roślin naczyniowych Magnoliophyta

okrągły ɔˈkrɔ̃ŋɡwɨ adj
mający kształt koła, owalu, elipsy, kuli lub zbliżony do nich rotundus

okręt podwodny n
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) (wojskowość, wojskowy) okręt wojenny, który może pływać i walczyć w zanurzeniu; navis submarina

oksymoron ˌɔksɨ̃ˈmɔrɔ̃n n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) figura retoryczna polegająca na celowym zestawieniu dwóch pojęć sprzecznych; oxymorum

okup ˈɔkup n
pieniądze dawane porywaczom w zamian za uwolnienie zakładników pretium

okupacja ˌɔkuˈpaʦ̑ʲja n
(wojskowość, wojskowy) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) przejęcie władzy nad obcym terytorium occupatio

olej ˈɔlɛj n
(spożywczy) płynny tłuszcz otrzymywany z nasion lub owoców niektórych roślin lub tkanek zwierząt, używany np. w przemyśle spożywczym i jako paliwo oleum
(technologia, technika, techniczny) produkt rafinacji ropy naftowej, przerobu smoły węglowej lub węgla kamiennego służący głównie jako paliwo oleum

olejek eteryczny ɔˈlɛjɛk ˌɛtɛˈrɨʧ̑nɨ n
mieszanina bezbarwnych, lotnych związków organicznych o przyjemnym zapachu, występujących naturalnie w roślinach, mająca zastosowanie w przemyśle spożywczym i perfumeryjnym oraz w lecznictwie; oleum aethereum oleum aetherium

oligarcha n
członek oligarchii oligarcha

oligarchia ˌɔlʲiˈɡarçja n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) niewielka grupa uprzywilejowanych ludzi sprawująca władzę lub mająca na nią duży wpływ oligarchia
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) system rządów, polegający na sprawowaniu władzy w państwie przez wąską grupę uprzywilejowanych obywateli; oligarchia

oliwka ɔˈlʲifka n
(botanika, botaniczny) Olea, rodzaj drzew z rodziny oliwkowatych, wykorzystywane również jako rośliny uprawne; olea
owoc oliwki (1.1) olea oliva

omdlenie ɔ̃ˈmdlɛ̃ɲɛ n
(medycyna, medyczny) chwilowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem dopływu krwi do mózgu na skutek wyczerpania, wykrwawienia, bólu, niedoboru tlenu itp.; syncope
(pospolicie) chwilowe opadnięcie z sił humilitas

omocznia ɔ̃ˈmɔʧ̑ʲɲa n
(biologia, biologiczny) jedna z błon płodowych; allantois

on ɔ̃n personalPronoun
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj męski is

ona ˈɔ̃na personalPronoun
trzecia osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński ea

onager ɔ̃ˈnaɡɛr n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) rodzaj starożytnej i średniowiecznej katapulty; onager
(zoologia, zoologiczny) Equus onager, zagrożony wyginięciem dziki azjatycki ssak kopytny; onager

one ˈɔ̃nɛ personalPronoun
3 (osoba) lm rodzaju niemęskoosobowego illa

oni ˈɔ̃ɲi personalPronoun
trzecia osoba liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego ii

onomatopeja ˌɔ̃nɔ̃matɔˈpɛja n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) wyraz dźwiękonaśladowczy; onomatopoeticum

ontologia ˌɔ̃ntɔˈlɔɟja n
(filozofia, filozoficzny) dziedzina wiedzy, która stara się odpowiadać na pytania o strukturę rzeczywistości i problematykę związaną z pojęciem bytu; ontologia

onycholiza n
(medycyna, medyczny) schorzenie polegające na odwarstwianiu płytki paznokcia od jego łożyska; onycholysis

oogonium ˌɔːˈɡɔ̃ɲũm n
(biologia, biologiczny) (zoologia, zoologiczny) komórka dzieląca się mitotycznie, aby stworzyć oocyty; niedojrzała, żeńska komórka rozrodcza oogonium
(botanika, botaniczny) jednokomórkowe żeńskie gametangium u glonów i grzybów oogonium

opacki adj
związany z opatem lub opactwem abbatialis

opactwo ɔˈpaʦ̑tfɔ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) klasztor katolicki pod zarządem opata; abbatia

opal ˈɔpal n
(mineralogia, mineralogiczny) mieniący się barwami minerał zaliczany do krzemianów, uwodniony dwutlenek krzemu; opalus

opat ˈɔpat n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony opactwa abbas

opawski adj
związany z miastem Opawa, dotyczący miasta Opawa opaviensis oppaviensis

opieka ɔˈpʲjɛka n
dbanie o kogoś lub coś; curatio

opiekunka n
kobieta lub dziewczyna, która czymś, kimś opiekuje się patrona

opinia ɔˈpʲĩɲja n
orzeczenie fachowca na jakiś temat iudicium
sąd, zdanie na jakiś temat opinio

opium ˈɔpʲjũm n
wysuszony sok mleczny z ponacinanych, niedojrzałych makówek; opium

opowiadać ˌɔpɔˈvʲjadaʨ̑ v
mówić o jakiejś historii, przedstawiać słowami jakieś wydarzenie, relacjonować narrare

opowieść ɔˈpɔvʲjɛ̇ɕʨ̑ n
(językoznawstwo, językoznawczy) utwór narracyjny o bogatej fabule i gawędziarskiej narracji, zwykle dłuższy od opowiadania i noweli, krótszy od powieści fabella
opowiadana historia fabella

oprócz ˈɔpruʧ̑ preposition
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś zbiorze, poza, z wyłączeniem, nie licząc extra

optyka n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (fizyka, fizyczny) dział fizyki będący nauką o świetle optica

optymalny ˌɔptɨ̃ˈmalnɨ adj
najlepszy

opuszka n
(anatomia, anatomiczny) końcowa, zaokrąglona część palca bulbus

opór ˈɔpur n
(fizyka, fizyczny) siła bierna pojawiająca się w trakcie wprawiania ciała w ruch lub spowodowana ruchem tego ciała, skierowana w stronę przeciwną od kierunku ruchu resistentia
akt przeciwstawiania się cudzej przemocy, woli, rozkazom itp. resistentia
w lm przeszkody, utrudnienia resistentia

opóźnienie ˌɔpuʑˈɲɛ̇̃ɲɛ n
odsunięcie zdarzenia w czasie cunctor

opłakiwać ˌɔpwaˈcivaʨ̑ v
płakać, doznawać bólu, wyrażać go po utracie kogoś lub czegoś collacrimo delamentor deplango deploro doleo eiulo

opłatek ɔˈpwatɛk n
rodzaj cienkiego chleba, używanego jako hostia oraz podczas kolacji wigilijnej; oblata

opłucna n
(anatomia, anatomiczny) błona surowicza okrywająca płuca i wyściełająca wnętrze klatki piersiowej; pleura

orawski adj
dotyczący Orawy arvensis

orać ˈɔraʨ̑ v
(rolnictwo, rolniczy) przygotowywać ziemię pod zasiew poprzez przerzucenie górnej jej warstwy pługiem arare

orbita ɔrˈbʲita n
(astronomia, astronomiczny) tor ciała krążącego lub przelatującego obok innego ciała, zakrzywiony w wyniku ich wzajemnego przyciągania; gyrus orbita

organizm ɔrˈɡãɲism̥ n
(biologia, biologiczny) istota żywa charakteryzująca się procesami życiowymi; organismus

organy n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument muzyczny stosowany głównie w kościołach, posiadający wiele piszczałek, klawiaturę i pedały; organum

orgazm ˈɔrɡasm̥ n
(seksuologia, seksuologiczny) szczytowy moment podniecenia w stosunku płciowym, związany z odczuwaniem rozkoszy; orgasmus

ork n
(literacko) (fantasy) rosły człekokształtny potwór z zieloną skórą orcus

orkiestra ɔrʲˈcɛstra n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) wieloosobowy zespół instrumentalny, który pod kierownictwem dyrygenta wykonuje utwory muzyczne orchestra

orlik ˈɔrlʲik n
(botanika, botaniczny) Aquilegia, roślina zielna o dużych, różnobarwnych kwiatach; aquilegia

ornament ɔrˈnãmɛ̃nt n
(sztuka) motyw zdobniczy stosowany w architekturze, sztuce, rzemiośle artystycznym, ornamentum musicalis

ornat n
(kościelny) wierzchnia szata liturgiczna prezbiterów; casula planeta

ornitologia ˌɔrʲɲitɔˈlɔɟja n
(zoologia, zoologiczny) dział zoologii, nauka o ptakach; ornithologia

ortografia ˌɔrtɔˈɡrafʲja n
zbiór zasad i norm regulujących sposób zapisu słów danego języka za pomocą liter alfabetu i innych symboli; orthographia

orzech ˈɔʒɛx n
suchy owoc o zdrewniałej łupinie; nux

orzech włoski n
(botanika, botaniczny) Juglans regia L., gatunek drzewa liściastego z rodziny orzechowatych; Juglans regia Juglans sinensis
(spożywczy) (kulinaria) jadalne nasiono, orzech z drzewa (1.2) iuglans

orzeczenie ˌɔʒɛˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
(językoznawstwo, językoznawczy) część zdania informująca o czynności lub stanie podmiotu praedicatum

orzeł ˈɔʒɛw n
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak drapieżny z podrodziny Aquilinae, o zakrzywionym dziobie, mocnych szponach i szerokich, deskowatych skrzydłach; aquila

osa ˈɔsa n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vespula, uskrzydlony owad o żółto-czarnym ubarwieniu, posiadający żądło; vespa

oset ˈɔsɛt n
(botanika, botaniczny) Carduus rodzaj roślin z rodziny astrowatych; carduus

osetnik n
(ornitologia, ornitologiczny) Carduelis citrinella, gatunek ptaka z rodziny łuszczakowatych; Carduelis citrinella

osełka n
narzędzie służące do ręcznego ostrzenia narzędzi cōs

osierdzie ɔˈɕɛrʲʥ̑ɛ n
(anatomia, anatomiczny) worek surowiczy ochraniający serce; pericardium

osierdziowy ˌɔɕɛrʲˈʥ̑ɔvɨ adj
dotyczący osierdzia pericardiacus pericardialis

osioł ˈɔɕɔw n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę domowe z rodziny koniowatych; asinus asellus
(potocznie, potoczny) głupi człowiek asinus
(potocznie, potoczny) uparty człowiek asinus

osiągać ɔˈɕɔ̃ŋɡaʨ̑ v
docierać do określonego miejsca adipisci
uzyskiwać pewną minimalną lub maksymalną wartość jakiejś cechy adipisci

oskarżenie ˌɔskarˈʒɛ̃ɲɛ n
zarzut dokonania czynu nagannego lub niezgodnego z prawem accūsātiō

oskarżyciel n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba wnosząca na kogo skargę do sądu accusator
człowiek, który oskarża accusator

oskrzele n
(anatomia, anatomiczny) parzysty narząd rurowaty położony poniżej tchawicy, stanowiący część dolnych dróg oddechowych, rozgałęziający się dychotomicznie bronchus

oskrzelowy adj
(anatomia, anatomiczny) dotyczący oskrzeli bronchialis

osm ɔsm̥ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Os i liczbie atomowej 76; osmium

osnowa ɔsˈnɔva n
(włókiennictwo) sposób ułożenia nici w tkaninie, w które wplata się nici wątku; także same nici tworzące ten układ; stamen

osoba ɔˈsɔba n
pojedynczy człowiek, ktoś persona homo

osobiście ˌɔsɔˈbʲiɕʨ̑ɛ adv
we własnej osobie, samemu, bez pośrednictwa in personam

osobłoski adj
odnoszący się do wsi Osobłoga ossoblaviensis

ostateczny ˌɔstaˈtɛʧ̑nɨ adj
(książkowy) kończący jakiś cykl, ciąg, szereg, serię; ostatni i definitywny peremptorius peremtorius ultimus
(książkowy) o największym natężeniu, w najwyższym stopniu (często w sensie negatywnym); skrajny, krańcowy ultimus

ostatni ɔˈstatʲɲi adj
znajdujący się na końcu listy, kolejności ultimus

ostensorium n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynie liturgiczne do wystawiania konsekrowanej hostii ostensorium

osteomalacja ˌɔstɛɔ̃maˈlaʦ̑ʲja n
(medycyna, medyczny) zwykle związana z niedoborem witaminy D choroba metaboliczna kości, której istotą jest brak wapnia w kośćcu, co powoduje zmniejszenie właściwości mechanicznych kośćca i odkształcanie kości; osteomalacia

ostrawski adj
odnoszący się do miasta Ostrawa ostraviensis

ostroga n
(jeździectwo, jeździecki) ostro zakończony metalowy kabłąk przypinany do butów, wspomagający działanie łydki; calcar

ostrokrzew ɔˈstrɔkʃɛf n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ilex L., rodzaj roślin z rodziny ostrokrzewowatych; krzew lub drzewo zimozielone o pojedynczych, skórzastych, ciemnozielonych, całobrzegich lub kolczasto ząbkowanych liściach i kulistych owocach; acrifolium

ostrożnie ɔˈstrɔʒʲɲɛ adv
w sposób ostrożny, uważny caute

ostrożny ɔˈstrɔʒnɨ adj
postępujący, zachowujący się i podejmujący decyzje z rozwagą, mający się na baczności cautus

ostry ˈɔstrɨ adj
(kulinaria) o potrawie: mający intensywny smak, silnie odczuwany, gryzący, palący acer
taki, który ma kłujące lub tnące zakończenie acer acutus

ostryga ɔˈstrɨɡa n
(zoologia, zoologiczny) (kulinaria) osiadły małż morski żyjący w ławicach na przybrzeżnych skałach płytkich mórz, o dużym znaczeniu w przemyśle spożywczym; ostrea

ostrygojad ˌɔstrɨˈɡɔjat n
(ornitologia, ornitologiczny) czarno-biały ptak nadmorski o czerwonych nogach i dziobie; Haematopodidae

ostrze ˈɔsṭʃɛ n
część robocza narzędzia do krajania, ostre zakończenie lub krawędź przedmiotu lamina

ostrzeżenie ˌɔsṭʃɛˈʒɛ̃ɲɛ n
akt ostrzegania; przestroga przed czymś monitum

oszczep ˈɔʃʧ̑ɛp n
(sport, sportowy) długi, zaostrzony pręt używany w lekkoatletyce do rzucania; pilum verutum
(łowiectwo, łowiecki) (wojskowość, wojskowy) (dawniej, dawny) broń wojenna lub myśliwska, o długim drzewcu i twardym, metalowym a wcześniej kamiennym, grocie; sparus pilum

oszczerstwo ɔʃˈʧ̑ɛrstfɔ n
kłamliwa wypowiedź, która ma na celu poniżenie lub ośmieszenie kogoś calumnia

oszczędny adj
nietrwoniący pieniędzy, majątku parcus

oszust ˈɔʃust n
ten, kto oszukuje fraudator

oszustwo ɔˈʃustfɔ n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej; fraud

osłomuł ɔsˈwɔ̃muw n
(zootechnika, zootechniczny) mieszaniec ogiera konia i klaczy osła, bezpłodny; burdo

osłonka n
(zoologia, zoologiczny) błona osłaniająca niektóre komórki u zwierząt zona

otaczać ɔˈtaʧ̑aʨ̑ v
rozciągać się wokół, znajdować się dookoła (statyczny stan) circueo
zajmować ze wszystkich stron tereny wokół określonego miejsca, okrążać (ruch) circueo

otrzewna n
(anatomia, anatomiczny) błona surowicza wyścielająca jamę brzuszną i jamę miednicy; omentum peritoneum

otwarty ɔtˈfartɨ adj
(informatyka, informatyczny) mający dostępny kod źródłowy apertus
niestawiający przeszkód do wejścia / przejścia, niczym nieokolony apertus
o problemie, kwestii: do tej pory nierozwiązany, wciąż podlegający dyskusji; apertus
o sklepie: czynny, działający apertus
ogólnie dostępny, nieobłożony ograniczeniami apertus
o człowieku: nieukrywający swoich intencji, uczuć expositus

otwierać ɔtˈfʲjɛraʨ̑ v
powodować, że coś przestaje być zamknięte aperio

otyłość ɔˈtɨwɔɕʨ̑ n
(medycyna, medyczny) szkodliwy dla zdrowia skutek spożywania zbyt dużych ilości jedzenia przy braku ruchu; poważna nadwaga; obesitas

otyły ɔˈtɨwɨ adj
o człowieku lub zwierzęciu: ważący o wiele za dużo; o dużej nadwadze obēsus

owacja ɔˈvaʦ̑ʲja n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: nagroda dla zwycięskiego wodza, najwyższa forma triumfu; ovatio

owad ˈɔvat n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) niewielkie zwierzę, zaliczane do stawonogów, posiadające trzy pary odnóży oraz zazwyczaj dwie pary skrzydeł; insectum

owca ˈɔfʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) Ovis, zwierzę hodowlane o białej wełnie; ovis

owies ˈɔvʲjɛs n
(botanika, botaniczny) Avena L., rodzaj roślin zbożowych należących do rodziny wiechlinowatych, mających kwiatostan w kształcie wiechy; avena

owoc ˈɔvɔʦ̑ n
(botanika, botaniczny) organ rozrodczy roślin, powstający z zalążni, zawierający nasiona; fructus frux

owsianka ɔfʲˈɕãnka n
(kulinaria) zupa z płatków owsianych na mleku lub wodzie; puls

owulacja n
(biologia, biologiczny) (fizjologia, fizjologiczny) proces wytwarzania komórek jajowych u ssaków płci żeńskiej; ovulatio

ozdoba ɔzˈdɔba n
coś, co ozdabia; dodatek upiększający coś decus

ozon ˈɔzɔ̃n n
(chemia, chemiczny) alotropowa odmiana tlenu o trzech atomach; ozonum

ołomuniecki adj
odnoszący się do czeskiego miasta Ołomuniec olomouciensis olomucensis

ołtarz ˈɔwtaʃ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) stół lub podwyższenie, na którym składa się ofiarę bogu lub bóstwu; ara altaria

ołów ˈɔwuf n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pb i liczbie atomowej 82; plumbum

ołówek ɔˈwuvɛk n
przyrząd służący do pisania, mający rysik z grafitu, można go zmazywać; plumbum

oś ɔɕ n
centralna linia danego układu axis

ośmiornica ˌɔɕmʲjɔˈrʲɲiʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) drapieżny głowonóg o ośmiu ramionach; octopūs

pacha ˈpaxa n
(anatomia, anatomiczny) wgłębienie pod stawem ramiennym axilla

pachwina paxˈfʲĩna n
(anatomia, anatomiczny) zagłębienie między dolną (u człowieka) lub tylną (u zwierząt) boczną częścią podbrzusza a wewnętrzną powierzchnią górnej części uda inguen

pacjent ˈpaʦ̑ʲjɛ̃nt n
osoba, która korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej; aegrotus patiens

pacyfikacja ˌpaʦ̑ɨfʲiˈkaʦ̑ʲja n
tłumienie buntu, powstania, strajku itp., zwykle przy użyciu siły zbrojnej pacificatio

paczka ˈpaʧ̑ka n
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) przesyłka pocztowa nie mieszcząca się lub nie nadająca się do wysłania listem; fascis

padać ˈpadaʨ̑ v
w sposób gwałtowny zmieniać pozycję z pionowej na poziomą cado

padlina paˈdlʲĩna n
zwierzęce zwłoki cadaver

pagórek paˈɡurɛk n
niewielkie wzniesienie, zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu metrów colle

pająk ˈpajɔ̃ŋk n
(zoologia, zoologiczny) ośmionożny pajęczak budujący pajęczyny; aranea araneus

pajęczyna ˌpajɛ̃n͇ˈʧ̑ɨ̃na n
sieć tkana przez pająka araneum aranea

palacz ˈpalaʧ̑ n
osoba, która pali tytoń, zwykle nałogowo fumator

palec ˈpalɛʦ̑ n
u człowieka i zwierzęcia: jedno z pięciu cienkich zakończeń dłoni lub stopy digitus

palec wskazujący ˈpalɛʦ̑ ˌfskazuˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
(anatomia, anatomiczny) drugi po kciuku palec ręki; digitus index

paleografia ˌpalɛɔˈɡrafʲja n
badanie dziejów pisma i rozwoju narzędzi piśmienniczych; palaeographia

palestyński ˌpalɛˈstɨ̃j̃sʲci adj
związany z Palestyną, dotyczący Palestyny lub jej mieszkańców Palaestinensis

palimpsest paˈlʲĩmpsɛst n
(historia, historyczny, historycznie) rękopis spisany na używanym już wcześniej materiale piśmienniczym, z którego usunięto poprzedni tekst; palimpsestus

palindrom paˈlʲĩndrɔ̃m n
(językoznawstwo, językoznawczy) wyraz lub zdanie brzmiące tak samo przy czytaniu od lewej strony do prawej, jak i odwrotnie (np. kajak, zaraz); palindromus

pallad ˈpalːat n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pd i liczbie atomowej 46; palladium

paluszek n
(zdrobniale) od: palec digitulus

pamiątka pãˈmʲjɔ̃ntka n
drobny przedmiot lub znak przypominający jakieś zdarzenie, miejsce albo osobę mnēmosȳnum

pamięć ˈpãmʲjɛ̇̃ɲʨ̑ n
zdolność umysłu do zapamiętywania – przechowywania wspomnień, informacji itp.; memoria

pan pãn n
feudał lub właściciel ziemski, również magnat; władca dominus erus
pracodawca dla służby dominus erus
właściciel niewolników dominus erus

pan młody ˈpãn ˈmwɔdɨ n
mężczyzna w dniu swojego ślubu sponsus

panaceum ˌpãnaˈʦ̑ɛ<sup>w</sup>ũm n
(książkowy) (przenośnie, przenośnia) środek na wszystkie dolegliwości, kłopoty i trudności panacēa
(książkowy) lek (środek) na wszystko; superlekarstwo panacēa

pancerz ˈpãnʦ̑ɛʃ n
(zoologia, zoologiczny) u niektórych zwierząt: fragment twardej skóry lub innej powierzchni chroniący narządy wewnętrzne przed uszkodzeniem mechanicznym; ubranie o takiej cesze; lorica

pandemia pãnˈdɛ̃mʲja n
(medycyna, medyczny) globalna epidemia, obejmująca duże obszary (kraj, kontynent lub cały świat) pandemia

pani ˈpãɲi n
bogini dea
zwrot grzecznościowy w stosunku do kobiety; w zwrotach bezpośrednich zastępuje zaimek ty domina
pracodawczyni dla służby domina
władczyni domina

panpsychizm n
(filozofia, filozoficzny) pogląd, który głosi, iż wszystkie obiekty materialne obdarzone są właściwościami psychicznymi panpsychismus

panteizm pãnˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pogląd, że Bogiem jest wszechświat, ubóstwienie natury; pantheismus

pantoprazol n
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) organiczny związek chemiczny, lek gastryczny z grupy inhibitorów pompy protonowej; pantoprazolum

papier ˈpapʲjɛr n
wyrób z celulozy w postaci arkusza, zwykle przeznaczony do zapisywania informacji; charta
(potocznie, potoczny) (biurowość, biurowy) (księgowość) (urzędowy) dokument charta

papier toaletowy ˈpapʲjɛr ˌtɔalɛˈtɔvɨ n
chłonny papier przeznaczony do utrzymywania higieny po wypróżnieniu anitergium

papieros paˈpʲjɛrɔs n
wyrób tytoniowy w postaci cienkiej papierowej rurki długości kilku centymetrów wypełnionej zmielonym tytoniem; sigarellum fistula nicotiana

papież ˈpapʲjɛʃ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biskup i patriarcha Rzymu, głowa Kościoła katolickiego oraz państwa Watykan; papa pater

papirus paˈpʲirus n
(botanika, botaniczny) Cyperus papyrus L., cibora papirusowa, gatunek roślin należący do rodziny ciborowatych, pochodzący z Afryki, głównie z Egiptu; papyrus
materiał pisarski, wyrabiany z włókien (1.1); papyrus
zwój lub dokument spisany na (1.2) papyrus

paproć ˈpaprɔʨ̑ n
(botanika, botaniczny) Polypodiopsida, klasa roślin z gromady paprotników; filix filex

papuga paˈpuɡa n
(ornitologia, ornitologiczny) Psittaciformes, rząd ptaków tropikalnych; psittacus
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z podrodziny (1.1) psittacus
(przenośnie, przenośnia) ktoś, kto powtarza czyjeś słowa lub gesty psittacus

para ˈpara n
(fizyka, fizyczny) woda w stanie gazowym; vapor

paradoks paˈradɔks n
rozumowanie logiczne, pozornie oczywiste, prowadzące z powodu pewnych nieścisłości logicznych do wyniku sprzecznego z założeniem lub udowadniające jednocześnie dwie sprzeczne tezy paradoxum
zaskakujące twierdzenie sprzeczne z przyjętą powszechnie opinią paradoxum

paradoksalny ˌparadɔˈksalnɨ adj
sprzeczny z tym, co jest lub wydaje się oczywiste, będący paradoksem lub mający cechy paradoksu, osobliwy, absurdalny paradoxus

parasanga n
(metrologia, metrologiczny) (jednostka miary) starożytna perska miara odległości, przejęta także przez starożytnych Greków, u Herodota odpowiadała 30 stadionom (ok. 5,5 km); parasanga

pardubicki adj
związany z miastem Pardubice, dotyczący miasta Pardubice pardubicensis

pardwa ˈpardva n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z jednego z gatunków rodzaju Lagopus; lagopus

pardwa białosterna n
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus leucura, gatunek ptaka z rodziny kurowatych, występujący w Ameryce Północnej; Lagopus leucura

pardwa szkocka n
(ornitologia, ornitologiczny) Lagopus lagopus scotica, podgatunek pardwy mszarnej, występujący na Wyspach Brytyjskich Lagopus lagopus scotica

parlament parˈlãmɛ̃nt n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) w systemach demokratycznych najwyższy organ ustawodawczy; parlamentum senatus

parodia paˈrɔdʲja n
celowa przeróbka czyjegoś utworu (książki, filmu, muzyki itp., także stylu) lub zachowania, gestów, służąca ośmieszeniu oryginału lub będąca żartem z niego; cavillatio

paryski paˈrɨsʲci adj
związany z Paryżem, dotyczący Paryża Lutetianus

parzysty paˈʒɨstɨ adj
(matematyka, matematyczny) podzielny przez dwa; par

pasierb ˈpaɕɛrp n
syn małżonka z innego małżeństwa privignus

pasierbica ˌpaɕɛrˈbʲiʦ̑a n
córka małżonka z innego małżeństwa privigna

pasożyt paˈsɔʒɨt n
(biologia, biologiczny) organizm czerpiący korzyści ze współżycia z innym organizmem, zazwyczaj ze szkodą dla swego gospodarza; parasitus

pasta do zębów ˈpasta dɔ‿ˈzɛ̃mbuf n
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) półpłynna substancja przechowywana w tubce służąca do utrzymywania czystości zębów i jamy ustnej; dentifricium

pasternak n
(botanika, botaniczny) Pastinaca, roślina warzywna i pastewna o jadalnym korzeniu; pastinaca

pasterski adj
dotyczący pasterstwa, związany z pasterstwem pastoralis

pasterz ˈpastɛʃ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (przenośnie, przenośnia) duchowy lub religijny opiekun pastor
osoba, opiekująca się zwierzętami podczas wypasu pastor

pastwisko paˈstfʲiskɔ n
(rolnictwo, rolniczy) teren porośnięty trawą, przeznaczony do wypasania zwierząt pastus

pasza ˈpaʃa n
(zootechnika, zootechniczny) pożywienie przeznaczone dla zwierząt gospodarskich; karma; cibus caballatio capetum capitum cibaria pabulum

paszkot ˈpaʃkɔt n
(ornitologia, ornitologiczny) Turdus viscivorus, średniej wielkości ptak z rodziny drozdowatych; Turdus viscivorus

paszport ˈpaʃpɔrt n
dokument tożsamości uprawniający do przekraczania granic państwowych; syngraphus

patelnia paˈtɛlʲɲa n
naczynie kuchenne służące do smażenia potraw; sartago

patriarcha paˈtrʲjarxa n
(biblijny) tytuł legendarnych praojców ludzkości i Izraela – Abrahama, Izaaka, Jakuba i jego 12 synów patriarcha
(historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) mężczyzna stojący na czele rodu w społecznościach rodowych patriarcha
(przenośnie, przenośnia) sędziwy, czcigodny starzec patriarcha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność najwyższego duchownego dostojnika w Kościołach wschodnich patriarcha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) godność tytularna niektórych biskupów w Kościele katolickim patriarcha
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) tytuł biskupów najważniejszych miast we wczesnym chrześcijaństwie patriarcha

patriarchalny ˌpatrʲjarˈxalnɨ adj
związany z patriarchatem, dotyczący patriarchatu patriarchalis
związany z patriarchą, dotyczący patriarchy patriarchalis

patrzeć ˈpaṭʃɛʨ̑ v
kierować wzrok na coś lub na kogoś spectare specere

paw paf n
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek hodowanych w parkach ptaków z rodzaju Pavo i Afropavo, z dużym, kolorowym ogonem; Pavo
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju (1.1) pavo Pavo cristatus

pawica n
(ornitologia, ornitologiczny) samica pawia pāva

paznokieć pazˈnɔcɛ̇ʨ̑ n
(anatomia, anatomiczny) płaska rogowa osłona ostatniego członu palca małp i człowieka; unguis

pazur ˈpazur n
(zoologia, zoologiczny) ostro zakończony, rogowy twór naskórka na końcach palców niektórych zwierząt, zwłaszcza drapieżnych; unguis

pałac ˈpawaʦ̑ n
(architektura, architektoniczny) okazały, pozbawiony cech obronnych budynek mieszkalny należący do władcy lub bogatego człowieka palatium

pałeczka paˈwɛʧ̑ka n
(botanika, botaniczny) rodzaj grzyba naziemnego z rodziny berłóweczkowatych Tulostoma
(mikrobiologia, mikrobiologiczny) morfologiczna forma bakterii o wydłużonym kształcie; coccobacillus

pałeczka krwawa n
(biologia, biologiczny) Serratia marcescens, gatunek bakterii z rodzaju Serratia; Serratia marcescens

państwo ˈpãj̃stfɔ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) struktura polityczna obejmująca określony obszar i grupę ludzi go zamieszkującą, rządzona przez osoby reprezentujące tę grupę; ustrój takiej struktury; civitas

październik paʑˈʥ̑ɛrʲɲik n
dziesiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego); October october

pchła pxwa n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, bezskrzydły, skaczący owad żywiący się krwią; pulex pulix

pech pɛx n
niepomyślny zbieg okoliczności adversa

pediatria n
(medycyna, medyczny) dział medycyny zajmujący się dziećmi, ich rozwojem, opieką nad nimi oraz chorobami dziecięcymi; paediatria

pefloksacyna ˌpɛflɔksaˈʦ̑ɨ̃na n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, o szerokim zakresie działania; pefloxacinum

pelikan pɛˈlʲikãn n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rzędu pełnopłetwych; pelecanus

penis ˈpɛ̃ɲis n
(anatomia, anatomiczny) narząd kopulacyjny samców, zarówno u ludzi, jak i u niektórych zwierząt; penis mentula cauda coda membrum virile sopio

pentan ˈpɛ̃ntãn n
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezbarwna, palna ciecz, stosowany jako składnik mieszanin rozpuszczalnikowych oraz w termometrach do mierzenia niskich temperatur; pentanum

per capita ˈpɛr ˈkapʲita
(ekonomia, ekonomiczny) na głowę (przy przeliczaniu czegoś na osoby) per capita

percepcja n
odbiór i postrzeganie zjawisk za pomocą zmysłów perceptio sensus

perfumować v
skrapiać perfumami, aplikować perfumy odoro

perfumy pɛrˈfũmɨ n
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) roztwór alkoholowy odpowiednio dobranych substancji zapachowych, stosowany jako kosmetyk unguentum

pergamin n
niegarbowana, cienka, odpowiednio przygotowana skóra owcza, cielęca lub ośla, przeznaczona do pisania lub malowania membrana

perkoz dwuczuby ˈpɛrkɔz dvuˈʧ̑ubɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps cristatus, gatunek ptaka z rodziny perkozów; Podiceps cristatus

perkoz rdzawoszyi ˈpɛrkɔs ˌrʣ̑avɔˈʃɨji n
(ornitologia, ornitologiczny) Podiceps grisegena, gatunek ptaka z rodziny perkozów; Podiceps grisegena

perski ˈpɛrsʲci adj
dotyczący Persji, pochodzący z Persji persicus

personifikacja ˌpɛrsɔ̃ɲifʲiˈkaʦ̑ʲja n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) (językoznawstwo, językoznawczy) rodzaj metafory; przedstawianie rzeczy, zwierząt, zjawisk lub pojęć abstrakcyjnych jako postaci ludzkich; fictio personae

perswadować ˌpɛrsfaˈdɔvaʨ̑ v
tłumaczyć, wyjaśniać, dowodzić coś komuś; przekonywać o czymś, udowodnić coś; korzystać z perswazji persuadere

peruka pɛˈruka n
cudze lub sztuczne włosy przystosowane do zakładania na głowę; capillamentum

perła ˈpɛrwa n
(biologia, biologiczny) wytwór płaszcza niektórych mięczaków, szczególnie perłopławów; margarita

petycja pɛˈtɨʦ̑ʲja n
(administracja) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pismo zawierające zbiorową prośbę, kierowane najczęściej do organów władzy; libellus

pewność ˈpɛvnɔɕʨ̑ n
całkowite przekonanie o czymś certitudo

pełnia ˈpɛwʲɲa n
(astronomia, astronomiczny) faza księżyca, w której księżyc jest oświetlony przez słońce w taki sposób, że z ziemi widać wyłącznie jego jasną część plenilunium

pełny ˈpɛwnɨ adj
wypełniony w największym możliwym stopniu plenus
taki, w którym nic nie brakuje plenus

piana ˈpʲjãna n
masa drobnych pęcherzyków powietrza na powierzchni płynu spuma

pianino pʲjä̃ˈɲĩnɔ n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) klawiszowy instrument muzyczny ze strunami w środku ustawionymi pionowo; clavile

pianka ˈpʲjãnka n
(kulinaria) słodki, spieniony deser, np. z produktów mlecznych i jajek pasta hibisci

piasek ˈpʲjasɛk n
luźna skała osadowa złożona z ziaren i okruchów skalnych o rozmiarze od 0,0625 do 2 mm, głównie kwarcu; arena harena

piec pʲjɛʦ̑ v
poddawać coś (zwykle żywność) działaniu wysokiej temperatury powyżej 100°C bez udziału wody coquere

piechota pʲjɛˈxɔta n
(wojskowość, wojskowy) rodzaj wojsk walczących pieszo i w bliskim kontakcie z nieprzyjacielem; peditatus

pieczarka pʲjɛˈʧ̑arka n
(botanika, botaniczny) rodzaj grzybów jadalnych, Agaricus L.; Agaricus campestris

pieczęć ˈpʲjɛʧ̑ɛ̃ɲʨ̑ n
znak rozpoznawczy osoby prawnej lub fizycznej, wyciskany za pomocą stempla (tłoka); nadaje moc prawną pismu lub dokumentowi, stanowi świadectwo wiarygodności sigillum signaculum

pieg pʲjɛk n
mała plamka na skórze człowieka występująca najczęściej u osób o jasnej karnacji (blondynów i rudych); lenticula

piekarnia pʲjɛˈkarʲɲa n
miejsce pracy piekarza; zakład produkujący chleb oraz inne wyroby z mąki furnaria
sklep, w którym sprzedaje się wyroby piekarnicze furnaria

piekarz ˈpʲjɛkaʃ n
człowiek, który pracuje w piekarni i wypieka chleb, bułki itp. pistor

piekielny pʲjɛ̇ˈcɛlnɨ adj
dotyczący piekła, związany z piekłem, taki, jak w piekle inferus

piekło ˈpʲjɛkwɔ n
(przenośnie, przenośnia) miejsce, w którym trudno wytrzymać (z powodu ciężkich warunków), bardzo nieprzyjemna sytuacja, wydarzenie przysparzające wielu cierpień infernum gehenna
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (teologia, teologiczny) (filozofia, filozoficzny) miejsce przebywania dusz zmarłych potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi; infernum gehenna

pielgrzymka pʲjɛlˈɡʒɨ̃mka n
wędrówka do świętego miejsca peregrīnātiō

pieniądz pʲɛ̇ˈɲɔnʣɛ ˈpʲjɛ̇̃ɲɔ̃nʦ̑ n
(bankowość, bankowy) umowny środek płatniczy, obecnie w postaci monet i banknotów; pecunia

pieniądze nie śmierdzą pʲjɛ̇̃ˈɲɔ̃nʣ̑ɛ ɲɛ‿ˈɕmʲjɛrʣ̑ɔ̃w̃ proverb
pieniądze bez względu na sposób ich zarobienia są tak samo chętnie przyjmowane pecunia non olet

pieprz pʲjɛpʃ n
(kulinaria) przyprawa otrzymywana z tej rośliny piper

pieprzniczka pʲjɛˈpʃʲɲiʧ̑ka n
(mikologia, mikologiczny) grzyb z rodzaju Cantharellula, z rodziny gąskowatych; cantharellula

pieprzyca siewna pʲjɛˈpʃɨʦ̑a ˈɕɛvna n
(botanika, botaniczny) roślina zielna z rodziny kapustowatych, stosowana w kuchni; Lepidium sativum L.

pierdolić pʲjɛr.ˈdɔ.lʲiʨ̑ v
(wulgarnie, wulgaryzm) lekceważyć futuere

pierdzieć ˈpʲjɛrʲʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
(wulgarnie, wulgaryzm) wypuszczać gazy trawienne pedo

pierwiastek pʲjɛrˈvʲjastɛk n
(chemia, chemiczny) substancja składająca się z atomów o tej samej liczbie protonów w jądrze (liczbie atomowej); pierwiastek chemiczny; elementum

pierwiastek chemiczny pʲjɛrˈvʲjastɛk xɛ̃ˈmʲiʧ̑nɨ n
zbiór wszystkich atomów posiadających jednakową liczbę protonów w jądrze; elementum

pierwiosnek pʲjɛrˈvʲjɔsnɛk n
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) pierwiosnek zwyczajny Phylloscopus collybita

pierwiosnek lekarski n
(botanika, botaniczny) Primula veris L., gatunek rośliny z rodziny pierwiosnkowatych; Primula veris

pierworodny ˌpʲjɛrvɔˈrɔdnɨ adj
urodzony jako pierwszy z potomstwa prīmōgenitus

pierworództwo n
(historia, historyczny, historycznie) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zespół praw i przywilejów pierworodnego potomka męskiego primogenitura
bycie pierworodnym synem primogenitura

pierwotniak pʲjɛrˈvɔtʲɲak n
(zoologia, zoologiczny) mikroskopijnej wielkości zwierzę jednokomórkowe protozoon

pierwsze wrażenie n
opinia wyrobiona przy poznaniu kogoś lub czegoś, stanowiąca punkt odniesienia primae impressionis

pierwszy ˈpʲjɛrfʃɨ adj
najważniejszy prīmus

pierś pʲjɛrʲɕ n
(anatomia, anatomiczny) gruczoł mlekowy człowieka mamma
(kulinaria) (spożywczy) mięso z przedniej części tułowia drobiu mamma
przednia, górna część tułowia u człowieka lub innego zwierzęcia mamma

pierścień ˈpʲjɛrʲɕʨ̑ɛ̇̃ɲ n
krąg naokoło czegoś anulus
ozdoba nakładana na palec, masywna obrączka zazwyczaj z oczkiem; anulus
(matematyka, matematyczny) rodzaj struktury algebraicznej; anulus

pies pʲjɛs n
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris, zwierzę domowe; canis
samiec psa (1.1) canis

pies domowy n
(zoologia, zoologiczny) Canis familiaris, gatunek ssaka drapieżnego z rodziny psowatych, udomowiona forma wilka szarego; Canis familiaris

pietruszka pʲjɛˈtruʃka n
jadalne warzywo o białym korzeniu i zielonej naci; petroselinum petroselinon

pień pʲjɛ̇̃ɲ n
zdrewniała łodyga drzewa, nadziemna część drzewa bez gałęzi truncus

pieśń pʲjɛ̇ɕɲ̊ n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) forma muzyczna utworu wokalnego, instrumentalnego lub wokalno-instrumentalnego; carmen

pigułka pʲiˈɡuwka n
mała porcja lekarstwa w zwartej postaci i zwykle o obłym kształcie catapotium

pigwa ˈpʲiɡva n
(botanika, botaniczny) Cydonia, krzew lub drzewko o dużych, białych lub różowych kwiatach i aromatycznych owocach; cydonia
(kulinaria) owoc pigwy (1.1) używany na przetwory cydonia

pijak ˈpʲijak n
(potocznie, potoczny) osoba będąca pod wpływem alkoholu ebrius potor
osoba nadużywająca alkoholu potor

pijany pʲiˈjãnɨ adj
pod wpływem alkoholu ebrius vinolentus crapulatus deebriatus ebriacus madidus

pijany pʲiˈjãnɨ n
osoba nietrzeźwa ebrius potor

pijawka pʲiˈjafka n
(zoologia, zoologiczny) drobne zwierzę wodne z typu pierścienic; hirudo sanguisuga

pik pʲik n
(termin karciany) kolor w kartach oznaczony czarną pojedynczym listkiem; karta tego koloru hastae

pilnik ˈpʲilʲɲik n
rodzaj narzędzia z hartowanej stali w kształcie płaskiej sztabki o chropowatej powierzchni, używany do ścierania, gładzenia lub obrabiana, najczęściej kawałków drewna; lima

pilnować pʲilˈnɔvaʨ̑ v
sprawować nadzór; strzec czegoś lub kogoś teneo

piorun ˈpʲjɔrũn n
wyładowanie elektryczne między dwiema chmurami lub między chmurą a ziemią; fulmen

piosenka pʲjɔˈsɛ̃nka n
wokalny utwór muzyczny, zwykle o rozrywkowym charakterze; carmen

piosenkarz pʲjɔˈsɛ̃ŋkaʃ n
osoba zajmująca się zawodowo śpiewaniem; cantor

piołun ˈpʲjɔwũn n
(botanika, botaniczny) bylica piołun absinthius apsinthium

piracki pʲiˈraʦ̑ʲci adj
dotyczący piractwa lub piratów piraticus

piramida ˌpʲirãˈmʲida n
(architektura, architektoniczny) budowla w kształcie ostrosłupa, grobowiec faraona; pyramis

piramidalny ˌpʲirãmʲiˈdalnɨ adj
podobny do piramidy, mający kształt ostrosłupa pyramidatus

pirat ˈpʲirat n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) rozbójnik napadający na statki morskie lub powietrzne; pirata

pirenejski ˌpʲirɛ̃ˈnɛjsʲci adj
związany z Pirenejami, dotyczący Pirenejów Pyrenaeus

piro- ˈpʲirɔ
pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z ogniem lub wysoką temperaturą pyr-

pisarz ˈpʲisaʃ n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) osoba, która tworzy utwory literackie, zwłaszcza prozą; scriptor

pisać ˈpʲisaʨ̑ v
umieszczać tekst na jakimś materiale lub medium scribere

pismo ˈpʲismɔ n
sposób pisania scriptura
zbiór liter i innych znaków graficznych umożliwiający wyrażanie i przechowywanie myśli za pomocą tekstu; caudex

pistolet pʲiˈstɔlɛt n
ręczna, krótka broń palna, zasilana z magazynka lub jednostrzałowa; pistolium

pituicyt n
(biologia, biologiczny) komórka glejowa tylnego płata przysadki pituicytus

piuska ˈpʲjuska n
płaska, okrągła czapka, wykonana z tkaniny; pierwotnie służyła do przykrycia tonsury; pileolus

piwnica pʲivʲˈɲiʦ̑a n
podziemne piętro budynku basis
pomieszczenie przeznaczone do przechowywania wina, piwa i innych trunków cella

piwo ˈpʲivɔ n
(spożywczy) (kulinaria) niskoalkoholowy napój orzeźwiający; cervisia cerevisia

piwonia pʲiˈvɔ̃ɲja n
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju (1.1) paeōnia
(botanika, botaniczny) Paeonia L., rodzaj roślin z rodziny piwoniowatych; paeōnia
(potocznie, potoczny) kwiat rośliny z rodzaju (1.1) paeōnia

pizza ˈpʲiʦ̑ːa n
(kulinaria) płaski placek z ciasta drożdżowego z dodatkami, danie o włoskim rodowodzie; placentula placenta compressa

pióro ˈpʲjurɔ n
(ornitologia, ornitologiczny) wytwór naskórka ptaków, pokrywający ich ciało, składający się z elastycznej osi i dwu chorągiewek; penna pluma

piórolotek pięciopiór n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Pterophorus pentadactyla, motyl z rodziny piórolotkowatych; Pterophorus pentadactyla

piątek ˈpʲjɔ̃ntɛk n
piąty dzień tygodnia dies Veneris

pić pʲiʨ̑ v
spożywać płyny bibo bibere
pić (1.1) alkohol, również nałogowo bibo bibere

pięciornik n
(botanika, botaniczny) Potentilla L., rodzaj roślin z rodziny różowatych; Potentilla
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) potentilla

piękny ˈpʲjɛ̃ŋknɨ adj
taki, którego cechuje piękno: bardzo ładny, wzbudzający zachwyt bellus pulcher

pięta ˈpʲjɛ̃nta n
(anatomia, anatomiczny) tylna część stopy calx

pięść pʲjɛ̃w̃ɕʨ̑ n
zaciśnięta dłoń pugnus

piłka ˈpʲiwka n
gumowy lub wykonany z innych materiałów przedmiot o kształcie kulistym lub zbliżonym do kuli o różnym rozmiarze i sprężystości, zazwyczaj pusty w środku lub wypełniony powietrzem, służący do zabaw bądź gier sportowych pila

piłka nożna ˈpʲiwka ˈnɔʒna n
(sport, sportowy) sport zespołowy rozgrywany na trawiastym boisku przez dwie jedenastoosobowe drużyny, które starają się wbić piłkę do bramki przeciwnika; pesball

piłkarz ˈpʲiwkaʃ n
(sport, sportowy) sportowiec grający w piłkę nożną pedilusor

piżama pʲiˈʒãma n
strój, który zakłada się, idąc spać; paiama

plac plaʦ̑ n
wydzielona część miasta, otoczona ulicami i budynkami, zwykle wyłączona z ruchu pojazdów; forum

plama ˈplãma n
brudny lub oszpecający ślad pozostawiony na powierzchni czegoś macula
(przenośnie, przenośnia) hańba, kompromitacja macula
część powierzchni jakiegoś przedmiotu różniąca się kolorem lub walorem od tła macula

plama słoneczna ˈplãma swɔ̃ˈnɛʧ̑na n
(astronomia, astronomiczny) ciemniejszy obszar obserwowany na powierzchni Słońca; macula solaris

plamić v
robić plamy polluo

plan plãn n
to, co chcemy zrobić cōnsilium
układ czegoś, szkic cōnsilium

planeta plãˈnɛta n
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę; planeta planetes

planeta karłowata plãˈnɛta ˌkarwɔˈvata n
(astronomia, astronomiczny) ciało niebieskie o rozmiarze pośrednim między planetą a planetoidą; planetula

planetarium ˌplãnɛˈtarʲjũm n
(astronomia, astronomiczny) (edukacja, edukacyjny) odpowiednio wyposażony obiekt przeznaczony do popularyzacji astronomii poprzez odtwarzanie na sferycznym ekranie wyglądu nieba i ruchów ciał niebieskich; theatrum planetarium

plansza ˈplãw̃ʃa n
(książkowy) karton, deska itp. z zaznaczonymi polami, po których przesuwa się pionki w niektórych grach abacus

plantacja plãnˈtaʦ̑ʲja n
gospodarstwo rolne specjalizujące się w uprawie rośliny na skalę przemysłową plantatio

plaster ˈplastɛr n
(medycyna, medyczny) kawałek materiału pokryty substancją samoprzylepną, stosowany na rany emplastrum

platyna plaˈtɨ̃na n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pt i liczbie atomowej 78; platinum

plaża ˈplaʒa n
brzeg akwenu, pokryty piaskiem lub żwirem, nadający się do opalania i rekreacji; ora litus

pleban ˈplɛbãn n
(dawniej, dawny) proboszcz parochus

plebiscyt plɛˈbʲisʦ̑ɨt n
(publikatory) powszechne głosowanie określonej publiczności w celu wybrania najlepszej ich zdaniem osoby lub rzeczy plebiscitum

plecy ˈplɛʦ̑ɨ n
(anatomia, anatomiczny) tylna część tułowia, od barków do pasa; dorsum

plemię ˈplɛ̃mʲjɔna ˈplɛ̃mʲjɛ n
forma przedpaństwowej organizacji społeczeństw, grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar; tribus

pleonazm plɛˈɔ̃nasm̥ n
(językoznawstwo, językoznawczy) wyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących; pleonasmos

pleśń n
gęsty nalot utworzony przez niektóre grzyby na produktach spożywczych i innych substancjach organicznych aurūgō

plurale tantum n
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) rzeczownik występujący w danym znaczeniu wyłącznie w liczbie mnogiej; plurale tantum

pluskwa ˈpluskfa n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) mały, żywiący się krwią, żyjący w pomieszczeniach owad z gatunku pluskwa domowa, Cimex lectularius; cimex

pluskwiak ˈpluskfʲjak n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) uskrzydlony owad będący pasożytem roślin i zwierząt, występujący na całym świecie w wielu, zróżnicowanych morfologicznie gatunkach; cīmex

pluton ˈplutɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pu i liczbie atomowej 94; plutonium

pląsawica ˌplɔ̃w̃saˈvʲiʦ̑a n
(medycyna, medyczny) mimowolne, nieprawidłowe ruchy obwodowych części ciała; chorea

pniarek obrzeżony n
(mikologia, mikologiczny) Fomitopsis pinicola, gatunek grzyba z rodziny pniarkowatych; Fomitopsis pinicola

po pɔ preposition
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem jest materią, wzdłuż której odbył się ruch in
…służący do tworzenia wyrażeń, w których część za przyimkiem odbyła się wcześniej, niż część przed przyimkiem, lub znajduje się dalej w kolejności post

pobożny pɔˈbɔʒnɨ adj
taki, który żyje zgodnie z zasadami religii pius

pocałunek ˌpɔʦ̑aˈwũnɛk n
serdeczne dotknięcie ustami innej osoby basium osculum

pocałunek Judasza n
(przenośnie, przenośnia) pozornie przyjazny gest, który przypieczętowuje zdradę; milliarium

pochlebca n
człowiek pochlebiający komu palpātor

pochmurny pɔˈxmurnɨ adj
pokryty chmurami, mroczny wskutek pokrycia chmurami nubilosus

pochodnia pɔˈxɔdʲɲa n
smolne łuczywo lub skręcone pakuły, szmaty nasycone smołą osadzone na kawałku drewna, używane dawniej do oświetlania, obecnie raczej dla efektów świetlnych; fax taeda

pochodzenie ˌpɔxɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
wywodzenie się z czegoś origo

pochodzić pɔˈxɔʥ̑iʨ̑ v
mieć coś za miejsce swojego pochodzenia, za źródło, przyczynę, wywodzić się skądś provenire

pochwa ˈpɔxfa n
(anatomia, anatomiczny) żeński narząd rozrodczy ssaków; vagina
futerał na broń białą; vagina

pochwała pɔxˈfawa n
pochwalenie kogoś lub czegoś laus

pochyłość pɔˈxɨwɔɕʨ̑ n
powierzchnia ukośna względem poziomu declivitas

pociecha pɔˈʨ̑ɛxa n
to, co pociesza; pokrzepiające słowa, wsparcie solacium alloquium consolatio solamen

pocieszyciel n
ten, który daje pocieszenie consolator

pocisk ˈpɔʨ̑isk n
przedmiot miotany z broni miotającej lub wyrzutni mający razić cel lub wykonać inne zadanie, np. zadymić, oświetlić pole walki; sagitta telum

pociąg ˈpɔʨ̑ɔ̃ŋk n
(technologia, technika, techniczny) lokomotywa z wagonami; hamaxostichus

pocić się ˈpɔʨ̑iʨ̑‿ɕɛ v
(przenośnie, przenośnia) trudzić się, wysilać się desudo sudo
wydzielać pot wskutek działania temperatury, choroby, wysiłku desudo sudo

poczta ˈpɔʧ̑ta n
budynek lub pomieszczenie, w którym znajduje się siedziba poczty (1.1) diribitorium

poczta elektroniczna n
(informatyka, informatyczny) przesyłanie wiadomości drogą internetu cursus electronicus

poczwarka pɔʧ̑ˈfarka n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) przejściowa forma owadów w rozwoju larwalnym; pupa

początek pɔˈʧ̑ɔ̃ntɛk n
to, od czego się coś zaczyna initium

poczęcie pɔˈʧ̑ɛ̃ɲʨ̑ɛ n
zajście kobiety w ciążę conceptio

pod pɔt preposition
…wskazujący położenie kogoś lub czegoś poniżej omawianego wyrażenia sub
…wskazujący ruch kogoś lub czegoś w kierunku dołu omawianego wyrażenia sub
…wskazujący położenie kogoś lub czegoś przed lub w okolicy omawianego wyrażenia ante
…wskazujący ruch kogoś lub czegoś w kierunku do lub w jego okolicę omawianego wyrażenia ante

podatek pɔˈdatɛk n
powszechna obowiązkowa danina uiszczana zwykle na rzecz państwa, ale również na rzecz Kościoła, władcy vectigal

podchodzić pɔtˈxɔʥ̑iʨ̑ v
zbliżać się do czegoś, zmniejszać dystans pomiędzy sobą a jakimś obiektem accedo

podczas ˈpɔṭʧ̑as preposition
…służący do wyrażenia zdarzenia, równolegle z którym dzieje się (lub odbyła się) czynność, a które trwało przez cały czas wykonywania czynności dum

poddany n
osoba urodzona lub osiadła na terenie należącym do władcy civis

podeszwa pɔˈdɛʃfa n
(potocznie, potoczny) spodnia część stopy planta
dolna część buta chroniąca stopę przed różnymi urazami solea

podgatunek n
(systematyka) (biologia, biologiczny) (subspecies), jednostka taksonomiczna; subspecies

podkowa pɔtˈkɔva n
metalowe wzmocnienie kopyt końskich; vestigium

podniebienie ˌpɔdʲɲɛˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
(anatomia, anatomiczny) górna część jamy gębowej kręgowców; palatum

podpis ˈpɔtpʲis n
własnoręcznie napisane imię i nazwisko (lub symbol) subscriptiō

podrząd n
(biologia, biologiczny) (systematyka) kategoria systematyczna niższa od rzędu subordo

podróż ˈpɔdruʃ n
długotrwałe przemieszczanie się z jednego miejsca do drugiego iter

podróżnik pɔdˈruʒʲɲik n
ktoś, kto podróżuje, jest w podróży (szczególnie często) peregrinus viatrix

podróżować ˌpɔdruˈʒɔvaʨ̑ v
przebywać drogę w celu odwiedzenia odległego miejsca currere

podręcznik pɔdˈrɛ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
książka służąca do nauki, podająca wiedzę z jakiejś dziedziny; līber definitivus

poduszeczka ˌpɔduˈʃɛʧ̑ka n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) euplantula, wypukła struktura na brzusznej powierzchni podczłonów stopy niektórych owadów; euplantula

poduszka pɔˈduʃka n
worek wypełniony miękkim materiałem używany jako część pościeli lub w celach dekoracyjnych; pulvinus cervical

podwładny pɔdˈvwadnɨ adj
podlegający komuś, pozostający pod czyjąś władzą servus

podwładny pɔdˈvwadnɨ n
osoba podległa komuś, czyjś pracownik satelles

podziw ˈpɔʥ̑if n
zdumienie połączone z uznaniem, zachwytem admiratio

podziękowanie ˌpɔʥ̑ɛ̃ŋkɔˈvãɲɛ n
(rzeczownik odczasownikowy) od: podziękować eucharistia

podłoga pɔdˈwɔɡa n
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) pozioma powierzchnia w budynku, po której chodzą ludzie, wykonana z drewna, kamienia itp.; podłoże pavimentum

podżegać v
wzniecać negatywne uczucie lub czyny wobec kogo lub czego incitō

poeta pɔˈɛta n
literat piszący wiersze, tworzący poezję poeta

poezja pɔˈɛzʲja n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) działalność literacka obejmująca wiersze, twórczość poetycką poesis

poganin pɔˈɡãɲĩn n
osoba wyznająca religię inną niż jedna z monoteistycznych, abrahamowych (jak chrześcijaństwo, islam, judaizm) ethnicus

pogarda pɔˈɡarda n
uczucie niechęci, poczucie wyższości wobec kogoś lub czegoś despectio

pogoda pɔˈɡɔda n
chwilowy stan atmosfery caelum

pogodny pɔˈɡɔdnɨ adj
(książkowy) pełen spokoju, wesoły, odznaczający się pogodą ducha serēnus

pogranicze ˌpɔɡrãˈɲiʧ̑ɛ n
obszar przy granicy dzielącej przestrzenie confinium

pogrzeb ˈpɔɡʒɛp n
uroczyste pogrzebanie zmarłego w ziemi funus

pojazd ˈpɔjast n
(potocznie, potoczny) samochód vehiculus
maszyna mogąca przemieszczać się sama lub z pomocą zwierząt pociągowych; vehiculus vehiculum

pojedynczy ˌpɔjɛˈdɨ̃n͇ʧ̑ɨ adj
taki, który jest tylko jeden; osobny singulus simplex

pojemnik pɔˈjɛ̃mʲɲik n
zbiornik (naczynie, skrzynia, kosz itp.), w którym przechowywane są materiały, towary, przedmioty, substancje capsa

pojutrze pɔˈjuṭʃɛ adv
za dwa dni, dwa dni po dniu dzisiejszym perendie

pokora pɔˈkɔra n
cecha tego, kto się nie pyszni, jest skromny humilitas

pokorny adj
nie wywyższający się, skromny humilis

pokrzewka pɔˈkʃɛfka n
(ornitologia, ornitologiczny) mały, częściowo wędrowny ptak z podrodziny gajówek, rodziny pokrzewkowatych, rzędu wróblowych, objęty ścisłą ochroną gatunkową; Sylvia

pokrzywa pɔˈkʃɨva n
(botanika, botaniczny) Urtica L., rodzaj roślin z rodziny pokrzywowatych; Urtica
(botanika, botaniczny) jednoroczna roślina zielna lub bylina z rodzaju (1.1), o ząbkowatych liściach pokrytych parzącymi włoskami urtica

pokój ˈpɔkuj n
(budownictwo) część mieszkania, izba cella
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) stan panujący między dwoma narodami, bez działań wojennych, bez wypowiedzenia wojny pax
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) pakt kończący wojnę pax
(przestarzałe, przestarzały) spokój pax

pole ˈpɔlɛ n
(fizyka, fizyczny) obszar działania sił; campus
(geometria) miara płaskiej powierzchni ograniczonej; campus
miejsce do wypełnienia w formularzu, krzyżówce, na planszy, w formularzu elektronicznym campus
część ziemi przeznaczona pod uprawę; campus ager

polecenie ˌpɔlɛˈʦ̑ɛ̃ɲɛ n
nakazanie komuś zrobienia czegoś, także wypowiedź o takiej intencji nutus

policja pɔˈlʲiʦ̑ʲja n
instytucja państwowa mająca za zadanie ochronę obywateli przed przestępcami, wykrywanie przestępstw itp.; vigil

policjant pɔˈlʲiʦ̑ʲjãnt n
funkcjonariusz policji denuntiator

policjantka ˌpɔlʲiˈʦ̑ʲjãntka n
kobieta, która pracuje w policji denuntiatrix

policzek pɔˈlʲiʧ̑ɛk n
(anatomia, anatomiczny) każde z dwóch miejsc na twarzy pod okiem, obok nosa bucca gena

poligamia ˌpɔlʲiˈɡãmʲja n
(socjologia, socjologiczny) związek małżeński z wieloma osobami polygamia

polityczny ˌpɔlʲiˈtɨʧ̑nɨ adj
dotyczący polityki, związany z polityką, nastawiony na osiągnięcie korzyści w polityce politicus

polityk pɔˈlʲitɨk n
osoba zajmująca się polityką politicus

polityka pɔˈlʲitɨka n
całokształt działań jakiejś grupy, partii politycznej lub organizacji związanych z dążeniem do zdobycia i utrzymania władzy; politica

polon ˈpɔlɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny promieniotwórczy o symbolu Po i liczbie atomowej 84; polonium

polować pɔˈlɔvaʨ̑ v
brać udział w polowaniu, tropić aby zabić venor

polski ˈpɔlsʲci adj
odnoszący się do Polski lub Polaków polonicus

polski ˈpɔlsʲci n
(językoznawstwo, językoznawczy) zachodniosłowiański język używany przez Polaków; polonice

pomagać pɔ̃ˈmaɡaʨ̑ v
ułatwiać komuś jakąś czynność, poprzez branie udziału w niej adiuvare

pomarańcza ˌpɔ̃maˈrãj̃n͇ʧ̑a n
(spożywczy) (kulinaria) owoc cytrusowy o pomarańczowej skórce; arangia

pomarańczowy ˌpɔ̃marãj̃n͇ˈʧ̑ɔvɨ adj
(botanika, botaniczny) (kulinaria) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) (spożywczy) dotyczący owoców pomarańczy, zawierający owoce pomarańczy, zrobiony z owoców pomarańczy; (także, też) przypominający je w smaku, zapachu lub wyglądzie arantius
mający kolor drugiego pasma tęczy, taki jak kolor owocu pomarańczy itp.; żółty z czerwonym zabarwieniem; arantius

pomidor pɔ̃ˈmʲidɔr n
(kulinaria) (spożywczy) owoc pomidora (1.2) Lycopersicum

pomieszczenie ˌpɔ̃mʲjɛʃˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
(budownictwo) część budynku o określonym przeznaczeniu diaeta

pomoc ˈpɔ̃mɔʦ̑ n
ułatwienie komuś życia lub wykonania określonej czynności auxilium ops

pomrów błękitny n
(zoologia, zoologiczny) Bielzia coerulans, ślimak z rodziny pomrowiowatych, osiągający długość 100–140 mm; Bielzia coerulans

pomyłka pɔ̃ˈmɨwka n
błąd w rozumowaniu lub w postępowaniu error

ponad ˈpɔ̃nat preposition
…tworzący konstrukcję opisującą położenie kogoś lub czegoś powyżej omawianego wyrażenia super
…tworzący konstrukcję opisującą relację większości w stosunku do jakiejś wielkości super

ponadto pɔ̃ˈnatːɔ particle
nawiązuje do poprzedniego kontekstu wypowiedzi i wprowadza nową informację na omawiany już temat autem

poniedziałek ˌpɔ̃ɲɛ̇ˈʥ̑awɛk n
pierwszy dzień tygodnia; dies lunae dies Lunæ lunæ dies secunda feria

ponieważ pɔ̃ˈɲɛvaʃ conjunction
…wyrażający przyczynę czegoś z takiego powodu, że… quoniam quia quod cum propter

ponton ˈpɔ̃ntɔ̃n n
nadmuchiwana łódź o płaskim dnie; ponto

pontyfik n
(starożytność) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) kapłan w starożytnym Rzymie, który należał do kolegium czuwającego nad formalną stroną kultu religijnego; pontifex

ponury pɔ̃ˈnurɨ adj
pełen smutku, przygnębienia ater atrox furvus niger nigrans

popiersie pɔˈpʲjɛrʲɕɛ n
(sztuka) rzeźbiarskie lub malarskie przedstawienie postaci od tułowia w górę; herma

popiół ˈpɔpʲjuw n
szary proch pozostający po spaleniu czegoś cinis

popołudnie ˌpɔpɔˈwudʲɲɛ n
okres pomiędzy południem a wieczorem postmeridianum tempus postmeridianus dies

popęd n
(psychologia, psychologiczny) wewnętrzny mechanizm motywacyjny, uwarunkowany biologicznie, służący zaspokajaniu podstawowych potrzeb i przetrwaniu organizmu instinctus

por pɔr n
(botanika, botaniczny) Allium porrum L., dwuletnia roślina uprawna z rodziny czosnkowatych; porrum

pora roku ˈpɔra ˈrɔku n
okres, w którym na skutek ruchu Ziemi i zmian jej oświetlenia występują zbliżone warunki klimatyczne, wpływające na wegetację roślin i zwierząt; hora

porażka pɔˈraʃka n
przegrana bitwa clades

pornografia ˌpɔrnɔˈɡrafʲja n
wizerunek osób lub przedmiotów, wywołujący podniecenie seksualne; pornographia

poronienie ˌpɔrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
(medycyna, medyczny) przedwczesne zakończenie ciąży wskutek wydalenia obumarłego zarodka lub płodu; abortus

porost ˈpɔrɔst n
(przestarzałe, przestarzały) (biologia, biologiczny) symbiotyczny organizm składający się z grzyba i zielenicy lub cyjanobakterii; lichen

port pɔrt n
wyznaczone miejsce, wyposażone w odpowiednią infrastrukturę, umożliwiające załadunek i wyładunek statków wodnych; portus
(informatyka, informatyczny) miejsce w urządzeniu do podłączenia innych urządzeń; portus
(potocznie, potoczny) miasto z portem (1.1) portus

portal ˈpɔrtal n
(architektura, architektoniczny) ozdobne obramowanie otworu drzwiowego; aditus
(informatyka, informatyczny) rozbudowany internetowy serwis informacyjny – ogólny lub poświęcony wąskiej tematyce; aditus

portowy pɔrˈtɔvɨ adj
związany z portem, dotyczący portu portuensis

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci adj
odnoszący się do państwa Portugalia, wywodzący się z Portugalii, związany z Portugalią lusitanus

portugalski ˌpɔrtuˈɡalsʲci n
język urzędowy Portugalii; lingua Lusitana

portyk n
(architektura, architektoniczny) przednia część budowli przed wejściem głównym, z rzędem kolumn; porticus

poruszać pɔˈruʃaʨ̑ v
wprawiać coś w ruch movere

porzeczka pɔˈʒɛʧ̑ka n
(botanika, botaniczny) Ribes, rodzaj roślin z rodziny agrestowatych; ribes

porządek pɔˈʒɔ̃ndɛk n
(matematyka, matematyczny) uogólnienie pojęć "mniejszy-większy" na zbiory niekoniecznie złożone z liczb ōrdō
kolejność czegoś ordo
stan, w którym jest czysto, coś jest ułożone według jakiegoś planu ordo

poród ˈpɔrut n
(fizjologia, fizjologiczny) zakończenie ciąży, wydanie dojrzałego płodu z organizmu matki; partus

porównywać ˌpɔruvˈnɨvaʨ̑ v
zestawiać ze sobą rzeczy lub osoby w celu znalezienia ich cech wspólnych lub różnic comparare

posca n
(kulinaria) (historia, historyczny, historycznie) rodzaj lemoniady z octu winnego, wody i miodu przyprawionego kolendrą; pospolity, codzienny napój w starożytnym Rzymie posca

posiadacz pɔˈɕadaʧ̑ n
ktoś, kto coś ma, posiada dominus

posiadać pɔˈɕadaʨ̑ v
(książkowy) o człowieku: być właścicielem czegoś o dużej wartości possidere

posiłek pɔˈɕiwɛk n
czynność jedzenia czegoś cena

posocznica n
(medycyna, medyczny) ciężka choroba bakteryjna z obecnością bakterii i ich toksyn we krwi, sepsa

pospolity ˌpɔspɔˈlʲitɨ adj
cechujący się odrobiną wulgarności, ordynarności vulgaris
jeden z wielu, zwyczajny vulgaris
wszędzie lub powszechnie spotykany, często się zdarzający, powszechnie znany vulgaris

post pɔst n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dobrowolna rezygnacja ze spożywania niektórych lub wszystkich pokarmów i z rozrywek; ieiunium
czas obowiązywania postu (1.1) ieiunium

postać ˈpɔstaʨ̑ n
zewnętrzna forma, kształt czegoś figura forma

postać literacka ˈpɔstaʨ̑ ˌlʲitɛˈraʦ̑ka n
(literacko) fikcyjna osoba świata przedstawionego w dowolnym dziele literackim; homo fictus

postęp ˈpɔstɛ̃mp n
rozwój, osiągnięcie kolejnego etapu progressio

posyłać v
polecać komuś udanie się gdzieś dla załatwienia czegoś inveho
przekazywać za pośrednictwem inveho

pot pɔt n
wydzielina gruczołów potowych; sudor

potas ˈpɔtas n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu K i liczbie atomowej 19; kalium

potaż ˈpɔtaʃ n
(chemia, chemiczny) węglan potasu, (K2CO3); potassa

potem ˈpɔtɛ̃m adv
później, w chwili następnej deinde

potocznie pɔˈtɔʧ̑ʲɲɛ adv
o formie wypowiedzi w sposób codzienny, powszechny, nieformalny, swobodny colloquialiter

potomstwo pɔˈtɔ̃mstfɔ n
(książkowy) dzieci w stosunku do rodziców progenies

potop ˈpɔtɔp n
powódź powstała na rozległych terenach eluvies eluvio

potrzeba pɔˈṭʃɛba n
cel jakiegoś działania necessitas
uczucie konieczności wykonania lub zrobienia czegoś necessitas

potrzeba pɔˈṭʃɛba v
tylko jako orzecznik wymagać czegoś, potrzebować czegoś necessitas

potrzebować ˌpɔṭʃɛˈbɔvaʨ̑ v
mieć potrzebę/pragnienie posiadania/zrobienia czegoś; pragnąć kogoś w jakimś celu desidero

potwierdzenie ˌpɔtfʲjɛrˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
pismo, wypowiedź lub podpis, które coś potwierdzają affirmatio

potwierdzić pɔˈtfʲjɛrʲʥ̑iʨ̑ v
stwierdzić prawdziwość (autentyczność, istnienie) czegoś, dać potwierdzenie affirmare

potwór ˈpɔtfur n
straszny stwór bestia

potwór z Loch Ness ˈpɔtfur ˈz‿lɔx ˈnɛs n
domniemane, legendarne zwierzę ze szkockiego jeziora; Nessitera rhombopteryx

potęga pɔˈtɛ̃ŋɡa n
(matematyka, matematyczny) wynik potęgowania; potentia
coś potężnego potentia
przeważająca siła i skuteczność potentia

potępiać pɔˈtɛ̃mpʲjäʨ̑ v
nie pochwalać, ganić kogoś, uznawać kogoś winnym condemno

potępienie n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie: utrata zbawienia damnatio
wyrok potępiający, wyrażenie silnej dezaprobaty, ostra krytyka damnatio

powabnica piaskowa n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Hedychrum nobile, gatunek owadów z rodzaju Hedychrum Hedychrum nobile

poważny pɔˈvaʒnɨ adj
budzący obawy, groźny dla życia; (także, też) skomplikowany, obarczony dużym ryzykiem gravis
mający uznanie u innych osób gravis
o człowieku, sytuacji, opinii itp.: charakteryzujący się powagą gravis
odpowiedzialny, godny zaufania gravis

powiedzenie ˌpɔvʲjɛˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
przysłowie, maksyma, popularne zdanie dictio

powiedzieć pɔˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
wyrazić coś słowami, oznajmić aio dico for inquam loquor proloquor

powieka pɔˈvʲjɛka n
kawałek skóry zakrywający oko; palpebra

powielacz pɔˈvʲjɛlaʧ̑ n
(poligrafia) dawne proste urządzenie drukarskie do wykonywania wielokrotnych kopii; copiatrum

powierzchnia pɔˈvʲjɛʃçɲa pɔˈvʲjɛʃçɲɛ n
zewnętrzna strona superficies

powierzchniowy adj
pojawiający się/występujący na powierzchni brevis

powieszenie ˌpɔvʲjɛˈʃɛ̃ɲɛ n
jeden ze sposobów wykonywania kary śmierci; suspensio

powietrze pɔˈvʲjɛṭʃɛ n
mieszanina gazów, z której składa się atmosfera Ziemi; aer

powieść ˈpɔvʲjɛ̇ɕʨ̑ n
(literacko) długi utwór narracyjny opisujący rozbudowany ciąg zdarzeń; zwykle udostępniany w formie książki; novellus

powinien pɔˈvʲĩɲɛ̃n modal
musieć dēbeō
wyrażający coś, co warto, żeby podmiot zrobił dēbeō
wyrażający coś, czego mówiący spodziewa się po podmiocie dēbeō

powodować ˌpɔvɔˈdɔvaʨ̑ v
być powodem czegoś, przyczyną inducere inferre

powodzenia ˌpɔvɔˈʣ̑ɛ̃ɲa interjection
wyraża życzenie udanej pracy; szczęścia feliciter

powoli pɔˈvɔlʲi adv
wolno, z małą prędkością lente

powolność n
cecha bycia powolnym; właściwość rozwijania się nieśpiesznie lentitudo

powrót ˈpɔvrut n
ponowne osiągnięcie tego samego stanu, sytuacji fructus
ponowne przybycie do tego samego miejsca fructus
wznowienie wykonywania czegoś po przerwie fructus

powróz n
gruby, mocny sznur z plecionego włókna funis

powrózek n
cienki powróz funiculus

powstrzymywać ˌpɔfsṭʃɨ̃ˈmɨvaʨ̑ v
pohamowywać kogoś lub coś zapobiegając czemuś prohibeo

powszedni pɔˈfʃɛdʲɲi adj
codzienny, pospolity, zwykły cotidianus

powtarzanie jest matką wiedzy ˌpɔftaˈʒãɲɛ ˈjɛst ˈmatkɔ̃w̃ ˈvʲjɛʣ̑ɨ proverb
dzięki powtarzaniu utrwala się wiedzę repetitio est mater studiorum

powtarzać pɔˈftaʒaʨ̑ v
mówić lub robić coś kolejny raz; wykonywać czynność, którą już ktoś zrobił iterare repetere

powyżej pɔˈvɨʒɛj preposition
znajdujący się wyżej czegoś, umieszczony nad czymś super

powód ˈpɔvut n
coś, co uzasadnia podjęcie jakiegoś działania lub zmianę stanu emocjonalnego ratio

powódź ˈpɔvuʨ̑ n
(meteorologia, meteorologiczny) zalanie wodą pewnego obszaru; inundatio diluvium

poza ˈpɔza preposition
oznaczający, że coś nie znajduje się w jakimś pomieszczeniu, na zewnątrz extra

pozajelitowy adj
(medycyna, medyczny) taki, który pomija jelita, zachodzi poza nimi abentericus

pozaziemski adj
pochodzący spoza Ziemi extra terram

pozdrawiać pɔˈzdravʲjäʨ̑ v
witać salutare

poziomka pɔˈʑɔ̃mka n
(botanika, botaniczny) Fragaria, roślina o jadalnych, czerwonych owocach podobnych do truskawek, tylko mniejszych, rosnąca dziko, przeważnie w lasach, także uprawiana w ogrodach; fragum
(spożywczy) (kulinaria) owoc poziomki (1.1) fraga

poznać ˈpɔznaʨ̑ v
zdobyć wiedzę o czymś zwłaszcza poprzez bezpośrednie doświadczenie rescisco

pozorny pɔˈzɔrnɨ adj
nieprawdziwy, ale sprawiający wrażenie prawdziwego mendax

pozostały ˌpɔzɔˈstawɨ adj
taki, który nie należy do grupy; stanowiący resztę caeterus

pozwalać pɔˈzvalaʨ̑ v
zgadzać się, aby ktoś mógł coś zrobić condono
umożliwiać, sprawiać, że coś staje się możliwe, wykonalne condono

pozłacać v
pokrywać warstwą złota lub malować na złoty kolor aurō

połabski adj
związany z Połabiem i Połabianami, dotyczący Połabia polabicus

połowa pɔˈwɔva n
jedna z dwóch równych części całości dimidium

położnica n
kobieta w okresie połogu puerpera

południe pɔˈwudʲɲɛ n
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez lewą rękę przy patrzeniu na zachód; meridies
chwila, kiedy Słońce jest najwyżej nad horyzontem w ciągu dnia; godzina dwunasta; meridies auster

południk pɔˈwudʲɲik n
(geografia, geograficzny) umowna linia na powierzchni Ziemi łącząca bieguny; meridianus

południowy ˌpɔwudʲˈɲɔvɨ adj
(geografia, geograficzny) mający miejsce na południu, dotyczący południa (kierunek) australis meridionalis
odbywający się w południe, dotyczący południa (czas) meridies

połykać v
przesuwać pokarm do żołądka w sposób fizjologiczny degluttire

pościć ˈpɔɕʨ̑iʨ̑ v
przestrzegać postu nakazanego przez religię iēiūnō

pośpiech ˈpɔɕpʲjɛx n
spieszenie się, robienie czegoś szybko celeritas

pośredni pɔˈɕrɛdʲɲi adj
nie odnoszący się do czegoś wprost; nie dotyczący czegoś bezpośrednio obliquus

poświęcać pɔˈɕfʲjɛ̃nʦ̑aʨ̑ v
oddawać czemuś uwagę, kierować uwagę na coś, wyrażać zainteresowanie dedere

pożar ˈpɔʒar n
niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia; incendium

pożyczka pɔˈʒɨʧ̑ka n
danie komuś albo wzięcie od kogoś na pewien czas pieniędzy lub innych dóbr pod warunkiem ich zwrotu w określonym terminie; (także, też) to, co zostało pożyczone; mūtuum

pożywny pɔˈʒɨvnɨ adj
posilny, wzmacniający, sycący almus

pożądanie ˌpɔʒɔ̃nˈdãɲɛ n
pociąg fizyczny; pragnienie obcowania seksualnego z kimś cupitas

pożądać pɔˈʒɔ̃ndaʨ̑ v
bardzo silnie czegoś pragnąć, chcieć cupio
czuć silny pociąg fizyczny do kogoś; czuć pożądanie cupio

prababka praˈbapka n
matka dziadka lub babki proavia

praca ˈpraʦ̑a n
wykonywanie jakiejś czynności, służącej uzyskaniu dóbr; labor

pracować praˈʦ̑ɔvaʨ̑ v
wykonywać jakąś pracę; być zatrudnionym laboro laborare

pradziadek praˈʥ̑adɛk n
ojciec dziadka lub babci abavus

pragmatyczny adj
oparty na przyczynowych związkach wydarzeń pragmaticus
wynikający z pragmatyzmu, oparty na przekonaniu, że podejmowane czynności powinny być praktyczne, dawać korzyść pragmaticus

pragnienie praˈɟɲɛ̇̃ɲɛ n
(fizjologia, fizjologiczny) jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych człowieka i zwierząt przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody do organizmu; sitis

praindoeuropejski ˌpra<sup>j</sup>ĩndɔɛwrɔˈpɛjsʲci adj
(językoznawstwo, językoznawczy) indoeuropejski pierwotny, odnoszący się do pierwotnego okresu wspólnoty indoeuropejskiej lingua indogermanica

prasa ˈprasa n
(technologia, technika, techniczny) urządzenie wywierające nacisk np. do spłaszczenia substancji; prelum
ogół czasopism pressorium

praski ˈprasʲci adj
związany z miastem Praga, dotyczący miasta Pragi pragensis

prawda ˈpravda n
treść zgodna z rzeczywistością; veritas verum

prawdopodobieństwo ˌpravdɔpɔdɔˈbʲjɛ̇̃j̃stfɔ n
(matematyka, matematyczny) ogólne określenie pojęć matematycznych, służących do określenia takiej szansy (1.1); probabilitas
szansa, że coś się wydarzy probabilitas

prawdopodobnie ˌpravdɔpɔˈdɔbʲɲɛ adv
przypuszczalnie, być może probabiliter

prawdopodobny ˌpravdɔpɔˈdɔbnɨ adj
przypuszczalnie prawdziwy; taki, o którym można sądzić, że jest prawdziwy probabilis

prawdziwy pravʲˈʥ̑ivɨ adj
rzeczywisty verus
typowy dla naszych wyobrażeń verus
zgodny z prawdą verus

prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie pravʲˈʥ̑ivɨx pʃɨˈjäʨ̑uw pɔˈznajɛ‿ɕɛ ˈv‿bʲjɛ̇ʥ̑ɛ proverb
szczery przyjaciel nie opuszcza kogoś, gdy ten ma kłopoty; w nieszczęściu, niepowodzeniu okazuje się, kto jest prawdziwym przyjacielem amicus certus in re incerta cernitur

prawie ˈpravʲjɛ particle
…informująca o niecałkowitym osiągnięciu danego stanu fere

prawnik ˈpravʲɲik n
osoba posiadająca wykształcenie prawnicze curialis

prawnuczka praˈvnuʧ̑ka n
córka wnuka lub wnuczki proneptis

prawnuk ˈpravnuk n
syn wnuczki lub wnuka pronepos

prawo ˈpravɔ n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór przepisów, zezwoleń, obowiązków, przywilejów oraz kar związanych z ich nieprzestrzeganiem; ius lex

prawo jazdy ˈpravɔ ˈjazdɨ n
(motoryzacja) dokument potwierdzający umiejętności jego posiadacza do prowadzenia pojazdów mechanicznych, wydawany przez odpowiednie organy państwowe; diploma gubernationis

prawo jest po to, aby je omijać proverb
przysłowie wyrażające pogląd, że czasami można nie przestrzegać przepisów prawa inventa lege, inventa fraude

prawo międzynarodowe ˈpravɔ ˌmʲjɛ̃nʣ̑ɨ̃narɔˈdɔvɛ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zbiór norm regulujących stosunki pomiędzy państwami, a także z innymi uczestnikami stosunków międzynarodowych; ius gentium

prawo pierwszej nocy ˈpravɔ ˈpʲjɛrfʃɛj ˈnɔʦ̑ɨ n
w feudalnej Europie i u niektórych ludów pierwotnych: prawo spędzenia z żoną wasala lub poddanego jej nocy poślubnej ius primae noctis

prawo publiczne ˈpravɔ puˈblʲiʧ̑nɛ n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) gałąź prawa zawierająca normy prawne, których zadaniem jest ochrona interesu publicznego; ius publicum

prawowity ˌpravɔˈvʲitɨ adj
legalny, uzasadniony prawnie, zgodny z prawem, właściwy iustus

prawość ˈpravɔɕʨ̑ n
cecha tego, kto jest prawy rectitūdō

prawy ˈpravɨ adj
znajdujący się po przeciwnej stronie ciała człowieka w stosunku do tej, gdzie jest serce dexter

prazeodym ˌprazɛˈɔdɨ̃m n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pr i liczbie atomowej 59; praseodymium

preferować ˌprɛfɛˈrɔvaʨ̑ v
dawać komuś/czemuś pierwszeństwo, preferencje malo

prenatalny adj
(medycyna, medyczny) związany z życiem płodowym, dotyczący życia płodowego antegenitalis

prewencja prɛˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
zapobieganie czynom i zjawiskom uważanym za niepożądane praeventio

prezerwatywa ˌprɛzɛrvaˈtɨva n
(seksuologia, seksuologiczny) mechaniczny środek antykoncepcyjny stosowany głównie przez mężczyzn, wykonany z lateksu; tutamentum

prezydent ˈprɛzɨdɛ̃nt n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) głowa państwa, najważniejsza osoba w kraju w niektórych ustrojach; praesidens praeses

problem ˈprɔblɛ̃m n
kłopotliwa sytuacja difficultas problema quaestio

proboszcz ˈprɔbɔʃʧ̑ n
(kościelny) ksiądz zarządzający parafią; parochus praepositus

proca ˈprɔʦ̑a n
(medycyna, medyczny) rodzaj opatrunku podtrzymującego chorą część ciała (np. żuchwę) funda

procent ˈprɔʦ̑ɛ̃nt n
(drukarstwo, drukarski) symbol procenta (1.1) per centum

procent ˈprɔʦ̑ɛ̃nt numeralFraction
(matematyka, matematyczny) setna część całości; per centum

proces ˈprɔʦ̑ɛs n
uporządkowany ciąg zdarzeń zachodzących po sobie judicium processus

produkt ˈprɔdukt n
(chemia, chemiczny) substancja powstała w wyniku reakcji chemicznej; fructus
(matematyka, matematyczny) uogólnienie iloczynu kartezjańskiego; fructus
rezultat pracy twórczej fructus
rezultat procesu produkcji lub ogólniej działalności przedsiębiorstwa fructus
w marketingu: wszystko, co można zaoferować na rynku; fructus

profesor prɔˈfɛsɔr n
(edukacja, edukacyjny) nazwa stanowiska pracy na uczelniach wyższych i w instytucjach naukowych; professor
(edukacja, edukacyjny) tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym; professor

projekt ˈprɔjɛkt n
(zarządzanie) zorganizowany ciąg działań, ograniczony w czasie, zmierzający do osiągnięcia założonego celu inceptum
szkic, makieta, dokumentacja przedstawiający pomysł na wykonanie czegoś projectum

prokurator ˌprɔkuˈratɔr n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) funkcjonariusz czuwający nad ściganiem przestępstw i oskarżający przed sądem; prosecutor

proletariusz ˌprɔ.lɛ.ˈtar.ʲjuʃ n
(historia, historyczny, historycznie) pierwotnie członek grupy społecznej w Republice Rzymskiej, utożsamiany z ostatnią na zgromadzeniu ludowym, najbiedniejszą klasą majątkową obywateli; proletarius

prom prɔ̃m n
statek przewożący pasażerów, samochody i towary i kursujący wahadłowo; ponto

promet ˈprɔ̃mɛt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pm i liczbie atomowej 61; promethium

promień ˈprɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
wiązka światła wychodząca ze źródła światła; radius
(fizyka, fizyczny) strumień cząstek emitowanych przez ciała radius

propan ˈprɔpãn n
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkanów, bezwonny i bezbarwny gaz, jego mieszanina z butanem znana jest jako LPG; propanum

propen ˈprɔpɛ̃n n
(chemia, chemiczny) organiczny związek chemiczny z szeregu homologicznego alkenów, bezbarwny gaz; propenum

propylen prɔˈpɨlɛ̃n n
(chemia, chemiczny) (zobacz) propen propylenum

propyn ˈprɔpɨ̃n n
(chemia, chemiczny) związek organiczny z grupy alkinów, składnik gazu MAPP używanego w spawalnictwie; methylacetylenum propinum

prorok ˈprɔrɔk n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczny przywódca lub reformator religijny, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolności wizjonerskie; propheta vaticinator haruspex

prorokini ˌprɔrɔˈcĩɲi n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) charyzmatyczna przywódczyni religijna, której przypisuje się szczególne posłannictwo boże i zdolność przepowiadania przyszłości vaticinatrix

prosić ˈprɔɕiʨ̑ v
zwracać się uprzejmie do kogoś w celu uzyskania czegoś rogare

proso ˈprɔsɔ n
(botanika, botaniczny) Panicum miliaceum, roślina zbożowa; milium

prostata n
(anatomia, anatomiczny) gruczoł płciowy męski położony w miednicy mniejszej, wydzielający składniki nasienia prostata

prosto ˈprɔstɔ adv
w nieskomplikowany sposób simpliciter

prostokąt prɔˈstɔkɔ̃nt n
(geometria) czworokąt, który ma wszystkie wewnętrzne kąty proste; rectangulum

prostokątny ˌprɔstɔˈkɔ̃ntnɨ adj
mający kształt prostokąta rectiangulus

prostopadły ˌprɔstɔˈpadwɨ adj
tworzący z daną prostą albo płaszczyzną kąt prosty perpendicularis

prosty ˈprɔstɨ adj
niemający zakrzywień, prowadzący w jednym kierunku rectus simplex

prostytucja ˌprɔstɨˈtuʦ̑ʲja n
proceder sprzedaży usług seksualnych; meretricium

prostytutka ˌprɔstɨˈtutka n
(pejoratywnie, pejoratywny) kobieta sprzedająca własne usługi seksualne meretrix scortum

proszek ˈprɔʃɛk n
substancja roztarta, rozkruszona, zmielona lub w inny sposób podzielona na wiele bardzo drobnych cząsteczek pulvis

proszę ˈprɔʃɛ
zwrot używany zamiast trybu rozkazującego amabo

protaktyn prɔˈtaktɨ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Pa i liczbie atomowej 91; protactinium

proton ˈprɔtɔ̃n n
(fizyka, fizyczny) cząstka złożona z dwóch kwarków górnych i jednego dolnego; proton

prowadzić prɔˈvaʥ̑iʨ̑ v
być czyimś przewodnikiem, kierować kogoś do jakiegoś miejsca duco ducere
kierować jakimś pojazdem (w domyśle: samochodem) ducere

proweniencja ˌprɔvɛ̃ˈɲɛ̃nʦ̑ʲja n
(książkowy) pochodzenie kogoś lub czegoś proveniens provenientis

prowincja prɔˈvʲĩnʦ̑ʲja n
(administracja) jednostka administracyjna w niektórych krajach provincia
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) kościelna jednostka administracyjna pod zarządem metropolity lub arcybiskupa; provincia
(kościelny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zakonna jednostka administracyjna pod jurysdykcją przełożonego prowincjalengo; provincia

prowokacja ˌprɔvɔˈkaʦ̑ʲja n
podstępne czyny, których celem jest nakłonienie kogoś do określonego działania provocatio
podstępny czyn tajnych agentów, podszywających się pod członków jakiejś organizacji w celu wyrządzenia jej szkody provocatio

prowokator ˌprɔvɔˈkatɔr n
osoba dokonująca prowokacji provocator

prowokować ˌprɔvɔˈkɔvaʨ̑ v
wywoływać provocare

prym prɨ̃m n
pierwsze miejsce, pierwszeństwo primus

prymaria prɨ̃ˈmarʲja n
pierwsza msza poranna primaria

prymas ˈprɨ̃mas n
(kościelny) tytuł honorowy niektórych arcybiskupów katolickich oraz anglikańskich; primas

prymat ˈprɨ̃mat n
pierwszeństwo, zwierzchność lub przewodzenie w czymś, posiadanie dominującej roli primatus

prymatologia ˌprɨ̃matɔˈlɔɟja n
(naukoznawstwo, nauka, naukoznawczy, naukowy) (zoologia, zoologiczny) dział zoologii zajmujący się badaniem zarówno współczesnych, jak też wymarłych ssaków naczelnych, oprócz człowieka; primatologia

prymitywny ˌprɨ̃mʲiˈtɨvnɨ adj
(pejoratywnie, pejoratywny) odznaczającym się niskim poziomem kultury primitivus
mający prostą, nieskomplikowaną formę lub budowę primitivus

pryskać ˈprɨskaʨ̑ v
wywoływać w powietrzu ruch kropel lub drobnych cząstek czegoś aspergo conspergo contingo exspergo respergo spargo

prywatny prɨˈvatnɨ adj
(informatyka, informatyczny) o dostępie ograniczonym do metod z tej samej klasy private
będący czyjąś osobistą własnością private
dotyczący czyichś osobistych spraw private
nie dla każdego dostępny private
niebędący własnością skarbu państwa ani państwowej instytucji (lub przynajmniej państwo nie ma większości w akcjonariacie) private
niereprezentujący żadnej instytucji private
wynajęty do osobistego użytku private

przaśny ˈpʃaɕnɨ adj
taki, który nie uległ fermentacji, niekwaśny azymus

przebój n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) (telewizja, telewizyjny) coś bardzo popularnego, szczególnie w odniesieniu do utworów muzycznych carmen populare

przecinek pʃɛˈʨ̑ĩnɛk n
w niektórych krajach: znak separatora dziesiętnego virgula
znak interpunkcyjny służący do oddzielania pojęć przy ich wymienianiu lub do oddzielania zdań w zdaniu złożonym; comma

przeciwciało ˌpʃɛʨ̑ifʲˈʨ̑awɔ n
(medycyna, medyczny) substancja znajdująca się w organizmach kręgowców lub wytwarzana w odpowiedzi na wprowadzenie antygenów, przed którymi broni organizm; anticorpus

przeciwnie pʃɛˈʨ̑ivʲɲɛ adv
w sposób przeciwny, odwrotny a contrario

przeciwwaga n
(technologia, technika, techniczny) ciężar zastosowany dla zrównoważenia innego; aequipondium

przeciwwszawiczy adj
(medycyna, medyczny) stosowany przeciw wszom i wszawicy antipedicular

przeczos ˈpʃɛʧ̑ɔs n
(medycyna, medyczny) powierzchniowy, linijny ubytek w skórze uprzednio niezmienionej powstały np. wskutek drapania; excoriatio

przed pʃɛt preposition
…określający, że coś znajduje się bliżej punktu patrzenia niż wyrażenie za przyimkiem; znajduje się bliżej w kolejności ante pro
…służący do opisania ruchu w kierunku miejsca określonego w (1.1) ante pro
…służący do wyrażenia, że wydarzenie miało, ma lub będzie miało miejsce wcześniej niż wydarzenie opisane za przyimkiem ante prae

przedmieście pʃɛdˈmʲjɛ̇ɕʨ̑ɛ n
(urbanistyka, urbanistyczny) jednostka osadnicza tuż poza miastem; suburbium

przedmiot ˈpʃɛdmʲjɔt n
rzecz, obiekt nieożywiony res ens

przedostatni ˌpʃɛdɔˈstatʲɲi adj
będący przed ostatnim elementem, drugi od końca paenultimus

przedramię pʃɛdˈrãmʲjɛ n
(anatomia, anatomiczny) odcinek kończyny piersiowej (przedniej, górnej) od stawu łokciowego do nadgarstka antebrachium

przedsionek n
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) u kręgowców część serca oddzielona zastawką od komory atrium
(architektura, architektoniczny) niewielkie pomieszczenie oddzielające wejście od wnętrza budynku vestibulum

przedsiębiorca ˌpʃɛtʲɕɛ̃mˈbʲjɔrʦ̑a n
(ekonomia, ekonomiczny) (prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba prowadząca własną działalność gospodarczą, posiadająca własne przedsiębiorstwo; redemptor

przedwcześnie pʃɛtˈfʧ̑ɛɕɲɛ adv
zbyt wcześnie, za wcześnie, przed właściwym czasem, przed określonym terminem praemature

przedwieczny adj
bardzo stary; taki, który istniał już przed wiekami primaevus

przegroda nosowa pʃɛˈɡrɔda nɔˈsɔva n
(anatomia, anatomiczny) przegroda dzieląca jamę nosową na dwie części; septum nasi

przejęzyczenie ˌpʃɛjɛ̃w̃zɨˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
rodzaj błędu popełnionego w wypowiedzi przez człowieka (a nie przez maszynę) w wyniku roztargnienia, przez nieuwagę; [[lapsus

przekonywać ˌpʃɛkɔ̃ˈnɨvaʨ̑ v
zmieniać czyjś stosunek do czegoś przez wykazywanie pewnych racji, dowodzenie słuszności persuadere

przekąska pʃɛˈkɔ̃w̃ska n
niewielka porcja jedzenia, spożywana między regularnymi posiłkami dla zaspokojenia głodu lub ze względów smakowych; [[merenda]]

przemoc ˈpʃɛ̃mɔʦ̑ n
zastosowanie przewagi siły wobec kogoś, aby zmusić go do posłuszeństwa violentia

przemoc domowa n
(socjologia, socjologiczny) zjawisko społeczne zachodzące, gdy członek rodziny (mąż, żona (i tym podobne, i temu podobne)) próbuje zdominować fizycznie lub psychicznie drugiego członka rodziny; violentia domestica

przemówienie ˌpʃɛ̃muˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
oficjalna wypowiedź skierowana do jakiegoś gremium oratio

przenajświętszy adj
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) najbardziej święty sacrosanctus

przenikać v
przechodzić przez pewną barierę lub rozprzestrzeniać się w czym intro

przeorysza ˌpʃɛɔˈrɨʃa n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożona klasztoru abbatissa

przepaska pʃɛˈpaska n
(zobacz) przepaska biodrowa cincticulus

przepaska biodrowa pʃɛˈpaska bʲjɔˈdrɔva n
skąpe odzienie zakładane w pasie, w formie paska z tkaniny, chusty lub sznurka cincticulus

przepis ˈpʃɛpʲis n
(kulinaria) sposób przygotowania potrawy praeceptum

przepiórka pʃɛˈpʲjurka n
(ornitologia, ornitologiczny) Coturnix coturnix, średni ptak ze smugami na upierzeniu grzbietowej stronie ciała; coturnix coturnix coturnix

przepona pʃɛˈpɔ̃na n
(anatomia, anatomiczny) duży mięsień w kształcie kopuły, oddzielający klatkę od niżej położonych narządów diaphragma

przepowiednia ˌpʃɛpɔˈvʲjɛdʲɲa n
wypowiedź o wydarzeniach, które mają nastąpić, określająca ich szczegóły oraculum viticino

przepuklina n
(medycyna, medyczny) patologiczne przemieszczenie się tkanki, części narządu poza naturalne umiejscowienie, wpuklając się w sąsiednią okolicę anatomiczną hernia

przepływ ˈpʃɛpwɨf n
(przenośnie, przenośnia) przemieszczanie się kogoś lub czegoś z jednego miejsca do drugiego fluxus
przemieszczanie się cieczy lub gazu z jednego miejsca do drugiego; fluxus

przesilenie n
(astronomia, astronomiczny) skrajny punkt odchylenia Słońca od równika; solstitium

przesilenie zimowe n
(astronomia, astronomiczny) moment górowania Słońca w zenicie w możliwie najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej półkuli północnej; brūma

przestraszyć pʃɛˈstraʃɨʨ̑ v
wzbudzić w kimś strach, wywołać w kimś przerażenie, obawę consternare exanimare exterrere horrificare perterrere terrere

przestrzegać pʃɛˈsṭʃɛɡaʨ̑ v
stosować się do czegoś, być w zgodzie z jakimś przepisem audio

przestrzeń ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ n
(fizyka, fizyczny) miejsce w którym odbywają się zjawiska fizyczne; locus
określony obszar spatium

przestrzeń kosmiczna ˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ kɔsˈmʲiʧ̑na n
przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery spatium

przeszczep ˈpʃɛʃʧ̑ɛp n
(medycyna, medyczny) przeniesienie narządu w całości lub w części z jednego ciała do innego transplantatum

przeszkoda pʃɛˈʃkɔda n
(sport, sportowy) płot, rów lub inne utrudnienie na trasie biegu impedimentum
coś, co przeszkadza, utrudnia impedimentum

przesąd ˈpʃɛsɔ̃nt n
wiara w tajemnicze, nadprzyrodzone związki między zjawiskami, w fatalną moc słów, rzeczy i znaków; superstitio
praktyki wynikające z tej wiary (1.1) superstitio

przesądny pʃɛˈsɔ̃ndnɨ adj
wierzący w przesądy; też: będący objawem przesądów superstitiosus

przesądzać v
osądzać z góry praeiudico

przeważnie pʃɛˈvaʒʲɲɛ adv
w przeważającej części plerumque

przewidywać ˌpʃɛvʲiˈdɨvaʨ̑ v
prognozować przyszłe zdarzenia divinō

przewlekły pʃɛˈvlɛkwɨ adj
trwający długo lub stale chronicus

przewodnik pʃɛˈvɔdʲɲik n
osoba, która czemuś przewodzi, pokazuje drogę ductor dux

przewrotka pʃɛˈvrɔtka n
(mikologia, mikologiczny) Disciseda Czern., rodzaj grzyba z rodziny pieczarkowatych; Disciseda

przez pʃɛs preposition
…czasu trwania czynności per
…drogi lub przeszkody, jaką się przebywa podczas wykonywania danej czynności trans
…przyczyny wykonania czynności causa ob
…wykonawcy czynności w formach strony biernej ab

przeziębienie ˌpʃɛʑɛ̃mˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
(medycyna, medyczny) choroba będąca następstwem obniżenia odporności ustroju po zziębnięciu febris catarrhalis epidemica

przełyk ˈpʃɛwɨk n
(anatomia, anatomiczny) odcinek przewodu pokarmowego łączący gardło z żołądkiem, fistula cibālis

przeżyć ˈpʃɛʒɨʨ̑ v
pozostać przy życiu reliquus sum

przodek ˈpʃɔdɛk n
ktoś, od kogo ktoś pochodzi abavus

przy pʃɨ preposition
…opisujący miejsce, niedaleko którego odbywa się czynność apud

przybity pʃɨˈbʲitɨ adj
załamany, smutny, zmartwiony demissus fractus

przychodzić pʃɨˈxɔʥ̑iʨ̑ v
przybywać dokądś adventus venire

przyczyna pʃɨˈʧ̑ɨ̃na n
powód, dla którego coś się stało; czynnik, który wywołał jakieś zjawisko causa

przydział ˈpʃɨʥ̑aw n
to, co przydzielono cibaria

przygoda pʃɨˈɡɔda n
niecodzienne, niezwykłe zdarzenie periculum

przygotowywać ˌpʃɨɡɔtɔˈvɨvaʨ̑ v
przyrządzać, organizować coś w określonym celu, tak, aby było gotowe na czas, aby się nadawało do czegoś parare

przyimek pʃɨˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
(gramatyka) wyraz nieodmienny i niesamodzielny poprzedzający zawsze wyrazy odmieniające się przez przypadki (= imiona) i sygnalizujący związki składniowe między wyrazem poprzedzającym a następującym; prepositio

przyjaciel pʃɨˈjäʨ̑ɛl n
osoba obdarzana zaufaniem, żyjąca z kimś w serdecznych stosunkach amicus

przyjacielski ˌpʃɨjäˈʨ̑ɛlsʲci adj
serdeczny, życzliwy, przyjazny amicus

przyjaciółka ˌpʃɨjäˈʨ̑uwka n
kobieta zaprzyjaźniona z kimś amica

przyjazny pʃɨˈjaznɨ adj
taki, który żywi dla kogoś / czegoś uczucie przyjaźni lub jest wyrazem takiego uczucia venustus

przyjaźń ˈpʃɨjäɕɲ̊ n
dobra, serdeczna relacja pomiędzy osobami opierająca się na wzajemnym zaufaniu, pomocy, życzliwości; amicitia

przyjemność pʃɨˈjɛ̃mnɔɕʨ̑ n
cecha tego, co przyjemne; dające zadowolenie, satysfakcjonujące voluptas

przyjemny pʃɨˈjɛ̃mnɨ adj
sprawiający przyjemność, dodatnie wrażenie amoenus

przykrość ˈpʃɨkrɔɕʨ̑ n
niemiłe, nieprzyjemne uczucie, zdarzenie, wrażenie lub odczucie spowodowane negatywnymi bodźcami aegritudo

przykład ˈpʃɨkwat n
fakt, obrazujący lub zgodny z twierdzeniem exemplum

przylądek pʃɨˈlɔ̃ndɛk n
(geografia, geograficzny) fragment lądu wysunięty w kierunku dużego zbiornika wodnego; promontorium

przymiotnik pʃɨ̃ˈmʲjɔtʲɲik n
(gramatyka) wyraz określający cechę rzeczownika np. „biały”, „niski”, „ładny”; adiectivus adiectivum

przymiotnikowy ˌpʃɨ̃mʲjɔtʲɲiˈkɔvɨ adj
odnoszący się do przymiotnika, mający charakter przymiotnika, utworzony od przymiotnika, będący przymiotnikiem adiectivalis

przypadek pʃɨˈpadɛk n
(gramatyka) forma wyrazu w deklinacji; casus

przypominać ˌpʃɨpɔ̃ˈmʲĩnaʨ̑ v
być podobnym do czegoś, budzić skojarzenia z czymś similem esse
przywodzić na myśl, przywoływać wspomnienie o czymś in memoriam revocare

przyprawa pʃɨˈprava n
(kulinaria) składnik dodawany do potrawy w celu poprawienia jej smaku lub zapachu; arōma

przypuszczalny adj
oparty na przypuszczeniu hypotheticus opinatus

przyroda pʃɨˈrɔda n
świat fizyczny, ożywiony i nieożywiony, otaczający człowieka, bez wytworów jego działalności; natura

przyrostek pʃɨˈrɔstɛk n
(językoznawstwo, językoznawczy) element słowotwórczy umieszczany po leksemie; affixum

przysadka mózgowa pʃɨˈsatka muzˈɡɔva n
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny, którego funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie hormonów; glandula pituitaris hypophysis

przysięga pʃɨˈɕɛ̃ŋɡa n
uroczyste przyrzeczenie, wypowiadane najczęściej w słowach ustalonych zwyczajowo lub prawnie; bezwzględne zapewnienie wykonania czegoś, stwierdzenie, potwierdzenie prawdziwości tego fides

przystępować ˌpʃɨstɛ̃mˈpɔvaʨ̑ v
podchodzić, zbliżać się accedo

przyszłość ˈpʃɨʃwɔɕʨ̑ n
czas, który dopiero nadejdzie, nastąpi; futurum

przyszły ˈpʃɨʃwɨ adj
ten, który wydarzy się w przyszłości; taki, który należy do przyszłości cras

przysłowie pʃɨˈswɔvʲjɛ n
zdanie utrwalone w tradycji ustnej, czasem w formie wierszowanej, wyrażające jakąś myśl ogólną: regułę życiową, wskazówkę, przestrogę; adagium paroemia

przysłówek pʃɨˈswuvɛk n
(gramatyka) część mowy określająca sposób wykonywania czynności (jako okolicznik sposobu) lub stopień nasycenia cechy wyrażonej przymiotnikiem; adverbium

przytulny adj
dający poczucie przyjemności i bezpieczeństwa commodus

przytułek n
miejsce schronienia refugium

przywódca pʃɨˈvutʦ̑a n
osoba, która przewodzi innym dzięki swojemu autorytetowi lub posiadanej władzy dux

przywództwo n
grupa przewodząca kimś lub czymś auctoritas

próbować pruˈbɔvaʨ̑ v
starać się coś zrobić argŭĕre

próchnica n
(stomatologia, stomatologiczny) choroba bakteryjna twardych tkanek zębów, powodująca powstawanie ubytków; caries

próg pruk n
listwa w podłodze na styku dwóch pomieszczeń, dolna część futryny limen
początek limen
wejście do domu limen
wielkość graniczna limen

próżnia ˈpruʒʲɲa n
(fizyka, fizyczny) przestrzeń, w której nie ma cząsteczek obdarzonych masą (pomijając cząstki wirtualne); vacuum

próżność ˈpruʒnɔɕʨ̑ n
cecha osoby, która jest próżna; charakteryzuje ją chęć imponowania innym lub małostkowe ambicje vanitas

prąd prɔ̃nt n
(fizyka, fizyczny) ruch ładunków elektrycznych; aestus
(potocznie, potoczny) energia elektryczna aestus

prątek n
(biologia, biologiczny) bakteria o pałeczkowatym kształcie, najczęściej typu chorobotwórczego; mycobacteria

pręcik ˈprɛ̃ɲʨ̑ik n
(botanika, botaniczny) męski organ płciowy roślin znajdujący się w kwiatach; stamen

prędkość ˈprɛ̃ntkɔɕʨ̑ n
tempo zachodzenia jakiegoś zjawiska, w tym również szybkość poruszania, przemieszczania się jakiegoś obiektu velocitas
(fizyka, fizyczny) wielkość wektorowa wyrażająca zmianę wektora położenia w jednostce czasu; velocitas

prędzej czy później ˈprɛ̃nʣ̑ɛj ˈʧ̑ɨ ˈpuʑɲɛ̇j adv
w bliskiej lub dalekiej przyszłości (o czymś co na pewno się wydarzy, ale nie wiadomo kiedy) serius ocius

pręt prɛ̃nt n
drążek, tyczka, witka tālea
wyrób hutniczy znacznie bardziej dłuższy niż gruby i szeroki tālea

psalm psalm n
(literacko) liryczny utwór modlitewny wzorowany na poezji starotestamentalnej psalmus
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) biblijny utwór modlitewno-hymniczny; psalmus

psalmista n
(biblijny) autor psalmów biblijnych psalmista
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) śpiewający psalmy podczas liturgii psalmista

psalmodia n
śpiewanie psalmów psalmodia

psalmograf n
autor psalmów psalmographus

psałterz n
zbiór psalmów psalterium

psałterzysta n
(dawniej, dawny) duchowny zobowiązany do odmawiania psałterza za beneficjum psalmista psalterista
osoba śpiewająca psalmy psalmista

pseudonim psɛwˈdɔ̃ɲĩm n
(książkowy) przybrane imię, nazwisko lub inna nazwa, używane najczęściej przez artystów lub konspiratorów zamiast lub oprócz prawdziwych; pseudonymum

psi psʲi pʲɕi adj
dotyczący psa, określający psa, używany przy psie caninus

psi psʲi pʲɕi possessiveAdjective
należący do psa caninus

psowate psɔˈvatɛ n
(zoologia, zoologiczny) rodzina lądowych ssaków drapieżnych obejmująca ponad 30 współcześnie żyjących gatunków, m.in.: psy, wilki, lisy, fenki, kojoty i szakale; Canidae

pstrąg pstrɔ̃ŋk n
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba słodkowodna z charakterystycznymi plamkami na bokach; Oncorhynchus Mykiss

psychiatra psɨˈçjatra n
(medycyna, medyczny) lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób psychicznych psychiatrista

psychoanaliza n
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) metoda leczenia zaburzeń psychicznych oparta na założeniach teorii (1.1) psychoanalysis
(psychologia, psychologiczny) kierunek w psychologii XX w. stworzony przez Zygmunta Freuda, tłumaczący strukturę, działanie i rozwój osobowości, a także zjawiska społeczno-historyczne oddziaływaniem nieświadomych mechanizmów motywacyjnych pozostających we wzajemnych konfliktach psychoanalysis

psychologia ˌpsɨxɔˈlɔɟja n
nauka badająca psychikę oraz zachowanie człowieka; psychologia

psychoza psɨˈxɔza n
(medycyna, medyczny) (psychologia, psychologiczny) choroba psychiczna objawiająca się halucynacjami, urojeniami, niezdolnością do współżycia społecznego; psychosis

pszczelarz ˈpʃʧ̑ɛlaʃ n
(pszczelarstwo, pszczelarski) osoba hodująca pszczoły w celu uzyskania produktów pszczelich, takich jak miód, wosk, pyłek, pierzga, propolis lub zapewnienia dostatecznej ilości pszczół do zapylania użytków rolnych apiarius

pszczoła ˈpʃʧ̑ɔwa n
(potocznie, potoczny) latający owad wytwarzający miód, żyjący w zorganizowanych społecznościach apis

pszczółka ˈpʃʧ̑uwka n
(zdrobniale) od: pszczoła apicula

pszenica pʃɛ̃ˈɲiʦ̑a n
Triticum L., rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych; Triticum
roślina zbożowa z rodzaju (1.1) triticum

ptak ptak n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę opierzone posiadające skrzydła i dziób; avis ales

ptasznik wielobarwny n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Avicularia versicolor, gatunek pająka z rodziny ptasznikowatych; Avicularia versicolor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) pająk z gatunku (1.1) avicularia versicolor

publicznie adv
w sposób jawny, otwarty, publiczny, przy udziale osób trzecich palam publice

publiczny puˈblʲiʧ̑nɨ adj
taki, który dotyczy ogółu ludzi, społeczności; służy ludziom, jest stworzony dla ludzi publicus

puchacz ˈpuxaʧ̑ n
(ornitologia, ornitologiczny) największa występująca w Polsce sowa; Bubo bubo

puchacz śnieżny n
(ornitologia, ornitologiczny) Bubo scandiacus, gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych; Bubo scandiacus

puchar ˈpuxar n
naczynie, rodzaj czary z nóżką, w postaci dużego kielicha, niekiedy z grubego szkła; calix culullus

puls puls n
(fizjologia, fizjologiczny) (medycyna, medyczny) rozciąganie ściany tętnic spowodowane zmianami ciśnienia krwi, które są wynikiem skurczów i rozkurczów komór serca pulsus

puma ˈpũma n
(zoologia, zoologiczny) Puma, rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny kotowatych; puma

pumeks ˈpũmɛks n
(geologia, geologiczny) wulkaniczna skała magmowa zbudowana z porowatego szkliwa wulkanicznego powstałego z silnie gazującej lawy; pumex

purpurowy ˌpurpuˈrɔvɨ adj
mający kolor ciemnoczerwony z odcieniem fioletowym, taki jak kolor purpury purpureus

pustelnia n
siedziba pustelnika; hermitagium

pustelnik puˈstɛlʲɲik n
człowiek mieszkający w odosobnieniu i oddający się modlitwie inclūsus

pustułka puˈstuwka n
(ornitologia, ornitologiczny) Falco tinnunculus, barwny, drapieżny ptak eurazjatycki; Falco tinnunculus

pusty ˈpustɨ adj
niezawierający niczego inanis vacuus vanus vastus

pustynia puˈstɨ̃ɲa n
(geografia, geograficzny) teren niemal całkowicie pozbawiony roślinności na skutek małej ilości opadów; deserta desertum

puszczyk ˈpuʃʧ̑ɨk n
(ornitologia, ornitologiczny) Strix aluco, najczęściej spotykana europejska sowa o donośnym hukaniu; Strix aluco

puzon n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument dęty blaszany, w którym wysokość dźwięku reguluje się teleskopowym suwakiem; tubae

pyrrusowe zwycięstwo ˌpɨrːuˈsɔvɛ zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃stfɔ idiom
zwycięstwo osiągnięte zbyt wysokim kosztem; victoria Pyrrhica

pytanie pɨˈtãɲɛ n
wypowiedź, której celem jest uzyskanie informacji flagitātio
zagadnienie, problem rogatio

pytać ˈpɨtaʨ̑ v
wypowiadać się w formie wymagającej odpowiedzi rogo

półbóg ˈpuwbuk n
(mitologia, mitologiczny) syn boga i śmiertelniczki lub bogini i śmiertelnika semideus

półksiężyc puwʲˈcɕɛ̃w̃ʒɨʦ̑ n
(przenośnie, przenośnia) symbol w kształcie półksiężyca (1.1); semiluna

półkula puwˈkula n
(anatomia, anatomiczny) jedna z dwóch części mózgu; hemisphærium
(geografia, geograficzny) półkula (1.1) Ziemi; hemisphærium
(geometria) połowa kuli; hemisphærium

północ ˈpuwnɔʦ̑ n
godzina 24:00 media nox

północny puwˈnɔʦ̑nɨ adj
(geografia, geograficzny) dotyczący północy, jako strony świata, kierunku boreus

półpełny adj
wypełniony do połowy semus

półsercowy adj
dotyczący tylko połowy serca semicordatus

półton ˈpuwtɔ̃n n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami we współczesnym zachodnim systemie tonalnym; hemitonium semitonium

półwysep puwˈvɨsɛp n
(geografia, geograficzny) wysunięta część lądu otoczona z trzech stron wodami morza, jeziora lub rzeki; paeninsula

późno ˈpuʑnɔ adv
pod koniec jakiegoś czasu lub okresu tarde

późny ˈpuʑnɨ adj
będący w końcowej fazie, w jednym z ostatnich stadiów tardus
następujący po relatywnie dłuższym czasie niż to zwykle bywa tardus

pęcherz n
(anatomia, anatomiczny) zbiornik moczu u kręgowców vesicam

pęcherz moczowy n
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny stanowiący zbiornik moczu vesica urinaria

pęcherzyk żółciowy n
(anatomia, anatomiczny) narząd wewnętrzny służący do gromadzenia i zagęszczania żółci vesica biliaris cystis fellea vesica fellea

pępek ˈpɛ̃mpɛk n
(anatomia, anatomiczny) blizna w środkowej części brzucha, która stanowi pozostałość po odpadniętej lub usuniętej pępowinie; umbilicus

pęseta n
(kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) rodzaj szczypczyków o sprężystych ramionach służących do chwytania lub usuwania czegoś volsella

płaca ˈpwaʦ̑a n
zarobek, wynagrodzenie za pracę aes

płacić ˈpwaʨ̑iʨ̑ v
dawać (przekazywać) pieniądze za coś dapinare

płakać ˈpwakaʨ̑ v
wylewać łzy, ronić łzy fleo lacrimo flere

płaskostopie n
(medycyna, medyczny) zniekształcenie stopy polegające na spłaszczeniu przez obniżenie się jej fizjologicznych sklepień; pes planus

płaszcz pwaʃʧ̑ n
(anatomia, anatomiczny) fałd tkanki okrywający ciało mięczaków; mantellum
(krawiectwo) wierzchnie okrycie sięgające do kolan lub dłuższe, chroniące przed zimnem lub deszczem; mantellum
element konstrukcyjny urządzenia technicznego, jego osłona; mantellum

płaszczka ˈpwaʃʧ̑ka n
(ichtiologia, ichtiologiczny) silnie spłaszczona ryba żyjąca przy dnie morskim; raia

płatek ˈpwatɛk n
(anatomia, anatomiczny) dolna część małżowiny usznej; lobulus auriculae

płaz pwas n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady kręgowców ziemnowodnych Amphibia; amphibion

płetwa ˈpwɛtfa n
(zoologia, zoologiczny) narząd służący do utrzymywania pożądanej pozycji ciała oraz do poruszania się, występujący u ryb oraz u ssaków wodnych; penna
płaski element nakładany na stopę i ułatwiający poruszanie się człowieka w wodzie; penna

płetwal błękitny n
(zoologia, zoologiczny) Balaenoptera musculus, gatunek wieloryba z rodzaju płetwal; Balaenoptera musculus
(zoologia, zoologiczny) wieloryb z gatunku (1.1), największe współczesne zwierzę balaenoptera musculus

płeć pwɛʨ̑ n
cecha organizmów żywych w obrębie jednego gatunku charakteryzująca je pod względem ich zdolności rozrodczych; sexus genus

płodność ˈpwɔdnɔɕʨ̑ n
(biologia, biologiczny) naturalna zdolność do posiadania potomstwa, zdolność do zajścia w ciążę felicitas

płodzić v
powodować powstanie istoty żywej poprzez akt zapłodnienia creare

płomień ˈpwɔ̃mʲjɛ̇̃ɲ n
język ognia unoszący się nad płonącym przedmiotem; flamma

płuco ˈpwuʦ̑ɔ n
(anatomia, anatomiczny) pojedynczy lub parzysty narząd oddechowy właściwy dla kręgowców oddychających powietrzem; pulmo

pług pwuk n
(rolnictwo, rolniczy) narzędzie rolnicze, uprawowe, służące do przeprowadzania orki; aratrum

płyn pwɨ̃n n
(potocznie, potoczny) ciecz liquor

płynny ˈpwɨ̃nːɨ adj
będący płynem, ciekły liquidus

płynąć ˈpwɨ̃nɔ̃ɲʨ̑ v
o cieczy: poruszać się w jakimś kierunku fluere
poruszać się w wodzie lub na jej powierzchni, także za pomocą łodzi fluere

płyta główna ˈpwɨta ˈɡwuvna n
(elektronika, elektroniczny) najważniejsza część urządzenia (w szczególności komputera) pozwalająca na komunikację wszystkich urządzeń do niej podłączonych; tabula materna

pływak ˈpwɨvak n
(sport, sportowy) człowiek (zwłaszcza sportowiec) zajmujący się pływaniem natator

pływać ˈpwɨvaʨ̑ v
poruszać się w wodzie, po wodzie lub innym płynie nato

płód pwut n
zarodek ssaków w późniejszym stadium rozwoju fētus

rabin ˈrabʲĩn n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) przełożony gminy żydowskiej, uczony w prawie żydowskim; rabbi

rachatłukum ˌraxatˈwukũm n
(kulinaria) (cukiernictwo) słodki przysmak z Bliskiego Wschodu, wyrób cukierniczy o konsystencji galaretki, zawierający dodatki, np. migdały, orzechy lub kawałki owoców, serwowany w formie kostek oprószonych cukrem pudrem; lucumium

rachunek raˈxũnɛk n
spis należności za towar lub usługę, jako forma rozliczenia sprzedawcy, zawierający sumę końcową calculus
kwit zawierający rozliczenie należności za towar lub usługę, zawierający sumę końcową calculus
obliczenie matematyczne calculus
stan majątku lub kapitału wyrażony liczbowo (wartość, ilość) jako rezultat działalności finansowej lub gospodarczej calculus

raczyć ˈraʧ̑ɨʨ̑ v
łaskawie zechcieć coś zrobić, być łaskawym coś zrobić (często (ironicznie)) digno

rad rat n
(chemia, chemiczny) promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, srebrzystobiały metal; radium

rada ˈrada n
grupa osób, najczęściej wydzielona formalnie w ramach jakiejś organizacji lub społeczności, której celem jest znalezienie poprzez dyskusję lub z racji posiadanego doświadczenia, rozwiązania określonego problemu consilium
zebranie, na którym dyskutowany jest jakiś problem consilium

radio ˈradʲjɔ n
instytucja nadająca audycje za pomocą fal elektromagnetycznych radiophonia
urządzenie do odbioru takich audycji; radiophonia

radioaktywność n
(fizyka, fizyczny) zdolność jąder atomowych do samorzutnej emisji promieniowania korpuskularnego alfa lub beta albo promieniowania elektromagnetycznego gamma radioactivitas

radon ˈradɔ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rn i liczbie atomowej 86, promieniotwórczy gaz szlachetny, bezbarwny i bezwonny; radon

radość ˈradɔɕʨ̑ n
uczucie zadowolenia i satysfakcji, przejawiające się śmiechem, optymistycznym spojrzeniem na rzeczywistość czy poczuciem beztroski gaudium

radzić ˈraʥ̑iʨ̑ v
udzielać komuś rady consilior
zwracać się do kogoś o poradę, zasięgać czyjejś rady, opinii consulo

raj raj n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce wiecznej szczęśliwości, które istniało na początku ludzkości, które czeka również po śmierci; paradisus

rak rak n
(zoologia, zoologiczny) jadalny skorupiak z podtypu stawonogów; cancer

rak jelita grubego n
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy jelita grubego wywodzący się z nabłonka błony śluzowej jelita grubego, do którego zaliczany jest rak okrężnicy, rak zgięcia esiczo-odbytniczego i rak odbytnicy; carcinoma intestini crassi

rak krtani ˈrak ˈːr̥tãɲi n
(medycyna, medyczny) nowotwór złośliwy krtani pochodzenia nabłonkowego carcinoma laryngis

rakieta raˈcɛta n
(wojskowość, wojskowy) pocisk zbudowany z głowicy bojowej i urządzenia napędowego z silnikiem rakietowym rucheta
pojazd latający lub pocisk napędzany silnikiem rakietowym; rucheta

ramię ˈrãmʲjɛ n
(anatomia, anatomiczny) część ciała od szyi do stawu barkowego humerus umerus
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej pomiędzy stawami: barkowym a łokciowym humerus umerus

rana ˈrãna n
(medycyna, medyczny) uszkodzenie ciągłości skóry, a często również głębszych tkanek lub narządów na skutek urazu, oparzenia itp.; vulnus

ranić ˈrãɲiʨ̑ v
powodować kaleczenie nocere
zadać ranę nocere

raróg zwyczajny ˈraruk n
(ornitologia, ornitologiczny) Falco cherrug, gatunek eurazjatyckiego ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych; Falco cherrug

rasa ˈrasa n
(zoologia, zoologiczny) dawna kategoria systematyczna zwierząt zajmująca niższy poziom niż gatunek; genus

rasizm ˈraɕism̥ n
ideologia oraz wypływające z niej zachowania przyjmujące założenie wyższości niektórych ras ludzi nad innymi; elatio phyletica discriminatrix

ratować raˈtɔvaʨ̑ v
wyciągać kogoś z kłopotów, tarapatów ademptio

ratunek raˈtũnɛk n
pomoc w niebezpieczeństwie ademptio
uniknięcie niebezpieczeństwa ademptio

ratusz ˈratuʃ n
(architektura, architektoniczny) budynek, w którym swoją siedzibę mają władze miasta; curia

raz 'razɨ ras n
jednostka jakiejś wielkości semel
pojedyncza realizacja czynności semel

razem ˈrazɛ̃m adv
(o wielu elementach, osobach itp.) łącznie, równocześnie, wszyscy / wszystkie simitu

rdest n
(botanika, botaniczny) Polygonum L., rodzaj roślin z rodziny rdestowatych; Polygonum

rdest żyworodny ˈrdɛzd ˌʒɨvɔˈrɔdnɨ n
(botanika, botaniczny) Bistorta vivipara, gatunek roślin z rodziny rdestowatych; Bistorta vivipara

rdza rʣ̑a n
warstwa na powierzchni metalu lub stopu (zwykle żelaza i stali) złożona z tlenku tego metalu; ferrugo

rdzewieć ˈrʣ̑ɛvʲjɛ̇ʨ̑ v
o metalu: niszczeć poprzez utlenianie się robigino

realny rɛˈalnɨ adj
(ekonomia, ekonomiczny) odniesiony do wzrostu cen naturalis

recytacja n
wydeklamowanie utworu literackiego recitatio

recytator n
osoba deklamująca utwór literacki recitator

recytowanie n
(rzeczownik odczasownikowy) od: recytować recitatio

refektarz rɛˈfɛktaʃ n
(architektura, architektoniczny) pomieszczenie klasztorne przeznaczone do spożywania posiłków; cenatio

refrigerium n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie i średniowieczu, uczta na grobie zmarłego urządzana ku jego czci refrigerium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w teologii francuskiej XII w. miejsce „ochłody i pocieszenia”, odpoczynku i radosnego oczekiwania dusz na spotkanie z Bogiem; przez niektórych identyfikowane z miejscem, w którym ci, którzy nie zmarli jako męczennicy, czekają na Sąd Ostateczny refrigerium

region ˈrɛɟɔ̃n n
(książkowy) wydzielony, stosunkowo jednorodny obszar odróżniający się od terenów przyległych określonymi cechami naturalnymi lub nabytymi regio terra
(urzędowy) jednostka podziału administracyjnego najwyższego stopnia, mająca zazwyczaj dużą samodzielność zbliżoną do autonomii pars

regionalny ˌrɛɟɔ̃ˈnalnɨ adj
(przymiotnik) od region regionalis

regularny ˌrɛɡuˈlarnɨ adj
(gramatyka) posiadający typową odmianę legitimus
powtarzający się w stałych odstępach czasu lub przestrzeni legitimus

reguła rɛˈɡuwa n
zasada, według której należy postępować norma

rekin ˈrɛcĩn n
(ichtiologia, ichtiologiczny) drapieżna ryba chrzęstnoszkieletowa żyjąca w ciepłych morzach i oceanach; squalus

religia rɛˈlʲiɟja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej; religio

religijny ˌrɛlʲiˈɟijnɨ adj
dotyczący religii, opisujący religię religiosus
postępujący zgodnie z zasadami religii pius

ren rɛ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Re i liczbie atomowej 75; rhenium

renifer rɛ̃ˈɲifɛr n
(zoologia, zoologiczny) Rangifer tarandus, ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę; platyceros

renowacja ˌrɛ̃nɔˈvaʦ̑ʲja n
odnowienie, odświeżenie, restauracja renovatio

reprymenda ˌrɛprɨ̃ˈmɛ̃nda n
nagana, upomnienie, admonicja reprehensio

republika rɛˈpublʲika n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas; res publica

respekt ˈrɛspɛkt n
szacunek, poważanie caeremonia

responsorium n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) liturgiczna krótka formuła modlitewna, w której wykonuje się naprzemienny śpiew lub recytację wersetów; responsorium

restauracja ˌrɛstawˈraʦ̑ʲja n
(gastronomia) lokal gastronomiczny o stosunkowo wysokim standardzie; caupona

retinoid n
(chemia, chemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) pochodna kwasowa witaminy A, lek zewnętrzny regulujący rozwój naskórka i stan gruczołów łojowych retinoidum

retoryka n
(językoznawstwo, językoznawczy) mowa lub przesadny styl, mające przekonać słuchających ars rhetorica
(językoznawstwo, językoznawczy) sztuka posługiwania się językiem, zwłaszcza w wystąpieniach publicznych, mających na celu przekonywanie słuchaczy; ars rhetorica
(językoznawstwo, językoznawczy) średniowieczny przedmiot wykładany na uniwersytetach jako (1.1) ars rhetorica

rewerencja n
(dawniej, dawny) duże uznanie i szacunek reverentia

rewidować ˌrɛvʲiˈdɔvaʨ̑ v
przeszukiwać w poszukiwaniu czegoś nielegalnego scrutor

rewokować ˌrɛvɔˈkɔvaʨ̑ v
odwołać z urzędu revoco

rewolucja ˌrɛvɔˈluʦ̑ʲja n
gwałtowne przemiany w społeczeństwie, związane np. z przewrotem; res novae
(przenośnie, przenośnia) duże i nagłe zmiany res novae

rezerwa n
zapas czegoś subsidiis

rezyliencja n
(psychologia, psychologiczny) indywidualna zdolność do znoszenia przeciwności losu; resilience

reżyser rɛˈʒɨsɛr n
realizator koncepcji filmu, programu telewizyjnego, sztuki teatralnej; moderator cinematographicus

robak ˈrɔbak n
(zoologia, zoologiczny) (przestarzałe, przestarzały) typ bezkręgowca o nitkowatym kształcie; vermis

robinia n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Robinia L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych Robinia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo lub krzew z rodzaju (1.1) robinia

robić ˈrɔbʲib niwvbxhdoejdjskwhsbdkg*$4&#(10./$*@&5/2ʨ̑ v
wykonywać coś, tworzyć, produkować, przyrządzać, przygotowywać ago facio
zajmować się czymś, wykonywać jakąś czynność; wywoływać jakiś stan ago facio

robić z igły widły ˈrɔbʲiʥ̑ ˈz‿iɡwɨ ˈvʲidwɨ v
(potocznie, potoczny) wyolbrzymiać coś, przesadzać elephantum ex musca facere

robić z muchy słonia ˈrɔbʲiʥ̑ ˈz‿muxɨ ˈswɔ̃ɲa v
(rzadki, rzadko używany) wyolbrzymiać coś, przesadzać elephantum ex musca facere

robot ˈrɔbɔt n
(technologia, technika, techniczny) maszyna, urządzenie zbudowane do wykonywania pewnych czynności według nakazanego programu; robotum

rocznica rɔʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
dzień przypadający dokładnie w rok, dwa, trzy itd. lata po jakimś fakcie, zdarzeniu; natalis

roczny ˈrɔʧ̑nɨ adj
obejmujący czas roku anniversārius
trwający przez rok anniversārius

rod rɔt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rh i liczbie atomowej 45; rhodium

rodzaj ˈrɔʣ̑aj n
(gramatyka) cecha rzeczownika wpływająca na jego końcówkę podczas deklinacji oraz na końcówki i formy innych części mowy, występujących obok danego rzeczownika np. w zdaniu; genus
(biologia, biologiczny) grupa obejmująca gatunki blisko spokrewnione, podrzędna względem rodziny; genus
typ, odmiana, gatunek genus

rodzaj męski ˈrɔʣ̑aj ˈmɛ̃w̃sʲci n
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci męskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku genus masculinum

rodzaj nijaki ˈrɔʣ̑aj ɲiˈjäci n
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty niedojrzałe lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku genus neutrum

rodzaj żeński ˈrɔʣ̑aj ˈʒɛ̃j̃sʲci n
(gramatyka) cecha rzeczowników liczby pojedynczej nazywających istoty płci żeńskiej lub innych, zaliczanych do tej samej grupy w danym języku genus femininum

rodzajnik rɔˈʣ̑ajɲik n
(gramatyka) wyraz precyzujący znaczenie rzeczownika lub wyrażenia występującego w roli rzeczownika; articulus

rodzajnik określony rɔˈʣ̑ajɲik ˌɔkrɛɕˈlɔ̃nɨ n
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) rodzajnik występujący w wyrażeniach odnoszących się do konkretnych przedmiotów lub osób (np. znanych z kontekstu) oraz pojęć ogólnych articulus definitus

rodzic ˈrɔʥ̑iʦ̑ n
pierwszy biologiczny przodek danej osoby, ojciec lub matka parēns

rodzice rɔˈʥ̑iʦ̑ɛ n
ojciec i matka parentes

rodzina rɔˈʥ̑ĩna n
grupa osób, które łączy pokrewieństwo, małżeństwo, powinowactwo lub inne prawo; familia
rodzice wraz z ich dziećmi familia gens
(biologia, biologiczny) w systematyce: jednostka wyższa od rodzaju; familia gens

rodzinny rɔˈʥ̑ĩnːɨ adj
związany z rodziną, dotyczący rodziny familiaris

rodzić ˈrɔʥ̑iʨ̑ v
(fizjologia, fizjologiczny) u ssaków: wydawać potomstwo na świat gigno
(potocznie, potoczny) dawać owoce, efekty, skutek creo
przychodzić na świat nascor

roentgen ˈrɛ̃ndɡɛ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rg i liczbie atomowej 111; roentgenium

rok rɔk n
czas, jaki w przybliżeniu zajmuje Ziemi obiegnięcie Słońca, równy 365 lub 366 dni; annus

rok przestępny ˈrɔk pʃɛˈstɛ̃mpnɨ n
(astronomia, astronomiczny) rok kalendarzowy liczący 366 dni; annus bissextus

rok świetlny ˈrɔc ˈɕfʲjɛtl̥nɨ n
(astronomia, astronomiczny) jednostka długości równa odległości, jaką przebywa w próżni światło w czasie jednego roku; spatium lucis annuae

rokitnik rɔˈcitʲɲik n
(botanika, botaniczny) Hippophaë rhamnoides, gatunek krzewu posiadającego podłużne, srebrzyste liście i niewielkie, pomarańczowe owoce bogate w witaminę C; hippophae

rolnictwo rɔlʲˈɲiʦ̑tfɔ n
(rolnictwo, rolniczy) dział gospodarki i zajęcie, które polega na wytwarzaniu żywności i surowców przemysłowych poprzez uprawę roślin i hodowlę zwierząt; agricultura

rolnik ˈrɔlʲɲik n
osoba zajmująca się rolnictwem i gospodarstwem rolnym agricola

romans ˈrɔ̃mãw̃s n
związek miłosny osób niebędących parą małżeńską amōrēs

romb rɔ̃mp n
(geometria) czworokąt o wszystkich bokach równych; rhombus

ropień ˈrɔpʲjɛ̇̃ɲ n
zbiorowisko ropy w tkance, zwykle bardzo bolesne abscessus

ropniak n
(medycyna, medyczny) patologiczne nagromadzenie ropy w jamie ciała; empyema

ropny adj
(medycyna, medyczny) związany z wytwarzaniem ropy purulentus

ropowica ˌrɔpɔˈvʲiʦ̑a n
(medycyna, medyczny) zapalenie ropne w obrębie luźnej tkanki łącznej jakiejś okolicy ciała phlegmone

ropucha rɔˈpuxa n
(zoologia, zoologiczny) płaz lądowy z gruczołami jadowymi; bufo

rosa ˈrɔsa n
krople wody osadzające się na ziemi i roślinach ros

rosiczka n
(botanika, botaniczny) Drosera L., rodzaj roślin owadożernych z rodziny rosiczkowatych; Drosera
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) drosera

rosnąć ˈrɔsnɔ̃ɲʨ̑ v
o roślinach występować adolesco
powiększać swoje rozmiary, skalę crescere
o organizmach dążyć do osiągnięcia dojrzałości crescere

rosyjski rɔˈsɨjsʲci adj
dotyczący Rosji lub Rosjan, charakterystyczny dla Rosji lub Rosjan Russicus

rotunda rɔˈtũnda n
(architektura, architektoniczny) budowla wzniesiona na planie koła; tholus

rower ˈrɔvɛr n
jednośladowy pojazd napędzany siłą ludzkich mięśni; birota

rozbieżność rɔzˈbʲjɛʒnɔɕʨ̑ n
różnica, nieścisłość, brak spójności/zgodności discrepantia

rozdepka dunajska rɔzˈdɛpka dũˈnajska n
(zoologia, zoologiczny) gatunek mięczaka żyjącego w Dunaju Theodoxus danubialis

rozdrażnienie ˌrɔzdraʒʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
nieprzyjemne uczucie, wynikłe z przemęczenia lub przykrej sytuacji irritatio

rozdział ˈrɔʑʥ̑aw n
etap w rozwoju, kamień milowy capitulum
każda z części, na które podzielona jest książka lub rękopis capitulum

rozdzielać rɔʑˈʥ̑ɛlaʨ̑ v
dokonywać podziału na części dividere

rozejm n
czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych na podstawie umowy między walczącymi stronami indutiae

rozkaz ˈrɔskas n
polecenie wykonania czegoś wydane przez osobę uprawnioną do tego lub mającą nad kimś jakąś przewagę imperium

rozmaryn rɔzˈmarɨ̃n n
(botanika, botaniczny) Rosmarinus L., rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych; Rosmarinus
(botanika, botaniczny) roślina z jednego z gatunków rodzaju rozmaryn (1.1) rosmarinus

rozmowa rɔzˈmɔva n
ustna wymiana zdań colloquium

rozmyślać rɔzˈmɨɕlaʨ̑ v
zastanawiać się nad czymś; długo o czymś myśleć, rozważać coś reputare

rozsądek rɔsˈːɔ̃ndɛk n
intelektualna cecha człowieka oznaczająca umiejętność działania i podejmowania decyzji; sensus

rozum ˈrɔzũm n
zdolność ludzkiego umysłu do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia; ratio

rozumieć rɔˈzũmʲjɛ̇ʨ̑ v
pojmować coś, interpretować coś, mieć świadomość mechanizmów zdarzeń intellegere intelligere sapere

rozumny rɔˈzũmnɨ adj
taki, który ma wiedzę i rozsądek; (także, też) świadczący o posiadaniu wiedzy, rozsądku i zdolności racjonalnego myślenia sapiens

rozwaga rɔzˈvaɡa n
namysł, refleksja, umiejętność rozsądnego przemyślenia czegoś przed działaniem considerantia

rozważać rɔzˈvaʒaʨ̑ v
(książkowy) zastanawiać się, rozpatrywać jakąś kwestię, wnikliwie analizując meditor

rozwidlenie ˌrɔzvʲiˈdlɛ̃ɲɛ n
miejsce, w którym coś się rozdziela na odnogi bivium

rozwielitka ˌrɔzvʲjɛˈlʲitka n
(zoologia, zoologiczny) organizm planktonowy z rzędu wioślarek (Cladocera), podgromady liścionogów (Phyllopoda) Daphnia

roślina rɔɕˈlʲĩna n
(botanika, botaniczny) wykształcony żywy organizm, który posiada zdolność wytwarzania substancji odżywczych dzięki pochłanianiu światła; planta herba

rtęć r̥tɛ̃ɲʨ̑ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Hg i liczbie atomowej 80; hydrargyrum

rubid ˈrubʲit n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rb i liczbie atomowej 37; rubidium

ruch rux n
(fizyka, fizyczny) zmiana położenia w czasie; motus
gest, ruszenie częścią ciała motus

ruchomy ruˈxɔ̃mɨ adj
poruszający się mobilis

ruda ˈruda n
(geologia, geologiczny) kopalina wydobywana jako źródło uzyskiwania metali ruda

rufa ˈrufa n
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) tylna część kadłuba statku; puppis

rum rũm n
(spożywczy) napój alkoholowy o wysokiej zawartości alkoholu, wytwarzany z trzciny cukrowej; rhomium

rumianek rũˈmʲjãnɛk n
(botanika, botaniczny) Matricaria, roślina z rodziny astrowatych, o białych kwiatach z żółtymi główkami, używana w medycynie naturalnej i kosmetyce; chamaemellum

rura ˈrura n
przewód do transportu płynów; canalis

rusałka admirał ruˈsawka ːdˈmʲiraw n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Vanessa atalanta, gatunek motyla z rodziny rusałkowatych; Vanessa atalanta

rusiński adj
związany z Rusinami ruthenicus

ruta ˈruta n
(botanika, botaniczny) Ruta, rodzaj roślin o żółtych kwiatach i charakterystycznych liściach, znalazła zastosowanie w medycynie, uprawiana także jako roślina ozdobna ruta

ruten ˈrutɛ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ru i liczbie atomowej 44; ruthenium

rutherford ruˈtɛrfɔrt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Rt i liczbie atomowej 104; rutherfordium

ryba ˈrɨba n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gromady kręgowców, żyjące w wodzie; piscis

rybak ˈrɨbak n
człowiek trudniący się zawodowo łowieniem ryb; piscator

rybitwa rɨˈbʲitfa n
(ornitologia, ornitologiczny) przypominający mewę ptak zamieszkujący brzegi zbiorników wodnych; larus

rycerz ˈrɨʦ̑ɛʃ n
(historia, historyczny, historycznie) członek uprzywilejowanego stanu żołnierskiego; zwykle stawał do walki jako jeździec; eques

rynek ˈrɨ̃nɛk n
(ekonomia, ekonomiczny) pojęcie obejmujące cały handel jakimiś surowcami lub produktami na jakimś obszarze; mercatus
centralne miejsce w mieście, gdzie dawniej był rynek (1.1) emporium
wydzielona część miasta, plac, gdzie kupcy sprzedają swoje towary ze straganów; emporium

rysunek rɨˈsũnɛk n
to, co zostało narysowane; descriptio

rytualny ˌrɨtuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
związany z rytuałem ritualis

rytuał rɨˈtu<sup>w</sup>aw n
(antropologia, antropologiczny) zespół specyficznych sekwencji sformalizowanych, symbolicznych czynów i wypowiedzi, charakterystyczny dla danej kultury; carmen ritus

rywal n
osoba, która konkuruje w czymś adversarius rivalis

ryś rɨɕ n
(zoologia, zoologiczny) drapieżny, cętkowany kot z pędzelkami na końcach uszu; lynx

ryż rɨʃ n
(botanika, botaniczny) roślina zbożowa Oryza L., z rodziny traw występująca w klimacie wilgotnym; oryza
(spożywczy) nasiona ryżu (1.1) oryza

rzadki ˈʒatʲci adj
zachodzący rzadko rarus
o elementach rozmieszczonych we względnie dużych odstępach rarus

rzadko ˈʒatkɔ adv
prawie nigdy, z dużymi odstępami czasowymi między kolejnymi wydarzeniami raro rārē

rzadkość ˈʒatkɔɕʨ̑ n
coś, co jest rzadkie, nietypowe, zdarza się/występuje rzadko rāritās

rzecz ʒɛʧ̑ n
wytwór materialny, przedmiot res

rzeczny ˈʒɛʧ̑nɨ adj
związany z rzeką fluviālis

rzeczownik ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲik n
(gramatyka) część mowy umożliwiająca rozróżnianie przedmiotów, osób, zwierząt, pojęć itp. poprzez nadanie im nazw lub imion; nomen substantivum substantivum

rzeczownik odczasownikowy ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲik ˌɔṭʧ̑asɔvʲɲiˈkɔvɨ n
(językoznawstwo, językoznawczy) rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu; w niektórych językach może występować również w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub imiesłowu przymiotnikowego czynnego gerundium

rzeczownik własny ʒɛˈʧ̑ɔvʲɲiɡ ˈvwasnɨ n
(gramatyka) rzeczownik będący nazwą konkretnej osoby lub innej istoty żywej, przedmiotu, miejsca lub obiektu geograficznego nomen proprium

rzeczywistość ˌʒɛʧ̑ɨˈvʲistɔɕʨ̑ n
prawda, prawdziwość; coś, co wydarzyło się (istnieje) naprawdę; obiektywnie realitas

rzeka ˈʒɛka n
(geografia, geograficzny) (hydrologia, hydrologiczny) ciek na powierzchni ziemi; flumen fluvius

rzekłem ˈʒɛkwɛ̃m interjection
powiedziałem, wydałem polecenie (i tak ma się stać); koniec dyskusji dixi

rzemiosło ʒɛ̃ˈmʲjɔswɔ n
drobna wytwórczość przemysłowa, polegająca na wytwarzaniu i naprawie przedmiotów codziennego użytku przy pomocy ręcznych narzędzi i prostych maszyn; także: umiejętność prowadzenia takiej działalności ars
umiejętności warsztatowe artysty, obejmujące technikę tworzenia i znajomość formy dzieła ars

rzepa n
(botanika, botaniczny) Brassica rapa subsp. rapa L., jeden z podgatunków kapusty właściwej o zgrubiałym korzeniu spichrzowym; nāpus

rzesza ˈʒɛʃa n
mnóstwo, duża liczba ludzi turba

rzeszowski ʒɛˈʃɔfsʲci adj
od Rzeszów resoviensis

rzeźba ˈʒɛʑba n
(sztuka) dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów; sculptura

rzeźbiarz ˈʒɛʑbʲjaʃ n
(sztuka) artysta tworzący przestrzenne dzieła sztuki sculptor

rzeżucha ʒɛˈʒuxa n
(botanika, botaniczny) niejadalna roślina zielna z rodziny kapustowatych (Cardamine L.); Cardamine
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (kulinaria) (spożywczy) nazwa pieprzycy siewnej (Lepidium sativum L.), rośliny zielnej z rodziny kapustowatych, stosowanej w kuchni; Lepidium sativum

rzeżączka ʒɛˈʒɔ̃n͇ʧ̑ka n
(medycyna, medyczny) zakaźna choroba weneryczna; gonorrhoea

rzodkiew n
(spożywczy) (kulinaria) jarzyna z korzeni spichrzowych uprawnych gatunków rośliny (1.2) raphanum

rzucać ˈʒuʦ̑aʨ̑ v
wywoływać chwilowy lot przedmiotu iacere

rzucać perły przed wieprze ˈʒuʦ̑aʨ̑ ˈpɛrwɨ pʃɛd‿ˈvʲjɛpʃɛ v
ofiarowywać, dawać komuś coś dobrego, szlachetnego, podczas gdy odbiorca nie docenia tego daru lub nie jest jego godzien mittere margaritas ante porcos

rzymski ˈʒɨ̃msʲci adj
odnoszący się do miasta Rzym, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu Romanus
odnoszący się do państwa Rzym, wywodzący się z Rzymu, charakterystyczny dla Rzymu Romanus

rząd ʒɔ̃nt n
(biologia, biologiczny) w systematyce: jednostka obejmująca rodziny; ordo
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wykonawczy organ państwa zajmujący się jego finansami oraz prowadzący jego politykę wewnętrzną i zagraniczną; regnum administratio
sprawowanie władzy rei publicae

rządzić ˈʒɔ̃ɲʥ̑iʨ̑ v
sprawować władzę, panować regere regnare

rzęsa ˈʒɛ̃w̃sa n
(anatomia, anatomiczny) jeden z włosów rosnący na brzegu powieki; cilium

róg ruk n
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) twardy wyrostek występujący na głowie niektórych ssaków, zwykle parzyście; cornu

róg obfitości ˈruk ˌɔpfʲiˈtɔɕʨ̑i idiom
(książkowy) źródło niekończących się dóbr; bogactwo, obfitość cornu copiae

równanie ruvˈnãɲɛ n
(matematyka, matematyczny) wyrażenie złożone z dwóch lub więcej części połączonych znakiem równości eaquatio aequatio

również ˈruvʲɲɛʃ particle
…używana do wyrażenia, że orzeczenie nie dotyczy tylko jednego elementu, ale i innych też, także quoque

równik ˈruvʲɲik n
(astronomia, astronomiczny) (geografia, geograficzny) część wspólna powierzchni ciała niebieskiego oraz płaszczyzny prostopadłej do osi obrotu i przechodzącej przez środek masy ciała; linea aequatorialis

równina ruvʲˈɲĩna n
(geografia, geograficzny) płaski lub prawie całkowicie poziomy teren; campus

równoległobok ˌruvnɔlɛɡˈwɔbɔk n
(geometria) płaska, zamknięta figura geometryczna o dwóch parach równoległych boków; parallelogrammon

równość ˈruvnɔɕʨ̑ n
brak dyskryminacji i podziałów (tworzonych ze względu na rasę, pochodzenie, płeć) aequalitas

rózgi liktorskie ˈruzʲɟi lʲikˈtɔrsʲcɛ n
(historia, historyczny, historycznie) wiązka rózg noszona przez liktorów jako symbol ich władzy; fascis

róża ˈruʒa n
(botanika, botaniczny) rodzaj krzewów z rodziny różowatych; rosa

różaniec ruˈʒãɲɛʦ̑ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) cykl modlitw odmawianych w określonej kolejności rosarium
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) sznur z paciorkami, służący do liczenia odmawianych modlitw rosarium

różnica ruʒʲˈɲiʦ̑a n
to, czym się coś od czegoś różni differentia
(matematyka, matematyczny) wynik odejmowania differentia

różny ˈruʒnɨ adj
charakteryzujący się odmiennością pewnych cech differens

różowy ruˈʒɔvɨ adj
mający kolor pośredni między białym a czerwonym; roseus

różyczka ruˈʒɨʧ̑ka n
(medycyna, medyczny) głównie dziecięca choroba wirusowa; rubella

rączka ˈrɔ̃n͇ʧ̑ka n
uchwyt, rękojeść manubrium

ręcznik ˈrɛ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
gruby kawałek tkaniny przeznaczony do wycierania ciała mantele

ręka rɔŋk ˈrɛ̃ŋka n
(anatomia, anatomiczny) część kończyny górnej człowieka lub małpy człekokształtnej od nadgarstka do końca palców; manus
(potocznie, potoczny) cała kończyna górna człowieka lub małpy człekokształtnej od barku po palce manus

ręka rękę myje
sytuacja, w której osoby z jednego środowiska wzajemnie chronią swoje interesy, niekoniecznie w sposób uczciwy manus manum lavat

rękaw ˈrɛ̃ŋkaf n
(krawiectwo) element odzieży przykrywający ręce manica

sadyzm n
(medycyna, medyczny) zaburzenie seksualne polegające na doznawaniu podniecenia i zadowolenia seksualnego poprzez zadawanie bólu i upokorzenie partnera sadismus

sadzić ˈsaʥ̑iʨ̑ v
umieszczać w ziemi bulwę lub sadzonkę tak, żeby przyjęła się i rosła serere

sakrament saˈkrãmɛ̃nt n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w chrześcijaństwie obrzęd religijny uważany za znak lub sposób przekazania łaski Bożej; sacramentum

saksofon saˈksɔfɔ̃n n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dęty instrument drewniany, wykonany z metalu; saxophonus

salamandra ˌsalãˈmãndra n
(zoologia, zoologiczny) rodzaj płazów ogoniastych; salamandra

salina saˈlʲĩna n
zakład przemysłowy produkujący sól poprzez odparowanie wody z solanki pochodzącej z mórz lub słonych jezior ewentualnie podziemnych złóż lub źródeł mineralnych; salina

sam sãm pronoun
bez nikogo / niczego innego, będący jedyny solum
podkreślenie: właśnie ten, a nie inny ipse

samar ˈsãmar n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sm i liczbie atomowej 62; samarium

samiec ˈsãmʲjɛʦ̑ n
zwierzę płci męskiej mās

samobójstwo ˌsãmɔˈbujstfɔ n
zabicie samego siebie; suicidium

samochód sãˈmɔxut n
(motoryzacja) pojazd mechaniczny, wyposażony w koła, mogący poruszać się dzięki wbudowanemu silnikowi, służący do przewozu ludzi lub towarów; autocinetum

samogłów n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Mola mola, gatunek morskiej ryby rozdymkokształtnej z rodziny samogłowowatych; Mola mola

samolot sãˈmɔlɔt n
(lotnictwo, lotniczy) statek powietrzny wyposażony we własny napęd, mający skrzydła, które tworzą siłę nośną; aeroplanum aeronavis

samotnie sãˈmɔtʲɲɛ adv
w odosobnieniu, w samotności, bez towarzystwa solus

samotność sãˈmɔtnɔɕʨ̑ n
uczucie braku bliskich osób solitudo

samuraj n
(historia, historyczny, historycznie) rycerz japoński, członek niższej szlachty japońskiej; samurai

sanacja n
(historia, historyczny, historycznie) (polski) obóz zwolenników Józefa Piłsudskiego, którzy poparli dokonany przez niego przewrót majowy w 1926 r.; sānātiō

sandacz ˈsãndaʧ̑ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Sander lucioperca, duża, hodowlana ryba drapieżna zamieszkująca zlewiska mórz europejskich; lucioperca

sandał ˈsãndaw n
rodzaj otwartego obuwia składającego się z podeszwy i rzemieni, które utrzymują go na stopie; crepida

sanie ˈsãɲɛ n
pojazd na płozach służący do jazdy po śniegu, zaprzęgnięty w konie (także psy lub renifery); trahea

sanktuarium ˌsãŋktuˈ<sup>w</sup>arʲjũm n
otoczony czcią obiekt religijny będący miejscem przechowywania świętych przedmiotów lub relikwii oraz sprawowania kultu; sanctuarium

sanskryt ˈsãw̃skrɨt n
(językoznawstwo, językoznawczy) język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii; lingua Sanscrita

sardyński sarˈdɨ̃j̃sʲci adj
charakterystyczny dla Sardynii, związany z Sardynią, wywodzący się z Sardynii Sardiniensis

sarkofag sarˈkɔfak n
zdobiona trumna w kształcie skrzyni, najczęściej wykonana z kamienia; sarcophagus

sarkoidoza ˌsarkɔ<sup>j</sup>iˈdɔza n
(medycyna, medyczny) uogólniona choroba ziarniniakowa, najczęściej zajmująca węzły chłonne wnękowe i płuca sarcoidosis

sarkopenia ˌsarkɔˈpɛ̃ɲa n
(medycyna, medyczny) zanik masy mięśniowej wraz ze spadkiem siły mięśni sarcopaenia

sarna ˈsarna n
(zoologia, zoologiczny) gatunek ssaka parzystokopytnego; caprea

satyra saˈtɨra n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) gatunek literacki, tekst publicystyczny albo inna wypowiedź artystyczna, która ośmiesza i piętnuje przedstawione w utworze zjawiska, obyczaje, politykę, osoby, stosunki społeczne itp.; satura

sałata saˈwata n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Lactuca), wiele gatunków jadalnych; lactuca
warzywo liściaste, spożywane zwykle na surowo lactuca

scena ˈsʦ̑ɛ̃na n
(przenośnie, przenośnia) awantura, kłótnia locus
krótki fragment sztuki teatralnej lub filmu, dotyczący określonej sytuacji; locus

sceptycyzm sʦ̑ɛpˈtɨʦ̑ɨsm̥ n
(filozofia, filozoficzny) pogląd filozoficzny odrzucający możliwość uzyskania wiarygodnej i ostatecznie uzasadnionej wiedzy; scepticismus

schematyzm n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) katalog zakonny, spis zakonników schematismus

schody ˈsxɔdɨ n
konstrukcja ze stopni, z których każdy następny jest umieszczony nieco wyżej od poprzedniego, służąca do przemieszczania się pomiędzy różnymi poziomami; scalae

schody ruchome ˈsxɔdɨ ruˈxɔ̃mɛ n
urządzenie do ukośnego transportu ludzi między piętrami; scalae versatiles

schodzić ˈsxɔʥ̑iʨ̑ v
iść w dół descendo

schronienie sxrɔ̃ˈɲɛ̇̃ɲɛ n
bezpieczne miejsce, w którym można się ukryć, schować asylum perfugium

schyłek ˈsxɨwɛk n
okres bliski zakończeniu, stadium końcowe exitus finis terminus

seaborg ˈsʲibɔrk n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sg i liczbie atomowej 106; seaborgium

secesja n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) oddzielenie się, wyodrębnienie się nowej frakcji politycznej, nowego bytu państwowego; secessus

sejsmograf n
(technologia, technika, techniczny) (geologia, geologiczny) urządzenie zapisujące parametry drgań skorupy ziemskiej; seismographus

sejsmolog n
(geologia, geologiczny) naukowiec zajmujący się sejsmologią seismologista

sejsmologia ˌsɛjsmɔˈlɔɟja n
nauka o trzęsieniach ziemi; seismologia

seks oralny ˈsɛks ɔˈralnɨ n
zbliżenie seksualne opierające się na pieszczeniu narządów płciowych i innych stref erogennych partnerki lub partnera językiem i ustami coitus oralis

seksualność n
(biologia, biologiczny) (psychologia, psychologiczny) (socjologia, socjologiczny) wrodzona, naturalna funkcja organizmu, zawierająca w sobie seks, orientację seksualną, identyfikację płciową i jej rolę, reprodukcję, pożądanie, erotyzm oraz intymność; sexualitas

seksualny ˌsɛksuˈ<sup>w</sup>alnɨ adj
dotyczący seksu i popędu płciowego sexualis

sekta ˈsɛkta n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) odłam wyznaniowy religii cultus

sekunda sɛˈkũnda n
(fizyka, fizyczny) jednostka czasu równa 1/60 minuty secunda

sekwoja sɛˈkfɔja n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Sequoia, monotypowy rodzaj drzew z rodziny cyprysowatych; Sequoia
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) olbrzymie i długowieczne drzewo z rodzaju (1.1) występujące w górach Ameryki Północnej sequoia

selekcja sɛˈlɛkʦ̑ʲja n
dobór dokonywany poprzez eliminację sēlēctiō

selen ˈsɛlɛ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Se i liczbie atomowej 34; selenium

seler ˈsɛlɛr n
(botanika, botaniczny) Apium graveolens, roślina warzywna; apium

seminarium ˌsɛ̃mʲĩˈnarʲjũm n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (studencki) dom formacyjny w którym przygotowują się kandydaci na duchownych seminarium
(studencki) (edukacja, edukacyjny) (szkolnictwo, szkolny) zajęcia dydaktyczne dla studentów uczelni niepolitechnicznych seminarium

seminarzysta n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) (studencki) student seminarium duchownego seminarista

semiotyka n
(językoznawstwo, językoznawczy) dział językoznawstwa badający systemy znakowe; semiotica

sen sɛ̃n n
(fizjologia, fizjologiczny) stan odpoczynku, na ogół nocnego, w którym spowolnione są funkcje organizmu i obniżony poziom świadomości somnus
(przenośnie, przenośnia) fantazja, marzenie, wizja, coś, co wydaje się nierzeczywiste somnium
doświadczenie przeżywane w trakcie snu (1.1) somnium

senator sɛ̃ˈnatɔr n
członek izby wyższej parlamentu (senatu) senator

senność ˈsɛ̃nːɔɕʨ̑ n
potrzeba snu, pragnienie zaśnięcia somnus

sensacja n
wydarzenie, wiadomość wywołujące żywe, powszechne zainteresowanie sensatio

sepulka sɛˈpulka n
(zoologia, zoologiczny) wymarły owad późnej ery mezozoiku z rzędu błonkoskrzydłych, z rodzaju sepulkowatych (Sepulcidae); sepulca

sepulkowate ˌsɛpulkɔˈvatɛ n
(zoologia, zoologiczny) rodzaj wymarłych owadów błoskoskrzydłych, Sepulcidae; Sepulcidae

ser sɛr n
(spożywczy) (kulinaria) produkt spożywczy w postaci gęstej masy, otrzymywany z mleka krowiego, koziego, bądź owczego; caseus formaticum

serafin n
(teologia, teologiczny) (biblijny) anioł należący do najwyższego chóru w hierarchii anielskiej; seraphus seraph

serce ˈsɛrʦ̑ɛ n
(anatomia, anatomiczny) u ludzi i wielu zwierząt: organ (mięsień), którego praca powoduje przepływ krwi w organizmie; cor
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) miejsce, gdzie są czyjeś uczucia, często miłości cor
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) współczucie, pozytywne cechy wobec innych, ludzi i zwierząt cor
(przenośnie, przenośnia) centrum, najważniejsza część czegoś cor
(przenośnie, przenośnia) zapał, chęć robienia czegoś jak najlepiej cor
przedmiot przypominający serce (1.1) będący symbolem miłości cor

sercowy adj
dotyczący uczuć zakochania i miłości cardiacus

serdeczny sɛrˈdɛʧ̑nɨ adj
taki, który wobec ludzi kieruje się przyjaznymi uczuciami; taki, który jest objawem dobrych, ciepłych i szczerych uczuć cordialis

serdeczny palec sɛrˈdɛʧ̑nɨ ˈpalɛʦ̑ n
(anatomia, anatomiczny) czwarty palec u ręki digitus anularis

serio ˈsɛrʲjɔ adv
poważnie, bez żartów, prawdziwie, szczerze serio

serologia ˌsɛrɔˈlɔɟja n
(medycyna, medyczny) dziedzina nauk medycznych, część immunologii, zajmująca się interakcją pomiędzy antygenami i przeciwciałami; serologia

serwatka n
(spożywczy) przejrzysty płyn pozostały po ścięciu mleka i oddzieleniu sera; serum

sezon ˈsɛzɔ̃n n
(książkowy) pora roku tempus
(telewizja, telewizyjny) zbiór odcinków serialu telewizyjnego zazwyczaj emitowanych w ciągu jednego roku lub półrocza tempus
(rolnictwo, rolniczy) okres dojrzewania i zbioru owoców lub innego rodzaju płodów rolnych tempus
okres, kiedy coś się odbywa, czas o szczególnie sprzyjających warunkach do określonej działalności, wykonywania pewnych czynności itp. tempus

sfera ˈsfɛra n
(matematyka, matematyczny) powierzchnia kuli; sphaera

sfinks sfʲĩŋks n
(sztuka) (historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Egipcie: przedstawienie lwa z ludzką głową lub głową innego zwierzęcia; sphinx

siano ˈɕãnɔ n
(rolnictwo, rolniczy) sucha trawa i inne rośliny skoszone z łąki na paszę; foenum pratum

siarka ˈɕarka n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu S i liczbie atomowej 16; sulphur sulfur sulpur

siatkówka ɕatˈkufka n
(anatomia, anatomiczny) część oka odpowiadająca za przetwarzanie obrazu na impulsy nerwowe; retina

siać ɕäʨ̑ v
rzucać nasiona w glebę conserō

sic interjection
tak, zgodnie z oryginałem sic

siebie ˈɕɛbʲjɛ pronoun
…wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi biernikiem i dopełniaczem egomet ipsum

siedem grzechów głównych n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) lista ciężkich grzechów Kościoła katolickiego; septem peccata capitalia septem peccata mortalia SALIGIA

siedzieć ˈɕɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
spoczywać na krześle, kanapie, ławie itp. tak, by ciężar ciała spoczywał na pośladkach sedeo sedere

siekacz n
(stomatologia, stomatologiczny) (anatomia, anatomiczny) przedni ząb służący do odgryzania kęsów pokarmu incisivus

siekiera ɕɛ̇ˈcɛra n
ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska ascia

sierota ɕɛˈrɔta n
dziecko, któremu umarło przynajmniej jedno z rodziców orba
(termin typograficzny) błąd polegający na pozostawieniu pojedynczego wiersza na dole kolumny składanego tekstu orba

sierp ɕɛrp n
(rolnictwo, rolniczy) ręczne narzędzie rolnicze składające się z krótkiego półkoliście zakrzywionego ostrza osadzonego w drewnianym stylisku, służące do żęcia zbóż, traw itp.; falx

sierpiec ˈɕɛrpʲjɛʦ̑ n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny kaczkowatych; Bucephala islandica

sierpień ˈɕɛrpʲjɛ̇̃ɲ n
ósmy miesiąc w roku według kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego; Augustus

sierpik ˈɕɛrpʲik n
(botanika, botaniczny) typ kwiatostanu z kwiatami, które wyrastają na szypułkach tylko po jednej stronie głównego pędu; drepanium

sieć ɕɛ̇ʨ̑ n
pajęczyna aranea casses
siatka z linek, służąca do połowu ryb lub małych zwierząt; ; rete tenus

sikać ˈɕikaʨ̑ v
(potocznie, potoczny) oddawać mocz meio

sikhizm ˈsʲikçism̥ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) religia powstała w XV wieku w Indiach; Sichismus

sikora ɕiˈkɔra n
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki ptak z rodziny sikorowatych; parus

sikora bogatka ɕiˈkɔra bɔˈɡatka n
(ornitologia, ornitologiczny) Parus major, niewielki ptak z rodziny sikorowatych o barwnym upierzeniu; Parus major

sikora modra ɕiˈkɔra ˈmɔdra n
(ornitologia, ornitologiczny) (Cyanistes caeruleu, Parus caeruleus) niewielki ptak z rodziny sikor, zamieszkujący część Europy, Azję Mniejszą, Iran i północną Afrykę; w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową; Cyanistes caeruleus Parus caeruleus

silny ˈɕilnɨ adj
odznaczający się siłą (w odniesieniu do istoty) validus

singulare tantum n
(gramatyka) rzeczownik występujący jedynie w liczbie pojedynczej; nomen singulare tantum

siniak ˈɕĩɲak n
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) miejscowy wylew krwi do skóry powstały wskutek urazu lapsus

siostra ˈɕɔstra n
potomek płci żeńskiej (w stosunku do rodzeństwa); córka tych samych rodziców; córka tego samego ojca; córka tej samej matki soror
zakonnica soror
pielęgniarka soror

siostra cioteczna ˈɕɔstra ʨ̑ɔˈtɛʧ̑na n
córka ciotki matruelis

siostra stryjeczna ˈɕɔstra strɨˈjɛʧ̑na n
córka stryja patruelis

siostrzenica ˌɕɔsṭʃɛ̃ˈɲiʦ̑a n
córka siostry sororis filia

siostrzeniec ɕɔˈsṭʃɛ̃ɲɛʦ̑ n
syn siostry sororis filius

siusiak ˈɕüɕak n
(potocznie, potoczny) (żartobliwie) (infantylnie) członek męski pipinna

się ɕɛ pronoun
…używany w stronie zwrotnej – konstrukcji, w której wykonawca lub wykonawcy czynności jednocześnie doznają jej skutków se

siła ˈɕiwa n
zdolność oddziaływania, wywierania wpływu fortitudo

siła wyższa ˈɕiwa ˈvɨʃːa n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) zdarzenie, którego nie można przewidzieć lub w żaden sposób mu zapobiec. vis maior

skakać ˈskakaʨ̑ v
przemieszczać się za pomocą odbić od podłoża, przy czym po odbiciu nogi nie mają kontaktu z podłożem (w przeciwieństwie do chodzenia, gdzie zawsze np. u ludzi jedna, a u konia dwie nogi spoczywają np. na ziemi) salire

skala ˈskala n
(matematyka, matematyczny) metoda przekształcenia liczby na współrzędną wykresu scala
(metrologia, metrologiczny) (statystyka, statystyczny) system symboli (zwykle liczb) kodujących wyniki pomiaru; scala
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szereg dźwięków ułożonych według pewnego schematu interwałowego w porządku wznoszącym lub opadającym; scala
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) zakres dźwięków obejmowanych przez instrument muzyczny lub głos; scala
(technologia, technika, techniczny) ułamek określający stosunek odległości na mapie lub długości na projekcie, rysunku, modelu w stosunku do odległości rzeczywistych; scala
zbiór możliwych ocen w szkole lub w określonym teście (np. psychologicznym lub medycznym) scala

skalpel ˈskalpɛl n
(medycyna, medyczny) mały, bardzo ostry nóż używany w chirurgii; scalpellum

skamieniałość ˌskãmʲjɛ̇̃ˈɲawɔɕʨ̑ n
(geologia, geologiczny) zachowane w skale szczątki organizmu zwierzęcego lub roślinnego albo też utrwalony w skale ślad jego działalności życiowej; fossile

skand skãnt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sc i liczbie atomowej 21; scandium

skaner ˈskãnɛr n
(informatyka, informatyczny) urządzenie pozwalające na zmianę do postaci cyfrowej zdjęć, tekstów, obrazów i innych grafik przedstawionych na papierze; sarotis

skarabeusz n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Scarabaeus, rodzaj chrząszczy z rodziny poświętnikowatych; Scarabaeus
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) chrząszcz z rodzaju (1.1) scarabaeus

skarb skarp n
zbiór bardzo wartościowych rzeczy thesaurus

skała ˈskawa n
zbudowana (w widoczny sposób) z litej skały (1.1) forma krajobrazu, zwłaszcza góra, urwisko, znacznej wielkości kamień lub blok saxum

sklep sklɛp n
pomieszczenie z wejściem od ulicy, gdzie sprzedaje się towary taberna

skop skɔp n
(zootechnika, zootechniczny) wykastrowany baran vervex

skorpion ˈskɔrpʲjɔ̃n n
(zoologia, zoologiczny) pokryty pancerzem pajęczak z kolcem jadowym na ostatnim segmencie odwłoku; scorpio

skorupa skɔˈrupa n
(zoologia, zoologiczny) twarda osłona pokrywająca ciało niektórych zwierząt, zbudowana z chityny, rogu, kości itp. chelyon

skorupiak skɔˈrupʲjak n
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel podtypu stawonogów, prowadzących w większości wodny tryb życia, posiadających dwugałęziste odnóża (z wyjątkiem pierwszej pary czułków), charakterystyczną budowę stadiów larwalnych i genotyp Crustacea crustaceum

skowronek skɔvˈrɔ̃nɛk n
(ornitologia, ornitologiczny) Alaudidae, rodzina małych ptaków o perlistym, wysokim śpiewie; alauda

skrobia n
(biochemia, biochemiczny) (spożywczy) główny węglowodan w diecie człowieka, polisacharyd roślinny pełniący w roślinach rolę magazynu energii; amylum

skroń skrɔ̃ɲ n
(anatomia, anatomiczny) boczna część głowy za oczami; tempus tempora

skrzele ˈskʃɛlɛ n
(anatomia, anatomiczny) (ichtiologia, ichtiologiczny) narząd wymiany gazowej występujący u wielu zwierząt wodnych, umożliwiający pobieranie do organizmu tlenu rozpuszczonego w wodzie; branchia

skrzydło ˈskʃɨdwɔ n
górna kończyna lub specjalny narząd u zwierząt, który umożliwia im latanie; ala
(wojskowość, wojskowy) boczna część jednostki wojskowej znajdującej się w szyku; ala
część samolotu tworząca siłę nośną; ala
część stronnictwa politycznego lub partii o nieco innych poglądach ala
boczna część budynku, wydzielona z głównej części; ala

skrzypce ˈskʃɨpʦ̑ɛ n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) czterostrunowy instrument muzyczny z grupy smyczkowych; chelys

skrzyżowanie ˌskʃɨʒɔˈvãɲɛ n
miejsce połączenia dwóch dróg; travectio

skrót skrut n
(językoznawstwo, językoznawczy) w piśmie oznacza skrócony zapis nazwy jednowyrazowej lub wielowyrazowej, zbudowany z jednej lub kilku liter; abbreviatio

skunks skũŋks n
(zoologia, zoologiczny) pręgowany, czarno-biały ssak drapieżny, który w przypadku zagrożenia tryska cuchnącą cieczą; mephitis

skuter ˈskutɛr n
jednoślad o małych kołach, nisko zawieszonym silniku (najczęściej pod siedzeniem) i obudowanym podwoziu; birotula automataria

skóra ˈskura n
(anatomia, anatomiczny) zewnętrzna powłoka ciała kręgowców; cutis pellis
surowiec otrzymywany z wyprawionej skóry (1.1) niektórych zwierząt; corium cutis

składać ˈskwadaʨ̑ v
gromadzić coś, zbierać colligo confero lego

składnik ˈskwadʲɲik n
część składowa czegoś pars

slipy ˈslʲipɨ n
męskie, obcisłe majtki; parvum subligaculum

smak smak n
(przenośnie, przenośnia) gust, poczucie estetyki, piękna; gustus
właściwość pokarmu rozpoznawana przez smak (1.1) gustus
zmysł, którego narządy znajdują się w jamie ustnej, odpowiedzialny za sposób reagowania na przyjmowany pokarm; gustus

smakować smaˈkɔvaʨ̑ v
próbować czegoś w celu określenia smaku gustare
o potrawach, napojach itp.: mieć smak gustare

smoczek ˈsmɔʧ̑ɛk n
miękka zabawka dla małych dzieci przeznaczona do ssania; suctoriolum consolativum

smok smɔk n
(mitologia, mitologiczny) baśniowe groźne zwierzę, rodzaj olbrzymiego, latającego gada; draco

smoła ˈsmɔwa n
mazista, zwykle czarna ciecz, produkt odgazowania węgla, łupków bitumicznych, drewna itp.; pix

smutek ˈsmutɛk n
stan uczuć, gdy ktoś jest smutny tristitia

smutny ˈsmutnɨ adj
odczuwający smutek, pogrążony w smutku ater atratus niger

sobie ˈsɔbʲjɛ pronoun
… wskazujący na podmiot jako jednocześnie wykonawcę i odbiorcę czynności, używany z czasownikami rządzącymi celownikiem i miejscownikiem sibi

sobota sɔˈbɔta n
(zobacz) soboty dies Saturni
szósty dzień tygodnia; dies Saturni Sabbata

soból ˈsɔbul n
(zoologia, zoologiczny) Martes zibellina, azjatyckie zwierzę futerkowe, ssak drapieżny o gęstym, jedwabistym, brązowym lub czarnym futrze; mus silvestris

socjalista ˌsɔʦ̑ʲjaˈlʲista n
zwolennik socjalizmu socialista

socjalizm sɔˈʦ̑ʲjalʲism̥ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze); socialismus

socjologia ˌsɔʦ̑ʲjɔˈlɔɟja n
nauka o społeczeństwie, zajmująca się badaniem struktury społeczeństwa, następujących w nim zmian, praw kierujących rozwojem społeczeństwa i różnego rodzaju zjawisk w nim występujących; sociologia

socjusz n
(dawniej, dawny) osoba sprzymierzona socius

soczewica ˌsɔʧ̑ɛˈvʲiʦ̑a n
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) lens

soda ˈsɔda n
(chemia, chemiczny) nazwa zwyczajowa węglanu sodu soda

sodalicja mariańska n
(kościelny) (dawniej, dawny) katolickie stowarzyszenie, które propaguje kult Matki Boskiej; congregatio mariana

sodomita n
człowiek oddający się sodomii cinaedus

sodówka n
(botanika, botaniczny) Suaeda Forssk. ex J.F. Gmel., rodzaj roślin z rodziny komosowatych; Suaeda
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) suaeda

sojusznik sɔˈjuʃʲɲik n
państwo lub osoba, która zobowiązuje się do współpracy i udzielania pomocy socius

sok sɔk n
napój robiony z owoców, czasem również z warzyw; sucus

sokolnik sɔˈkɔlʲɲik n
osoba zajmująca się hodowlą i układaniem ptaków drapieżnych do polowania oraz polowaniem z nimi falconarius

sokół ˈsɔkuw n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak drapieżny o silnej budowie ciała, wąskich i krótkich skrzydłach, mocnym hakowatym dziobie oraz ostrych szponach; falco

soliter n
(medycyna, medyczny) (zoologia, zoologiczny) tasiemiec, pasożyt w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt; taenia

sonata sɔ̃ˈnata n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) utwór instrumentalny składający się z trzech lub czterech kontrastujących części; sonata

sopel ˈsɔpɛl n
podłużny kawałek lodu zwisający z brzegu dachu, z gałęzi itp.; stīria

sos sɔs n
(spożywczy) (kulinaria) gęsty, zawiesisty płyn o różnych smakach, przyrządzany jako dodatek do potraw; condimentum

sosna ˈsɔsna n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Pinus L., rodzaj drzew z rodziny sosnowatych; Pinus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo lub krzew z rodzaju (1.1) pinus
drewno sosnowe pinus

sosnowate n
(botanika, botaniczny) Pinaceae Lindl., rodzina drzew i krzewów należąca do rzędu sosnowców; Pinaceae

soteriologia ˌsɔtɛrʲjɔˈlɔɟja n
(teologia, teologiczny) nauka o zbawieniu; soteriologia

soul n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) jeden z gatunków muzycznych; animus

sowa ˈsɔva n
(ornitologia, ornitologiczny) drapieżny ptak z rzędu Strigiformes, o dużej głowie i oczach umieszczonych z przodu, polujący nocą; ulula noctua

spacer ˈspaʦ̑ɛr n
niespieszne chodzenie bez konkretnego celu, dla przyjemności ambulo gradior vado

spacerować ˌspaʦ̑ɛˈrɔvaʨ̑ v
chodzić w celu rekreacji, niekoniecznie zmierzając do określonego miejsca ambulo

spadochron spaˈdɔxrɔ̃n n
urządzenie z mocnego materiału, które pod wpływem ciągu powietrza otwiera się w formie parasola i służy do hamowania prędkości opadania lub przemieszczania się ciał umbrella descensoria

spartański sparˈtãj̃sʲci adj
charakteryzujący się surowością, wielką prostotą, skromnością Spartanus
dotyczący Sparty, związany ze Spartą Spartanus

spazm n
(medycyna, medyczny) nagłe, bezwiedne, bolesne, znaczne napięcie mięśnia lub grupy mięśni spasmus

spać spaʨ̑ v
(eufemistycznie) nie żyć dormio
być pogrążonym we śnie dormio dormire

specjał ˈspɛʦ̑ʲjaw n
bardzo smaczna lub wyszukana potrawa cuppedium

sperma ˈspɛrma n
(biologia, biologiczny) płyn, w którym plemniki wydostają się z ciała samca; semen

spisek ˈspʲisɛk n
tajne porozumienie pomiędzy grupą osób (spiskowców), mających wspólny cel coniuratio

spiżarnia spʲiˈʒarʲɲa n
pomieszczenie domowe na produkty żywnościowe cella penaria

spodnie ˈspɔdʲɲɛ n
(krawiectwo) dolna część odzieży wierzchniej okrywająca nogi; bracae

spokojny spɔˈkɔjnɨ adj
nierzucający się w oczy abstinens
o człowieku: opanowany, zrównoważony quietus humanus inturbidus lentus sedatus

spokój ˈspɔkuj n
stan pozbawiony kłótni, zatargów, konfliktów, sprzeczek pax
cisza, brak hałasu, rumorów pax
równowaga psychiczna; brak gniewu, zdenerwowania pax

spontaniczny adj
działający odruchowo, bez innych wpływów spontaneus

sposób ˈspɔsup n
metoda, algorytm zrobienia czegoś, rozwiązania jakiegoś problemu modus ratio
styl, rodzaj zachowania, wyglądu itp. modus via

spotkanie spɔtˈkãɲɛ n
umówione lub przypadkowe zobaczenie kogoś, zetknięcie się z kimś (z czymś) congregatio

spotykać spɔˈtɨkaʨ̑ v
napotykać kogoś, widywać occurro

spowiedź ˈspɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyznanie grzechów przed kapłanem w celu otrzymania ich odpuszczenia confessio
(przenośnie, przenośnia) szczere wyznanie, ujawnienie komuś osobistych tajemnic confessio

społeczeństwo ˌspɔwɛˈʧ̑ɛ̃j̃stfɔ n
zorganizowana grupa ludzi zamieszkująca jakieś terytorium powiązanych ze sobą kulturowo, historycznie, religijnie, zawodowo itp.; societās

społeczność spɔˈwɛʧ̑nɔɕʨ̑ n
ludzie skupieni w środowisku zawodowym lub społecznym; communitas

spragniony spraɟˈɲɔ̃nɨ adj
(fizjologia, fizjologiczny) potrzebujący wody siccus

sprawa ˈsprava n
to, co jest dla kogoś ważne res

sprawiedliwość ˌspravʲjɛˈdlʲivɔɕʨ̑ n
trwała i niewymuszona wola oddawania każdemu tego, co mu się należy; iustitia

sprawiedliwy ˌspravʲjɛˈdlʲivɨ adj
(o człowieku) kierujący się zasadami sprawiedliwości iustus

sprzeczność n
stosunek zachodzący między zjawiskami, poglądami, interesami niezgodnymi ze sobą oblocutio

sprzedawać spʃɛˈdavaʨ̑ v
dawać coś (materialnego lub nie) i w zamian dostawać pieniądze vendere

sprzedawca spʃɛˈdafʦ̑a n
(handel, handlowy) człowiek sprzedający towary (w sklepie, na targowisku) venditor

sprzedaż ˈspʃɛdaʃ n
(ekonomia, ekonomiczny) zbycie towaru lub usługi w zamian za pieniądze lub inny towar venditio

sprzęt spʃɛ̃nt n
zestaw przedmiotów używanych do wykonywania jakiejś czynności armāmentum

spójnik ˈspujɲik n
(gramatyka) wyraz służący do łączenia wyrażeń wewnątrz zdania pojedynczego (np. w wyliczeniach) oraz zdań składowych w zdaniach złożonych; conjunctio

spór spur n
różnica zdań, stanowisk, interesów controversia

srać sraʨ̑ v
(wulgarnie, wulgaryzm) (potocznie, potoczny) oddawać stolec cacare

srebrny ˈsrɛbrnɨ adj
przypominający kolor srebra argenteus

srebro ˈsrɛbrɔ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ag i liczbie atomowej 47; argentum

sroka ˈsrɔka n
(ornitologia, ornitologiczny) Pica pica, czarno-biały ptak z długim ogonem; pica

srom srɔ̃m n
(anatomia, anatomiczny) (seksuologia, seksuologiczny) zewnętrzne żeńskie narządy płciowe; cunnus

ssak sːak n
(zoologia, zoologiczny) Mammalia, zwierzę z podtypu kręgowców żyworodnych, które po urodzeniu żywi się mlekiem matki; mammalia mammalis

ssać sːaʨ̑ v
pić wyciągając z czegoś płyn ustami sugo

stabilność staˈbʲilnɔɕʨ̑ n
cecha tego, co stabilne firmitas

stabilny staˈbʲilnɨ adj
(o konstrukcjach lub przedmiotach) utrzymujący stałą pozycję firmus
niezmieniający się przez dłuższy czas firmus
łatwo powracający do równowagi po wcześniejszym jej zakłóceniu firmus

stacyjny adj
odbywający się stacjami stationalis
stanowiący stację stationalis

stadion ˈstadʲjɔ̃n n
(sport, sportowy) duża budowla z miejscami dla widzów, miejsce rozgrywania zawodów sportowych; stadium
(historia, historyczny, historycznie) miara długości używana w starożytnych krajach o różnych długościach (zazwyczaj 185 m); stadium

stado ˈstadɔ n
(zoologia, zoologiczny) grupa osobników tego samego, rzadziej różnych gatunków zwierząt, żyjąca na określonym terytorium, związana mniej lub bardziej zaawansowaną formą organizacji społecznej; grex armentum pecus

stal stal n
(metaloznawstwo, metalurgia) stop żelaza z węglem; chalybs adamas

stamtąd ˈstãmtɔ̃nt pronoun
z tamtego miejsca, z tamtej lokalizacji, z miejsca oddalonego od nas inde

stan stãn n
sytuacja, stopień czegoś, poziom sprawności w danej chwili; nastrój status conditio

stan wojenny ˈstãn vɔˈjɛ̃nːɨ n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) ograniczenie swobód i praw obywateli na skutek zewnętrznych zagrożeń państwa; lex militaris

stargardzki adj
odnoszący się do Stargardu, związany ze Stargardem Stargardiensis

starożytność ˌstarɔˈʒɨtnɔɕʨ̑ n
(historia, historyczny, historycznie) okres w dziejach ludzkości, który trwał od wynalezienia pisma do upadku imperium zachodniorzymskiego w 476 roku antiquitas
dawne, zamierzchłe czasy vetustas

starożytny ˌstarɔˈʒɨtnɨ adj
związany ze starożytnością, dotyczący starożytności antiquus

staruszka staˈruʃka n
starsza kobieta anus

stary ˈstarɨ adj
mający wiele lat, niemłody vetus antiquus

starzec ˈstaʒɛʦ̑ n
stary mężczyzna senex

starzeć się ˈstaʒɛʨ̑‿ɕɛ v
o zwierzętach i ludziach: stawać się starszym, starym senesco

statek ˈstatɛk n
(żeglarstwo, żegluga, żeglarski) duży obiekt do przewozu towarów lub ludzi drogą wodną navis

statua staˈtu<sup>w</sup>a n
okazała rzeźba postaci ludzkiej statua

staw kowadełkowo-młoteczkowy ˈstaf ˌkɔvadɛwkɔvɔ‿mwɔtɛʧ̑ˈkɔvɨ n
(anatomia, anatomiczny) staw łączący kosteczki słuchowe ucha środkowego; articulatio incudomallearis

staw krzyżowo-biodrowy ˈstaf ˌkʃɨʒɔvɔ‿bʲjɔˈdrɔvɨ n
(anatomia, anatomiczny) staw o niewielkiej ruchomości utworzony przez kość krzyżową i kość biodrową articulatio sacroiliaca

staw skroniowo-żuchwowy ˈstaf ˌskrɔ̃ɲɔvɔ‿ʒuxˈfɔvɨ n
(anatomia, anatomiczny) dwujamowy, kulisty, sprzężony i symetryczny staw twarzoczaszki; articulatio temporomandibularis

staw łokciowy ˈstaf wɔcˈʨ̑ɔvɨ n
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem; cubitum

stać staʨ̑ v
o człowieku, zwierzęciu: być w pozycji wyprostowanej, podpartym tylko na nogach sto

ster stɛr n
urządzenie służące do nadania i utrzymania kierunku ruchu statku wodnego lub powietrznego; gubernāculum

sterylizacja n
(chemia, chemiczny) (medycyna, medyczny) niszczenie drobnoustrojów i ich zarodników za pomocą czynników fizycznych i chemicznych przeprowadzane w celach antyseptycznych, do konserwacji produktów żywnościowych itp.; sterilisatio
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) pozbawianie płodności (zwykle podczas zabiegu chirurgicznego) przy jednoczesnym zachowaniu czynności hormonalnej gruczołów płciowych sterilisatio

stocznia ˈstɔʧ̑ʲɲa n
zakład przemysłowy zajmujący się budową, remontowaniem, przebudowywaniem lub likwidacją statków wodnych; navalia

stodoła stɔˈdɔwa n
budynek, w którym przechowuje się zboże, siano itp. stadīle

stolarz ˈstɔlaʃ n
(rzemiosło, rzemieślniczy) rzemieślnik wykonujący przedmioty z drewna: meble, elementy budowlane itp., osoba zajmująca się stolarstwem; lignarius

stolica stɔˈlʲiʦ̑a n
(administracja) (geografia, geograficzny) (politologia, polityka, politologiczny, polityczny) główne miasto jakiegoś państwa; caput

stopa ˈstɔpa n
(anatomia, anatomiczny) część ciała tworząca dolny koniec nogi, ograniczona piętą i kostką; pes
jednostka długości, używana w niektórych krajach; pes

stopień ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ n
każda z części schodów uniesiona do góry gradus

stopień najwyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ najˈvɨʃːɨ n
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, oznaczająca największe nasilenie opisywanej przez niego cechy superlativus

stopień wyższy ˈstɔpʲjɛ̇̃ɲ ˈvɨʃːɨ n
(gramatyka) forma przymiotnika lub przysłówka, określająca natężenie opisywanej przez niego cechy w porównaniu do czegoś comparativus

storczyk n
(botanika, botaniczny) Orchis L., rodzaj roślin z rodziny storczykowatych Orchis
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) orchis
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny storczykowatych orchis

stos stɔs n
drewno ułożone do spalenia czegoś lub kogoś; miejsce, na którym dokonuje się ceremonii kremacji ciała zmarłego rogus

stosunek przerywany stɔˈsũnɛk ˌpʃɛrɨˈvãnɨ n
(medycyna, medyczny) stosunek płciowy, podczas którego dochodzi do wyjścia członka z pochwy przed wytryskiem nasienia coitus interruptus

stosunek płciowy stɔˈsũnɛk ˈpw̥ʨ̑ɔvɨ n
(fizjologia, fizjologiczny) czynności i zachowania seksualne, w trakcie których dochodzi do fizycznego zbliżenia z użyciem narządów płciowych; actus sexuales

stosunkowo adv
w stosunku do czego lub kogo pro ratione

stożek ˈstɔʒɛk n
(geometria) rodzaj bryły powstałej przez obrót trójkąta prostokątnego wokół jednej z przyprostokątnych; conus

strach strax n
uczucie niepokoju, lęku przed czymś, co może być groźne pavor
kukła uformowana ze starych ubrań, służąca do odstraszania ptaków na polach terriculum avium

strajk strajk n
dobrowolny i zbiorowy protest pracowników, który polega najczęściej na przerwaniu pracy, podjęty w celu spełnienia przez pracodawcę lub władzę ich postulatów; operistitium

straszny ˈstraʃnɨ adj
taki, który wzbudza strach, grozę; jest przerażający, niebezpieczny, okrutny ater atrox furvus niger nigrans

straszyć v
wzbudzać strach, lęk w kimś terreō

strategia straˈtɛɟja n
(informatyka, informatyczny) wzorzec projektowy definiujący rodzinę wymiennych algorytmów dolus
ogólny plan działań, szerszy od taktyki dolus

strażak ˈstraʒak n
osoba szkolona do walki z ogniem; vigil ignis

strażnica n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) (architektura, architektoniczny) budynek, niekiedy wysoki, w którym pełni się straż specula vigilarium

strażnik ˈstraʒʲɲik n
osoba odpowiedzialna za pilnowanie mienia lub osób custos

streszczać ˈstrɛʃʧ̑aʨ̑ v
skracać jakąś wypowiedź lub tekst, zachowując najważniejsze jej elementy, przedstawiać w skondensowanej formie abbreviare

stringi ˈstrʲĩŋʲɟi n
(krawiectwo) rodzaj majtek, których tylną część stanowi bardzo wąski pasek materiału; perizoma

stromy ˈstrɔ̃mɨ adj
nachylony pod dużym kątem w stosunku do poziomu, podłoża praeruptus

strona ˈstrɔ̃na n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) jedna z osób będąca sygnatariuszem umowy lub występująca jako podmiot w procesie; pars
jedna z powierzchni kartki lub innych płaskich przedmiotów, zwykle w książce, gazecie, albumie itp. pagina

strona bierna ˈstrɔ̃na ˈbʲjɛrna n
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest obiektem czynności, określonej przez orzeczenie; passivum

strona czynna ˈstrɔ̃na ˈʧ̑ɨ̃nːa n
(gramatyka) forma zdania, w której podmiot jest wykonawcą czynności; activum

strona internetowa ˈstrɔ̃na ˌĩntɛrnɛˈtɔva n
(informatyka, informatyczny) pojedynczy dokument lub prezentacja opublikowana w Internecie przez WWW; pāgina interrētiālis

stront strɔ̃nt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Sr i liczbie atomowej 38; strontium

struktura strukˈtura n
stały układ i wzajemne relacje elementów stanowiących całość structura

struna ˈstrũna n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) naciągnięta sprężysta nić, będąca źródłem dźwięku w instrumentach strunowych; chorda

struna głosowa n
(anatomia, anatomiczny) drgający element krtani, parzysty organ który wytwarza dźwięki ligamentum vocale

strup strup n
(medycyna, medyczny) sucha pokrywa na ranach i uszkodzeniach ciała, powstająca ze skrzepłej wydzieliny; crusta

struś struɕ n
(ornitologia, ornitologiczny) duży ptak nielotny z rodziny strusiowatych; struthiocamelus strutio struthio

strzała ˈsṭʃawa n
pocisk przeznaczony do łuku; sagitta

strzelec ˈsṭʃɛlɛʦ̑ n
osoba umiejąca się posługiwać bronią palną, łukiem lub inną bronią miotającą sagittarius
(sport, sportowy) zawodnik specjalizujący się w strzelaniu z ręcznej broni palnej sagittarius
(wojskowość, wojskowy) żołnierz wyspecjalizowany w strzelaniu sagittarius

strzemiączko sṭʃɛ̃ˈmʲjɔ̃n͇ʧ̑kɔ n
(potocznie, potoczny) pasek, taśma lub gumka u dołu spodni, zakładane pod stopę, zapobiegające podciąganiu się nogawki w górę stapes

strzyżak sarni n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lipoptena cervi, gatunek owada z rzędu muchołówek żywiący się krwią; Lipoptena cervi

stręczycielstwo n
przestępstwo polegające na nakłanianiu kogoś do nierządu; lenocinium

studnia ˈstudʲɲa n
głęboki otwór w ziemi wraz z urządzeniem do pobierania wody; puteus

stulejka stuˈlɛjka n
(medycyna, medyczny) wrodzone zwężenie napletka uniemożliwiające jego ściągnięcie poza żołądź prącia; phimosis

stwardnienie rozsiane stfardʲˈɲɛ̇̃ɲɛ rɔɕˈːãnɛ n
(medycyna, medyczny) przewlekła choroba centralnego układu nerwowego; sclerosis multiplex

stwórca n
ktoś, kto coś stworzył (zwykle coś z niczego) creator

styczeń ˈstɨʧ̑ɛ̃ɲ n
pierwszy miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego); Ianuarius mensis Ianuarius

stymulacja n
pobudzanie do aktywności, rozwoju stimulatio

stół stuw n
mebel w postaci poziomej płaszczyzny (blatu) podpartej na nogach, służący zwykle do ułatwienia spożywania posiłków lub pracy; mensa

stąd stɔ̃nt pronoun
wyznaczenie miejsca, w którym znajduje się osoba mówiąca, z orientacją na zewnątrz inde

stęp n
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca stopę z golenią; tarsus

suahili ˌsu<sup>w</sup>aˈçilʲi n
(językoznawstwo, językoznawczy) język używany we wschodniej części Afryki; lingua Suahelica

subkontynent ˌsupkɔ̃nˈtɨ̃nɛ̃nt n
(geografia, geograficzny) ląd wielkich rozmiarów, lecz mniejszy niż kontynent lub stanowiący jego wydzieloną, szczególną część; subcontinens

substancja supˈstãnʦ̑ʲja n
(chemia, chemiczny) klasa przedmiotów materialnych, mających w danych warunkach jednakowe właściwości fizyczne i chemiczne, mikroskopowo zaś - identyczną budowę molekularną (cząsteczkową) substantia

subwencja subˈvɛ̃nʦ̑ʲja n
pomoc finansowa, dotacja, stypendium subventio

suchy ˈsuxɨ adj
pozbawiony wilgoci siccus

sucica n
(staropolski) sztucznie usypane wzniesienie scopulus

sudecki suˈdɛʦ̑ʲci adj
związany z Sudetami, dotyczący Sudetów sudeticus

sufiks ˈsufʲiks n
(językoznawstwo, językoznawczy) (gramatyka) afiks występujący za rdzeniem; przyrostek; suffixus

sufit ˈsufʲit n
(budownictwo) górna ściana pomieszczenia tectum

sufragan n
(kościelny) biskup diecezji sufragalnej; suffraganeus

sugerować ˌsuɡɛˈrɔvaʨ̑ v
czynić aluzję suggero
podsuwać komuś nie wprost jakieś rozwiązanie suggero
stanowić poszlakę dla jakiegoś wniosku suggero

suka ˈsuka n
(zoologia, zoologiczny) samica psa domowego lub innego zwierzęcia psowatego canicula

sukces ˈsukʦ̑ɛs n
korzystny wynik eventus
osiągnięcie bogactwa, sławy; zrobienie kariery eventus

sum sũm n
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża ryba drapieżna z charakterystycznymi wąsami; silurus

sumienie sũˈmʲjɛ̇̃ɲɛ n
wewnętrzne odczucie pozwalające rozróżniać dobro i zło conscientia

sumienność n
cecha osoby, która rzetelnie wypełnia swoje obowiązki religio

sumo ˈsũmɔ n
(sport, sportowy) rodzaj zapasów, japoński sport narodowy; sumo

supermarket ˌsupɛrˈmarkɛt n
(handel, handlowy) ogromny, samoobsługowy sklep wielobranżowy; praegrandium emporium

surowica n
(biologia, biologiczny) przesącz osocza krwi serum

surowość suˈrɔvɔɕʨ̑ n
cecha tego, co jest surowe austēritās

surowy suˈrɔvɨ adj
(kulinaria) taki, który nie jest ugotowany, usmażony lub upieczony crudus
o surowcach: niepoddany obróbce crudus

susza ˈsuʃa n
długotrwały okres bez opadów atmosferycznych; siccitas

suszyć ˈsuʃɨʨ̑ v
powodować, że coś staje się suchsze przez odparowanie wody assiccare

sutek ˈsutɛk n
(anatomia, anatomiczny) gruczoł mlekowy ssaków, papilla

swastyka ˈsfastɨka n
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) multikulturowy symbol szczęścia zwykle w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach; crux gammata svastica
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (pejoratywnie, pejoratywny) niemiecki emblemat narodowosocjalistyczny i neonazistowski w kształcie równoramiennego krzyża o zagiętych ramionach crux gammata svastica

swój sfuj pronoun
należący do wykonawcy czynności suus

syczeć ˈsɨʧ̑ɛʨ̑ v
emitować dźwięk przypominający głoskę s sibilo
mówić ze złością, z pasją sibilo

syfilis sɨˈfʲilʲis n
(medycyna, medyczny) kiła syphilis lues

sygnalizować v
przekazywać informacje poprzez wydawane sygnały significationem facere

syjamski adj
(historia, historyczny, historycznie) związany z Syjamem, dotyczący Syjamu siamensis

syjamski n
(językoznawstwo, językoznawczy) język syjamski; siamensis

sylaba sɨˈlaba n
(językoznawstwo, językoznawczy) jednostka mowy, zwykle dłuższa niż jedna głoska i krótsza niż wyraz; syllaba

sylwester sɨlˈvɛstɛr n
dzień 31 grudnia, zwłaszcza wieczór, i noc z 31 grudnia na 1 stycznia; wigilia Nowego Roku Sylvester

symbioza n
(biologia, biologiczny) współżycie dwóch różnych gatunków przynoszące im korzyści symbiosis

symbol ˈsɨ̃mbɔl n
znak graficzny odpowiadający jakiemuś pojęciu signum omen

symbolicznie adv
w sposób symboliczny sumbolice

symfonia sɨ̃w̃ˈfɔ̃ɲja n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) dużych rozmiarów utwór na orkiestrę; w klasycznym kształcie zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy; symphonia

syn sɨ̃n n
dziecko płci męskiej (w stosunku do rodziców); filius natus

synek ˈsɨ̃nɛk n
(zdrobniale) od syn filiolus

synod ˈsɨ̃nɔt n
(administracja) (kościelny) w prawosławiu: stała rada biskupów synodus
(administracja) (kościelny) zebranie przedstawicieli duchowieństwa i świeckich w kościołach chrześcijańskich synodus

synogarlica n
(ornitologia, ornitologiczny) Streptopelia risoria, gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych Streptopelia risoria

synowa sɨ̃ˈnɔva n
żona syna nurus

synowektomia ˌsɨ̃nɔvɛkˈtɔ̃mʲja n
(medycyna, medyczny) wycięcie błony maziowej; synovectomia

sypialnia sɨˈpʲjalʲɲa n
pokój służący do spania cubiculum

syrena sɨˈrɛ̃na n
(mitologia, mitologiczny) stworzenie mityczne, początkowo półkobieta, półptak, później półkobieta, półryba; także bohaterka baśni i legend; sirena Siren
urządzenie alarmowe wytwarzające sygnał dźwiękowy; Siren

system ˈsɨstɛ̃m n
układ urządzeń współpracujących ze sobą; systema

system operacyjny ˈsɨstɛ̃m ˌɔpɛraˈʦ̑ɨjnɨ n
(informatyka, informatyczny) najbardziej podstawowe oprogramowanie komputera umożliwiające zarządzanie zasobami, sprzętem oraz komunikację z użytkownikiem; systema operationis

sytuacja ˌsɨtuˈ<sup>w</sup>aʦ̑ʲja n
zespół okoliczności, stan, w którym ktoś lub coś się znajduje lub coś się dzieje status

szabat ˈʃabat n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w judaizmie: ostatni (siódmy) dzień każdego tygodnia, obchodzony jako dzień święty; sabbatum

szachownica ˌʃaxɔvʲˈɲiʦ̑a n
(szachy, pojęcie szachowe) plansza do gry w szachy, składająca się z kwadratowych, dwukolorowych pól umieszczonych w taki sposób, że każdy kwadrat styka się całym bokiem z kwadratem o innym kolorze; scaccarium

szachy ˈʃaxɨ n
(szachy, pojęcie szachowe) gra dwuosobowa, w której gracze wykonują na przemian ruchy bierkami na czarno-białej planszy; latrunculi

szafa ˈʃafa n
mebel używany do przechowywania różnych przedmiotów; armarium

szafir ˈʃafʲir n
(jubilerstwo, jubilerski) kamień szlachetny oszlifowany z szafiru (1.1) mineralnego sapphirus
(mineralogia, mineralogiczny) niebieska odmiana korundu; sapphirus

szafka ˈʃafka n
mała szafa cista

szafran ˈʃafrãn n
(kulinaria) przyprawa otrzymywana z wysuszonych pręcików lub słupków krokusów safranum

szakal ˈʃakal n
(zoologia, zoologiczny) kilka gatunków z rodzaju Canis, drapieżnik podobny, lecz mniejszy od wilka; thos

szakal złocisty n
(zoologia, zoologiczny) Canis aureus, gatunek ssaka z rodziny psowatych; Canis aureus

szalik ˈʃalʲik n
pas materiału służący do owijania szyi sūdārium

szalony ʃaˈlɔ̃nɨ adj
charakterystyczny dla osób szalonych w sensie (1.1) lub (1.2) dēlīrus
niekontrolowany, intensywny, gwałtowny, niepohamowany dēlīrus
szybki (np. pościg, ruch) dēlīrus
chory umysłowo delirus
nieszablonowy, dziwny delirus
niezrównoważony, impulsywny, nieobliczalny delirus

szampon ˈʃãmpɔ̃n n
płynny środek do mycia włosów lub sierści; capitilavium

szarańcza ʃaˈrãj̃n͇ʧ̑a n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) (rolnictwo, rolniczy) owad przypominający pasikonika, szkodnik upraw; locusta

szarlatan n
oszust wykorzystujący łatwowierność ludzi, który zwodzi ich swoimi rzekomymi umiejętnościami i kwalifikacjami oraz ciągnie z tego zyski magus

szary ˈʃarɨ adj
w kolorze pośrednim między czarnym a białym canus
bez światła słonecznego, niepogodny, zamglony, przygnębiający canus
niezmienny, nieurozmaicony, bez wyrazu canus

szczaw ʃʧ̑af n
(botanika, botaniczny) (ogrodnictwo, ogrodniczy) roślina z rodzaju Rumex L.; rumex lapathus

szczekać ˈʃʧ̑ɛkaʨ̑ v
o psie, lisie, szakalu: wydawać krótki, urywany głos latrare

szczepionka ʃʧ̑ɛˈpʲjɔ̃nka n
preparat pochodzenia biologicznego, zawierający osłabione żywe lub zabite drobnoustroje chorobotwórcze lub fragmenty ich struktury stosowany w celu wywołania odpowiedzi immunologicznej i odporności; vaccinum pus

szczerość ˈʃʧ̑ɛrɔɕʨ̑ n
cecha tego, kto jest szczery sinceritas

szczery ˈʃʧ̑ɛrɨ adj
dotyczący szczerości; taki, który mówi prawdę; wyraża się szczerze, nie ukrywa tego, co myśli i czuje sincerus

szczoteczka do zębów ʃʧ̑ɔˈtɛʧ̑ka dɔ‿ˈzɛ̃mbuf n
mała szczoteczka umieszczona na długiej rączce przeznaczona do mycia zębów; peniculus dentarius

szczupak ˈʃʧ̑upak n
(ichtiologia, ichtiologiczny) długa ryba drapieżna; lucius

szczur ʃʧ̑ur n
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z rodziny myszowatych; mus rattus Rattus norvegicus

szczygieł ˈʃʧ̑ɨɟɛw n
(ornitologia, ornitologiczny) mały i barwny ptak eurazjatycki; carduelis

szczęka ˈʃʧ̑ɛ̃ŋka n
kość czaszki (górna nieruchoma i dolna ruchoma), w której osadzone są zęby maxilla

szczęście ˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ɛ n
powodzenie w jakichś działaniach, pomyślny zbieg okoliczności fortuna
uczucie radości i zadowolenia fortuna

szczęśliwego Nowego Roku ˌʃʧ̑ɛ̃w̃ɕlʲiˈvɛɡɔ nɔˈvɛɡɔ ˈrɔku interjection
…używana do życzenia komuś pomyślnego rozpoczynającego się roku felix sit annus novus

szczęśliwie adv
na szczęście fēlīciter

szczęśliwy ʃʧ̑ɛ̃w̃ɕˈlʲivɨ adj
korzystny faustus
przynoszący szczęście faustus
odczuwający szczęście laetus

szekel ˈʃɛkɛl n
(jednostka monetarna) waluta Izraela; siclus

szept n
bezdźwięczny, cichy głos, słyszany tylko z bliska susurrus

szeptać ˈʃɛptaʨ̑ v
mówić szeptem (cicho, nie powodując drgań wiązadeł głosowych) susurrare

szeroki ʃɛˈrɔci adj
mający określony wymiar poprzeczny latus

szerokość ʃɛˈrɔkɔɕʨ̑ n
poprzeczny wymiar obiektu lātitūdō

szerokość geograficzna ʃɛˈrɔkɔʑʥ̑ ˌɡɛɔɡraˈfʲiʧ̑na n
(geografia, geograficzny) jedna ze współrzędnych geograficznych - kąt pomiędzy lokalną osią pionu a płaszczyzną równika; latitudo

szerszeń ˈʃɛrʃɛ̃ɲ n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) większy od osy owad drapieżny; crabro

szew ʃɛf n
(anatomia, anatomiczny) nieruchome połączenie kości przy pomocy bardzo krótkich włókien łącznotkankowych; sutura
miejsce zszycia dwóch fragmentów tkaniny sutura
(anatomia, anatomiczny) łącznotkankowe pasma, stanowiące miejsca przyczepu symetrycznych mięśni raphe

szewc ʃɛfʦ̑ n
(rzemiosło, rzemieślniczy) człowiek, który ręcznie robi i naprawia buty; sutor

sześcian ˈʃɛɕʨ̑ãn n
(matematyka, matematyczny) (geometria) prostopadłościan, którego każda ze ścian jest kwadratem; cubus

szkaplerz ˈʃkaplɛʃ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) część stroju zakonnego, prostokątny płat sukna z otworem, nakładany przez głowę na habit scapulare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dwa małe kawałki sukna z wyszytym imieniem Matki Boskiej lub Chrystusa, połączone tasiemkami, noszone na piersiach, pod ubraniem, przez członków bractw religijnych lub osoby świeckie scapulare
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) medalik z wizerunkiem Matki Boskiej scapulare

szkic ʃʲciʦ̑ n
wykonany ołówkiem delikatny zaczątek obrazu, planu architektonicznego budynku īnfōrmātiō

szkielet ˈʃʲcɛlɛt n
(anatomia, anatomiczny) ogół kości w danym organizmie; sceletus skeleton

szkliwo ˈʃklʲivɔ n
(anatomia, anatomiczny) twarda tkanka łączna pokrywająca koronę zęba; enamelum

szkoda ˈʃkɔda n
krzywda, strata damnum

szkorbut n
(medycyna, medyczny) ostra postać awitaminozy wywołanej brakiem witaminy C; scorbutus

szkoła ˈʃkɔwa n
(szkolnictwo, szkolny) instytucja edukacyjna; schola collegium ludus

szkło ʃkwɔ n
twardy, kruchy i przezroczysty materiał produkowany głównie z krzemionki; hyalus vitrum

szlachetny ʃlaˈxɛtnɨ adj
taki, który postępuje dobrze, uczciwie, w sposób wspaniałomyślny, prawy, sprawiedliwy, bezinteresowny nobilis

szmaragd ˈʃmarakt n
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) przezroczysta odmiana berylu barwy zielonej; smaragdus

szmer sercowy ˈʃmɛr sɛrˈʦ̑ɔvɨ n
(medycyna, medyczny) zjawisko akustyczne spowodowane przejściem przepływu strumienia krwi z warstwowego w turbulentny strepitus cordis

sznur ʃnur n
splot wielu włókien w jedno grubsze cięgno; ceruchus

sznurek ˈʃnurɛk n
cienka linka zbudowana z włókien; węższy sznur fīlum

szop ʃɔp n
(zoologia, zoologiczny) nadrzewny amerykański ssak o gęstym futrze; procyon

szpak ʃpak n
(ornitologia, ornitologiczny) niewielki i ciemny, prawie czarny ptak; sturnus

szparag ˈʃparak n
(botanika, botaniczny) Asparagus L., rodzaj roślin o długich pędach i łuskowatych listkach; asparagus
(kulinaria) jadalny pęd szparaga lekarskiego asparagus

szpiczak n
(medycyna, medyczny) rodzaj nowotworu układu krwiotwórczego; myeloma

szpiegować v
działać jako szpieg; przekazywać innym podmiotom tajemnice państwowe lub wojskowe speculor

szpik ʃpʲik n
(biologia, biologiczny) miękka, silnie ukrwiona, mająca gąbczastą konsystencję tkanka znajdująca się wewnątrz kości; medulla ossium

szpilka ˈʃpʲilka n
mały, wąski, zaostrzony kawałek metalu służący do mocowania np. tkaniny acus
pręt zakończony oczkiem lub zgięciem do mocowania namiotu do podłoża acus

szpinak ˈʃpʲĩnak n
(botanika, botaniczny) Spinacia, rodzaj roślin z rodziny komosowatych; Spinacia
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (rolnictwo, rolniczy) Spinacia oleracea, szpinak warzywny, roślina warzywna o podłużnych, szpiczastych liściach spinacia

szpital ˈʃpʲital n
zakład lecznictwa zamkniętego służący badaniu i leczeniu pacjentów wymagających hospitalizacji; valetudinarium nosocomium

szron ʃrɔ̃n n
warstwa kryształków lodu powstałych z zamarzającej pary wodnej osadzająca się na przedmiotach; pruina

sztaluga n
(sztuka) stojak, zwykle trójnogi, służący do pokazywania obrazów, a podczas powstawania obrazu do utrzymywania go w dogodnej dla malarza pozycji; vara

sztuka ˈʃtuka n
twórczość artystyczna ars
umiejętność wymagająca szczególnych zdolności ars

sztućce ˈʃtuʨ̑ʦ̑ɛ n
komplet sztućców ferramenta

sztylet ˈʃtɨlɛt n
krótka broń biała o cienkim ostrzu; dolo

szubienica ˌʃubʲjɛ̇̃ˈɲiʦ̑a n
konstrukcja służąca do wykonywania kary śmierci przez powieszenie; arbor gabalus

szuflada ʃufˈlada n
wysuwana, otwarta od góry skrzynka, stanowiąca część mebla i służąca do przechowywania różnych przedmiotów; loculus

szukam człowieka ˈʃukãm ʧ̑wɔˈvʲjɛka idiom
zawołanie wyrażające niewiarę w znalezienie prawdziwego człowieka wśród ludzi hominem quaero

szukać ˈʃukaʨ̑ v
podejmować działanie w celu odnalezienia kogoś / czegoś quaerere

szwagierka ʃfaˈɟɛrka n
siostra żony lub męża glōs
żona szwagra glōs

szwedzki ˈʃfɛʦ̑ʲci n
język urzędowy Szwecji; lingua Suecica

szybki ˈʃɨpʲci adj
poruszający, odbywający się z dużą prędkością rapidus

szybko ˈʃɨpkɔ adv
z dużą prędkością celeriter

szydło ˈʃɨdwɔ n
ostry kolec na trzonku; subula

szyja ˈʃɨja n
(anatomia, anatomiczny) część ciała łącząca głowę z korpusem collum

szyjka macicy ˈʃɨjka maˈʨ̑iʦ̑ɨ n
(anatomia, anatomiczny) dolna część mięśniówki macicy łącząca pochwę z jamą macicy; cervix uteri

szympans ˈʃɨ̃mpãw̃s n
(zoologia, zoologiczny) Pan, człekokształtna, bezogonowa małpa afrykańska; satyrus

szynszyla ʃɨ̃w̃ˈʃɨla n
(zoologia, zoologiczny) gryzoń pochodzący z Ameryki Południowej, o bardzo gęstym futrze; w domyśle: szynszyla mała; chinchilla

szynszyla mała ʃɨ̃w̃ˈʃɨla ˈmawa n
(zoologia, zoologiczny) Chinchilla lanigera, zwierzę z rodziny szynszylowatych; Chinchilla lanigera

szypułka ʃɨˈpuwka n
(botanika, botaniczny) łodyżka, na której osadzony jest owoc lub kwiat; pedicellus pedunculus

szyszynka ʃɨˈʃɨ̃nka n
(anatomia, anatomiczny) gruczoł dokrewny położony w mózgu; glandula pinealis

szyć ʃɨʨ̑ v
robić ubrania suo

sód sut n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Na i liczbie atomowej 11; natrium sodium

sójka ˈsujka n
(ornitologia, ornitologiczny) średni ptak leśny; Garrulus glandarius

sól sul n
(kulinaria) (spożywczy) chlorek sodu sal
(chemia, chemiczny) związek chemiczny, pochodny kwasowi, zawierający co najmniej jeden atom metalu w cząsteczce; sal

sól ziemi ˈsulʲ ˈʑɛ̃mʲi n
najbardziej wartościowi ludzie sal terrae

sąsiad ˈsɔ̃w̃ɕat n
osoba, której dom / mieszkanie jest blisko czyjegoś domu / mieszkania adcola

sąsiadować ˌsɔ̃w̃ɕaˈdɔvaʨ̑ v
być położonym obok czegoś vicinor

sędzia ˈsɛ̃ɲʥ̑a n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba, która wydaje wyroki w sądzie; iudex

sędzina sɛ̃ɲˈʥ̑ĩna n
(potocznie, potoczny) kobieta, która wydaje wyroki w sądzie arbitra

sękaty sɛ̃ŋˈkatɨ adj
pokryty sękami geniculatus geniculosus nodabilis nodosus

sęp sɛ̃mp n
(ornitologia, ornitologiczny) padlinożerny ptak o szerokich skrzydłach i niemal nagiej głowie i szyi; vultur

słabość ˈswabɔɕʨ̑ n
odczucie osłabienia, braku sił fizycznych lub psychicznych debilitas

słaby ˈswabɨ adj
posiadający niewielką siłę fizyczną invalidus

sława ˈswava n
wielki rozgłos gloria

sławny ˈswavnɨ adj
taki, który ma sławę, rozgłos; jest znany wielu osobom famosus

słodki ˈswɔtʲci adj
mający smak cukru dulcis

słodownia n
wydział produkcyjny w browarze lub gorzelni braseatorium
zakład lub pomieszczenie, w którym wytwarza się słód braseatorium

słodownik n
pracownik słodowni braseator

słodycz ˈswɔdɨʧ̑ n
słodki smak dulcitās

słodzik ˈswɔʥ̑ik n
(spożywczy) słodka substancja używana do słodzenia żywności zamiast cukru dulcedo

słoma ˈswɔ̃ma n
(rolnictwo, rolniczy) łodygi i liście dojrzałych zbóż po wymłóceniu ziarna; stipula

słonecznik swɔ̃ˈnɛʧ̑ʲɲik n
(botanika, botaniczny) Helianthus, rodzaj roślin; Helianthus

słonecznik zwyczajny n
(botanika, botaniczny) Helianthus annuus L., gatunek rośliny z rodziny astrowatych, uprawiany w wielu rejonach świata; Helianthus annuus

słoneczny swɔ̃ˈnɛʧ̑nɨ adj
pełen słońca apricus
związany ze słońcem solaris

słonka ˈswɔ̃nka n
(ornitologia, ornitologiczny) Scolopax rusticola, eurazjatycki ptak wędrowny; scolopax

słowacki swɔˈvaʦ̑ʲci adj
związany ze Słowacją lub Słowakami, dotyczący Słowacji lub Słowaków slovachus

słowik ˈswɔvʲik n
(ornitologia, ornitologiczny) Luscinia, rodzaj małych ptaków śpiewającego z rodziny muchołówek Luscinia
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodzaju (1.1) luscinia

słowik rdzawy ˈswɔvʲik ˈrʣ̑avɨ n
gatunek małego ptaka śpiewającego z rodziny muchołówek występującego w południowo-zachodniej Polsce; Luscinia megarhynchos

słownik ˈswɔvʲɲik n
zbiór słów, pojęć z pewnej dziedziny, wszystkich lub dobranych wg jakiejś metody, wraz z ich skrótowymi opisami; dictionarium glossarium

słowo ˈswɔvɔ n
wyróżniona fonetycznie lub graficznie część wypowiedzi składająca się z jednego lub więcej morfemów, wyrażająca pewną niezmienną treść w danym języku; verbum vocabulum

słoń swɔ̃ɲ n
(zoologia, zoologiczny) duży, roślinożerny ssak lądowy z chwytną trąbą; elephantus elephas barrus

słońce ˈswɔ̃j̃nʦ̑ɛ n
Słońce widziane jako tarcza na niebie sol
(astronomia, astronomiczny) główna gwiazda w układzie planetarnym, źródło światła i ciepła pojawiające się na niebie sol
(przenośnie, przenośnia) światło wysyłane przez słońce (1.1); blask słoneczny sol

słuch swux n
jeden ze zmysłów, który odbiera dźwięki; auditus

słuchać ˈswuxaʨ̑ v
odbierać dźwięk za pośrednictwem narządu słuchu ausculto
świadomie odbierać czyjąś mowę audire
być posłusznym audire

sługa ˈswuɡa n
(dawniej, dawny) osoba która usługuje minister servus

słuszność n
trafny, właściwy pogląd czy sprawa aequitas

służba ˈswuʒba n
służenie komuś prodessendum

służyć ˈswuʒɨʨ̑ v
być czyimś sługą servo
dawać, ofiarować coś do

służący swuˈʒɔ̃nʦ̑ɨ n
osoba, która komuś służy, zajmuje się czyimś domem za wynagrodzeniem famulus

słyszeć ˈswɨʃɛʨ̑ v
odbierać dźwięk za pomocą zmysłu słuchu audire

słód n
(rolnictwo, rolniczy) (spożywczy) kiełkujące i wysuszone ziarna zbóż, zazwyczaj jęczmienia, podstawowy surowiec w piwowarstwie; brasea

ta ta pronoun
zaimek wskazujący, rodzaj żeński ea

tabletka taˈblɛtka n
mała porcja lekarstwa w zwartej postaci i zwykle o obłym kształcie tabuletta

tablica rejestracyjna taˈblʲiʦ̑a ˌrɛjɛstraˈʦ̑ɨjna n
tablica zawierająca unikalny numer umożliwiający identyfikację pojazdu; nota autocineti

tachykardia ˌtaxɨˈkardʲja n
(medycyna, medyczny) szybka czynność rytmu serca tachycardia

taczka ˈtaʧ̑ka n
mały wózek z jednym lub dwoma kółkami używany do transportu przedmiotów lub materiałów sypkich na niewielkich odległościach; pabō

tafa ˈtafa n
drapieżny torbacz z rodziny niełazów, występujący w Australii phascogale tapoatafa

tajemnica ˌtajɛ̃mʲˈɲiʦ̑a n
wiadomość poufna, przeznaczona dla niektórych osób lub całkowicie skryta arcanum secretum

tajemniczy ˌtajɛ̃mʲˈɲiʧ̑ɨ adj
zagadkowy i trudny do zrozumienia arcanus

tajfun ˈtajfũn n
(meteorologia, meteorologiczny) cyklon tropikalny, nazwa używana na określenie cyklonów w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej; typhonas

tajski ˈtajsʲci n
język urzędowy Tajlandii; lingua thai

tak tak particle
wyraz służący do udzielania odpowiedzi twierdzącej na pytanie zaczęte od słowa czy; potwierdzenie czegoś sic

tak sobie ˈtak ˈsɔbʲjɛ adv
przeciętnie, zwyczajnie; ani dobrze, ani źle plus minus

taki ˈtaci pronoun
…do podkreślenia zwrotu, który będzie omówiony w zdaniu podrzędnym talis
…do zastąpienia przymiotnika znanego z kontekstu talis
…podczas porównywania rzeczowników, do wyrażenia ich identyczności talis
…do wzmocnienia przymiotnika ut

tal tal n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tl i liczbie atomowej 81; lekki, srebrzysty metal o dużej reaktywności i właściwościach toksycznych; thallium

talasemia ˌtalaˈsɛ̃mʲja n
(medycyna, medyczny) choroba krwi polegająca na zaburzeniach syntezy hemoglobiny; thalassaemia

talerz ˈtalɛʃ n
płaskie, okrągłe naczynie, z którego je się posiłki; catinus

tam tãm pronoun
…wskazujący miejsce inne od miejsca, w którym znajduje się mówiący ibi illic

tamilski adj
dotyczący Tamilów tamulicus

tamtędy tãmˈtɛ̃ndɨ pronoun
tamtą drogą (daleką od osoby wskazującej) eadem

tani ˈtãɲi adj
mający niską cenę, niewymagający dużych nakładów finansowych parabilis

taniec ˈtãɲɛʦ̑ n
(choreografia, choreograficzny) zespół ruchów wykonywany zwykle w rytm muzyki, zazwyczaj w parze z inną osobą, ale także indywidualnie lub w większej grupie osób; saltatio

tanio ˈtãɲɔ adv
w sposób tani; niedrogo, po okazjonalnej/niskiej cenie salubriter

tantal ˈtãntal n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ta i liczbie atomowej 73; tantalum tantalium

tarcza ˈtarʧ̑a n
(geologia, geologiczny) rozległy, zazwyczaj lekko wypukły i mający tendencje do podnoszenia się, obszar skał krystalicznych scutum
obronna część uzbrojenia wytwarzana z drewna, kory, wikliny, skóry, metalu lub tworzyw sztucznych scutum scutus

tarczownik n
(wojskowość, wojskowy) (historia, historyczny, historycznie) piechur osłaniający swą tarczą innych żołnierzy armiger

tarka ˈtarka n
(kulinaria) przyrząd kuchenny do ręcznego rozdrabniania surowców przez pocieranie radula

tasiemiec taˈɕɛ̃mʲjɛʦ̑ n
(zoologia, zoologiczny) (medycyna, medyczny) płaziniec o ciele pozbawionym przewodu pokarmowego oraz narządów zmysłów, pasożytujący w ciele kręgowców; taenia

tatuś ˈtatuɕ n
(zdrobniale) tata tata

tańczyć ˈtãj̃n͇ʧ̑ɨʨ̑ v
(choreografia, choreograficzny) poruszać się rytmicznie w takt muzyki, wykonywać taniec ballo

tchawica txaˈvʲiʦ̑a n
(anatomia, anatomiczny) narząd układu oddechowego, sprężysta cewa stanowiąca przedłużenie krtani i zapewniająca dopływ powietrza do płuc; trachea

tchórz txuʃ n
(zoologia, zoologiczny) niewielki europejski ssak drapieżny; mustella

tchórz zwyczajny n
(zoologia, zoologiczny) Mustela putorius, gatunek ssaka z rodziny łasicowatych; Mustela putorius

tchórzliwy txuʒˈlʲivɨ adj
taki jak u tchórza; lękliwy, bojący się coś zrobić īgnāvus

teatr ˈtɛatr̥ n
budynek teatru (1.2); theatrum
dziedzina sztuki, w której utwory są przedstawiane publiczności przez aktorów odgrywających role według scenariusza (dramatu); theatrum
instytucja, która odgrywa (wystawia) takie przedstawienia; ogół osób (zwykle: aktorów) zatrudnionych w tej instytucji theatrum

tebański adj
odnoszący się do Teb, związany z Tebami Thebanus

technet ˈtɛxnɛt n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tc i liczbie atomowej 43; technetium

techno ˈtɛxnɔ n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gatunek tanecznej muzyki elektronicznej; musica technica

technologia ˌtɛxnɔˈlɔɟja n
dziedzina wiedzy zajmująca się procesami produkcji lub przetwarzania technologia
proces wytwarzania lub przetwarzania czegoś technologia

technologiczny ˌtɛxnɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
związany z technologią, dotyczący technologii technologicus

teizm ˈtɛ<sup>j</sup>ism̥ n
wiara w jednego Boga transcendentnego, osobowego stwórcę świata, stale wpływającego na jego losy; theismus

tekst tɛkst n
ciąg słów i zdań wyrażający określoną treść scriptum textus

telefon tɛˈlɛfɔ̃n n
aparat umożliwiający prowadzenie rozmów; telephonum telephonium

telefoniczny ˌtɛlɛfɔ̃ˈɲiʧ̑nɨ adj
charakterystyczny dla telefonu, związany tematycznie z telefonem, dotyczący telefonu telephonicus
wykonany za pomocą lub pośrednictwem telefonu telephonicus

teleskop tɛˈlɛskɔp n
(optyka, optyczny) (astronomia, astronomiczny) przyrząd astronomiczny używany do obserwacji nieba; telescopium

telewizja ˌtɛlɛˈvʲizʲja n
metoda przekazywania ruchomego obrazu oraz dźwięku na odległość; televisio

telewizor ˌtɛlɛˈvʲizɔr n
urządzenie wyposażone w ekran umożliwiające odbiór i oglądanie sygnału telewizyjnego; televisio

tellur ˈtɛlːur n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Te i liczbie atomowej 52; tellurium

temat ˈtɛ̃mat n
główna myśl lub przedmiot rozmowy, pracy lub dzieła thema

temperatura ˌtɛ̃mpɛraˈtura n
(fizyka, fizyczny) miara nagrzania ciał; temperatura
wartość temperatury (1.1) w przyjętej skali temperatura

tempo ˈtɛ̃mpɔ n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) szybkość utworu muzycznego temporum intervalla
prędkość wykonywania jakiejś czynności, zwykle powtarzanej temporum intervalla

ten tɛ̃n pronoun
…na przedmiot, zwierzę, osobę lub pojęcie znajdujące się blisko mówiącego hic

ten sam ˈtɛ̃n ˈsãm adj
taki, który jest identyczny z obiektem, o którym mowa lub dokładnie ten obiekt idem

teofania ˌtɛɔˈfãɲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pojedynczy akt objawienia się Boga w świecie; ukazanie się Boga w nadzwyczajnym znaku; theophania

teolog n
(filozofia, filozoficzny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) specjalista w dziedzinie teologii theologus

teologia ˌtɛɔˈlɔɟja n
(potocznie, potoczny) wydział lub kierunek na uczelni obejmujący studia w dziedzinie (1.1) theologia
(teologia, teologiczny) teoretyczna podbudowa jakiejś religii, zwłaszcza w odniesieniu do religii uznających istnienie Boga (bogów); theologia

teologiczny ˌtɛɔlɔˈɟiʧ̑nɨ adj
(teologia, teologiczny) związany z teologią theologicus

teoretyczny ˌtɛɔrɛˈtɨʧ̑nɨ adj
mało prawdopodobny doctrinale
niesprawdzony w praktyce, oparty tylko na teorii doctrinale

teraz ˈtɛras adv
w tej chwili, obecnie nunc iam

terb tɛrp n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tb i liczbie atomowej 65; terbium

teren ˈtɛrɛ̃n n
pewien określony obszar ziemi humus

termometr tɛrˈmɔ̃mɛtr̥ n
przyrząd do pomiaru temperatury; thermometrum thermometrus

terroryzm tɛrˈːɔrɨsm̥ n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) użycie przemocy przez osobę lub grupę z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie ustępstw; tromocratia

terytorium ˌtɛrɨˈtɔrʲjũm n
określenie dotyczące danego obszaru ziemskiego; territorium

testament tɛˈstãmɛ̃nt n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) dokument, w którym człowiek określa, co po jego śmierci należy zrobić z jego majątkiem; testamentum

tetrakozaktyd ˌtɛtrakɔˈzaktɨt n
(biochemia, biochemiczny) (farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) syntetyczny hormon, analog ludzkiej kortykotropiny tetracosactidum

tetum ˈtɛtũm n
(językoznawstwo, językoznawczy) jeden z języków urzędowych w Timorze Wschodnim, obok portugalskiego; Tetumica

teutoburski adj
związany z Teutbergiem (Teutburgiem); dotyczący Teutbergu (Teutburga) teutoburgiensis

teutoński adj
(książkowy) związany z Krzyżakami teutonicus

teściowa tɛɕˈʨ̑ɔva n
matka żony lub męża socrus

teść tɛɕʨ̑ n
ojciec żony lub męża socer

tkacz tkaʧ̑ n
(ornitologia, ornitologiczny) Philetairus socius, rodzaj ptaka z rodziny wróblowatych; textor

tkanka ˈtkãnka n
(biologia, biologiczny) zespół komórek o podobnych cechach i funkcjach; tela textum

tkanka tłuszczowa ˈtkãnka twuʃˈʧ̑ɔva n
(biologia, biologiczny) tkanka łączna zlokalizowana głównie w warstwie podskórnej, zbudowana w większości z komórek tłuszczowych (adipocytów) o wnętrzu wypełnionym kroplą tłuszczu; textus adiposus

tkać tkaʨ̑ v
sporządzać tkaninę texo

tlen tlɛ̃n n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu O i liczbie atomowej 8; oxygenium

tlenek ˈtlɛ̃nɛk n
(chemia, chemiczny) nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z tlenu i innego pierwiastka chemicznego; oxidum

tlenek węgla ˈtlɛ̃nɛɡ ˈvɛ̃ŋɡla n
(chemia, chemiczny) związek nieorganiczny, bezbarwny i bezwonny gaz o silnych właściwościach toksycznych; monoxidum carbonii monoxidum carbonis

to tɔ pronoun
…wskazujący, rodzaj nijaki id
…występujący w funkcji podmiotu id

toga ˈtɔɡa n
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) długa szata męska, drapowana i zarzucana na lewe ramię, noszona w starożytnym Rzymie toga
(urzędowy) (szkolnictwo, szkolny) długi, luźny strój sędziów, adwokatów, prokuratorów i profesorów wyższych uczelni, zakładany w okolicznościach oficjalnych toga

tojad ˈtɔjat n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin wieloletnich z rodziny jaskrowatych; aconitum

toko n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak posiadający duży dziób z rodziny dzioborożców; tockus

toko płowy n
(ornitologia, ornitologiczny) Lophoceros pallidirostris, gatunek ptaka z rodziny dzioborożców występujący w Afryce; Lophoceros pallidirostris

tom tɔ̃m n
oddzielna książka stanowiąca część jakiegoś zbioru (np. wydania, encyklopedii, kolekcji itp.) volūmen

tombolo n
(geografia, geograficzny) wąski pas lądowy łączący wyspę z lądem albo wyspy ze sobą; tumulus

tonika n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) funkcja harmoniczna rozładowująca napięcie tonalne tonicus
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) pierwszy stopień skali w systemie dur-moll tonicus

tonsura tɔ̃w̃ˈsura n
krąg skóry wygolony na ciemieniu, czasami tak duży że pozostaje jedynie wąskie pasmo włosów wokół głowy; tonsura

topaz ˈtɔpas n
(geologia, geologiczny) (mineralogia, mineralogiczny) minerał z grupy krzemianów; chrysolithos

topola tɔˈpɔla n
rodzaj drzewa należący do rodziny wierzbowatych; populus

topór ˈtɔpur n
narzędzie składające się z drewnianego trzonka i metalowego ostrza, służące np. do rąbania drewna lub mięsa, a dawniej także jako broń; securis

tor tɔr n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Th i liczbie atomowej 90; thorium

torba ˈtɔrba n
worek wykonany z wytrzymałego materiału przeznaczony do noszenia rzeczy osobistych crumena
worek, opakowanie do przechowywania rzeczy crumena

torebka tɔˈrɛpka n
(biologia, biologiczny) (anatomia, anatomiczny) osłona występująca na powierzchni pęcherzyka jajnikowego złożona z komórek fibroblastycznych theca

tortura tɔrˈtura n
(przenośnie, przenośnia) cierpienie, męczarnia, udręka, męka, duży dyskomfort tormenta
świadome zadawanie komuś (więźniowi, jeńcowi) ogromnego bólu fizycznego za pomocą określonych metod i narzędzi, najczęściej po to, aby wymusić na nim zeznania bądź aby wydobyć z niego informacje; cruciamen

towarzysz broni n
ten, kto wspólnie z kimś walczył, brał udział w tej samej wojnie commilitio

towarzyszyć ˌtɔvaˈʒɨʃɨʨ̑ v
być, pozostawać przy kimś, asystować komuś cŏmĭtāri

tradycja traˈdɨʦ̑ʲja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) pisma teologów pierwszych wieków chrześcijaństwa oraz postanowienia papieży lub patriarchów i soborów, uznane za drugie obok Biblii źródło objawienia traditio
przekazywanie z pokolenia na pokolenie zasad, obyczajów, poglądów; cōnsuētūdō

tradycyjny ˌtradɨˈʦ̑ɨjnɨ adj
wywodzący się z tradycji; stanowiący element tradycji, zwyczaju; wykonany w sposób nakazany tradycją translaticius

tramadol trãˈmadɔl n
(chemia, chemiczny) wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny stosowany jako przeciwbólowy syntetyczny lek opioidowy; tramadoli hydrochloridum

tramwaj ˈtrãw̃vaj n
pojazd szynowy dostosowany do ruchu drogowego, przeznaczony do przewozu pasażerów; currus electricus

transliteracja ˌtrãw̃slʲitɛˈraʦ̑ʲja n
(językoznawstwo, językoznawczy) zapis tekstu z użyciem liter innego alfabetu niż alfabet właściwy dla danego języka; transcriptio

transsubstancjacja n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w teologii katolickiej to przemiana substancji: chleba i wina w ciało i krew Chrystusa podczas eucharystii; transsubstantiatio

trapez ˈtrapɛs n
(geometria) czworokąt, który posiada dwa równoległe boki; mensula

traszka górska ˈtraʃka ˈɡurska n
(zoologia, zoologiczny) gatunek płaza z rodziny salamandrowatych; Ichthyosaura alpestris

tratwa ˈtratfa n
rodzaj płaskiej, często prowizorycznej, konstrukcji służącej do transportu po wodzie; ratis

trawa ˈtrava n
(botanika, botaniczny) roślina z rodziny wiechlinowatych, zwykle w kolorze zielonym, rozłogowa lub kępiasta, o długich, wąskich liściach; gramen herba

trawienie traˈvʲjɛ̇̃ɲɛ n
(fizjologia, fizjologiczny) rozkładanie spożytego pokarmu na prostsze części, które mogą być łatwo pobrane przez układ pokarmowy; digestio

trawieniec traˈvʲjɛ̇̃ɲɛʦ̑ n
(zoologia, zoologiczny) (anatomia, anatomiczny) gruczołowa część żołądka przeżuwaczy, o gruszkowatym kształcie, tworząca czwarty przedział; abomasum

trawić ˈtravʲiʨ̑ v
rozkładać spożyty pokarm na prostsze części digero

trebusz ˈtrɛbuʃ n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) barobalistyczna machina miotająca, wyrzucająca pociski stromotorowo; tripantium

tren trɛ̃n n
(literacko) gatunek liryczny o charakterze elegijnym, poświęcony zmarłej osobie, wychwalający jej zalety i zasługi oraz opłakujący jej śmierć; threnus

triera n
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) grecka galera o trzech rzędach wioseł, później wzbogacona o żagiel; triremis

triumf trʲjũw̃f n
(historia, historyczny, historycznie) w starożytnym Rzymie: uroczysty wjazd zwycięskiego wodza do Rzymu; triumphus

trochę ˈtrɔxɛ indefiniteCardinalNumeral
w niewielkim stopniu, niewiele aliqui

trociny trɔˈʨ̑ĩnɨ n
drobne odpady po obróbce drewna; lānūgō

trojański adj
związany z Troją, dotyczący Troi Troianus

trolejbus trɔˈlɛjbus n
drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej; filoraeda

tron trɔ̃n n
fotel lub podobny mebel przeznaczony dla monarchów lub hierarchów kościelnych; sedes thronus

trop trɔp n
ślad odciśniętych stóp vestīgia

troska ˈtrɔska n
chęć pomocy komuś; dbałość o czyjeś dobro cura

trucizna truˈʨ̑izna n
substancja mogąca zakłócić funkcjonowanie organizmu lub spowodować śmierć; toxicum

trudność ˈtrudnɔɕʨ̑ n
coś, co jest trudne difficultas
przeszkoda, coś, co utrudnia osiągnięcie celu difficultas
właściwość rzeczy trudnych difficultas

trudny ˈtrudnɨ adj
taki, którego wykonanie wymaga wysiłku difficilis

trufla ˈtrufla n
(mikologia, mikologiczny) grzyb jadalny wytwarzający podziemne owocniki tertufulus

trumna ˈtrũmna n
zazwyczaj drewniany pojemnik, do którego kładzie się ciało zmarłej osoby, arca

trunek ˈtrũnɛk n
(książkowy) napój alkoholowy temetum

trup trup n
ciało zmarłego człowieka; (rzadki, rzadko używany) zwierzęcia cadaver

truskawka truˈskafka n
(botanika, botaniczny) Fragaria grandiflora, Fragaria ananassa, roślina uprawna o czerwonych, soczystych owocach, powstała ze skrzyżowania poziomki wirginijskiej i poziomki chilijskiej; fragaria

trwać tr̥faʨ̑ v
istnieć lub odbywać się przez jakiś czas perseverare

tryb orzekający ˈtrɨp ˌɔʒɛkaˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
(gramatyka) jeden z trybów czasownika wyrażający neutralny lub obiektywny stosunek mówiącego do podawanych faktów; indicativus

tryb przypuszczający ˈtrɨp ˌːʃɨpuʃʧ̑aˈjɔ̃nʦ̑ɨ n
(gramatyka) jeden z trybów czasownika wyrażający przypuszczenie, wątpliwość, niezdecydowanie; conditionalis

tryb łączący ˈtrɨp wɔ̃n͇ˈʧ̑ɔ̃nʦ̑ɨ n
(gramatyka) jeden z trybów czasownika, wyrażający m.in. życzenie, polecenie, możliwość, potrzebę lub wątpliwość; coniunctivus

trygonometria n
(matematyka, matematyczny) dział matematyki obejmujący badanie związków między bokami i kątami trójkątów za pomocą funkcji zwanych trygonometrycznymi; trigonometria

tryktrak ˈtrɨktrak n
rodzaj gry planszowej dla dwóch graczy; nerdiludium

trylogia n
cykl składający się z trzech utworów literackich, muzycznych lub filmowych, z których każdy stanowi odrębną całość, lecz połączonych np. wspólną tematyką, grupą bohaterów trilogia

trzcina cukrowa n
(potocznie, potoczny) (botanika, botaniczny) Saccharum officinarum, (zobacz) cukrowiec lekarski; saccharum officinarum

trzeciej możliwości nie ma
wyrażenie charakteryzujące sytuację, w której są tylko dwie możliwości tertium non datur

trzepotanie przedsionków n
(medycyna, medyczny) rodzaj zaburzenia – arytmii, polegający na szybkim i uporządkowanym rytmie przedsionkowym serca o częstotliwości zwykle w granicach 250-350 na minutę flagellatio atriorum

trzeć ṭʃɛʨ̑ v
naciskając, pocierać frico
pocierać sobą o coś frico

trzeźwy ˈṭʃɛʑvɨ adj
niepijany sobrius

trzmiel ṭʃmʲjɛl n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Bombus, owłosiony owad żyjący w koloniach mieszkający w gniazdach zakładanych w ziemi; bombus

trzoda ˈṭʃɔda n
gromada zwierząt hodowlanych armentum grex pecus

trzonek ˈṭʃɔ̃nɛk n
uchwyt, rękojeść jakiegoś narzędzia stilus

trzustka ˈṭʃustka n
(anatomia, anatomiczny) gruczoł jamy brzusznej składający się z części hormonalnej i trawiennej; pancreas

trzymać ˈṭʃɨ̃maʨ̑ v
chwycić coś / kogoś (np. rękami, nogami, zębami) i nie wypuszczać tenere
pozostawiać w określonym stanie lub w określonej sytuacji tenere
sprawować opiekę nad czymś, opiekować się czymś, dbać o to i zarządzać tym; pilnować tenere
ustawić kogoś / coś w określonej pozycji, położeniu i utrzymywać tę pozycję tenere
zmuszać kogoś do przebywania gdzieś, przetrzymywać kogoś w zamknięciu; więzić tenere

trzęsienie ziemi ṭʃɛ̃w̃ˈɕɛ̇̃ɲɛ ˈʑɛ̃mʲi n
(geofizyka) wstrząsy ziemi, najczęściej pochodzenia tektonicznego; terrae motus

trójdźwięk n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) akord złożony z trzech dźwięków, które mogą zostać uporządkowane w układ dwóch nałożonych tercji; trias trias harmonica

trójkąt ˈtrujkɔ̃nt n
(matematyka, matematyczny) wielokąt posiadający trzy boki triangulum

trójpalczasty adj
taki, który ma trzy palce tridactylus

trójząb ˈtrujzɔ̃mp n
(historia, historyczny, historycznie) (wojskowość, wojskowy) ręczna broń drzewcowa zakończona potrójnym ostrzem; fuscina

trąba powietrzna n
(meteorologia, meteorologiczny) przesuwający się wir powietrza w kształcie leja o duża sile niszczącej turbō

trąbka ˈtrɔ̃mpka n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) bezstroikowy, dęty, blaszany instrument muzyczny lub sygnalizacyjny z ustnikiem; tuba

trąbka słuchowa n
(anatomia, anatomiczny) kanał, który łączy jamę bębenkową ucha środkowego z górną częścią gardła; tuba Eustachii tuba auditiva

trąd trɔ̃nt n
(medycyna, medyczny) choroba zakaźna skóry i układu nerwowego; lepra

trądzik różowaty n
(medycyna, medyczny) przewlekła i zapalna dermatoza polegająca na występowaniu wykwitów rumieniowych, grudkowych i krostkowych; rosacea acne rosacea

tu tu pronoun
…miejsce, w którym znajduje się mówiący hic

tu leży pies pogrzebany ˈtu ˈlɛʒɨ ˈpʲjɛs ˌpɔɡʒɛˈbãnɨ proverb
wyrażenie używane, gdy ktoś znajduje sedno sprawy, przyczynę problemu hic iacet lepus

tukan tęczodzioby ˈtukãn ˌtɛ̃n͇ʧ̑ɔˈʥ̑ɔbɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) Ramphastos sulfuratus, kilkudziesięciocentymetrowy ptak z wielkim wielokolorowym dziobem, zamieszkujący Amerykę Południową i Amerykę Środkową; Ramphastos sulfuratus

tul tul n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Tm i liczbie atomowej 69; thulium

tulipan tuˈlʲipãn n
(botanika, botaniczny) Tulipa L., posiadająca wiele odmian roślina cebulowa z rodziny liliowatych, z pojedynczymi dużymi kwiatami; tulipa

tundra ˈtũndra n
(geografia, geograficzny) bezleśne zbiorowisko roślinności w zimnym klimacie strefy arktycznej i subarktycznej; tundra

tunel ˈtũnɛl n
budowla ziemna umożliwiająca poprowadzenie drogi lub torów kolejowych pod ziemią, górą, wodą itp.; cuniculus

tunika tũˈɲika n
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) spodnia, lekka szata wełniana, zwykle z krótkim rękawem lub bez, noszona przez mężczyzn i kobiety w starożytnym Rzymie; tunica

tur tur n
(zoologia, zoologiczny) Bos primigenius, wymarły gatunek ssaka z rodziny wołowatych; ūrus

turecki tuˈrɛʦ̑ʲci adj
odnoszący się do Turcji, do zamieszkujących ją Turków, do ich kultury, dziejów, języka itp. Turcicus

turkawka turˈkafka n
(ornitologia, ornitologiczny) (Streptopelia turtur) średniej wielkości ptak leśny podobny do gołębia; turtur

turkusowy ˌturkuˈsɔvɨ adj
(jubilerstwo, jubilerski) (mineralogia, mineralogiczny) dotyczący turkusu, wykonany z turkusu, związany z turkusem, ozdobiony turkusem callainus
(książkowy) mający kolor niebieskawy lub niebieskawozielony, taki jak kolor turkusu callainus

turystyka tuˈrɨstɨka n
wyjazdy poza miejsce zamieszkania w celach krajoznawczych lub wypoczynkowych; peregrinationes

tuńczyk ˈtũj̃n͇ʧ̑ɨk n
(ichtiologia, ichtiologiczny) duża, żyjąca w ławicach, ryba drapieżna, ważna w rybołówstwie; thunnus thynnus cybium

tuż tuʃ adv
prawie, blisko fere paene

twardziel ˈtfarʲʥ̑ɛl n
(informatyka, informatyczny) (potocznie, potoczny) dysk twardy komputera scleroma
(leśnictwo) wewnętrzna, fizjologicznie nieczynna strefa w pniu drzewa duramen

twarz tfaʃ n
przednia część głowy człowieka, zawierająca usta, nos, oczy facies vultus

twarzoczaszka ˌtfaʒɔˈʧ̑aʃka n
(anatomia, anatomiczny) część czaszki człowieka i naczelnych; viscerocranium

twierdza ˈtfʲjɛrʣ̑a n
(architektura, architektoniczny) (wojskowość, wojskowy) rodzaj stałej fortyfikacji obronnej, złożonej z fortów i umocnień połączonych w całość; arx

twierdzenie tfʲjɛrˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
zdanie oznajmujące określające czyjeś przeświadczenie o czymś theōrēma

tworzyć ˈtfɔʒɨʨ̑ v
budować, konstruować coś nowego (również z niczego); przyczyniać się do powstania czegoś (także pojęć niematerialnych) creo creare

twój tfuj pronoun
2 os. lp tuus

twórca ˈtfurʦ̑a n
(książkowy) osoba, która coś stworzyła, najczęściej dzieło sztuki effector

ty tɨ personalPronoun
(gramatyka) druga osoba liczby pojedynczej tu

tydzień ˈtɨʥ̑ɛ̇̃ɲ n
okres siedmiu kolejnych dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli, będący częścią miesiąca, związany prawdopodobnie ze zmianami Księżyca, powtarzający się cyklicznie; hebdomas septimana
każdy okres siedmiu dni hebdomas septimana

tygrys ˈtɨɡrɨs n
(zoologia, zoologiczny) Panthera tigris, duży drapieżnik z rodziny kotowatych z wyrazistymi pręgami na sierści; tigris

tylko ˈtɨlkɔ particle
oznacza ograniczenie, wyróżnienie, wyodrębnienie solum solummode

tymianek tɨ̃ˈmʲjãnɛk n
(botanika, botaniczny) Thymus vulgaris, gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych pochodzącej z rejonów Morza Śródziemnego i stosowanej jako przyprawa; thymum

typografia ˌtɨpɔˈɡrafʲja n
technika druku wypukłego, drukarstwo; typographia

tyran n
(historia, historyczny, historycznie) (starożytność) udzielny władca miasta albo państwa greckiego, dochodzący do władzy zazwyczaj na drodze przewrotu albo otrzymując swoje władztwo z zewnątrz, z rzadka przez dziedziczenie; tyrannus
człowiek okrutny, nieliczący się ze zdaniem innych, narzucający swą wolę tyrannus

tysiąc ˈtɨɕɔ̃nʦ̑ n
lm tysiące: (potocznie, potoczny) bardzo dużo mille

tysiąclecie ˌtɨɕɔ̃nʦ̑ˈlɛʨ̑ɛ n
tysiąc lat millennium

tytan ˈtɨtãn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ti i liczbie atomowej 22; titanium

tytuł ˈtɨtuw n
napis, nagłówek, nazwa dzieła (filmu, sztuki teatralnej, utworu muzycznego, literackiego) lub jego rozdziałów; nomen
zdobyta godność, stopień naukowy, służbowy, także zajmowane stanowisko, pełniona funkcja nomen

tył tɨw n
(eufemistycznie) tyłek puppis

tęcza ˈtɛ̃n͇ʧ̑a n
(meteorologia, meteorologiczny) zjawisko optyczne pod postacią kolorowego łuku z rozszczepionego światła; arcus

tędy ˈtɛ̃ndɨ pronoun
tą drogą (bliską od osoby wskazującej) hac

tępy ˈtɛ̃mpɨ adj
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) (obraźliwie) głupi, mało inteligentny obtusus
nieostry, mający nieostrą krawędź bądź końcówkę obtusus

tęsknić ˈtɛ̃w̃sʲkɲiʨ̑ v
odczuwać tęsknotę; odczuwać brak czegoś dobrego, co wcześniej się miało; czuć nostalgię careo

tętnica szczękowa tɛ̃ntʲˈɲiʦ̑a ʃʧ̑ɛ̃ŋˈkɔva n
(anatomia, anatomiczny) tętnica doprowadzająca krew do twarzoczaszki; arteria maxillaris

tętniczy tɛ̃ntʲˈɲiʧ̑ɨ adj
(medycyna, medyczny) dotyczący tętnicy (tętnic) arterialis

tłum twũm n
duża grupa ludzi zebrana w jednym miejscu turba

tłumaczyć twũˈmaʧ̑ɨʨ̑ v
wyrażać tę samą informację za pomocą innego języka niż wyjściowy traducere vertere

tłuszcz twuʃʧ̑ n
(spożywczy) substancja uzyskana z tkanki tłuszczowej roślinnej lub zwierzęcej, mająca szerokie zastosowanie zwłaszcza w przemyśle spożywczym; adeps

tłuszczak n
(medycyna, medyczny) łagodny nowotwór składający się z tkanki tłuszczowej; lipoma
(ornitologia, ornitologiczny) Steatornis caripensis, monotypowy gatunek ptaków południowoamerykańskich, jedyny przedstawiciel rodziny tłuszczaków; Steatornis caripensis

u u preposition
…bycie częścią całości de

ubierać uˈbʲjɛraʨ̑ v
zakładać, wkładać ubranie lub obuwie vesto

ubiór ˈubʲjur n
elementy nakładane na ciało; to, co ma się na sobie vestimenta

ubój n
zabijanie zdrowych zwierząt hodowlanych dla mięsa nex

ubóstwiać uˈbustfʲjäʨ̑ v
nadawać obiektom lub zjawiskom cechy boskie deificō

ucho ˈuxɔ n
(anatomia, anatomiczny) narząd słuchu; auris auricula
małżowina uszna auricula auris
uchwyt kosza, garnka, filiżanki lub siatki auris

ucho wewnętrzne ˈuxɔ vɛvˈnɛ̃nṭʃnɛ n
(anatomia, anatomiczny) część ucha mieszcząca receptory zmysłu słuchu i równowagi; auris interna

ucho środkowe ˈuxɔ ɕrɔtˈkɔvɛ n
(anatomia, anatomiczny) część ucha, w której znajdują się kosteczki słuchowe i trąbka Eustachiusza; auris media

ucieczka uˈʨ̑ɛʧ̑ka n
szybkie uciekanie skądś lub przed czymś fuga

uciekać uˈʨ̑ɛkaʨ̑ v
pośpiesznie opuszczać jakieś miejsce (najczęściej ze względu na niebezpieczeństwo, zagrożenie) fugiō

ucisk n
oddziaływanie pewną siłą na coś pressus

uciążliwy ˌuʨ̑ɔ̃w̃ʒˈlʲivɨ adj
męczący, dokuczliwy molestus

uczeń ˈuʧ̑ɛ̃ɲ n
ten, kto się uczy, pobiera naukę discipulus scholaris

uczta ˈuʧ̑ta n
duże, wystawne przyjęcie cena

uczucie uˈʧ̑uʨ̑ɛ n
stan psychiczny odzwierciedlający stosunek emocjonalny podmiotu do osób, rzeczy, zdarzeń zewnętrznych lub do samego podmiotu sensus

uczulenie n
(medycyna, medyczny) nadmierna wrażliwość organizmu na pewne czynniki, polegająca na nieprawidłowej reakcji immunologicznej po zetknięciu się z alergenem allergia

uczyć ˈuʧ̑ɨʨ̑ v
przekazywać komuś wiedzę doceo erudio
zdobywać pewną wiedzę lub umiejętności disco studeo

udawać uˈdavaʨ̑ v
postępować nieszczerze, podawać się za kogoś innego imitor

udo ˈudɔ n
(anatomia, anatomiczny) część nogi pomiędzy kolanem a biodrem; femur

udziec ˈuʥ̑ɛʦ̑ n
(kulinaria) udo dużego zwierzęcia przeznaczone do spożycia crur

ufać ˈufaʨ̑ v
mieć przekonanie, że ktoś nie oszuka i nie zrobi niczego złego fido

ukamienowanie ˌukãmʲjɛ̃nɔˈvãɲɛ n
forma kary śmierci polegająca na obrzucaniu skazanego kamieniami do momentu zabicia; lapidatio

ukleja ukˈlɛja n
(ichtiologia, ichtiologiczny) niewielka ryba z rodziny karpiowatych; alburnus

ukraiński ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩj̃sʲci adj
odnoszący się do Ukrainy lub Ukraińców, charakterystyczny dla Ukrainy lub Ukraińców Ukrainica

ukraiński ˌukraˈ<sup>j</sup>ĩj̃sʲci n
wschodniosłowiański język używany na Ukrainie; Ukrainica

ukryty uˈkrɨtɨ adj
taki, o którym nikt nie wie, którego ktoś nie chce ujawnić occultus

układ nerwowy n
(anatomia, anatomiczny) zbiór wyspecjalizowanych komórek, pozostających ze sobą w złożonych relacjach funkcjonalnych i strukturalnych, odpowiadający za sterowanie aktywnością organizmu; systema nervosum

układ okresowy ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ n
zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowane według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości; systema periodicum

układ okresowy pierwiastków ˈukwat ˌɔkrɛˈsɔvɨ pʲjɛrˈvʲjastkuf n
(chemia, chemiczny) tabelaryczny układ pierwiastków chemicznych uporządkowany według rosnącej liczby atomowej; periodicum systema elementorum chemicorum systema periodicum

ul ul n
(pszczelarstwo, pszczelarski) pomieszczenie przystosowane do trzymania w nim pszczół dla hodowli; alveus

ulegle adv
w sposób uległy inductive

ulga ˈulɡa n
poczucie odprężenia po minięciu lub zmniejszeniu się bólu, napięcia, strachu solacium

ulica uˈlʲiʦ̑a n
droga wytyczona i zbudowana na terenie zurbanizowanym, głównie w mieście; via vicus

umarł król, niech żyje król ˈũmarw̥ ˈkrulʲ ˈɲɛγ ˈʒɨjɛ ˈkrul proverb
pierwotnie w średniowieczu słowa marszałka dworu francuskiego, wygłaszane po śmierci króla Francji i od razu ogłaszające nowego monarchę, zapewniające brak kłótni i walk o sukcesję Augustus mortuus est, habemus novum Augustum

umiar n
brak przesady, powściągliwość temperantia

umierać ũˈmʲjɛraʨ̑ v
kończyć swoje życie, przestawać żyć mori

umowa ũˈmɔva n
wzajemne zobowiązanie dwóch lub więcej osób do zrobienia czegoś lub zachowywania się w określony sposób; arkusz lub inny zapis takiego zobowiązania; contractus

umrzeć ˈũmʒɛʨ̑ v
skończyć życie morior

umywalka ˌũmɨˈvalka n
urządzenie sanitarne z bieżącą wodą i naczyniem, przeznaczone do higieny osobistej; pollubrum

uncja n
(metrologia, metrologiczny) (fizyka, fizyczny) jednostka masy pochodzenia rzymskiego równa około 27 gramom; uncia

unikać ũˈɲikaʨ̑ v
starać się nie mieć kontaktu z kimś lub czymś vitare

uniwersytet ˌũɲiˈvɛrsɨtɛt n
wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych universitas

ununbium ũˈnũnbʲjũm n
(chemia, chemiczny) (zobacz) kopernik ununbium

ununhexium ˌũnũnˈxɛksʲjũm n
(chemia, chemiczny) (zobacz) liwermor ununhexium

ununquadium ˌũnũŋˈkwadʲjũm n
(chemia, chemiczny) (zobacz) flerow ununquadium

unununium ˌũnũnˈũɲũm n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Uuu i liczbie atomowej 111; unununium

upadać uˈpadaʨ̑ v
momentalnie, mimowolnie zmieniać pozycję ze stojącej na leżącą cado
opaść, zlecieć; szybko przemieścić się w locie z góry na dół cado
tracić na znaczeniu, kończyć się niepowodzeniem dilabor

upadek uˈpadɛk n
spadnięcie ruīna

upiec dwie pieczenie na jednym ogniu v
załatwić dwie sprawy jednocześnie Duo parietes de eadem fidelia dealbare

upiec dwie pieczenie przy jednym ogniu idiom
załatwić dwie sprawy przy jednej okazji, odnieść podwójną korzyść uno in saltu duos apros capere

upokorzenie n
wywołane przez kogoś odczucie urażonej ambicji, poniżenia oraz wstydu humiliatio

upośledzenie ˌupɔɕlɛˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
stan ograniczenia w funkcjonowaniu jakiegoś narządu, organu ciała lub jego czynności impedimentum

uprawa uˈprava n
zespół zabiegów potrzebnych do zasiewu lub sadzenia cultivatio

uprzejmy uˈpʃɛjmɨ adj
zachowujący się zgodnie z zasadami dobrego wychowania comis

upór n
niezmienne zachowanie, ciągłe trwanie przy tych samych zasadach czy poglądach obstinatio

uran ˈurãn n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu U i liczbie atomowej 92; uranium

uraz ˈuras n
uszkodzenie ciała vulnus

urna ˈurna n
pojemnik (zazwyczaj w kształcie wazy) do przechowywania prochów zmarłych po ich kremacji; urna

uroczy uˈrɔʧ̑ɨ adj
pełen uroku, atrakcyjny, pociągający, czarujący venustus

urodzenie ˌurɔˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
(rzeczownik odczasownikowy) od: urodzić nascentia

urodziny ˌurɔˈʥ̑ĩnɨ n
rocznica dnia narodzin dies natalis natalis

urojenie n
(psychologia, psychologiczny) (medycyna, medyczny) objaw wytwórczy psychozy, zaburzenie treści myślenia polegające na nierzeczywistym osądzie, błędnym przekonaniu, niepodlegającym logicznej argumentacji delusio

urok ˈurɔk n
(książkowy) to, co wywiera przyjemne wrażenie lepos

urząd ˈuʒɔ̃nt n
(potocznie, potoczny) przedmiot sprawowania władzy publicznej, stanowisko w instytucji publicznej officium

urządzenie ˌuʒɔ̃nˈʣ̑ɛ̃ɲɛ n
mechanizm służący do wykonywania określonych zadań / czynności fabrica

urzędnik uˈʒɛ̃ndʲɲik n
osoba pracujący w urzędzie magistratus

uskok ˈuskɔk n
(geologia, geologiczny) pęknięcie mas skalnych, wzdłuż którego nastąpiło ich przesunięcie względem siebie; culpa

uskrzydlony ˌuskʃɨˈdlɔ̃nɨ adj
taki, który posiada skrzydła lub skrzydełka pennatus

ussuryjski adj
odnoszący się do rzeki Ussuri, związany z rzeką Ussuri Ussuriensis

usta ˈusta n
(anatomia, anatomiczny) część ciała służąca głównie do spożywania pokarmów oraz artykulacji głosek; os bucca

ustny ˈustnɨ adj
dotyczący ust, związany z ustami oralis
wyrażony, przekazany za pomocą ust oralis

utensylia n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) naczynia liturgiczne utensilia

uważać uˈvaʒaʨ̑ v
zwracać szczególną uwagę na coś; być ostrożnym accuro

uwolnić uˈvɔlʲɲiʨ̑ v
wypuścić na wolność, oswobodzić libero

uzasadniać ˌuzaˈsadʲɲäʨ̑ v
podawać dowody na prawdziwość czegoś iustificare

uzbrojony adj
posiadający broń przy sobie armatus

uzdrowiciel n
osoba, która posiada moc uzdrawiania i stosuje w tym celu metody niepraktykowane przez medycynę oficjalną; (także, też) ten, kto kogoś uzdrowił sanator

uzurpować ˌuzurˈpɔvaʨ̑ v
bezprawnie, samowolnie zagarniać, przywłaszczać ūsurpāre

uzębienie n
(zoologia, zoologiczny) (stomatologia, stomatologiczny) zestaw wszystkich zębów u danego osobnika dentatura dentura

ułomność uˈwɔ̃mnɔɕʨ̑ n
kalectwo debilitas

uśmiech ˈuɕmʲjɛx n
zmiana wyrazu twarzy, która jest przejawem odczuwania radości, zadowolenia, rozbawienia, serdeczności lub ironii; risus

uśmiechać się uɕˈmʲjɛxaʨ̑‿ɕɛ v
wyrażać pozytywne emocje za pomocą grymasów twarzy subridere

używać uˈʒɨvaʨ̑ v
korzystać z czegoś do zrobienia czegoś usus
wykorzystywać kogoś usus

vacatio legis n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) okres pomiędzy uchwaleniem prawa a rozpoczęciem jego stosowania, niezbędny dla adresatów, aby mogli przystosować się do nowego prawa vacatio legis

w f v vu n
dwudziesta ósma litera polskiego alfabetu w

w f v vu preposition
…kierunek czynności in
…wnętrze miejsca wykonywania czynności (również przenośne: umysł, mózg, serce itp.) in
…czas zaistnienia czynności; czas trwania czynności in
…ilość lub liczbę elementów in
…otoczenie in
…stan podmiotu in
…ubiór in
…wzór na materiale, kształt czegoś in

w międzyczasie ˌv‿mʲjɛ̃nʣ̑ɨˈʧ̑aɕɛ idiom
(potocznie, potoczny) między jednym wydarzeniem a drugim interibi

w obliczu śmierci idiom
tuż przed skonaniem in articulo mortis

w przybliżeniu
blisko, ale niedokładnie tak circa

w tym f‿tɨ̃m adv
włącznie z inclusive

wachlarz ˈvaxlaʃ n
ręczny przyrząd do ochładzania za pomocą ruchów powietrza, rozkładany kolisto flabellum

wada ˈvada n
ujemna cecha charakteru culpa

waga ˈvaɡa n
urządzenie do pomiaru masy; statera

wahać ˈvaxaʨ̑ v
nie móc podjąć jednoznacznej decyzji, zastanawiać się nad nią nato

wakacje vaˈkaʦ̑ʲjɛ n
okres wolny od zajęć szkolnych / pracy / obowiązków; cessatio

walczyć ˈvalʧ̑ɨʨ̑ v
toczyć walkę, uczestniczyć w walce bellare pugnare

walec ˈvalɛʦ̑ n
(matematyka, matematyczny) bryła o przekroju pionowym prostokąta i o podstawie będącej kołem; cylindrus
przedmiot o kształcie walca (1.2) cylindrus

walizka vaˈlʲiska n
rodzaj torby podróżnej w formie sztywnego prostopadłościanu z uchwytem; riscus

walka ˈvalka n
siłowe lub zbrojne rozstrzygnięcie konfliktu pugna
(sport, sportowy) mecz bokserski lub mecz innego sportu kontaktowego pugna
zmaganie z czymś, zwalczanie czegoś pugna

waloński adj
związany z Walonią lub Walonami, dotyczący Walonii lub Walonów vallonicus

wampir ˈvãmpʲir n
(mitologia, mitologiczny) (fantasy) upiór wysysający krew z żyjących; vampyrus

wanad ˈvãnat n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu V i liczbie atomowej 23; vanadium

wanna ˈvãnːa n
duże naczynie do kąpieli balnueum

wapień ˈvapʲjɛ̇̃ɲ n
(geologia, geologiczny) skała osadowa pochodzenia organicznego lub chemicznego zbudowana z węglanu wapnia; calx

wapno n
(chemia, chemiczny) potoczna nazwa kilku związków wapnia i różnych surowców mających zastosowanie w budownictwie, przemyśle, rolnictwie i medycynie; calx

wapń vapʲɲ̊ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Ca i liczbie atomowej 20; calcium

waran ˈvarãn n
(zoologia, zoologiczny) rodzaj dużej jaszczurki varanus

warcab n
pionek w grze w warcaby gemma

warcaba n
pionek warcabowy gemma

warga ˈvarɡa n
(anatomia, anatomiczny) fałd skórny ograniczający usta; labium

warkocz ˈvarkɔʧ̑ n
(fryzjerstwo, fryzjerski) splot zazwyczaj z trzech pasm włosów storea

warszawski varˈʃafsʲci adj
związany z Warszawą, pochodzący z Warszawy Varsoviensis

wartościowy ˌvartɔɕˈʨ̑ɔvɨ adj
o wysokiej wartości materialnej pretiōsus

wartość ˈvartɔɕʨ̑ n
określony stan danej cechy, wymiar cechy; znaczenie; to, ile coś jest warte z jakiejś przyczyny pretium valor

warunek vaˈrũnɛk n
ograniczenie, bez którego coś nie jest możliwe conditio

warunek konieczny vaˈrũnɛk ːɔ̃ˈɲɛʧ̑nɨ n
(logika, logiczny) warunek, który, musi zostać spełniony, aby zdanie mogło być prawdziwe conditio sine qua non

warzywo vaˈʒɨvɔ n
roślina, której owoce, korzenie, liście lub kwiatostany służą człowiekowi za pokarm holus olus

wasal ˈvasal n
(historia, historyczny, historycznie) w feudalizmie: szlachcic, który złożył przysięgę innemu szlachcicowi (seniorowi), zobowiązując się do wierności, pomocy różnego rodzaju, a w zamian korzystając z jego ochrony; cliēns

wasz vaʃ pronoun
2. osoba lm vobis

wawrzyn ˈvavʒɨ̃n n
(botanika, botaniczny) drzewo lub krzew, Laurus L., z rodziny wawrzynowatych; laurus

wazon ˈvazɔ̃n n
ozdobne naczynie przeznaczone do przechowywania ciętych kwiatów vāse

wałach ˈvawax n
(jeździectwo, jeździecki) (zootechnika, zootechniczny) wykastrowany samiec konia o wyciszonym temperamencie; cabo

ważka ˈvaʃka n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) żyjący w okolicach zbiorników wodnych podłużny owad o dwóch parach skrzydeł i dużych oczach; libellula

ważny ˈvaʒnɨ adj
mający duże znaczenie gravis

ważyć ˈvaʒɨʨ̑ v
mieć jakiś ciężar, masę expendō

wchodzić ˈfxɔʥ̑iʨ̑ v
wspinać się, iść w górę ascendo
wstępować w obręb jakiegoś pomieszczenia, budynku, obszaru, strefy itp. venire

wczesny ˈfʧ̑ɛsnɨ adj
taki, który jest u swojego początku matutinus
występujący w początkowej fazie; odbywający się na początku właściwej sobie pory matutinus

wczoraj ˈfʧ̑ɔraj adv
w dniu poprzedzającym dzisiejszy heri here

wdech n
(fizjologia, fizjologiczny) akt wprowadzania powietrza do układu oddechowego inspiratio

wdowa ˈvdɔva n
kobieta, której ostatni mąż nie żyje; vidua

wdowiec ˈvdɔvʲjɛʦ̑ n
mężczyzna, którego ostatnia żona nie żyje viduus

weekend n
sobota i niedziela, także piątek wieczorem, (dosłownie) koniec tygodnia septimana vergens

wehikuł vɛˈçikuw n
(żartobliwie) środek transportu vehiculum

wejście ˈvɛjɕʨ̑ɛ n
miejsce, przez które można gdzieś wejść, wkroczyć introitus
czynność pojawienia się introitus
czynność wchodzenia, przejścia do jakiegoś miejsca introitus
pojawienie się introitus

wena ˈvɛ̃na n
(książkowy) zapał twórczy, natchnienie, zdolność, łatwość tworzenia vena

wentylacja n
(fizjologia, fizjologiczny) przepływ powietrza przez płuca ventilatio
(technologia, technika, techniczny) wymiana powietrza w pomieszczeniach lub maszynach ventilatio

wentylator ˌvɛ̃ntɨˈlatɔr n
(technologia, technika, techniczny) (elektryczność) urządzenie w formie śmigła napędzanego silnikiem, wywołującego wiatr, stosowane do schładzania pomieszczeń, urządzeń elektrycznych lub w celu stworzenia sztucznego ciągu w kanałach wentylacyjnych, w piecach hutniczych itp.; ventilatorium

werbena n
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) lustrago

wesoły vɛˈsɔwɨ adj
taki, który odczuwa rozbawienie, ma dobry humor, nastrój; nie jest smutny laetus

wesz vɛʃ n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) bezskrzydły owad pasożytujący na ssakach i sporadycznie na rybach; pediculus

weto ˈvɛtɔ n
protest lub sprzeciw wobec czegoś; veto

wezyr ˈvɛzɨr n
najważniejszy urzędnik na dworze kalifów vezirus

wełna ˈvɛwna n
tkanina, wyrób z wełny (1.1) lana

whisky n
mocna, wytrawna wódka produkowana głównie ze słodu jęczmiennego i żyta, leżakująca w dębowych beczkach, kojarzona głównie ze Szkocją i Irlandią; vischium

wiadro ˈvʲjadrɔ n
walcowaty pojemnik, zwykle nieco szerszy u góry, z pałąkowatym uchwytem, służący do przechowywania i ręcznego przenoszenia cieczy lub materiałów sypkich; situla

wiara ˈvʲjara n
przekonanie, że coś jest prawdą; ufność, zaufanie wobec rzeczy niepewnych, nie do końca znanych fides
(książkowy) przekonanie o słuszności twierdzeń dogmatycznych opierające się na uznaniu ich za objawione przez Boga; religia, wyznanie fides

wiatr vʲjatr̥ n
(meteorologia, meteorologiczny) ruszające się masy powietrza; ventus

wibracja n
drganie o dużej częstotliwości vibratio

wiciokrzew vʲiˈʨ̑ɔkʃɛf n
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju Lonicera L.; caprifolium

wiciokrzew przewiercień vʲiˈʨ̑ɔkʃɛf pʃɛˈvʲjɛrʲʨ̑ɛ̇̃ɲ n
(botanika, botaniczny) Lonicera caprifolium, roślina pnąca z rodzaju wiciokrzewów; caprifolium

widelec vʲiˈdɛlɛʦ̑ n
ostro zakończony przedmiot używany do nabierania jedzenia; furca

widoczny vʲiˈdɔʧ̑nɨ adj
taki, którego widać spectabilis

widok ˈvʲidɔk n
widziana przestrzeń, krajobraz adspectus

widz vʲiʦ̑ n
osoba oglądająca film, przedstawienie, pokaz, koncert lub inne widowisko spectator

widzieć ˈvʲiʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
odbierać bodźce wzrokowe videre

wiecha n
(botanika, botaniczny) typ kwiatostanu, w którym na osi pędu wykształcają się odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich kwiaty; panicula

wieczność ˈvʲjɛʧ̑nɔɕʨ̑ n
nieskończoność; trwanie poza czasem, poza początkiem i końcem; aeternitas

wieczny ˈvʲjɛʧ̑nɨ adj
trwający wieczność; dotyczący wieczności aeternus

wieczorem vʲjɛˈʧ̑ɔrɛ̃m adv
gdy zapada zmierzch vesperi

wieczorny vʲjɛˈʧ̑ɔrnɨ adj
odbywający się wieczorem, związany z końcem dnia vespertinus

wieczór ˈvʲjɛʧ̑ur n
część doby między zachodem słońca a nocą vesper vespera

wiedeński vʲjɛˈdɛ̃j̃sʲci adj
odnoszący się do miasta Wiedeń vindobonensis

wiedza ˈvʲjɛʣ̑a n
ogół posiadanych wiadomości scientia

wiedzieć ˈvʲjɛ̇ʥ̑ɛ̇ʨ̑ v
mieć wiedzę na jakiś temat, mieć świadomość prawdziwości czegoś scio

wiejski ˈvʲjɛ̇jsʲci adj
związany z wsią, dotyczący wsi, pochodzący ze wsi rusticus

wiek vʲjɛk n
czas, jaki ktoś już przeżył, jaki coś przeżyło aetas
sto lat; saeculum

wielbiciel vʲjɛlˈbʲiʨ̑ɛl n
(książkowy) osoba, która wielbi kogoś lub coś admirator

wielbłąd ˈvʲjɛlbwɔ̃nt n
(zoologia, zoologiczny) Camelus, duży afrykański i azjatycki ssak kopytny z rodziny wielbłądowatych, z charakterystycznym jednym lub dwoma garbami; camelus Camelus

wielce adv
w sposób znaczny multum

wiele ˈvʲjɛlɛ
dużo multus

wiele ˈvʲjɛlɛ indefiniteCardinalNumeral
duża ilość, duża liczba multi

wielki ˈvʲjɛlʲci adj
o nadzwyczaj dużych rozmiarach magnus

wielkoduszny ˌvʲjɛlkɔˈduʃnɨ adj
taki, który charakteryzuje się wielkimi zaletami ducha, zwłaszcza szlachetnością i wyrozumiałością magnanimus

wielojęzyczny ˌvʲjɛlɔjɛ̃w̃ˈzɨʧ̑nɨ adj
napisany w wielu językach multilinguis
posługujący się wieloma językami multilinguis

wielokwiatowy adj
taki, który ma wiele kwiatów multiflorus

wielomian vʲjɛˈlɔ̃mʲjãn n
(matematyka, matematyczny) wyrażenie algebraiczne złożone ze zmiennych i stałych połączonych działaniami dodawania, odejmowania, mnożenia i podnoszenia do potęgi o stałym wykładniku naturalnym; polynomium

wielooczny adj
taki, który ma wiele oczu multiocular

wieloryb vʲjɛˈlɔrɨp n
(zoologia, zoologiczny) potoczna nazwa każdego większego walenia; balaena

wieprzowina ˌvʲjɛpʃɔˈvʲĩna n
(spożywczy) (kulinaria) mięso ze świni; porcus

wierność ˈvʲjɛrnɔɕʨ̑ n
bycie wiernym, stałym, oddanym komuś lub czemuś fidelitas

wierny ˈvʲjɛrnɨ adj
o kopii, tłumaczeniu itp.: dokładny, ścisły fidus
wykazujący się wiernością, lojalnością fidus

wiersz vʲjɛrʃ n
utwór poetycki, często rymowany poema

wiertarka vʲjɛrˈtarka n
urządzenie służące do wiercenia lub pogłębiania otworów; terebra

wierzba ˈvʲjɛʒba n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Salix, rodzaj drzewa, krzewu lub krzewinki z rodziny wierzbowatych; salix

wierzba śląska n
(botanika, botaniczny) Salix silesiaca, gatunek krzewu z rodziny wierzbowatych; Salix silesiaca

wierzyciel vʲjɛˈʒɨʨ̑ɛl n
(potocznie, potoczny) osoba lub instytucja, od której pożyczone zostały pieniądze creditor
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba fizyczna lub prawna, która może żądać spełnienia świadczenia od innej osoby, z którą łączy ją stosunek zobowiązaniowy; creditor

wierzyć ˈvʲjɛʒɨʨ̑ v
ufać komuś, uważać, że ktoś ma rację credo
uważać coś za prawdziwe mimo braku dowodów na prawdziwość tego credo
wyznawać religię credo

wieszczek n
(systematyka) (ornitologia, ornitologiczny) (ornitologia, ornitologiczny) Pyrrhocorax graculus, gatunek średniego ptaka osiadłego z rodziny krukowatych; Pyrrhocorax graculus

wietrzny ˈvʲjɛṭʃnɨ adj
odznaczający się silnymi podmuchami wiatru ventosus

wiewiórka vʲjɛˈvʲjurka n
(zoologia, zoologiczny) nadrzewny gryzoń o puszystym i najczęściej rudym futrze oraz długiej kicie; sciurus Sciurus vulgaris

wieś vʲjɛ̇ɕ n
jednostka osadnicza nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta; rus pagus

wieża ˈvʲjɛʒa n
(architektura, architektoniczny) wysoka budowla o małej płaszczyźnie podstawy w stosunku do wysokości; turris
(szachy, pojęcie szachowe) figura mogąca poruszać się tylko w rzędach i kolumnach; turris

wieża Eiffla ˈvʲjɛʒa ˈajfla n
(architektura, architektoniczny) (turystyka, turystyczny) ogromna, stalowa wieża na Polu Marsowym w Paryżu; turris Eiffelia turris Eiffeliana

wikariusz n
(kościelny) prezbiter na stałe pomagający proboszczowi w pracy duszpasterskiej; vicarius
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) (administracja) w administracji kościelnej duchowny będący zastępcą lub namiestnikiem; vicarius

wiktoria vʲikˈtɔrʲja n
(botanika, botaniczny) Victoria Lindl., rodzaj roślin wodnych z rodziny grzybieniowatych, o charakterystycznych pływających liściach; Victoria
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju wiktoria (1.2) victoria

wilczyca vʲilˈʧ̑ɨʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) samica wilka lupa

wilga ˈvʲilɡa n
(ornitologia, ornitologiczny) średniej wielkości, żółtoczarny ptak z rodziny wilg (Oriolidae); icterus

wilgotność n
stan wyższego nasycenia czegoś wodą humiditas

wilgotny vʲilˈɡɔtnɨ adj
trochę mokry udus uvidus

wilgoć ˈvʲilɡɔʨ̑ n
woda zawarta w czymś, zwykle w powietrzu; sucus

wilk vʲilk n
(zoologia, zoologiczny) przypominające psa zwierzę drapieżne, dziko żyjące; lupus

wilk w owczej skórze ˈvʲilɡ ˈv‿ɔfʧ̑ɛj ˈskuʒɛ n
(związek frazeologiczny) ktoś zły, niebezpieczny udający kogoś łagodnego i pokornego lupi in vestimentum ovium

wina ˈvʲĩna n
czyn niezgodny z normami postępowania culpa

winny ˈvʲĩnːɨ adj
taki, który jest obarczony winą, będący sprawcą czegoś złego culpabilis culpatus

wino ˈvʲĩnɔ n
(kulinaria) napój alkoholowy powstający dzięki fermentacji owoców; vinum vinus

winobranie ˌvʲĩnɔˈbrãɲɛ n
okres zbierania winogron Vinalia

winogrono ˌvʲĩnɔˈɡrɔ̃nɔ n
(spożywczy) (kulinaria) (cukiernictwo) owoc winorośli uva

winorośl vʲĩˈnɔrɔɕl̥ n
(ogrodnictwo, ogrodniczy) (botanika, botaniczny) krzew o długich pędach i owocach zebranych w kiści. vinea

wiolonczela ˌvʲjɔlɔ̃n͇ˈʧ̑ɛla n
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) instrument smyczkowy, większy od altówki i mniejszy od kontrabasu; violoncellum

wiosna ˈvʲjɔsna n
pora roku, która następuje po zimie i poprzedza lato; ver

wiosło ˈvʲjɔswɔ n
spłaszczony i rozszerzony u końca (lub obu końców) kij służący do nadawania biegu łodzi oraz kierowania nią; remus palmula remigium tonsa

wioślarz ˈvʲjɔ̇ɕlaʃ n
ktoś, kto wiosłuje remex

wirus ˈvʲirus n
(biologia, biologiczny) (medycyna, medyczny) cząsteczka organiczna nieposiadająca struktury komórkowej; virus
(informatyka, informatyczny) samopowielający się program komputerowy, który przy pomocy nosiciela (np. poczty elektronicznej) wdziera się do komputera w celu zakłócania jego pracy lub niszczenia danych; virus

wirusologia ˌvʲirusɔˈlɔɟja n
(biologia, biologiczny) nauka o wirusach oraz o wywoływanych przez nie chorobach; virologia

wisieć ˈvʲiɕɛ̇ʨ̑ v
być przymocowanym do czegoś od góry pendō
dawać się odczuć, być odczuwalnym (o nastroju itp.); zagrażać pendō
umierać na szubienicy pendō
znajdować się w powietrzu, tkwić nieruchomo nad ziemią pendō

witalność vʲiˈtalnɔɕʨ̑ n
cecha tego, co jest witalne, pełne energii życiowej acrimonia

witać ˈvʲitaʨ̑ v
pozdrowić kogoś na początku spotkania; okazać swoje uczucia w związku z czyimś przybyciem, odwiedzinami, spotkaniem kogoś adventu festum ago

wizja n
obraz, plan czegoś stworzony w czyjejś wyobraźni somnium
widzenie, przywidzenie somnium

wizualny adj
dostrzegalny wzrokiem visualis

wiąz vʲjɔ̃w̃s n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Ulmus L., rodzaj drzew i krzewów rosnących w strefie umiarkowanej, należących do rodziny wiązowatych; Ulmus
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) drzewo z rodzaju (1.1) ulmus

wiązadło vʲjɔ̃w̃ˈzadwɔ n
(anatomia, anatomiczny) błona lub pasmo wytrzymałej tkanki łącznej łączące kości między sobą lub wzmacniające ruchome połączenia między kośćmi (stawy) commissura

wiązać ˈvʲjɔ̃w̃zaʨ̑ v
splatać, tworząc węzeł ligo

więc vʲjɛ̃nʦ̑ conjunction
…służący do tworzenia konstrukcji, w których zdanie za spójnikiem opisuje czynność, która nastąpiła, ponieważ odbyła się czynność opisana w zdaniu przed spójnikiem igitur ergo

więdnąć ˈvʲjɛ̃ndnɔ̃ɲʨ̑ v
o roślinach: tracić wodę w komórkach, wiotczeć, usychać arefacio

większość ˈvʲjɛ̃ŋkʃɔɕʨ̑ n
większa część jakichś rzeczy lub jakiejś grupy osób; więcej niż połowa majōritās

więzadło n
(anatomia, anatomiczny) (zoologia, zoologiczny) tkanka łączna włóknista łącząca ze sobą kości w stawach lub inne ruchomo połączone narządy ligamentum

więzadło głosowe n
(anatomia, anatomiczny) każdy z dwu drgających fałdów znajdujących się w krtani, dzięki którym człowiek może mówić; ligamentum vocale

więzadło krzyżowe przednie n
(anatomia, anatomiczny) wewnątrzstawowe więzadło stawu kolanowego o budowie dwupęczkowej; jego uszkodzenie jest jedną z najczęstszych kontuzji u sportowców; ligamentum cruciatum anterius

więzienie vʲjɛ̃w̃ˈʑɛ̇̃ɲɛ n
miejsce, w którym odbywa się karę pozbawienia wolności carcer

więzień ˈvʲjɛ̃w̃ʑɛ̇̃ɲ n
człowiek pozbawiony wolności, np. odbywający karę w więzieniu, zamknięty w areszcie, obozie lub innym miejscu odosobnienia captus

więź n
stan posiadania czegoś wspólnego nexus
to, co łączy jednostki ze sobą nexus

wiśnia ˈvʲiɕɲa n
owoce wiśni (1.1) cerasus
(botanika, botaniczny) Cerasus Miller, rodzaj roślin należący do rodziny różowatych; cerasus

wklęsły adj
taki, który ma zagłębienie lub odcinkowe obniżenie concavus

wkrótce ˈfkrutʦ̑ɛ adv
w niedługim czasie, w najbliższym czasie mox

wlec vlɛʦ̑ v
ciągnąć po ziemi trahere

wnuczka ˈvnuʧ̑ka n
córka syna lub córki neptis

wnuk vnuk n
syn córki lub syna nepos

woda ˈvɔda n
bezbarwna i bezzapachowa ciecz, tlenek wodoru, H2O; aqua liquor

wodny ˈvɔdnɨ adj
nawiązujący do wody lub innych cieczy aquarius
żyjący w wodzie lub na wodzie aquarius

wodospad vɔˈdɔspat n
swobodny, pionowy spadek wody rzecznej, spowodowany różnicą poziomów dna koryta rzeki aquae cadentes deiectus deiectus aquae

wodzisławski adj
odnoszący się do Wodzisławia Śląskiego, związany z Wodzisławiem Śląskim Vladislaviensis Wladislavensis

wodór ˈvɔdur n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu H i liczbie atomowej 1; hydrogenium

wojenny vɔˈjɛ̃nːɨ adj
związany z wojną, odnoszący się do wojny bellicus

województwo ˌvɔjɛˈvuʦ̑tfɔ n
(administracja) jednostka podziału administracyjnego wyższego stopnia w Polsce; palatinatus

wojna ˈvɔjna n
zorganizowany konflikt zbrojny o dużej skali; bellum arma

wojna domowa ˈvɔjna dɔ̃ˈmɔva n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) (wojskowość, wojskowy) konflikt zbrojny, którego strony należą do tego samego państwa, plemienia lub grupy etnicznej; bellum civile

wojskowy vɔjˈskɔvɨ adj
związany z wojskiem, dotyczący wojska militaris

wojskowy vɔjˈskɔvɨ n
żołnierz miles

wokalny adj
(muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) związany ze śpiewaniem vocalis

wokanda vɔˈkãnda n
spis spraw sądowych, ułożony według kolejności ich rozpatrywania w danym dniu vocanda

wola ˈvɔla n
zdolność człowieka do świadomego kontrolowania, kierowania swoim postępowaniem voluntas

woleć ˈvɔlɛʨ̑ modal
bardziej lubić lub chcieć coś od czegoś innego antehabeo malo

wolfram ˈvɔlfrãm n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu W i liczbie atomowej 74; wolframium

wolność ˈvɔlnɔɕʨ̑ n
niezależność państwowa libertas
prawo obywatelskie libertas
wolna wola, możliwość samodzielnego podejmowania decyzji, brak przymusu libertas
pozostawanie poza więzieniem libertas

wolny ˈvɔlnɨ adj
mogący postępować zgodnie z własną wolą liber libera
nieobciążony czymś niekorzystnym liber libera
niezajęty przez coś liber
niebędący w związku, nieposiadający partnera / partnerki liber

woreczek łzowy vɔˈrɛʧ̑ɛk ˈwzɔvɨ n
(anatomia, anatomiczny) część dróg odprowadzających łzy; sacullus lacrimalis

worek ˈvɔrɛk n
miękki, elastyczny pojemnik wykonany z kawałków materiału, folii lub papieru; culeus

wosk vɔsk n
plastyczna substancja o żółtawym kolorze, łatwo topliwa, nierozpuszczalna w wodzie, używana do produkcji świec, past do obuwia itp., stosowana w przemyśle farmaceutycznym i spożywczym; cera

wołacz ˈvɔwaʧ̑ n
(gramatyka) siódmy przypadek deklinacji polskiej, tworzy formę zwrotu do omawianego przedmiotu lub osoby, wykrzyknięcia do niego lub zwrócenia jego uwagi; vocativus

wołoski adj
związany z Wołoszczyzną (historycznym państwem), dotyczący Wołoszczyzny lub jej mieszkańców valachicus

wołowina ˌvɔwɔˈvʲĩna n
(spożywczy) mięso z wołu lub krowy; būbula

wrażenie vraˈʒɛ̃ɲɛ n
reakcja na bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny; pulsus

wrodzony vrɔˈʣ̑ɔ̃nɨ adj
właściwy istocie żywej od urodzenia genetivus nativus

wrogi ˈvrɔɟi adj
właściwy wrogowi/nieprzyjacielowi, wrogo nastawiony; nieprzyjazny, nieżyczliwy ater atrox inimicus iniquus niger

wrona ˈvrɔ̃na n
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z rodziny krukowatych; cornix corvus

wrzeciono vʒɛˈʨ̑ɔ̃nɔ n
(włókiennictwo) obrotowe narzędzie ręczne lub część kołowrotka do nawijania przędzy; fusus

wrzesień ˈvʒɛɕɛ̇̃ɲ n
dziewiąty miesiąc w roku (wg kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego); September

wrzeć vʒɛʨ̑ v
(fizyka, fizyczny) gotować się, bulgotać od gorąca inferveo invervesco

wrzos vʒɔs n
(botanika, botaniczny) Calluna vulgaris, krzewinka o drobnych, różowofioletowych kwiatach rosnąca w dużych skupieniach, kwitnąca jesienią; erice

wrzód vʒut n
(medycyna, medyczny) głęboki ubytek skóry lub śluzówki, tzn. poniżej błony podstawnej naskórka / nabłonka; ulcus

wróbel ˈvrubɛl n
(potocznie, potoczny) (ornitologia, ornitologiczny) Passer domesticus, mały, pospolity ptak występujący w pobliżu osiedli ludzkich; passer

wróg vruk n
nieprzyjaciel, osoba lub obiekt darzony negatywnymi uczuciami hostis inimicus

wróżka ˈvruʃka n
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) baśniowa postać czyniąca czary; fata

wschodni ˈfsxɔdʲɲi adj
mający miejsce na wschodzie, dotyczący wschodu, skierowany na wschód orientalis

wschodzić ˈfsxɔʥ̑iʨ̑ v
wychodzić zza horyzontu, zjawiać się na niebie (głównie o ciałach niebieskich) oriri

wschód fsxut n
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego wschodu (1.1) w dniu równonocy; oriens
(astronomia, astronomiczny) chwila pojawienia się ciała niebieskiego (w domyśle: Słońca) nad horyzontem oriens

wskazywać fskaˈzɨvaʨ̑ v
pokazywać gdzie się ktoś lub coś znajduje indicō

wspaniały fspãˈɲawɨ adj
cudowny, idealny, doskonały magnificus

wspierać ˈfspʲjɛraʨ̑ v
dawać komuś wsparcie, pomoc, opiekę supersum

wspinać ˈfspʲĩnaʨ̑ v
wznosić siebie samego na coś wysokiego ascendo

wspomnienie fspɔ̃mʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
powrót myślami do przeszłości memoria

wspólny ˈfspulnɨ adj
należący lub używany przez kilka osób communis

współ-
pierwszy człon wyrazów złożonych, wskazujący na wspólną z kimś cechę, na wspólne działanie itp. co-

współczucie fspuwˈʧ̑uʨ̑ɛ n
zdolność emocjonalnej solidarności z cierpiącym, poszkodowanym misericordia

współczuć ˈfspuwʧ̑uʨ̑ v
czuć emocjonalną bliskość z osobą cierpiącą compati

współczynnik n
(matematyka, matematyczny) wartość stanowiąca mnożnik jakiejś wielkości lub wyrażenia matematycznego coefficiēns
jeden z czynników oddziałujących coefficiēns

współpracownik ˌfspuwpraˈʦ̑ɔvʲɲik n
osoba lub inny podmiot pracujący wspólnie z inną osobą lub podmiotem collaborator

wstawiennictwo n
bronienie kogoś, ujmowanie się za kimś intercessio suffragium

wszechmocny fʃɛxˈmɔʦ̑nɨ adj
mający nieograniczoną moc, mogący wszystko omnipotens

wszechmogący adj
(książkowy) mający nieograniczoną moc, mogący wszystko omnipotens

wszechobecny adj
obecny wszędzie, występujący wszędzie ubiquitus

wszetecznica ˌfʃɛtɛʧ̑ʲˈɲiʦ̑a n
(przestarzałe, przestarzały) kobieta rozwiązła i gorsząca swoim zachowaniem meretrix

wszyscy ˈfʃɨsʦ̑ɨ indefinitePronoun
ogół ludzi z danego zbioru omnes omnia

wszystek ˈfʃɨstɛk pronoun
taki, który wyczerpuje cały zbiór nie pozostawiając nic omnes

wszystkie drogi prowadzą do Rzymu ˈfʃɨstʲcɛ ˈdrɔɟi prɔˈvaʣ̑ɔ̃w̃ dɔ‿ˈʒɨ̃mu proverb
do jednego miejsca, celu można dojść na różne sposoby omnes viae Romam ducunt

wszystko ˈfʃɨstkɔ indefinitePronoun
ogół rzeczy i spraw omnis

wszędzie ˈfʃɛ̃ɲʥ̑ɛ adv
do każdego miejsca ubique
w każdym miejscu ubique

wtorek ˈftɔrɛk n
drugi dzień tygodnia dies Martis

wujek ˈvujɛk n
brat matki avunculus

wulkan ˈvulkãn n
miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy i popioły; mons ignifer
forma terenu powstała wskutek aktywności wulkanu (1.1) mons ignifer

wy vɨ personalPronoun
druga osoba liczby mnogiej, rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy vos

wybierać vɨˈbʲjɛraʨ̑ v
dokonywać wyboru eligere
powoływać kogoś na jakieś stanowisko poprzez głosowanie eligere

wyborczy vɨˈbɔrʧ̑ɨ adj
taki, który dotyczy wyborów i wyborców; związany z wyborami i wyborcami comitiālis

wybrzeże vɨˈbʒɛʒɛ n
(geografia, geograficzny) wąski obszar znajdujący się po obu stronach linii brzegowej; litus ora

wybór ˈvɨbur n
wybranie jednej z wielu możliwości delectus

wyciągać vɨˈʨ̑ɔ̃ŋɡaʨ̑ v
wydobywać, wyjmować coś z czegoś extrahere

wydarzenie ˌvɨdaˈʒɛ̃ɲɛ n
to, co się stało adventura

wydech n
(fizjologia, fizjologiczny) akt wydalenia powietrza z układu oddechowego na zewnątrz ustroju expiratio

wydra ˈvɨdra n
(zoologia, zoologiczny) (Lutrinae), ssak wód przybrzeżnych o wydłużonym ciele i brązowej sierści; lutra

wydziedziczyć ˌvɨʥ̑ɛ̇ˈʥ̑iʧ̑ɨʨ̑ v
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) pozbawić praw do dziedziczenia, do przysługującego spadku exheredo

wyglądać vɨˈɡlɔ̃ndaʨ̑ v
mieć dany wygląd pareo

wygrywać vɨˈɡrɨvaʨ̑ v
zdobyć pierwsze miejsce w jakiejś rywalizacji, pokonać przeciwników, odnieść zwycięstwo vincere

wyjaśnienie ˌvɨjäɕˈɲɛ̇̃ɲɛ n
przedstawienie, omówienie istoty problemu bądź zagadnienia; wytłumaczenie, uczynienie zrozumiałym explanatio

wyjątek vɨˈjɔ̃ntɛk n
(informatyka, informatyczny) w programowaniu: obiekt używany do przerwania normalnego działania programu i przeniesienia informacji o błędzie do innego miejsca programu exceptio
coś, do czego nie stosuje się powszechna reguła exceptio

wyjście ˈvɨjɕʨ̑ɛ n
droga lub otwór, którym się wychodzi abitus

wyjść vɨjɕʨ̑ v
opuścić jakieś miejsce exire

wyka n
(botanika, botaniczny) rodzaj roślin zielnych należący do rodziny bobowatych; vicia

wykałaczka ˌvɨkaˈwaʧ̑ka n
cienki, zaostrzony patyczek ((dawniej, dawny) także piórko) służący do usuwania spomiędzy zębów resztek jedzenia; dentiscalpium frondea cuspis lentiscum lentiscus spica spicna

wykonywać ˌvɨkɔ̃ˈnɨvaʨ̑ v
wytwarzać lub produkować coś praesto

wykrzyknik vɨˈkʃɨcɲik n
(gramatyka) nieodmienne słowo lub wyrażenie służące do wyrażenia stanu emocjonalnego, nakazu lub do imitacji odgłosu z otaczającego świata; interiectio

wymiar ˈvɨ̃mʲjar n
(matematyka, matematyczny) minimalna liczba współrzędnych, którymi da się opisać położenie punktu w przestrzeni; dimensio

wymiociny ˌvɨ̃mʲjɔ̇ˈʨ̑ĩnɨ n
to, czym się wymiotuje vomitus

wymię ˈvɨ̃mʲjɛ n
(zoologia, zoologiczny) gruczoł mlekowy niektórych ssaków, zwłaszcza hodowlanych; ūber

wymowa vɨ̃ˈmɔva n
sposób artykulacji dźwięków mowy pronuntiatio

wynalazca ˌvɨ̃naˈlasʦ̑a n
autor wynalazku, ten, który coś wynalazł inventor

wynalazek ˌvɨ̃naˈlazɛk n
coś, co wynaleziono; inventio

wynaleźć v
odkryć lub opracować coś, co wcześniej było nieznane reperio

wyobraźnia ˌvɨɔˈbraʑɲa n
zdolność przywoływania i tworzenia w myślach wyobrażeń; opinio

wypadek vɨˈpadɛk n
nieszczęśliwe zdarzenie, w którym ktoś ucierpiał casus

wyprzedaż vɨˈpʃɛdaʃ n
(handel, handlowy) sprzedaż towaru, zazwyczaj po obniżonych cenach, w celu pozbycia się go, najczęściej pod koniec sezonu lub w ramach likwidacji sklepu venditio

wyrak ˈvɨrak n
(zoologia, zoologiczny) wyłącznie drapieżny ssak naczelny; Tarsius

wyrazistość ˌvɨraˈʑistɔɕʨ̑ n
cecha tego, co wyraziste, wyraźne claritas

wyrostek robaczkowy vɨˈrɔstɛk ˌrɔbaʧ̑ˈkɔvɨ n
(anatomia, anatomiczny) cienkie uwypuklenie jelita ślepego u niektórych ssaków, m.in. u człowieka; appendix vermiformis

wyrostek soczewkowaty kowadełka vɨˈrɔstɛk ˌsɔʧ̑ɛfkɔˈvatɨ ˌkɔvaˈdɛwka n
(anatomia, anatomiczny) zakończenie odnogi długiej kowadełka, poprzez które kowadełko łączy się ze strzemiączkiem processus lenticularis

wyrozumiałość n
cecha tego, kto jest wyrozumiały, cecha tego, co jest wyrozumiałe clementia

wysoki vɨˈsɔci adj
mający duże znaczenie, cieszący się szacunkiem; używane również jako tytuł honorowy altus
mający dużą zawartość czegoś (zwykle domyślnej cechy) altus
mający duży wymiar pionowy altus celsus
znajdujący się na dużej wysokości (wysoko) altus arduus

wysokość vɨˈsɔkɔɕʨ̑ n
wymiar pionowy czegoś altitudo

wyspa ˈvɨspa n
(geografia, geograficzny) ląd otoczony ze wszystkich stron wodami morza, jeziora lub rzeki; insula
(anatomia, anatomiczny) struktura w ludzkim mózgu zaliczana do kresomózgowia parzystego; insula

wyssać z mlekiem matki ˈvɨsːaʥ̑ ˈz‿mlɛcɛ̃m ˈːatʲci v
mieć wrodzoną lub nabytą w dzieciństwie cechę in lacte matris praebibere

występować ˌvɨstɛ̃mˈpɔvaʨ̑ v
opuszczać jakąś organizację, partię relinquo

wysypka n
(medycyna, medyczny) wykwity skórne lub na błonach śluzowych będące objawem jakiejś choroby anthema enanthema eruptio exanthema

wytrwać v
dotrwać do końca, do określonego czasu w danych warunkach persevero

wytrzeszcz ˈvɨṭʃɛʃʧ̑ n
nadmierne, chorobliwe wysunięcie gałek ocznych; exophthalmus

wywiad ˈvɨvʲjat n
instytucja państwowa mająca na celu zbieranie tajnych informacji na temat innych państw; nūntius
rozmowa prowadzona przez dziennikarza z osobą lub grupą osób, mająca na celu przybliżenie poglądów lub działań tych osób odbiorcom colloquium

wyzuwalnia n
(dawniej, dawny) przebieralnia w łaźni apodyterium

wyzwoleniec n
(historia, historyczny, historycznie) były niewolnik, oficjalnie obdarowany wolnością przez swojego właściciela libertus

wyć vɨʨ̑ v
o ludziach przeciągle krzyczeć z bólu lub żałości ululo
o zwierzętach (zazw. wilkach, psach, hienach) wydawać długi zawodzący głos, przeciągle skowyczeć ululo

wyścig ˈvɨɕʨ̑ik n
(sport, sportowy) zawody, w których usiłuje się wyprzedzić pozostałych zawodników, stara się być szybszym od nich; cursus

wyściółczak vɨˈɕʨ̑uwʧ̑ak n
(medycyna, medyczny) nowotwór ośrodkowego układu nerwowego wywodzący się z komórek wyściółki ependymoma

wzdręga grecka ˈvzdrɛ̃ŋɡa ˈɡrɛʦ̑ka n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Scardinius graecus, endemiczny gatunek ryby z rodziny karpiowatych z jeziora Iliki w centralnej Grecji; Scardinius graecus

wzgląd vzɡlɔ̃nt n
branie pod uwagę, liczenie się animadversio

względność ˈvzɡlɛ̃ndnɔɕʨ̑ n
zależność czegoś od różnych czynników relātīvitās

wódka ˈvutka n
(spożywczy) wysokoprocentowy napój alkoholowy składający się z destylatu alkoholowego i wody, czasem z dodatkiem innych składników; vodca

wóz vus n
ciągnięty przez konie lub inne zwierzęta pociągowe pojazd używany do podróżowania lub transportu, rzadko też jako mieszkanie plaustrum

wózek inwalidzki ˈvuzɛk ˌĩnvaˈlʲiʦ̑ʲci n
wózek poruszany siłą rąk lub prowadzony przez opiekuna, na którym siedzi osoba niemogąca się poruszać na nogach ze względu na niepełnosprawność, chorobę, uraz itd. sella rotalis

wół vuw n
(zoologia, zoologiczny) wykastrowany samiec bydła domowego; bos

wątek ˈvɔ̃ntɛk n
sposób ułożenia nici w tkaninie, w które wplata się nici osnowy; także same nici tworzące ten układ subtemen

wątpić ˈvɔ̃ntpʲiʨ̑ v
nie wierzyć, nie dowierzać; nie mieć pewności; podawać w wątpliwość, podać w wątpliwość dubitare ambigere haesitare

wątpliwość vɔ̃ntˈplʲivɔɕʨ̑ n
brak pewności co do prawdziwości, słuszności czegoś dubium dubitatio dubietas

wątroba vɔ̃nˈtrɔba n
(anatomia, anatomiczny) duży, wielofunkcyjny gruczoł występujący u wszystkich kręgowców, a także u niektórych innych zwierząt; iecur hepar

wąż vɔ̃w̃ʃ n
(zoologia, zoologiczny) przedstawiciel podrzędu beznogich gadów o podłużnym ciele; serpens anguis

wędka ˈvɛ̃ntka n
sprzęt służący do amatorskiego połowu ryb, składający się najczęściej z wędziska, żyłki, spławika i haczyka; arundo

węgiel ˈvɛ̃ŋʲɟɛl n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu C i liczbie atomowej 6; carbonium

węgiel drzewny n
(chemia, chemiczny) produkt spalania drewna przy ograniczonym dostępie tlenu, lekki i czarny, złożony z węgla pierwiastkowego zanieczyszczonego popiołem i związkami organicznymi carbo

węglowodór n
(chemia, chemiczny) związek chemiczny organiczny złożony wyłącznie z atomów węgla i wodoru hydrocarboneum

węgorz ˈvɛ̃ŋɡɔʃ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba z rodziny węgorzowatych; anguilla

węgorzyca ˌvɛ̃ŋɡɔˈʒɨʦ̑a n
(ichtiologia, ichtiologiczny) gatunek ryby okoniokształtnej z rodziny węgorzycowatych Zoarces viviparus

węzeł ˈvɛ̃w̃zɛw n
(marynarka) (meteorologia, meteorologiczny) jednostka służąca do określania prędkości, równa jednej mili morskiej na godzinę; w meteorologii używana do określania prędkości wiatrów; nodus
(matematyka, matematyczny) dowolna krzywa zwykła zamknięta zanurzona w przestrzeni trójwymiarowej; nodus
połączenie, umocowanie lub skrócenie lin lub podobnych materiałów poprzez związanie lub przeplecenie; nodus

węzeł chłonny ˈvɛ̃w̃zɛw ˈxwɔ̃nːɨ n
(anatomia, anatomiczny) występująca licznie struktura leżące na przebiegu naczyń limfatycznych, filtrująca limfę oraz wytwarzająca przeciwciała; nodus lymphaticus

władca ˈvwatʦ̑a n
osoba, która włada (rządzi) w kraju o ustroju innym niż republika erus regnator

władza ˈvwaʣ̑a n
relacja, w której jedna strona – rządząca – ma możliwość oddziaływania na drugą auctoritas dicio

własność ˈvwasnɔɕʨ̑ n
prawo do rozporządzania daną rzeczą i korzystania z niej bona
rzecz posiadana przez kogoś bona
właściwość, cecha bona

własny ˈvwasnɨ adj
będący w czyimś wyłącznym posiadaniu proprius
właściwy temu, o kim lub o czym jest mowa proprius

właściwość vwaɕˈʨ̑ivɔɕʨ̑ n
cecha, zwykle jakiejś substancji proprietas

włos vwɔs n
nitkowaty twór, pochodzenia naskórkowego, występujący na powierzchni skóry ssaków; capillus pilus

włoski ˈvwɔsʲci adj
związany z Włochami, dotyczący Włoch lub Włochów, wywodzący się z Włoch Italicus
charakterystyczny dla Włoch i Włochów, mający cechy lub właściwości przypisywane Włochom lub Italii Italicus

włoski ˈvwɔsʲci n
język z grupy romańskich, używany między innymi we Włoszech; italianus

włosy ˈvwɔsɨ n
owłosienie głowy ludzkiej capillus

wścieklizna fʲɕʨ̑ɛkˈlʲizna n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) wirusowa, zawsze śmiertelna choroba zakaźna niektórych zwierząt, mogąca przenieść się na człowieka; rabies

z s z zet preposition
…opisujący związek cum
…wskazujący zawartość cum
…wskazujący towarzystwo cum

z całego serca s‿ʦ̑aˈwɛɡɔ ˈsɛrʦ̑a adv
całym sobą, całkowicie, angażując wszystkie swoje uczucia ex toto corde

z powodu s‿pɔˈvɔdu
wprowadza przyczynę wystąpienia jakiejś sytuacji lub wykonania jakiejś czynności ob

z tyłu adv
od przeciwnej strony niż przód post

za za preposition
…służący do tworzenia wyrażeń, w których dana czynność będzie wykonana po jakimś czasie in
…służący do tworzenia wyrażeń, w których omawiany element znajduje się dalej w stosunku do wyrażenia za przyimkiem post
…służący do tworzenia wyrażeń, w których czynność odbywa się w kierunku dalszym w stosunku do wyrażenia za przyimkiem post

zabawa zaˈbava n
ogół czynności, które wykonuje się dla przyjemności i wywołania zadowolenia ludus

zabawka zaˈbafka n
rzecz służąca do zabawy; crepundia ludibrium

zabobon n
przypisywanie mocy nadprzyrodzonej czemu lub komu superstitio

zabraniać zaˈbrãɲäʨ̑ v
nie pozwalać, odbierać prawo lub nie przyznawać prawa do robienia czegoś prohibeo

zabójca zaˈbujʦ̑a n
ktoś, kto zabił lub zabija interfector

zabójczyni ˌzabujˈʧ̑ɨ̃ɲi n
(historia, historyczny, historycznie) (książkowy) (filmologia, filmoznawstwo, filmologiczny, filmoznawczy, filmowy) kobieta, która kogoś zabiła interfectrix

zabójstwo honorowe n
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) zabójstwo popełniane przez bliską osobę z rodziny ofiary motywowane chęcią „zmycia hańby”, spowodowanej uznawanym za rzekomo niewłaściwe zachowanie członka tejże rodziny; homicīdium honōrābile

zachodni zaˈxɔdʲɲi adj
mający miejsce na zachodzie, dotyczący zachodu, skierowany na zachód occidentalis

zachód ˈzaxut n
(geografia, geograficzny) kierunek wskazywany przez Słońce podczas jego zachodu (1.1) w dniu równonocy; occidens occasus
chwila zniknięcia słońca, księżyca lub innego ciała niebieskiego za horyzontem occasus occidens

zachód słońca ˈzaxut ˈswɔ̃j̃nʦ̑a n
zjawisko chowania się słońca za horyzont occidens

zaczepiać v
zatrzymywać kogoś, podejmując relację affor

zaczynać zaˈʧ̑ɨ̃naʨ̑ v
przystępować do wykonywania jakiejś czynności incipere inchoare

zadowalający adj
wystarczająco dobry iucundus

zagadka zaˈɡatka n
gatunek literatury ludowej; element fabuły baśni; aenigma griphus

zagraniczny ˌzaɡrãˈɲiʧ̑nɨ adj
odbywający się za granicą, mający związek z zagranicą, pochodzący z zagranicy exter

zaimek zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛk n
(gramatyka) część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek i pełni ich funkcje w zdaniu; pronomen

zaimek dzierżawczy zaˈ<sup>j</sup>ĩmɛɟ ʥ̑ɛrˈʒafʧ̑ɨ n
(gramatyka) zaimek, który wskazuje na przynależność czegoś bądź kogoś do danej osoby lub rzeczy pronomen possessivum

zajmować zajˈmɔvaʨ̑ v
użytkować pomieszczenie occupo

zając ˈzajɔ̃nʦ̑ n
(zoologia, zoologiczny) dziki, roślinożerny gryzoń polny z długimi uszami; lepus

zając bielak n
(zoologia, zoologiczny) Lepus timidus, gatunek ssaka z rodziny zającowatych; Lepus timidus

zającowate n
(systematyka) (zoologia, zoologiczny) Leporidae, rodzina ssaków lądowych z rzędu zajęczaków; Leporidae

zajączek zaˈjɔ̃n͇ʧ̑ɛk n
(zoologia, zoologiczny) Nesolagus, rodzaj ssaka z rodziny zającowatych; Nesolagus

zajęty zaˈjɛ̃ntɨ adj
taki, który wykonuje pilnie jakieś zajęcie, czynność occupatus

zakaz ˈzakas n
zabronienie czegoś komuś prohibitio

zakaźny adj
(medycyna, medyczny) wywołujący zakażenie infectiosus

zakażenie ˌzakaˈʒɛ̃ɲɛ n
(medycyna, medyczny) wniknięcie chorobotwórczego drobnoustroju do organizmu infectio

zakon ˈzakɔ̃n n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) zgromadzenie religijne lub świeckie związane ślubami, żyjące według ściśle określonych reguł; ōrdō

zakonnica ˌzakɔ̃ɲˈːiʦ̑a n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członkini zakonu żeńskiego monacha

zakonnik zaˈkɔ̃ɲːik n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) członek męskiego zgromadzenia zakonnego; monachus

zakrystia zaˈkrɨstʲja n
boczne pomieszczenie w świątyniach chrześcijańskich sąsiadujące z prezbiterium, służące kapłanom do przygotowywania się do liturgii oraz do przechowywania szat i naczyń liturgicznych; sacrarium

zakładnik zaˈkwadʲɲik n
osoba przetrzymywana w celu wymuszenia jakiś korzyści; obses

zależność zaˈlɛʒnɔɕʨ̑ n
uzależnienie, bycie zależnym, niesamodzielnym dicio

zamach stanu ˈzãmax ˈstãnu n
(politologia, polityka, politologiczny, polityczny) nagłe przejęcie władzy w państwie przez jednostkę lub grupę osób wbrew obowiązującemu prawu, często z użyciem siły; eversio reipublicae

zamarzać zãˈmarzaʨ̑ zãˈmaʒaʨ̑ v
(fizyka, fizyczny) przechodzić ze stanu ciekłego w stan stały gelo

zamek ˈzãmɛk n
(architektura, architektoniczny) (budownictwo) budynek warowny; castellum castrum

zamierzać zãˈmʲjɛʒaʨ̑ v
planować coś, mieć intencję coś zrobić habeo in animo

zamojski zãˈmɔjsʲci adj
związany z Zamościem Zamoscensis

zanieczyszczenie ˌzãɲɛʧ̑ɨʃˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
stan bycia zanieczyszczonym contaminatio

zapach ˈzapax n
węchowe wrażenie zmysłowe; odor

zapalenie ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ n
(medycyna, medyczny) reakcja tkanki organicznej na infekcję, podrażnienie; inflammatio
(rzeczownik odczasownikowy) od: zapalić; sprawienie, że coś płonie, coś jest pochłaniane przez ogień inflammatio

zapalenie mięśnia sercowego ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈmʲjɛ̃w̃ɕɲa ˌsɛrʦ̑ɔˈvɛɡɔ n
(medycyna, medyczny) choroba zapalna dotycząca komórek mięśnia sercowego, tkanki śródmiąższowej i naczyń serca, myocarditis

zapalenie okrężnicy n
(medycyna, medyczny) stan zapalny występujący w błonie śluzowej okrężnicy colitis

zapalenie oskrzeli ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ɔˈskʃɛlʲi n
(medycyna, medyczny) stan zapalny błony śluzowej oskrzeli; bronchitis

zapalenie płuc ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈpwuʦ̑ n
(medycyna, medyczny) (weterynaria, weterynaryjny) stan zapalny miąższu płucnego występujący u ludzi i zwierząt; pneumonia

zapalenie skóry ˌzapaˈlɛ̃ɲɛ ˈskurɨ n
(medycyna, medyczny) proces zapalny w obrębie skóry o różnym podłożu dermatitis

zapalić zaˈpalʲiʨ̑ v
wzniecić ogień incendere
(potocznie, potoczny) uruchomić, np. silnik samochodu, radio, telewizor incendere
sprawić, że coś zaczyna się świecić, zaczyna dawać światło incendere

zapalniczka ˌzapalʲˈɲiʧ̑ka n
mały pojemniczek z gazem (lub z benzyną) służący do zapalania, niecenia ognia; ignitabulum

zapisywać ˌzapʲiˈsɨvaʨ̑ v
(informatyka, informatyczny) zachowywać dane w pamięci servo

zapobiegliwość n
cecha tego, kto jest zapobiegliwy providentia

zapominalski adj
taki, który ma skłonność do łatwego/szybkiego zapominania czegoś przez roztargnienie obliviosus

zapowiedź zaˈpɔvʲjɛ̇ʨ̑ n
oznaka czegoś zbliżającego się nuntius

zaprawa n
(budownictwo) półpłynny, krzepliwy lepik mineralny służący w budownictwie za spoinę lub okładzinę; mortarium

zaproszenie ˌzaprɔˈʃɛ̃ɲɛ n
informacja o byciu mile widzianym w roli uczestnika określonego zdarzenia invitatio invitatus

zapłon n
(fizyka, fizyczny) (motoryzacja) układ umożliwiający (1.1) ignitio

zaręczyny n
(kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) obrzęd wyrażenia woli bycia razem w małżeństwie; sponsalia

zasadzka zaˈsaʦ̑ka n
pułapka przygotowana w celu schwytania lub wyrządzenia komuś zła, krzywdy īnsidiae

zasłonak zaˈswɔ̃nak n
(mikologia, mikologiczny) (Cortinarius) najliczniejszy w gatunki rodzaj grzybów kapeluszowych z rodziny zasłonakowatych Cortinarius cortinarius

zatoka zaˈtɔka n
(geografia, geograficzny) część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd; sinus

zator n
(medycyna, medyczny) zaczopowanie naczynia krwionośnego przez wędrujące ciało obce, np. zakrzep embolia embolus

zatrucie n
stan chorobowy spowodowany dostaniem się substancji trującej do organizmu intoxicatio

zatrucie pokarmowe n
(medycyna, medyczny) dolegliwość występująca po zjedzeniu pokarmu zarażonego wirusami lub bakteriami ((na przykład) salmonellą, gronkowcem); gastroenteritis acuta

zaufanie ˌza<sup>w</sup>uˈfãɲɛ n
przeświadczenie, że można komuś ufać fides

zauważyć ˌza<sup>w</sup>uˈvaʒɨʨ̑ v
dostrzec coś, patrząc w jakimś kierunku aspicio

zawał serca ˈzavaw ˈsɛrʦ̑a n
(potocznie, potoczny) (medycyna, medyczny) (zobacz) zawał mięśnia sercowego; infarctus cordis

zawierać zaˈvʲjɛraʨ̑ v
mieć coś wewnątrz siebie; mieć coś za składnik siebie, składać się teneo habeo
utworzyć, zawiązać jakieś porozumienie ratihabeo

zawiły zaˈvʲiwɨ adj
trudny do zrozumienia spinosus

zawsze ˈzafʃɛ pronoun
w każdym momencie i sytuacji, bez przerwy semper

zawód ˈzavut n
czynność, którą ktoś wykonuje, by zdobyć pieniądze officium

zazdrościć v
odczuwać zazdrość z braku czegoś, chcieć mieć coś, co ma ktoś inny invideo

zazdrośnik zazˈdrɔɕɲik n
człowiek bardzo zazdrosny zelotes

zazdrość ˈzazdrɔɕʨ̑ n
uczucie chęci posiadania czegoś należącego do innej osoby, robienia tego, co ona invidia

zaćma ˈzaʨ̑ma n
(medycyna, medyczny) defekt soczewki powodujący pełną lub częściową utratę wzroku; cataracta

zaćmienie zaˈʨ̑mʲjɛ̇̃ɲɛ n
(astronomia, astronomiczny) zjawisko pozornego znikania ciała niebieskiego wywołane przez jego przesłanianie lub wejście w cień; eclipsis

założyciel n
ktoś, kto coś założył lub dał czemuś początek conditor

załącznik zaˈwɔ̃n͇ʧ̑ʲɲik n
dokument uzupełniający treść innego dokumentu lub dzieła książkowego, część addendum additamentum

zaświaty zaˈɕfʲjatɨ n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) miejsce poza światem realnym, gdzie przebywają zmarli orcus

zbawić v
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) uchronić przed potępieniem wiecznym servo
wyciągnąć kogoś z opresji, uratować servo

zbiór zbʲjur n
grupa, pewna liczba czegoś traktowana jako jedna całość grex

zbliżać ˈzblʲiʒaʨ̑ v
podchodzić, przysuwać się do czegoś accedo

zboże ˈzbɔʒɛ n
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina z rodziny traw, uprawiana dla jadalnego ziarna sacrificium

zbrodnia ˈzbrɔdʲɲa n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) bardzo ciężkie przestępstwo; facinus scelus

zdanie ˈzdãɲɛ n
(gramatyka) wypowiedzenie posiadające orzeczenie (osobową formę czasownika) sententia

zdarzenie zdaˈʒɛ̃ɲɛ n
(matematyka, matematyczny) podzbiór przestrzeni probabilistycznej, symbolizujący pewien zestaw wyników eksperymentu; eventum
coś, co miało miejsce; co zdarzyło się eventum
(informatyka, informatyczny) zapis zajścia w systemie komputerowym określonej sytuacji; eventum

zdecydować ˌzdɛʦ̑ɨˈdɔvaʨ̑ v
podjąć decyzję decido

zdejmować zdɛjˈmɔvaʨ̑ v
ściągać ubranie, buty excalceare

zdolność ˈzdɔlnɔɕʨ̑ n
umiejętność zrobienia czegoś, predyspozycja do szybkiego opanowywania umiejętności ars

zdolny ˈzdɔlnɨ adj
będący w stanie wykonać określoną czynność potens
taki, który ma talent, zdolności; jest uzdolniony ingeniosus

zdrada ˈzdrada n
działanie na szkodę narodu lub kraju proditio
niedochowanie wierności (zazwyczaj seksualnej) małżeńskiej lub partnerskiej proditio
odstąpienie od zasad lub wartości proditio
ujawnienie wspólnej lub cudzej tajemnicy proditio

zdrajca ˈzdrajʦ̑a n
ktoś, kto zdradza swój naród, kraj, plemię, społeczność, itp. traditor

zdrobnienie zdrɔbʲˈɲɛ̇̃ɲɛ n
(gramatyka) oznaczenie przedmiotu mniejszego w stosunku do poprzedniego, oznaczać może pieszczotliwy lub pogardliwy stosunek mówiącego do obiektu; ([[nomen]]) [[deminutivum]]

zdrowie ˈzdrɔvʲjɛ n
stan organizmu, który funkcjonuje prawidłowo (przeciwieństwo choroby) salus sanitas

zdrowy ˈzdrɔvɨ adj
taki, który nie cierpi na żadną chorobę, ma się dobrze sanus

zebra ˈzɛbra n
(zoologia, zoologiczny) afrykański ssak z rodziny koniowatych z charakterystycznymi pasami na sierści; equus zebra

zefir ˈzɛfʲir n
(meteorologia, meteorologiczny) (poetycki, poetycko) łagodny i ciepły wiatr zephyrus favonius

zegar ˈzɛɡar n
przyrząd przeznaczony do mierzenia i wskazywania właściwego czasu; horologium

zegar słoneczny ˈzɛɡar swɔ̃ˈnɛʧ̑nɨ n
zegar określający czas na podstawie pozycji słońca horologium solarium solarium

zegarek zɛˈɡarɛk n
niewielkich rozmiarów zegar horologium armillare

zemsta ˈzɛ̃msta n
odwet za krzywdy ultio

zero ˈzɛrɔ n
liczba 0; nihilum

zespół Sjögrena n
(medycyna, medyczny) choroba autoimmunizacyjna z powstawaniem nacieków limfocytarnych w obrębie gruczołów wydzielania zewnętrznego, charakteryzująca się suchością śluzówek, zwłaszcza jamy ustnej i spojówek; syndroma Sjögren syndroma Sjögreni

zespół kanału nadgarstka ˈzɛspuw kãˈnawu nadˈɡarstka n
(medycyna, medyczny) zaburzenie będące neuropatią uciskową nerwu pośrodkowego na poziomie kanału nadgarstka syndroma isthmi canalis carpi

zet zɛt n
nazwa litery z, trzydziestej litery polskiego alfabetu zēta

zewsząd ˈzɛfʃɔ̃nt indefinitePronoun
(książkowy) ze wszystkich stron undique

zgnilec amerykański ˈzʲɟɲilɛʦ̑ ˌãmɛrɨˈkãj̃sʲci n
(weterynaria, weterynaryjny) (pszczelarstwo, pszczelarski) choroba bakteryjna czerwiu pszczelego; Histolysis infectiosa perniciosa larvae apium Pestis americana larvae apium

zgnilec europejski ˈzʲɟɲilɛʦ̑ ˌɛwrɔˈpɛjsʲci n
(weterynaria, weterynaryjny) (pszczelarstwo, pszczelarski) choroba bakteryjna czerwi pszczelich; Pestis europea larvae apium Putrificatio polybacterica larvae apium

zgrubienie zɡruˈbʲjɛ̇̃ɲɛ n
(gramatyka) wyraz utworzony za pomocą odpowiedniego formantu oznaczającego rzecz albo osobę większą od nazywanej wyrazem podstawowym; augmentativum

zgubić ˈzɡubʲiʨ̑ v
przez nieuwagę zostawić coś w nieznanym sobie miejscu amitto

ziarnopłon wiosenny n
(botanika, botaniczny) Ficaria verna Huds., gatunek kwitnącej żółto byliny o właściwościach leczniczych; Ficaria verna

ziele ˈʑɛlɛ n
(botanika, botaniczny) roślina o nietrwałych, nadziemnych pędach herba

zieleń ˈʑɛlɛ̃ɲ n
kolor zielony viridis
ubranie w kolorze zielonym viridis

zielona herbata ʑɛˈlɔ̃na xɛrˈbata n
(kulinaria) napój przyrządzany wyłącznie z liści herbaty chińskiej, które zostały poddane minimalnemu utlenianiu w czasie przetwarzania thea viridis

zielony ʑɛˈlɔ̃nɨ adj
mający kolor czwartego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej trawy, szmaragdu, malachitu itp.; mający kolor pochodny, powstały ze zmieszania kolorów podstawowych: żółtego i niebieskiego; viridis
(lekceważąco, lekceważący) (potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) ktoś niedoświadczony, niewyrobiony, niemający rozeznania w jakiejś dziedzinie, zwykle młody viridis
o roślinach, owocach: taki, który nie osiągnął dojrzałości, będący w stadium poprzedzającym dojrzałość; niedojrzały viridis

ziemia ˈʑɛ̃mʲja n
gleba terra
kraina geograficzna terra

ziewać ˈʑɛvaʨ̑ v
szeroko otwierać usta, wydając charakterystyczny przeciągły odgłos z powodu senności lub znudzenia oscito hio

zima ˈʑĩ.ma n
najchłodniejsza z 4 astronomicznych (lub 6 klimatycznych) pór roku; hiems hibernus

zimna wojna ˈʑĩmna ˈvɔjna n
(historia, historyczny, historycznie) okres napięcia pomiędzy Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi istniejący w drugiej połowie dwudziestego wieku; Bellum Frigidum

zimno ˈʑĩmnɔ n
niska temperatura algor

zimny ˈʑĩmnɨ adj
mający (względnie) niską temperaturę, wywołujący uczucie zimna algidus
pozbawiony emocji, czysto intelektualny algidus

zimorodek ˌʑĩmɔˈrɔdɛk n
(ornitologia, ornitologiczny) Alcedo atthis, niewielki, kolorowy ptak żywiący się rybami, które zdobywa nurkując; alcedo alcyon halcyon

zimowy ʑĩˈmɔvɨ adj
przystosowany do warunków panujących w zimie hibernus
typowy dla zimy, związany z zimą, odbywający się w zimie hibernus

zioło ˈʑɔwɔ n
(potocznie, potoczny) marihuana herba

zięć ʑɛ̇̃ɲʨ̑ n
mąż córki gener

zjednoczony adj
połączony dla wspólnej sprawy ūnītus

zmarszczka ˈzmarʃʧ̑ka n
(anatomia, anatomiczny) podłużne zagłębienie skóry powstające w wyniku starzenia się lub ruchów mimicznych ruga

zmiana ˈzmʲjãna n
przejście jakiejś cechy albo rzeczy w inną cambiatio

zmieniać ˈzmʲjɛ̇̃ɲäʨ̑ v
nadawać komuś lub czemuś inne właściwości mutare

zmierzch zmʲjɛʃx n
moment doby przed zapadnięciem nocy; czas ściemniania się; crepusculum

zmrocznik gładysz n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Deilephila elpenor, gatunek motyla z rodziny zawisakowatych; Deilephila elpenor
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) nocny motyl z gatunku (1.1) deilephila elpenor

zmęczony zmɛ̃n͇ˈʧ̑ɔ̃nɨ participleAdjective
odczuwający zmęczenie, taki, który jest osłabiony fizycznie lub psychicznie ze względu na wysiłek fessus

znaczek pocztowy ˈznaʧ̑ɛk pɔʧ̑ˈtɔvɨ n
(usługi pocztowe, kurierskie, poczta) mały, papierowy prostokąt przyklejany do koperty (pocztówki, paczki) służący jako środek uiszczenia opłaty za usługi pocztowe (np. usługę przesyłki); pittacium epistulare

znaczyć ˈznaʧ̑ɨʨ̑ v
mieć znaczenie, sens indicō

znajdować znajˈdɔvaʨ̑ v
być w jakimś miejscu adesse

znak znak n
kształt, któremu przypisuje się określone znaczenie signum
dźwięk, spojrzenie, gest itp. służący do przekazania informacji signum

znalezisko ˌznalɛˈʑiskɔ n
rzecz znaleziona, która budzi szczególne zainteresowanie inventus

znany ˈznãnɨ adj
taki, który jest rozpoznawany przez wiele osób cognitus notus

znać znaʨ̑ modal
mieć informacje na czyjś temat, być komuś w przeszłości przedstawionym scio

zniewieściały ˌzʲɲɛvʲjɛ̇ɕˈʨ̑awɨ adj
o mężczyźnie: taki, który ma kobiece cechy feminatus

znowu ˈznɔvu adv
jeszcze raz, ponownie, na nowo denuo

zoologia ˌzɔːˈlɔɟja n
(biologia, biologiczny) dział biologii, nauka o zwierzętach; zoologia

zorza ˈzɔʒa n
(meteorologia, meteorologiczny) barwne zjawisko świetlne na niebie aurora

zorza polarna ˈzɔʒa pɔˈlarna n
zjawisko świetlne w postaci barwnych pasm obserwowanych na niebie w okolicach podbiegunowych; aurora australis aurora borealis

zostawać zɔˈstavaʨ̑ v
nie odchodzić/odjeżdżać/…, nie ruszać się z miejsca sto
stawać się kimś/czymś maneo

zrozumiały ˌzrɔzũˈmʲjawɨ adj
dający się wytłumaczyć, możliwy do wytłumaczenia iustus

zrywać ˈzrɨvaʨ̑ v
o roślinach lub ich owocach zbierać tondeo

zręczny ˈzrɛ̃n͇ʧ̑nɨ adj
zwinny habilis

zszywacz ˈsʃɨvaʧ̑ n
(biurowość, biurowy) przyrząd służący do łączenia kartek papieru za pomocą metalowych zszywek; consutorium

zupa ˈzupa n
(kulinaria) płynna lub półpłynna potrawa, często pierwsze danie obiadu; intrita ius

zupełny zuˈpɛwnɨ adj
obejmujący całość integer

zwiadowca n
(wojskowość, wojskowy) żołnierz, który przeprowadza zwiad, rozpoznanie; speculator

zwierzę ˈzvʲjɛʒɛ ˈzvʲjɛʒɛnta n
(biologia, biologiczny) organizm cudzożywny o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej; animal bestia

zwierzę domowe ˈzvʲjɛʒɛ dɔ̃ˈmɔvɛ n
zwierzę udomowione przez człowieka, trzymane w domu dla towarzystwa; Animal dilectum

związek ˈzvʲjɔ̃w̃zɛk n
wzajemne powiązanie, stosunek między rzeczami lub zjawiskami nexus coniunctionem consociatio

związywać zvʲjɔ̃w̃ˈzɨvaʨ̑ v
trwale łączyć końce sznurka, liny itp. ligo necto

zwycięski adj
związany ze zwycięstwem, dotyczący zwycięstwa victoriosus

zwycięstwo zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃stfɔ n
sukces (najczęściej w walce lub sporcie), zwalczenie nieprzyjaciela, pokonanie konkurencji victoria

zwycięzca zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃sʦ̑a n
ten, który zwyciężył, wygrał victor

zwyciężać zvɨˈʨ̑ɛ̃w̃ʒaʨ̑ v
odnosić zwycięstwo nad kimś lub czymś vincere

zwyczaj ˈzvɨʧ̑aj n
sposób zachowywania się lub czynności wykonywane w określonych sytuacjach według pewnego wzoru określonego przez kulturę cōnsuētūdō

zwykle ˈzvɨklɛ adv
zazwyczaj, prawie zawsze, bardzo często plerumque

zwłoki ˈzvwɔci n
ciało martwego człowieka; cadaver

zygota n
(biologia, biologiczny) komórka powstała wskutek zapłodnienia; zygota zygotum

zyprazydon ˌzɨpraˈzɨdɔ̃n n
(farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) atypowy lek przeciwpsychotyczny będący pochodną piperazyny, stosowany w terapii schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej ziprasidonum

zysk zɨsk n
korzyść z czegoś, uzyskana wartość faenus fenus

ząb zɔ̃mp n
(anatomia, anatomiczny) twór anatomiczny osadzony w szczęce lub żuchwie, ułatwiający gryzienie pokarmu; dens dēns

złe oko n
(związek frazeologiczny) według wierzeń ludowych złe spojrzenie przynoszące nieszczęście, rzucające urok; malus oculus

zło zwɔ n
coś powszechnie uznane za szkodliwe, negatywne moralnie; malum

złodziej ˈzwɔʥ̑ɛ̇j n
osoba, która kradnie fur

złota rybka n
(ichtiologia, ichtiologiczny) odmiana hodowlana jednego z podgatunku karasia chińskiego, Carassius auratus; Carassius auratus auratus

złotnik ˈzwɔtʲɲik n
(rzemiosło, rzemieślniczy) osoba zajmująca się złotnictwem; rzemieślnik artystyczny wyrabiający przedmioty z metali szlachetnych (m.in. złota, srebra, platyny, palladu) aurifex

złoto ˈzwɔtɔ n
(chemia, chemiczny) pierwiastek chemiczny o symbolu Au i liczbie atomowej 79; aurum chrysos
stop zawierający złoto (1.1), surowiec do wyrobu m.in. biżuterii, monet aurum
(sport, sportowy) złoty medal aurum

złotoczelny adj
taki, który ma złote czoło aurifrons

złoty ˈzwɔtɨ adj
(jubilerstwo, jubilerski) wykonany ze złota aureus
mający kolor i połysk złota aureus

złoty środek ˈzwɔtɨ ˈɕrɔdɛk idiom
(przenośnie, przenośnia) kompromisowe rozwiązanie zadowalające skrajne stanowiska aurea mediocritas

złowrogi zwɔvˈrɔɟi adj
mający wrogie zamiary malevolens

złośliwy zwɔɕˈlʲivɨ adj
nacechowany wrogością, niechęcią, przejawiający niechęć, wrogość ater atrox niger

zły zwɨ adj
niemiły, nieprzyjemny (z charakteru) malus
agresywny, zdenerwowany (w danej chwili) malus

ów uf pronoun
ten (o którym już była mowa) ille

ćma ʨ̑ma n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) motyl nocny; papilio

ćwiczenie ʨ̑fʲiˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
czynność powtarzana dla utrwalenia wiedzy lub zdobycia sprawności, nauka exercitium

ćwiczenie czyni mistrza ʨ̑fʲiˈʧ̑ɛ̃ɲɛ ˈʧ̑ɨ̃ɲi ˈmʲisṭʃa proverb
im bardziej coś ćwiczysz, tym jesteś w tym lepszy repetitio est mater studiorum

ćwierć ʨ̑fʲjɛrʲʨ̑ n
jedna czwarta, 25% quadrans

ćwierćfinał ʨ̑fʲjɛrʲʨ̑ˈfʲĩnaw n
(sport, sportowy) część rozgrywek eliminacyjnych ośmiu rywali (lub ośmiu drużyn), z których czterech może awansować do półfinału quarterfinalis

Łaba ˈwaba pn
(geografia, geograficzny) rzeka w Niemczech i w Czechach; Albis

Łabędź ˈwabɛ̃ɲʨ̑ pn
(astronomia, astronomiczny) gwiazdozbiór nieba północnego; zawiera jasną gwiazdę – Deneb; zawiera liczne mgławice; w Polsce widoczny latem i jesienią; góruje o północy w sierpniu; konstelacja, której 5 najjaśniejszych gwiazd tworzy charakterystyczny układ w kształcie krzyża, zwany Krzyżem Północy; Cygnus

Ładysław waˈdɨswaf pn
imię męskie Ladislaus

Łazarz ˈwazaʃ pn
(biblijny) postać biblijna Lazarus
imię męskie; Lazarus

Łotwa ˈwɔtfa pn
(geografia, geograficzny) państwo w Europie; Lettonia

Łucja ˈwuʦ̑ʲja pn
imię żeńskie; Lucia

Łukasz ˈwukaʃ pn
imię męskie; Lucas

Łużyce wuˈʒɨʦ̑ɛ pn
(geografia, geograficzny) region w Niemczech i częściowo w Polsce, zamieszkany przez Niemców i Słowian; Lusatia

Łódź wuʨ̑ pn
(geografia, geograficzny) miasto w centralnej Polsce; Lodzia

Łęczyca wɛ̃n͇ˈʧ̑ɨʦ̑a pn
(geografia, geograficzny) miasto powiatowe w Polsce, w województwie łódzkim; Lencicia

łabędzi waˈbɛ̃ɲʥ̑i adj
charakterystyczny dla łabędzia; dotyczący, odnoszący się do łabędzia cycneus olorinus

łabędziątko ˌwabɛ̃ɲˈʥ̑ɔ̃ntkɔ n
(zdrobniale) (zoologia, zoologiczny) łabędzię pullus cycneus

łabędź ˈwabɛ̃ɲʨ̑ n
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus, ptak wodny o białym lub czarnym upierzeniu i długiej smukłej szyi; cygnus cycnus olor

łabędź niemy ˈwabɛ̃ɲʨ̑ ˈɲɛ̃mɨ n
(ornitologia, ornitologiczny) Cygnus olor, gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych; Cygnus olor

łacina waˈʨ̑ĩna n
język starożytnych Rzymian; latinum latina latinus lingua Latina

łaciński waˈʨ̑ĩj̃sʲci adj
właściwy starożytnym Rzymianom, wywodzący się z Imperium Rzymskiego latinus

ładny ˈwadnɨ adj
odznaczający się urodą pulcher

łagodny waˈɡɔdnɨ adj
charakteryzujący się łagodnością, spokojem, brakiem gniewu lub niepokoju lenis
o smaku: słaby, taki, który nie jest pikantny; jest delikatny lenis

łagodzić waˈɡɔʥ̑iʨ̑ v
czynić łagodnym, mniej surowym, mniej gwałtownym effeminare moveo

łapa ˈwapa n
noga zwierzęcia niemającego kopyt pēs

łasica waˈɕiʦ̑a n
(zoologia, zoologiczny) niewielkie drapieżne zwierzę futerkowe; mustela

łaska ˈwaska n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą gratia

łaskotać v
lekko podrażniać wrażliwe na dotyk miejsca titillo

łatwo ˈwatfɔ adv
w sposób łatwy, bez trudności, bez trudu lub wysiłku facile

łatwy ˈwatfɨ adj
nie wymagający wysiłku, trudu, nie stawiający przeszkód facilis

ławka ˈwafka n
twardy mebel do siedzenia dla kilku osób; subsellium

łazienka waˈʑɛ̃nka n
pomieszczenie do kąpieli z wanną lub prysznicem; lavatrina

łańcuch ˈwãj̃nʦ̑ux n
(przenośnie, przenośnia) ciąg zdarzeń, szereg obiektów catena
(technologia, technika, techniczny) element mechaniczny, składający się z identycznych ogniw; catena
anglosaska miara długości; catēna

łechtaczka wɛxˈtaʧ̑ka n
(anatomia, anatomiczny) nieparzysty, zewnętrzny narząd płciowy samic ssaków; clitoris crista

łodyga wɔˈdɨɡa n
(biologia, biologiczny) nadziemna część rośliny naczyniowej; caulis

łokciowy wɔcˈʨ̑ɔvɨ adj
(anatomia, anatomiczny) dotyczący łokcia cubitalis

łokieć ˈwɔcɛ̇ʨ̑ n
(anatomia, anatomiczny) staw łączący ramię z przedramieniem cubitum cubitus
(historia, historyczny, historycznie) dawna miara długości (od 0,5 do 0,8 metra) cubitum cubitus

łono ˈwɔ̃nɔ n
(poetycki, poetycko) pierś (matki) sinus

łopata wɔˈpata n
narzędzie zazwyczaj obsługiwane dwoma rękami, służące do kopania lub nabierania sypkich materiałów; pala

łopatka wɔˈpatka n
(anatomia, anatomiczny) kość pasa barkowego połączona z kością ramienną i obojczykiem; armus

łosoś ˈwɔsɔɕ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) ryba o różowym mięsie żyjąca na północnym Atlantyku; salmo

łotewski wɔˈtɛfsʲci adj
odnoszący się do Łotwy lub Łotyszów letticus

łotewski wɔˈtɛfsʲci n
język urzędowy Łotwy; letticus

łoś wɔɕ n
(zoologia, zoologiczny) Alces alces, gatunek największego, roślinożernego ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, o rozłożystym porożu; Alces alces alces
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z gatunku (1.1) alces

łoże ˈwɔʒɛ n
szerokie, okazałe łóżko cubile

łubin n
(botanika, botaniczny) Lupinus L., rodzaj roślin z rodziny bobowatych; Lupinus
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) lupinus

łucznik ˈwuʧ̑ʲɲik n
(wojskowość, wojskowy) żołnierz, myśliwy posługujący się łukiem; sagittarius

łuk wuk n
(architektura, architektoniczny) element budowli w kształcie łuku (1.1); arcus
(matematyka, matematyczny) różniczkowalny odcinek krzywej; arcus
(sport, sportowy) wygięta broń miotająca strzały przez napięcie liny łączącej jej oba końce (cięciwy) i nadanie tak strzale energii; arcus
każdy kształt przypominający łuk (1.1) arcus
(fizyka, fizyczny) widoczny przepływ prądu elektrycznego między dwoma elektrodami; arcus

łuk aorty ˈwuk aˈɔrtɨ n
(anatomia, anatomiczny) (medycyna, medyczny) odcinek aorty łączący jej część wstępującą z zstępującą arcus aortae

łupież ˈwupʲjɛʃ n
(medycyna, medyczny) (kosmetyka, kosmetyczny, kosmetologia) choroba skóry głowy, charakteryzująca się złuszczaniem zrogowaciałej warstwy naskórka; furfur

łuska ˈwuska n
(zoologia, zoologiczny) płytki pokrywające ciało niektórych zwierząt squama

łuskowcowate n
(mikologia, mikologiczny) Pluteaceae, rodzina grzybów należąca do rzędu pieczarkowców; Pluteaceae

łuszczyca wuʃˈʧ̑ɨʦ̑a n
przewlekła, nawracająca choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem na skórze łuszczących się wykwitów; psoriasis unguium

łuszczycowe zapalenie stawów n
(medycyna, medyczny) przewlekłe zapalenie stawów u osób z łuszczycą arthritis psoriatica

łydka ˈwɨtka n
(anatomia, anatomiczny) tylna część nogi człowieka, między kolanem a stopą; sura

łyska ˈwɨska n
(ornitologia, ornitologiczny) Fulica atra, wędrowny ptak nurkujący o czarnym upierzeniu oraz jasnym dziobie i czole; fulica

łysy ˈwɨsɨ adj
całkowicie lub częściowo pozbawiony włosów na głowie calvus

łyżka ˈwɨʃka n
sztuciec służący do jedzenia coclear coclearium

łza wza n
(fizjologia, fizjologiczny) kropla słonawej wody wydzielonej przez oko; lacrima

łzawnica n
(botanika, botaniczny) Coix L., rodzaj roślin z rodziny wiechlinowatych; Coix
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.2) coix

łódź wuʨ̑ n
mała jednostka pływająca poruszająca się po wodach; linter navis alveus cumba cymba navigium

łój n
(biologia, biologiczny) tłusta i płynna wydzielina gruczołów łojowych sebum
(technologia, technika, techniczny) (spożywczy) tłuszcz zwierzęcy o twardej konsystencji sebum

łóżko ˈwuʃkɔ n
mebel przeznaczony do spania; lectus cubile

łąka ˈwɔ̃ŋka n
teren gęsto porośnięty trawami; pratum

Śląsk ɕlɔ̃w̃sk pn
(geografia, geograficzny) kraina geograficzna i historyczna na lewym brzegu górnej Odry; Silesia

Śnieżka ˈɕɲɛʃka pn
(literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) imię królewny z baśni braci Grimm; Albanix

Środa Popielcowa ˈɕrɔda ˌpɔpʲjɛlˈʦ̑ɔva n
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) w kalendarzu chrześcijańskim pierwszy dzień Wielkiego Postu, w którym głowy wiernych posypuje się popiołem; Diēs Cinerum

Święty Mikołaj ˈɕfʲjɛ̃ntɨ mʲiˈkɔwaj pn
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) jeden z najpopularniejszych chrześcijańskich świętych; biskup Myry w Azji Mniejszej; patron dzieci, kancelistów parafialnych, piekarzy, podróżnych, żeglarzy, uczonych i studentów; w dniu, lub w wigilię, jego święta (6 grudnia) istnieje zwyczaj obdarowywania podarunkami; Sanctus Nicolaus

ściana ˈɕʨ̑ãna n
(budownictwo) pionowy element konstrukcyjny oddzielający dwa pomieszczenia lub miejsca; paries

ściany mają uszy ˈɕʨ̑ãnɨ ˈmajɔ̃w̃ ˈuʃɨ proverb
mówiąc coś poufnego, należy uważać, aby nie usłyszał lub nie podsłuchał tego ktoś niepożądany parietes habent aures

ścięgno ˈɕʨ̑ɛ̃ŋɡnɔ n
(anatomia, anatomiczny) włóknista tkanka odpowiedzialna za przeniesienie skurczu mięśni na układ kostny; nervus

ślad ɕlat n
oznaka przejścia, przejechania, przelotu kogoś lub czegoś vestigium

śledziona ɕlɛˈʥ̑ɔ̃na n
(anatomia, anatomiczny) narząd limfatyczny magazynujący krew u kręgowców; lien

śledź ɕlɛʨ̑ n
(ichtiologia, ichtiologiczny) jadalna ryba morska; clupea harengus aringus

ślepa uliczka ˈɕlɛpa uˈlʲiʧ̑ka n
(przenośnie, przenośnia) (książkowy) sytuacja bez wyjścia fundula
uliczka niemająca wylotu fundula

ślepy ˈɕlɛpɨ adj
taki, który nie może widzieć; który stracił wzrok caecus

ślimak ˈɕlʲĩmak n
(zoologia, zoologiczny) rodzaj bardzo rozpowszechnionego mięczaka; cochlea coclea gastropus
(anatomia, anatomiczny) część ucha wewnętrznego ssaków; cochlea

ślina ˈɕlʲĩna n
płynna wydzielina wytwarzana w ustach; saliva

śliwa ˈɕlʲiva n
(ogrodnictwo, ogrodniczy) drzewo owocowe; prunus

śliwka ˈɕlʲifka n
(spożywczy) (kulinaria) owoc z dużą pestką rosnący na śliwie; prunum

ślub ɕlup n
akt zawarcia małżeństwa; nūptiae

ślusarz ˈɕlusaʃ n
rzemieślnik wyrabiający lub naprawiający przedmioty metalowe ferrarius

śmiać się ˈɕmʲjäʨ̑‿ɕɛ v
wydawać z siebie odgłos utożsamiany ze śmiechem rideo

śmiałym szczęście sprzyja ˈɕmʲjawɨ̃m ˈʃʧ̑ɛ̃w̃ɕʨ̑ɛ ˈspʃɨja proverb
zachęta do podjęcia ryzyka audaces fortuna iuvat

śmiech ɕmʲjɛx n
charakterystyczny dźwięk i grymas twarzy wydawany przez człowieka, gdy jest mu wesoło risus

śmiertelnik n
(książkowy) istota śmiertelna, jaką jest człowiek mortalis

śmiertelny ɕmʲjɛrˈtɛlnɨ adj
taki, który może umrzeć, który kiedyś umrze mortalis
taki, który zabija, przynoszący śmierć (realnie lub potencjalnie) mortifer

śmierć ɕmʲjɛrʲʨ̑ n
(medycyna, medyczny) (fizjologia, fizjologiczny) trwałe ustanie procesów życiowych lub aktywności; mors letum

śmieć ɕmʲjɛ̇ʨ̑ n
coś do wyrzucenia, odpadek purgamentum purgamen

śniadanie ɕɲaˈdãɲɛ n
poranny posiłek; ientaculum jentaculum

śnieg ɕɲɛk n
(meteorologia, meteorologiczny) opad w postaci kryształków lodu; nix
(potocznie, potoczny) (przenośnie, przenośnia) (technologia, technika, techniczny) zły obraz na ekranie telewizora nix

śnieżka ˈɕɲɛʃka n
(ornitologia, ornitologiczny) Montifringilla, mały ptak z rodziny wróbli; Montifringilla nivalis

śnieżysty adj
obfity w śnieg, zasypany śniegiem nivalis
śnieżnobiały (kolor) nivalis

śnieżyć ˈɕɲɛʒɨʨ̑ v
padać (o śniegu) ningere

śnić ɕɲiʨ̑ v
widzieć sen podczas spania somniāre

śpiesz się powoli ˈɕpʲjɛʃʲ‿ɕɛ pɔˈvɔlʲi proverb
rób coś dokładnie i sprawnie, ale bez nadmiernego pośpiechu, bo inaczej może się nie udać festina lente

śpiew ɕpʲjɛf n
dźwięki zróżnicowane w natężeniu i wysokości, wydawane przez głos ludzki; cantus
przyjemne dla ucha dźwięki wydawane przez niektóre ptaki cantus

śpiewak ˈɕpʲjɛvak n
mężczyzna lub chłopiec, który śpiewa cantor

śpiewać ˈɕpʲjɛvaʨ̑ v
wykonywać melodię głosem canere cantare

śpiący ˈɕpʲjɔ̃nʦ̑ɨ adj
taki, któremu chce się spać somniosus veternosus

śpiączka n
(medycyna, medyczny) głębokie zaburzenia świadomości z brakiem przytomności, niereagowaniem nawet na silne bodźce coma

średnica ɕrɛdʲˈɲiʦ̑a n
(geometria) odcinek prowadzący od jednej do drugiej krawędzi okręgu, koła lub przekroju cylindra i przechodzący przez jego środek; line
długość średnicy (1.1) line

średnio ˈɕrɛdʲɲɔ adv
przeciętnie, zazwyczaj circiter mediocriter peraeque
tak sobie; ani dobrze, ani źle mediocriter

średniowiecze ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛʧ̑ɛ n
epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi; Medium Aevum

średniowieczny ˌɕrɛdʲɲɔˈvʲjɛʧ̑nɨ adj
pochodzący ze średniowiecza, związany ze średniowieczem, dotyczący średniowiecza mediaevalis

środa ˈɕrɔda n
trzeci dzień tygodnia; dies Mercurii

środek ˈɕrɔdɛk n
miejsce jednakowo oddalone od krawędzi centrum

środki masowego przekazu ˈɕrɔtʲci ˌmasɔˈvɛɡɔ pʃɛˈkazu n
prasa, radio, telewizja i internet; publikatory media publica

śródręcze ɕruˈdrɛ̃n͇ʧ̑ɛ n
(anatomia, anatomiczny) część ręki człowieka między palcami i nadgarstkiem metacarpus

śródstopie n
(anatomia, anatomiczny) środkowa część stopy, znajdująca się między stępem a palcami metatarsus

świadek ˈɕfʲjadɛk n
(prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) osoba zeznająca podczas procesu sądowego; testis
osoba, która widziała coś na własne oczy testis

świat ɕfʲjat n
cała Ziemia mundus orbis

światło ˈɕfʲjatwɔ n
(fizyka, fizyczny) promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie odbieranym przez oko; lux lumen
przedmiot będący źródłem światła (1.1) lumen lux

światłowstręt ɕfʲjatˈwɔfstrɛ̃nt n
(medycyna, medyczny) przewrażliwienie oczu na światło spowodowane podrażnieniem lub schorzeniem oczu (spojówek, tęczówek); photophobia

świeca ˈɕfʲjɛʦ̑a n
przedmiot z wosku, parafiny lub stearyny mający knot - chemiczne źródło światła; candela
(sport, sportowy) ćwiczenie gimnastyczne polegające na uniesieniu w górę nóg z leżenia na plecach candela
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) (zobacz) świeca zapłonowa candela
(technologia, technika, techniczny) (motoryzacja) (zobacz) świeca żarowa candela
(przestarzałe, przestarzały) dawna jednostka natężenia światła równa 1,02 kandeli; candela

świecić ˈɕfʲjɛ̇ʨ̑iʨ̑ v
emitować, produkować światło lūceō

świecznik ˈɕfʲjɛʧ̑ʲɲik n
przedmiot z uchwytem na świecę lub kilka świec candelabrum

świerk ɕfʲjɛrk n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) Picea A. Dietr., drzewo iglaste z rodziny sosnowatych; picea

świerszcz ɕfʲjɛrʃʧ̑ n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) skaczący owad wydający charakterystyczne dźwięki; gryllus

świerzb ɕfʲjɛʃp n
(medycyna, medyczny) pasożytnicza choroba skóry powodowana przez roztocza świerzbowce; scabies

świetlik ˈɕfʲjɛtlʲik n
(entomologia, owadoznawstwo, entomologiczny, owadoznawczy) Lampyridae, świecący owad z rodziny świetlikowatych; cicindela

świetny ˈɕfʲjɛtnɨ adj
taki, któremu przypisuje się same pozytywne cechy praeclarus splendidus

świnia ˈɕfʲĩɲa ˈɕfʲĩɲɛ n
(pejoratywnie, pejoratywny) (przenośnie, przenośnia) (pogardliwie) o osobie nikczemnej, podłej porcus
(przenośnie, przenośnia) (potocznie, potoczny) człowiek zachowujący się nieprzyzwoicie, niekulturalnie porcus
(zoologia, zoologiczny) każde zwierzę z podrzędu świniokształtnych, Suiformes; porcus
(zoologia, zoologiczny) samica świni (1.1) porcus
(zoologia, zoologiczny) Sus scrofa subsp. domesticus, zwierzę hodowlane z rodziny parzystokopytnych; porcus sus

świnka morska ˈɕfʲĩnka ˈmɔrska n
(zoologia, zoologiczny) Cavia porcellus, gatunek gryzonia hodowanego w domach; Cavia porcellus
(zoologia, zoologiczny) gryzoń z gatunku (1.1) Cavia porcellus

świstak ˈɕfʲistak n
(zoologia, zoologiczny) gromadny, górski gryzoń z rodziny wiewiórkowatych; marmota

świtać v
o dniu zaczynać się dilucesco

świtezianka n
(zoologia, zoologiczny) rodzaj ważki równoskrzydłej żyjącej nad brzegami wód bieżących w Eurazji i północnej Afryce ((łacina) Calopteryx sp.) Calopteryx

świątynia ɕfʲjɔ̃nˈtɨ̃ɲa n
(architektura, architektoniczny) (religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) budowla postawiona dla celów religijnych: miejsce kultu, składania ofiar, celebrowania obrzędów; templum delubrum

święto ˈɕfʲjɛ̃ntɔ n
dzień lub więcej dni wyróżniający się od innych, poświęcony czemuś lub komuś, spędzany w inny, szczególny sposób niż zwykłe dni festum

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ adj
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o osobie: ktoś uznany przez jakiś Kościół lub społeczność za godnego kultu; sanctus sacer
(religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) o rzeczy: coś godnego kultu religijnego sacrus

święty ˈɕfʲjɛ̃ntɨ n
mężczyzna święty w znaczeniu (1.1) sanctus

źdźbło ʑʥ̑bwɔ n
(botanika, botaniczny) walcowata łodyga trawy lub zboża; culmus

źle ʑlɛ adv
niemoralnie male
w niewłaściwy, niedobry sposób, niezgodnie z normami male

źrebię ˈʑrɛbʲjɛ n
(zoologia, zoologiczny) młode koniowatych, np. konia, osła lub zebry – bez względu na płeć; equulus

źrenica ʑrɛ̃ˈɲiʦ̑a n
(anatomia, anatomiczny) czarna, okrągła plamka na tęczówce oka, będąca w rzeczywistości rozszerzającym się i zwężającym otworem regulującym dopływ światła do wnętrza oka; pupilla

źródlany ʑruˈdlãnɨ adj
pochodzący ze źródła (wodnego) fontanus

źródło ˈʑrudwɔ n
(hydrologia, hydrologiczny) miejsce, z którego woda wypływa na powierzchnię ziemi; fons
przyczyna uczuć, zachowań, chorób itp. radix
to, co stanowi początek czegoś radix

Żagań ˈʒaɡãɲ pn
(geografia, geograficzny) jedna z polskich miejscowości; Saganum

Żary ˈʒarɨ pn
(geografia, geograficzny) miasto w Polsce; Soravia

Żmudź pn
(geografia, geograficzny) (historia, historyczny, historycznie) (etnografia, etnograficzny) jeden z pięciu regionów etnograficznych współczesnej Litwy ze stolicą w Szawlach, a także historyczna nazwa Dolnej Litwy; Samogitia

żaba ˈʒaba n
(herpetologia, herpetologiczny) (potocznie, potoczny) pospolity płaz bezogonowy z wielu różnych rodzin, głównie z żabowatych; rana

żaba Darwina n
(herpetologia, herpetologiczny) Rhinoderma darwinii, bezogonowy płaz zamieszkujący andyjskie potoki; Rhinoderma darwinii

żaba moczarowa n
(herpetologia, herpetologiczny) Rana arvalis, gatunek płaza bezogonowego z grupy żab brunatnych; Rana arvalis

żabiru ʒaˈbʲiru n
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru afrykański, gatunek z rodzaju Ephippiorhynchus Ephippiorhynchus
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru czerwononogi, gatunek z rodzaju Ephippiorhynchus Ephippiorhynchus
(ornitologia, ornitologiczny) (zobacz) żabiru amerykański, gatunek z rodzaju (1.1) Jabiru
(ornitologia, ornitologiczny) Jabiru, monotypowy rodzaj ptaków z rodziny bocianów; Jabiru
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku (1.2) jabiru
(ornitologia, ornitologiczny) ptak z gatunku (1.3) lub (1.4) ephippiorhynchus

żaden ˈʒadɛ̃n pronoun
…informujący o braku kogoś lub czegoś nemo

żagiel ˈʒaɟɛl n
(marynarka) płat mocnej tkaniny przymocowany do masztu, służy do wykorzystywania energii wiatru jako napędu dla statku velum

żaglowiec ʒaɡˈlɔvʲjɛʦ̑ n
(marynarka) statek z żaglami, napędzany siłą wiatru; navis velifera

żaglowiec wysoki n
(ichtiologia, ichtiologiczny) Pterophyllum altum, gatunek ryby słodkowodnej z rodziny pielęgnicowatych; Pterophyllum altum

żako ˈʒakɔ n
(ornitologia, ornitologiczny) gatunek afrykańskiej papugi o szarym upierzeniu i czerwonym ogonie, zdolnej naśladować ludzki głos; Psittacus erithacus

żal ʒal n
negatywny stan emocjonalny spowodowany doznaną stratą; luctus

żar ʒar n
tlące się, rozgrzane do czerwoności węgle lub drwa favilla

żartować ʒarˈtɔvaʨ̑ v
mówić coś śmiesznego; mówić żart, aby kogoś rozśmieszyć iocor ioculor

żarłoczny ʒarˈwɔʧ̑nɨ adj
odznaczający się ogromnym apetytem edax

żałobny ʒaˈwɔbnɨ adj
(przenośnie, przenośnia) posępny, pełen smutku ater atratus niger
wyrażający żal po śmierci bliskiej osoby ater atratus niger

że ʒɛ conjunction
…rozwijające opis zawarty w zdaniu nadrzędnym qui ut

żebrak ˈʒɛbrak n
ten, kto żebrze mendicus aeruscator mendicabulum

żebrać ˈʒɛbraʨ̑ v
prosić o jałmużnę, prosić o wsparcie mendicare

żebro ˈʒɛbrɔ n
(anatomia, anatomiczny) kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową; costa

żeby ˈʒɛbɨ conjunction
…łączący zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym okolicznikowym celu ut

żeglarz ˈʒɛɡlaʃ n
człowiek trudniący się żeglarstwem, uprawiający żeglarstwo dla celów rekreacyjnych lub sportowych nauta

żegluga n
(marynarka) transport wodny navigium

żelatyna ˌʒɛlaˈtɨ̃na n
(chemia, chemiczny) (spożywczy) (kulinaria) bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych; gelatinum

żelazo ʒɛˈlazɔ n
(potocznie, potoczny) pospolity, srebrzystoszary i twardy metal z wysoką zawartością żelaza (1.2) ferrum chalybs

żeński ˈʒɛ̃j̃sʲci adj
(biologia, biologiczny) mający narządy wytwarzające jaja, mający komórki ulegające zapłodnieniu, charakterystyczny dla samicy feminine
odnoszący się do kobiety, przeznaczony dla kobiety feminine

żmija ˈʒmʲija n
(herpetologia, herpetologiczny) gad z z podrodziny węży; vipera aspis

żniwa ˈʒʲɲiva n
(rolnictwo, rolniczy) koszenie i zbiórka zboża i niektórych innych roślin uprawnych; messis

żona ˈʒɔ̃na n
kobieta będąca w związku małżeńskim ze swoim mężem uxor mulier

żongler ˈʒɔ̃ŋɡlɛr n
artysta cyrkowy żonglujący różnymi przedmiotami; ventilator

żołnierz ˈʒɔwɲɛʒɛ ˈʒɔwʲɲɛʃ n
(wojskowość, wojskowy) członek sił zbrojnych państwa; ; (zobacz) też żołnierz w Encyklopedii staropolskiej miles milites

żołądek ʒɔˈwɔ̃ndɛk n
(anatomia, anatomiczny) część układu pokarmowego przed jelitami, który trawi białka przy udziale kwasu solnego; stomachus aqualiculus

żołądź ˈʒɔwɔ̃ɲʨ̑ n
(dendrologia, drzewoznawstwo, dendrologiczny, drzewoznawczy) owoc dębu; glans

żubr ʒupr̥ n
(zoologia, zoologiczny) masywny ssak z rzędu parzystokopytnych z charakterystycznie uformowaną przez włosy brodą pod pyskiem; urus

żuchwa ˈʒuxfa n
(anatomia, anatomiczny) ruchoma kość szkieletu czaszki; mandibula

żuraw ˈʒuraf n
(ornitologia, ornitologiczny) Grus, duży ptak o długiej szyi i nogach z charakterystycznym ogonem w formie pióropusza; grus

żużel ˈʒuʒɛl n
(hutnictwo, hutniczy) masa powstająca przy wytapianiu metali; scoria

żwir ʒvʲir n
okruchowa skała osadowa o luźnej postaci; glārea

życie ˈʒɨʨ̑ɛ n
(biologia, biologiczny) zespół procesów zachodzących w organizmie żywym lub jego poszczególnych częściach; vita

życzenie ʒɨˈʧ̑ɛ̃ɲɛ n
pragnienie; to, czego się chce, co pragnie się zrealizować desiderium
w lm: to, czego życzy się komuś (najczęściej w święto lub z powodu innej ważnej okazji) desiderium

życzyć ˈʒɨʧ̑ɨʨ̑ v
składać życzenia cupio

żydowski ʒɨˈdɔfsʲci adj
związany z Żydami, ich religią, kulturą Iudaicus

żylak ˈʒɨlak n
(medycyna, medyczny) nadmierne rozszerzenie żyły; varix

żylistek ʒɨˈlʲistɛk n
(botanika, botaniczny) krzew z rodziny hortensjowatych; deutzia

żyrafa ʒɨˈrafa n
(zoologia, zoologiczny) ssak z rzędu parzystokopytnych, z charakterystyczną długą szyją; camelopardalis giraffa

żyto ˈʒɨtɔ n
(botanika, botaniczny) (rolnictwo, rolniczy) roślina zbożowa z rodzaju (1.1) secale

żywica ʒɨˈvʲiʦ̑a n
(biologia, biologiczny) półprzezroczysta wydzielina komórek roślinnych, zawierająca węglowodany (terpentynę) i olejki eteryczne oraz inne płynne i stałe substancje; resina

żywiecki ʒɨˈvʲjɛʦ̑ʲci adj
odnoszący się do Żywca, związany z Żywcem Zyviecensis

żywokost ʒɨˈvɔkɔst n
(botanika, botaniczny) Symphytum L., rodzaj roślin z rodziny ogórecznikowatych, liczący około 35 gatunków; bylina o zwisających kwiatach z promienistą, rurkowato-dzwonkowatą koroną, rosnąca w wilgotnych lasach, łąkach i zaroślach; Symphytum
(botanika, botaniczny) roślina z rodzaju (1.1) symphytum

żywopłot ʒɨˈvɔpwɔt n
płot złożony z przyciętych lub naturalnie rosnących roślin; saepēs

żywy ˈʒɨvɨ adj
będący w użyciu vivus
przejawiający oznaki życia vivus

żyzność ˈʒɨznɔɕʨ̑ n
cecha gleby umożliwiającej obfity wzrost roślin na niej ubertas

żyć ʒɨʨ̑ v
istnieć w sposób właściwy organizmom żywym vivere
bytować w jakichś warunkach vivere
obcować z kimś vivere
trwać vivere

żyła ˈʒɨwa n
(anatomia, anatomiczny) naczynie krwionośne, w którym krew płynie do serca; vena

żyła udowa n
(anatomia, anatomiczny) pień żylny będący przedłużeniem żyły podkolanowej, a przechodząca w żyłę biodrową zewnętrzną vena femoralis

żółtaczka ʒuwˈtaʧ̑ka n
(medycyna, medyczny) ogólnie choroba powodująca zażółcenie skóry, błon śluzowych i białkówki oczu wskutek nagromadzenia się bilirubiny w surowicy krwi i tkankach organizmu; aurūgō

żółtawy ʒuwˈtavɨ adj
lekko zabarwiony na żółto, podobny do koloru żółtego; niezupełnie żółty, prawie żółty galbinus

żółtko ˈʒuwtkɔ n
(spożywczy) wewnętrzna, żółta część jajka drobiu stosowana jako półprodukt przy przygotowywaniu potraw, wypieków i deserów vitellum
(zoologia, zoologiczny) substancja w jaju owadów, gadów i ptaków, stanowiąca materiał budulcowy i odżywczy dla zarodka; vitellum

żółty ˈʒuwtɨ adj
mający kolor trzeciego pasma tęczy, taki jak kolor żółtka, kwiatu jaskra, owocu cytryny itp.; mający kolor podstawowy; flavus

żółw ʒuwf n
(zoologia, zoologiczny) zwierzę z rzędu Testudines, należące do gromady gadów; testudo
(informatyka, informatyczny) kursor graficzny określający współrzędne na ekranie, kierunek oraz rodzaj i kolor pióra, stosowany np. w języku Logo; testudo

żółw lamparci ˈʒuwf lãmˈparʲʨ̑i n
(zoologia, zoologiczny) Psammobates pardalis, gatunek afrykańskiego żółwia lądowego z rodzaju Psammobates Psammobates pardalis

żółć ʒuwʲʨ̑ n
(medycyna, medyczny) wydzielina wątrobowa; bilis
(przenośnie, przenośnia) gniew, zdenerwowanie, oburzenie, irytacja bilis

żądać ˈʒɔ̃ndaʨ̑ v
domagać się czegoś kategorycznie postulo

żądło ˈʒɔ̃ndwɔ n
(zoologia, zoologiczny) u owadów z grupy żądłówek: narząd w postaci kolca wbijanego w ciało ofiary, często w połączeniu z wstrzyknięciem jadu; aculeus